date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196869/astelehenean-hasiko-da-egunean-behin-jokoaren-zazpigarren-denboraldia.htm | Bizigiro | Astelehenean hasiko da Egunean Behin jokoaren zazpigarren denboraldia | Hamar aste iraungo du denboraldiak, eta, adierazi dutenez, berritasun ugari izango ditu. Final bat ere egingo dute, betiere «pandemiaren egoerara egokituta». | Astelehenean hasiko da Egunean Behin jokoaren zazpigarren denboraldia. Hamar aste iraungo du denboraldiak, eta, adierazi dutenez, berritasun ugari izango ditu. Final bat ere egingo dute, betiere «pandemiaren egoerara egokituta». | Bueltan da «euskaldunon joko eta aplikazio arrakastatsuena». Bueltan da Egunean Behin, eta buelta dira, zazpigarren denboraldiarekin batera, galdera eta proba interesgarriz beteriko hamar aste, sari berriak, eta, beste denboraldietan egin ohi izan duten bezala, erabiltzaile eta zaletu finenen finala. Joan den denboraldian, seigarrenean, izugarrizko harrera izan zuen aplikazioak, eta 60.000 lagun baino gehiago kateatu zituen eguneroko galde-erantzun jostarietara.
Hain justu ere, parte-hartze olde horri jarraipena emateko asmoz itzuli da Egunean Behin. Jakinarazpen baten bidez eman dute denboraldi berriaren berri. «Prestatu zuek eta zuen taldeak», zioen mezuak, eta mezuarekin batera, zazpigarren denboraldiak izango dituen xehetasun eta berezitasun guztiak azaldu dituzte. Horien artean zehaztu dituzte, besteak beste, denboraldiaren hasiera data eta izango duen iraupena: maiatzaren 3an izango da lehen eguna, datorren astelehenean, eta hamar aste iraungo du.
Finala, «pandemiaren egoerara egokituta»
Galderen artean berrikuntza ugari egin dituztela ere nabarmendu dute, eta denboraldi berri honetan jakintzari, trebeziari eta matematikari buruzko galdera ugari ere sartu dituztela. Euskal gaiak ere landu dituztela adierazi dute, eta «herri ikuspegitik» jorratu dituztela. Denboraldi amaieran, finala ere egingo dute, ohi bezala, nahiz eta oraingo honetan ere «pandemiaren egoerara egokituta» izan beharko duen. Final handi horretan, sailkapenean postu gorenean dauden erabiltzaileak eta zozketaz gonbidatutako zaleak egongo dira.
Oraingoan, EITB izango da joko arrakastatsuaren babesle nagusi, eta astez asteko babesleen artean egongo dira, besteak beste, Arnasa Gara, Donostia Turismoa, Mondragon Goi Eskola Politeknikoa, Txalaparta, Ekolurra, Finantzaz Haratago eta Kot. Banatuko dituzten sarien artean, berriz, telebista adimentsu bat, sakelako telefono bat eta ordenagailu bat daude, eta denboraldiaren amaieran bi Chromecast ere zozketatuko dituzte erabiltzaile guztien artean. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196871/ander-lipus-laquoeuskaldunok-batzuetan-atzerritar-sentitzen-gara-geure-herrianraquo.htm | Gizartea | Ander Lipus: «Euskaldunok batzuetan atzerritar sentitzen gara geure herrian» | Mediku bakoitzak bere orrika ikus-entzunezkoaren inguruan jardun dira zuzenekoan, eta tokian tokiko hizkera eta tokian tokiko hitz bereziak goraipatu ditu antzerkigileak. | Ander Lipus: «Euskaldunok batzuetan atzerritar sentitzen gara geure herrian». Mediku bakoitzak bere orrika ikus-entzunezkoaren inguruan jardun dira zuzenekoan, eta tokian tokiko hizkera eta tokian tokiko hitz bereziak goraipatu ditu antzerkigileak. | «Euskararen aberastasuna erakusten dute euskalkiek; baita eremu zehatz batzuetan soilik errotuta dagoen lexikoa ere. Horiek hizpidera ekartzen ditugun bakoitzean, modu naturalean biziberritzen dugu euskara, eta ingurukoak ere aberasten ditugu, hitz eta esamolde berriekin». Horrela dio aste honetan Arnasa Gara kanpainaren barruan zabaldutako bideoaren inguruko mezuak. Mediku bakoitzak bere orrika izena du ikus-entzunezkoak, eta, izenburuak iradoki dezakeen bezala, euskalkien aberastasunari egiten dio keinu. Hain justu ere, horren inguruan hausnartu dute Arnasa Gara kanpainaren seigarren elkarrizketa digitalean. Ander Lipus antzerkilari, antzezle, zuzendari eta gidoilariari egin diote elkarrizketa, eta euskalkien garrantziari eta hizkuntzari egiten dioten ekarpenari buruz hitz egin du Nagore Arin BERRIAko kazetariarekin.
Ikus-entzunezko horretan, orrika kontzeptuaren inguruan dihardute esketxean agertzen diren medikuek; izan ere, gainerakoek ez dute hitz hori ezagutzen. Lipusen esanetan, bera ere erabat islatuta sentitu da hitz hori ulertzen ez zuten mediku eta erizainekin: «Ez nuen hitza ezagutzen. Bitxi egiten du hizkuntza bera, eta aberastu egiten du euskara». Antzeko testuinguru ugari bizi izan dituela ere aipatu du, eta zenbait adibide jarri ditu. Horietako bat, Iparraldean girotuta: «Asko aritu izan naiz Iparraldean, antzerkian. Gogoratzen dut, bere garaian, antzezleei esaten niela 'joan zaitezte atzera'. Ez zidaten ulertzen, geldirik gelditzen ziren. 'Joan zaitezte gibelera' esan nien gero, eta guztiak mugitu ziren». Hala, tokian tokiko horrelako hitz eta kontzeptuek hizkuntza aberasten dutela azpimarratu du antzerkigileak, eta erantsi du «hizkera eta komunikaziorako gaitasuna» ere aberasten dituela.
Euskalkietatik abiatuta, euskara batuaren nolakotasunez ere hitz egin du antzezleak. Euskara batuan hitz egitean euskaldun batzuek izan ditzaketen konplexuen inguruan hitz egin du, eta aldaera hori zerbait zurruna edota arrotza izango balitz bezala ikusteari utzi behar zaiola nabarmendu du: «Nik neuk ere egiten dut, beste komunikabideetan euskara batuaren aldaera estandar bat egiten saiatzen naiz, eta ez du zertan horrela izan, gure euskalkietakoak diren hitz ugari sartu ditzakegu euskara batuan ere». Hain justu ere, Lipus bera aritu izan da ariketa hori egiten bere antzezlanetan: «Ariketarik sakonena Errautsak deituriko antzezlanean egin genuen. Aktore bakoitza bere herriko euskalkian mintzatu zen, euskalki itxian. Ariketa interesgarri bat izan zen, baina ez da erreala».
Markina-Xemein, Lipusen «arnasgune»
Arnasguneen inguruan ere solastatu dute elkarrizketa digitalean. Aspaldidanik sartu zitzaion Lipusi arnasguneen kontzeptu hori belarrian, eta Markina-Xemein (Bizkaia) jarri du baieztapen horren oinarrian: «Dena euskaraz bizi izan nuen hemen, eta Madrilera joan nintzenean ia ez nekien gazteleraz hitz egiten. Madrildik Bilbora itzultzean, gaztelera dezente entzuten nuen; euskara entzuten nuen bakoitzean, arnas txiki bat bezala zen niretzat». Orain aurkezten ari den antzezlanarekin lotu ditu testuinguru eta errealitate horiek, eta antzezlanean bertan esan ohi duten esaldi bat ekarri du gogora: «Euskaldunok batzuetan atzerritar sentitzen gara geure herrian». Horregatik, bere arnasgune kutun bezala definitu du jaioterria, Markina-Xemein: «Hona etortzen naizenean, arnasa hartzen dut; badakit euskaraz erantzungo didatela beti; arnasgune horretan bizi naiz».
Arnasa Gara kanpainaren barruan egin duten seigarren zuzeneko elkarrizketa izan da Ander Lipus antzezlearena. Martxoaren erdialdean aurkeztu zuten kanpaina, Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean. Udalerri euskaldunetako eta euskararen arnasguneetako testuinguru ugariak zein diren azaltzen dute kanpainaren bitartez, eta Hiru Damatxo ekoiztetxeak ekoitzitako zortzi ikus-entzunezko dira horren ardatza. Bideo horietako bakoitzean, udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuinguru ikus daitezke, eta, egoera horietatik abiatuta, gogoeta ugari egin. Kanpainaren barruan, zozketa bat ere jarri dute abian, eta euskarazko liburuak eta diskoak erosteko bonu txartelaren eta euskarazko aldizkarietarako harpidetzaren artean hautatu ahal izango dute irabazleek. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196872/marixol-iparragirre-zigortu-dute-1985eko-hilketa-bat-leporatuta.htm | Politika | Marixol Iparragirre zigortu dute, 1985eko hilketa bat leporatuta | 39 urteko presondegi zigorra ezarri dio Espainiako Auzitegi Nazionalak. Urtea hasi denetik, beste bi zigor ezarri dizkiote, 122 eta 61 urtekoak. | Marixol Iparragirre zigortu dute, 1985eko hilketa bat leporatuta. 39 urteko presondegi zigorra ezarri dio Espainiako Auzitegi Nazionalak. Urtea hasi denetik, beste bi zigor ezarri dizkiote, 122 eta 61 urtekoak. | Espainiako Auzitegi Nazionaleko zigor salak 39 urteko kartzela zigorra ezarri dio Marixol Iparragirre euskal presoari, 1985ean Estanislao Galindez Amurrioko (Araba) postariaren hilketan parte hartzea leporatuta. Garai hartan ETA zeneko Araba komandoko kide zela ebatzi du auzitegiak, eta Iparragirreri egotzi dio hilketa egin izana. Beste bi pertsona daude kausa beragatik zigortuak: Juan Carlos Arruti eta Josetxo Arizkuren.
Auzitegi Nazionaleko sententziaren arabera, Iparragirre zigortzeko froga nahikoa bildu dute; horien artean, ETAko hiru kideak etxean hartu izana aitortzen zuen ETAko beste kide baten testigantza, atentatua egiteko erabilitako autoan aurkitutako hatz markak, balistika frogak eta Espainiako inteligentzia zerbitzuen txostena.
Urtea hasi denetik Iparragirreri ezarri dioten hirugarren zigorra da hau. Auzitegi Nazionalak iazko uztailean ezarri zion 122 urteko espetxe zigorra berretsi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak otsailean, 1995ean Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantea hiltzea leporatuta. Martxoan, 61 urteko zigorra ezarri zion Auzitegi Nazionalak, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196873/elbk-bastidako-etxalde-baten-saltze-prezio-espekulatiboa-salatu-du.htm | Gizartea | ELBk Bastidako etxalde baten saltze prezio espekulatiboa salatu du | Bastidako 'Murraka' izeneko etxaldea salmentan jarri du jabeak. 2019an 300.000 euro balio zuen; aurten, berriz, 535.000 euro. Izan ere, bi urtez, etxaldearen prezioa %78 emendatu da. | ELBk Bastidako etxalde baten saltze prezio espekulatiboa salatu du. Bastidako 'Murraka' izeneko etxaldea salmentan jarri du jabeak. 2019an 300.000 euro balio zuen; aurten, berriz, 535.000 euro. Izan ere, bi urtez, etxaldearen prezioa %78 emendatu da. | 2019an ez bezala, gaur egun Bastidako (Nafarroa Beherea) Pessarou auzoan den Murraka etxaldea bi partetan saldu gai ditu jabeak: etxea eta bost hektarea, 420.000 euroan, eta gainerateko 33 hektareak, 115.000 euroan. Jakin beharrekoa da laborantza lurrek, legez, laborantza lur egon behar luketela. Kasu hau salbuespena ez baita, saldu ahal izateko, laborantza proiektu bat duen erosle bat aurkitu behar luke jabeak. ELBren erranetan, bi proposamen ukanak ditu jadanik. Alta, etxeak lur gutxi ditu: bost hektarea errazki urpetuak izan daitezkeen eremuekin. ELBren ustez, «ezinezkoa litzateke lur horietan laborantza proiektu baten sartzeekin 420.000 eurotan erositako etxaldearen pagatzea». Horregatik, ELBk dio pentsa litekeela «laborantza proiektu faltsuak» aurkeztu direla.
ELBko kide Mizel Etxeberrik saltzaile espekulatiboei, etxe agentziei eta baita notarioei ere ondokoa argi utzi nahi die: «Euskal Herria ez da aberatsentzako jostalekua. Eta horren aurka borrokatuko gara». ELBk Euskal Hirigune Elkargoa, hautetsiak eta EPFL (Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoa) deitzen ditu egoera honen inguruan eztabaida bat sor dadin, eta «erabakiak hartuak izan daitezen hitzetatik ekintzetara pasatzeko».
Bi arazo nagusi azaleratzen dituzte horrelako salmentek. Alde batetik, laborarien seme-alabak gero eta gutxiago instalatzen dira haien gurasoen segidan, eta lan sektore horretan hasi nahi dutenek ezin dute hain kario saltzen diren lekuekin negozio bat abiarazi. Bestalde, prezioen emendatze horrek gazteek Euskal Herrian bizi ahal izateko izanen dituzten arazoak ekartzen ditu, ELBren araberan.
Mota horretako salmenta espekulatiboei aurre egiteko aterabide handirik ez dute ELB bezalako konfederazio edo elkarteek. Kasu honetan, salmenta itxoin beharko dute laborantza salmentaz arduratzen den SAFERi (Lur Antolaketa eta Landa etxeen Sozietateak) laguntza galdetu aitzin. Salmenta prozesua hasi ondotik, hilabete eta erdi geldituko zaie SAFERek proposatutako prezio apalago batean erosteko prest litzatekeen pertsona baten atzemateko, betiere laborantza proiektu batekin gibelean.
Errepikatzen den kasu bat
Salmenta espekulatiboen fenomenoa ez da berria, eta, halako prezioetan saltzen dutenek saltzaile berriak eragiten dituztenez, gurpil zoro bat sortu da. Batzuen ustez, bide horretatik segituz gero prezioek ez dute behera eginen, eta, azken asteetan gertatu den bezala, etxe edo etxaldeek prezio horietan salmentan sartzen segituko dute. Adibidetzat har daiteke duela egun batzuk salmentara atera den 18 900 000 euroko Bidarteko etxe bat. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196874/kazetaritza-duina.htm | Iritzia | Kazetaritza duina | Kazetaritza duina. | BERRIAri eman zion elkarrizketa batean, David Beriain berriemaile nafarrak gogoeta hau egin zuen gatazka guneetan aritzeak ekar dezakeen arriskuaz: «Gatazketako kazetaritzak kontu teknikoa beharko luke, ikasten dena, bere praktika eta ezagutza espezifikoak dituena. Kazetariak ez du bere bizitza arriskuan jartzera joan behar, joateagatik...».
Besteak beste, Afganistanen, Kolonbian eta Iraken ibili zen berriemaile. Azkenaldiko gerrarik krudelenetako batean, Sirian, jardun zen harekin batera hil duten kamerari bizkaitarra, Roberto Fraile. Afrikako herrialderik txiroenetako batean sarraskitu dituzte, Burkina Fason, basanimalien legez kanpoko ehizari buruzko lan bat egiten ari zirela. Afrika kontinente hautsi bat da, mendebaldeko potentziek aberastasunez hustu eta mila zati ezkonezinetan utzi duten lurralde gobernagaitz bat. Zati horietako bat da Sahel, Mali, Burkina Faso eta Niger herrialdeen artean. Lehorte eta gosete gogorren tokia da, non, talde jihadistek ez ezik, era guztietako banda armatuek ere jarduten duten.
Beriainek eta Frailek bidegabekeriak itotako Afrika hori erakutsi nahi zuten, munduaren ahanzturaz egunero odolusten ari den kontinentea. Kazetaritza duin batean ari zirela hil dituzte, munduari kontatuz ikusi eta entzun nahi ez lukeen errealitate gordina. Ez da erraz beteko haien hutsunea. | |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196875/europako-parlamentuak-alde-handiz-eman-dio-oniritzia-brexit-osteko-akordioari.htm | Ekonomia | Europako Parlamentuak alde handiz eman dio oniritzia 'brexit' osteko akordioari | Erresuma Batuko produktuen inportazioa %47 jaitsi da ituna indarrean sartu ondorengo lehen bi hilabeteetan; esportazioak %20 txikitu dira | Europako Parlamentuak alde handiz eman dio oniritzia 'brexit' osteko akordioari. Erresuma Batuko produktuen inportazioa %47 jaitsi da ituna indarrean sartu ondorengo lehen bi hilabeteetan; esportazioak %20 txikitu dira | Europako Legebiltzarrak lau hilabete behar izan ditu Europako Batasunaren eta Erresuma Batuaren arteko merkataritza ituna onesteko; elkarrekiko mesfidantza ez ezik, Ipar Irlandako bakearen hauskortasuna erakutsi duten lau hilabete. Atzo egindako bozketaren emaitza gaur goizean jakinarazi dute: aldeko 660 boto izan dira, aurkako bost, eta 32 abstentzio.
Europako Legebiltzarraren oniritziak ez du praktikan ezer aldatuko, ituna jada indarrean zegoelako. Hala ere, Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak haren garrantzia nabarmendu du: «Bide luze baten azken urratsa da; egonkortasuna ematen dio EBrekin dugun harremanari; funtsezko bazkide komertzialak gara, aliatu estuak, eta subiranotasun aldetik berdinak gara».
Ituna ez ezik, Erresuma Batua Europako Batasunetik ateratzea«akats historikoa» dela esaten duen ebazpen bat ere onetsi dute europarlamentariek.
Eguberri bezperako akordioa
Londresek eta Bruselak Eguberria ate joka zegoela lortu zuten brexit osteko egoera argitzeko akordioa, negoziazio luze eta katramilatsu baten ondoren. Ituna behin-behinean sartu zen indarrean urtarrilaren 1ean, eta orduz gero argi geratu da Johnsonek bere herritarrei agindutako trabarik gabeko merkataritza promesa hutsal bat zela. Muga zergarik eta kuotarik ez dago bi blokeen arteko produktuetan, baina bai bete beharreko burokrazia, eta horrek dakartzan kostu gehigarri batzuk.
Ondorioz, EBko enpresek Erresuma Batura bidalitako esportazioak %20,2 jaitsi dira. Are kolpe handiagoa jaso dute Erresuma Batuko esportatzaileek, %47 jaitsi zaizkielako salmentak. Galtzaile nagusiak elikagai freskoen esportatzaile britainiarrak dira, eta, haien artean, arraina eta itsaskiak Europan saltzen zutenak, mugako igarobideak moteltzeak ekarri baitu beren merkatu nagusia galtzea. Deigarria da egoera, arrantzaleak eta haien inguruko industriako langileak, oro har, brexit-aren defendatzaile sutsuak izan zirelako.
Brexit-aren beste bultzatzaile batzuek ere ikusi dute beren egoera ahultzen: Ipar Irlandako unionistek. Irlandarako protokoloak praktikoki merkatu bakarrean jarri ditu uharteko ipar ekialdeko sei konderriak, eta merkataritza muga jarri du haien eta Britainia Handiaren artean. Hiru ondorio nagusi izan ditu: protestak eta kale istiluak langile auzo loialistetan (unionista sutsuak), produktu britainiar batzuen eskasia dendetan eta produktuen joan-etorri handiagoa bi Irlanden artean.
Kontrolerako deiak
Irlandarako protokoloaren zenbait atal ez betetzeko Johnsonen mehatxuak Europako Parlamentuko eztabaidaren zati handi bat bete zuen atzo. Parlamentari askok eskatu zioten Europako Batzordeari Londres estu hartzeko protokolo hori bete dezan. Martxoan, Bruselak zigor prozedura bat ireki zuen Erresuma Batuaren aurka, Ipar Irlandako portuetan aduana kontrolik ez jartzeak protokoloa hausten duelakoan. Gatazka negoziazioen bitartez konpondu nahi dute bi aldeek. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196876/euskal-kulturak-nafarroan-dituen-erronkak-aztertzeko-jardunaldiak-antolatu-dituzte-berriro.htm | Kultura | Euskal kulturak Nafarroan dituen erronkak aztertzeko jardunaldiak antolatu dituzte berriro | Nafarroako euskara teknikarien sareak, Karrikiri elkarteak eta Elkar Fundazioak bi saiotan egingo dituzte ‘Hari izpia hartzen’ topaketak, maiatzean eta uztailean. Iaz ezarritako lan ildoetan sakonduko dute. | Euskal kulturak Nafarroan dituen erronkak aztertzeko jardunaldiak antolatu dituzte berriro. Nafarroako euskara teknikarien sareak, Karrikiri elkarteak eta Elkar Fundazioak bi saiotan egingo dituzte ‘Hari izpia hartzen’ topaketak, maiatzean eta uztailean. Iaz ezarritako lan ildoetan sakonduko dute. | Iazko urtarrilean egin zituzten Hari izpia hartzen jardunaldiak aurrenekoz, Nafarroako euskara teknikarien sareak, Karrikiri elkarteak eta Elkar fundazioak kezka bat partekatzen zutela ikusi ondoren: euskararen hiztun komunitatea handitzen ari dela, eta euskal kulturara jotzen dutenen kopurua, aldiz, ez.
Abiapuntu hori hartuta, ehun lagun inguru bildu ziren gogoeta egiteko, eta jorratu beharreko hainbat erronka ezarri zituzten; besteak beste, euskal kulturaren transmisioan izan den etena, hezkuntza aratuan dagoen baliabide falta, digitalizazioaren eta globalizazioaren eragina eta diru laguntzekiko menpekotasuna. «Eta, hain zuzen ere, lan ildo horietan sakontzea izango da aurtengo jardunaldien helburua», adierazi du Mikel Oteiza Atarrabiako (Nafarroa) alkateak gaur, jardunaldien aurkezpenean.
Aurten bi saio egingo dituzte: maiatzaren 28an, Atarrabian, eta uztailaren 1ean, Leitzan. Lehenengoan ikusgaitasunaren eta prestigioaren gaiak landuko dituzte, eta bigarrenean, berriz, lurraldea eta kulturaren arteko lotura.
Ikusgaitasuna eta prestigioa
Atarrabiako saioan aztertuko dute zein den euskal kulturaren tokia mundu globalizatuan, Joxe Mari Sors Elkar fundazioko lehendakariak aurkezpenean azaldu duen moduan: «Gutako edozeinek eskura du mundu mailako kultura eta hizkuntza handietatik datorren eskaintza; horren ondoan, euskararen tamainako kultur eskaintzarentzat lekua egitea ez da samurra: ur tanta bat itsaso batean. Zaila izateak ez dakar ezintasuna, ordea». Horregatik, nabarmendu du euskarak «kalitatezkoa eta erakargarria» izan behar duela, «ikusgaitasuna eta prestigioa» lortu: «Kultura gutxitua izateak, askotan, bigarren mailakoa bihurtzen duelako, prestigiorik gabekoa, eta pertzepzio hori aldatzea ezinbestekoa da. Horretarako, garrantzi handia du ikusgarri izateak».
Premisa horri helduta, zenbait adituk beren analisiak partekatuko dituzte parte hartzaileekin. Oskia Ugarte Uharteko Arte Garaikideko Zentroko (Nafarroa) zuzendaritzako kideak Sormena, kultura prestigiatzeko bidea izeneko hitzaldia emango du; Iratxe Retolaza EHUko irakasleak, Euskal kulturak hezkuntza arautua zeharka dezan izenekoa; eta Eli Pagola eta Oihana Iguaran Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko kideek, berriz, Bertsolaritza berritzea, publiko berrietara iristeko bidea izenekoa. Gainera, Jon Abril Elhuyarreko zuzendariak gai nagusiaren inguruko gogoeta bat gidatuko du.
Kultura eta lurraldea
Leitzako saioan, berriz, lurraldearen eta kulturaren arteko harremanean jarriko dute arreta. «Euskal kulturak lotura du lurralde jakin batekin, eta izan daiteke lurralde horren garapenerako elementu garrantzitsua. Horixe da uztaileko saioan aztergai izango duguna: nola egin kultura izan dadin lurralde baten garapenerako elementu», zehaztu du Sorsek.
Kasu horretan ere Abrilek gogoeta saio bat gidatuko du, eta beste hiru mintzaldi izango dira: Lorea Agirre kazetari eta Jakin fundazioko presidenteak Zer da euskal kultura? izena jarri dio bere hitzaldiari; Arantza Santesteban ikerlari eta zinemagileak, Kultura eta espazioa, pertsonen arteko kultura harremana eta garapena; eta Marc Badal Kanpoko Bulegoa lantegiko kideak, Kultura eta landa-garapena.
Saioetan izena emateko epea zabalik dago dagoeneko, eta hariizpiahartzen.eus webgunearen bitartez egin daiteke. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196877/azpeitiko-udalak-euskal-errepublikaren-aldeko-1931ko-mozioa-berretsi-du.htm | Politika | Azpeitiko Udalak euskal errepublikaren aldeko 1931ko mozioa berretsi du | Aho batez babestu dute Naziogintzak aurkeztutako mozioa. Taldeak urtemuga baliatu du duela 90 urteko «pasarte ezezaguna» oroitzeko. | Azpeitiko Udalak euskal errepublikaren aldeko 1931ko mozioa berretsi du. Aho batez babestu dute Naziogintzak aurkeztutako mozioa. Taldeak urtemuga baliatu du duela 90 urteko «pasarte ezezaguna» oroitzeko. | Azpeitiko Udalak (Gipuzkoa) euskal errepublikaren aldeko mozio bat onartu du osoko bilkuran. Aho batez eman diote oniritzia EH Bilduko hamar zinegotziek eta EAJko zazpiek. «Gure aurrekoek duela 90 urte egin zuten eskaera hura berresten dugu gaur, eta Euskal Errepublika ere aldarrikatzen dugu Euskal Herriarentzat. Izan zirelako gara; garelako izango dira», dio udalbatzak bart onartutako adierazpenak.
Egitasmoa Naziogintza taldeak eraman zuen Azpeitiko udalbatzarrera, eta hura osatzen duten bi taldeek onespena eman diote. Testuak erreferentzia egiten die duela 90 urte hainbat udalerritan euskal errepublikaren eta autodeterminazio eskubidearen alde onartu ziren mozioei. Azpeitikoa izan zen horietako bat: «Nahiz eta gurean 1931ko apirilaren 14ko data Espainiako Errepublikarekin lotuta dagoen, garai berean Euskal Herriko hainbat udaletan Euskal Errepublikaren eskaera ere egin zen. Alkate eta zinegotzi abertzale batzuek ausardia izan zuten, eta berezko errepublika bat eskatu zuten Euskal Herriarentzat». Horiek horrela, Naziogintzak nabarmendu du pasarte hori «gogoratu eta bere gaurkotasuna azpimarratu» duela udalak.
Horren harira, Naziogintza taldeak azaldu du 90. urteurrena «urtemuga aproposa» dela «historia hurbileko pasarte ezezagun hori gogorarazteko eta Euskal Errepublikaren gogoa berpizteko».
«Lehen ekintza gisa»
1931ko apirilean, Espainiako bigarren errepublika ezarri berritan, Bizkaiko eta Gipuzkoako udal ugarik onartu zituzten autodeterminazio eskubidearen aldeko adierazpenak. Bizkaian, Mundakako, Bermeoko, Elorrioko, Gernikako eta Getxoko udalek onartu zituzten, eta Gipuzkoan, berriz, Goierrin izan ziren lehen erreakzioak; Araman eta Altzagan, apirilaren 16an: «Une historiko honetan, gure nazioaren askatasun politikoen erregimen suntsitzailea desagertu den honetan, Espainiako estatuaren berregituraketa berriaren aurrean, udal honek, nazio gisa Euskalerriari dagozkion eskubide naturalak eta historikoak baieztatu ondoren, Euskal Herriaren autodeterminazioaren lehenengo ekintza bezala Euskal Errepublika aldarrikatzea eskatzen du, gure arbasoek gozatu zuten bezala, gainontzeko Iberiar Errepublikekin konfederatua».
Hilaren 18an, berriz, Itsasondoko (Gipuzkoa) udalbatzak euskal errepublikaren aldeko mozio bat onartu zuen aho batez, «Euskal Herriaren autodeterminazio lehen ekintza gisa». Urolan, Zumaian eta Azpeitian jo zuten bide beretik. Naziogintza taldearen arabera, «bada garaia 1931ko aldarrikapen hori gogoratzeko eta laudatzeko»: «Agerian jarri nahi dugu haren garrantzia, eta euskal abertzale eta independentista guztioi gogorarazi nahi diegu nondik gatozen eta nora goazen». |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196905/aurten-ere-hondartzen-edukiera-kontrolatuko-dute-donostian.htm | Gizartea | Aurten ere hondartzen edukiera kontrolatuko dute Donostian | Udalak atzo argitaratu zuen edukiera kontrolatuko dutenak kontratatzeko lehiaketa. Ekainaren 1etik aurrera ezarriko dute neurria. | Aurten ere hondartzen edukiera kontrolatuko dute Donostian. Udalak atzo argitaratu zuen edukiera kontrolatuko dutenak kontratatzeko lehiaketa. Ekainaren 1etik aurrera ezarriko dute neurria. | Hondartzetan joan den urtekoen antzeko irudiak ikusiko dira aurten ere. Euskal Herrian, 2020an, hondartza bakoitzari egokitutako hainbat sistema erabili zituzten edukiera kontrolatzeko —besteak beste, aplikazioen bidez—, eta jada badago aurtengorako prestatzen hasi denik: Donostiako Udalak atzo argitaratu zuen hondartzen edukiera kontrolatuko duten pertsonak hautatzeko lehiaketa.
Miguel Angel Diez zinegotziak azaldu zuenez, sistema joan den urtekoaren antzekoa izango da, baina aldaketa batekin: iaz uztailaren 1ean hasi ziren edukiera kontrolatzen, eta aurten ekainaren 1ean hasiko dira. Irailaren 15era arte mantenduko dute neurria indarrean. Udalak aurreikusia zuen aurten ere neurriak ezarri beharko zituela hondartzetan, are gehiago pandemiaren egungo bilakaera ikusita.
Donostiako hiru hondartzen edukiera Igeldo eta Urgull mendietan jarritako kamera sistema baten bidez neurtzen dute. Hala, herritarrei semaforoen edo banderen bidez jakinaraziko zaie hondartzaren egoera zein den, eta noiz daukaten debekatuta hondartzara sartzea gehienezko edukiera gainditu dutelako. Donostiako Udalaren webgunean ere begiratu ahalko da zein den hondartzen egoera.
Atzo argitaratutako lehiaketak zehazten duenez, une oro zazpi izango dira hondartzetako sartu-irtenak kontrolatuko dituzten langileak, udaltzaingoarekin batera. Udalak 120.000 euro jarriko ditu horretarako. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196906/astrazenecarekin-txertatutako-emakume-bat-ospitaleratu-dute-gasteizen-koma-induzituarekin.htm | Gizartea | AstraZenecarekin txertatutako emakume bat ospitaleratu dute Gasteizen, koma induzituarekin | Osasun Sailaren arabera, Farmakozaintza Sareari jakinarazi diote gertaera, «txertaketarekin lotutako gertakari kaltegarrien susmoak» daudelako. | AstraZenecarekin txertatutako emakume bat ospitaleratu dute Gasteizen, koma induzituarekin. Osasun Sailaren arabera, Farmakozaintza Sareari jakinarazi diote gertaera, «txertaketarekin lotutako gertakari kaltegarrien susmoak» daudelako. | Lehen irudipenen arabera, AstraZeneca txertoarekin lotura izan dezake emakumearen ospitaleratzeak: odolbildu batekin ospitaleratu dute Gasteizen, eta AstraZenecarekin txertatu zuten duela gutxi. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, Farmakozaintza sareari eman diote gertaeraren berri, «txertaketarekin lotutako gertakari kaltegarrien susmoak» daudelako. Hala, ikerketa bat abiaraziko dute gertaeraren inguruan, eta txertaketaren eta odolbilduaren artean loturarik ote dagoen edo ez aztertuko dute. Une honetan, koma induzituan dago emakume hori, baina medikuak baikor mintzatu dira haren bilakaeraren inguruan.
Ospitaleratu duten gaixoak 57 urte ditu, aurretiazko patologiak ditu, eta Arabako Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzuan lan egiten du. Duela hainbat egun txertatu zuten AstraZenecaren txertoarekin. Txerto hori hartu eta hainbat egunen ostean, gaizki sentitzen hasi zela adierazi zuen emakumeak, ondoezik sentitzen zela, eta une horretan ezustean jausi zen lurrera. Une hartatik bertatik, Gasteizko Santiago ospitalean dago, zainketa intentsiboetako unitatean.
Txertaketaren eta odolbilduaren artean egon daitekeen lotura frogatuko balitz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan atzematen den lehena izango litzateke. Nafarroan, kasurako, Iruñean lan egiten zuen Espainiako armadako militar bat hil zen joan den astean, buruan odolbildu bat izan ostean. Hil baino hamasei egun lehenago txertatu zuten AstraZenecarekin. Ikertzen ari dira kasu hori ere. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196907/ander-mujika-preso-donostiarra-askatu-dute.htm | Politika | Ander Mujika preso donostiarra askatu dute | Astelehenean bidali zuen Frantziak Espainiara. Atzo arratsaldean utzi zuen libre Espainiako Auzitegiak, zigor osoa bete duela ikusita. | Ander Mujika preso donostiarra askatu dute. Astelehenean bidali zuen Frantziak Espainiara. Atzo arratsaldean utzi zuen libre Espainiako Auzitegiak, zigor osoa bete duela ikusita. | Atzo 20:00ak aldera libre geratu zen Ander Mujika donostiarra, Espainiako Auzitegiak erabakita. Frantziak astelehenean entregatu zion Espainiari, baina haren kontra zeuden auziengatik dagoeneko zigor osoa bete duela ebatzi dute.
2007. urtean atxilotu zuten Okzitaniako Caorsen. ETAko kide izatea egotzi zioten Mujikari, eta armak gordetzea. Parisen epaitu zuten bi auzi horiengatik, eta zigorra bete du, besteak beste, Saint-Martin-de-Reko (Frantzia) eta Mont-de-Marsango (Okzitania) espetxeetan.
Mujikaren gurasoek, anaiak eta 5 urteko ilobak auto istripua eduki zuten 2017an, Bordele parean, Saint-Martin-de-Reko espetxera bisitan zihoazela. Euskal Herritik 550 kilometrora dago espetxea.
2018an, Mujika eta Fermin Martinez Bergara presoak Euskal Herritik gertuago dagoen espetxe batera hurbiltzeko agindu zuen Frantziako Gobernuak. Saint-Martin-de-Retik, Mont-de-Marsangora eraman zituzten, Euskal Herritik 160 kilometrora.
Apirilaren 10ean, protesta egin zuten Donostiako Gros auzoan, presoaren egoera salatzeko. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196908/alarma-egoera-autonomia-bakar-batzuetan-bakarrik-ere-ezar-daitekeela-esan-du-mendiak.htm | Gizartea | Alarma egoera autonomia bakar batzuetan bakarrik ere ezar daitekeela esan du Mendiak | Adierazi du ulertzen dituela Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk osasun egoeraren larriaren inguruan adierazitako kezkak, eta bere egiten dituela. | Alarma egoera autonomia bakar batzuetan bakarrik ere ezar daitekeela esan du Mendiak. Adierazi du ulertzen dituela Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk osasun egoeraren larriaren inguruan adierazitako kezkak, eta bere egiten dituela. | Radio Euskadin solastatu da gaur Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde Idoia Mendia, eta hizpide hartu dituen gaien artean egon da alarma egoeraren amaiera, Espainiako Gobernuak maiatzaren 9an bertan behera uzteko asmoa baitu, eta horrek ekar ditzakeen ondorioen gaineko kezka agerikoa da Euskal Autonomia Erkidegoko erakundeetan. Zalantza horiek ulertzen dituela adierazi du Mendiak, baina irtenbide bat egon daitekeela uste du: alarma egoera, beharrezkoa bada, autonomia bakar batzuetan ezartzeko modua egon daiteke.
Iñigo Urkullu lehendakariak behin baino gehiagotan adierazi du alarma egoerarik gabe baliabide egokirik ez duela izango Jaurlaritzak izurriaren kontrako prebentzio neurriak ezartzeko. «Kezka» hori bere egiten duela esan du Mendiak, datu epidemiologikoen bilakaera txarra delako orain Araba, Bizkai eta Gipuzkoan eta horrek eragindako «presioa» agerikoa delako osasun sisteman. Baina oraindik alarma egoera beharko den jakiteko itxaron egin behar dela adierazi du: «Izurriak erakutsi digu egoerak azkar aldatzen direla; gaur gaizki gaude, baina bi asteren buruan egoera onean egon gaitezke». Horregatik, maiatzaren 9a hurbildu arte zain egon behar dela esan du, orduan ikusteko zer egin.
Defendatu egin du, gainera, Espainiako Gobernuaren jokabidea. Erkidegoen arabera egoera epidemiologikoa nabarmen aldatzen dela nabarmendu du, eta estatuaren «mapa osoa» aintzat hartu behar duela izurriaren aurkako estrategiak proposatzeko orduan.
Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak gaur gogorarazi du gero eta egun «gutxiago» geratzen direla alarma egoera bukatzeko. Espainiako Gobernuari egotzi dio alarma egoera bertan behera utzi nahi izana «udarara» begira dagoelako: «Beste lehentasun batzuk ditu orain». |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196909/azkoienen-agerturiko-mosaiko-erromatarrak-aztertzen-ari-dira.htm | Kultura | Azkoienen agerturiko mosaiko erromatarrak aztertzen ari dira | Ureztatze sistema bat jartzeko lanetan agertu dira aztarnak. Nafarroako Kultura Sailak esan duenez, K.o. III-IV. mendeetako eraikin handi baten hondakinak dira. | Azkoienen agerturiko mosaiko erromatarrak aztertzen ari dira. Ureztatze sistema bat jartzeko lanetan agertu dira aztarnak. Nafarroako Kultura Sailak esan duenez, K.o. III-IV. mendeetako eraikin handi baten hondakinak dira. | Indusketa egiten ari da Nafarroako Kultura Zuzendaritza Azkoiendik gertu agertu diren aztarna arkeologikoen inguruan. Ureztatzeko sistema baterako lan batzuetan, ohiko kontrol bat egin zuten, eremuaren zati txiki bat induskatuta. Baina aztarnak bazeudela ikusi zuten, eta, azkenean, 400 metro koadroko gune bat ari dira aztertzen orain.
Martxoaren 8an topatu zituzten lehenengo zantzuak, eta indusketa joan zen astean amaitu zuten. Orain eman dute aurkikuntzaren berri.
Zuzendaritzak zabaldu duenez, erromatarren garaiko landa eremuko eraikin baten arrastoak dira, K.o. III.-IV. mendeetakoak, orain arte ezagutzen ez zirenak. Nabarmendu dute «eraikin handi» bat zela. Halere, egitura «oso eraldatuta» dagoela ohartarazi dute, lurra askotan goldatu dutelako han.
Mosaikoak dituzten hiru zoru topatu dituzte. Horietako batek 30x9 metroko area du, eta, beraz, Nafarroan topaturiko «handiena». Besteak txikiagoak dira. Forma geometrikoak eta landareen irudiak osatzen dituzte mosaikoaren teselek.
Azkoienen topaturiko geletako baten mosaikoetako xehetasun bat. Nafarroako Gobernua
Nafarroako Gobernuak nabarmendu egin du agintarien eta soroaren jabearen arteko lankidetza. Mosaikoak babesteko lan batzuk egin dituzte, eta estali egin dituzte. Orain, radarrekin eta besteko tresneriarekin aztertuko dute eremua, lurraren azpian gehiago ote dagoen jakiteko.
Ablitaskoa, zaharberrituta
Nafarroako hainbat lekutan agertu izan dira erromatarren garaiko mosaikoak.
Ablitasen, urtarrilean amaitu zuten El Villarko aztarnategiko etxe bateko gelako zorua zaharberritzen.
Orduan, 23,5 metro koadroko zoru oso bat atera zuten lur azpitik, eta txukundu. Orduan, Nafarroan azken 25 urteotan osorik aurkituriko bakarra zela adierazi zuten. Ikus behar, beraz, orain Azkoienen topaturikoa osorik dagoen.
Hiru urte eman dute hura lur azpitik ateratzen eta bere onera ekartzen. 2010. urtetik ari dira lanean aztarnategi horretan. 2017an aurkitu zuten 19. gela, eta, hurrengo urtean, indusketa babestu zuten 768 metro koadroko estalpe bat eraikita.
Garrantzi handia eduki zuten bere garaian halako landetxe handiek, nekazaritzara eta abeltzaintza lantzeko oinarrizko unitateak zirelako, normalean familia baten ardurapean. Han bizi zen familia, eta han lantzen, eraldatzen eta gordetzen zituzten inguruko lurrei eta animaliei erauzitako mozkinak. Hau da, mendialdean gero baserriek edukiko zuten antzeko eginkizuna zeukaten, parekatze aldera. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196910/torturaren-biktimak-aitortzeko-ekitaldi-bat-egin-dadila-eskatu-du-foro-sozialak.htm | Politika | Torturaren biktimak aitortzeko ekitaldi bat egin dadila eskatu du Foro Sozialak | Ekainaren 26a Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Eguna izango da, eta Foro Sozial Iraunkorrak uste du "baldintza guztiak" daudela aitortza hori egiteko. | Torturaren biktimak aitortzeko ekitaldi bat egin dadila eskatu du Foro Sozialak. Ekainaren 26a Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Eguna izango da, eta Foro Sozial Iraunkorrak uste du "baldintza guztiak" daudela aitortza hori egiteko. | 2019an, Eusko Legebiltzarrak aho batez onartu zuen Elkarrekin Podemos-IUren legez besteko proposamen bat, eta, horrela, Eusko Jaurlaritzari eskatu ekitaldi bat antolatu dadila torturaren biktimei aitortza emateko. Foro Sozial Iraunkorraren iritziz, «baldintza guztiak» daude datorren ekainaren 26an, Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Egunean, 2019ko agindu hori gauzatzeko eta «torturaren biktimak aitortzeko maila goreneko ekitaldi forman». Foro Soziala modu diskretuan hasiko da lanean eragile politiko eta sindikalekin, 2019ko adostasun horrek «fruituak» eman ditzan.
Agus Hernan eta Nekane Altzelai Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileek agerraldi bat egin dute Donostian, torturaren aitortzaren beharra azpimarratzeko. Eskaera zehatzak egin dituzte: Jaurlaritzari galdegin diote, «ahalik eta adostasun handiena lortzen saiatuz», biktimak «modu sinbolikoan» aitortzeko ekitaldi bat antolatzeko, osasun arauak errespetatuz. Altzelaik eta Hernanek garrantzitsutzat jo dute ekitaldi horretara gonbidatzea Kriminologiaren Euskal Institutuak torturaz eginiko txostenean jasotzen diren Poliziaren biktimak.
Txostena 2017ko abenduan aurkeztu zuten, eta 4.113 tortura kasu jaso zituzten 1960 eta 2014 artean Euskal Herrian.
Era berean, Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eskatu diete torturaren biktimei laguntzen jarrai dezatela, «eskura dituzten baliabide guztiak haien esku jarriz, dagozkien eskubideak lortzeko bidean; egia, aitorpen ofiziala, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak». Foro Sozialaren esanetan, «pausoak ematen jarraitzeko unea» da, «hainbeste urtetako diskriminazioari aurre egiteko garaia», uste baitute torturen errealitatea «agenda politiko eta mediatikoaren erdigunean» dagoela.
Izan ere, «paradigma aldaketa bat» gertatu dela uste du Foro Sozialak, eta azken hilabeteetako gertakari ugari zerrendatu ditu. Esaterako, Hernanek eta Altzelaik gogoan izan dute Nafarroako Parlamentuak eta Jaurlaritzak Mikel Zabalza zenaren senideei eginiko aitortza, Zabalzaren hilketaren kasuan Alberto Perote CESIDeko koronelaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketak eragindako «lurrikara», Non dago Mikel? dokumentalaren Madrilgo aurkezpenera Pablo Iglesias Espainiako Gobernuko orduko presidenteordea joan izana, Felipe Gonzalez gobernuburu ohiak GALen sorreran izandako zereginaz, CIAk eginiko txostena zabaldu izana eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiako Estatua zigortu izana tortura kasuak behar bezala ez ikertzeagatik.
«Nabarmendu nahi dugu eztabaida honek agerian utzi duen daturik garrantzitsuena dela biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubideari buruzko adostasun instituzionala eta politikoa dagoela, torturak bereziki aipatuta», azaldu dute Altzelaik eta Hernanek. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196911/enpresa-txikiak-ari-dira-okerren-pasatzen-bizkaiko-metalgintzan.htm | Ekonomia | Enpresa txikiak ari dira okerren pasatzen Bizkaiko metalgintzan | Suspertzea geldotu egin da lehen hiruhilekoan, baina hobekuntza laster espero dute alorrean. FVEMek azaldu du enpleguaren murrizketa aurreikusi baino txikiagoa izan dela; 500 lanpostu galtzea espero zuen, baina martxoan 206 enplegu sortu dira metalgintzan Bizkaian. | Enpresa txikiak ari dira okerren pasatzen Bizkaiko metalgintzan. Suspertzea geldotu egin da lehen hiruhilekoan, baina hobekuntza laster espero dute alorrean. FVEMek azaldu du enpleguaren murrizketa aurreikusi baino txikiagoa izan dela; 500 lanpostu galtzea espero zuen, baina martxoan 206 enplegu sortu dira metalgintzan Bizkaian. | «Egoera konplexuz betetako urte zaila» izan da iazkoa Bizkaiko metalgintzarentzat, azaldu du Tamara Yague FVEMeko presidenteak. Egoera gorabeheratsuaren ondorioz, Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak inoiz baino kontsulta gehiago jaso ditu pandemiaren lehen urtean, eta hainbat informazio zirkular plazaratu behar izan ditu. FVEMk gaur egingo du bere urteko batzarra.
Federazioak, halaber, arloko 300 enpresatan (15.000 enplegu inguru) egindako koiuntura inkesta berria aurkeztu du. Haren arabera, Bizkaiko metalgintzan geldotu egin da jardueraren suspertzea, baina konpainiek uste dute laster hobetuko dela joera, betiere txertaketa kanpainaren arabera.
Dena den, batzuk beste batzuk baino hobeto dabiltza. Bizkaiko metalgintzako enpresen %44k iazko azken hiruhilekoaren pareko jarduerarekin jarraitzen dute, eta %20 uste baino hobeto dabiltza. Hala ere, konpainien herenek ikusten dute beren merkatua atzeraldian edo atzeraldi gogorrean.
Enpresen erdiek uste dute urtebetetik gora beharko dutela jarduera erabat leheneratzeko. Oraindik ere, konpainien %54k diote euren eskari zorroa ahula edo oso ahula dela. Yaguek kezkatuta azaldu du enpresa txikiak ari direla kirisa okerren pasatzen, hamar langilez azpikoak; «txosten guztian ikusten da enpresaren neurriaren eta adierazleen arteko erlazio hori; zenbat eta handiagoa enpresa, parametroak positiboagoak dira».
Enpresen kezka nagusien artean, Espainiako merkatuaren ahultasunak hartu du lehen postua, baina aspaldian agertu ez den arrangura bat ere agertu da, lehengaien kostuei eta hornikuntzari buruzkoa. Errentagarritasun txikiak hor dirau, azken urteetan bezala enpresen kezkabide handienen artean.
Datu on bat enpleguan
Pandemia hasi zenetik lehen aldiz, gehiago dira langile taldea handitzeko asmoa duten enpresak (%16) kaleratzeak aurreikusten dituztenak baino (%12,5). FVEMeko presidenteak gogoratu du urte hasieran sektorean 500 lanpostuko galera aurreikusi zutela, baina hobekuntza arin bat ikusi du Gizarte Segurantzaren martxoko emaitzetan, 206 afiliatu gehiago zenbatu baititu.
Beste aldagai batek ere lausotzen ditu enpleguari buruzko irakurketak: urteko lehen hiruhilekoan Bizkaiko metaleko enpresen %17k zuten enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteren bat indarrean. Bigarren hiruhilekoan halako erregulazio bat eskatzeko aukera zabalik zeukaten beste %10,7k. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196912/txertoaren-dosi-bakarrarekin-birusaren-transmisioa-erdira-jaisten-da-ikerketa-baten-arabera.htm | Gizartea | Txertoaren dosi bakarrarekin birusaren transmisioa erdira jaisten da, ikerketa baten arabera | Pfizerren edo AstraZenecaren lehen dosia hartu eta hiru astera, birusa hedatzeko aukerak %38 eta %49 artean jaisten direla ondorioztatu du Erresuma Batuko Osasun Agintaritzak. | Txertoaren dosi bakarrarekin birusaren transmisioa erdira jaisten da, ikerketa baten arabera. Pfizerren edo AstraZenecaren lehen dosia hartu eta hiru astera, birusa hedatzeko aukerak %38 eta %49 artean jaisten direla ondorioztatu du Erresuma Batuko Osasun Agintaritzak. | Birusaren hedapena gelditzeko orduan, txertoen dosi bakarra eraginkorra dela jakin du PHE Erresuma Batuko Osasun Agintaritzak. Egindako ikerketan, ondorioztatu du Pfizerren edo AstraZenecaren lehen dosia hartu eta hiru astera birusa kutsatzeko aukerak ia erdira jaisten direla: %38a eta %49a artean. Horrez gain, adituek ikusi dute txertoa hartu eta hamalau egunera hasten dela haren eragina.
Ikerketa elkarbizitza unitateetan dauden lagunen artean egin dute, eremu horietan birusaren transmisioaren arriskua handia baita. Hori horrela, argi gehiago ekarri du txertoen eraginkortasunaren inguruan: orain arte ez baita argibiderik egon txertoek transmisioan eragiten duten edo ez. «Txertoak funtsezkoak dira normaltasunera bueltatzeko. Egunero ehunka heriotzaren eta gaixotasunaren larriagotzea ekiditeaz gain: orain ikusi dugu birusa beste norbaiti kutsatzeko aukerak ere txikitzen dituztela», adierazi du Mary Ramsay PHEko immunizazio saileko arduradunak. Hala ere, datu horiek «pozgarriak» direla onartu badu ere, higiene neurriak eta distantzia soziala mantentzearen garrantzia azpimarratu ditu Ramsayk.
Erresuma Batuan Pfizerren, AstraZenecaren eta Modernaren dosiak txertatzen dituzte, eta jada 33,8 milioi dosi banatu dituzte. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196913/zornotzako-gaztetxea-ixteko-saioak-huts-egin-du.htm | Gizartea | Zornotzako gaztetxea ixteko saioak huts egin du | Ertzainak, udaltzainak eta epaitegiko idazkariak joan dira goizean Munarri gaztetxea ixtera, baina operazioa bertan behera utzi behar izan dute, eraikinean hiru haur dituen pertsona bat bizi dela ohartarazi dietelako. | Zornotzako gaztetxea ixteko saioak huts egin du. Ertzainak, udaltzainak eta epaitegiko idazkariak joan dira goizean Munarri gaztetxea ixtera, baina operazioa bertan behera utzi behar izan dute, eraikinean hiru haur dituen pertsona bat bizi dela ohartarazi dietelako. | Ertzaintzako eta Zornotzako (Bizkaia) Udaltzaingoko agenteak, eta epaitegiko idazkariak sarrailagile batekin agertu dira gaur goizean herriko Munarri gaztetxean, eraikina husteko agindu batekin. Antzinako jauregiko inguruak itxi dituzte, baina gaztetxeko hiru kidek barrura sartzea lortu dute, eraikina barrenetik ixteko eta poliziari sartzea galarazteko. Bitartean, Harrera elkarteko abokatuek idazkariari ohartarazi diote ezin zutela aurrera jarraitu operazioarekin, eraikinean pertsona bat bizi delako, eta asteburuetan hiru haur haren kargu dituelako.
Zornotzako Gazte Asanbladak Forjarien jauregia deiturikoa okupatu zuen uztailean, eraikinean gaztetxea antolatzeko. Munarri gaztetxea deitu diote egitasmoari. Eraikina hutsik zegoen, eta azken urteotan Vusa etxegintza enpresaren esku egon da. Gazteen arabera, «dekadentzia egoera argian» zegoen jauregia.
Enpresak, ordea, auzitegietara jo zuen, eta zigor auzi bat zabalik dago identifikatu zuten gazte baten kontra.
Zornotzako Munarri gaztetxea atontzeko gazteek eginiko lanak, iazko urrian. Aritz Loiola / FOKU
Duela gutxi arte, bi familia bizi ziren gaztetxean. Izan ere, Gazte Asanbladak eraikinaren goiko solairua prestatu zuen ataka latzean dauden pertsonak hartzeko. Familietako batek etxebizitza utzi du duela gutxi, eta une hori aprobetxatu dute eraikina husten saiatzeko, Olatz Talavera Harrera elkarteko abokatuaren arabera.
Baina saioak huts egin du gaur goizean. Izan ere, abokatuaren arabera, gizarte zerbitzuetakoek ez diote auzitegiari eraikinean bizi den beste familiaren berri eman. Bananduriko aita bat bizi da han, eta asteburuetan hiru haur ditu bere kargu. Poliziaren operazioa ikusita, herritarrek abokatuak ohartarazi dituzte, eta Talaverak auzitegiko idazkariari eta gizarte zerbitzutakoei esan diete ezin zutela aurrera jarraitu, familia baten aterpe delako eraikina.
Idazkariak, orduan, hamar eguneko epean epaitegian agertzeko agindu bat eman dio familiaburuari, han bizi dela frogatzeko agiriren bat eraman dezan.
«Ikusiko dugu noiz arte luzatu ahalko dugun prozedura, familia kalean geratzea ahal bezain beste atzeratzeko», esan du Talaverak
Gazte Asanbladak adierazi duenez, fede txarra ikusi dute gaztetxea husteko eginiko saioan. Udaltzainburuarekin hitz egin dutela esan dute, eta hark adierazi diela ez zekitela inor eraikinean bizi zenik. «Itxaron dute han bizi den pertsona kalera atera arte operazioa egiteko. Beraz, bazekiten han bazela norbait bizitzen». |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196914/txertaketa-masiboa-martxan-jarri-dezala-exijitu-dio-otegik-eusko-jaurlaritzari.htm | Gizartea | «Txertaketa masiboa» martxan jarri dezala exijitu dio Otegik Eusko Jaurlaritzari | EH Bilduko koordinatzaileak salatu du Euskal Autonomia Erkidegoa dela jasotako txertoen ehunekorik txikiena jarri duen erkidegoa. | «Txertaketa masiboa» martxan jarri dezala exijitu dio Otegik Eusko Jaurlaritzari. EH Bilduko koordinatzaileak salatu du Euskal Autonomia Erkidegoa dela jasotako txertoen ehunekorik txikiena jarri duen erkidegoa. | Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak «txertaketa masiboa» bultza dezala exijitu dio Eusko Jaurlaritzari, eta salatu du Euskal Autonomia Erkidegoa dela, hain zuzen, Espainiako Estatuan jasotako txertoen ehunekorik txikiena jarri duen erkidegoa. Bestalde, uste du euskal gizartea «akituta» dagoela, eta, horretarako, «erreskate emozional» bat eskatu die agintariei: herritarrei informaziorik ez ezkutatzea eta konfiantza ematea, alegia.
Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren pandemiaren kudeaketa izan ditu hizketagai Otegik, gaur goizean emandako prentsaurrekoan. Salatu du Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak ez bezala, «atzerapena» duela txertaketaren adin tarte guztietan, eta eskatu dio txertorik «ez erreserbatzeko»; momentuz koronabirusaren aurkako tresna eraginkor bakarra direla argudiatuta. Alarma egoera momentuz «beharrezkoa» bada ere, neurri horrekin bakarrik pandemiaren arazoa konpontzen ez duela uste du; eta gehitu du Euskal Herriak ez duela bere kabuz erabakiak hartzeko eskumenik.
Hego Euskal Herriko datu txarrez ohartarazi du: estatu bat balitz, munduan hildako gehien dituen hamabigarrena izango litzatekeela azaldu du. Osakidetzako ospitaleak «gainezka» egitear daudela gehitu du, eta, horrez gain, ezarri diren neurri guztiek gizartean ondoeza sortu dutela. «Gizartea nekatuta dago, ez dakielako zeri heldu».
Hori horrela, herritarrentzat «erreskate emozionala» eskatu dio. «Jendeari asko eragin dio pandemiaren urte luze honek. Herritarrei konfiantza eman behar zaie, ez zaizkie datuak ezkutatu behar, ezta adin txikikoak bezala tratatu ere». Hori horrela, txertaketaren erritmoa ahalik eta gehien bizkortzeko eskatu dio Jaurlaritzari, eta herritarrei «etorkizunik» egon badagoela helarazteko. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196915/italiako-ezkerreko-zazpi-ekintzaile-ohi-atxilotu-dituzte-frantzian.htm | Mundua | Italiako ezkerreko zazpi ekintzaile ohi atxilotu dituzte Frantzian | Brigada Gorriak talde armatuko kide izandakoak dira gehienak. Beste hiru lagunen bila ari da Polizia. Aurrekari bat ezarri du Eliseoak, orain arte entzungor egin izan baitie Italiaren estradizio eskariei. | Italiako ezkerreko zazpi ekintzaile ohi atxilotu dituzte Frantzian. Brigada Gorriak talde armatuko kide izandakoak dira gehienak. Beste hiru lagunen bila ari da Polizia. Aurrekari bat ezarri du Eliseoak, orain arte entzungor egin izan baitie Italiaren estradizio eskariei. | Italiak terrorismo delituengatik 1970eko eta 1980ko hamarkadetan epaitutako zazpi lagun atxilotu ditu Poliziak Parisen gaur goizean, Eliseoak jakinarazi duenez, Italiako agintariekin batera koordinatutako operazio batean. Zazpi atxilotuak Brigada Gorriak taldeko kide ohiak direla zabaldu da hasieran, baina tartean ezkerreko beste bi taldetako kide bana ere badaudela jakin da gero: Giorgio Pietrostefani Lotta Continua taldearen fundatzaile eta kide ohia eta Narciso Manenti NAR Nukleo Armatu Iraultzaileko militante izandakoa. Horiekin batera atzeman dituzte Enzo Calvitti, Giovanni Alimonti, Roberta Cappelli, Marina Petrella eta Sergio Tornaghi Brigada Gorrietako kide ohiak. Beste hiru lagunen bila ere ari da Polizia, Eliseoak jakinarazi duenez.
Italiak ezkerreko 200 aktibista ohien estradizioa eskatua du, baina, Frantziako presidentetzaren arabera, «delitu larrienak dituztenak» atxiki dituzte, «bi aldeko prestaketa lan garrantzitsuari esker». Hamar kide atxilotzen ahalegindu da Polizia, eta guztiak Mitterrand doktrinak ezarritako esparruaren barruan sartzen direla azaldu du Eliseoak, «odolezko delituak dituztelako».
François Mitterrand Frantziako presidente ohiak 1985ean hartutako konpromisoari deitzen zaio Mitterrand doktrina. Frantziara ihes egindako ezkerreko aktibistak Italiari ez itzularazteko konpromisoa hartu zuen presidente ohiak, baldintza jakin batzuk betetzen baziren. Honela zioen Mitterranden adierazpenak: «1976tik 300 italiar errefuxiatu ditugu gurekin, zeinak ordutik hona damutu egin diren eta Poliziak ez duen inolako kexarik haien inguruan. Beste 30 italiar ere baditugu, arriskutsuak direnak eta klandestinitatean daudenak. Egin beharreko lehenengo gauza horiek aurkitzea da. Epaile italiarrek krimen horiek egin dituztela erakusten duten sumarioak bidaltzen badituzte eta Frantziako justizia horiekin lerratzen bada, estradizio aginduak onartuko ditugu».
Berunezko urteak esaten zaion garaiaren ondoren, Frantzian hartu zuten aterpe Italiako ezkerreko aktibista ugarik. Egoera politikoa ezegonkorra zen urte haietan Italian, eta, testuinguru hartan, ugaritu egin ziren eskuineko eta ezkerreko talde armatuen erasoak. Italiako justiziak zabalik ditu Frantzian erbesteratutako aktibista askoren aurkako auziak, eta urteetan eskatu izan dio Frantziari haiek itzularazteko. Orain arte, uko egin izan dio ia beti Parisek. Duela bi hamarkada, gai horren inguruko elkarrizketak hasi zituen Frantziako Gobernuak Italiakoarekin, eta, ordutik, estradizio eskariak modu indibidualean aztertzen dituzte auzitegiek. «Presidenteak auzi hau konpondu nahi zuen, Italiak azken urteetan eskatu izan duen moduan», azaldu du Eliseoak, gaurko atxiloketen inguruan.
Errefuxiatu italiarren auzian gobernuak posizioa aldatu izana «etorkizunerako gauza txarra» dela ohartarazi du, aldiz, Jean Luc Melenchon Frantziako Asanbleako diputatuak eta Frantzia Intsumisoa alderdiko buruak. «Ezker eta eskuin muturreko atentatu zikloa gelditzeko, akusatuen asiloa onartu zuen Frantziak, bakearen truke. Ordutik, ezkerreko eta eskuineko gobernu guziek ukatu dituzte kanporatzeak. Macronekin, Frantziak hitza jan du», salatu du.
Espero zen moduan, atxiloketak txalotu ditu Italiako Gobernuak. «Operazio ikusgarria izan da; agintari frantziarren eta italiarren kolaborazioa izan du, eta Parisko gure enbaxadako segurtasun adituak bertan parte hartu du», esan du Luigi di Maio Atzerri ministroak, sare sozialen bidez. «Poza» agertu du Mario Draghi lehen ministroak, «Italiak eskatutako auzibide judizialei ekiteko Frantziak hartutako erabakiarengatik».
Atxilotu dituzten zazpi lagunek, datozen orduetan, Parisko Dei Auzitegiko fiskaltzaren aurrean aurkeztu beharko dute euren burua, eta epaileak erabaki beharko du Italiako auzitegien estradizio agindua onartzen duen ala ez.
Bizitza publikoa, 40 urtez
Atzemandako zazpi lagunetatik bosten abokatua da Irene Terrel, eta gogor salatu du polizia operazioa. «Frantziaren traizio izugarria» dela esan dio AFP berri agentziari. «Suminduta nago, eta ez daukat hitzik operazio hau deskribatzeko; sarekada moduko bat izan da», adierazi du. Gainera, salatu du atxilotutakoen egoera ez zuela baldintzatzen Mitterrandek bere garaian hartutako erabakiak, baizik eta Frantziako Gobernuak asiloa emana ziela: «1980ko hamarkadatik, pertsona hauek Frantziaren babespean izan dira, beren bizitza eraiki dute, bizitza publikoa egiten dute, seme-alabak eta ilobak dituzte... eta gertakarietatik 40 urtera etorri dira, goizaldean, haien bila?». Terrelek aurreratu du helegitea jarriko diela estradizio eskariei. «Krudela da, eta ez da onargarria zuzenbidean», erantsi du.
Atxilotuetako beste baten abokatu Jean-Louis Chalansetek ere irmoki salatu du operazioa, eta «ulertezina» dela esan du: «Estatuak hitzeman zuen ez zela estradiziorik egongo, italiarrek etengabe eskatu arren. Orduan, zergatik norabide aldaketa hau?».
Atxilotutakoen artean dago Marina Petrella ere, Italiak bizi guztiko zigorra ezarri ziona baina Frantziak asilo politikoa emana diona. Auzitegiek Petrella estraditatzeko Italiaren eskaera onartu zuten 2008an, baina Nicolas Sarkozy presidente ohia erabakiaren aurka agertu zen, Petrellaren osasun zaurgarria zela eta. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196916/beste-1025-positibo-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 1.025 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | Positiboen portzentajea %6,8 izan da astearteko probetan. Osakidetzak eta Osasunbideak 118 lagun erietxeratu dituzte egun bakarrean. | Beste 1.025 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen portzentajea %6,8 izan da astearteko probetan. Osakidetzak eta Osasunbideak 118 lagun erietxeratu dituzte egun bakarrean. | Hiru eguneko etenaldiaren ondotik, positiboen kopuruak berriz gainditu du milakoa Hegoaldean. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak argitara ateratako informazioaren arabera, atzo 15.057 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a atzemateko, eta horien %6,8k eman dute positibo: 1.022 kasu zenbatu dira, alegia. Horietako 405 Bizkaikoak dira, 356 Gipuzkoan atzeman dituzte; Nafarroan 156 izan dira, eta Araban, 98.
Bestalde, ospitaleen egoerari dagokionez, atzo erregistratutako datuak eman ditu osasun agintariek: 118 lagun erietxeratu zituzten gaitzagatik, eta, horiek kontuan izanik, guztira 913 dira Hegoaldeko zentroetan ospitaleraturik. Zehazki, 688 gela arruntetan daude; ZIUetan, 225.
Gainera, gaitzarekin loturiko beste bi heriotzaren berri eman du Nafarroako Gobernak: 69 eta 73 urteko bi emakumezko zendu dira birusarekin. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196917/rafael-moneok-veneziako-arkitektura-biurtekoaren-urrezko-lehoia-jasoko-du.htm | Kultura | Rafael Moneok Veneziako Arkitektura Biurtekoaren urrezko lehoia jasoko du | Arkitektoaren ibilbide luzeari egindako aitortza da saria. Biurtekoa maiatzaren 22tik azaroaren 21era bitarte egingo da. | Rafael Moneok Veneziako Arkitektura Biurtekoaren urrezko lehoia jasoko du. Arkitektoaren ibilbide luzeari egindako aitortza da saria. Biurtekoa maiatzaren 22tik azaroaren 21era bitarte egingo da. | Rafael Moneo arkitektoaren ibilbideari aitortza egingo diote aurtengo Veneziako Arkitektura Biurtekoan; sari nagusia emango diote, urrezko lehoia. Antolatzaileek gaur eman dute erabakiaren berri. «Moneo bere belaunaldiko arkitektorik berritzaileenetako bat da», adierazi du Hashim Sarkis arkitekto eta aurtengo jaialdiaren komisarioak. Arkitekturarekiko «etengabeko konpromisoa» erakutsi izana aitortu dio: «Eraikuntza ekintza gisa ulertzen du».
Profesional gisa, proiektu arkitektoniko bakoitzak tokiko baldintza espezifikoei erantzuteko, horiek programatzeko, eta, aldi berean, gainditzeko duen gaitasuna aitortu diote arkitektoari. «Bere ibilbide luzean, Rafael Moneok bere gaitasun poetikoa mantendu du, arkitekturak adierazteko, forma emateko eta irauteko duen gaitasuna gogoraraziz». Irakasle gisa egindako lana ere nabarmendu diote Moneori; zehazki, belaunaldi berriak bokaziorantz «zorrotz» gidatu izana aitortu diote.
Rafael Moneo Tuteran (Nafarroa) jaio zen, 1937an, eta Madrilgo Arkitektura Eskolan egin zituen ikasketak. 1996. urtean, gaurko egunez, Pritzker arkitektura saria irabazi zuen. Egun Harvard Unibertsitatean irakasle eta Oteiza fundazioko patronatuko kide da, besteak beste.
Egin dituen azken obren artean, nabarmentzekoak dira Madrilgo Prado Museoa zabaltzeko lanak (2007), Harvard Unibertsitateko LISE eraikuntza (2007) Deustuko Unibertsitateko Liburutegia (2009) eta Novartis etxearentzako laborategiak Basilean (Suitza, 2009).
Haren lan esanguratsuenen artean daude, halaber, Nafarroako Unibertsitatearen Museoa (2008-2014), Princeton Unibertsitateko Neurologia eta Psikologia Zentroa (2014), Columbiako Unibertsitateko (New York) Zientzia Laborategia (2010), eta Donostiako Loiolako Erriberetako parrokia (2011).
Saria maiatzaren 22an emango diote, aurtengo Arkitektura Biurtekoa hasteko ekitaldian. Horrez gain, bere eraikin esanguratsuenen maketez eta argazkiez osatutako erakusketa bat ere jarriko dute ikusgai. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196918/iruneko-atxilotuak-bihar-epailearen-aurretik-pasatzea-espero-da.htm | Politika | Iruñeko atxilotuak bihar epailearen aurretik pasatzea espero da | Atzoko operazioan hamar gazte atxilotu zituzten, bederatzi Iruñeko Arrotxapea auzoan eta bat Burlatan. Beste bi gazte Poliziaren egoitzara deitu dituzte. | Iruñeko atxilotuak bihar epailearen aurretik pasatzea espero da. Atzoko operazioan hamar gazte atxilotu zituzten, bederatzi Iruñeko Arrotxapea auzoan eta bat Burlatan. Beste bi gazte Poliziaren egoitzara deitu dituzte. | «Ziurgabetasuna erabatekoa da». Asteartean Iruñean atxilotua izan zen gazteetako baten amaren hitzak dira horiek. Espainiako Poliziak hamar gazte atxilotu zituen —bederatzi Arrotxapea auzoan eta bat Burlatan—, eta gazteak Iruñeko Udaltzaingora eraman zituzten. Han jarraitzen dute hamarrek. Atzo bezala, goizean senide eta lagunak elkartu dira kanpoan, jakin barik noiz pasatuko diren epailearen aurretik.
Astearte arratsaldean Espainiako Poliziak deklarazioa hartu zien aurrez abokaturik ez zuten lau gazteri eta, ofiziozko abokatuarekin egin zen galdeketa. Gainerakoei gaur arratsaldean hartuko diete. Operazio horren barruan, poliziek beste bi gazte deitu dituzte deklaratzera. BIhar bukatzen da atxiloketa aldiaren epemuga, eta espero da bihar pasatuko direla epailearen aurretik. Astearte goizean etxeetako batean 06:30ean sartu ziren, eta sumarioa sekretupean zegoela adierazi besterik ez zieten egin bi gazteen gurasoei poliziek. Ezin izan zuten semeekin hitz egin.
Oraindik, nahasmen handia dago gazteei leporatutakoaren inguruan. Atxilotuetako bati talde kriminal bat osatzea eta desordena publikoak eragitea leporatzen zioten. Dena den, litekeena da gertaera desberdinengatik egoztea delituak. Hainbat komunikabidek aipatu dute Arrotxapea auzoan azaroaren 7an izandako istiluetan parte hartzea egotzi dietela, besteak beste.
Atzo arratsaldean, Arrotxapean, elkarretaratze bat egin zen, eta 400 lagun inguru elkartu ziren. Amaieran, handik gertu, Poliziak bertan parte hartu zutenetako batzuk identifikatu zituen. Gaur arratsaldean, 20:00etan, atxilotuak aske uzteko eskatuko dute berriro Plaza Gorrian, Erasoen aurrean klase elkartasuna, atxilotuak askatu lelopean. 14:15ean, berriz, Ikasle Abertzaleak taldeak elkarretaratzea egingo du Biurdana ikastetxearen ondoko biribilgunean.
Egun gutxian Espainiako Poliziak zuzendutako bigarren operazioa izan da. Iragan astean, LABeko sei kide atxilotu zituen, eta horietako bostek 24 ordu eman zituzten ziegan. Aske geratu ziren iragan apirilaren 21ean, epaileak deklarazioa hartu gabe. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196919/larrialdi-egoeratik-ateratzeko-lege-proiektua-aurkeztu-du-frantziako-gobernuak.htm | Gizartea | Larrialdi egoeratik ateratzeko lege proiektua aurkeztu du Frantziako Gobernuak | Ostiralean mintzatuko da Emmanuel Macron neurrien arintzeen egutegia iragartzeko. Alarma egoeratik ateratzeko «trantsizio fase» bat ezarri nahi du Frantziako Gobernuak. | Larrialdi egoeratik ateratzeko lege proiektua aurkeztu du Frantziako Gobernuak. Ostiralean mintzatuko da Emmanuel Macron neurrien arintzeen egutegia iragartzeko. Alarma egoeratik ateratzeko «trantsizio fase» bat ezarri nahi du Frantziako Gobernuak. | Goizean bildu da Frantziako Ministroen Kontseilua, eta Jean Castex Frantziako lehen ministroak erran du ostiralean mintzatuko dela Emmanuel Macron Frantziako presidentea neurrien arintzearen egutegia aurkezteko. Izan ere, Ipar Euskal Herriko herritarrak hamar kilometroko tartean baizik ezin dira ibili hilaren hasieratik, eta etxeratze agindua errespetatu behar dute 19:00etatik 06:00etara. Castexek ez du zehaztu zein izango diren neurrien arintzearen urratsak, baina Macronek, aste honetan egindako ateraldi batean, adierazi zuen etxeratze agindua atzeratzeko «aukerak aztertzen» ari direla. Castexek segurtatu ez badu ere, erran du balitekeela Macronek joan-etorrien hamar kilometroko murrizketa bertan behera uztea ostiralean.
Bestalde, Frantziako Ministroen Kontseiluak larrialdi egoeratik ateratzeko lege proiektua aurkeztu du goizean. Iragan otsailaren 2an luzatu zuen larrialdi egoera Frantziako Gobernuak, ekainaren 1a arte. Egun horretatik aitzina alarma egoeratik ateratzea aurreikusten du Castexek, betiere, «egoera sanitarioaren arabera». Ekain hastapenetik urriaren bukaera arte «trantsizio fase» bat ezartzea dute asmoa. Hala, tarte horretan Frantziako lehen ministroak aukera izanen du dekretu bidez neurri murritzaileak ezartzeko. Gainera, egoera sanitario larria den Frantziako lurraldeetan larrialdi egoera berrezartzen ahalko du. Lege proposamenak lurraldeen egoera sanitarioari egokitzeko helburua du, Castexek erran duenez.
Lege proiektuak dio mugak zeharkatzeko PCR proba negatiboa derrigortzen ahal duela Frantziako lehen ministroak, «transizio fase» garaian. Horrez gain, mugak zeharkatzeko «txertoa jarri izanaren ziurtagiri bat edo birusa bildu izanaren ziurtagiri bat» eskatzeko eskumena izango du Castexek.
Lege proiektua Frantziako Asanblean aztertzekoa dute ondoko egunetan, «maiatzaren 10 inguruan», Frantziako Gobernuko iturriek hedabideetan zabaldu dutenez. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196920/arbizu-etxarri-aranatz-lodosa-alesbes-eta-cadreita-itxiak-izanen-dira-beste-astebetez.htm | Gizartea | Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa, Alesbes eta Cadreita itxiak izanen dira beste astebetez | Itxiera perimetrala maiatzaren 6ra arte izanen da indarrean, gutxienez. Osasunbideak COVID-19a atzemateko baheketa bat eginen du Fiteron; bi adin tartetako herritarrak deitu dituzte testak egitera. | Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa, Alesbes eta Cadreita itxiak izanen dira beste astebetez. Itxiera perimetrala maiatzaren 6ra arte izanen da indarrean, gutxienez. Osasunbideak COVID-19a atzemateko baheketa bat eginen du Fiteron; bi adin tartetako herritarrak deitu dituzte testak egitera. | Egoera epidemiologikoa oraindik ere aski larria dela iritzita, Nafarroako zenbait herritan ezarria den itxiera perimetrala beste astebetez luzatzea erabaki du foru gobernuak. Zehazki, Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa, Alesbes eta Cadreita maiatzaren 6ra arte izanen dira itxirik. Ezin izanen da herrietan sartu ez eta haietatik atera ere, funtsezko arrazoiengatik ez bada. Cadreitari dagokionez, neurria apirilaren 9tik aitzina da indarrean; gainerako lauretan, berriz, hilaren 15etik.
Bestalde, Osasun Departamentuak jakinarazi du beste baheketa masibo bat eginen dela foru erkidegoan. Fiteron eginen dute, ostiralean. Bi adin tartetako herritarrei eginen dizkiete birusa atzemateko probak: 15 eta 29 artekoei eta 45 eta 64 artekoei. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196921/pfizerren-txertoak-hirugarren-dosia-beharko-duela-esan-du-haren-sortzaileak.htm | Gizartea | Pfizerren txertoak hirugarren dosia beharko duela esan du haren sortzaileak | BioNTech enpresako buruak esan du bigarren dosia jaso eta bederatzi hilabetera hartu beharko dela. Gainera, gero, urtero txertatu beharko da, «sasoiko gripearekin bezala». | Pfizerren txertoak hirugarren dosia beharko duela esan du haren sortzaileak. BioNTech enpresako buruak esan du bigarren dosia jaso eta bederatzi hilabetera hartu beharko dela. Gainera, gero, urtero txertatu beharko da, «sasoiko gripearekin bezala». | Ugur Sahin BioNTech enpresako sortzailea atzerriko prentsarekin bildu da gaur Berlinen, eta bere konpainiak Pfizerrekin garatu duen txertoaren inguruko argibideak eman ditu. Bi dositan ematen ari dira gaur txertoa Euskal Herrian, gainerako lekuetan bezala, baina, zientzialariak adierazi duenez, Pfizerren bigarren dosia hartzetik bederatzi hilabetera, beste dosi bat hartu beharko da immunizazioari eusteko.
Sahinek azaldu du txertoak ematen duen babesa ahuldu egiten dela denbora igaro ahala: «Gure datuen arabera, hiru hilabetera babesa ez da %95ekoa, baizik eta %91koa, eta zortzi hilabetera babesa ematen duten antigorputzak nabarmen urritzen dira. Horregatik, hirugarren dosi bat beharko dugu babesa berriz %100 ingurura eramateko».
Gaineratu duenez, gero, «ziurrenik urtero, edo, beharbada, 18 hilabetero, berriz txertatu beharko da, sasoiko gripearekin bezala».
Ugur Sahinek eta haren emazte Oezlem Tuerecik sortu zuten BioNTech botika konpainia, 2008an, eta biek garatu dute txertoa. Alemaniako Gobernuak Martxoaren 19an domina bat eman zien, Berlinen eginiko lanarengatik.
Indiako aldaera
Sahinek adierazi du oraindik ikertzen ari direla euren txertoak zenbateraino babesten duen Indian izurria asko larriagotu duen koronabirusaren aldaeraren aurrean: «Indiako aldaerak dagoeneko ikertu ditugun mutazioak ditu, eta gure txertoa eraginkorra da haien kontra. Horrek konfiantza ematen digu». |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196922/terrorismoaren-aurkako-legea-bere-egin-du-frantziako-ministroen-kontseiluak.htm | Politika | «Terrorismoaren aurkako» legea bere egin du Frantziako Ministroen Kontseiluak | 2017an onartu zuten Barne Segurtasuna eta Terrorismoaren Kontrako Borroka Indartzeko Legea «osatuko» du lege proiektu berriak Frantziako Gobernuaren arabera. Ez dute iragarri noiz aurkeztuko duten Frantziako Asanblean | «Terrorismoaren aurkako» legea bere egin du Frantziako Ministroen Kontseiluak. 2017an onartu zuten Barne Segurtasuna eta Terrorismoaren Kontrako Borroka Indartzeko Legea «osatuko» du lege proiektu berriak Frantziako Gobernuaren arabera. Ez dute iragarri noiz aurkeztuko duten Frantziako Asanblean | Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroaren iniziatibaz «terrorismoaren aurkako» lege berria aurkeztuko du Frantziako Gobernuak. Gaur goizean eztabaidatu dute Ministroen Kontseiluan, eta gobernuak bere egitea onartu duela adierazi du Jean Castex Frantziako Lehen ministroak. Hemeretzi artikuluko lege proiektuak 2017an onartu zuten Barne Segurtasuna eta Terrorismoaren Kontrako Borroka Indartzeko Legea «osatuko» du, eta «ekintza terroristen prebentzioa eta informazioa» hobetzeko helburua duela adierazi du Castexek. Ez du iragarri noiz aurkeztuko duten Frantziako Asanblean.
Bere horretan onartua bada, miaketa administratiboak egiteko erraztasunak emanen dizkio lege proiektuak Frantziako Poliziari. Instrukzio epaile baten baimenarekin, mehatxu terrorista bat izateaz susmagarri den pertsona baten etxebizitzan sartzeko aukera dute. 2017ko legearen arabera, mehatxu hori «bereziki larria» behar zen; lege proiektuak «mehatxu larrientzat» baimentzea ekarriko du, prozedura errazteko fomulazioa emanez.
Era berean, ekintza terroristengatik epaituak izan diren pertsonak presondegitik ateratzen segitu ahal izateko neurriak ere biltzen ditu lege proiektuak. Frantziako Justizia ministroaren arabera, osasuna, hezkuntza, psikologia eta sozial arloko hainbat neurri inposatzeko aukera emanen dio zigor epaileari. Horiek bete ezean, preso ohia berriz presondegira itzultzeko arriskua egonen da. Administratiboki zainduak diren pertsonei hainbat murrizketa ezarriko dizkiete ere, hala nola, eremu geografiko batean egoteko edo elkarretaratze publiko batzuetan parte hartzeko debekua.
Azkenik, erligio leku batzuk ixteko aukera emanen du lege proiektuak, eta sarean mehatxuak detektatzeko algoritmoen erabilera baimenduko du
Atentatuen ondotik
Frantziako Rambouilet hirian gizonezko batek Polizia bat labankadaz hil, eta egun gutxira iritsi da Frantziako Gobernuaren lege proiektua. Hala ere, Jean Castex lehen ministroaren arabera, ez da joan den asteko atentatuaren erreakzioz prestatua izan, eta «aspalditik» lantzen ari ziren. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196923/pandemiak-lan-osasuna-nabarmen-okertu-duela-salatu-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Pandemiak lan osasuna «nabarmen» okertu duela salatu dute sindikatuek | ELAren eta LABen iritziz, erakundeek ez dute neurririk hartu nahi izan lantokietan egon diren agerraldietan. CCOOk eta UGTk prebentzioa indartzeko eskatu dute | Pandemiak lan osasuna «nabarmen» okertu duela salatu dute sindikatuek. ELAren eta LABen iritziz, erakundeek ez dute neurririk hartu nahi izan lantokietan egon diren agerraldietan. CCOOk eta UGTk prebentzioa indartzeko eskatu dute | Pandemiak langileen lan baldintzak okertu dituela eta lan osasuna «nabarmen okertu» duela salatu dute sindikatuek. Lan osasunaren nazioarteko egunaren karietara zenbait mobilizazio antolatu zituzten, eta, logikoa denez, koronabirusaren izurriak pisu handia izan du agerraldietan. ELAk, LABek, ESK-k, Steilasek, EHNEk eta Hiruk manifestazio bateratua egin dute, Bilbon, eta gogor kritikatu dute Eusko Jaurlaritzak pandemian izandako jarrera. «Kudeaketa txarra» eta kutsatzeak eragozteko haien esku zegoen guztia ez egin izana egotzi diote. CCOOk, berriz, salatu du enpresa askok ez dutela hartzen prebentzio neurririk, eta UGTk heltzear dagoen hurrengo olatua iragarri du: «Estresarena». Bilboko manifestazioa jendetsua izan da. Kale Nagusia zeharkatu du, eta Eusko Jaurlaritzaren bulegoen aurrean amaitu da. Xabier Ugartemendia LABeko ordezkariak eta Peio Igeregi ELAkoak hartu dute hitza, eta iaz Euskal Herrian lan istripuetan hildako 70 langileak eta aurten hildako hemezortziak hartu zituzten gogoan. Biek ere ez zuten ahaztu Joaquin Beltran oraindik Zaldibarko (Bizkaia) zabortegian dagoela. Ugartemendiak patronalari egotzi dizkio hildakoak; erakundeei, berriz, egoera hau normalizatu izana: «Zenbat hildako gehiago behar dira? Zenbat langilek hondatu behar dute beren osasuna gutxi batzuen patrikak puzten jarraitzeko? Dirua osasunaren aurretik jartzen dute, eta erakundeek, hori eragotzi beharrean, enpresen interesak defendatzen dituzte». Era berean, gogoratu du prekaritatea eta lan osasun txarra eskutik doazela. Igeregik ere erakundeetan jarri du arreta: «Milaka langile gaixotu dira lanpostuetan, eta ez da ezer pasatu. Jaurlaritzaren datuen arabera, koronabirus agerraldien %70 eta %79 artean lantokietan izan dira, eta ez dute neurririk hartu». Haren ustez, neurririk ez hartze hori «erabaki politikoa» da, erakundeentzat egungo sistema ekonomikoa mantentzearen «zehar kalte onargarri» bat baitira kutsatzeak. Idoia Mendia Jaurlaritzako lan sailburuak ELA eta LAB Osalanen lan-osasun mahaian parte hartzera gonbidatu ditu. Igeregiren ustez, baina, gonbidapen hori «hipokrisia hutsa» da: «Bilera bat eskatu genion gaiari buruz hitz egiteko, eta uko egin zion. Jaurlaritzak lan osasunarekin benetako ardura badu, Europako batez besteko lan-ikuskatzaile kopurura gerturatu behar du. Horretarako, beste ehun kontratatu beharko lituzkete». Telelanaren arriskuak CCOOk Confebaskek Bilbon duen egoitzaren aurrean egin du elkarretaratzea. Alfonso Rios osasun arloko arduradunak salatu du iaz okerrera egin zutela lan istripuen eta gaixotasunen datuek, eta horren errua enpresek dutela, prebentzio neurriak «seriotasunez hartzen ez dituztelako». Era berean, telelanak izandako «gorakada handiak» sindikatuari sortzen dion ardura onartu du, emakumeengatik bereziki: «Arrisku psikosozialak asko ugaritu daitezke. Besteak beste, telelanari etxeko lanen zama gehitu dakiokeelako». UGTko Juan Carlos Cardenasek ere arrisku psikosozialetan jarri du arreta, eta «hurrengo olatua» izango dena iragarri du: «Antsietatearena eta estresarena». Horren jakitun, «aurrea hartzeko» eskatu die erakundeei, eta, hala ere, langileren bat lanean gaixotzen bada, behar den tokian artatu behar dutela aldarrikatu du: «Lan gaixotasunak dira, eta mutualitateetan artatu behar dira. Ezin dira ibili Osakidetzan laguntza eskatzen, edo okerragoa dena, medikuntza pribatuan». |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196924/apaiz-kartzela-abadeen-borrokaren-kronika.htm | Kultura | 'Apaiz kartzela', abadeen borrokaren kronika | Donostiako Giza Eskubideen XVIII. Zinemaldian estreinatuko dute ‘Apaiz kartzela’ dokumentala, bihar. Frankismo garaian Zamoran preso izan zituzten elizgizonen kasua kontatzen du, haien lekukotzen bidez. | 'Apaiz kartzela', abadeen borrokaren kronika. Donostiako Giza Eskubideen XVIII. Zinemaldian estreinatuko dute ‘Apaiz kartzela’ dokumentala, bihar. Frankismo garaian Zamoran preso izan zituzten elizgizonen kasua kontatzen du, haien lekukotzen bidez. | Duela mende erdi preso egon ziren lekura itzuli dira. Aske oraingoan, eskuburdinik gabe, beren borondatez, gogotsu. Aldatuta aurkitu dute Zamorako (Espainia) espetxe zaharra, frankismo garaian apaizentzako kartzela izan zena; hutsik dago gaur egun, leihoak hautsita, pintaketaz josia, sasitzak hartua. Eta, halere, erraz ezagutu dituzte behinola ibilitako korridoreak, gatibu izan zituzten ziegak, ihes egiteko tunela zulatu zuten gunea... Ez baitituzte ahazteko han bizi izandakoak. Apaiz kartzela dokumentala grabatzera itzuli ziren kartzela hartara Josu Naberan, Xabier Amuriza eta beste bi elizgizon ohi, eta une horren irudiak ageri dira filmean, besteak beste. Protagonisten lekukotzen bidez kontatu dute kartzela haren istorioa Ritxi Lizartza, Oier Arantzabal eta David Pallares zuzendariek, eta, hala, baita frankismoaren zapalkuntzari aurre egin zioten apaizen borrokarena ere. Bihar estreinatuko dute lana, Donostiako Giza Eskubideen XVIII. Zinemaldian, Antzoki Zaharrean, eta filmeko lantaldeko kideekin batera, protagonistetako batzuk ere bertan izango dira.
Dokumentala lantzen hasi arte auzia ezezaguna zitzaiola azaldu du Lizartzak filmaren aurkezpenean, Naberan eta Amuriza alboan zituela. «Javi Barajasena izan zen ideia, eta gurekin partekatu zuenean, harrigarria izan zen niretzat». Garrantzitsua iruditu zitzaion gaiari heltzea, memoria historikoa berreskuratze aldera, «kartzela honen istorioa kontatu gabe zegoelako; hein handi batean ezezaguna delako, eta frankismo garaian irekita egon zen urteetan ere, 1968tik 1976ra, oso gutxik zekitelako existitzen zenik». Gainera, kartzela berezia izan zen hura: «Munduko kartzela bakarra da apaizentzat sortua, eta han egon ziren apaizek era askotako zigorrak jaso zituzten frankismoaren zapalkuntza eta gehiegikeriak salatzeagatik».
Izan ere, Francok eta Vatikanoak 1953an sinatu zuten konkordatuaren emaitza izan zen espetxe hura. Hitzartu zutenaren arabera, atxilotutako apaizek bertan bete beharko zuten ezarritako zigorra, beste presoengandik aparte, gune berezi batean.
Alberto Gabikagogeaskoa izan zen kartzela hartan sartzen lehena, 1968an. Eta haren atzetik joan ziren heltzen Amuriza, Naberan, Jon Etxabe, Julen Kaltzada, Nikola Telleria, Martin Orbe, Felipe Izagirre, Juan Mari Zulaika, Pedro Berrioategortua, Periko Solabarria, Lukas Dorronsoro... eta beste elizgizon ugari. Torturak jasan ostean haietariko asko; errepresioa eta giza eskubideen urraketak salatzeagatik beste asko. 1976. urtera bitarte, 53 apaiz izan ziren preso han uneren batean edo bestean; euskal herritarrak izan ziren gehienak, 45 inguru, baina izan zen atxilo hartutako abade katalan, galiziar eta madrildarrik ere, besteak beste. Horietatik 30 baino gehiago elkarrizketatu zituzten dokumentalerako, baita preso egon ez baina auziarekin lotura izan zuten hainbat lagun ere, eta haien guztien lekukotasunak dira filmaren oinarria.
Prozesua «oso luzea» izan dela adierazi du Lizartzak; orain sei urte egin zituztela lehen elkarrizketak, dokumentazio lan handia ere egin zutela, eta kartzelara filmatzera sartzeko baimena lortzea ez zela erraza izan. Baina oso pozik daude lana osatzea lortu izanarekin, baita jaialdian estreinatzearekin ere. Xabier eta Martin Etxeberriak, Miel Angel Elustondok eta Jon Mikel Aldanondok idatzi zuten gidoia, Maialen Sarasuak landu zuen edizioa, eta Kote Camachoren animazio lanak eta Joserra Senperenaren musika ere badaramatza dokumentalak.
Inplikazioa eta koherentzia
Kartzelara eraman zituzten aldarriak, herri mugimendua, tortura, errepresioa, elizarekiko harremanak, ihes egiteko zulatu zuten tunela, bakarraldiak, protestak... Urte haietako eta kartzela hartako borrokaren kronika osatzen dute dokumentaleko protagonisten testigantzek. Zamorara filmatzera itzultzea esperientzia hunkigarria izan zela azaldu dute bai Amurizak eta bai Naberanek, eta orduko bizipenak ekarri dituzte gogora. Garai hartako giroaz eta mugimenduaz mintzatu da Amuriza. «Guretzat, hau garai eta ekintza kolektibo handi baten adierazgarri da». Haren esanetan, frankismoaren aurkako erantzunak pizkunde edo gorakada bat izan zuen 1960ko eta 1970eko urteetan, eta apaizen ekarpena «olatu handi horren barruan sartzea» izan zen. «Gu antifrankistak baginen, baina batez ere, gu eta inguruko mugimendu guztia, Euskal Herriaren eskubide politiko, sozial, kultural eta linguistikoen defendatzaile izan ginen».
Dokumentalarekin, «memoriaren sua piztea» lortu dutela goraipatu die Naberanek egileei, eta beharrezkotzat jo du hori oraina ulertzeko eta etorkizunari buruz gogoeta egiteko. Izan ere, historiaren edo zibilizazioaren «bidegurutze batean» ikusten du egun mundua. «Eta bidegurutze horretan, faltan sumatzen dut 1960ko hamarkadako mugimendua». Egoera aldatzeko, Europako ezkerreko alternatiba baten, epe luzerako estrategia baten falta ere sumatzen duela gaineratu du, eta «berriro prest» daudela ekarpena egiteko.
Hain zuzen, «inplikazio eta koherentzia» hori izan da Lizartzari filma ontzean arreta handiena eman diona: «Apaiz haiek, 25-30 urte zituztela, beren burua inplikatu zuten gizarte osoaren giza eskubideen defentsan, ez dute demostratu beharrik, eta 50 urte geroago berdin jarraitzen dute. Denek. Jende honen inplikazioa eta koherentzia izan da zirrara handiena eragin didana». Haiek jasan zuten sufrimenduaren aitortzarik ez dutela «batere» izan ere nabarmendu du zuzendariak.
Biharko emanaldiaren ondotik, egileek beste hainbat jaialditan ere aurkeztu nahiko lukete dokumentala, eta, ondoren, Euskal Herriko hiriburu eta herrietan ikusgai jarri, baita Madrilen eta Kataluniako eta Galiziako beste hiri batzuetan ere. Bateko eta besteko emanaldien ostean, protagonistekin solasaldiak egiteko aukera ere buruan dute. |
2021-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/196925/al-qaedaren-barneko-talde-batek-bere-gain-hartu-ditu-beriainen-eta-fraileren-hilketak.htm | Gizartea | Al-Qaedaren barneko talde batek bere gain hartu ditu Beriainen eta Fraileren hilketak | Islamaren eta Musulmanen Aldeko Taldeak adierazpen ofizialik egin ez badu ere, kazetariei lapurtutako materiala erakutsi du bideo batean. | Al-Qaedaren barneko talde batek bere gain hartu ditu Beriainen eta Fraileren hilketak. Islamaren eta Musulmanen Aldeko Taldeak adierazpen ofizialik egin ez badu ere, kazetariei lapurtutako materiala erakutsi du bideo batean. | Islamaren eta Musulmanen Aldeko Taldeak —JNIM siglekin da ezaguna, Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin jatorrizko izenarengatik— zenbait irudi eta grabazio zabaldu ditu sare sozialetan, zuzenean lotzen dituztenak David Beriain eta Roberto Fraile euskal kazetarien kontrako setio, bahiketa eta hilketarekin.
Haiekin batera kazetari irlandar bat eta Burkina Fasoko segurtasun indarretako kide bat atzeman zituzten. Irlandarraren gorpuaren irudiak zabaldu zituzten atzo, baina baieztapen ofizialik ez da oraindik. Segurtasun indarretako kidea desagertuta dago oraindik ere.
JNIMek kazetariei lapurtutako materialaren irudiak zabaldu ditu: telefonoak, disko gogorrak eta kamerak ageri dira, besteak beste.
2017an sortu zen talde islamista, Al-Qaedaren banderapean, jihadeko zenbait taldek bat egin zutenean. Burkina Fason, Malin eta Nigerren aritzen dira batez ere. Hainbat pertsona bahitu izan ditu azken urteetan: batzuk, mendebaldarrak, eta besteak, inguruko soldaduak.
Irudiez gain, Beriainen eta Fraileren filmaketa taldeari nola eraso zioten esplikatzen duen audio bat ere zabaldu dute.
Hildako kazetariak film dokumental bat egiten ari ziren gobernuz kanpoko erakunde batekin, Burkina Fasoko parke naturaletako legez kanpoko ehizari buruz: erredaktore Beriain, kamerari Fraile. Legez kanpoko ehizaren kontrako patruila batekin zihoazen, eta, 09:00etan, talde armatu batek eraso egin zion patruila horri. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196952/biden-laquoamerika-martxan-da-berriz-ereraquo.htm | Mundua | Biden: «Amerika martxan da berriz ere» | AEBetako presidenteak 1,4 bilioi euroko aurrekontua iragarri du hezkuntzarako eta zaintzarako, eta beste 1,7 bilioi enplegua sortu eta azpiegiturak hobetzeko. Proiektuak finantzatzeko, enpresa handiei eta aberatsenei zergak igotzea proposatu du. | Biden: «Amerika martxan da berriz ere». AEBetako presidenteak 1,4 bilioi euroko aurrekontua iragarri du hezkuntzarako eta zaintzarako, eta beste 1,7 bilioi enplegua sortu eta azpiegiturak hobetzeko. Proiektuak finantzatzeko, enpresa handiei eta aberatsenei zergak igotzea proposatu du. | Historikoa izan da bart gauean AEBetako presiente Joe Bidenek Kongresuko bi ganberetan egindako agerraldia. Historikoa, lehen aldiz bi emakume zituelako alde banatan, Kamala Harris presidenteordea eta Ordezkarien Ganberako presidente Nancy Pelosi; historikoa, pandemiaren ondorioz maskara jantzitako 200 ordezkarik soilik entzun zutelako zuzenean haren hitzaldia; eta historikoa, lehen aldiz, ez zutelako kongresuko ordezkari bat aukeratu behar izan batzarretik kanpo geratzeko, aretoaren aurkako erasoren bat izanez gero guztiak hiltzea saihesteko.
«Amerika martxan da berriz», esan zuen Bidenek kongresuko kideen aurrean, eta gogorarazi kargua hartu zuen egunean pandemia betean eta inoizko krisi ekonomikorik okerrenean zeudela, baita «gerra zibiletik demokraziak jasandako eraso okerrena» igaro berria zutela ere —urtarrilaren 6ko Kapitolioaren aurkako erasoa—. «Baina ehun egunen ostean, arriskuak irtenbide bilakatu ditugu, krisia aukera, atzerapenak indar».
Legealdiko helburuak ere aipagai izan zituen Bidenek: besteak beste, atzerri politikarako lerro nagusiak edota klima larrialdiaren aurkako neurriak, baita neurri ekonomikoak eta sozialak ere. Bi horietan jarri zituen indarrak. Azpiegiturak hobetu eta enplegua sortzeko 1,7 bilioi euroko aurrekontua iragarri zuen estatuburuak: «Ez dago arrazoirik langile estatubatuarrak ibilgailu elektrikoen eta baterien ekoizpenean liderrak izan ez daitezen. Gauza bat aitortu nahi dut ganbera honen aurrean. Gizon-emakume onak daude Wall Streeten, baina Wall Streetek ez zuen herrialde hau eraiki. Klase ertaineko langileek eraiki zuten. Eta sindikatuek eraiki zituzten klase ertainak». Hitz horiek esanda, eskatu zien kongresukideei berretsi zezatela sindikatuak babesten dituen lege proposamena eta har zitzatela gutxieneko soldatak igotzeko neurriak.
Neurri ekonomikoekin batera, beste 1,4 milioiko inbertsioa iragarri zuen, hamabi asteko guraso baimena ahalbidetu, doako haur eskolak bermatu eta eskola publikoak bultzatzeko. Izan ere, pandemiaren lehen hilabeteetan milaka izan dira lana galdu duten herritarrak, eta, ondorioz, asko izan dira haurren eskolako matrikula ordaintzeko baliabiderik gabe geratu direnak ere. Horrez gain, osasun arreta unibertsala bultzatzeko asmoa ere iragarri zuen presidenteak.
Aipatu bi proiektuak aurrera eraman ahal izateko, enpresa handienei eta banako aberatsenei zergak igotzea proposatu zuen buruzagi demokratak: «Justiziaren hutsuneek modua ematen dute urtean milioi bat baino gehiago irabazten dutenek euren irabaziengatik gutxiago ordaindu ahal izan dezaten langile soil direnek baino. Ekonomia behetik gora hazteko garaia da, erdigunetik kanpoaldera. Bada garaia AEBetako enpresek eta aberatsenen %1ak bere zatia ordain dezaten».
Polizia indarkeria
Polizia indarkeriarena izan da Bidenek agintaldiko lehen ehun egunotan ukitu ez dituen gaietako bat. Presidentetzarako kanpainan zela, iazko maiatzaren 25ean hil zuen Derek Chauvin poliziak George Floyd afro-amerikarra, eta orduan hautagai zenak neurriak iragarri zituen halakorik gehiago gerta ez zedin. Hala, bart eskatu zion Kongresuari onar zezala Polizia erreformatzeko lege proposamena, Floyden heriotzaren urteurrena baino lehen. «Denok ikusi dugu bidegabekeriaren belauna AEBetako komunitate beltzaren lepoan. Orain aukera dugu benetan aurrera egiteko».
Egitasmo horiek guztiak agintaldi erdiko hauteskundeak baino lehen onartzea da demokraten helburua izan ere, oso litekeena da horien ostean Kongresuko ganberetako batean edo bietan gehiengoa galtzea —1946tik presidente bakarrak lortu du agintaldi erdiko bozetan gehiengoari eustea, George W. Bush izan zen hura, 2002ko hauteskundeetan, irailaren 11ko erasoen ostean—. «Ezer egin gabe geratzea ez da aukera bat», ohartarazi zuen estatuburuak.
Agerraldia zuzenean jarraitu zuten errepublikanoetako batzuk txaloka hartu zituzten Bidenen zenbait proposamen, esaterako, estatubatuarrei txertatzeko eskatu zienean. Baina beste batzuk ez ziren haien gustukoak izan, besteak beste, enpresa handi eta aberatsenei zergak igotzearena. «Tamalez, presidenteak gauza asko egin nahiko lituzke, baina haren aurrekontuak erokeria hutsa dira», kritikatu zuen Mitt Romney senatariak. Oso antzeko kritika egin zion Tim Scott senatari errepublikanoak ere, zeinaren arabera, Bidenek «gizon ona» dirudien arren, haren hitzaldiak «liberalen proposamenak» bildu zituen. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196953/new-york-argentina-eta-euskal-herria-batuta-kantu-bat-emateko.htm | Kultura | New York, Argentina eta Euskal Herria batuta, kantu bat emateko | 'Belauntxingoak' abestiaren bertsioa grabatu dute Euskal Herriarekin loturarik ez duten hiru abeslari newyorktarrek, Arineketan bikoteak eta Necoecheako Gazte Alai dantza taldeak. | New York, Argentina eta Euskal Herria batuta, kantu bat emateko. 'Belauntxingoak' abestiaren bertsioa grabatu dute Euskal Herriarekin loturarik ez duten hiru abeslari newyorktarrek, Arineketan bikoteak eta Necoecheako Gazte Alai dantza taldeak. | Dantzaren Nazioarteko Eguna da gaur, eta, hori ospatzeko, kantu bat eta bideo bat grabatu dute nazioarteko lankidetzan. Juan Ignazio Iztueta idazle, historialari eta musikologoak duela 200 urte jasotako Belauntxingoak abestia moldatu dute
New Yorken hiru abeslarik sorturiko Alma taldeak jarri dio ahotsa kantuari. Abeslariak ez dira euskaldunak, eta ez dute, berez, loturarik Euskal Herriarekin. Arineketan duok pianoarekin eta txistuarekin lagundu ditu abeslariak. Taldea Iñar Sastre eta Jagoba Astiazaran musikarien egitasmoa da, eta, hainbatetan, Xabier Zeberiok, Agate Amilibiak eta Ainara Ortegak hartu dute parte. Euskal folkloreko doinu zaharrei hautsa kendu eta gaur egungo dantza taldeei material berria eskura uztea da haien asmoa.
Hirugarren partaidea Necocheako (Argentina) Gazte Alai dantza taldea izan da. Hango euskal etxearen aurrean aritu dira hiru dantzari, musikarien doinuarekin.
Belauntxingoak abestiak dantzari egiten dio gorazarre.
"Euskal Herrietako soinu ezti izan dana beti guztien gainetik bilatu det lurpean sartua, bai eta ahaztua, zeren da zahartua ateratu behar nuke plazara, nerekin dantzara, oraindik gauza da ikusiko da zein atsegina, bizarra urdina baina txit arina". |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/196954/lankidetza-garapena-bultzatzeko.htm | albisteak | Lankidetza, garapena bultzatzeko | Garapen elkartea Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tokian tokiko erakundeek sortutako garapen agentzien elkargunea da. Informazio eta jakintza trukea sustatzen du, lankidetza proiektuak garatzeko. | Lankidetza, garapena bultzatzeko. Garapen elkartea Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tokian tokiko erakundeek sortutako garapen agentzien elkargunea da. Informazio eta jakintza trukea sustatzen du, lankidetza proiektuak garatzeko. | Etorkizuna lantzeko asmoarekin, garapena bultzatzen du Garapen elkarteak, lankidetzaren bidetik. Horretarako, Euskal Autonomia Erkidegoko tokian tokiko erakundeek sortutako garapen agentzien ahaleginak batzea du xede. Garapen ekonomikoaren gainean kontzeptualizatzea du helburuetako bat, eta garapen horren proiekzio estrategikoa eta aplikazio operatiboa lantzea. Horrela, informazio eta jakintza trukea sustatzen du, lankidetza eta kooperazio proiektuak aurrera eramateko, eta tokian tokiko erakundeek sortutako garapen agentziei zerbitzuak ematen dizkie guztien interesekoak diren programetan sinergiak garatzeko. Halaber, erakunde publikoekin zein pribatuekin irizpide eta jarrera bateratuak izatea da asmoa, dagozkien ekintza eremuetako gaietan. Garapen elkartea erakunde sare modura egituratuta dago, kideen arteko konfiantza eta kooperazioa oinarri izanik, eta ikuspegi finantzariotik oreka bermatzen dion egitura minimo eta malgua du. Zerbitzuak Honako hauek dira, nagusiki, Garapen elkarteak tokian tokiko erakundeek eratutako garapen agentziei eskaintzen dizkien zerbitzuak: Informazioa eta aholkularitza: Garapen elkarteko kide diren agentzientzako informazio interesgarria zabaltzen da, hainbat bide baliatuz; hala nola txostenak, buletinak, telefono bidezko arreta, intraneta eta abar. Etengabeko prestakuntza: Agentzietako zuzendaritzak eta teknikariek behar duten prestakuntza, eskaintzen dituzten zerbitzuak hobetze aldera. Hausnarketa foroak: Erronkak, joerak eta interes estrategikoko ekintzak elkarrekin aztertzeko guneak. Jakintzaren kudeaketa: Lantaldeen bidez, agentzien artean esperientziak eta metodologiak trukatzeko prozesuak kudeatzea eta koordinatzea. Proiektuen kudeaketa: Interes komunekoak diren proiektuak elkarrekin aurkeztea. Agentzia taldeak osatzen duen masa kritikoari esker, Garapen elkartea aukera handiko plataforma da Europako programetan eta ekimenetan parte hartzeko eta lehiatzeko. Agentzien lana sustatzea eta haien berri ematea: Agentziek egiten duten lana sustatzeko eta haren berri emateko, ekintzak, kongresuak, argitalpenak, lehiaketak, prentsaurrekoak eta beste bide batzuk baliatzen dira. Erakundeekiko harremanak: Lankidetza hitzarmenen bidez, agentziak ordezkatzea beste batzuen aurrean. Proiektu interesgarriak Garapen elkartearen bidez, martxan jarri dira hainbat proiektu. Hazilan: Laneratzeko bidea hobetzeko ekintzen ibilbide osatu bat da, 20 eta44 urte artean dituzten pertsona kualifikatuentzat. Hazilan proiektuak enpresen premia errealen identifikazioa du oinarri. Premia horien arabera, pertsona kualifikatu batzuk hautatu eta baliabideak eta prestakuntza emango zaizkie, biak ala biak baitira beharrezkoak enpresa proiektuarekin motibatuta eta inplikatuta egongo den talde batean sartzeko. Hazilan programak metodologia berritzailea darabil, eta gaitasun pertsonalen eta enpresa proiektuaren araberako ibilbide pertsonalizatua eskaintzen du. Batetik, konpetentzia pertsonalak eta profesionalak lantzen dira, eta, bestetik, aukera eskaintzen da lanpostuari lotutako prestakuntza espezializatua jasotzeko, enpresan praktikak egiteko edota enpresako proiektuak garatzen laguntzeko. Azken batean, Hazilan egitasmoaren helburu nagusia laneratzen laguntzea da. Txertatu Merkatuan: Proiektu honen bidez, 16 eta 30 urte arteko gazteek prestakuntza prozesuetan parte hartu ahalko dute, edo lan zirkuituetan txertatu, baldin eta kualifikazio gutxikoak badira, lanik gabe badaude edo ez badira prestakuntza jasotzen ari. Txertatu Merkatuan proiektuak soluzio berritzaileak aplikatzen ditu; parte hartzaile bakoitzaren premiei erantzuten saiatzen da: haien premietara egokitutako baliabideak eskaintzen ditu, eta haien gizarteratzea eta laneratzea bultzatu. MEGA: MEGA proiektuak (Migrant Entrepreneurship Growth Agenda) hiri, eskualde eta estatu mailako eragileei lagundu nahi die nazioarteko jatorria duten enpresentzako sustapen politikak sendotzeko. Alemaniako, Italiako, Frantziako eta Espainiako hainbat eragilek sortutako sarea da, eta aldaketa politikorako babes neurri berriak eta koalizio iraunkorrak abiatu nahi ditu. Proiektuaren lantaldea Europako Batasunean eratutako sare baten muina da, eta, haren helburua da, mugaz gaindi ezagutzak zabalduz, etorkinen ekintzailetza areagotzea alor guztietan. Global Training: Garapen elkarteak eta Donostiako Ekonomiaren Garapenerako Sustapen Agentziak bultzatzen dute Global Training nazioarteko mugikortasun programa. Spri Taldearen eta Basque Trade & Investment Euskal Nazioartekotze Agentziaren egitasmoa da. Beka programa bat da, eta, haren bidez, aukera eskaintzen da atzerriko enpresetan eta erakundeetan praktika ordainduak egiteko. Hala, unibertsitateko titulazioa zein Lanbide Heziketako goi mailako gradua dutenek eska dezakete haien profil akademiko eta profesionalarekin loturiko jarduera eta proiektuetan aritzeko, gutxienez sei hilabetez. Silver Bizkaia elkarlanean: Proiektu honen helburua da elkarlanean ideia berriak, produktuak eta zerbitzuak identifikatzea zilarrezko ekonomian, eta, horrela, Bizkaiko enpresen lehiakortasuna bultzatzea. Zilarrezko ekonomia adinekoen beharrizanak asetzeko jarduera ekonomiko, zerbitzu eta produktuen multzoa da. Bizkaia: Gazteak Helburu: Asmoa da erantzun eraginkorra eta ezberdina ematea gazteek gizartean eta lan munduan txertatzeko dituzten beharrei, haien motibazioak eta interesak lan munduan txertatzearekin uztartzeko ahalegina eginda. Egitasmoaren xede nagusia da gazte zaurgarrienen lan eta enplegagarritasun gaitasunak hobetzen laguntzea, eta, horretarako, berariazko trebakuntza eskaintzen zaie musika industriako zerbitzuetan. Elkarrekin Mundura: Proiektuaren asmoa da hiru misio antolatzea Frantzian, Marokon eta Perun, Bizkaiko hogei enpresa ingururen parte hartzearekin, aukera berriak sortzen laguntzeko gero eta gehiago hazten ari diren etorkizun oparoko merkatuetan. Egitasmo hau Bizkaiko Foru Aldundiaren Nazioarteko Partzuergoen Sustapen Programaren parte da, Garapen elkartearen nazioartekotze estrategia da haren ardatz nagusia, eta 2013an onartu zen. Hauek dira helburu nagusiak: lankidetza sustatzea eta beste lurralde batzuekin harremanetan jartzea tokiko garapenari dagokionez, eta enpresen nazioartekotzea bultzatzea. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196955/donostiako-udalak-hiri-ordenantza-egokitu-du-pisu-turistikoen-mesedetan.htm | Gizartea | Donostiako Udalak hiri ordenantza egokitu du, pisu turistikoen mesedetan | Udal gobernuak argudiatu du arautu beharreko gaia zela, eta Elkarrekin-Podemosek eta EH Bilduk egotzi diote «gutxi batzuen interesen alde egitea» | Donostiako Udalak hiri ordenantza egokitu du, pisu turistikoen mesedetan. Udal gobernuak argudiatu du arautu beharreko gaia zela, eta Elkarrekin-Podemosek eta EH Bilduk egotzi diote «gutxi batzuen interesen alde egitea» | Arindu egingo dira pisu turistikoen arauak Donostian. Besteak beste, lehen solairutik gora pisu turistikoak ezartzeari ateak ireki dizkio udalak. Orain arte, lehen solairuan baino ezin ziren egon, eta auzitegiek debekatu egin zioten lehen pisutik gora etxebizitza turistikoak jartzea. Donostiako Udalean erregistratuta dauden erabilera turistikoko 1.272 pisuetatik ia erdiak daude lehen solairuetatik gora: 559 etxe turistiko, hain zuzen. Hirigintzaren plan orokorrean proposatutako aldaketaren ondorioz, ateak ireki ahal izango dituzte lehen solaiturik gorakoek ere. EAJz eta PSEz gain, PPk ere babestu du aldaketa. EH Bilduk eta Elkarrekin-Podemosek aurka bozkatu dute.
Nekane Arzallus Hirigintza zinegotziak argudiatu du «zenbait egoera bizkor arautzea komeni» dela eta horregatik proposatu dutela ordenantzaren egokitzapen bat. Halaber, oposizioari erantzunez, esan du udal gobernuak itxi izan dituela etxe turistikoak, arauak betetzen ez zituztelako, eta arautzeko zegoen eremu bat arautzea zutela helburu.
EH Bilduk udalari gogorarazi dio EAEko Auzitegi Nagusiak 2020ko urtarrilean atzera bota zuela Donostiako Udalak egindako ordenantza, eta onartu berri den egokitzapenaren bidez, auzitegiek atzera botatakoari atea ireki nahi diotela egotzi dio. «Aldaketa hauekin nori egin nahi diote mesede? 559 pisu turistiko daude ordenantza onartu baino lehen ilegalak zirenak, eta gehienak enpresa pribatuenak dira, eta zenbait pertsonarenak, eta haiek baino ez dira aldaketa hauen onuradunak izango», esan du Reyes Karrere EH Bilduko zinegotziak. «Herritar askok joan beharko dute hiritik ezin dutelako etxe bat erosi, alokairuaren eta etxebizitzen prezioa garestitzen dutelako halako neurriek. Ez dugu babestuko herritarren aurka egiten duten neurririk, gutxi batzuen mesedetan eginikoak».
Elkarrekin-Podemosek uste du «egokitzapen puntual» honen bidez pisu turistikoen jabeak aterako direla onuradun. «Auzitegiek bertan behera utzi zutenak egokitzapen batekin aurrera egitea lortu nahi duzue». Egotzi diote «interes espekulatiboen» mesedetan aritzea, eta negozioa lehenestea «mobilizazio sozialari entzungor eginda». Izan ere, etxebizitza turistikoen aldeko neurriak sustatuz Donostiako etxebizitzen prezioa eta alokairuena are gehiago igotzea ekarriko duela uste dute. «Putre funtsen mehatxupean gaude, eta halako neurriek interes orokorraren kontra egiten dute». Eta erantsi dute: «Etxebizitzak bizitzeko daude, eta ez negozioa egiteko».
Pisuen %44 lehen solairuaren gainetik daude, eta EH Bilduk eta Elkarrekin-Podemosek egotzi diote hiri ordenantza aldatzea «gutxi batzuen interes partikularren mesedetan», eta hiri ordenantza babes ofizialen mesedetan aldatu beharrean pisu turistikoen mesedetan aldatzea egotzi diote. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196957/ura-ukatu-diote-noviercasko-behi-haztegi-erraldoia-egin-nahi-duen-euskal-enpresari.htm | Ekonomia | Ura ukatu diote Noviercasko behi haztegi erraldoia egin nahi duen euskal enpresari | Dueroko Hidrografia Arroak akuiferotik ura ateratzeko baimena ukatu dio Nafarroako Valle de Odietari, eta Caparrosoko behi etxalde handia duen enpresak oztopo handia dauka orain Sorian etxalde are handiagoa jartzeko | Ura ukatu diote Noviercasko behi haztegi erraldoia egin nahi duen euskal enpresari. Dueroko Hidrografia Arroak akuiferotik ura ateratzeko baimena ukatu dio Nafarroako Valle de Odietari, eta Caparrosoko behi etxalde handia duen enpresak oztopo handia dauka orain Sorian etxalde are handiagoa jartzeko | Noviercasen (Soria, Espainia) munduko esne-behi haztegi handienetakoa jarri nahi duen Nafarroako enpresak ezingo du ingurunean dagoen akuiferoko ura baliatu bere negoziorako. Dueroko Hidrografia Arroak ukatu egin dio baimena, BERRIAk jakin duenez, Hacendera elkarte ekologistaren bidez. 23.500 behiren haztegia martxan jartzeko proiektua dauka Valle de Odieta enpresak; Caparroson (Nafarroa) dagoeneko Europako handiena dauka: 3.500 esne behitik gora dauzka han, eta, berriki, justiziak haztegi hori orain halako bi handitzeko baimena eman dio.
Bada, albiste txarrak jaso ditu orain Valle de Odietak: 23.500 behiren balizko haztegi horretan, egunero bi milioi litro ur baino gehiago beharko lituzkete --eremu horretan dagoen akuifero handia baliatzea jaso du proiektuak-- eta, gaur-gaurkoz, eskuduntza duen erakundeak, Dueroko Hidrografia Arroak, ezetz esan du, milaka behi horien ur beharrak asetzeko ura ez dela aterako inguruko herriek eta bestelako ustiapenek behar duten akuiferotik.
Ikusteko dago Valle de Odietak erabaki horri helegiteren bat jartzeko aukera duen ala ez; baliteke auzia judizializatzea, baina eskuduntza duen organismoaren ukoa garbia da, Hacendera elkarteak dioenez. Hark ere akuiferotik ura ateratzeko baimena eskatua dauka. Eskaera sinbolikoa da, elkarte gisa informazioa jasotzeko modu bat alegia, eta seguru azaldu du Dueroko Arroaren erabakia zein den. Gaztela eta Leongo Junta prest al legoke etxaldeak behar duen ur kantitate handi hori Duerotik hornitzeko? Zaila dirudi aukera horrek, baina bide bakarra dela esan daiteke orain, proiektuak aurrera egingo badu.
Munduko bost handienen artean
AEBetan eta Txinan badira Nafarroako enpresak Sorian jarri nahi duen haztegiaren neurrikoak, baina Europan ez. Frantzian, Mila behien haztegia esaten zioten bat bazen, baina urte hasieran itxi zuten, eta ez zen 800 burura iristen. Noviercasekoa munduko bost etxalde handienen artean legoke, betiere enpresaren plana jasoa dagoen moduan egingo balute, 23.000 behirekin baino gehiagorekin. Nafarrokoa, berriz, 7.000 behi burura handitu dezake Valle de Odietak, eta Nafarroako Gobernuak zaintza berezia iragarri du enpresaren jardueraren gain.
Oraingoz, Noviercasko proiektua bere bidea egiten ari da Gaztela eta Leongo administrazioan. Behin betiko ingurumen baimena falta du, baina erakundeek gaur arte erakutsi duten jarrera aldekoa da, bai Gaztela eta Leongo Juntarena, bai Soriako Diputazioarena, eta baita Noviercaseko Udalarena ere. Enpresa lurrak erosten hasi zen 2018tik aurrera, baina bakarrik haien balioaren %10 ordaindu die jabeei, eta gainontzekoa pagatzeko ordua iritsi zaio, hiru urteren buruan ordaintzeko konpromisoa hartu baitzuen. Noviercasko zenbait bizilagunek salatu dute ordainketa horiek ez dituela egin oraindik. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196958/urte-hasiera-kaskarrak-107ra-igo-du-langabezia-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Urte hasiera kaskarrak %10,7ra igo du langabezia Euskal Herrian | Aurtengo lehen hiruhilekoan 157.900 lagun zeuden lanik gabe, aurrekoan baino 9.000 gehiago. Urtebetean, EBn egin duenaren halako bi hazi da langabezia Euskal Herrian | Urte hasiera kaskarrak %10,7ra igo du langabezia Euskal Herrian. Aurtengo lehen hiruhilekoan 157.900 lagun zeuden lanik gabe, aurrekoan baino 9.000 gehiago. Urtebetean, EBn egin duenaren halako bi hazi da langabezia Euskal Herrian | Okerreko bidetik hasi du urtea Euskal Herriko lan merkatuak. Duela urtebeteko shock ekonomikoa guztiz gainditu gabe, joan-etorriak eta harreman sozialak gutxitzeko hainbat neurri gogor izan dira indarrean azken hiruhilekoan, eta kalte handia egin diote enpleguari, ostalaritzan, turismoan eta garraioetan nagusiki. Industriaren zenbait ataletan ere kaleratzeak pilatu dira urtearen hasieran.
Ondorioz, INEk eta Inseek ematen dituzten datuak batuta, Gaindegiak kalkulatu du lanerako prest dauden 157.900 lagun daudela lanik gabe Euskal Herrian, 2020 amaieran baino 9.000 gehiago. Gipuzkoak batu ditu langabe horietatik gehienak (+7.700) eta Araban ere igoera handia izan da (+2.200). Aitzitik, langabe gutxiago zenbatu ditu INEk Nafarroan (-800) eta Bizkaian (-500). Ipar Euskal Herrian, berriz, 300 langabe gehiago leudeke, Gaindegiaren behin-behineko datuen arabera.
Hiruhileko batetik bestera gorabehera handi horiek ohikoak dira biztanleria aktiboaren inkestan, eta horregatik komeni da ikuspegia zabaltzea eta urtebete lehenagoko emaitzekin alderatzea. Kasu horretan ikusten da langabeziaren igoera orokorra izan dela Euskal Herri osoan: +9.300 Nafarroan, +8.800 Araban, +8.700 Gipuzkoan, +4.900 Bizkaian, eta +800 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan.
EBko tasarik handienetako bat
Horren ondorioz, langabezia tasak igoera nabarmena izan du: 2,27 puntu hazi da azken urtean, eta horietatik 0,66 azken hiruhilekoan. Guztira, biztanle aktiboen %10,68 daude orain lanik gabe. Tasa horretatik gora daude Bizkaia (%12,04), Nafarroa (%11,45) eta Araba (%11,31); behera, berriz, Gipuzkoa (%9,26) eta Ipar Euskal Herria (%7,02).
Langabeziaren igoera ez da Euskal Herrira mugatu; Europako Batasuneko herrialde gehienetan neurriak hartu dira COVID-19aren hedapenari aurre egiteko, eta horrek kalte egin dio jarduera ekonomikoari. Ondorioz, EBn %7,2tik %7,8ra egin du jauzi langabezia tasak azken hiruhilekoan, eta 1,1 puntu azken urtean, Euskal Herrian egin duenaren erdia. Ondorioz, Euskal Herria estatu independente bat balitz, EBko bi kide baizik ez lituzke gainetik izango langabezia tasa handienekoen zerrendan —Greziak %16,2koa zuen 2020 amaieran, Espainiak %16koa 2021 hasieran—, eta Italiarekin berdinduta egongo litzateke.
19.400 okupatu gutxiago
Urteko lehen hiruhilekoan kolpe handia hartu du landunen kopuruak. INEren biztanleria aktiboaren inkestaren arabera, 2021eko lehen hiruhilekoan 1.179.100 lagunek zuten enplegua lau lurraldeetan: aurreko hiruhilekoan baino 19.400 gutxiagok. Zerbitzuen sektorea izan da kaltetuena, ia suntsitutako enplegu guztiak galdu baititu (18.800). Enplegu suntsipena 35.200era igotzen da 2020ko lehen hiruhilekoarekin alderatuz gero.
Langabeak, berriz, 8.300 gehiago dira Hegoaldean. Horrenbestez, langabezia tasa %11,1era igo da. Tasa hori handiagoa da emakumeen artean (%11,3) gizonen artean baino (%10,9).
Egoera okerragoa da gazteen artean. 25 urtetik beherako 26.300 gazte daude lanik gabe Hego Euskal Herrian, duela urtebetekoen halako bi. Gazteen langabezia-tasa % 39koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %31,3koa Nafarroan. Europakor Batasunean, aldiz, tasa hori oso azpitik dago, % 16,9an, hain zuzen. Kopuru horiek erakusten dute krisiak bereziki kalte egin dietela gazteei, haiek bete ohi dituztelako ostalaritzan eta aisialdiko jardueretan desagertutako enpleguetako asko. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196959/india-18-milioi-kasura-heldu-da-azken-orduetan.htm | Mundua | India 18 milioi kasura heldu da azken orduetan | India 18 milioi kasura heldu da azken orduetan. | Oxigenoa lortzea jarri du lehentasuntzat Narendra Modi lehen ministroaren gobernuak. Indiako erietxeek joan den astean iragarri zuten koronabirusak jotako gaixoentzako oxigenorik gabe geratuak zirela, eta botikak ere amaitzen ari zitzaizkiela. Azken orduetan, gainera, inoizko kutsatu gehien atzeman dute: 379.257. Horiekin, 18 milioi pasa dira herrialde hartan atzemandako positiboak, eta 204.832 hildakoak —horietatik 3.600, azken 24 orduetan—.
Kutsatzeak gutxitze aldera, gobernuak iragarri zuen atzo aplikazio berri bat jarri zuela martxan 18 urtetik gorako guztiek txertaketarako ordua hartu zezaten. Herritarrek, baina, salatu zuten hura abian jarri eta ordu gutxira kolapsatu egin zela, eta hainbat orduz erorita egon zela ataria; berriz martxan jarri zenerako, ez zegoen txandarik libre. Txertaketa kanpaina indartsu hasi zuten urtarrilean, baina motelduz joan da asteek aurrera egin ahala. Egun, 1.400 milioi herritarretatik %10ek bakarrik jaso dute lehen txertoa, eta soilik %1,5ek biak.
India da txerto gehien ekoizten duten herrialdeetako bat, baina, gobernuak 45 urtetik gorakoak txertatzen hasteko baimena eman zuenetik, horiek ere bukatuz joan dira. Oposizioak leporatu dio lehen ministroari txertoak atzerrira saldu izana herritarrentzako dosiak bermatu gabe.
Nazioarteari eskatu dio laguntza New Delhik, eta jaso du erantzunik. AEBek iragarri dute 83 milioi euroko laguntza emango diotela herrialdeari botika eta bestelako baliabideetan, besteak beste, mila oxigeno bonbona eta N95 motako 15 milioi maskara, baita AstraZeneca txertoaren hogei milioi dosi ere. Laguntza bihar hasiko da heltzen. Errusiak ere bi hegazkin bidali ditu Indiara, zaintza berezietarako hainbat baliabiderekin.
Munduan biztanle gehien duen herrialdeko hamar estatutan biltzen dira kutsatzeen %74. Horietatik, Maharashtra eta New Delhi dira okerren daudena, eta, ondorioz, itxialdia ezarri dute agintariek bietan. Pandemiak osasun sistema ez ezik hileta guneak ere kolapsatu ditu. Hiriburuan, aparkalekuak errausketa gune bilakatu dituzte hainbat auzotan. Bien bitartean, herritarrak gaixo dituzten senideentzako botika eta oxigeno bila dabiltza —biak ala biak amaituta daude bai ospitale eta bai botiketan—.
Ez dago argi zerk eragin duen Indian bigarren olatuak horren gogor jo izana. Baina adituek uste dute birusaren aldaerak, eta batez ere B1617 aldaerak, zeinak bi mutazio izan dituen eta askoz ere kutsakorragoa den, zerikusia izan duela, segurtasun neurriak ez betetzearekin batera. | |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196960/iruntildeerrian-atxilotutako-hamar-gazteak-aske-irten-dira.htm | Politika | Iruñerrian atxilotutako hamar gazteak aske irten dira | Lauri talde kriminal bateko kide izatea egotzi die Poliziak. Abokatuetako baten arabera, ikerketaren jatorrian den polizia txostenak dio gazteek ETAren zatiketa baten ondorengo talde bat osatzen zutela. | Iruñerrian atxilotutako hamar gazteak aske irten dira. Lauri talde kriminal bateko kide izatea egotzi die Poliziak. Abokatuetako baten arabera, ikerketaren jatorrian den polizia txostenak dio gazteek ETAren zatiketa baten ondorengo talde bat osatzen zutela. | Aste honetan Iruñerrian atxiloturiko hamar gazteak aske geratu dira gaur epailearen aurrean deklaratu ahala. Udaltzaingoaren egoitzan deklaratu dute, telematikoki, eta, azken 48 orduetan bezala, senide eta lagunak izan dituzte kanpoan zain gaur ere; txalo artean hartu dituzte irten direnean. Atzo, Poliziaren azken deklaraziotik abokatua atera arte izan ziren esperoan. Lehen gaztea 14:30ean atera da, eta azkena, ordubete geroago.
Auzitegitik jakinarazi dutenez, hamar gaztetatik lauri talde kriminaleko kide izatea egozten die Poliziak. Gainera, lau horiei eta beste hiru gazteri desordena publikoa eragitea, eraso egitea eta lesioak eragitea leporatu diete. Azkenik, hiru gazteri lesioak eragitea egotzi diete. Aske uztea erabaki duenez, epaileak ez du autorik atera, eta informazio hori ematera mugatu da epaitegia.
Gazteek uko egin diote deklarazioak egiteari. Dena den, galdeketa hasi aurretik, abokatuetako bat atera da goizean familiei zekienaren berri ematera. Atxiloketak egin zirenean sumarioa sekretupean zegoen, eta hala egon da azken orduetan, gaur goizera arte. Hala, defentsak tarte laburra izan du Poliziak bildutakoa ikusteko. Abokatu horrek azaldu duenez, ikerketaren jatorria Poliziaren txosten bat da, zeinak adierazten duen gazteek ETAren zatiketa baten ondorengo taldea osatzen zutela. Arrotxapea auzoko lagunarte bat «talde kriminal» bihurtu nahi izatea leporatu dio abokatuak Espainiako Poliziari. Gazteetako lauri egotzi diete hori.
«Oinarrizko eskubideak urratu dizkiete», esan du abokatuak. Nabarmendu du Espainiako Poliziak salaketa oinarritzeko txostenak zazpi liburuki dituela, eta, hura gainbegiratzeko izan duten tarte motzean, ondorioztatu du «kontu txikiak» direla. Adibidez, kartelak jartzea egotzi diete, eta hori asko jota isunekin zigortzen da. Halaber, txostenetan aipatzen da baimendu gabeko manifestazioetan parte hartu dutela. Abokatuak gaineratu duenez, bertso ekitaldietan edo gaztetxeko kultur ekitaldietan parte hartu izana aipatzen da txostenetan.
Horrez gain, haien arteko telefono deien zaintza egin du Poliziak, azken lau hilabeteetan. Ikusitako transkripzioak gisa honetakoak dira, abokatuek esan dutenez: -Joango gara frontoiraem>>
-Ez, hotza egiten du
Beste batean:
-Ez dut dirurik liburua erosteko Katakraken.
Abokatuaren arabera, Espainiako Poliziak urtarriletik kontrolatu dizkie telefonoak.
Atxilotuetako lauri «talde kriminala» osatzea egotzi die Poliziak, abokatuaren arabera. Guztiak ere txikitako lagunak dira; Arrotxapeko ikastola batean ezagutu zuten elkar. Bi anaia daude atxiloturikoen artean.
Sei abokatu daude saioan, bat ofiziozkoa. Gazteak Udaltzaingotik telematikoki ari dira deklaratzen; abokatuak, epaitegitik. Ematen du abokatuek ez dutela denbora askorik izan polizien akusazioaren atzeko informazioa kontsultatzeko.
14:30ean atera da lehen gaztea eta azkena ordubete geroago. Tentsio une bat egon da, Poliziak pandemiagatik jende multzo handia ez elkartzeko ohartarazi baitu. Aske geratu ostean, abokatuetako batek esan du ez duela deklaraziorik egingo. Familiek aztertu egin nahi dute egoera. Azken hiru egunak tentsio handikoak izan dira senideentzat eta lagunentzat. Udaltzaingoaren eraikin aurrean eman dituzte. Poliziaren ikerketaren zantzuen nondik norakoak ezagutzeak ere kezka eragin du.
«Ziurgabetasuna erabatekoa da»
«Ziurgabetasuna erabatekoa da». Asteartean Iruñean atxilotua izan zen gazteetako baten amaren hitzak dira horiek. Espainiako Poliziak hamar gazte atxilotu zituen herenegun —bederatzi Arrotxapea auzoan, eta bat Burlatan—, eta Iruñeko Udaltzaingora eraman zituzten. Han igaro dituzte azken 48 orduak. Asteartean bezala, atzo goizean atxilotutakoen senideak eta lagunak elkartu egin ziren udaltzainen eraikinaren kanpoaldean, eta informaziorik apenas zutela azpimarratu zuten.
Apurka, asteartean hasitako operazioaren inguruko xehetasun bakan batzuk jakin ahal izan dira. Hasieran zortzi gazte atxilotu zituztela aurreratu bazuten ere, astearte gauean baieztatu zen hamar izan zirela. Operazioa Iruñeko 5. instrukzio auzitegiak agindu zuen, une hartan guardian zegoelako. Litekeena da, hortaz, epaitegi horrek hartzea auziaren instrukzioa. Operazioa agindu zenean, sumarioa sekretupean zegoela adierazi zieten poliziek gazteen gurasoetako batzuei, eta hasiera hartan ez zieten utzi haiekin egoten eta mintzatzen.
Abokatuekin egon dira
Dena den, ez daude inkomunikatuta. Azken orduotan, gazteek telefono deiak egin ahal izan dituzte, eta haiei arropa emateko aukera izan dute abokatuek. Era berean, Poliziaren aurrean deklaratu aurretik abokatuekin mintzatu ahal izan ziren atzo, zer moduz dauden jakiteko eta defentsaren nondik norakoak azaltzeko. Galdeketa ere abokatuekin batera egin ahal izan zuten.
Dena den, diferentziak egon dira. Operazioa egin aurretik, gazteetako lauk ez zuten abokaturik, eta astearte arratsaldean egin zieten galdeketa, ofiziozko abokatuarekin. Gainerako sei gazteei dagokienez, euren konfiantzazko abokatuekin egon ahal izan ziren. Atzo, Poliziak beste bi gazte deitu zituen deklaratzera, eta, hortaz, hamabi dira operazioan inplikatutakoak.
Oraindik nahasmen handia dago gazteei leporatutakoaren inguruan. Asteartean jakin zenez, atxilotuetako bati talde kriminal bat osatzea eta desordena publikoak eragitea leporatzen zioten, baina ikusteko dago guztiei delitu berak egozten dizkieten edo ez. Abokatu desberdinak daude, eta gaur epailearen aurretik pasatzean jakingo da zehazki zer kargu leporatzen dizkien epaileak. Hainbat komunikabidek aipatu dute Arrotxapea auzoan azaroaren 7an izandako istiluetan parte hartzea egotzi dietela, besteak beste.
Talde kriminalaren kasuan, aurrekari bat dago. 2016an, Indar Gorri Osasunako zaleen taldeko hamazortzi kide atxilotu zituzten, eta azkenean horietako 11 auzipetu zituzten. Instrukzio epailearen tesia zen oro har Indar Gorri ez zela talde kriminala, baina auzipetuei akusazio hori egin zien. 2018an zen epaiketa egitekoa, baina defentsak akordioa lortu zuen akusazioarekin. Urtebeteko zigorrarekin eta isunarekin amaitu zen.
Kontuan hartu behar da, gainera, azken bi asteetan bi operazio egon direla Iruñean. Zerikusirik ez dute elkarren artean, baina iragan astean Poliziak LABeko sei kide atxilotu zituen, N-121 errepidea trabatzeagatik garbiketa sektoreko lan gatazkaren testuinguruan eta CEN patronalaren egoitzan protesta bat egiteagatik. LABek salatu zuen ez zela beharrezkoa halako operazio bat egitea.
Herenegun, Arrotxapean, elkarretaratze bat egin zuten, eta 400 lagun inguru elkartu ziren. Amaieran, handik gertu, Poliziak bertan parte hartu zutenetako batzuk identifikatu zituen. Atzo, 20:00etan, atxilotuak aske uzteko eskatu zuten berriro. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196961/bertsozale-elkarteak-eta-lotura-films-ek-jaso-dituzte-elkar-sariak.htm | Kultura | Bertsozale Elkarteak eta Lotura Films-ek jaso dituzte Elkar sariak | Ibilbidearen Elkar saria eman diote elkarteari, bertsolaritzaren transmisioan eta zabalkundean egindako lanagatik. Ekoiztetxeak, berriz, Proiektuaren Elkar saria jaso du, Lur eta Amets filmaren eta telesailaren ildotik beste egitasmo bat lantzeko. | Bertsozale Elkarteak eta Lotura Films-ek jaso dituzte Elkar sariak. Ibilbidearen Elkar saria eman diote elkarteari, bertsolaritzaren transmisioan eta zabalkundean egindako lanagatik. Ekoiztetxeak, berriz, Proiektuaren Elkar saria jaso du, Lur eta Amets filmaren eta telesailaren ildotik beste egitasmo bat lantzeko. | Elkar sarien aitortza jaso dute Bertsozale Elkarteak eta Lotura Films ekoiztetxeak. Bertsolaritzaren transmisioan eta zabalkundean egindako lanagatik, Ibilbideari Elkar saria eman diote elkarteari. Proiektuari Elkar sariak, berriz, egitasmo bat laguntzea izaten du helburu, eta ekoiztetxeak jaso du bultzada hori, Lur eta Amets filmaren eta telesailaren ildotik beste egitasmo bat lantzeko. Sarituen izenak goizean jakinarazi Joxe Mari Sors Elkar fundazioko lehendakariak, Bertsozale Elkarteko Beñat Gaztelumendi eta Lotura Films-eko Miren Berasategi alboan zituela, eta arratsaldean egingo dute sariak emateko ekitaldia, Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde kultur parkean.
Sorsek gogora ekarri duenez, Elkar fundazioak 1996. urtean jarri zuen abian Joseba Jaka beka, eta 2006. urtera bitarte eman izan zuen. Urte batzuetako hutsunearen ondotik, 2016an berrabiarazi zuen sariak emateko egitasmoa, baina berritasunekin. Hala, ordutik, Ibilbideari Elkar saria ematen du urtero, kultur arloari eginiko ekarpena aitortzen duena; eta bi urtetik behin —Joseba Jaka beka ematen ez den urteetan, hain justu—, berriz, Proiektuari Elkar saria, egitasmo jakin bat laguntzen duena. Biak banatu ditu aurten.
Bertsozale Elkarteak urteetan egindako ekarpena «agerikoa» dela adierazi du Sorsek, eta bertsolaritzari «lekua eta ikusgarritasuna» ematea lortu duela azpimarratu. «Bertsoa gaur egungo euskal gizartean eta euskaldunen artean ezaguna eta jarraitua den kultur adierazpen bat da, eta hori urte luzeetan ondo egindako lanaren emaitza izan da». Bi ardatzen bueltan egin du ekarpen hori elkarteak, haren hitzetan. Batetik, transmisioari dagokionez, «hezkuntzan txertatzeko bidea egin du, haurrengana hurbilduz bertsoa, eta herriz herriko bertso eskolen bitartez ere bai». Zabalkundeari begira, berriz, «hedabideetan lekua eginez eta txapelketen bidez lortu du ikusgarritasuna ematea». Horrekin guztiarekin, eta urtero antolatzen diren ehunka bertso saioekin, «bertsolaritza modernizatuz» joan da haren ustez. «XXI. mendean bertsoa ez da zaharkitutako zerbait, oso garaikoa baizik. Prestigioa eman zaio bertsolaritzari eta euskal kulturari». Zeregin horretan, elkarteak beti talde lanean egin duela bidea goraipatu du, eta hainbat kultur azpiegitura sustatu dituela ere bai, tartean, Xenpelar dokumentazio zentroa, Lanku eta Mintzola. «Bertsozale Elkartearen ibilbidea eta haren emaitzak txalotzekoak dira. Euskal kulturarentzat eredu izan dira, eta dira».
Esker oneko agertu da Beñat Gaztelumendi, eta elkartetik harago zabaldu du sariaren aitortza. «Zorionez, bertsolaritzaren mugimendua Bertsozale Elkartea baino dezente zabalagoa eta askotarikoagoa da, eta uste dugu sari hau mugimendu horrek guztiak merezi duela». Elkartea sortu zenean orain bertako kide diren hainbat lagun artean jaio gabe zirela aipatu du, bere ustez datu horrek ondo islatzen baitu elkartearen izaera: «Bertsozale Elkartearen ibilbidea, zerbait izatekotan, belaunaldi arteko truke baten istorio eder bat da». Bide horretan, elkartea sortu zutenekin eta urteotan lanean aritu direnekin «zordun» sentitzen direla esan du, egungo kideentzat «bizitzako eskola bat» ere badelako.
COVID-19a dela eta, bertsolaritzarentzat urte oso berezia izan dela ere esan du Gaztelumendik, iaz 700 saio inguru galdu zirela gogora ekarrita. Baina beste analisi bat ere egin du: «Pandemiak pandemia eta neurriak neurri, bertsolaritzak aurrera egin du. Herriz herri bertso saioak antolatzen jarraitu da; bai online, bai zuzenean, plazan, formatuak egokituz...; bertso eskoletan biltzen jarraitu du jendeak; eta eragiten jarraitu du jendeak». Lan horretan aritu diren guztiei eskerrak eman dizkie, eta «kultura bizigarria» dela aldarrikatu du. «Alde horretatik, guk lanean jarraitzeko konpromisoari, grinari eta motibazioari eusten diegu, eta espero dugu belaunaldi berriek ere, bai elkartean eta bai bertsolaritzan, aurkituko dutela bertsoari eragiteko leku bat, eta baita bertsotik zerbait zabalagoari eragiteko leku bat ere».
Abentura berriak lantzeko
Iazko otsailean estreinatu zen Lur eta Amets animaziozko filma zinema aretoetan, eta ondoren heldu zen bi pertsonaiak oinarri zituen haurrentzako telebista saioa ere. «Lotura Films gidari izanda, Ikastolen Elkarteak, Katxiporretak eta Elkarrek berak elkarlanean garatutako proiektu bat izan zen, Euskal Herriko beste hainbat eragileren laguntzarekin», gogorarazi du Sorsek, eta bai filmak eta bai telebista saioak izan zuten harrera ona ikusita, jarraipena ematearen alde mintzatu da. «Ona litzateke haurrei begira gure herrian eta kulturan oinarritutako film eta telebista saio gehiago egitea hurrengo urteetan». Hala, eta ekoiztetxeak horretarako «nahikoa eskarmentu» baduela iritzita, ildo bereko proiektu berri bat garatzeko bultzada gisa eman diote saria Lotura Films-i, 10.000 euroko laguntza dakarrena. Sors: «Gure itxaropena da urte batzuk barru orain abiatuko denaren emaitza zineman ikustea».
Esker oneko agertu da Miren Berasategi ere, eta proiektuaren hastapenak ekarri ditu gogora. Izan ere, 2015ean abian jarritakoa «modu zabal batean» pentsatutako egitasmo bat izan zela azaldu du, Lur eta Amets pertsonaiak ardatz hartuta hainbat bide jorratu zituena. «Momentu horretan, hutsune bat zegoen ikus-entzunezkoetan, ez baitzegoen oraindik Euskal Herriaren historia kontatuko zuen proiekturik». Hutsune hori bete nahian ekin zioten filma eta telesaila ekoizteari, beste eragile batzuekin elkarlanean, eta helburu jakin batekin: «Hezkuntza eta entretenimendua uztartuz, gure herriko haur eta gazteek Euskal Herriko historia modu dibertigarri batean ezagutzea».
Ordutik hona eraikitako mundu hori lantzen eta zabaltzen jarraitu nahi dute orain, elkarlanaren bidetik betiere, eta historiaz gain, kultura, osasuna, kirola, geografia eta beste hainbat gai lantzeko aukera ere izan daitekeela adierazi du Berasategik. «Lurrek eta Ametsek gai eta arlo ezberdinetan abentura paregabeak bizitzeko aukera ematen digute, eta hori da egin nahi duguna». |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196962/pello-lizarraldek-irabazi-du-111-akademiaren-saria.htm | Kultura | Pello Lizarraldek irabazi du 111 Akademiaren saria | Akademiakideek ‘Argiantza' eleberria saritu dute. Iazko etenaren ostean, aurten saria emateko jendaurreko ekitaldia egiteko asmoa du 111 Akademiak, ekainaren 10ean. | Pello Lizarraldek irabazi du 111 Akademiaren saria. Akademiakideek ‘Argiantza' eleberria saritu dute. Iazko etenaren ostean, aurten saria emateko jendaurreko ekitaldia egiteko asmoa du 111 Akademiak, ekainaren 10ean. | 111 Akademiak Pello Lizarralderi (Zumarraga, 1956) emango dio 2020ko 111 Akademiaren saria. Akademiakideek Lizarralderen Argiantza eleberria (Erein) izendatu dute 2020ko libururik gogokoen. 202 akademiakide ditu une honetan 111 Akademiak, eta horietako 117k parte hartu dute 2020ko sariduna izendatzeko 2021eko urtarrila eta apirila bitartean eginiko hiru bozketa txandetan. Lizarralderen lanak Joxean Agirreren Nobela errealista bat eleberria izan du lehiakide azken bueltan.
Hemen irakur daiteke Lizarralderi iazko abenduan liburuaz Iñigo Astiz kazetariak BERRIAn egindako elkarrizketa.
Mende laurdena bete du aurten Euskal Herriko irakurleek ematen duten sari horrek. Manuel Larramendi Kultur Bazkunak 1996an jarri zuen abian Beterriko Liburua literatur aipamena (gerora 111 Akademiaren saria bihurtua), euskal irakurleari literaturaren plazan hitza eta protagonismoa emateko asmoz. Joxean Agirrek irabazi zuen lehen sariketa hura, Elgeta obrarekin.
Hauek izan dira urte horietan guztietan irakurleen saria jaso duten obrak:
1996: Joxean Agirreren Elgeta
1997: Ur Apalategiren Gauak eta hiriak
1998: Koldo Izagirreren Nik ere Germinal! egin gura nuen aldarri
1999: Lourdes OnÌÂederraren Eta emakumeari sugeak esan zion
2000: Ramon Saizarbitoriaren Gorde nazazu lurpean
2001: Joseba Sarrionandiaren Lagun izoztua
2002: Anjel Lertxundiren Zorion perfektua
2003: Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea
2004: Pako Aristiren Gauza txikien liburua
2005: Juan Kruz Igerabideren Hauts bihurtu zineten
2006: Karmele Jaioren Amaren eskuak
2007: Jokin MunÌÂozen Antzararen bidea
2008: Anjel Lertxundiren Zoaz infernura, laztana
2009: Irati Jimenezen Nora ez dakizun hori
2010: Ur Apalategiren Fikzioaren izterrak
2011: Harkaitz Canoren Twist
2012: Ramon Saizarbitoriaren Martutene
2013: Miren Agur Meaberen Kristalezko begi bat
2014: Mikel Peruarenaren Su zelaiak
2015: Katixa Agirreren Atertu arte itxaron
2016: Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua
2017: Uxue Alberdiren Jenisjoplin
2018: Harkaitz Canoren Fakirraren ahotsa
2019: Karmele Jaioren Aitaren etxea
2020: Pello Lizarralderen Argiantza |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196963/presoak-presaz-eta-lehentasunez-txertatzeko-eskatu-du-etxerat-ek.htm | Politika | Presoak «presaz eta lehentasunez» txertatzeko eskatu du Etxerat-ek | Komunikazio intimoak, familiarrak eta bizikidetzakoak berreskura daitezela nahi du euskal presoen senideen elkarteak. Berrogeialdiak eten eta presoei PCRak egin diezazkietela galdegin du. | Presoak «presaz eta lehentasunez» txertatzeko eskatu du Etxerat-ek. Komunikazio intimoak, familiarrak eta bizikidetzakoak berreskura daitezela nahi du euskal presoen senideen elkarteak. Berrogeialdiak eten eta presoei PCRak egin diezazkietela galdegin du. | Etxerat-ek jakinarazi duenez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako presoei jarria diete jada COVID-19aren aurkako txertoa, baita Kantabriako eta Leongo espetxeetan daudenei ere: «Badakigu ehuneko ehunean ez bada hau bete, bide onetik doala». Ez da, ordea, hori egoera Iruñeko kartzelan eta Espainiako Estatuko bertze espetxeetan, eta horietan dauden presoei koronabirusaren txertoa «premiaz» jartzeko eskatu du Etxerat-ek. Izan ere, euskal presoen senideen elkarteak gogoratu du «arrisku handiko kolektiboa» dela presoena, eta «ezinbestekoa» dela egoera horri «erantzun egokia» ematea. Hala, Etxerat-en ustez «presazkoa eta lehentasunezkoa» da «preso guztiak» txertatzea. Horrek bide emanen lioke, halaber, komunikazioak berreskuratzeari, eta hala nahi du senideen elkarteak: azken hilabeteetan etendako komunikazio intimoak, familiarrak eta bizikidetzakoak berreskuratzea.
Presoei ezartzen dizkieten berrogeialdiak eten eta PCRak egin diezazkietela ere eskatu du Etxerat-ek: «Proba horiek bai lekualdaketen aurretik, bai behin helmugara iritsitakoan egin beharko lirateke, eta neurri hori, halaber, barne komunikazioak eta familia komunikazioak egin ostean aplikatu daiteke». Etxerat-ek adierazi du, era berean, ezin dela «onartu» berrogeialdian dauden preso batzuek baimenetatik edo bertze espetxe batzuetatik itzuli diren presoekin ziega partekatu behar izatea.
Euskal presoen senideen elkarteak berretsi du «premiazkoa» dela osasuna eta segurtasuna «lehenestea», eta, horrekin batera, presoek eskubideak errespetatzea. Etxerat-en ustez, ez baita hala gertatzen: «Zoritxarrez, Espainiako Espetxe Erakundeek COVIDaren kudeaketaren inguruan hartzen dituzten erabakiek presoen eta haien eskubideen murrizketak dakartzate». |
2021-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/196964/enpresak-sortzeko-laguntza-ekintzaileentzat.htm | albisteak | Enpresak sortzeko laguntza ekintzaileentzat | Spri taldeak kudeatzen duen Ekintzaile programak diru laguntzak emango dizkie enpresak sortu nahi dituzten Arabako, Bizkiako eta Gipuzkoako ekintzaileei. | Enpresak sortzeko laguntza ekintzaileentzat. Spri taldeak kudeatzen duen Ekintzaile programak diru laguntzak emango dizkie enpresak sortu nahi dituzten Arabako, Bizkiako eta Gipuzkoako ekintzaileei. | Euskal Autonomia Erkidegoko ekintzaileek 30.000 eurorainoko diru laguntzak jaso ahal izango dituzte aurten, itzuli beharrik gabe, oinarri teknologiko eta berritzaileko start-up-ak sortzeko, Spri taldeak kudeatzen duen Ekintzaile programari esker. Start-up bat enpresa hasiberri bat da, baina bizkor handitzen ari dena eta informazio eta komunikazio teknologien inguruan sortua. Ekintzaile programak 3,1 milioi euroko aurrekontua du; martxoaren 31n hasi da eskaerak aurkezteko epea, eta abenduaren 10era arte egongo da zabalik. Ekintzaile programaren arduradunen aburuz, funtsezkoa da ekintzailetza bultzatzea Euskal Autonomia Erkidegoaren hazkunde ekonomikorako. Ekintzailetzaren garapenerako oztopo garrantzitsuenetako bat hauxe da: ekintzaileek esperientzia gutxi dute enpresa eta merkataritza arloetan; horrez gain, eragozpen handiak izaten dituzte hasierako finantzaketa lortzeko eta, bereziki, proiektuek behar duten epe luzerako inbertsioa eskuratzeko. Horri aurre egiten lagundu nahi die Ekintzaile programak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekintzaileei, aipatu diru laguntzen bitartez. «Industriako enpresa jarduera berritzaileak sortzea funtsezkoa da Euskadiren etorkizuneko hazkunderako. Euskadin identifikatu diren ekintzailetzako erronketako bat zera da: ideia eta ekimen berrien masa kritikoa handitzea eta kalitatea hobetzea, proiektu bakoitzaren premia espezifikoen arabera». Hain zuzen ere, Ekintzaile programak ekintzailetza eta barne ekintzailetza babesten ditu, ekintzailearen premien araberako laguntza integral eta malgua eskainiz; horrela, ekintzaileak aukera izango du bere proiektua martxan jartzeko, haziarazteko eta merkatuan arrakastaz errotzeko. «Horrez gain, erraztasunak emango dizkizugu zure proiektuarentzako hasierako eta batez ere epe luzeko finantzaketa eskuratzeko. Potentziala duten proiektuen bila gabiltza, eta laguntza emango dizugu jaio, abiatu, hazi eta errotzeko. Gainera, merkaturako bidea irekiko dizugu, zeure lehen bezeroak lor ditzazun». Azken batean, Ekintzaile programaren helburua hauxe da: Bussiness Innovation Center (BIC) edo enpresa berrikuntza zentro baten babespean dauden enpresa proiektu berriei berritzaileak edota oinarri teknologikokoak, industrialak edo industriarekin lotutako zerbitzuetakoak laguntzea ideiaren heltze fasean eta enpresa Euskal Autonomia Erkidegoan martxan jartzeko fasean. Horrela, asmoa da 30.000 eurorainoko diru laguntza eta 18 hilabeteko babesa ematea Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako BIC batean aurrera eramango den enpresa ideiaren heltze prozesuari; ideiak berritzailea edota oinarri teknologikokoa izan beharko du. Aholkularitza eta azpiegiturak Zentro horiek laguntza ematen diote ekintzaileei enpresa berriak umotu eta martxan jartzeko prozesu osoan; horretarako, aholkularitza ematen diete, eta haien jarduerarako azpiegiturak eskaini. Ekintzaile egitasmoaren bidez, etorkizuneko enpresariak zentro espezializatu baten BIC bat, adibidez aholkularitza jasoko du, eta aukera izango du bere enpresa prestakuntza hobetzeko, aholkulari bat kontratatzeko, prospekzio azterlanak prestatzeko edo bere lokalaren zaharberritze lanak eta ekipamendua finantzatzeko. Izan ere, BICak tresna dinamizatzaileak dira, eta enpresa proiektu berriak produkzio sarean sartzeko balio dute; helburutzat dute ekintzailearen proiektuaren arrakasta bermatzea, berrikuntzarekin eta lehiakortasunarekin hartutako konpromisoaren bitartez. Ekintzaile programak laguntza emango die enpresa berriei aurrera egin dezaten euren bideragarritasuna aztertzeko, martxan jartzeko eta umotzeko prozesu osoan. Horretarako, aholkularitza eta azpiegiturak eskainiko zaizkie. Gainera, finantzaketa eskuratzen lagunduko die lehen fasean garatutako enpresa plana martxan jartzeko inbertsioa gauza dezaten. Ekintzaile programaren laguntza eskuratzeko, ezinbestekoa da, besteak beste, enpresa eskatzailea 2020ko urtarrilaren 1etik aurrera sortua izatea eta hiru urteko epean gutxienez hiru enplegu sortzea. Argibide gehiago nahi izanez gero, 900-92 93 93 telefono zenbakira dei daiteke, edo mezu bat bidali info@spri.eus helbide elektronikora. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196965/agustin-azkarate-historialari-eta-arkeologoak-jasoko-du-eusko-ikaskuntza-laboral-kutxa-saria.htm | Kultura | Agustin Azkarate historialari eta arkeologoak jasoko du Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa saria | Gazteei zuzendutako deialdian, Ane Zulaikaren Emakumeak Blai lanak eskuratu du Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa Gazte Saria. | Agustin Azkarate historialari eta arkeologoak jasoko du Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa saria. Gazteei zuzendutako deialdian, Ane Zulaikaren Emakumeak Blai lanak eskuratu du Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa Gazte Saria. | Agustin Azkarate Garai-Olaunek (Elorrio, Bizkaia,1953) jasoko du Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitateak, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria. Hala ebatzi du sariaren epaimahaia osatzen duten Eusko Ikaskuntzaren eremu geografikoko zazpi unibertsitateetako ordezkariek eta Eusko Ikaskuntza eta Laboral Kutxako ordezkariek. Haren ekarpenak, maila akademikotik harago, dimentsio humanistiko, kultural, artistiko eta sozial nabarmena izan du. Epaimahaiaren ustez, «azpimarratzekoa da haren proiekzioa, akademian eta unibertsitatean ez ezik, zientzia aplikatuak gizartean ere zabaltzen asmatu duelako».
Arkeologiako katedraduna da Azkarate, eta, besteak beste, EHUn eta Mondragon Unibertsitatean izan da irakasle. Epaimahaiaren iritziz, Azkarateren interes akademikoa espezializazio arlotik harago doa: «Haren ibilbidean zehar hainbat diziplina landu ditu, guztiak bikaintasun maila handiarekin. Arkeologia eta Kultur Ondarea dira haren espezializazio arloak, eta horien eta alboko beste batzuen artean loturak aurkitzeko gaitasunari esker, diziplina anitzeko maila zientifiko handiko ikerketa taldeak osatu eta zuzendu ditu. Horien bidez, ikertzaile gazte askok bikaintasun zientifikoko prestakuntza jaso dute, eta, horrekin batera, gizarte erantzukizuneko sentimendu sendoa».
Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa Gazte saria
Ane Zulaika Aranburuk eskuratu du aurtengo Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa Gazte Saria Emakumeak Blai lanarengatik. Hala erabaki du aho batez epaimahaiak. Lanak euskal emakumeek XX. mendearen bigarren erdian itsasoarekin zuten harremana erakustea du xede, euskaraz ekoitziko den film labur batean.
Pieza hori 2021 eta 2022 urteetan egingo du, eta, zehazki, ikerketa lan bat burutuko du, begirada ugariak behatu, bestelako ahotsak entzun, testigantzak jaso, artxiboak errekuperatu, eta, horrela, emakumeek 1960 eta 1980 arteko urteetan itsasoarekin zuten harremana irudikatuko du, eta hausnarketa berriak sortuko.
Ane Zulaika 31 urtetako donostiarra da. Komunikazioan graduatua, Artxibo graduondokoa egin zuen Elias Kerejeta Zine Eskolan. Azken horretan, ondare zinematografikoa eta ikus-entzunezkoa identifikatzeko, sailkatzeko, zaharberritzeko eta babesteko formazio teorikoa eta praktikoa jaso zuen. |
2021-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/196966/enpresentzako-zerbitzu-berriak-abian-bizkaian.htm | albisteak | Enpresentzako zerbitzu berriak abian Bizkaian | Beaz sozietate publikoak orotara 1.613 enpresa, 'start-up' eta ekintzaileri laguntza eman zien iaz, eta enpresentzako hainbat zerbitzu berri martxan jarri zituen Bizkaian. | Enpresentzako zerbitzu berriak abian Bizkaian. Beaz sozietate publikoak orotara 1.613 enpresa, 'start-up' eta ekintzaileri laguntza eman zien iaz, eta enpresentzako hainbat zerbitzu berri martxan jarri zituen Bizkaian. | Beaz sozietate publikoak, Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Sustatzeko Sailaren erakunde laguntzaileak, orotara 1.613 enpresa, start-up —enpresa hasiberria baina bizkor handitzen ari dena, informazio eta komunikazio teknologien inguruan sortua— eta ekintzaileri lagundu zien iaz, kudeatzen dituen laguntza programen eta enpresa eta pertsona ekintzaileei eskaintzen dizkien zerbitzuen bidez. Halaber, enpresentzako hainbat zerbitzu berri jarri zituen abian. Ainara Basurko Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Sustatzeko diputatuak eta Olatz Goitia Beazeko zuzendariak datu horiek ezagutarazi zituzten Beaz sozietate publikoaren 2020ko jarduera balantzearen aurkezpenean, otsailaren 8an, Bilbon. COVID-19a dela eta, 2020. urtea ez da samurra izan, Ainara Basurkok azaldu zuenez: «Urte bereziki zaila izan da, koronabirusak eta konfinamenduak izan duten inpaktu handiagatik. Iazko ekitaldian, ugaritu egin dira enpresekiko harremanak, pandemiaren eraginari buruzko benetako diagnostikoa egin ahal izateko, eta enpresa bakoitzari, sektorearen eta inguruabar zehatzen arabera, aholkularitza indibiduala eskaini ahal izateko». Diagnostikoak eta aholkularitza Horrela, Beaz sozietate publikoak iaz 2.469 kontaktu egin zituen enpresekin, proiektuen bilakaera aztertzeko, erakartzeko, fidelizatzeko, eta haietariko 528, bereziki, diagnostikoak egiteko eta aholkularitza emateko izan ziren, pandemiak sortutako egoeraren ondorioz. Beazek Bizkaiko enpresa haztegien sarea ere kudeatzen duela ere nabarmendu zuen Olatz Goitiak: «Sei enpresa haztegi dira, eta, guztira, 8.500 metro koadroko haztegi eremu bat osatzen dute; haren % 75 dago okupaturik. Guztira 84 enpresa biltzen dituzte. Horren neurriaz jabetu ahal izateko, bi datu azpimarratzea merezi du: 84 enpresa horiek 629 enplegu eta 41 milioi euro baino gehiagoko fakturazioa sortzen dute». Iaz, Beazek enpresentzako zerbitzu berri hauek jarri zituen martxan: enpresei datuen erabilerari buruz aholkatzeko zerbitzu bat, BCAM matematika aplikatuen ikerketarako zentroarekin batera; ETEei (Enpresa Txiki eta Ertainak) negozio ereduetan berritzen laguntzeko ekimen bat, Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziarekin lankidetzan; eta beste zerbitzu bat, berrikuntza sustatzeko Berrikuntzaren Erosketa Publikoaren (CPI) bidez. Pandemia eta haren ondorioak orobat islatu dira Beazek kudeatzen dituen programetan, Bizkaia Aurrera suspertze planeko laguntza dekretuetariko bi gehitu baititu: suspertze adimenduneko programa eta langile autonomoentzako mikrokredituak. Guztira, Beazek 11 laguntza-programa kudeatzen lagundu dio Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Sustatzeko Sailari joan den ekitaldian, eta, guztira, 18.976.323 euro eman ditu, 893 enpresaren proiektuak babesteko. Aurreikuspenak Trantsizio digitala eta Biscay Startup Bay estrategiaren garapena dira aurtengo ardatzetariko batzuk, Basurkok jakinarazi zuenez. «2021. urtea giltzarria izango da trantsizio digitalarentzat eta ingurumen trantsizioarentzat. Laguntza programa berezi bat lantzen ari gara, enpresek digitalizatzen eta aukera berriak aztertzen jarrai dezaten. Gainera, Biscay Startup Bay estrategiak sendotzen jarraitzen du, eta nazioartekotzen ere bai, eragile berriekin. Alde horretatik, 2021ean jarriko da abian Ekintzailetza Zentro Internazionala, PwC-Talent Garden kudeatzatzaile duela. Eta berdin jarraituko dugu nazioarteko nodoekin lan egiten (SOSA, CIC eta MassChallenge), kultura ekintzailea babestuz unibertsitate mintegietan eta Bizkaiko enpresa haztegien sarea indartuz». Sortzen eta berritzen Beaz Bizkaiko Foru Aldundiaren sozietate publikoa 1987tik lanean ari da, Bizkaiko lurralde osoko enpresa txiki eta ertainekin zuzeneko harremanetan, eta bildutako esperientzia eta ezagutza denentzat baliagarri izan dadin ahalegintzen. Haren asmoa da enpresei eta ekintzaileei proiektu berriak sortzeko, berritzeko eta nazioartera zabaltzeko egiten dituzten egitasmoak bultzatzen laguntzea, eta jarduera ekonomikoa eta lanpostu kualifikatuak haz daitezen laguntzea. Hori lortzeko, Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Sustatzeko Sailak enpresen ibilbidea bultzatzeko ematen dituen diru laguntzak zehazten eta kudeatzen laguntzen du Beazek, abiapuntua enpresa berriak sortzea eta amaiera enpresa horiek finkatzea izanik. Horrela, zenbait diru laguntza kudeatzen ditu enpresa berritzaileak abian jartzeko, balio erantsi handiko proiektuak garatzeko, teknologikoak izan ala ez, eta berrikuntzan, nazioartekotzean eta inbertsioan laguntzeko. Halaber, zenbait zerbitzu eskaintzen ditu enpresen egitasmoetan laguntzeko, Beazen eskarmentuaren eta etengabeko berrikuntza lanaren emaitza direnak, Bizkaiko enpresei eta ekintzaileei balioa emateko. |
2021-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/196967/etorkizuneko-erronkei-erantzuten.htm | albisteak | Etorkizuneko erronkei erantzuten | BBK Kuna gizarte berrikuntzarako gune bat da, eta garapen iraunkorraren alde diharduten hainbat eragilek parte hartzen dute hartan, etorkizuneko erronkei erantzuteko asmoz. | Etorkizuneko erronkei erantzuten. BBK Kuna gizarte berrikuntzarako gune bat da, eta garapen iraunkorraren alde diharduten hainbat eragilek parte hartzen dute hartan, etorkizuneko erronkei erantzuteko asmoz. | Gizarte berrikuntzari lotutako gune berri bat da BBK Kuna: aukera ematen du etorkizun iraunkorragoa eraikitzeko irtenbideak sortzeko, baita gizarte eragile guztiak inplikatu eta lankidetzan aritzeko ere. Garapen iraunkorraren alde lanean ari diren hainbat eragilek parte hartzen dute hartan, etorkizuneko erronkei erantzuteko eta Bizkaiko gizarteari irtenbideak eskaintzeko asmoz. Gune ireki eta eraldatzailea da, herritarren ahalduntzearen bidez gizartean aldaketa positiboak sustatzeko. BBK Kunan, elkarlanean aritzen dira unibertsitateekin, ikerketa zentroekin, erakunde publikoekin, enpresa pribatuekin eta herritarrekin, era transdiziplinarrean. Egitasmo guztietan, Think Tank edo ideia laborategien metodologia erabiltzen da. Parte hartzaile bakoitzak bere ezagutzak eta ideiak azaltzen ditu, gizartearen erronkak aztertzeko eta konponbideak proposatzeko. Parte hartzeko hainbat modu daude sexu berdintasuna sustatuz eta era inklusiboan: auzoko organo aholku emaile gisa, baina baita ikaskuntza komunitateen, BBK Kuna proiektuen, prestakuntzaren eta gazte komunitateen bidez (The Future Game). Horrela, aurten BBK Kunaren The Future Game prestakuntza programan parte hartu duten gazteek martxoaren 11n aurkeztu zituzten beren proiektuak: Bizkaiko 30 gaztek mende honetako joera nagusiak aztertu dituzte, ingurunean eragin positiboa izango duten konponbideak bilatzeko. Gainditu behar izan dituzten erronkak Nazio Batuen garapen iraunkorrerako 17 helburuetan oinarrituta daude. Halaber, BBK Kunak, Cebek Bizkaiko Enpresarien Konfederazioak eta Bizkaiko Foru Aldundiak programa bat abiatu zuten martxoaren 2an, enpresa txiki eta ertainek garapen iraunkorreko xedeak onar ditzaten sustatzeko. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196968/martxan-da-eitb-podkast.htm | Bizigiro | Martxan da EITB Podkast | Entzun daitezkeen podcasten artean, Jakin aldizkariak ekoitzitako Lokatza, Oier Aranzabalen Barruan gaude elkarrizketa tartea, Euskadi Irratiko Doana jasoz saioa, ETB1eko Bidegurutzean musika saioa, eta, irailean, Artxipielagoa fikzioa. | Martxan da EITB Podkast. Entzun daitezkeen podcasten artean, Jakin aldizkariak ekoitzitako Lokatza, Oier Aranzabalen Barruan gaude elkarrizketa tartea, Euskadi Irratiko Doana jasoz saioa, ETB1eko Bidegurutzean musika saioa, eta, irailean, Artxipielagoa fikzioa. | "Gizarteak komunikabideak baliatzeko dituen joera berriei erantzuteko sortu dugu EITB Podkast ataria, eta euskarazko podcastgintzaren erreferente izan nahi du". Hala adierazi du Urko Aristi EITB Media Irratietako zuzendariak gaur, Bilbon, EITB Podkast plataformaren aurkezpenean. "EITBko irratien eskaintza nahieran, gizartearen eskura eta erraz jartzea da helburua. Webgunean ez ezik, sakelako telefonoan ere zuzenean entzun edota audioak deskargatu, eta edukietara harpidetzeko aukera ere eskainiko du", gaineratu du Aristik. EITB Nahieran aplikazioaren bidez ere topatu ahalko da lotura atari berrira sartzeko.
Euskarazko podcastangintzan erreferente izateko xedez sortu du plataforma EITBk. Gero eta gehiago dira halako audioak ekoizten hasi diren eragileak, baina betiere eduki zehatzak eta gutxi direla adierazi dute aurkezpenean. "Aliantzak eraiki nahi ditu EITB Mediak proiektu honekin, euskarazko edukien biltoki izan eta eskaintza oparoa eta askotarikoa osatzeko", gaineratu du Aristik. Ainhoa Etxebeste EITB Podkasten proiektuaren arduradunak, berriz, zera esan du: "Hizkuntza desberdinetan egindakoak izanagatik, podcast guztiak webgune bakarrean batu dira". Euskadi Irratiko kazetari lanetan aritu da duela gutxi arte Etxebeste, eta haren gidaritzapean jarri dute martxan plataforma.
Gaika banatu dituzte edukiak, bost arlotan antolatuta: jakintza, bizitza, musika, kirola, eta aisia eta fikzioa. Egungo ekoizpenekin batera, urte luzez talde honek orain arte egindako lanari "balioa" emateko tresna bat izango da EITB Podkast. "Erabiltzaileak eskura izango ditu artxiboan gordeta dauzkagu altxorrak, izan programa historikoak, izan elkarrizketa esanguratsuak", adierazi du Etxebestek. Adibideetako batzuk hauek dira: Euskadi Irratiko Doana jasoz, Roge Blascok abenturazaleen istorioekin osatutako Levando Anclas, Radio Euskadiko Pompas de Papel literatura saioak eta Radio Vitorian Elena Lopez Aguirrek Del txistu a la telecaster (urtez urte osatu duen euskal rockaren historiaren 55 atalak). Bigarren bizitza bat emango diete ekoizpen horiei guztiei, baina izango da podcast gisan beren-beregi sortutako lanik ere.
Podcast berrien artean, esate baterako, Lokatza nabarmendu daiteke: egungo mundua feminismoaren begiradatik aztertu eta ulertzeko bidea jarriko du. Ainara Lasa sortzailea, Amagoia Gurrutxaga kazetaria, Idurre Eskisabel kazetari eta irakaslea eta Lorea Agirre Jakineko zuzendaria dira arduradunak. Jakin-ek ekoitzi du eta entzungai daude jada lehen bi atalak.
Oier Aranzabal kazetariaren Barruan gaude podcasteko elkarrizketak ere plataforma berrian izango dira entzungai aurrerantzean, eta baita gaztelaniazko haren bikia ere: Estamos dentro (Juan G. Andres kazetari eta argazkilariak gidatuko du). Irati Jimenez idazle eta kazetariaren Vicealmirante Jimenez podcasta izango da beste eskaintzetako bat.
Telebista programa gisa sortua izan eta podcast itxuran kontsumitu daitekeen edukirik ere egongo da, tartean ETB1eko Bidegurutzean musika saioaren podcastak. Izan ere, taldeko irratietako eduki aukeratuak ez ezik, telebistaren unibertsoarekin lotutako audioak ere izango dira bertan entzungai.
EITB Nahieranen saioak osorik entzun daitezkeen bezala, atari berrian edukiak xehatuta, aukeratuta eta aletuta entzun ahalko dira. Eduki solteak baino, nolabaiteko jarraitutasuna duten atalak izango dira. "Fidelizazioaz ari gara, hartzaileek gustuko duten horretara harpidetzeaz, eta, horrenbestez, interes zehatzeko komunitateak identifikatzeko lanean lagungarria izango da plataforma", azaldu du Etxebestek.
Fikzio bat: Artxipielagoa
Audio fikzioak ere izango du bere tartea. Batetik, EITBren artxiboko irrati nobelak entzunez gozatzeko aukera izango da. Horrenbestez, Koldo Almandozek sortutako Jon eta Jone eta Radio Vitoriak antolatutako Carlos Perez Uralde irrati-nobelen lehiaketako irabazleak entzun ahalko dira plataforman.
Datorren ikasturterako "goxoki bat" prest izango dela aurreratu dute: Artxipielagoa. Klima larrialdiaren ondorioz, urak Euskal Herriaren zati gehiena estali eta penintsula bihurtu da. Inor gutxi geratu da bizirik, eta Europan barrena egin beharko dute bidaia pertsonaiek. Eneko Sagardoi, Aitziber Garmendia eta Iñaki Beraetxe aktoreak dira protagonista. Ulu Mediak ekoitzi du fikzioa EITB Podkast plataformarako. "Azpimarratzekoa da 5.1 teknologiak hotzikara barru-barrutik eragiten duela, fikzio hori entzuteko garaian. Espainiako estatuan teknologia honekin ekoitzitako lehenengo audio fikzioa izango da", erantsi du Aristik. Xanti Salvador arduratu da muntatzeaz. |
2021-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/196969/ekintzaileak-babesten.htm | albisteak | Ekintzaileak babesten | Negozio ideia edo proiektu bat duten ekintzaileak babestu, aholkatu, informatu eta laguntzen ditu UGGASAk, Urola Garaiko Garapenerako Agentziak. | Ekintzaileak babesten. Negozio ideia edo proiektu bat duten ekintzaileak babestu, aholkatu, informatu eta laguntzen ditu UGGASAk, Urola Garaiko Garapenerako Agentziak. | UGGASA, Urola Garaiko Garapenerako Agentzia Urola Garaia Mankomunitateak 1994. urtean sortutako Garapen Sozioekonomikorako Agentzia da. Urola Garaia eskualdean lau udalerri hauek daude: Ezkio-Itsaso, Legazpi, Urretxu eta Zumarraga. UGGASAk bertako ongizatea, integrazioa eta gizarte kohesioa handitzea du helburu, balio erantsia sortzen lagunduko duten ildo estrategikoak, proiektuak eta zerbitzuak identifikatuz eta landuz. Horrela, lan arlo ezberdinak ditu eskualdeko garapen sozioekonomikoa helburu izanik, eta horietako bat Urola Garaia Sortzen da. Eskualdeko ekintzailetza zerbitzua da, eta, ekintzaile eta enpresekin elkarlanean arituz, ekintzailetzarako ekosistema osasuntsu bat osatzea da haren helburu nagusia. Sortzen arloaren tresnak Urola Garaia Sortzen arloak tresna hauek jartzen ditu ekintzaileen eskura, beren egitasmoak aurrera eraman ditzaten: Aholkularitza eta formakuntza. Negozio ideia edo proiektu bat duten ekintzaileak babestu, aholkatu, informatu eta laguntzen ditu UGGASAk. Proiektua martxan jartzeko beharrezkoak diren lehen pausoetan laguntza eskaintzen zaio ekintzaileari. Besteak beste, Bideragarritasun Plana egiteko edota finantzaketa iturriak eta diru laguntzak eskuratzeko behar dena prestatzeko laguntza jasoko du ekintzaileak. Negozioak garatzeko erabilgarriak izango diren ezagutzak lantzeko prestakuntza ere eskaintzen da. Sortzen enpresagunea. Behin enpresa martxan jarrita, eta baldintzak betetzen badira, UGGASAk ekintzaileen eskura jartzen duen bulego eta zerbitzu ezberdinez osaturiko espazioa da. Urteko 365 egunetan eta alokairu merke baten truke, euren jarduera bulego bateko erosotasun eta zerbitzu guztiekin gauzatu dezakete UGGASAren babes bereziarekin. Sortzen enpresaguneak bi aukera hauek eskaintzen ditu: · Sortzen Cowork. Lanerako espazio komun bat da. Bertan, lankidetza espiritua sustatuz, coworker-ak beren ideiez aritu daitezke elkarrekin. Egoera ezin hobea da sinergiak sortzeko eta hazkunde profesionalean babesa sentiarazteko. · Sortzen Inkubategia. Eskualdeari balio soziala eta ekonomikoa eta enpresei zerbitzua eskaintzen dieten espresa berritzaileei zuzenduriko banakako bulegoak dira. Sortu eta lehen bi urteetan bertan egoteko aukera dute, eta helburua da proiektu horien merkaturatzea arrakastatsuagoa izatea. Sortzen sarea. Ekintzaileek elkar ezagutu eta elkarren berri izan nahi dute, eta UGGASAk haien rolari balioa eman nahi dio, egiten duten ekarpena sozialki goraipatuz. Horretarako, 2010. urtetik, Sortzen topaguneak antolatu ditu (guztira zortzi), eskualdeko ekintzaile izan direnen, ekintzaile direnen eta ekintzailetza arloan diharduten eragile ezberdinen topaketa fisikoak. Helburua bikoitza da: eskualdeko ekintzaileei balioa ematea eta elkar ezagutzea. Ekintzaileen elkarguneak dira Sortzen topaguneak, eta, haien bidez, ekintzaileak eta jarrera ekintzailea sustatzen dira. |
2021-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/196970/gipuzkoako-ehun-ekonomikoa-indartzen.htm | albisteak | Gipuzkoako ehun ekonomikoa indartzen | Gipuzkoako Foru Aldundiaren Ekonomia Indartuz planaren bidez, laguntzak eta neurri fiskalak ezarriko dira pandemiak gehien erasandako sektoreei laguntzeko eta lurraldeko enpresen lehiakortasunerako eraldaketa indartzeko. 95 milioi euroko inbertsioa egingo da. | Gipuzkoako ehun ekonomikoa indartzen. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Ekonomia Indartuz planaren bidez, laguntzak eta neurri fiskalak ezarriko dira pandemiak gehien erasandako sektoreei laguntzeko eta lurraldeko enpresen lehiakortasunerako eraldaketa indartzeko. 95 milioi euroko inbertsioa egingo da. | Gipuzkoako Foru Aldundiak Gipuzkoako ehun ekonomikoa babesteko eta eraldatzeko Ekonomia Indartuz plana martxan jarri du. Haren bidez, laguntza eta neurri multzo bat taxutuko du lurraldeko ekonomia indartzeko eta COVID-19ak eragindako krisia gainditzeko. Plan horrek 95 milioi euroko zuzkidura izango du, eta bi alderdi izango ditu: kointurala eta estrukturala. Lehenengoak, alde batetik, pandemiak gehien erasandako pertsona eta sektoreei laguntzeko laguntza ekonomikoak eta neurri fiskalak bilduko ditu, bereziki enpresa txiki eta ertainei eta autonomoei zuzenduta, eta 40,5 milioi xedatuko dira horretara. Bestetik, azpiegituretan inbertsioa egingo du jarduera ekonomikoa bultzatzeko, eta 25,5 milioi euroko zuzkidura izango du. Egituraren araberako alderdiari dagokionez, Aldundiak sustapen ekonomikorako eta berrikuntzarako programa nagusien zuzkidurari eutsiko dio (29 milioi euro), horrela ekoizpen sarearen lehiakortasuna indartzeko. Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak eta Jabier Larrañaga Gipuzkoako Foru Aldundiko Ekonomia Sustapeneko, Turismoko eta Landa Inguruneko diputatuak apirilaren 12an aurkeztu zuten Ekonomia Indartuz plana. Olanok nabarmendu zuenez, hauxe da abiapuntua: «Gure ongizatea, gaurkoa eta biharkoa, ekonomia indartsu batean oinarritzen da. Gipuzkoako jarduera ekonomikoa eta produktiboa indartzea ezinbestekoa da gure gizarte arretaren ereduaren jasangarritasuna bermatuko duten baliabideak sortzeko, pandemia honetan ikusi dugun bezala sektore horrek berebiziko garrantzia baitu, eta Europan desberdintasun gutxien duen lurraldeetako bat izaten jarraitzeko. Gure ahalegin guztia kalitatezko enplegua sustatzera bideratuta dago, gizarte kohesioaren bermatzaile nagusia baita. 2021ean ekonomia suspertuz joatea espero dugu, eta susperraldi hori sektore eta pertsona guztiengana iristeko lan egingo dugu». Lankidetza eta eraginkortasuna Ekonomia Indartuz programak ekonomia suspertzeko oinarrizko bi lan ildo azpimarratuko dituela azaldu zuen Olanok: «Pandemiak gehien erasandako jarduera ekonomikoei eta profesionalei laguntzea, eta gure enpresen lehiakortasunerako eraldaketa bultzatzea. Sektore guztiak hartzen ditugu kontuan, krisiaren eragina arintzen laguntzen dugu, baina luzera begirako apustuak ere finkatzen ditugu, pandemia osteko jokalekura prest iristeko». Plana aurrera eramateko, lankidetza ez ezik, eraginkortasuna ere oso garrantzitsua izango da: «Erakundeen arteko lankidetzan eta lankidetza publiko-pribatuan, eraginkortasunean eta beste eragile instituzional batzuk hartzen ari diren neurriekiko osagarritasunean oinarrituta dago. Aldundiaren finantza eta kudeaketa gaitasunak ahalik eta gehien aprobetxatzearen aldeko apustua egiten dugu, jarduera ekonomikoa bultzatzen laguntzeko, ikuspegi kontrazikliko eta asmo handiko batetik». Diru laguntzak Ekonomia Indartuz programaren bidez, Gipuzkoako Foru Aldundiak 12,5 milioi euro bideratuko ditu laguntza lerroetara, krisiaren eragina arintzeko «oxigenoa» emateko: Elkar-Ekin egitasmoaren enplegagarritasun laguntzak indartzeko hiru milioi euro, aldi baterako erregulazio espedienteek eragindako edo langabezian dauden profesionalak birkualifikatzeko milioi bat euro, turismo sektoreari 1,6 milioi euro, gertuko merkataritzari 1,9 milioi euro, ostalaritzari beste 1,9 milioi euro, lehen sektoreko azpisektore kaltetuenei milioi bat euro, kulturaren eta kirolaren esparruei bi milioi euro, eta 150.000 euro artisautza sektoreari. Fiskalitatea Zerga arloan, Gipuzkoako Foru Aldundiak mahai gainean jarri dituen neurri fiskalen azken sorta biltzen du Ekonomia Indartuz planak. Neurri horien eragina, guztira, 28 milioi eurokoa izango dela aurreikusi da, batez ere krisiak gehien zigortu dituen kolektiboentzako laguntzetarako, hala nola autonomoentzako, mikroenpresentzako eta enpresa txiki eta ertainentzako laguntzetarako. Halaber, Gipuzkoako ekonomiaren digitalizazioa bultzatzeko pizgarriak ere biltzen ditu planak, «Zerga sistema aldundiak dituen eskumenik garrantzitsuenetako bat izanik, Ekonomia Indartuz planaren euskarrietako bat ere bada», Olanoren hitzetan. Bide azpiegiturak Aipaturikoaz gain, planaren alderdi koiunturalenak azpiegiturei lotutako obrak indartzea aurreikusten du, pandemiaren ondoriozko aurrekontu jaitsierak eragindako proiektuak berrabiaraziz edo bizkortuz. Hala, bide azpiegiturak eta garraio azpiegiturak hobetzeko edo sortzeko jarduerak suspertuko dira, hiru helburu hauekin: industria eremuetako sarbideak eta lehiakortasun ekonomikoa hobetzea, eta, aldi berean, trafikoa arintzea; lurralde mugikortasuna, eskualdeen artekoa eta Europa barrukoa bultzatzea; eta inbertsio publikoaren bidez enplegua sendotzea. Ekonomia sustatzea eta berrikuntza Ekonomia Indartuz programaren egiturazko atalari dagokionez, Aldundiak jarduera ekonomikoa eta berrikuntza sustatzera bideratutako laguntza programen eta hitzarmen nagusien zuzkidura ekonomikoari eustearen aldeko apustua egin du (29 milioi euro). Diru laguntza horiek lan ildo hauek kontuan hartzen dituzte: lehiakortasuna, eskualde garapena, ekintzailetzarako laguntza, langileek enpresan parte hartzea, talentua eta ikaskuntza, I +G+B (Ikerketa, Garapena eta Berrikuntza) arloa, nazioartekotzea, smart mobility (mugikortasun adimenduna) eta 4.0 Industria. Digitalizazioa indartzeko, eta atal honetako berritasunen artean, Gipuzkoa Digitala programa dago. Programa horrek 650.000 euroko laguntza lerro berri bat aurreikusten du maila teknologiko altuko industria arloko ETEei (Enpresa Txiki eta Ertainak) beren erakundeetan dituzten datuak balioztatzeko prozesuetan laguntzeko, eta beste 650.000 euro, heldutasun digital baxuko ETEen digitalizazioaren inguruko proiektuak sustatzeko. Gainera, Aldundiak beste bultzada bat emango dio banda zabal ultralasterra Gipuzkoa osora hedatzeari. 2.500 biztanletik beherako udalerrietan prozesua amaituko da eta kopuru horretatik gorako biztanleria duten udalerrietako eremu sakabanatuetan ezartzeko lanak esleituko dira. Etorkizuneko proiektuak Ekonomia Indartuz planaren nondik norakoak azaltzeaz gain, Olanok aurkezpen ekitaldian esan zuen Gipuzkoak ibilbide orri argia duela aurreko legegintzalditik, etorkizuneko ekonomia eraikitzeko, «Etorkizuna Eraikiz proiektuaren barruan dauden erreferentzia zentroen eta proiektu estrategikoen eskutik, dagoeneko aurrerapauso handiak egin baititugu». Izan ere, berriki onartutako Gipuzkako Foru Aldundiaren aurrekontuek Mubil, Ziur, Adinberri, Naturklima, Labe, 2deo eta Elkar-Ekin egitasmoak aurrera eramateko urte anitzeko finantzaketa bermatzen dute. Halaber, balioan jartzen dira jadanik martxan diren bi proiektu hauek, Euskadi Next programaren barruan sartu direnak: Gipuzkoa Advanced New Therapies (Gantt) terapia aurreratuak eta Gipuzkoa Quantum teknologia kuantikoak. Gipuzkoako diputatu nagusiak berretsi duenez, proiektu horiek baldintza guztiak betetzen dituzte Europako finantzaketa jasotzeko. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196971/donostiako-ikor-enpresa-belgikako-talde-batek-erosi-du.htm | Ekonomia | Donostiako Ikor enpresa Belgikako talde batek erosi du | Urtebetean bi aldiz aldatu dute jabetza. 750 langile inguru ditu; heren bat, Euskal Herrian. | Donostiako Ikor enpresa Belgikako talde batek erosi du. Urtebetean bi aldiz aldatu dute jabetza. 750 langile inguru ditu; heren bat, Euskal Herrian. | Connect Group Belgikako taldeak Ikor euskal enpresa erosi du. Zirkuitu elektronikoak diseinatu eta fabrikatzen ditu Ikorrek, eta Donostian du egoitza. Han dauzka ekoizpen planta bat eta zentro teknologiko bat, 272 langilerekin. Gainera, beste lantegi bat dauka Mexikon (250 langile), eta beste bat Txinan (273 langile).
Urtebetean bigarren aldia da Ikorren jabetza eskuz aldatzen dutena. Iaz, Ebm-papst Alemaniako taldeak erosi zuen osorik. Aurtengo otsailean 21 langile kaleratuko zituela iragarri zuen, arrazoi ekonomikoak argudiatuta. Salmenta berria datozen egunetan itxiko dute. Ikor Connect Groupeko kide izatera pasatuko da, eta aurreko jabeak partaidetza minoritarioa izango du enpresaren akzioetan.
Marco Duarte Ikorreko arduradunaren hitzetan, «garrantzitsuena» da operazioak bi enpresei aukera gehiago emango diela bezero gehiago erakartzeko eta orain artekoei eskaintza zabalagoa emateko. Connect Group 1987an sortu zen, eta produktu elektronikoen fabrikazioan aditua da. 2.000 langile inguru ditu, eta hainbat ekoizpen zentro ditu bost herrialdetan banatuta. Belgikan, Herbehereetan eta Alemanian ditu salmenta bulegoak. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196972/zipre-batzeko-elkarrizketek-huts-egin-dutela-aitortu-du-nbek.htm | Mundua | Zipre batzeko elkarrizketek huts egin dutela aitortu du NBEk | Negoziazio formalagoei ekiteko «oinarri komunik» ez dagoela azaldu du Antonio Guterres idazkari nagusiak. Ipar Zipreko eta Turkiako agintariek ez dute atzera egin uhartean bi estatu egiteko eskarian. | Zipre batzeko elkarrizketek huts egin dutela aitortu du NBEk. Negoziazio formalagoei ekiteko «oinarri komunik» ez dagoela azaldu du Antonio Guterres idazkari nagusiak. Ipar Zipreko eta Turkiako agintariek ez dute atzera egin uhartean bi estatu egiteko eskarian. | Ez da aurrerapenik izan Zipre batzearen inguruan egunotan Suitzan egn diren elkarrizketetan, Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak onartu duenez. «Egia esan, azkenean ez dugu oinarri komun nahikorik ikusi Zipreko arazoa konpontzeko negoziazio formalak berriz hasteko», adierazi du prentsaren aurrean. Zipreko Errepublikako, Ipar Zipreko, Turkiako, Greziako eta Erresuma Batuko ordezkariak elkartu ditu NBEk Ginebran egunotan, eta gaur ziren elkarrizketa saioak amaitzekoak. Uhartearen zatiketak eragindako tentsio politikoa zertan den aztertzea zuen helburu erakundeak, ikusitakoaren arabera negoziazio formalagoei bide eman edo ez erabakitzeko.
Bada, horretarako girorik ez dagoela ondorioztatu du NBEk, posizioak urrunduta daudelako. Zipreko hedabideek atzo aurreratu zuten elkar ulertzerik ez zutela izan ordura arteko bileretan. Zabaldutakoaren arabera, Ersin Tatar Ipar Zipreko presidenteak «subiranotasun bera» eta «nazioartean estatus berbera» izango duten bi estatu sortzea proposatu zuen. Guterresek, ordea, Tatarri azaldu zion aukera horrek ez duela lekurik NBEk adostutako esparruan, eta EB Europako Batasunak eta Greziak ere ez luketela onartuko. Halaber, Tatarri esan zion greziar-zipretar eta turkiar-zipretar gehienak estatu federal bat osatzearen aldekoak direla.
Bi eremu eta bi erakunde dituen federazio bat sortzea da NBEren xedea, eta hala nahi dute Zipreko eta Greziako gobernuek ere. Ipar Zipreko eta Turkiako agintariek uko egiten diote horri, ordea, uste baitute turkiar-zipretarrek irlan boterea galtzea eragingo lukeela. Gainera, aurrez ere eginak dituzte hori lortzeko saiakerak, eta denak porrot egin dutela argudiatzen dute, aukera hori baztertzeko. Kontrara, Ipar Zipreko Errepublikari estatu eskumenak ematea eskatzen dute. Egun, Turkiak soilik egina dio aitortza ofiziala.
Negoziazioetarako atea zabalik utzi nahi du NBEk, egunotako elkarrizketetan emaitza positiborik lortu gabe ere. Nikos Anastasiadis Zipreko presidenteak datozen asteetan New Yorken beste bilera bat egiteko borondatea aldatu zion, hedabideek zabaldu dutenez, auziaren inguruan eztabaidatzen jarraitzeko. Diotenez, Anastasiadisek NBEren Segurtasun Kontseiluaren irizpideak aintzat hartuko dituen premiazko irtenbide baten beharra nabarmendu zuen, eta, beraz, bi zonako eta bi erakundeko estatu federal bat egitea defendatu zuen. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196973/azken-bi-hilabeteetan-birusarekin-jende-gehien-hil-den-astea-izan-da-aurrekoa.htm | Gizartea | Azken bi hilabeteetan birusarekin jende gehien hil den astea izan da aurrekoa | Gutxienez 70 lagun zendu dira gaitzak jota astebetean Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 15.000 test egin dituzte asteazkenean, eta 1.057 kasu atzeman dira. | Azken bi hilabeteetan birusarekin jende gehien hil den astea izan da aurrekoa. Gutxienez 70 lagun zendu dira gaitzak jota astebetean Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 15.000 test egin dituzte asteazkenean, eta 1.057 kasu atzeman dira. | Otsailetik erregistratutako daturik beltzena izan da birusarekin loturiko heriotzei dagokienez. Apirilaren 19tik 25era gutxienez 70 pertsona zendu ziren Hego Euskal Herrian, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera. Denbora tarte horretara arte, gaitzarekin hildakoen kopurua otsailaren 22tik 28ra bitarteko astean izan zen langa horretatik gorakoa azkenekoz. Hartan, 73 pertsona hil ziren birusarekin.
Birusaren transmisioari buruzko adierazleei dagokienez, kutsatuen kopuruak bigarren egunez jarraian gainditu du mila kasuren langa Hego Euskal Herrian. Atzo 14.800 diagnostiko proba egin ziren guztira, eta 1.057 positibo atzeman ziren. Beraz, positiboen portzentajea %7,1 da, atzoko testak oinarri harturik. Hegoaldeko bi osasun sistemek emandako datuak banan-banan aztertuta: Osakidetzak egindako testen %7,3k eman dute positibo; aldiz, Osasunbideak egindakoetan apalagoa da ehunekoa: %5,3.
Atzo atzemandako kutsatuen kopuruak herrialdeka aztertuta, Bizkaian detektatu da kasu gehien: 412. Gipuzkoa du atzetik; izan ere, 386 positibo detektatu dira lurralde horretan. Halaber, Nafarroan 181 kasu izan dira; Araban, 70.
Gainera, ospitaleen egoerari buruzko datuak eguneratu ditu Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Emandako informazioaren arabera, atzo 83 lagun erietxeratu zituzten birusagatik. Guztira 719 pertsona daude ospitalean gaitzagatik, eta horietako 192 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. Nafarroako Gobernuak oraindik ez du eman erietxeen gaineko informaziorik. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196974/aroztegiko-kanpalekua-desegingo-du-aroztak-plataformak.htm | Gizartea | Aroztegiko kanpalekua desegingo du Aroztak plataformak | Manifestaziora deitu dute maiatzaren 15erako, udalez gaindiko eragina duen plana bertan behera uztea eskatzeko. | Aroztegiko kanpalekua desegingo du Aroztak plataformak. Manifestaziora deitu dute maiatzaren 15erako, udalez gaindiko eragina duen plana bertan behera uztea eskatzeko. | Aroztegiko proiektua bertan behera uztea nahi du Aroztak mugimenduak; hots, Lekaroz herrian (Baztan, Nafarroa) 228 etxebizitza, hotel bat eta golf zelai bat egiteko proiektua geldiaraztea. Horretarako, kanpaldia egin dute 11 egunez, baina hura bertan behera uztea erabaki du Aroztak mugimenduak: «Joan den ortziralean eraman zituzten Aroztegia eremutik hondeamakina,k eta borroka luze honetan ospatzeko moduko garaipena izan da. Hala ere, ez dugu atzendu behar helburua udalez gaindiko eragina duen plan hau bertan behera gelditzea dela eta ez dugula etsiko hori lortu artio».
Mugimenduak adierazi du kanpaldiak iraun duen egunetan «ingurua xehatzeko helburua zuten horiek» gelditu dituztela, «makinen aitzinean paratuz» horien gorputzak: «Elkarri helduta egin diogu aurre egunero mehatxatzera etorri zaizkigun kolore ezberdinetako indar errepresiboei. Hamaika izan dira kanpalditik kanpo lanean aritu diren lagunak ere. Elkartasun olatu batek babesa eta indarra eman digu, Lekarozko herritik hasita, Euskal Herriko hainbat txokotatik pasatuz».
Ikusirik hondeamakinak joan egin direla, kanpaldia amaitutzat ematea erabaki dute, baina dei egin dute maiatzaren 15ean 17:30ean Elizondoko plazatik abiatuko den manifestaziora joatera: «Ez gara zozoak, badakigu proiektu honen bulkatzaileak ez direla horretan geldituko, baina jakin behar dute gu ere prest gaudela behar den guztietan itzultzeko. Txikizio honekin segitzeko tentazioa edukiz gero, itzuliko gara, eta berriz ere geldituko ditugu».
Protestan aritu direnek, enpresaz gain, Nafarroako Gobernua eta «hura babesten duten alderdi politiko guztiak» egin ditu erantzule: «Inposizio hau ez delako posible eroskerian eta ustelkerian oinarritutako sistema bat onartzen duten eta horren parte diren ordezkari politikorik gabe». Horregatik, gobernuari eta «modu zuzenean edo zeharka hura babesten duten alderdi guztiei» eskatu diete udalez gaindiko eragina duen plana bertan behera uzteko. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196975/nahieran-antolatutako-alarma-egoera-eztabaidagarria-dela-esan-du-urkulluk.htm | Gizartea | «Nahieran» antolatutako alarma egoera «eztabaidagarria» dela esan du Urkulluk | Idoia Mendiak atzo egindako proposamenaren harira, duda adierazi, izurriaren arazoa «globala» dela argudiatuta | «Nahieran» antolatutako alarma egoera «eztabaidagarria» dela esan du Urkulluk. Idoia Mendiak atzo egindako proposamenaren harira, duda adierazi, izurriaren arazoa «globala» dela argudiatuta | Maiatzaren 9an bertan behera uztekoa du Espainiako Gobernuak COVID-19aren aurkako izurriari aurre egiteko alarma egoera, eta, horrek sorrarazi dituen kexen harira, atzo Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde Idoia Mendiak adierazi zuen aukera egon daitekeela alarma egoera beharra duten erkidegoetan bakarrik ezartzeko. Gaur Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk esan du, ordea, «nahieran» antolatutako alarma egoera hori «eztabaidagarria» iruditzen zaiola. Gogora ekarri du izurriaren arazoa «globala» dela, eta, ondorioz, erantzun orokorra eman behar zaiola.
Urkulluk eta gobernuko gainerako buruzagi jeltzaleek usu adierazi dute alarma egoeraren bukaerak ekar ditzakeen arazoen inguruko kezka. PSE-EEko ordezkariak, ordea, ulerkorrago ari dira Espainiako Gobernuaren jarreraren aurrean, eta ingurumari horretan ulertu behar dira Idoia Mendiak atzo egindako adierazpenak ere. Urkulluk gaur berretsi du, alarma egoera luzatzen ez bada, izurriari aurre egiteko neurriak ezartzeko bestelako «berme juridikoak» eman behar zaizkiela autonomia erkidegoei maiatzaren 9a baino lehen.
Gobernu barruan gai honekin lotuta «tirabirarik» ez dagoela adierazi du gaur Mendiak, baina berriz mintzatu da ordezkari jeltzaleen bestelako tonuan, eta alarma egoera ez dela izurriaren aurkako «panazea» esan du.
EH Bilduk adierazi du «ikuskizun tristea» dela Jaurlaritzan agintea duten bi gobernuak gai honetan horrela ikustea. Alarma egoerarekin, edo gabe, administrazioak izurriari aurre egiteko izan ditzakeen baliabide guztiak «zukutu» arte erabili behar dituela esan du Eusko Legebiltzarreko eledun Maddalen Iriartek. «Alderdikeriak» bazter uzteko eskatu die bi talde politikoei. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196976/lehen-arreta-odolusten-ari-dela-salatu-dute-zenbait-osasungilek-bilbon.htm | Gizartea | Lehen arreta «odolusten» ari dela salatu dute zenbait osasungilek Bilbon | Arriaga Antzoki parean bildu dira zenbait osasungile lehen mailako arretaren «egoera prekarioa» salatzeko. Behin-behinekotasuna eta baliabide falta «handiak» direla azaldu dute. | Lehen arreta «odolusten» ari dela salatu dute zenbait osasungilek Bilbon. Arriaga Antzoki parean bildu dira zenbait osasungile lehen mailako arretaren «egoera prekarioa» salatzeko. Behin-behinekotasuna eta baliabide falta «handiak» direla azaldu dute. | Bilboko Arriaga antzokia gorriz jantzi da gaur. Izan ere, bertan bildu dira zenbait osasun langile, lurrean etzanda eta bata zuriak gorriz tindatuta, lehen mailako arretaren «egoera prekarioa» ikusarazteko. Salatu dute Osakidetzako lehen mailako arretan baliabide falta «handia» dagoela, eta sektoreko behin-behinekotasuna «oso handia» dela: «Erdiak baino gehiago dira behin-behinekoan kontratatuta daudenak; kasu batzuetan, %60ra heltzen dira. Eta zortzi urtera arte luzatu daiteke», adierazi dute.
Gainera, gehitu dute, Osakidetzako gastua Europako Batasuneko batezbestekoa baino ia %40 gutxiago dela, eta azken hamar urtean %13 urritu dela lehen arretarako dirua. Horregatik, osasungintzako langileen «ihesa» dagoela ondorioztatu dute: beste herrialde batzuetan baldintza «hobeak» eskaintzen dituztela, eta azken bost urteetan 17.000 osasungile inguru joan direla.
Horiek horrela, lehen mailako arreta «hiltzen» ari dela uste dute. Lanez «gainezka» daudela diote, falta diren langileen ordezkoak ez dituztela jartzen, eta hori, pandemia betean, kaltegarria dela. Berez «nahiko ahulduta» zegoen osasun sistemari koronabirusaren krisiak asko eragin diola uste baitute, eta horregatik beren osasuna «arriskuan» dagoela. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196977/ekuadorrek-abortua-despenalizatuko-du-bortxaketa-kasuetan.htm | Mundua | Ekuadorrek abortua despenalizatuko du bortxaketa kasuetan | Auzitegi Konstituzionalak zigor kodearen bi artikulu moldatuko ditu, eta bortxaketa jasan duen emakume orok abortatu ahalko du. Orain arte, «desgaitasun intelektualen bat» zutenek soilik aborta zezaketen. Erakunde feministek erabakia txalotu dute, baina ez zaie nahikoa iruditu. | Ekuadorrek abortua despenalizatuko du bortxaketa kasuetan. Auzitegi Konstituzionalak zigor kodearen bi artikulu moldatuko ditu, eta bortxaketa jasan duen emakume orok abortatu ahalko du. Orain arte, «desgaitasun intelektualen bat» zutenek soilik aborta zezaketen. Erakunde feministek erabakia txalotu dute, baina ez zaie nahikoa iruditu. | Ekuadorko Auzitegi Konstituzionalak konstituzioaren aurkakotzat jo ditu abortuaren inguruan zigor kodean jasota dauden bi artikulu, eta, horrenbestez, abortua legez egiteko baldintza berri bat onartu du: bortxaketa izan den kasuetan, ez da zigortuko. Orain arte, haurdun dagoenaren bizitza arriskuan dagoenean eta "desgaitasun intelektualen bat duen norbait" bortxatua denean soilik egon da baimenduta abortua. Hainbat erakunde feministaren eskariz iritsi zen proposamena auzitegira, iaz, eta gaur onartu dute, aldeko zazpi botorekin eta aurkako birekin.
Modu horretan, zigor kodeko 149. eta 150. artikuluen aurkako ebazpena eman du auzitegiak. Lehenengoaren arabera, sei hilabete eta bi urte arteko dagokio abortatzen duenari edo haurdunaldiaren borondatezko etetean parte hartzen duen edonori. Bigarrenak zioen aurrez aipatutako bi kasuetan abortuari ez zegokiola zigorrik. Horrek gainerako kasuak baztertzen dituela salatu izan dute erakunde feministek. Epaileek agindu dute "desgaitasun intelektualen bat duen pertsona" hitzak artikulutik ezabatzea, eta talde horren barruan emakume oro sartzea.
"Historikotzat" jo du erabakia CNME Ekuadorko Emakumeen Koalizio Nazionalak, herrialdeko 21 elkarte feminista barne hartzen dituen erakundeak. "Beharrezkoa zen aurrerapen" gisa hartu du, baina onartutakoarekin nahikoa ez dela nabarmendu du, eta ziurtatu abortua erabat despenalizatzearen aldeko borrokan jarraituko dutela.
Gogotik ospatu dute erabakia auzitegiaren inguruan bildutako dozenaka lagunek, dagoeneko Hego Amerikako hainbat herrialdetan abortuaren aldeko borrokaren sinbolo bihurtu den kolore berdea soinean zeramatela. Aurkakoak ere elkartu dira, Abortuari ez, bizitzari bai lelopean. Azken horiekin lerratuta dagoela berretsi zuen astelehenean Ekuadorko apezpikutzak. "Krimen bat ez da beste krimen batekin konpontzen" zioen gutun bat igorri zion Luis Cabrera monsinoreak auzitegiko presidenteari. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196978/nafarroako-armarritik-ereinotz-frankista-kendu-dute-saloun.htm | Gizartea | Nafarroako armarritik ereinotz frankista kendu dute Saloun | Iruñeko gobernuak eskatu zion Kataluniako Generalitateari ikurra kentzeko Jaume I.a erregearen monumenturik. | Nafarroako armarritik ereinotz frankista kendu dute Saloun. Iruñeko gobernuak eskatu zion Kataluniako Generalitateari ikurra kentzeko Jaume I.a erregearen monumenturik. | Kataluniako Generalitateko Justizia sailburu Ester Capellak ofizialki adierazi dio Nafarroako Gobernuari kendu egin dutela Salouko (Herrialde Katalanak) monumentu publiko batean erresumaren armarrian agertzen zen ikur frankista.
Jaume I.a erregea gogoratzeko monumentuan dago Nafarroako armarria, hiriko izen bereko pasealekuan. Iruñeko gobernuak 2017. urtean eskatu zion Generalitateari frankistek armarriari gehituriko gurutze ereinozduna kentzeko. Iaz elkarlana sinatu zuten bi administrazioek oroimen historikoaren inguruan.
San Fernandoren gurutze ereinozduna Espainiako Armadaren sari nagusia da, eta Francisco Franco diktadoreak bere alde borrokatu ziren zenbaiti banatu zien. Nafarroari, 1937an eman zion, 1936an kolpista nafarrek emandako babesarengatik eta gerran egindakoengatik. Geroztik eraikitako hainbat monumentutan ikurra gehitu izan zioten armarriari.
Nafarroako Memoria Historikoaren Legeak behartu egiten du ereinozduna eraikin publikoetatik kentzera. Memoria Historikoari buruzko Koordinazio batzorde teknikoak 224 ikur frankista identifikatu zituen Nafarroan, eta horiek kentzea gomendatu zuen. Urte horretan bertan kendu zuten Nafarroako Jauregitik, eta erresumaren armarriarekin ordezkatu zuten.
Saloun ikurra kentzeko lana operazio txikia izan dela adierazi du Nafarroako Gobernuak, eta ez duela arriskuan jarri monumentua. «Horrekin bete egin da Memoria Historikoaren Legea, indarkeria frankista goratzen dituzten ikurrei dagokionean», adierazi du Iruñeko gobernuak, ohar baten bidez.
1229ko gertaera
Salouko oroigarriak 1229. urteko gertaera bat goraipatzen du. Erregearen itsas armada Saloutik atera zen orduan Mallorca konkistatzera. Jaume I.a eta Nafarroako Antso VII.a Azkarra aliatuak izan ziren. Nafarrak laguntza eskatu zion Gaztela eta Frantziaren aurka, Nafarroako zatituriko erresuma Gaztelako edo Frantziako erresumetan sartzea galarazteko.
Monumentua 1965. urtean inauguratu zuten. Salvador Ripoll arkitektoak eta Lluis Maria Saumells eskultoreak egin zituen, eta hainbat armarri ditu oinarrian, tartean Nafarroakoa. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196979/eroski-taldeak-21-handitu-ditu-salmentak.htm | Ekonomia | Eroski taldeak %2,1 handitu ditu salmentak | Elikagaien atalen igoera handiak (+%8,6) konpentsatu zuen beste produktuen, bidaien, kirol jantzien eta gasolindegien salmentetan izandako jaitsiera handia. | Eroski taldeak %2,1 handitu ditu salmentak. Elikagaien atalen igoera handiak (+%8,6) konpentsatu zuen beste produktuen, bidaien, kirol jantzien eta gasolindegien salmentetan izandako jaitsiera handia. | Eroski Taldeak 5.375 milioi euroren salmentak egin zituen 2020. urtean, aurrekoan baino %2,1 gehiago. Koronabirusaren hedapenari aurre egiteko neurriek fakturazio galera handia ekarri zioten bere negozio batzuetan (bidaia agentziak, gasolindegiak, Forum...), baina hori konpentsatu ahal izan du elikagaien salmenta handiago batekin (5.067 milioi, +%8,6). Ostalaritzaren itxierek eta murrizketen ondorioz, jendeak elikagai eta edari gehiago erosi ditu dendetan, eta hori baliatu du Eroskik ere.
Kooperatibak nabarmendu duenez, salmentak handitzea lortu du nahiz eta dendak ixten jarraitu duen. Zehazki, 2019an baino 40.000 metro koadro gutxiago ditu.
Itxiera horietako gehienak «Espainia iparraldea» deitzen duen eremutik kanpo gertatu dira. Azken urteetan, zor handiari aurre egiteko, XX. mendearen hasieran egin zuen hedapenean atzera egin du Eroskik, eta indartsuen zegoen lekuetara bildu du bere negozioa, hau da, penintsularen iparraldera: Hego Euskal Herria, Katalunia, Balear Uharteak, Aragoi, Errioxa, Kantabria, Asturias eta Galizia.
Eremu horretan duen merkatu kuota 0,3 puntu handitzea lortu du kooperatibak, %13,3raino. «Elikagaien bigarren banatzailea gara», azaldu du. Eremu horretan zabaltzen jarraitzen du, eta atzo bertan supermerkatu bat zabaldu zuen, Barakaldon (Bizkaia).
Gainontzeko lekuetan zituen hipermerkatu eta supermerkatu gehienak lehiakideei saldu dizkie edo itxi egin ditu, eta gaur egun frankizien bitartez funtzionatzen du Espainia erdialdean eta hegoaldean.
Zehazki, frankizia erako beste 52 denda zabaldu zituen iaz Eroskik, eta berak kudeatutako beste hogei. Horren ondorioz, 900 lanpostu inguru sorrarazi ditu. Urtea 29.806 langilerekin amaitu zuen, 2019an baino %3 gehiago. Bazkide kopurua ere %3 handitu du (+259), eta jada 8.954 dira, gehien-gehienak Euskal Herrian.
Internet bidez, %82 gehiago
Pandemia dela eta, %82 handitu du online salmenta; arlo horretan egiten diren salmenten %20 Eroskiren esku daude.
Banaketa enpresak azaldu du 2020an %13, handitu zituela «tokiko ekoizleen» erosketak, 995 milioi euroraino. 2.400 ekoizle txiki daude Eroskiren hornitzaileen artean.
Eroskirentzat «iraunkortasunarekin duen konpromisoa ardatz estrategikoa da», eta CO2 isurketak gutxitzeko neurriak hartzen ari dela ziurtatu du. Horrela, %20 murriztu ditu karbono isuriak logistikan eta garraioan. Animalia ongizatean ere urratsak egin dituela iragarri du.
Zorra txikitzeko urratsa
Taldeak aste batzuk barru aurkeztuko ditu bere 2020ko emaitza osoak. 2019an, 45 milioi eurotik gora irabazi zituen, kopururik handiena 2012az geroztik. Hainbat urtez galerak pilatu zituen, bere hedapen bizkorrak eta Capraboren erosketa finantzatzeko pilatutako zor handiaren ondorioz. Zor hori txikitzen aritu da azken urteetan, eta beste urrats bat egin du orain, Capraboren eta Balearretako negozioaren erdia Txekiako EP Corporate Group inbertsio funtsari salduta. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196980/labek-borroka-aro-berri-bat-abiatu-nahi-du-politika-publikoetan-eragiteko.htm | Ekonomia | LABek «borroka aro berri bat» abiatu nahi du, politika publikoetan eragiteko | Sindikatuak ohartarazi du azken hamarkadan lan eta bizi baldintzak «nabarmen» okertu direla, eta egoera konpontzeko «borondate falta» lepoartu die instituzioetako agintariei. Maiatzaren Lehenko mobilizazioetan parte hartzera deitu du. | LABek «borroka aro berri bat» abiatu nahi du, politika publikoetan eragiteko. Sindikatuak ohartarazi du azken hamarkadan lan eta bizi baldintzak «nabarmen» okertu direla, eta egoera konpontzeko «borondate falta» lepoartu die instituzioetako agintariei. Maiatzaren Lehenko mobilizazioetan parte hartzera deitu du. | LABek uste du instituzioak ez direla neurria ematen ari egun dauden erronka ekonomiko eta sozialen aurrean. «Borondate falta» leporatu die, eta, horren aurrean, mobilizatzea ezinbestekoa dela azpimarratu du. Larunbatean ospatuko den Maiatzaren Lehena «borroka ziklo berri baten adierazle» izatea nahi du.
Sindikatu abertzaleak bere lehentasunak zerrendatu ditu: enplegu politika publikoa, zerbitzu publikoen aldeko apustu irmoa eta politika fiskal berria. Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren ondokoak agerraldia egin du Donostian, Oihana Lopetegi Ipar Hegoa fundazioko azterketa arduradunarekin batera, egungo egoera sozioekonomikoari buruzko Ikusmiran txostena aurkezteko.
Arroyoren arabera, egungo krisi ekonomiakoa «ez da orain sortu, ezta koronabirusarekin ere». «Aspalditik dator, gutxienez 2008tik». Gogoratu du urte horretatik aurrera euskal herritarren lan eta bizi baldintzak «nabarmen okertu» direla. Erakundeek egoerari buruz egiten dituzten analisiak salatu ditu. «Krisitik ateratzea ez dago BPGaren gorabeheren menpe, beste adierazle batzuen menpe baizik: soldaten zenbatekoa, erosteko ahalmena, gizarte zerbitzuen ratioak, etxebizitzaren batez besteko prezioa». LABeko arduradunak ohartarazi duenez, adierazle horiek hobetzeko, euskal erakundeak egiten ari diren politika publikoak aldatu behar dira.
Zerbitzu publikoei dagokienez, erakundeek «langileen osasuna, zaintza, hezkuntza, etxebizitza eta gizarte laguntzak» bermatu behar dituztela azpimarratu du. Arroyoren ustez, «lotsagarria» da pandemia hasi zenetik urtebetera osasun sistema publikoetan egindako «inbertsio eskasa» edo erakundeek osasun pribatuko baliabideen kontrol publikoa hartu ez izana. Halaber, zerbitzu publikoetako langileen artean dagoen behin-behinekotasun tasa handia salatu du.
Zerga sistema berria
Arroyok «politika fiskal berri bat» galdegin du, «enplegu politika eta zerbitzu publikoen garapena finantzatzeko». «Gehien dutenek gehiago ordaintzea, bidezkoa izateaz gain, beharrezkoa da egungo larrialdi egoeran», azpimarratu du.
Era berean, berretsi du lan erreforma bertan behera utzi behar dela, ez dela aski alor batzuk soilik aldatzea. «Confebaski eta CENi aurre egin behar zaie, erreformara jotzen ari baitira; ez da patronalarekin akordio merkeak lortzeko garaia, aurrez aurre jartzeko garaia baizik»
Horren guztiaren aurrean, eta «politika publikoen norabidea aldatzeko», Arroyok uste du «aktibazio soziala eta sindikala beharrezkoa dela. Testuinguru horretan, larunbat honetarako sindikatuak antolatutako 30 mobilizazioetan parte hartzera deitu du. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196981/finala-dute-helburu-altuna-mariezkurrenak-eta-pentildea-albisuk.htm | Kirola | Finala dute helburu Altuna-Mariezkurrenak eta Peña-Albisuk | Altuna III.a-Mariezkurrena II.ak eta Peña II.a-Albisuk finalerako sailkapena izango dute jokoan igandean, Bilbon. Garaipen bana lortu zuten elkarren aurka, ligaxkan: 22-21 izan zen emaitza bietan | Finala dute helburu Altuna-Mariezkurrenak eta Peña-Albisuk. Altuna III.a-Mariezkurrena II.ak eta Peña II.a-Albisuk finalerako sailkapena izango dute jokoan igandean, Bilbon. Garaipen bana lortu zuten elkarren aurka, ligaxkan: 22-21 izan zen emaitza bietan | Ligaxkako partida bada ere, kanporaketa kutsua du erabat Jokin Altunak eta Jon Mariezkurrenak, eta Jon Ander Peñak eta Jon Ander Albisuk igandean Bilbon, Miribilla frontoian jokatuko duten neurketak (17:00, ETB1). Irabazleak Danel Elezkanoren eta Jose Javier Zabaletaren kontra ariko dira toki berean, maiatzaren 9an, finalean. Galtzaileek, aldiz, agur esango dute.
Ezin da asmatu nolakoa izango den norgehiagoka. Ligaxkan gertatutakoari erreparatuta, ezin estuagoa izan beharko luke. Bi bikoteek bitan jokatu zuten elkarren aurka, eta bakoitzak partida bat irabazi zuen. Muturrekoa izan zen parekotasuna, bi partidetan tanto bakar bat egon baitzen irabazleen eta galtzaileen artean: 22-21 amaitu ziren. Pilotaleku berean jokatu zituzten biak: Astelenan, Eibarren (Gipuzkoa). Aurrenekoan, Altuna III.a-Mariezkurrena II.ak irabazi zuten, lehia osoan aurretik joan ondoren; eta, bigarrengoan, Peña II.a-Albisuk, 17-21 bat iraulita.
Bigarren partida horrek izan zuen bietan garrantzirik handiena. Garaipenari esker, Baikoko bikoteak aurrea hartu zion Aspekoari sailkapenean, eta bigarren postua lortu zuen. Eutsi egin zion gero, eta zuzenean sailkatu zen finalerdietako ligaxkarako. Aspekoek, ordea, kanporaketa jokatu behar izan zuten.
Atzelarien lana, erabakigarri
Finalerdietako ligaxkan, berriz, lan bera egin dute bi bikoteek: irabazi egin diete Ezkurdia-Ladis Galarzari, eta galdu Elezkano II.a-Zabaletaren aurka. Etxarrengo (Nafarroa) atzelariak hankapean izan ditu guztiak, baina batez ere postukideak. Igandean erabakigarria izango da atzelarien lana ere, eta horretan aldea dago. Albisu Mariezkurrena II.a baino dezente erregularrago aritu da, eta eskarmentu gehiago du presiopean jokatzen. Desoreka hori orekatzen saiatuko da Altuna III.a, hark Peña II.a baino esperientzia gehiago baitu lehia erabakigarriak jokatzen.
«Ligaxka ez da erraza izaten ari, lehen partidan astindua hartu baikenuen, eta horrek konfiantza kendu ohi baitu. Ni neu ez nabil oso gustura, baina ez nago kezkatuta. Ondo gaude. Haiek abiadura handia ematen diote pilotari. Ezin dugu oparirik egin, eta aurrean, anguluak bilatu beharko ditugu, gure erritmoa ezartzeko. Aukera ederra dugu finala jokatzeko», esan du gaur Altunak, aukeraketan. «Oso ondo ezagutzen dugu elkar. Oso bikote orekatua da, eta sasoi oso onean daude. Gurea eman beharko dugu. Ametsa da final baten atarian egotea. Nork esango zidan halakorik duela bost hilabete», gaineratu du Mariezkurrenak. Aspeko bi pilotariek lehen finala lukete binaka.
Baita Peñak ere. «Txikitatik denok amesten dugu final bat jokatzearekin, eta hori lortzeko aukera polita dugu». Albisuk, ordea, bigarrena luke. Oroitzapen txarra du aurrenekoaz, haren bikotekide Pablo Berasaluzek min hartu baitzuen. Argi du egitekoa: «Altuna saihestu eta Mariezkurrena kargatu». Horretarako, nahiagoko zuten pilota «gehixeago» topatu izana. Baina aitzakiarik ez dagoela esan dute. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196982/subijanak-justizia-errestauratiboa-lortzea-du-helburu.htm | Gizartea | Subijanak justizia errestauratiboa lortzea du helburu | Iñaki Subijana magistratuak EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren presidente kargua hartu du. Besteak beste, genero indarkeriaren biktimak bi aldiz biktima egitea ekidin nahi du. Pandemiarako «araudi zehatza» eskatu die legegileei. | Subijanak justizia errestauratiboa lortzea du helburu. Iñaki Subijana magistratuak EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren presidente kargua hartu du. Besteak beste, genero indarkeriaren biktimak bi aldiz biktima egitea ekidin nahi du. Pandemiarako «araudi zehatza» eskatu die legegileei. | Iñaki Subijanak hartu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren presidente kargua. Garbiñe Biurrunenek pasatu dio lekukoa, lan horretan hamar hilabetean behin-behinean aritu ostean. Subijana magistratu progresistak Juan Luis Ibarra ordezkatuko du, hark erretiroa hartu duelako. Kargua hartzeko ekitaldia gaur egin dute, Bilbon. Bertan, bederatzi helburu finkatu ditu; besteak beste, justizia errestauratiboa eta elebiduna lortzea. Subijanak gazteleraz egin du hitzaldi osoa, hitz bakan batzuk izan ezik.
Bere jardunerako bederatzi helburu zehaztu ditu. Justiziak «biktimei eragindako min bidegabearen erreparazioren» aldeko apustua egin behar duela iruditzen zaio. Bide horretan, justizia errestauratiboaren alde egin du Subijanak, betiere. Bi aldeek hala nahi duten kasuetan, eremu penalean eta espetxeetakoan, bi helburu lor daitezkeela nabarmendu du: «Pertsonak berriz elkarrekin konektatzeko beharrak betetzea, dela biktimentzako justiziaren gakoei helduz —egindako min bidegabearen erantzukizuna hartzeari, min horren erreparazio material eta emozionalari eta halako beste balio batzuei loturik—, dela eska daitezkeen erantzukizun guztiak eskatuz eta justizia publikoaren aginduak betetzea, eragindako bidegabekeria aitortuz eta horrek eragindako desoreka konponduz».
Justizia elebiduna izatea ere jarri du helburutzat, «epaitegiekin eta tribunalekin komunikatzen diren pertsonen hizkuntza eskubideen erabilera eraginkorra ahalbidetuz». Bide horretan, garrantzitsua iruditzen zaio epaileei euskara ikastea erraztea.
Birbiktimizazioa saihestea helburu
Genero bazterketako kasuetan, justiziak babestu egin behar duela azpimarratu du. Horrenbestez, hainbat neurri bultzatu nahi ditu Subijanak: biktimei dituzten eskubideen inguruko informazio hobea ematea; biktimak ez birbiktimizatzeko, epaileei eta tribunalei horren inguruko jakintza ematea; instalakuntzak egokitzea... Gainera, guztientzat eskuragarria izango den justizia bat nahi du Subijanak. Hori lortzeko, hainbat aldaketa proposatu ditu: besteak beste, aniztasun funtzionala atzemateko laguntza izatea eta informazio «argia, erraza eta ulergarria» eskaintzea.
Haurrei eta adinekoei ere begiratu nahi die Subijanak. Haurren kasuan, ekintza judizialak haien egoerara eta garapenera egokituta egin daitezen nahi du, adituen laguntzarekin, haien intimitatea babestuz eta ulertzeko moduko hizkera erabiliz.
Justiziaren alorrean ere digitalizazioaren beharra ikusten du: «Eztabaidaezina da — pandemiak argi erakutsi du— justizia sistemak egokitu egin behar duela gizartearen garapen teknologikora».
Arau zehatzen eskean
Ezin zen bestela izan, eta pandemiak baldintzatu du gaurko kargu-hartze ekitaldia. Subijanak hizpide izan du COVID-19aren pandemia. Legegileengana nahiz tribunalengana zuzendu da: «Araudi zehatza» eskatu die lehenengoei; bigarrenei, berriz, «argi» azaltzea gobernuen murrizketen inguruan hartutako erabakiak justifikatzen dituzten irizpideak. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196983/astelehenean-hasiko-dira-neurriak-arintzen-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Astelehenean hasiko dira neurriak arintzen Ipar Euskal Herrian | Lau fasetan iraganen da neurrien arintzea, maiatzaren 3tik ekainaren 30era. Astelehenean, hamar kilometroko erradiotik ateratzeko debekua kenduko dute. Etxeratze agindua osoki kenduko dute ekainaren 30ean. | Astelehenean hasiko dira neurriak arintzen Ipar Euskal Herrian. Lau fasetan iraganen da neurrien arintzea, maiatzaren 3tik ekainaren 30era. Astelehenean, hamar kilometroko erradiotik ateratzeko debekua kenduko dute. Etxeratze agindua osoki kenduko dute ekainaren 30ean. | Bihar agertuko da Emmanuel Macron Frantziako lehendakariaren elkarrizketa osoa, Frantziako eskualdeetako prentsan. Halere, gaur eman du Emmanuel Macronek neurrien arintzearen egutegia. Ipar Euskal Herrian, beraz, maiatzaren 3an hasiko da neurrien arintzea, eta lau fase izanen ditu. Maiatzaren 3tik goiti hasiko da lehen fasea; 10 kilometroko tartean ibiltzeko debekua kenduko dute Ipar Euskal Herrian, eta eskualde bereko departamenduetan ibiltzeko eskubidea izanen dute herritarrek. Bestalde, kolegioak eta lizeoak irekiko dituzte: laugarren mailatik terminalera talde erditan eginen dituzte klaseak.
Maiatzaren 19an hasiko da bigarren fasea: etxeratze agindua 21:00etara atzeratuko dute egun horretan. Itxita dauden saltokiak irekiko dituzte batetik, eta ostatuetako eta jatetxeetako terrazak bestetik. Betiere, sei pertsona biltzen ahalko dira mahai inguruan, gehienez. Maiatzaren 19tik goiti, bestalde, museoak eta jarririk egon daitekeen kulturguneak berriz zabalduko dituzte. Kirol jarduerak kanpoan zein barnean egiten ahalko dira berriz, protokolo zorrotzekin, publikoarekin. Publikoa hartzen duten agerraldietan —kirolekoetan zein kulturakoetan— 800 lagun biltzen ahalko dira gehienez barrualdean, eta 1.000 kanpoan. Aldiz, hamar pertsona baino gehiagoko elkarretaratzeak debekatuak izanen dira oraindik ere.
Hirugarren fasea ekainaren 9an hasiko da. Etxeratze agindua 23:00etara atzeratzea da asmoa, egun horretatik aitzina. Telelana malgutzen ahalko dute enpresek. Ostatuen eta jatetxeen barrualdeak irekitzen ahalko dituzte, eta sei pertsona biltzen ahalko dira gehienez mahai inguruan. 5.000 pertsonako ekitaldiak ere onartuko dituzte data horretatik aitzina kulturguneetan, eta kirol eraikinetan «ziurtagiri sanitario» batekin —ez dute zehaztu zein izanen diren baldintzak—. Kirol jarduerak ere hedatuko dituzte: kontaktu kirolak kanpoaldean egiten ahalko dira barnealdean, berriz, ez. «Atzerriko turistak» ere sartzen ahalko dira Frantziako Estatura, «ziurtagiri sanitarioarekin».
Azken fasea ekainaren 30ean hasiko da: etxeratze agindua kenduko dute egun horretan. Publikoa hartzen duten eraikinetan biltzeko jende mugarik ez da gehiago izanen, nahiz eta segurtasun neurriak betetzen segitu beharko den, eta ziurtagiri sanitarioa beharko den. Bestalde, 1.000 lagun baino gehiago biltzen ahal diren ekitaldi guztiak baimenduko dituzte. Haatik, ekitaldi horien antolaketa duen izaeraren eta tokiko egoera sanitarioaren arabera baimenduko da ala ez. Diskotekak hetsirik egonen dira aurrerantzean ere. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196984/bankuen-diskriminazioa-salatzeko-martxa-egin-dute-migratuen-kolektiboek.htm | Gizartea | Bankuen diskriminazioa salatzeko martxa egin dute migratuen kolektiboek | Bilbokoko banketxeetan zehar egin dute ibilbidea. Eusko Jaurlaritzari «zuzenean esku hartzeko» eskatu diote. | Bankuen diskriminazioa salatzeko martxa egin dute migratuen kolektiboek. Bilbokoko banketxeetan zehar egin dute ibilbidea. Eusko Jaurlaritzari «zuzenean esku hartzeko» eskatu diote. | Bankuek pertsona arrazializatuak diskriminatzen dituztela salatzeko martxa aldarrikatzaile bat egin dute gaur Bilbon migratzaileen defentsarako plataformek. Diego Lopez de Haro kale nagusiko banketxeetan geldialdiak eginez osatu dute ibilbidea, Konturik gabe, ez duzu kontatzen lelopean. 11.00etan hasi dira BBVAren egoitzaren atarian, eta Espainiako Bankuan bukatu dute. Ongi Etorri Errefuxiatuak, Migratzaileen Eskubideen Plataformak eta SOS Arrazakeria taldeek azaldu dutenez, bertan bizitzeko baimenik ez dutenei kontua irekitzea ukatzen diete bankuek: «Legearen arabera, bankuko kontuak tramitatu eta irekitzea banketxeen betebeharra da. Merkataritzaren arloa arautzen duen azken dekretuak dioenez, oinarrizko ordainketa kontuak eskaini behar dituzte», adierazi dute.
Kolektiboek gaineratu dute txartel bidezko ordainketak geroz eta ohikoagoak direla eguneroko kudeaketak egiteko, eta eskubide hori urratzeak egunerokoan eragina daukala: «Banku konturik gabe ezin dugu ikasketa bekarik jaso, ezin ditugu seme-alabak haurtzaindegira eraman, kiroldegian izena eman, ezta udal bizikletak erabili ere», zehaztu dute. Orokorrean kontu bat izateko eskubidea ukatzen bazaie ere, «arbitrarioki» lortu izan dutela kontatu dute: «Leihatilako pertsonaren arabera, izaten dugun irmotasunaren arabera, edo lagun zein gizarte mugimenduetako kideekin hurbiltzen bagara». Adibide horiek guztiak «arrazakeria finantzarioarekin» lotu dituzte.
Banku kontuak irekitzerako momentuan hainbat oztopo jartzen dizkietela salatu dute. Horietako bat «beharrezko dokumentazioa ez edukitzea» izaten da. Dokumentazio horiek gabe konturik ireki ezin dietela esaten diete. Baina «trukeen» bitartez eragozpen hori desagertzen zaiela argitu dute: «Banku produktu bat kontratatzearen truke -Âosasun aseguru bat edo bizileku finkorik gabeko etxe-aseguru bat-, oztopo izateari uzten diote».
Bankuak ez ezik, administrazio erakundeak ere interpelatu dituzte: «Euskal erakundeei, Eusko Jaurlaritzari, udalei eta aldundiei gogorarazi nahi diegu diskriminazio horren konplize ez izateko aukera dutela». Izan ere, «zeharka bada ere, diskriminazioaren konplize» direla uste dute. Eusko Jaurlaritzak bankuen funtzionamendua aldatu ezin badu ere, eragiteko eta negoziatzeko gaitasuna duela adierazi dute, eta «zuzenean esku hartzeko» eskatu diote.
Azken gertakariak gogoan
Bankuetan jasaten duten diskriminazioak eta arrazakeriak egoera «jasangaitza» bilakatzen dutela azaldu dute, eta ezinegon horri lotuta Donostian eta Irunen (Gipuzkoa) egon diren gazte migratuen heriotzak gogoratu dituzte: «Jasaten ditugun oztopoek eta zailtasunek hainbat heriotza eragiten dituzte». |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196985/aernnovako-82-kaleratzeak-legezkoak-direla-ebatzi-du-epaitegiak.htm | Ekonomia | Aernnovako 82 kaleratzeak legezkoak direla ebatzi du epaitegiak | Ez ditu onartu sindikatuen helegiteak, eta iritzi dio erregulazio espedientearen oinarrian arrazoi «estrukturalak» daudela | Aernnovako 82 kaleratzeak legezkoak direla ebatzi du epaitegiak. Ez ditu onartu sindikatuen helegiteak, eta iritzi dio erregulazio espedientearen oinarrian arrazoi «estrukturalak» daudela | Aernnova Aeroestructuras Alavak abian jarritako lan erregulazio espedientea legezkoa dela ebatzi du EAEko Auzitegi Nagusiak. Epaitegiak ez ditu onartu langile batzordea osatzen duten sindikatuek neurriaren aurka eginiko salaketak, eta, ondorioz, 82 kaleratuak ez dira itzuliko beren lanpostuetara. Epaitegietara iritsi den euskal aeronautika enpresen lehen erregulazio espediente handia izan da, eta pandemiako bigarrena, GTS eta Matriceria Deustoren itxierakoaren ondoren. Ikusi beharko da hurrengoen ebazpenetan eraginik duen.
Gizarte arloko salako hiru epaileen iritziz, Aernnovak Berantevillan (Araba) duen plantako espedientea «legezkoa» da, eta ez da ageri sindikatuek salaturiko arau hausterik. Aho batez hartu dute erabakia. Erregulazioaren prozesuko pauso guztiak zuzen eman direla iritzi diote, ez dela fede txarrik egon negoziazioan, eta kaleraturikoen aukeraketa arrazoi objektiboen araberakoa izan dela.
Erregulazioa «arrazoi produktibo estrukturalengatik» dela ebatzi dute halaber. Alegia, ez dela COVID-19aren krisiarengatik eragindakoa, eta enpresaren arazoak 2014an hasi zirela. Ñabardura hori oso garrantzitsua da, pandemiaren eraginarengatik kaleratzeak gauzatzea debekatu baitzuen Espainiako Gobernuak. Sindikatuek erregulazioa bertan behera uztea eskatu zuten, eta hor oinarritzen ziren haien itxaropenetako asko. Atzokoa ez da albiste ona auzitegien bidean dauden hegazkingintzako beste enpresetako langile batzordeentzat, oinarrian dagoen auzietako bat sektoreko krisia behin-behinekoa den ala ez baita.
Epaileek onartu dute erregulazioak «zoritxarreko lan sakrifizioa» eragingo duela, baina, beste urraketarik ezean, ezin dutela kontrol neurri gehiago aplikatu. Aldi berean, ukatu egin dute Aernnova «talde patologikoa» dela. Beraz, ezin da multzo osora jo Berantevillako plantan harturiko neurrien kaltea banatzeko.
Helegitea jarriko dute
Kaleratzeen prozesua, baina, ez da amaitu. Salatzaileek helegitea jartzeko eskubidea dute, eta ELA sindikatuak dagoeneko jakinarazi du pauso hori emango duela, haren ustez erregulazioa bertan behera uzteko argudioek berean dirautelako. Hura da langile batzordean delegatu gehien duen sindikatua, eta presidentea ere ELAkoa da. Hurrengo instantzia Espainiako Auzitegi Gorena da. Halako kasuetan sei hilabete inguruko epea igaro ohi da hurrengo epaiketa hasi arte.
Sindikatuaren ustez, epaitegiak bere egin ditu enpresaren argudioak, eta ez du kontuan hartu 2019an, pandemia aurreko azken urtean, Aernnova taldeak 38 milioi euroko irabaziak izan zituela. «Onartezintzat» jo du horrelako enpresa batek, «patrikak diru publikoz bete dituena», epaitegiengandik kontrol zorrotzik ez jaso izana lantaldean doikuntzak egiteko garaian. Eta kaleratzeak abian jarri dituenean, berriz, epaileek legediaren interpretazio malgua egin dutela. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196986/bourgeois-eta-abramovic-bilboko-arte-ederren-museoan.htm | Kultura | Bourgeois eta Abramovic, Bilboko Arte Ederren Museoan | 35 andrazko artista garaikideren 43 lan bildu dituzte ‘Womanology’ erakusketan. Jose Ramon Prietoren bildumakoak dira guztiak, eta bihartik irailaren 5era bitarte ikusi ahal izango dira | Bourgeois eta Abramovic, Bilboko Arte Ederren Museoan. 35 andrazko artista garaikideren 43 lan bildu dituzte ‘Womanology’ erakusketan. Jose Ramon Prietoren bildumakoak dira guztiak, eta bihartik irailaren 5era bitarte ikusi ahal izango dira | Arte garaikidearen erretratu bat, xehetasunez beterikoa, artista garrantzitsu andana baten obren eskutik; baina baita museo batek, emakumeek artearen historian izandako ezabaketaz jabetuta, egoera horri adabaki bat jartzeko hartutako erabakia ere. Bi aldeak batu dira, ezinbestean, Bilboko Arte Ederren Museoak bihartik irailaren 5era bitarte erakutsiko duen Womanology bilduman. Jose Ramon Prieto bildumagileak maileguan utzitako 43 obrek osatzen dute erakusketa, 35 izen ezagun eta esanguratsuk ondutakoak: Louise Bourgeoisen, Marina Abramovicen, Jenny Savilleren, Barbara Krugerren, Dora Salazarren eta Ana Laura Alaezen lanak jarri dituzte, besteak beste, aretoan.
Miguel Zugaza museoko zuzendariak goizeko aurkezpenean, hitza hartu eta berehala, adierazi du erakusketa «salbuespen bat» dela: «bitxikeria» iruditzen zaio, artearen historia «murriztailea» izan delako emakumezkoen jardunari dagokionez. Hala, erakusketak «museoa interpelatzen» duela adierazi du zuzendariak: «Erronka jotzen digu gure bildumaren berrikusketa egiteko». Hasi dira dagoeneko: museoak Sofonisaba Anguissola (Kremona, Italia, c. 1533 - Palermo Italia, 1625) artistaren Santa Katalinaren ezkon hitz mistikoak (1588) olioa eskuratu du berriki, eta bihartik aurrera jarriko dute ikusgai.
Kontrara, Womanology-k XX. eta, batez ere, XXI. mendeko artisten obrak biltzen ditu, Prietoren belaunaldikoen lanak, nagusiki. Bildumagilea duela 25 urte hasi zen obrok biltzen, eta hasieran tokiko artistengan jarri zuen interesa, baina berehala nazioarteko artelanetara hedatu zen Prietoren jakin-mina. Dena den, emakumezkoen artea izan zuen hasieratik jo puntuan, haren hitzetan: «Beti izan dut interesa jakiteko emakumeek nola ikusten duten mundua, gizartea, politika, kultura... Nola ulertzen duten bizitza eta heriotza nire belaunaldiko artistek». Duela urtebete alboko esklerosi amiotrofikoa diagnostikatu zioten Prietori, eta, eriaren ondorioz hitz egiteko gaitasuna galdu duenez, bere bikote Ana San Josek irakurri ditu hark idatzitakoak. San Joserekin batera eginiko bidaiak, arakatutako galeria, areto eta askotariko erakusketa tokiak, artisten inguruko ikerketak eta, kasu batzuetan, haiekin izandako gertuko harremanak: lan horren guztiaren fruituak jasotzen ditu Womanology-k.
Aniztasuna, oroz gain
Aldarri kutsua du erakusketak, eta izenburutik beretik iradokitzen da genero aldagaiak duen pisua, baina, hala ere, artelanen aniztasunak zaildu egiten du orokortzera jotzeko edozein saiakera. Izan ere, askotarikoak dira lanen euskarriak, koloreak eta formak: kolorezko zein zuri-beltzezko argazkiak, arkatzez eginiko marrazkiak, mihisea bihurrituta sortutako eskultura bat, kobrearen gainean pintatutako obra bat eta buruaren ordez pantaila bat duen pieza bat batu dituzte, besteak beste. Eta, era berean, bertan dago bildumagileak eskuratu duen azken pieza ere, berri-berria, artistak berarentzat eginikoa, eta Womanology-n erakutsiko dena lehen aldiz: Jenny Saville kotizatuaren Study for Pieta I (2021) marrazkia. «Pietate garaikide bat erakusten digu, artistaren familiak gorpuztua», azaldu du Lourdes Fernandez erakusketako komisarioak: «Bere margotzeko moduak transzenditu egiten ditu figurazio klasikoaren eta abstrakzio modernoaren mugak. Denboran zehar gorputza islatzeko moduaren kontzientzia intelektuala eta zentzumenezkoa dago bere lanean».
Gorputza du hizpide, orobat, Tracey Eminen obrak, komisarioak zehaztu duenez: «Ezaguna da bere lan gehienetan lehen lerroan kokatu zituelako emakumezkoen sexualitatea eta bizitza emozionala, hala nola traumak, maitasuna, gorrotoa, depresioa eta desira». Horren adierazgarri da erakusketak jasotzen duen Oh Fuck (2002) tapaki brodatua: hanka zabalik dagoen andre baten silueta ageri da bertan, eta, haren azpian, Sometimes it’s just a matter of space esaldia (Batzuetan, espazio kontua baino ez da izaten).
Eminen artelana Louise Bougeoisekin lotu du Fernandezek: «Tradizionalki femeninotzat hartutako elementuekin egin zuen lan hark ere: hariak, jostorratzak eta zeozer konpontzeko josturak, harentzat esanahia zuten oihalen gainean egindakoak». Erakusketako Pregnant Woman (2007) obran, ordea, akuarelara jo zuen artista frantziarrak, ohikoa zuen «etxeko eta amatasun kontuei kritika» egiteko: haurdun dagoen gorputz bat irudikatzen du silueta gorri lausotu batek, bururik gabekoa, eta bere sabelean orban gorri bat paratua dago, fetua irudikatzen duena.
Trazuez egina dago Kara Walker artistaren Raw Pigment (2016) ere, baina silueta bat baino gehiago ageri dira mihisean, gainjarrita, eta koloreak ere ugariagoak dira: marroia, gorria, beltza eta urdina uztartu ditu Walkerrek figurak mamitzeko. Ez da artistaren ohiko estiloa, halere. Komisarioak azaldu duenez, paper beltzez eginiko siluetak egiten ditu hondo zuri baten gainean. Alabaina, bere obren ohiko gaiak ditu hizpide pintura horrek ere: «Arrazaren, generoaren, sexualitatearen edo indarkeriaren inguruko jakin-mina islatzen du, eta bere obrak erabiltzen ditu arrazen arteko berdintasun faltaren sorburua aztertzeko tresna gisa». |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196987/ikerlan-bat-egingo-dute-gipuzkoan-1936ko-gerrako-umeak-identifikatzeko.htm | Gizartea | Ikerlan bat egingo dute Gipuzkoan 1936ko gerrako umeak identifikatzeko | Intxorta 1937 taldeak egingo du, Gipuzkoako Aldundiak babestuta. 5.000 bat haur eta gazte erbesteratu zituzten. | Ikerlan bat egingo dute Gipuzkoan 1936ko gerrako umeak identifikatzeko. Intxorta 1937 taldeak egingo du, Gipuzkoako Aldundiak babestuta. 5.000 bat haur eta gazte erbesteratu zituzten. | 1936ko gerratik ihesi erbestera bidali zituzten umeak identifikatu eta haien memoria berreskuratzeko azterlana abian jarri du Intxorta 1937 Kultur Elkarteak, Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin. Gerran zuzenean parte hartu ez bazuten ere, gatazkaren ondorioak jasan zituzten haur eta gaztetxo horien izen-abizenak, argazkiak eta testigantzak ikertu eta batuko dira lan horren bitartez, lurraldeko «memoria historikoaren pieza garrantzitsu» hori osatu asmoz.
Hala jakinarazi zuten atzo Ion Ganbra Giza Eskubideetako eta Kultura Demokratikoko zuzendariak eta Julia Monge eta Josu Chueca Intxorta 1937 elkarteko kideek. Datozen bi urteotan Gipuzkoan egingo dute ikerketa; uste denez, lurraldean jaiotako 16 urte bitarteko 5.000 haur eta gaztetxo erbestera bidali zituzten, gerratik babesteko asmoz, nagusiki Frantziara, Belgikara eta Soviet Batasunera. Aldundiaren asmoa da ume horien memoria «aitortu eta aldarrikatzeko» ekitaldi bat egitea.
Lankidetza hitzarmen baten bitartez, elkarte memorialistak Debagoieneko eskualdean hasitako lanarekin jarrai dezan diru laguntza eskainiko dio Intxorta 1937 Kultur Elkarteari. Helburua izango da Gipuzkoan jaiotako gerrako umeak izen-abizen eta, ahal den kasuetan, argazki batekin eta bizitza historia labur batekin identifikatzea. Ahal den heinean, erbeste garaiko argazkiak lortzen saiatuko dira eta, oraindik bizirik direnen artean, elkarrizketa sakonak egingo dituzte. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196988/kutxabankek-618-milioi-euro-irabazi-ditu-lehen-hiruhilekoan.htm | Ekonomia | Kutxabankek 61,8 milioi euro irabazi ditu lehen hiruhilekoan | Iaz epe berean baino %32 txikiagoak dira etekinak, besteak beste, dibidendu batzuk jasotzea falta zaiolako eta 41 milioi euroren probisioak egin dituelako. Kutxabankek merkatu kuotak handitzen jarraitzen du, batez ere hipoteka maileguetan. | Kutxabankek 61,8 milioi euro irabazi ditu lehen hiruhilekoan. Iaz epe berean baino %32 txikiagoak dira etekinak, besteak beste, dibidendu batzuk jasotzea falta zaiolako eta 41 milioi euroren probisioak egin dituelako. Kutxabankek merkatu kuotak handitzen jarraitzen du, batez ere hipoteka maileguetan. | Urte hasiera oparoa izan du Kutxabankek, eta lehen hiruhilekoa 61,8 milioi euroren irabaziekin itxi du, besteak beste banka negozioan izandako hazkundeari esker. Aurreko urtearekin alderatuta %32,7 txikiagoa da emaitza orokorra, baina bankuak gogoratu du, batetik, iazko lehen hiruhilekoan ezohiko sarrerak izan zituela, eta, bestetik, atzeratuta datozen zenbait dibidendu —Iberdrolarenak, esaterako— falta zaizkiola jasotzeko. Hain zuzen, Kutxabanken partaidetzen zorroaren balioak gora jarraitzen du, eta 2.129 miloi euro balio ditu orain, azken hamabi hilabetetan %14 errebalorizatuta.
Bere jardunean, pandemiaren «testuinguru zailean», Kutxabankek bere merkatu kuotak handitzen jarraitu du urte hasieran ere. Hipoteka mailegu berrietan hiru hiruhileko daramatza jarraian 1.000 milioi euroko langa gainditzen, eta, gaur egun, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hipoteka guztien %45,7 dauzka. Enpresen maileguetan ere hazkundea izan du (+%7). Inbertsio funtsetan 750 milioi euro bereganatu ditu, eta merkatu kuota hobetzea lortu du %6,5eraino. Berankortasuna ere murrizten jarraitu du: %2,19koa du, bankaren batezbestekoa %4,55koa dela.
Banka negozioan, interes marjinetik, komisioetatik eta aseguruen negoziotik 276 milioi euroren sarrerak izan ditu Kutxabankek urtarriletik martxora artean, iaz baino %5 gehiago. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196989/auzitegiak-babestu-egin-ditu-maiatzaren-lehenerako-ezarritako-itxiera-perimetralak.htm | Ekonomia | Auzitegiak babestu egin ditu Maiatzaren Lehenerako ezarritako itxiera perimetralak | EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Jaurlaritzaren debekua proportzionala dela eta ez duela oinarrizko eskubiderik urratzen. Epaileak dio mobilizazioetan parte hartzea ez dela jarduera profesional bat eta, beraz, ez dela sartzen gobernuaren salbuespenetan. | Auzitegiak babestu egin ditu Maiatzaren Lehenerako ezarritako itxiera perimetralak. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Jaurlaritzaren debekua proportzionala dela eta ez duela oinarrizko eskubiderik urratzen. Epaileak dio mobilizazioetan parte hartzea ez dela jarduera profesional bat eta, beraz, ez dela sartzen gobernuaren salbuespenetan. | Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio Eusko Jaurlaritzari, eta pandemia dela-eta eremu gorrian bizi diren herritarrak ezingo dira beren herritik atera Maiatzaren Lehenerako mobilizazioetan parte hartzeko. Auzitegiaren arabera, mugikortasun debekua ondo argudiatu du Segurtasun Sailak. Ebatzi du alarma egoeraren babesean hartutako neurria dela, proportzionala dela, eta legedira ondo egokitzen dela, baita Espainiako Konstituziora ere.
ELA eta CCOO sindikatuek jo zuten auzitara, eta, besteak beste, salatu zuten debeku horrek oinarrizko hainbat eskubide urratzen dituela: bereziki, biltzeko eskubidea eta askatasun sindikalarena. Horrekin batera, gogoratu zuten alarma egoeraren harira ezarritako mugikortasun debekuen artean Jaurlaritzak salbuespen gisa jasoa duela «jarduera sindikala».
Luis Javier Murgoitio buru izan duen administrazio auzietarako epaimahaiaren iritzian, baina, sindikatuek aipatutako oinarrizko eskubideak ez ditu urratu Jaurlaritzak. Gogoratu du ez dagoela eskubide absoluturik, «oinarrizkoetan ere ez», eta horiek baldintzatuta egoten direla maila bereko edo handiagoko eskubideen erregimen edo funtzionamenduarengatik; kasu honetan, konstituzioan ere jasota dagoen alarma egoeragatik. «Alarma egoerari buruz indarrean dauden arauen helburua da, hain justu, COVID-19aren transmisiogatik hain egiazkoak diren arriskuak prebenitzea». Horren adibide gisa jarri ditu mugikortasun eskubideari jarritako debekuak, zeinek orobar eragiten dioten oinarrizko eskubide bati.
Jarduera sindikalaren salbuespenaren inguruan, berriz, epaimahaiak bereizi egin ditu jarduera sindikala eta biltzeko eskubidea. Esan du Maiatzaren Leheneko mobilizazioetan parte hartzea ez dela bere horretan «jardun sindikal» bat edo ezin dela hala dela frogatu, ez behintzat salbuespen zerrenda horretan jasotzen diren besteen moduko jardu profesionalen kasuan bezala. Gogoratu du, gainera, deialdiak irekiak direla, ez direla soilik afiliatuentzat.
«Askatasunen aurkakoa»
ELAk salatu du epaia «oinarrizko askatasunen aurkako erasoa» dela, eta berretsi du Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean iragarritako ekitaldiak «osasun neurri guztiak betez» egingo dituela. Sindikatu abertzalearen hitzetan, ezarritako murrizketak ez datoz bat egunero lanera joateko betebeharrarekin, «kasu askotan leku itxietan egiten baita, eta manifestazioak baino iraupen luzeagoarekin».
CCOOk, berriz, gogor kritikatu du auzitegiaren erabakia. Salatu duenez, Maiatzaren Lehenerako murrizketak «setio egoera bati dagozkio, alarma egoera bati baino gehiago». UGTk eta LABek ere salatu zuten Jaurlaritzaren jarrera, erabakiaren berri eman zuenean. |
2021-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/196990/65-eta-69-urte-artekoei-txertatzeko-ordua-ematen-hasi-da-osakidetza.htm | Gizartea | 65 eta 69 urte artekoei txertatzeko ordua ematen hasi da Osakidetza | AstraZenecaren txertoa jarriko diete. Bihar erabakiko dute 60 urtetik beherakoei botika etxe horren txertoaren bigarren dosia jarriko dieten ala ez. | 65 eta 69 urte artekoei txertatzeko ordua ematen hasi da Osakidetza. AstraZenecaren txertoa jarriko diete. Bihar erabakiko dute 60 urtetik beherakoei botika etxe horren txertoaren bigarren dosia jarriko dieten ala ez. | Osakidetza gaur hasi da 65 eta 69 urte arteko herritarrei COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko ordua ematen, SMS mezuen bidez. AstraZenecaren txertoa hartuko dute. Hain zuzen, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bihar jasoko ditu botika etxe horrek egindako txertoaren dosi gehiago.
Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak atzo jakinarazi zuen AstraZenecaren txertoaren 1,68 milioi dosi jasoko dituztela aste honetan, baina ez zuen esan horietatik zenbat jarriko dituzten Jaurlaritzaren esku.
Bestalde, Osasun Publikoaren Batzordeak bilera bat egingo du bihar erabakitzeko ea AstraZenecaren txertoaren bigarren dosia jarri behar dieten 60 urte baino gutxiagoko herritarrei. Europako Medikamentu Agentziak adierazi zuen txertoa «segurua eta eraginkorra» dela, eta hari lotutako tronbo kasuak «albo ondorio bakanak» direla. Dena dela, Espainiako Gobernuko osasun agintariek erabaki zuten oraingoz ez jartzea bigarren dosirik 60 urtez beherakoei. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197016/gutxienez-44-pertsona-hil-dira-zapalduta-erlijio-jaialdi-batean.htm | Mundua | Gutxienez 44 pertsona hil dira zapalduta erlijio jaialdi batean | Dozenaka mila judu ortodoxo bildu dira Maron mendiaren magalean, izurria hasi zenetik herrialdean eginiko ekitaldirik jendetsuenean. | Gutxienez 44 pertsona hil dira zapalduta erlijio jaialdi batean. Dozenaka mila judu ortodoxo bildu dira Maron mendiaren magalean, izurria hasi zenetik herrialdean eginiko ekitaldirik jendetsuenean. | Gutxienez 44 pertsona hil dira eta 150 inguru zauritu Israelgo ipar-ekialdean gauean egin den erlijio ekitaldi batean. Meron mendiaren magalean milaka pertsona baturik zeuden, Lag B'Omer jaialdirako, eta jende pilaketa bat gertatu da.
Dozenaka mila pertsona zeuden jaialdian, Israelen izurria hasi zenetik herrialdean eginiko ekitaldirik jendetsuenean. Poliziaren arabera, ezbeharra hasi zen handik irteteko ahaleginean erromes batzuek irrist egin zutenean eskailera batzuetan. Horrek eragin zuen beste asko ere erortzea, eta jendetzak zapaltzea.
Agintariek 10.000 lagunen bilkura zuten baimendua, baina, antolatzaileen arabera, 650 autobus baino gehiago heldu ziren herrialde osotik, eta erromesak 30.000tik gora zirela uste dute. Zenbait iturriren arabera, 100.000ra ere heldu zitezkeen.
«Hondamendi handia» izan dela adierazi du Benjamin Netanyahu lehen ministroak.
Txertaketa kanpaina handia egin du Israelek, eta kutsatze datu onak lortu ditu. Horregatik, azken egunetan, asko arindu dituzte izurriari aurre egiteko neurriak. Edonola ere, Poliziak esan du ezin izan dutela osasun neurririk hartu jaialdian, jendetza oso handia zelako.
Judu ortodoxoek urtero egiten dute erromesaldia Meron mendira. Han dago Shimon Bar Yochai errebinoaren hilobia, eta lekua juduen leku sakratuenetako bat da. Suak pizten dute gauean, eta dantza eta otoitz egiten dute jaialdian. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197017/laquoez-naiz-kartzelatik-aterako-zerbait-hutsetik-hastekoraquo.htm | Politika | «Ez naiz kartzelatik aterako zerbait hutsetik hasteko» | 2001ean atxilotu zuten Lorentxa Beirie, eta gaur atera da Roanneko presondegitik, ETAko kide izateagatik 20 urteko zigorra osorik bete ondoren. | «Ez naiz kartzelatik aterako zerbait hutsetik hasteko». 2001ean atxilotu zuten Lorentxa Beirie, eta gaur atera da Roanneko presondegitik, ETAko kide izateagatik 20 urteko zigorra osorik bete ondoren. | Lorentxa Beirie (Kanbo, 1975) euskal presoa atera berri da Roanneko (Frantzia) presondegitik, eta bihar ongietorria eginen diote, 14:00etan, Kanbon. Kartzelan hasi zen margotzen, eta azken urteetan erakusketak egin ditu hainbat lekutan. Asteazkenean erantzun zien ‘Hitza’-ren galderei, telefonoz.
20 urtez preso. Fite errana da…
Segur dena da biziki-biziki luzea dela eta pertsonarengan eragin handiak dituela. Gertatzen dena da oraintxe bertan ez dudala dena neurtzen, nik uste. Hau bizi izan dut gure borrokan, gure herriarekiko loturan, pertsonalki ere nire harremanetan…; bizi izan dut egunerokoan. Eta hola aitzinatu naizenez, uste dut ez naizela ohartu hainbeste urte zer den. Baina pentsatzen dut eraginak biziki sakonak direla, eta ene galdera da ateratzean nola ikusiko ditudan azken hogei urte hauek. Kontraste handiekin pentsatzen dut, kanpoarekiko. Arrunt barnean izan naiz, nire aferetan, kideekin, hainbat gauzatan sartu naiz buru-belarri, eta urteak ez ditut zenbatu. Biziki zenbaki handiak ziren, eta uste dut zaila dela, buruak ez duela ontsa neurtzen zer den hainbeste urtez egotea kartzela baten barnean.
Ostiralean [egun] atera espetxetik, eta larunbatean ongietorria eginen dizute.
Hori da sorpresa orain dudana nigan: pentsatzen nuen beldurtua izanen nintzela hainbeste jendek eta publikoak jakitean aterako naizela, eta biziki errazki hartzen ari naiz. Ongietorri bat izanen denez, iduri zait jendea jinen dela ongi etorri erratera, eta niretzat biziki ederra da. Ez dut presiorik sentitzen batere, biziki goxoa egiten zait orain. Gogoa dut, gainera, ikusteko jendea eta jende berri anitz. Aspalditik ezagutzen ditudanak hor izanen dira, aldatuak edo ez hainbeste, baina bada jende berri anitz ikusteko, eta irrikan naiz; jende berria, gazteak, badut kuriositate handia.
Koronabirusaren krisiarekin, testuinguru berezia izanen da.
Pixka bat urrunetik bizi dut; entzuten dugu telebistatik eta, baina ez dut bizi izan. Ene kezka ez da horretan. Pentsatzen dut ohartuko naizela fite; muga pasatzeko izanen ditudan trabak edo antolaketa hori guztia sentituko dut berehala. Egin dut [COVID-19aren] testa [asteazken] goizean, trankil izateko, test negatiboa ukaiteko. Baina ez dut bizitzen zuek bezala, segur ezetz. Emazteen kartzelan nehor ez da kutsatua izan; beraz, aski lasai bizi izan dugu.
Ez dira neurri bereziak hartu?
Bai, izan dira. Haien betiko sistema gogortu dute, murrizketak ziren lekuan murrizketa gehiago egin dute. Adibidez, paseo bat egitera ateratzeko lehen baldin bagenituen bi oren, orain bat badugu. Beti egin dutena egin dute: murriztu. Hemengo zigorraren giro horretan pixka bat zigor gogorragoa izan da. Gauza gogorrak ere egin dituzte. Bisitetan berina ezarri dute, eta ez ditugu gehiago bisitariak besarkatzen ahal; hori gogorra da, eta denborarekin falta sentitzen da anitz. Baina hau murrizketen etxea da, eta hain ohikoa da egun batetik gauzak kentzea edo murriztea, testuinguru horretan kokatu dugula.
Parisek euskal preso batzuk hurbildu ditu, baina emazteak ez.
Ez dute nahi izan. Nahi izan balute atzemanen zuten manera bat euskaldun guztiak hurbiltzeko. Hori biziki argi dut. Eginen zuten beharbada sei hilabeteren buruan, denborarekin, beti egiten duten bezala haien etapekin, haien protokoloekin eta istorio guztiekin, baina eginen zuten. Uste dut hastapenetik erran zutela ‘hori ezin da’, eta onartu behar izan dugu haien maneretan izatea. Ontsa da kide franko hurbildu dituztelako, baina beren maneran egin dute, eta hori ez da normala. Uste dut egitekotan egin behar zela osoki, gure bisitari eta familiengan pentsatuz. Gazi-gozoa da, berriz ere erakusten baitute nork agintzen duen, eta hori ez da goxo.
Azken urteetan zure margolanak atera izan dira kartzelarik erakusketetara.
Urte hauetan hobekien egin dudan zerbait da beti lehentasuna eman diedala harremanei, eta etxekoek anitz lagundu naute horretan. Bazekiten enetzat zein inportantea zen kontaktua ukaitea. Etxekoek zubi lan hori etengabe egin dute, etengabe. Margoekin ere sekulako lana hartu dute, hori segur. Erakusketen ondotik, anitzetan, gutunak ukaiten nituen edo etxekoek kaier bat uzten zuten, eta jendeak idazten zuen zer pentsatu zuen, nola ikusi zuen nire lana. Artista batzuek ere erran didate nola ikusten ninduten lan horretan. Biziki erantzun politak izan ditut, gainera; enetzat biziki ederra eta sorpresa bat izan da.
Galdera klixe bat izan daiteke, baina margotzeak libre izatearen sentsazioa eman dizu?
Askatasuna izan da harremanak egiteko maneran. Nire askatasun maila ez dakit handitu duen horrek guztiak, baina harremanen mailan anitz eman dit, anitz. Sentitu naiz biziki inguratua eta presente kanpoan ere. Gauza biziki ederra izan da, azkenean jendea ezagutu dut erakusketa batetik edo bestetik, gero proiektuak etortzen ziren nik xerkatu gabe ere. Bizitasun handia eman dit horrek. Askatasuna beharbada beste zerbaitetan da, baina harremanak eta bizia, bai.
Badakizu oraindik aitzineko bizia nolakoa izanen den?
Harrera elkartearekin kontaktua egina dut jadanik, eta segituko dugu. Badakit laguntza hor dudala: etxekoekin segur, Harrerarekin, lagunekin… Hori martxan da jadanik. Laguntza psikologikoa behar badut, jadanik mintzatu naiz Etxerat-eko psikologo batekin, eta erran dit hor izanen dela behar izanez gero. Ez naiz kartzelatik aterako zerbait hutsetik hasteko. Dena aldatua da, eta aldi berean dena berdin da segur aski; segida bat izanen da niretzat. Administrazioak trabak ezartzen ahal ditu beti, baina ez nau batere kezkatzen.
Presondegi barnean giro berezia bizi duzu egun hauetan?
Duela hilabete eta erdi arribatu ziren Saioa Sanchez eta Leize haren alaba. Ez gara elkarrekin egoten ahal egunero, amen moduluan daudelako, baina kartzelak baimendu digu astean bi aldiz elkar ikustea. Ostegunean [atzo] izanen da gure azken bisita; hori zailena izanen da ziur. Beste presoekin aski harreman ona izan dut, eta pentsatua dut jendea agurtzea, sinpleki: agurtu, nire afera guztiak banatu eta gero korrika joanen naiz ateak irekiko dituztelarik. Sentitzen ari naiz ongi etorriaren giroa, ateratzen naiz biziki inguratua eta badakit parekoek ontsa ikusten dutela hori. Niretzat inportantea da ikus dezaten hogei urteren buruan ere ez gaituztela moztu gure bizitik, gure jendeetatik. Ez dakit harrotasuna den, indarra, askatasuna edo zer, baina badut hori barnean. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197018/aske-gelditu-da-lorentxa-beirie-euskal-presoa.htm | Politika | Aske gelditu da Lorentxa Beirie euskal presoa | 20 urteko presondegi zigorra beteta, gaur itzuliko da Kanbora. Ongi etorria eginen diote bihar arratsaldean, bere herrian | Aske gelditu da Lorentxa Beirie euskal presoa. 20 urteko presondegi zigorra beteta, gaur itzuliko da Kanbora. Ongi etorria eginen diote bihar arratsaldean, bere herrian | Gaur goizean atera da Lorentxa Beirie euskal presoa Roanneko (Frantzia) presondegitik, ETAko kide izateagatik 20 urteko zigorra osorik bete ondoren. Senideek inguraturik Kanborako (Lapurdi) bidea hartu du, eta gaur arratsean eginen diote lehen harrera, Baionatik Kanborako bidean eginen diren elkarretaratze anitzen bidez. Bihar, ongietorri ekitaldi bat antolatu dute haren herrian, 14:00etan.
Ikusi gehiago: Lorentxa Beirie: "Ez naiz kartzelatik aterako zerbait hutsetik hasteko"
2001eko abenduan atxilotu zuten Beirie, eta 20 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Ordutik, hiru presondegitan egon da: Fleury Merogis, Joux la Ville eta Roanne. Azken urteetan, baldintzapean aske gelditzeko eskaera bat baino gehiago egin ditu, baina ukatu egin dizkiote guziak; azkena, 2019an.
Presondegitik atera aitzin, Ipar Euskal Herriko Hitza-ren galderei erantzun zien asteazkenean. Honela adierazi du: «Ateratzen naiz biziki inguratua eta badakit parekoek ontsa ikusten dutela hori. Niretzat inportantea da ikus dezaten hogei urteren buruan ere ez gaituztela moztu gure bizitik, gure jendeetatik. Ez dakit harrotasuna den, indarra, askatasuna edo zer, baina badut hori barnean». |
2021-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/197019/beriainen-gorpua-euskal-herrian-dago-eta-gaur-egingo-dute-hileta-elizkizuna.htm | Gizartea | Beriainen gorpua Euskal Herrian dago, eta gaur egingo dute hileta elizkizuna | Atzo goizean heldu ziren Madrilera aste hasieran Burkina Fason hildakoen gorpuak. Fraile Espainian ehortziko dute, amaren herrian. Haiekin batera, Rory Young ekintzaile ekologista irlandarraren gorpua ere eraman dute Madrilera. | Beriainen gorpua Euskal Herrian dago, eta gaur egingo dute hileta elizkizuna. Atzo goizean heldu ziren Madrilera aste hasieran Burkina Fason hildakoen gorpuak. Fraile Espainian ehortziko dute, amaren herrian. Haiekin batera, Rory Young ekintzaile ekologista irlandarraren gorpua ere eraman dute Madrilera. | Espero baino beranduago, 22:00etan iritsi zen atzo David Beriain kazetariaren gorpua Euskal Herrira. Ehun bat lagunek txalo artean hartu dute Artaxoan (Nafarroa). Iratxe beilatokira eraman zuten zuzenean. Han da hil kapera, eta gaur, 18:00etan, hileta elizkizuna egingo dute Urraka Erregina herriko ikastetxean. Goizean emango diote lur, familiartean.
Atzo goizean eraman zituizten haren gorpua eta Roberto Frailerena Burkina Fasotik Espainiara, Rory Young ekintzaile ekologista irlandarraren gorpuarekin batera, eta Madrilen autopsia egin diete.
Roberto Fraileren gorpua, berriz, Espainian utziko dute. Gurasoak Valladoliden bizi dira, eta hiri horretan jarriko dute hil kapera. Ehortzi, berriz, amaren herrian ehortziko dute: Valdespino Ceron (Leon). Barakaldokoa zen Fraile, baina udak amaren herrian igarotzen zituen, eta Salamancan bizi zen gaur egun, emaztearekin eta bi semeekin.
Senideak eta agintariak, Madrilen
Espainiako Armadako hegazkin batean eraman zituzten atzo goizean Madrilera aste hasieran Burkina Fason hil zituzten David Beriain eta Roberto Fraile euskal kazetarien eta Rory Young ekintzaile ekologista irlandarraren gorpuak. Torrejon de Ardoz base militarrean lurreratu zen hegazkina, eta autopsia egin diete ondoren.
Senideek hartu zituzten han. Harrera ekitaldian zeuden, gainera, Espainiako Atzerri Ministro Arantxa Gonzalez Laya eta Defentsako arduradun Margarita Robles, eta Irlandak Espainian duen enbaxadore Sile Maguire.
Uagadugutik atera zen atzo hegazkina. Madrilen lurreratu ondoren, autopsia egitera eraman zituzten gorpuak.
Gertatutakoa ikertzen
Bi kazetariak eta ekologista dokumental bat egiten ari ziren gobernuz kanpoko erakunde batekin, Burkina Fasoko parke naturaletako isilpeko ehizari buruz. Biak 40 bat laguneko talde batean zihoazen, eta, Burkina Fasoko agintarien arabera, gizon armatuen talde batek eraso zien. Talde islamista batek hartu ditu bere gain erasoa eta hilketak.
Espainiako Gobernuko Defentsa Ministerioak, erabili zituzten baliabideak ikusita, «talde jihadistei» egotzi dizkie hilketak. «Erasotzaileak ez ziren trafikatzaileak edo isilpeko ehiztariak izan», ebatzi dute. Azaldu dutenez, hasieran, «Burkina Fasoko segurtasun indarrek lortu zuten erasoari aurre egitea, baina gero gainditu egin zituen erasotzaileen su indarrak». Gaineratu dutenez, bi kazetariak une oro «zuhurtziaz» aritu ziren, «eta horren erakusgarri da isilpeko ehizaren aurka aritzen den Burkina Fasoko unitate batekin zihoazela».
Gertatutakoa argitze aldera, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak diligentzia informatiboak zabaldu ditu. Fiskaltzak bildutako datuekin kausa bat irekitzea susta dezake, «ustezko terrorismo delitu batengatik».
Gatazka guneetan zaildutako kazetariak ziren Beriain eta Fraile, azken urteetan bidelagun izandakoak. Haiek ezagutu zituzten Mikel Aiestaran eta Mikel Reparazek, eta nolako kazetariak ziren azaldu zuten BERRIAn. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197020/erkorekak-esan-du-ez-dagoela-erabakita-zer-egin-zaldibarren-azken-gunea-arakatzen-amaitzean.htm | Gizartea | Erkorekak esan du ez dagoela erabakita zer egin Zaldibarren azken gunea arakatzen amaitzean | Azken gune beroa arakatzen ari dira Zaldibarren, Joakin Beltranen gorpuzkien bila. Arakatze lanek zer ematen duten ikusi behar dela esan du Segurtasun sailburuak | Erkorekak esan du ez dagoela erabakita zer egin Zaldibarren azken gunea arakatzen amaitzean. Azken gune beroa arakatzen ari dira Zaldibarren, Joakin Beltranen gorpuzkien bila. Arakatze lanek zer ematen duten ikusi behar dela esan du Segurtasun sailburuak | Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak esan du itxaron egin behar dela azken gune beroko arakatze lanek zer ematen duten ikusteko, eta horren arabera erabakiko dutela zer egin. «Oraindik ez dago behin betiko erabakirik», Eusko Legebiltzarreko atarian azaldu duenez. Aste honetan, Eusko Jaurlaritzako iturriak aipatuz, berri agentziek esan zuten bilaketa lanak amaitutzat emango dituztela azken gune beroan ezer topatzen ez badute. Erkorekak esan du ez dagoela erabakita halakorik.
Maiatzaren erdi aldera hasiko dira arakatzen «azken gune bero» deritzotena. «Azken arakatze guneetara iristen ari gara, baina ez dugu behin betikotzat joko bilaketa, eta ez dugu ziurtzat joko gorpuzkiak agertuko ez direnik». Oraindik aste batzuetako lana dagoela iragarri du, eta lanak bukatu ostean ezer topatzen ez badute, orduan nola jokatu erabakiko dutela iragarri du.
Zaldibarko zabortegia amildu zen duela ia hamalau hilabetete. Bi langile harrapatu zituen luiziak: Alberto Sololuze eta Joakin Beltran. Sololuzeren gorpuzkiak iragan abuztuan topatu zituzten. Beltranenak ez dituzte aurkitu oraindik. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197021/abbasek-iragarri-du-bozak-atzeratuko-dituztela-noiz-arte-zehaztu-gabe.htm | Mundua | Abbasek iragarri du bozak atzeratuko dituztela, noiz arte zehaztu gabe | PANeko presidentearen esanetan, Jerusalem ekialdean bozkatzeko modua ematen dutenean egingo dituzte parlamenturako hauteskundeak. | Abbasek iragarri du bozak atzeratuko dituztela, noiz arte zehaztu gabe. PANeko presidentearen esanetan, Jerusalem ekialdean bozkatzeko modua ematen dutenean egingo dituzte parlamenturako hauteskundeak. | Hamabost urteren ostean, Al-Fatahk eta Hamasek urtarrilean iragarri zuten maiatzaren 22an egingo zirela Palestinako Parlamenturako hauteskundeak. Bart gauean, baina, PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasek iragarri zuen atzeratu egingo zituztela bozok, Israelek Jerusalem ekialdean bozkatzea ahalbidetzen zien arte.
Palestinarrek euren hiriburu dute Jerusalem ekialdea, baina baita Israelek ere. Han bizi diren 350.000 palestinarretatik 150.000k zuten bozkatzeko aukera. Horietatik 6.000k nahitaez posta bidez eman behar zuten botoa, baina Israelek ez du baimendu halakorik egitea. Ezezkoa emateko, Tel Avivek argudiatu du erabakia hartuko duen gobernurik gabe dagoela —martxoaren 23an egin zituzten parlamenturako bozak, baian oraindik ez dute gobernurik osatu—.
Atzeratzeak haserrea eragin zuen bozetan parte hartzekoak ziren 36 alderdietan. Horietako bat da Hamas. «Erabakiak alderdien arteko adostasuna urratzen du, eta talka egiten du herritarren borondatearekin», salatu zuen alderdiko kide batek: «Kairon adostutakoaren aurkako estatu kolpea da Abbasen erabakia».
Atzeratzea iragarri eta ordu gutxira lehertu dira protestak Gazan eta Zisjordanian. Kritikak ugariak izan dira, batez ere lehen aldiz bozkatzeko aukera izatekoak ziren gazteen artean. «Bozkatzeko eskubidea dut, eta gure herria ordezkatuko duten hautetsi berriak nahi ditut», zioen Wale Deysek, Hebronen bizi den gazte palestinarrak.
Oposizioak Abbasi kritikatu dio Jerusalem ekialdean bozkatu ezin izana baliatzea bozak atzeratu eta denbora irabazteko; izan ere, aurreikuspenen arabera, Al-Fatahk nabarmen egingo zukeen atzera maiatzerako deitutako bozetan. Ez dago argi gauza bera gertatuko ote den ekainerako deitutako presidentetzarako hauteskundeekin.
Zatiketak Al-Fatahn
Ahulduta dago Abbasen alderdia, eta horren froga da preso dagoen alderdiko buruzagi ohi Marwan Barghutik eta alderdiaren sortzaile Yasser Arafaten biloba Nasser al-Qudwak euren zerrendak iragarri dituztela. Abbasen alderdiaren gainbehereak Hamasen gorakada ekarriko duela uste dute adituek, eta horri egozten diote Israelek Jarusalem ekialdean bozkatzeko baimena ukatu izana. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197022/koronabirusaren-indiako-aldaera-atzeman-dute-akitania-berrian.htm | Gizartea | Koronabirusaren Indiako aldaera atzeman dute Akitania Berrian | Eskualdeko Osasun Agentziak baieztatu du hiru kasu direla: bi Lot eta Garona departamenduan, eta bestea, Bordelen. | Koronabirusaren Indiako aldaera atzeman dute Akitania Berrian. Eskualdeko Osasun Agentziak baieztatu du hiru kasu direla: bi Lot eta Garona departamenduan, eta bestea, Bordelen. | Koronabirusaren Indiako aldaeraren hiru kasu atzeman dituzte Akitania Berriko eskualdean. Eskualdeko Osasun Agentziak baieztatu du informazioa, goizean. Oraingoz, hiru kasu atzeman dituzte; bikote bati Indiako aldaeraren aztarnak atzeman dizkiote Lot eta Garona departamenduan, eta hirugarren kasua Bordeleko gizon batena da, Gironda departamenduan. Hiru herritarrek Indiara bidaiatu zuten aitzineko egunetan.
Eskualdeko Osasun Agentziak segurtatu du hurbileko kontaktuak «berehala» isolatu dituztela. Hala, beste lau lagun bakartu dituzte, positibo eman baitute PCR proban. Asteburuan aztertuko dituzte laginak Indiako aldaera duten ikusteko. Benoît Elleboode Eskualdeko Osasun Agentziako zuzendariak erran duenez, astelehenean emanen dute azterketaren berri. Halere, segurtatu du oraingoz ez dela agerralditzat jotzen ahal, kasuak «kontrolatuta» baitaude. Guztira beste hamar pertsona isolatu dituzte, «prebentzioz», positibo eman dutenekin kontaktua izan dutelako.
Elleboodek Indiako aldaerari buruzko kezka adierazi du. «Aldera horren mutazio batzuek pentsatzera ematen dute errazkiago transmititzen ahal dela, baina oraindik ez dugu aski informaziorik hori baieztatzeko». Atzemandako hiru kasuek sintoma arinak dituztela zehaztu du.
Rodanoaren Ahoak departamenduan aldaera horren beste bi kasu atzeman dituzte. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197023/bbvak-1210-milioiren-irabaziak-izan-ditu.htm | Ekonomia | BBVAk 1.210 milioiren irabaziak izan ditu | Erakundeak ahalegin txikiagoa egin behar izan du etorkizuneko kontingentziei aurre egiteko. Kaleratzeak eta bulegoen itxierak jasotzen dituen plan bat abiatu du. | BBVAk 1.210 milioiren irabaziak izan ditu. Erakundeak ahalegin txikiagoa egin behar izan du etorkizuneko kontingentziei aurre egiteko. Kaleratzeak eta bulegoen itxierak jasotzen dituen plan bat abiatu du. | BBVAk atzean utzi du COVID-19aren krisia, eta pandemiaren aurreko irabazien mailara itzuli da. 2021eko urtarriletik martxora 1.210 milioi euroren irabaziak izan dituela jakinarazi du, kaleratze handiak iragarri eta astebetera.
Aurtengo emaitzek zerikusirik ez dute iazkoekin. 2020ko lehen hiruhilekoan 1.792 milioi euroren galerak izan zituen. Dena den, datu horiek testuinguru jakin batean ulertu behar dira. Duela urtebete, pandemia piztu zenean, bankuak hornidura handiak egitea erabaki zuen, besteak beste, etor zitekeen berankortasunari eta kaudimengabeziari aurre egiteko. Horrela, lehen hiruhilekoan BBVAk 2.464 milioi euro bideratu zituen etorkizuneko kontingentzia horiek estaltzera, eta horrek eragin zituen, hein handi batean, galerak. Aurten, epe bererako, erakundeak erdia baino gutxiago jarri du helburu horretarako: 1.074 milioi euro. Horrekin batera, BBVA bere egitura sakon doitzen hasi da. Hiruhileko datuek erakusten dute langileen kopurua –122.021 mundu osoan– % 3,2 jaitsi duela azken urtean, eta bulegoen %5,7 itxi duela. Bide horretan jarraitu nahi du Bizkaian sortutako bankuak. Espainiako zuzendaritzak beste 3.800 kaleratze iragarri ditu, lantaldearen %16,3 hain zuzen ere. Hego Euskal Herrian 114 izango lirateke: 66 Bizkaian, hogei Nafarroan, hamasei Gipuzkoan eta hamabi Araban. Kaleratzeez gain, bulegoen %21,3 itxi nahi ditu. Horietatik 41 izango dira BBVAk «iparraldea» deitzen duen eremuan; hau da, Hego Euskal Herrian, Aragoin, Errioxan eta Kantabrian. Beste banku batzuek ere antzeko neurriak iragarri dituzte.
Bezero gehiago, interes gutxiago
BBVAk ziurtatu du ezinbestekoa duela kostuak gutxitzea, eta lau arrazoi eman ditu horretarako: interes tasak oso txikiak direla eta horrek errentagarritasuna gutxitzen duela, gero eta bezero gehiagok Internet erabiltzen dutela eragiketetarako, lehia handia dagoela sektorean, eta enpresa teknologikoak ere lehian sartu direla.
Ostiral honetan zabaldutako datuetan ikus daiteke bankuak kudeatzen dituen bezeroen baliabideak %5 handitu direla, baita bezeroen kopurua ere: %1,9 gehiago; 79,8 milioi bezero guztira. Interesen marjina, berriz, %14,2 apaldu da, baina komisioak %0,8 igo dira.
Interneten erabilerari dagokionez, azken urtean bankuak bere kanal digitalen bidez egin ditu bere produktuen salmenten %69. Eta bide horretatik lortutako bezero berrien kopurua %64 hazi da. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197024/familien-gastuen-jaitsierak-05-txikitu-dute-nafarroako-ekonomia.htm | Ekonomia | Familien gastuen jaitsierak %0,5 txikitu dute Nafarroako ekonomia | Bigarren hiruhilekorako baikorrago dago Iruñeko gobernua, herritarren konfiantza indizea gora doalako martxoaz geroztik. Atzeraldi teknikoan sartu da eurogunea, neguko olatuen aurkako neurriengatik | Familien gastuen jaitsierak %0,5 txikitu dute Nafarroako ekonomia. Bigarren hiruhilekorako baikorrago dago Iruñeko gobernua, herritarren konfiantza indizea gora doalako martxoaz geroztik. Atzeraldi teknikoan sartu da eurogunea, neguko olatuen aurkako neurriengatik | Pandemiaren azken olatuari aurre egiteko neurriek eten egin dute Nafarroako ekonomiaren hazkundea. Urteko lehen hiruhilekoan %0,5 txikitu zen 2020ko azkenekoarekin alderatuta. Kontsumoa izan da beheraldi horren arrazoi nagusia, Elma Saiz Nafarroako Ekonomia kontseilariak azaldu duenez: ez da soilik itxieren eta mugen ondorioz ostalaritzan gutxiago gastatu dutela, baizik eta beste gastuak ere mugatu dituztela COVID-19 kutsatzeak handitu ahala.
Urte arteko tasak ere negatiboan jarraitzen du, baina ez hainbeste: -%5,9 izan zen aurreko bi hiruhilekoetan, eta -%2,2 azkenekoan. Erorialdi apalago horren atzean, Nastat Nafarroako Estatistika Institutuaren ustez, eraikuntzaren eta industriaren leheneratze mailakatua dago batez ere, eta gutxiago zerbitzuen alorrarena.
Edonola ere, Nastatek ohartarazi du atzo jakinarazitako emaitzak behin-behinekoa direla, eta aldaketak izan ditzaketela ekainaren 24an zabalduko dituen datu osotuagoekin. Izan ere, behin-behineko estimazioa egin dute martxoko zenbait datu iritsi gabe zeudela —besteak beste, industriaren ekoizpenaren indizea, eta zerbitzuen eta kanpo merkataritzaren ekarpena—.
Familien aurrezkia
Hain zuzen ere, martxoko behin-betiko datuekin itxaropena azaldu du Saizek, txertaketak aurrera egin ahala familien konfiantza indizeak hamasei puntu gora egin duelako, eta horrek jarduera handitu duelako. «Une erabakigarrian gaude, eta horrek garamatza 2021aren gainontzekoa suspertzearen itxaropenarekin hartzera». Edonola ere, hazkunde sendoena urtearen bigarren erdian espero du Iruñeko gobernuak, herritarren zati bat txertatuta dagoenean. Gogorarazi duenez, familien aurrezkia inoizko handiena da, eta horrek pentsarazten ditu haien gastuak gorakada handia izango duela behinCOVID-19 kontrolatzeko neurriak arintzen direnean.
Gora doa enpresen konfiantza indizea ere, nahiz eta industriak hornikuntza arazo batzuk izan dituen azken asteetan, Suezko kanala blokeatuta izan zelako hainbat egunez, eta zenbait lehengairen eskasia dagoelako.
Euroguneak, okerrera
Nafarroako datuarekin ez dator bat Eustatek iragan astean Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako emandakoarekin, haren arabera BPGa %0,2 hazi zelako hiru lurralde horietan. Urte arteko tasa, berriz, Nafarroakoa baino okerragoa da (-%2,9).
Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, baina Frantziarenak erreferentzia gisa balioko balu, hazkunde apal baino positiboa izango luke (+%0,4), nahiz eta hainbat sektore erabat geldirik izan ziren.
Nafarroaren joera jarraitu dute berriz, Espainiak (-%0,5) eta euroguneak (-%0,6). Azken hori, gainera, atzeraldi teknikoan sartu da berriro, BPGa bi hiruhileko segidan uzkurtu delako (-%0,7 2020ko laugarrenean). Datu txar horretan eragin handia izan du bere ekonomiarik handienak, Alemaniak, %1,7ko eroriko bat izan duela. Neurri batean aldi baterako faktoreek ekarri dute uzkurdura —BEZaren behin-behineko apaltzea amaitu izana, eguraldi txarra, eta industria askok biltegiak jada bete zituztela brexit-a gertatu aurretik—. Gauzak horrela, irakurketa baikorra egin du Philip Lane EBZko ekonomisten buruak: «Suspertze ona ikusten dugu hemendik aurrera».
Atzeraldiaren arrastorik ez dago, berriz, beste bi ekonomia handienetan: AEBetako ekonomia %1,6 hazi zen, eta Txinakoa, berriz, %0,6. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197025/beste-120000-dosi-jaso-ditu-osakidetzak.htm | Gizartea | Beste 120.000 dosi jaso ditu Osakidetzak | Orain arteko kopururik handiena da. Astebururako «txertaketa masiboa» abiatuko dutela aurreratu dute. | Beste 120.000 dosi jaso ditu Osakidetzak. Orain arteko kopururik handiena da. Astebururako «txertaketa masiboa» abiatuko dutela aurreratu dute. | 2021eko bigarren hiruhilekorako txertaketa prozesua azkartuko dela aurreikusi zuen atzo Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak, eta, hain zuzen, gaur jakinarazi du ministerioak AstraZenecaren 1,5 milioi dosi banatuko dituela autonomia erkidegoen artean. Oraindik jakiteko dago Hego Euskal Herriko administrazioei zenbat egokitu zaizkien, baina Osakidetzak jakinarazi du 120.000 dosi dituela, gehienak Pfizerrenak, eta beste dosi horiek guztiak heldu orduko txertatzeko helburua jarri du. Hori horrela, asteburuan zenbait txertatzeko eremutan «txertaketa masiboa» egiteko prestatzen ari dira, El Correo atariak aurreratu duenez.
Bilboko La Casilla pabiloia eta Barakaldoko (Bizkaia) BEC erakustazoka izango dira, atari horren arabera, jendea txertatzeko erabiliko dituzten eremuak. Orain arte emandako dosi kopururik altuena ematea espero da asteburu honetan, eta horrek lantaldean arazoak sortu dituela adierazi du El Diario.es atariak: azaldutakoaren arabera, langile falta dagoela dioen mezu bat zabaldu da Arabako ESIan, eta boluntarioak eskatu dituzte. Hala ere, Osasun Sailak mezu horiek ezeztatu ditu.
AstraZenecaren beste 120.000 dosi horiei asteon jaso dituen beste 4.800 dosiak batu behar zaizkio. Osakidetzak atzo jakinarazi zuen 60 eta 69 urte artekoak txertatzeko orduak banatzen hasi zela, ohi duen bezala, SMS bidez. Horrez gain, asteon 70 urtetik gorako biztanle guztiek lehen dosia behintzat jasoa izatea espero duela gehitu du. Adin tarte horretako jendeak Pfizerren edo Janssenen txertoak hartuko ditu.
AstraZenecaren bigarren dosia, auzitan
Bestalde, Espainiako Gobernuko Osasun Batzordeak gaur erabakiko du AstraZenecaren bigarren dosiak jarriko dituen ala ez. Erabaki horrek ez du eraginik izango asteburuko txertaketa kanpainan, 60 urtetik beherako biztanleen bigarren dosia baita eztabaidagai, eta asteburuko txertaketa kanpainan adin horretatik gorakoak hartuko dute parte.
Hain zuzen ere, estatuko zenbait ospitale, Gurutzetakoa barne (Barakaldo, Bizkaia) azterketa kliniko bat egiten ari dira AstraZenecaren lehen dosiarekin txertatutako 60 urtetik beherako 400 boluntariorekin. Txertoaren bigarren dosia Pfizer botika etxeak ekoitzitakoa jarri diete, bi txerto horiek bateragarriak diren ala ez frogatu ahal izateko. Dena den, erabakia azken emaitzak izan aurretik hartuko du Espainiak; eta Darias ministroa zuhurtziaren alde agertu bada ere, adituen erabakia «errespetatuko» duela jakinarazi du. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197026/ertzainak-kamerak-soinean-eramaten-hasiko-dira-urtearen-amaieran.htm | Gizartea | Ertzainak kamerak soinean eramaten hasiko dira urtearen amaieran | Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak esan duenez, Bilbon, besteak beste San Frantzisko auzoan, Gasteizen eta Irunen hasiko dira probak egiten, eta 2024rako denek eramango dituzte. | Ertzainak kamerak soinean eramaten hasiko dira urtearen amaieran. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak esan duenez, Bilbon, besteak beste San Frantzisko auzoan, Gasteizen eta Irunen hasiko dira probak egiten, eta 2024rako denek eramango dituzte. | Ertzaintzaren ekintzetan «gardentasun eta berme handiagoa» egon dadin, agenteen uniformeetan kamerak jartzen hasiko dira urte honen azken hiruhilekoan, Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak gaur esan duenez.
Beraz, teknologiarekin probak egingo dituzte Bilbon, Gasteizen eta Irunen (Gipuzkoa). Gero, 2024ko uztailerako, patruila guztietara zabaldu nahi dute neurria. Denera 30 kamera jarriko dituzte hasieran: bi kamera txanda bakoitzeko. Bilbon hemezortzi kamera erabiliko dituzte, eta Gasteizen eta Irunen, seina. Bilbon, gehiago dira, San Frantzisko auzoan indarturiko talde batean hasiko baitira, sailburuak adierazi duenez.
«Egitasmoaren helburua Ertzaintzaren ekintza guztietan gardentasuna hobetzea da, berme gehiago emateko». Erkorekak gaineratu duenez, horren bidez agenteek «ziurtatuko dute inork ez diela salaketa faltsurik egingo». Horrez gain, epaitegietan tresna «garrantzitsua» izango dira kameron grabaketak, «gertaerak argitzeko eta pertsonak identifikatzeko». Hori guztia datuak babesteko legea errespetatuta egingo dela gaineratu du. «Ez gara ari grabazio mugagabe eta indiskriminatuez, baizik eta egoera jakin batzuez».
Ez du kasualitatea ematen neurria Bilboko San Frantzisko auzoan probatzen hasteak, besteak beste. Han, auzotarrek salaturiko hainbat ekintzaren protagonista izan da Ertzaintza azken hilabeteotan, eta asko zabaldu dira bizilagunek harturiko irudiak. Barne Sailak isuna jarri zien horietako batean ertzainek eginikoa bideoz grabatu zuten herritarrei.
Iazko abenduan iragarri zuen Erkorekak egitasmoa martxan jarriko zutela, eta helburua Poliziaren jarduera oro grabatzea izango zela.
Orduan esan zuenez, Bilboko, Gasteizko eta Irungo probek 855.000 euroko aurrekontua izango dute. Proiektuen digitalizaziorako eta berrikuntza teknologikorako diru sailean sartu dute gastu hori. Sail horrek 13,2 milioi euroko aurrekontua izango zuela azaldu zuen, eta, besteak beste, telekomunikazio sistema berezko eta seguru bat edukitzea zela horren helburuetako bat. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197027/astrazenecak-aurreko-urteko-irabaziak-bikoiztu-ditu.htm | Gizartea | AstraZenecak aurreko urteko irabaziak bikoiztu ditu | Ia 1.300 milioi euroren irabazi garbiak izan ditu enpresak urteko lehen hiruhilekoan. Azken urtean, 226 milioi jaso ditu txertoaren salmentengatik. | AstraZenecak aurreko urteko irabaziak bikoiztu ditu. Ia 1.300 milioi euroren irabazi garbiak izan ditu enpresak urteko lehen hiruhilekoan. Azken urtean, 226 milioi jaso ditu txertoaren salmentengatik. | AstraZeneca botika etxeak emaitza onak lortu ditu aurreko urtearekin alderatuta, 2021eko lehen hiruhilekoan aurreko urtekoaren irabazien %108,2 lortu baititu. Enpresak berak jakinarazi dio Londresko Balio Burtsari: bikoiztu egin ditu bere irabaziak azken urtean, 1.288 milioi euro irabazi baititu aurreko urtearekin alderatuta.
6.039 milioi euro, horiexek irabazi ditu azken urtean enpresak. Aurreko urteko jardun osoarekin alderatuta ere, izan da igoerarik: %15 egin dute gora bere irabaziek. Irabazi ia gehienak botikak saltzetik etorri zaizkio enpresari, baina ia 52 milioi irabazi ditu kolaborazioetan. Bestalde, enpresaren izena famatu bilakatu duen produktuak, COVID-19aren aurkako txertoak, 226 milioi euroren irabaziak ekarri dizkio azken urtean.
Datu horiek positibotzat jo ditu Pascal Soriot AstraZenecako kontseilariak. «Aurrerapen irmo» iritzi die, eta botika etxearen sektore guztiek izan dutela hazkundea, pandemiak zenbait eritasunen tratamendua eta diagnostikoa zaildu badu ere. Botika gehiago sortzeko bidean dagoela aurreratu du, eta bularreko minbiziaren aurkako OlympiA izeneko proba klinikoetan parte hartzen dabilela. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197028/beste-953-kasu-detektatu-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 953 kasu detektatu dira Hego Euskal Herrian | Positiboen ehunekoa %7 izan da ostegunetako testetan. Osakidetzak 96 lagun erietxeratu ditu egun bakarrean. | Beste 953 kasu detektatu dira Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %7 izan da ostegunetako testetan. Osakidetzak 96 lagun erietxeratu ditu egun bakarrean. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 13.601 diagnostiko proba egin ziren Hegoaldean, eta Osakidetzak eta Osasunbideak 953 COVID-19 kasu zenbatu zituzten guztira. Horietako 368 Bizkaian atzeman dira, Gipuzkoakoak dira 349, Nafarroan 144 detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 83. Ostegunean egindako probak oinarri, positiboen portzentajea %7 da Hego Euskal Herrian. Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga.
Bestalde, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du atzo 96 lagun ospitaleratu zirela gaitzagatik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horiek aintzat harturik, guztira 520 lagun daude Osakidetzaren ardurapeko zentroetako gela arruntetan, eta 189 dira, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino hiru gutxiago. Nafarroako Gobernuak oraindik ez du eman ospitaleen gaineko informazio eguneraturik. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197029/tuteran-gizon-bat-atxilotu-zuten-iragan-astean-espainian-emakume-bat-hiltzea-leporatuta.htm | Gizartea | Tuteran gizon bat atxilotu zuten iragan astean Espainian emakume bat hiltzea leporatuta | Otsailean Valladoliden hilda aurkitu zuten emakume batekin lotu dute. Deklarazioa hartu ostean, espetxeratu egin zuten. | Tuteran gizon bat atxilotu zuten iragan astean Espainian emakume bat hiltzea leporatuta. Otsailean Valladoliden hilda aurkitu zuten emakume batekin lotu dute. Deklarazioa hartu ostean, espetxeratu egin zuten. | Espainiako Poliziak 45 urteko gizon bat atxilotu zuen iragan astean Tuteran otsailean Valladoliden (Espainia) emakume bat hiltzea leporatuta. Gaur eman dute atxiloketaren berri. Gizonarekin batera emakume bat ere atxilotu zuten, oraingo haren bikotekidea, gizona babestea leporatuta.
Hildako emakumearen gorpua otsailaren 21ean aurkitu zuten, ostatu bateko logela batean. Albiste agentziek azaldu dutenez, hilabete bat lehenago gizon batek eta hark hilabete baterako hartu zuten han ostatu. Egun batzuetan euren berririk ez zuela eta, ostatuaren jabea logelan sartu zen otsailaren 21ean, eta 41 urteko emakumea hilik aurkitu zuen.
Espainiako Poliziak egin zuen ikerketaren arabera, emakumea hil egin zuten, eta gizonaren bila hasi zen. Ikerketari esker jakin ahal izan zuten otsailaren 4ean joan zela Valladolidetik, eta harrezkero Espainia iparraldean eta Euskal Herrian izan dela, tarteka sakelako telefonoz aldatzen. Ihesaldiaren azken egunetan, albiste agentzien arabera, zehazki Gasteizen, Iruñean eta Tuteran izan zen, atxilotu zuten arte.
Valladolideko epaile baten aurrean deklaratu ondoren, espetxeratu egin zuten gizona. Haren egungo bikotekideak ere deklaratu zuen, eta aurreko bi hilabeteetan gizonari babesa ematea leporatu diote. Karguekin utzi zuten aske. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197030/nolakoak-izango-lirateke-euskal-futbol-taldeen-armarriak-aebetako-estiloan.htm | Bizigiro | Nolakoak izango lirateke euskal futbol taldeen armarriak AEBetako estiloan? | Ligako futbol taldeen armarriak moldatu ditu Nafarroako Unibertsitateko Ivan Galdeano ikasleak, eta AEBetako estiloan marraztu ditu. Tartean dira Realaren, Athleticen, Osasunaren, Alavesen eta Eibarren armarriak. | Nolakoak izango lirateke euskal futbol taldeen armarriak AEBetako estiloan?. Ligako futbol taldeen armarriak moldatu ditu Nafarroako Unibertsitateko Ivan Galdeano ikasleak, eta AEBetako estiloan marraztu ditu. Tartean dira Realaren, Athleticen, Osasunaren, Alavesen eta Eibarren armarriak. | Nolakoak izango lirateke Ligako futbol taldeen armarriak AEBetako estiloan eginda egongo balira? Galdera eta premisa hori abiapuntu gisa hartuta, Ligako futbol taldeen ikur eta armarriak rmoldatu eta bere gustura diseinatu ditu Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasten ari den Ivan Galdeano ikasleak. Sare sozialetan jarri du lanaren emaitza, eta emaitzarekin harrituta gelditu den hainbat jenderen erantzun ugari jaso du.
Ligako armarri guztiekin batera, egin dituen diseinuen artean daude Athleticena, Realarena, Osasunarena, Alavesena eta Eibarrena ere. Guztiak moldatu ditu, eta irudi bakoitzarekin batera diseinu bakoitzaren azalpena eta nondik norakoak zehaztu ditu Twitterreko hari batean. Athleticen armarriaren kasuan, adibidez, gabarra nabarmendu du. Hala adierazi du azalpenean: «Nahiz eta Athletic hitz nahiko ingelesa izan, originaltasun pixka bat eman nahi nion diseinuari. Himnoarengatik, batez ere: "Athleeetic... Eup!". Goian, gabarra agertzen da».Realaren armarriaren kasuan, Donostia kostaldean dagoen hiri bat dela eta itsasoarekin lotura nabarmena duela azpimarratu nahi izan du egileak. Azalpen hau eman du diseinu hori indartzeko: «Itsasontzi nahiko sinple bat da, baina uste dut nahiko ondo ezkontzen dela armarri amerikarren estilo sinplearekin».Osasunarena egitean, berriz, AEBetako Bostin Celtics taldean oinarritu da. Rojillo erabili du armarriaren figura zentral eta protagonista gisa, eta «The Red Txistors» jartzen duen biribil batean barruan sartu du, puru bat ahoan eta baloi bat eskuan duela.Alavesen kasuan, Zeledonen pertsonaia baliatu du diseinua egiteko. Egilearen arabera, «logikoena» azeriaren irudiarekin jolastu izana izango litzateke, baina originaltasunaren alde egin, eta Zeledon marraztu du, Andre Maria Zuriaren jaiak ere presente izanda.Eibarren eta azken euskal armarriaren kasuan, Ipuruako dorre mitikoetan jarri du arreta Nafarroako Unibertsitateko ikasleak. Txioan adierazi duenez, bi bertsio zituen armarri horretarako, baina azkenean Ipuruako dorreetako baten alde egin du.
Futbola eta diseinua uztartuz
Ikaslearen Twitter profilari apur bat erreparatuz gero, lehen begi kolpean ikus daiteke futbolarekiko eta diseinuarekiko duen grina; izan ere, lan ugari eta proiektu ugari partekatu ditu futbol taldeen armarriei lotuta. Iragan abenduan, adibidez, Osasunaren armarriaren inguruan egindako ikerlan bat plazaratu zuen Twitterren. Lan horretan, Osasunaren armarriaren bilakaera aztertu zuen, 1920. urtetik hasi eta gaur egunera arte armarriak izan dituen aldaera guztiak aztertuz. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197031/ebk-monopolio-abusua-egotzi-dio-appleri.htm | Ekonomia | EBk monopolio abusua egotzi dio Appleri | Bruselak ezbaian jarri du aplikazioak erosteko bide ofizial bakarra Apple Store izatea, eta aplikazio horien garatzaileei kobratzen dizkien komisioak salatu ditu. | EBk monopolio abusua egotzi dio Appleri. Bruselak ezbaian jarri du aplikazioak erosteko bide ofizial bakarra Apple Store izatea, eta aplikazio horien garatzaileei kobratzen dizkien komisioak salatu ditu. | «Abusua egon da». Argi eta garbi mintzatu da ostiral honetan Margrethe Vestager Europako Batzordeko (EB) lehia komisarioa. EBk monopolioaren aurkako legea urratzea leporatu dio sagarraren konpainiari, aplikazioen garatzaileei komisio handiak kobratzeagatik eta debekatzeagatik zerbitzu horietara harpidetzeko beste modu batzuen berri ematea. EBk ikerketa bat abiatu du Spotify musika aplikazioaren arduradunek Appleren aurka duela bi urte aurkeztutako salaketa bati erantzunez.
Lehen urratsa egin du Bruselak, baina luze jo dezake prozesuak. Auzitegietan amaitzen badu eta Applek EBko legedia urratu duela ondorioztatzen bada, Apple Storeren bidez fakturatutako %10era arteko isuna jaso dezake konpainiak. Kolpea gogorra izan daiteke. 2019an Applek izan zituen irabazi guztietatik %5,8 (15.000 milioi dolar inguru) lortu zuen Apple Storeren bidez,
Appleren aurkakoa da gaur egun Bruselak esku artean duen monopolioaren aurkako kasu garrantzitsuenetako bat, eta EBk enpresa hori ikertuko duen lehen aldia da. Applek bere zerbitzuen salmentak %27 handitu direla ezagutarazi duen aste berean eman du bere erabakiaren berri Bruselak.
Komisioen lehia
App Store da Appleren erabiltzaileek aplikazioetara heltzeko duten modu ofizial bakarra. Applek %30eko tasa bat kobratzen die aplikazioen egile batzuei beren plataforman saltzen duten guztiagatik, izan aplikazioengatik, horien eguneratzeengatik edo aplikazioen bidez kobratzen dituzten beste zerbitzu batzuengatik. Horrek eragin du, halaber, bezeroek aplikazioengatik ordaindu behar dituzten prezioen garestitzea, eta horretara behartuta egotea, Applen sistemak beste aukerarik ematen ez dielako.
Horrez gain, arau multzo zorrotz bat ere onartu behar dute aplikazioen garatzaileek, datuen kudeaketarekin loturikoak eta. «Apple erosketen bitartekari bihurtzen da, eta fakturazio zerrendaren ardura hartzen du, bai eta lehiakideekin lotutako komunikazioena ere», azpimarratu du Vestagerrek.
Spotifyren salaketa aztertu ostean, EBk ondorioztatu du Applek «aukera merkeagoetara» jotzeko aukerak kentzen dizkiela erabiltzaileei, eta «lehia desitxuratzen» duela. «Batzordearen aurretiazko iritzia da Appleren arauek musika transmititzeko zerbitzuen merkatuko lehia desitxuratzen dutela, lehiakideen aplikazioen garatzaileen kostuak handitzen dituztelako», esan du Vestagerrek, ohar batean.
Appleren erantzuna
Applek erantzun du Spotifyk ez diola komisiorik ordaintzen bere harpidedunen %99ren kasuan, eta App Storeren bidez aplikazio hori erosi duten harpidedunengatik %15eko komisioa baino ez diola ordaintzen. «Beste behin ere, App Storeren mozkin guztiak nahi dituzte, baina ez dute uste horregatik ezer ordaindu behar dutenik. EBren argudioa, lehia leialaren aurkakoa da».
AEBetan ere zabalik dago Applen aurkako auzi bat arrazoi berberagatik. Epic joko garatzaileak jarri zuen salaketa, eta Appleri lehia abusua leporatu zioen, App Storeren arauak direla eta. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197032/espainiak-lau-astez-atzeratu-du-astrazenecaren-bigarren-dosiaren-erabakia.htm | Gizartea | Espainiak lau astez atzeratu du AstraZenecaren bigarren dosiaren erabakia | Espainiako Gobernuko Osasun Batzordeak adierazi du Pfizerren bigarren dosiaren inguruko ikerketaren emaitzen zain dagoela. | Espainiak lau astez atzeratu du AstraZenecaren bigarren dosiaren erabakia. Espainiako Gobernuko Osasun Batzordeak adierazi du Pfizerren bigarren dosiaren inguruko ikerketaren emaitzen zain dagoela. | Gaur zen AstraZenecaren bigarren dosiarekin zer egingo duten jakinaraztekoa Carolina Darias Espainiako Osasun ministroa, baina erabaki hori beste lau eta sei aste artean atzeratuko dela jakinarazi dute. Estatuko zenbait ospitale egiten ari diren ikerketaren emaitzak irteterakoan emango dute erabakiaren berri, Osasun ministerioak adierazi duenez: lehen dosia Pfizerren txertoekin bateragarria den ikusteko.
60 urtetik beherako txertatuek beste lau astez itxaron beharko dute beren bigarren dosiaren nondik norakoak jakiteko. Joan den otsailaren 9an hasi ziren lehen lerroan ez dauden osasungileak edo sektore horretan ez diharduten funtsezko langileak txertatzen. Beraz, botika etxearen jarraibideen arabera, datorren astean dira hastekoak bigarren dosiak ematen, hamabi asteko tartea gomendatzen baitute berak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak. Batzordeak, ordea, tarte hori beste lau astez luzatzea erabaki du, hamasei astera arte, estatuko Pfizerren txertoekin egiten ari diren ikerketaren emaitzak jakin arte: maiatzaren erdialderako aurreikusi dituzte, goizen jota, adituek.
Izan ere, AstraZenecak zenbait odolbilduren kasuekin izandako harremana baieztatu zuenetik, haren etorkizuna ez da batere ziurra izan. Europako zenbait estatuk, Erresuma Batuak edo Italiak kasurako, bigarren dosia etxe bereko botikarekin ematea erabaki dute, txertoaren eta odolbilduen arteko harremana «oso urrunekoa» baita. Beste zenbait estatuk Pfizerren txertoen alde egin dute, arrisku horiek saihesteko; Alemaniak eta Frantziak, esaterako.
Espainiak, berriz, oraindik erabakirik ez hartzea erabaki du, eta «ebidentzia zientifikoa» bilatzea. Darias Osasun ministroa hasieratik agertu da jarrera horren alde, «zuhurtziaz» jokatzeak zentzua duela iritzita eta itxarotea «onena» zela adieraziz. Hala ere, gaur hartzea espero zen erabakia errespetatuko zuela adierazi zuen. Momentuz, behintzat, ministroaren jarrera hartu dute Espainiako Osasun Batzordeko kideek ere. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197033/urkulluk-dio-uda-baino-lehen-txertatuak-izan-daitezkeela-50-urtetik-gorakoak.htm | Gizartea | Urkulluk dio uda baino lehen txertatuak izan daitezkeela 50 urtetik gorakoak | Lehendakariak uste du 2021eko bigarren hiruhilekoan txertaketa kanpainak traba gutxiago izanen dituela; «eragozpen gutxiago» espero du. | Urkulluk dio uda baino lehen txertatuak izan daitezkeela 50 urtetik gorakoak. Lehendakariak uste du 2021eko bigarren hiruhilekoan txertaketa kanpainak traba gutxiago izanen dituela; «eragozpen gutxiago» espero du. | Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, Iñigo Urkullu lehendakaria itxaropentsu agertu da COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainari begira. Urkulluk adierazi du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren 50 urtetik gorako herritarrak txertatuak izan daitezkeela uda hasten denerako, baldin eta txertaketa erritmoak gaur egungoari eusten badio. Azaldu du «itxaropen funtsatua» duela kanpainarengan, eta, gainera, argitu du susmoa duela datorren hilabeteetan prozesuak ez duela hainbeste eragozpen izanen.
Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako azken datuen arabera, orain arte 740.000 dosi jarri dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Osakidetzak gaur egun dituen baliabideei buruz ere mintzatu da lehendakaria: «Egoera larria eta kezkagarria da oraindik ere. Aldiz, prest gaude, eta nahikoa baliabide dugu maratoiaren azken zatian emaitza onak erdietsita aurrera egiteko». |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197034/lsquowelcome-to-chechnyarsquo-filma-saritu-du-donostiako-giza-eskubideen-zinemaldiak.htm | Kultura | ‘Welcome to Chechnya’ filma saritu du Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiak | David France zinemagilearen lanak Amnesty International erakundearen saria eta ikusleen saria eraman ditu. Gazte Epaimahaiak, berriz, Julien Goudichaud zuzendariaren Confinés dehors film laburrari eman dio bere saria. | ‘Welcome to Chechnya’ filma saritu du Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiak. David France zinemagilearen lanak Amnesty International erakundearen saria eta ikusleen saria eraman ditu. Gazte Epaimahaiak, berriz, Julien Goudichaud zuzendariaren Confinés dehors film laburrari eman dio bere saria. | Sari bikoitza jaso du Welcome to Chechnya lanak Donostiako Giza Eskubideen XVIII. Zinemaldian: Film Luze Onenaren Amnesty International saria ez ezik, Ikusleen saria ere eraman du David Francek zuzendutako filmak. Iñigo Aranburu aktoreak epaimahaiaren izenean azaldu du berdintasunaren aldeko borrokarekin bat egin eta LGTBI kolektiboaren bazterketaren aurka egin nahi izan dutela, eta «Txetxeniako Errepublikak orientazio sexualagatik erabilitako bortizkeria latza erakusteagatik» eman diotela saria filmari. Jazarritako pertsonen babes falta eta herrialdetik ihes egin beharra erakusteaz gain, giza eskubideen aldeko ekintzaileen lana ere agertzen du filmak, epaimahaiak azaldu duenez. Eta, hori guztia erakustearren, lana grabatzeko hartutako arriskua ere nabarmendu diote zinemagileari, baita kalitate teknikoari eustea lortu duela ere.
Emanaldi bakoitzaren amaieran filmei puntuazio bat emateko aukera dute jaialdiko ikusleek, eta hala egin dute aurten ere. Haien botoei esker, eta 9,43 puntu lortuta, Film Onenaren Ikusleen Saria ere eraman du Franceren lanak.
Bestetik, jaialdiko Gazte Epaimahaiak Nazioarteko Film Laburren Lehiaketaren Saria ere banatzen du urtero, eta, aurten, Julen Goudichaud zuzendari frantziarraren ConfineÌ;Â;ÂÂs dehors lana saritzea erabaki du —10etik 8,77ko puntuazioa eman diote filmari epaimahaia osatzen duten 50 kideek—. Filmaren «kalitate zinematografikoa eta giza eskubideen inguruan sentsibilizatzeko duen gaitasuna» nabarmendu ditu Maria Sarasolak, epaimahaiaren izenean. «Film labur honek COVID-19ak eragindako konfinamendua erakusten digu, kolektibo zehatz bezain askotariko baten ikuspegitik. Modu errealista eta gordinean azaltzen du bakartzeko lau horma ez dituzten pertsonek bizi izan zutena, gure etxeetan konfinatu behar izan genuenean, Parisko dimentsio ezezagun eta ilunetan jarriz arreta». Epaimahaiaren hitzetan, lehenagotik gizartean zeuden gabeziak agerian utzi ditu pandemiak, eta hura hasi aurretik ere «pertsona asko kalean bizitzera behartuta» zeudela ezin dela ahaztu ohartarazi du, bai «Parisen eta munduko hainbat txokotan, baita hemen, Donostian eta inguruko herrietan ere». Errealitate hori bistaratzeagatik saritu dute lana.
Joan den ostiralean hasi zen jaialdia, eta arratsaldean amaituko da, Viktoria Eugenia antzokian egingo duten sari banaketa ekitaldiarekin. Bertan jasoko dute jaialdiaren aitortza Montxo Armendariz zinemagileak eta Puy Oria ekoizleak ere. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197035/bi-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte-eta-bat-hurbildu.htm | Politika | Bi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bat hurbildu | Aurken Sola Campillo Burgostik Iruñera ekarriko dute, eta Irkus Badillo, Borde Foncalentetik Basaurira. Badillo, gainera, hirugarren gradura pasatuko dute. Mikel San Sebastian Gaztelumendi Murtzia IItik Soriara mugituko dute. | Bi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bat hurbildu. Aurken Sola Campillo Burgostik Iruñera ekarriko dute, eta Irkus Badillo, Borde Foncalentetik Basaurira. Badillo, gainera, hirugarren gradura pasatuko dute. Mikel San Sebastian Gaztelumendi Murtzia IItik Soriara mugituko dute. | Espainiako Espetxe Erakundeek bertze hiru euskal presoren mugimenduen berri eman dute gaur: bi euskal preso Euskal Herriratu eginen dituzte, eta bat hurbildu eginen dute. Euskal Herriratuko dituztenetako bati, gainera, hirugarren gradua eman diote: Irkus Badillo Borderi, hain zuzen.
Badillo Borde Basaurira ekarriko dute, Fontcalentetik (Herrialde Katalanak, 745 kilometro). Kartzela horretan zegoen azken euskal presoa zen Badillo Borde, eta, beraz, hura mugitutakoan euskal presorik gabe geldituko da Alacanteko kartzela hori. Badillo Borde 2004ko martxotik dago kartzelan, eta, hogei urteko kartzela zigorra izanik, 2019ko otsailean bete zituen hiru laurdenak.
Euskal Herrira ekarriko duten bertze presoa Aurken Sola Campillo da: Burgostik (Espainia, 215 kilometro) Iruñera ekarriko dute. 2008ko azarotik dago Sola espetxean, eta hogei urteko zigorra du: 2023ko urrian beteko ditu hiru laurdenak.
Hurbilduko duten presoa Mikel San Sebastian Gaztelumendi da: Murtzia IItik (Espainia, 820 kilometro) Soriara mugituko dute (Espainia, 260 kilometro). 2008ko apiriletik dago preso, eta 56 urteko zigorra du. Hurbiltzeaz gain, bigarren gradura ere pasatuko dute San Sebastian.
Puerto I, jada hutsik
Etxerat-ek jakinarazi duenez, bertzalde, aitzinetik iragarritako sei mugimendu gauzatu dituzte asteon Espainiako Espetxe Erakundeek: Fernando Elejalde Tapia Puerto I espetxetik (Andaluzia, Espainia, 1.020 kilometro) Mansillako espetxera (Espainia, 370 kilometro) eraman dute; Juan Carlos Besance Zugasti, Huelvako espetxetik (Andaluzia, Espainia, 1.000 kilometro) Dueñasko espetxera (Espainia, 310 kilometro); Garikoitz Etxeberria Goikoetxea, Sevillatik (Andaluzia, Espainia, 990 kilometro) Dueñasera; Lorenzo Aiestaran Legorburu, Villenako kartzelatik (Herrialde Katalanak, 700 kilometro) Soriara; eta, Bea Etxebarria, Aranjueztik (Madril, 520 kilometro) El Duesora (Espainia, 170 kilometro). Idoia Mendizabal Mujika presoa, berriz, Picassentetik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro) Iruñera ekarri dute.
Mugimendu horiekin, eta, iragarri bezala, jada ez dago euskal presorik Puerto I espetxean. Puerto IIIn oraindik bortz euskal preso daude. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197036/18-urtetik-gorakoei-ekainaren-15etik-aurrera-jarriko-diete-txertoa-iparraldean.htm | Gizartea | 18 urtetik gorakoei ekainaren 15etik aurrera jarriko diete txertoa Iparraldean | 50 urtetik gorako herritar guztiek maiatzaren 15etik aitzina jartzen ahalko dute txertoa, eta zaurgarri diren 18 urtez gorakoek, asteburu honetatik aitzina. | 18 urtetik gorakoei ekainaren 15etik aurrera jarriko diete txertoa Iparraldean. 50 urtetik gorako herritar guztiek maiatzaren 15etik aitzina jartzen ahalko dute txertoa, eta zaurgarri diren 18 urtez gorakoek, asteburu honetatik aitzina. | Twitter sare sozialean baieztatu du informazioa Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak. Ekainaren 15etik aitzina, 18 urtez gorako herritar guztiek hartzen ahalko dute txertoa. Hala, Ipar Euskal Herrian, egun horretatik aitzina, koronabirusaren kontrako txertoa jartzen ahalko dute helduek. Bestalde, txertaketa kanpaina 50 urtez gorako herritar guztiei zabalduko zaie Ipar Euskal Herrian, maiatzaren 15etik aitzina. Zaurgarri diren 18 urtetik gorako herritar guztiak, berriz, asteburu honetatik goiti txertatuko dituzte.
Macronek atzo eman zuen neurrien arintzeari buruzko egutegia. Astelehenetik aitzina hasiko da lehen fasea, eta beste hiru urratsetan eginen dute, ekainaren 30era bitarte. Neurri horien arabera, leku zenbaitetara sartzeko eta bidaiatzeko «ziurtagiri sanitarioa» beharrezkoa izanen da. Frantziako hainbat hedabidetan gaur zabaldutako elkarrizketan, Macronek zehaztu du ziurtagiria hainbat informaziok osatuko dutela. Txertoa jarri duten herritarrek eta immunitatea lortu duten herritarrek eskubidea izango dute leku horietara sartzeko, betiere frogagiria erakutsiz. Beste herritarrentzat, 48 ordu baino gutxiagoko PCR proba negatiboa beharrezkoa izanen da. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197037/errealitate-areagotua-guggenheim-museoan-jenny-holzerren-eskutik.htm | Kultura | Errealitate areagotua Guggenheim museoan, Jenny Holzerren eskutik | Sakelako telefonoetarako aplikazio baten bidez ikusten da ‘Like beauty in flames’ obra: esaldiak eta poemak museoko horman eta fatxadan proiektatuta agertzen dira bertan. Artistak museoarentzat propio ondutako lana da | Errealitate areagotua Guggenheim museoan, Jenny Holzerren eskutik. Sakelako telefonoetarako aplikazio baten bidez ikusten da ‘Like beauty in flames’ obra: esaldiak eta poemak museoko horman eta fatxadan proiektatuta agertzen dira bertan. Artistak museoarentzat propio ondutako lana da | Museoen eta artisten arteko harremana egonkortu egiten da hainbatetan. Tokia atsegina egin, eta sortzaile batzuk lotuta geratzen dira hara, lantzean behin proposamen artistiko berri batekin itzuliz. Bilboko Guggenheim museoarentzat, Jenny Holzer da horietako bat: instituzioarekin hasieratik egon da bat eginda artista estatubatuarra, museoaren inauguraziorako propio egin baitzuen Installation for Bilbao (1997) obra, eta, ondoren, bere beste hainbat pieza eta erakusketa hartu ditu Guggenheimek. Zerrenda horri beste obra bat gehitu zaio orain: Like beauty in flames lana, museoaren enkarguz egina.
Holzerren ibilbideari erreparatuta, teknologia digitalak haren jardun artistikoaren oinarrian daude, eta horiek garatu ahala txertatu ditu bere lanetan. Berdin egin du, oraingo honetan, errealitate areagotuarekin, eta bide berri horren fruitua da, hain zuzen, Bilboko museoak ikusgai jarri duen pieza. Esku hartze artistikoa ez da begi bistakoa: antzemateko, sakelako telefonoan aplikazio zehatz bat instalatu behar da —halere, txartel grafiko batzuk ez direla gai programa abiarazteko—. Aplikazioa QR kode bidez eskuratu daiteke, museoaren webgunean eta eraikinaren hainbat puntutan kokatuta dagoena.
Behin programa instalatuta, Guggenheim eta inguruetako mapa bat ageri da, puntu moreekin adierazita dauden kokapen batzuekin. Dagokiona aukeratu, eta hitzak, esaldiak edota poemak agertuko dira proiektatuta, euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez: atondoan hitzez osatutako suge antzeko bat ariko da flotatzen eta bihurritzen, eta ahapaldi batzuk igaroko dira zorutik; museoaren pareko Salbeko zubitik, aldiz, poema batzuk ikusi ahal izango dira titanioaren gainean kokatuta. Hainbat autoreren poemak erabili ditu Holzerrek proiektuan: besteak beste, Anna Swirszczynskarenak, zeina baiten piezari izena ematen dion ahapaldia.
Orokorrean, hiru esperientziatan banatu dute proiektua: lehenengoa museoan bertan garatzen da, eraikinaren hiru solairuetan barreiatuta baitaude interakzio puntuak; bigarrena kanpotik jaso daiteke, titanioan proiektatuta ageri diren hitzei esker; eta badago, hirugarrenik, museoaren eraikinak baldintzatu gabeko esperientzia bat ere, aplikazioari esker edozein tokitik ikus daitekeena.
Hitzak oinarrian
Teknologia berriekin biribilduta dauden arren, teknologia zaharrenetako batek josten ditu Holzerren lanak, oro har: hitzak. Lekha Hileman Waitoller komisarioak azpimarratu duenez, «Holzer ezaguna da artea egiteko testuak erabiltzeagatik; lengoaia bere obraren ardatza da». Dioenez, bere lana publikoarentzat irisgarria izatea du jomuga artistak, eta horregatik du teknologiak halako pisua bere lanean. Horiek horrela, museoak eskuratu berri duen pieza «berritzailea, demokratikoa eta bakarra» iruditzen zaio. Halaber, arkitekturarekin jolasten du usu Holzerren obrak, eta kasu honetan ere beste horrenbeste egiten duela nabarmendu du komisarioak. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197038/nafarroako-gobernuak-itxiera-perimetrala-ezarriko-du-lakuntzan-bihartik.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak itxiera perimetrala ezarriko du Lakuntzan, bihartik | Lakuntza maiatzaren 8ra arte izanen da itxia, gutxienez. Funtsezko arrazoiengatik ez bada, ezin izanen da herrian sartu, ezta handik atera ere. | Nafarroako Gobernuak itxiera perimetrala ezarriko du Lakuntzan, bihartik. Lakuntza maiatzaren 8ra arte izanen da itxia, gutxienez. Funtsezko arrazoiengatik ez bada, ezin izanen da herrian sartu, ezta handik atera ere. | Azken hamalau egunetako datuei so, birusaren intzidentzia tasa metatua 2.892 da Lakuntzan (Nafarroa). Larritasuna bistakoa da, eta, hori ikusirik, herria perimetralki ixtea erabaki du Nafarroako Gobernuak. Zehaztu duenez, neurria gauerdian sartuko da indarrean, eta maiatzaren 8ra arte iraunen du, gutxienez. Agintariek orduan erabakiko dute neurria luzatu edo ez, orduan izanen den egoera epidemiologikoaren arabera.
Lakuntzan ez ezik, itxiera perimetrala dagoeneko ezarria da herrialdeko beste bost herritan: Arbizun, Etxarri Aranatzen, Lodosan, Alesbesen eta Cadreitan. Horiek maiatzaren 6ra arte izanen dira itxirik, printzipioz. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197039/gasteizko-udalak-olarizuko-etxeak-husteko-baimena-eskatu-dio-epaileari.htm | Gizartea | Gasteizko Udalak Olarizuko etxeak husteko baimena eskatu dio epaileari | Urtaranen arabera, asmoa etxebizitzak «ahalik eta lasterren» hustea eta eraistea da. Lan hori egiteko kontratu bat ere onartu dute, 795.000 euroren truke. | Gasteizko Udalak Olarizuko etxeak husteko baimena eskatu dio epaileari. Urtaranen arabera, asmoa etxebizitzak «ahalik eta lasterren» hustea eta eraistea da. Lan hori egiteko kontratu bat ere onartu dute, 795.000 euroren truke. | Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ohartarazi duenez, Udalak Olarizuko auzoan okupatuta dauden 25 etxebizitzetan sartzeko baimena eskatu dio epaileari, eta baita horiek hustekoa ere. Haren arabera, prozedura hori «ahalik eta berme handienarekin» egiten ari dira, eta helburua da etxebizitzak «ahalik eta lasterren» hustea eta eraistea. Gainera, erantsi du beste «bizileku aukera batzuk» eskaini dizkietela bertan bizi diren eta «zaurgarritasun egoeran» egon daitezkeen herritarrei.
Gasteizko Udala da eraikin horien jabea, 2020ko uztailaz geroztik. Ordura arte, 21 Zabalgunea izan zen arduraduna. Hango etxebizitzetan, egun, 50 pertsona inguru bizi dira, beste etxe baten alokairua ordaintzeko baliabiderik ez dutelako. Hala ere, auzokideek eta etxebizitzaren aldeko gizarte mugimenduetako kideek behin eta berriz salatu dute udalak eskainitako aukerak ez direla «nahikoa», eta irtenbide «egokiak» dituzte aldarri.
Udalak, ordea, berretsi du etxebizitzen eraistearekin aurrera egiteko asmoa duela, eta horretarako obren kontratu bat ere onartu du, 795.000 euroren truke. Bertan jasotakoaren arabera, etxebizitzak eraisteko bost hilabete beharko dira, lanak etenik gabe egiteko aukera egonez gero, bederen. Hala ezean, gehienez, hamalau hilabeteko epean egitea zehaztu dute. Orain, epailearen erantzuna zein den ikusi beharko da, baina Urtaranek espero du bi hilabeteko epean ebaztea eskaera. |
2021-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/197040/festarako-giro-gutxi-aralarren.htm | Gizartea | Festarako giro gutxi Aralarren | Enirio-Aralar mankomunitatearekin harremanak etetea erabaki dute Aralarko Baserritarren Elkarteak, EHNEk eta Enbak. Ordenantza bat dago gatazkaren muinean. Hura bete baino ez duela egin dio erakundeak. | Festarako giro gutxi Aralarren. Enirio-Aralar mankomunitatearekin harremanak etetea erabaki dute Aralarko Baserritarren Elkarteak, EHNEk eta Enbak. Ordenantza bat dago gatazkaren muinean. Hura bete baino ez duela egin dio erakundeak. | Hasita daude ganadua mendira botatzen Gipuzkoako hainbat txokotan. Urte askoan, maiatzaren 1ean egin izan da Aralarko larreen irekiera ofiziala ere, Larraitzen (Abaltzisketa), festa giroan. Enirio-Aralar mankomunitateak emandako datuen arabera, 17.048 ardi, 938 behi eta 717 behor dira igotzekoak aurten, baina ez da ospakizun ekitaldirik egingo, pandemiagatik. Bestela ere, giroa ez dago festarako, Aralarko Baserritarren Elkarteak eta EHNE eta Enba sindikatuek mankomunitatearekin dituzten harremanak etetea erabaki baitute, azken erakunde horrek baserritarrei "bizkar" ematen diela iritzita. Martxoaren amaieran eman zuten erabakiaren berri, eta Aralar erabiltzen duten 134 abeltzainetatik 109ren adostasunarekin hartua izan dela esan dute.
Egoerak "atsekabea" eragiten diola adierazi du Adur Ezenarro Ordiziako alkate eta mankomunitateko presidenteak, baina, tokiko erakunde bat direnez, arauak bete egin behar dituztela nabarmendu du. Hain zuzen ere, ordenantza bat dago oraingo gatazkaren muinean. Haren arabera, ustiategia mankomunitatea osatzen duten hamabost udalerrietatik kanpo dutenek ezin dute ganadu larririk igo Aralarrera, baina bai ardiak —Abaltzisketa, Altzaga, Arama, Ataun, Amezketa, Baliarrain, Beasain, Gaintza, Ikaztegieta, Itsasondo, Lazkao, Legorreta, Ordizia, Orendain eta Zaldibia dira herriak—.
Ordenantza hori aurreko legegintzaldian onartu zuten, eta 2017an argitaratu zuten Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean. Azken urteotan ez da zorrotz bete ustiategiaren kokalekuari dagokion baldintza, eta badaude urte askoan ganadua eraman duten mankomunitatez kanpoko baserritarrak. Urte hasieran, ordea, 11 baserritarrek gutun bat jaso zuten, esanez ezingo zutela eskatutako ganadu kopururik eraman aurten mendira.
"11 bakarrik"
Orain arte ustiategiaren baldintza zergatik ez den aplikatu izan azaltzeko, Ezenarrok esan du 2019ko udal hauteskundeen ostean iazkoa zutela lehen urtea agintari berriek, eta, pandemia tarteko, ez zutela ordenantza aztertu eskaerak jaso zituztenean, inertziaz eman zituztela baimenak. Haren hitzetan, gainera, abeltzainek beraiek eskatu zuten ustiategia mankomunitate barruan izateko baldintza, lehen aski baitzen erroldarekin. "Aipagarria iruditzen zaigu orain ordenantza aplikatzearen kontra agertu diren sindikatu eta elkarteek ez zutela inolako alegaziorik jarri onarpen prozesuan".
Mankomunitateko lehendakariaren arabera, jasotako 134 eskaeretatik “11 bakarrik” izan dira baldintzak betetzen ez zituztenak. “Murrizketa txiki bat egon da, baina ez murrizketa irizpideak erabili direlako, ordenantza bete delako baizik”. Ustiategiaren kokapenarena zen batzuek betetzen ez zutena, eta beste batzuek baimendutakoa baino ganadu gehiagorentzat egin zuten eskaera —kasu horietan, soberan jotakoei ukatu zaie baimena—. Ordenantza betetzeak alde horretatik ere “mesede” egingo duela uste du, diru laguntzak buru kopuruaren arabera ematen dituztelako, eta, gehienezko mugak beteta, artalde txikiei gehiago tokatuko zaielako. Mankomunitatearen datuen arabera, iaz baino 580 ardi gehiago, lau behi gehiago eta 131 behor gutxiago igoko dira aurten Aralarrera. “Baina behorrei dagokienez ere, 2019an baino hiru gutxiago eta 2018an baino 49 gehiago dira, ez dago halako alderik”.
Ordenantzak jende gutxiri eragiten dion argudioak ez diela balio esan du Garikoitz Nazabal Gipuzkoako EHNEko lehendakariak, 11 horiek ere izan behar luketelako Aralarrera joateko aukera. “Bere garaian erabaki zen, gainkargarik ezean, ganadu larria ere eraman ahal izango zela”. Ordenantzak mankomunitateak egindako irakurketa egiteko aukera ematen duela aitortu arren, orain arte bezala jarraitzea ere ez dela “prebarikazioa” nabarmendu du, beren ustez gainkargarik ez dagoelako. Adibide bat eman du: “Gainkargak gosea esan nahi du, eta etxe kalte ariko ginateke orduan. Baina ikusi besterik ez dago nola jaisten diren gure ganaduak urrian. Ordenantzak eta abar aipatuko dituzte, baina erabaki politiko bat izan da”.
Nazabalen esanetan, “talde batzuk” saiakera berezi bat ari dira egiten kosta ahala kosta Aralarren ganaduen gainkarga bat dagoela defendatzeko, eta “zirrikitu guztiei” heltzen diete uste horretan sakontzeko; tesi horren aurkakoa erakusten duten azterketa eta iritziei, berriz, entzungor egiten dietela esan du. “Zoritxarrez, boladan jartzen ari da natur kontserbazioaren izenean abeltzaintzari egurra emateko joera, eta oso erreta gaude diskurtso horrekin”. Gipuzkoako EHNEko lehendakariak joera horrekin lerratzea egotzi dio EH Bilduri.
Bat dator Xabier Iraola Enbako koordinatzailea ere. Egoera gutunek leherrarazi dutela dio, baina uste du “gaiztotze prozesu luze bat” egon dela aurretik. Mankomunitateko udal gehienetan EH Bildu dago alkatetzan. 2019ko udal hauteskundeen ondoren, baserritarren planteamenduaren aurkako jarrera ikusten hasi zirela dio, “bai interlokuzio aldetik, bai diskurtso aldetik”.
Haren arabera, batzarraz gain, lantalde bat dago Enirio-Aralarren, abeltzainen, artzainen, behorzaleen, diputazioaren eta mankomunitatearen ordezkariek osatua. “Gauza praktikoak lantzen ditugu: aska bat konpondu behar dela, txabola batean ez dakit zer egin behar dela… Interlokuzio hori zabaldu egin behar zela esan ziguten, natur taldeak, mendizaleak eta abar ere kontuan hartzeko”. Aldi berean, dokumentuetan ere “baserritarren aurkako jarrera” joan dela nagusitzen uste du, eta esan du mendian ganaduen gainkarga bat dagoela, horrek higaduran eragina duela, basoen hedadura zabaldu eta larreena murriztu behar dela eta abar errepikatzen zaiela behin eta berriz. Mankomunitateko EH Bilduko udalen jarrera ikusita, Gipuzkoako exekutibarekin ere zenbait bilera egin dituztela kontatu du, “nahiz eta aurrerapauso handirik ez ekarri bide horrek ere”.
Azterketa falta
Gainkarga horri buruz galdetuta, Ezenarrok esan du ezin dela jakin badagoen edo ez, gaur-gaurkoz ez dagoelako horri lotutako azterketarik. “Ez dakigu non dagoen muga. Gainkargaren analisia lan zientifiko-tekniko bat den heinean, denon artean adostu behar da zeintzuk diren horretan aritu beharko luketen adituak”. Orain indarrean dagoen ordenantza aldatzeko aukerari buruz, berriz, “hasieratik” egin dutela proposamen hori dio, “hobetu beharreko puntuak” ikusten dizkiotelako. “Baina, bitartean, gaur egungo ordenantza bete behar dugu”.
Bestelako ikuspegia daukate EHNEk eta Enbak. Haien arabera, mankomunitateak esan zien larretokien eta txabolen ordenantza berritzea nahi zuela aurten, eta konforme zeudela esan zuten sindikatuek ere. Ekarpenak egitekotan geratu ziren arren, handik bizpahiru egunera ganaduzaleak gutun horiek jasotzen hasi zirela diote, sindikatuek ezer jakin gabe. “Horiek berritzeko lanketa bat egin behar badugu elkarrekin, ez du inolako zentzurik bezperan horrelako ostikada bat emateak. Ez dezatela esan elkarlanean ari garenik, beren kasa ari direlako erabakiak hartzen”, adierazi du Iraolak. Zentzu handiagoa ikusten diote, lanketa egin bitartean, orain arte bezala jarraitzeari.
Bi sindikatuetako ordezkariek nabarmendu dute ez dutela sentitzen baserritarrek egiten duten lanaren inolako aitortzarik. “Daukagun sentsazioa da ordenantzak, legezko markoa, obligazioak, elkarlana eta beste hainbat ponpoxokeria aipatzen dituztela, baina atzetik beste motibazio bat dagoela. Abeltzaintza etsaitzat jotzeko diskurtsoa elikatzen dute batzuek, eta obeditu egiten dute besteek”, dio Nazabalek.
Iraolarentzat ere gaur egun jendeak hainbeste “miresten” duen Aralar eta goiko larreak, batez ere, “abeltzainei eta ganaduzaleei esker” daude dauden bezala. Alabaina, esan du natur kontserbaziorako taldeetan nahiz EH Bilduren ardurapeko udaletan mendiari bere kasa garatzen utzi behar zaiola uste duen jendea dagoela. “Norbaitek erabaki du orain dela ez dakit zenbat gizateriatako zuhaiztiak berreskuratu behar direla, eta horretarako etsaia ganadua dela”. Ez da iritzi berekoa haren sindikatua, eta basoari bere kasa garatzen utzi zaien eremu askotan larretokiak zikintzen joan direla esan du.
Horri lotuta, lan egin ahal izateko “gutxieneko baldintza batzuk” ere behar dituztela esan du Enbako ordezkariak. 41 txabola daude Aralarren, eta horietako batzuk, oraindik, XIX. mendean bezala daudela uste du. “Eboluzionatzen joan behar dugu, garaiak aldatu egiten direlako. Eta horrek ez du esan nahi gehiegizko garapena edo urbanizazioa bultzatu nahi dugunik”.
EHNEk eta Enbak talde ekologisten eta naturazaleen alde aritzea leporatzen dieten arren, Ezenarrok ez du uste halakorik egiten dutenik. “Talde horiek, berriz, abeltzainen alde egitea leporatu izan digute. Gu ez gaude ez batzuen alde, ez besteen alde, tokiko erakunde bat garen aldetik, gauzak ahalik eta txukunen eta justuen egiteko konpromisoa daukagu”. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197041/gladys-sariak-sortu-dituzte-ingurune-digitaleko-emakumeak-saritzeko.htm | Gizartea | Gladys sariak sortu dituzte, ingurune digitaleko emakumeak saritzeko | Gladys del Estal informatikari eta ekintzaile ekologistaren oroimenez, haren izena eman diote sariari. Emakume gazteak informatika alorrera erakartzea dute helburu. | Gladys sariak sortu dituzte, ingurune digitaleko emakumeak saritzeko. Gladys del Estal informatikari eta ekintzaile ekologistaren oroimenez, haren izena eman diote sariari. Emakume gazteak informatika alorrera erakartzea dute helburu. | Hutsune batetik abiatu zen ideia. EHU Euskal Herriko Unibertsitatean informatika ikasketak egiten dituztenen artean, emakume gutxi daude. Donostiako Informatika Fakultateko ikasleen artean, erraterako, %14,8 dira emakumezkoak ikasturte honetan. Egoera ikusirik, Gladys sariak sortzea erabaki dute Puntueus fundazioak eta EHUko Informatika Fakultateak, Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasunerako Organoaren babesarekin. Goizean aurkeztu dute egitasmoa, Donostian, Leire Palacios Puntueus fundazioaren proiektu arduradunak, Miren Elgarresta Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasuneko zuzendariak eta Itziar Irigoien EHUko irakasle eta Informatikako doktoreak. Helburua arlo digitalean aritzen diren emakume gazteak saritzea izango da. Parte hartzaileek izena eman dezakete gladissaria.eus atarian, ekainaren 18ra arte.
Hiru helburu nagusi izango ditu sariak: «Emakumeek ingurune digitalean lanbide, enpresa eta ikasketa munduan duten funtsezko zeregina aitortzea; emakumeek garatutako ibilbidea saritu eta emakumezko erreferenteen proiekzioa bultzatzea; eta etorkizunean STEAM diziplinetara [Zientzia, Teknologia, Ingeniaritza, Artea, Matematika] bideratu ala ez zalantza egiten duten neska eta nerabeei erreferenteak eskaintzea».
Sariketan parte hartzeko interesa dutenek hautagaitza ezarri beharko dute horretarako sortu duten webgunean. Curriculuma bidali beharko dute. Aurkeztu ahal izateko, ingurune digitaleko «edozein arlotan» aritu behar da, eta 2021ean 40 urtetik beherako emakumea izan behar da. Saridunek 3.000 euroko saria lortuko dute, eta beren lanaren aurkezpen bideo bat egiten ahalko dute. Bestalde, STEAM diziplinak sustatzen dituen Kaixomundua proiektuaren barruan hainbat hitzaldi emateko aukera izango dute saridunek.
Gladys del Estal gogoan
Gladys izena eman diote sariari, Gladys del Estal informatikari eta ekintzaile ekologistaren omenez. 1956an jaio zen, Caracasen (Venezuela), eta lau urterekin Euskal Herrira etorri zen, Donostiara, gurasoak euskal herritarrak baitzituen. Del Estal 1979an erail zuen Guardia Zibilak, Tuteran (Nafarroa), zentral nuklear baten eraikuntza oztopatzeko egindako eserialdi baketsu batean. Ekintzaile gisa ezagutua da Del Estal, baina lanbidez informatikaria zen; garai hartan arlo horretan aritzen zen emakume bakanetakoa. Informatika Fakultatean ikasi zuen, eta erail baino urte bat lehenago amaitu zituen ikasketak, 1978an. Garai hartan, Gipuzkoan instalatutako lehen konputagailuetako bat programatzeko lanetan ari zen. Gladys sarien bidez, haren oroimena ere segurtatu nahi izan dute sortzaileek. «Datuak txikiak izan arren, emakume informatikariak egon dira informatikaren historia hasi zenetik; urteetan zabaldu diren informatikarien estereotipoetatik urrun zeudenak barne. Horietako bat dugu Gladys del Estal». |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197042/tabua-hautsiz.htm | Bizigiro | Tabua hautsiz | Bularreko minbizia zuzenean edo zeharka izan ondotik sortutako hiru proiekturi buruzkoa izango da biharko Bizigiro saileko erreportaje nagusia. 6 balore, 6 kolore, Bilbo Milakolore egitasmoari buruzko erreportajea ere izanen da, eta, ohi bezala, baita telesailak, zinema eta gastronomia orriak ere. | Tabua hautsiz. Bularreko minbizia zuzenean edo zeharka izan ondotik sortutako hiru proiekturi buruzkoa izango da biharko Bizigiro saileko erreportaje nagusia. 6 balore, 6 kolore, Bilbo Milakolore egitasmoari buruzko erreportajea ere izanen da, eta, ohi bezala, baita telesailak, zinema eta gastronomia orriak ere. | Gero eta gehiago dira bularreko minbizia izaten dutenak, eta gaitza zuzenean edo zeharka pasatu dutenetako batzuek hainbat proiektu sortu dituzte bizi izandako esperientziak bertze pertsona batzuei kontatu eta gaiaren inguruko tabua hausteko. Horietako hiru proiekturen berri emango du biharko BERRIAk.
Bularreko minbizia izan eta bularretako bat kendu ondotik, bular bakarrarekin bizi da Aintzane Artola Tolosarra. Bular bakarrarekin bizitzeak dakarren tabua kontatu du Artolak. Gainera, berriki modelo lanak egin ditu Mango etxeak bular bakarreko pertsonentzat sortutako bularretako eta bainujantzi bilduma baterako. Julene Illaramendirena, Miren Cuerdorena eta Aroa Lopezena da bigarren proiektu: Izan Inurri. Kamisetak eta bertzelako produktuak egin eta salduz hasi ziren hasieran, baina egun minbizia zuzenean edo zeharka bizi duten pertsonei zerbitzu eta opariak egiten dizkiete, beraiek «protagonista» bihurtuz. Haien beharrak asetzen dituzte sorpresak, asteburupasak eta otorduak oparituz, bertzeak bertze.
Hirugarren proiektua Irati Garmendiak idatziriko Xomorro lapurra liburua da. 2017an, amari minbizia diagnostikatu zioten, eta ondotik, baita amonari ere. Minbizia gertutik bizi ostean ekin zion idazteari Garmendiak, barrukoa kanporatzeko. Orain, Ane Arzelus ilustratzailearekin batera argitaratu du Xomorro lapurra liburua, Haur Hezkuntzako irakaslea denez, gaia haurrekin lantzeko.
6 balore, 6 kolore, Bilbo Milakolore izeneko egitasmoaren inguruan ere mintzatuko da biharko Bizigiro gehigarria. Yogurinha Borovak eta Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoek elkarlanean egindako proiektua da, eta horiez gainera, hiriko zortzi eragilek hartu dute parte: Aspanovas Bizkaiko haur eta nerabe minbizidunen gurasoen elkarteak, Naizen adingabe transexualen familien elkarteak, Uribarriko eskola publikoak, Ttanttaka euskara taldeak, Deustuko arraun taldeak, Kale Dor Kayiko ijitoen elkarteak, Urretxindorra ikastolak eta Ehgam Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimenduak.
Bilboko sei auzotan sei bideoklip grabatu dituzte. Betiere, ostadarraren sei koloreak aldarrikatuz: gorria, laranja, horia, berdea, urdina eta morea. Eta kolore horietako bakoitzarekin balio jakin bat aldarrikatu nahi izan dute. «. Zazpigarren eta azken bideoklipean, aldiz, proiektuan parte hartu duten eragile guztiek hartu dute parte. Horiez gainera, Eneko Axpe Maisha musikariak ere kolaboratu du azken abesti horretan.
Balkanetako gerra
Zinemaren tartean, Jasmila Zbanik zuzendariaren Quo Vadis, Ada filmean murgilduko da Nagore Arin. Balkanetako guda kontatzen du filmak, eta berriki ospatu diren Oscar sarietan ingelesez besteko filmaren atalean izendatuta egon da. 1995. urtean dago kokatua filma eta Aidaren historia kontatzen du. NBE Nazio Batuen Erakundean itzultzaile bezala lan egiten du Aidak Srebrenica hiri txikian. Serbiako armada etorri eta herri guztiak hartzen dituenean, bere familiako kideak NBEko eremu babestuetara eraman eta bertan gordetzen ditu, beste milaka eta milaka pertsonarekin batera. Hori gutxi ez, eta testuinguru zail eta lazgarriak biziko ditu Aidaren pertsonaiak.Oscar saririk irabazi ez duen arren, harrera izugarria izan du aditu eta zinemazaleen artean. Datorren ostiraletik aitzinera egonen da ikusgai pelikula Hegoaldeko zinema aretotan.
Telesailen txokoan Apple TVn ikusgai dagoen The mosquito Coast telesaila izanen du hizpide Mikel Yarzak. Neil Crossek zuzendu du telesaila eta 50 minutuko zazpi atalek osatzen dute. Izen bereko eleberrian oinarrituta dago, eta Allie Fox eta bere sendiaren historia kontatzen du. AEBetako gobernuarengatik ihes egiten ahaleginduko da Fox eta bere familia, baina bidean hainbat oztopo gainditu beharko ditu. Abentura kutsuko telesaila da eta intriga puntu bat ere badu, ikusleak ez dakielako ihesaren arrazoien berri.
Gastronomia orrian, ‘Gipuzkoa Sutondoan’ liburuari buruzko erreportajea izanen da. Mahaian sukaldarien kolektiboak aurkeztu du liburua eta helburua da ekoizle txikien lanari zor zaion aitortza ematea eta belaunaldi baten jakintza kontserbatzea. Mahaia kolektiboko chefek beren buruen beste alderdi bat erakutsi dute liburuan; horretarako, beren plateren oinarri diren tokiko produktuak eta ekoizleak argitara atera dituzte. Ekoizleekin dituzten elkarrizketa eta topaketetan oinarritutako prestaketa eta planteamendu gastronomikoak berriz asmatu dituzte. |
2021-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/197043/esan-bai-baina-erantzun-ez.htm | Gizartea | Esan bai, baina erantzun ez | Nafarroan 10.000 biztanle baino gehiago dituzten hamabi udalek sare sozialak nola erabiltzen dituzten ikertu du Oroitz Zabalak. Planifikazioa, baliabideak eta ezagutza berezitua falta direla ikusi du. | Esan bai, baina erantzun ez. Nafarroan 10.000 biztanle baino gehiago dituzten hamabi udalek sare sozialak nola erabiltzen dituzten ikertu du Oroitz Zabalak. Planifikazioa, baliabideak eta ezagutza berezitua falta direla ikusi du. | Interneten erabilera orokortuz joan den heinean zabaldu dira sare sozialak gizartean, eta bide bat ireki da, komunikatzeko beste manera bat. Erakundeek ere jauzi egin dute sare sozialetara, herritarrei esateko dutena sakelakoan eta ordenagailuan jaso dezan jendeak. Baina ongi komunikatzen dute? Ongi erabiltzen dituzte horretarako tresnak? Lortzen al dute komunikabide berriek eskaintzen dituzten aukerei zukua ateratzea? Horixe ikertu du Oroitz Zabalak, eta hobetzeko asko dagoela ikusi du. Izan ere, esan ez ezik, erantzun ere egin behar da; elkarreragina baita sare sozialen muina.
Komunikazio aholkularia da Zabala (Zizur, 1983), eta hamar urte baino gehiagoz aritu da komunikazio politiko eta instituzionalean lanean. Komunikazio korporatiboari buruzko master bukaerako lana izan da ikerketaren abiapuntua. Biztanle gehien dituzten udalerriak izan ditu ikergai: aztertu du sare sozialak nola erabiltzen dituzten Nafarroan 10.000 biztanle baino gehiago dituzten hamabi udalek. “Hobetzeko gauza asko daude oraindik”, esan du ikertzaileak. «Nahiko berria da sare sozialen fenomenoa, eta batuz joan dira ahal izan duten bezala. Beraz, gauza batzuetan asmatu dute, baina besteetan ez». Planifikazio eta baliabide falta eta komunikazio arduradunen espezializazioa dira hutsunerik nabarmenenak. Eta horren ondorio izan daitekeena: interakzio falta. Sare sozialak ez baitira noranzko bakarreko komunikabideak.
Udalak hankamotz dabiltza interakzioan, Zabalak dioenez. «Sare sozialen filosofia elkarrekintza da, baina udal gehienek iragarki taula gisa erabiltzen dute. Ez diete jaramonik egiten jendeak esaten dizkien gauzei». Adibide bat paratu du: udalak antolatutako ikuskizun bati buruzko berriari erantzunez, norbaitek galdetu du zeini zuzendua den ikuskizuna, eta ez diote erantzun. «Ez du itxura onik ematen udal batek herritarrei ez erantzuteak». Azterketaren arabera, udalen %91k ez dute egiten.
Udalek ez dute sare sozialen erabilera ezbaian paratzen; orokortuta dago haien erabilera. Ez da gutxiagorako, Nafarroako Estatistika Institutuaren arabera, 2020an, 16 eta 74 urte arteko herritarren %86,6 konektatu ziren egunero Internetera, sare sozialak erabiltzeko nagusiki. Pandemia aurretik antzekoa zen datua: 2019an, %84,5. Hala ere, Zabalak ikusi du udalek ez diotela behar adinako garrantzirik ematen sare sozialen erabilerari. Aztertu dituen udal gehienek ez dute planifikazio zehatzik —soilik bik—, eta agerian geratu da profesionalak falta direla —soilik hiru udaletan dituzte komunikazio teknikariak—. «Geroz eta kontzientzia handiagoa dute sare sozialen garrantziari buruz, baina besterik da baliabideak jartzea: dirua, denbora eta profesionalak. Hori nahikoa behean dago oraindik lehentasunen zerrendan».
Sare sozialek ez dute balio jendearen galderei erantzuteko soilik. «Balio dute ikusteko herritarrek zer iritzi duten, udalak egiten dituen gauzak ongi ikusten dituzten, proposamenak egiten dituzten…», kontatu du Zabalak. Are, zer egiten den ez ezik, hori zergatik egiten den azaltzeko balio dute sare sozialek. «Galdetzen badute, elkarrekintza horren bidez udalek aukera dute azalpenak eta argudioak emateko, herritarrek hobe ulertzeko. Horrela, harremana sendoagoa eta gertuagokoa da». Azken finean, elkar ulertzeko bidea izan daitezke sare sozialak, eta gertuko erakundeentzat hori oso baliagarria izan daiteke.
Facebook da eraginkorrena
Nola erabiltzen diren ez ezik, sare sozial horiek zein diren eta zer eraginkortasun duten aztertu du Zabalak. Twitter da udalek gehien erabiltzen duten tresna, baina Facebook omen da eraginkorrena. Udalen %83,33k dute Twitter kontua, %75ek Facebook, %50ek Youtube eta %27k Instagram. «Facebook da eraginkorrena, mainstream-ena delako; ni nago, baina nire ama ere bai». Zabalak uste du Twitter politikan eta aktualitatean interesa duen jendeak erabiltzen duela, bereziki. «Udalak, agian, sare horretan mugitzen dira naturalen, baina jakin behar dute zein den haien publikoa». Orain Instagram da erronka: «Gehien handitzen ari diren sareetako bat da, eta udal asko ari dira pausoa ematen gazteengana heltzeko. Bide onetik doa hausnarketa, baina, orduan, Instagramen kodeetara egokitu behar duzu komunikazioa». |
2021-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/197044/laquogazteek-euskaraz-eta-euskaratik-esperimentatzea-da-helburuaraquo.htm | Gizartea | «Gazteek euskaraz eta euskaratik esperimentatzea da helburua» | Bideogintza eta irratigintza landuko dituzte BECeko uztaileko udalekuetan. Maite Asensiok esan du bideo jokoen sortzaileak ere eramango dituztela, bideo jokoen sorkuntzaren atzean zer dagoen azaltzeko. | «Gazteek euskaraz eta euskaratik esperimentatzea da helburua». Bideogintza eta irratigintza landuko dituzte BECeko uztaileko udalekuetan. Maite Asensiok esan du bideo jokoen sortzaileak ere eramango dituztela, bideo jokoen sorkuntzaren atzean zer dagoen azaltzeko. | Gaur da azken eguna Urtxintxa elkarteak uztailean Barakaldon eskainiko dituen udalekuetan izena emateko. BECen egingo dituzte, hilaren 5etik 16ra. Lehen Hezkuntzako bosgarren eta seigarren mailako ikasleei zuzenduta daude. Sorkuntza izango dute ardatz, Maite Asensio Iparragirre (Tolosa, Gipuzkoa, 1980) Urtxintxako koordinatzaileak iragarri duenez, eta arlo digitalean ere euskara erabiltzea dute helburu.
Euskararen erabilera sustatzea dute helburu Ikusika udalekuek. Zer eskainiko duzue?
Sorkuntza udalekuak izango dira. Hizkuntzan eragitea da gure helburua, baina, gaztetxoak erakartzeko asmoz, aztertu egin dugu zer gai izan daitezkeen erakargarriak haientzat. Alde horretatik, ikusi dugu teknologiak, pantailek, asko erakartzen dituztela, eta, aldi berean, aukera egokia iruditu zaigu gaiaren inguruko heziketa lantzeko ere, pantailek arriskua baitaukate.
Zer-nola landuko duzue?
Besteak beste, bideogintza eta irratigintza landuko ditugu. Batez ere, ahozkotasuna eskatzen duten sorkuntza lanak landuko ditugu. Aisialdia ez da euskara ikasteko eremua, baizik eta euskara erabiltzekoa. Euskara oharkabean erabil dezaten nahi dugu. Horretarako oso gai egokia iruditzen zaigu. Sorkuntza aukera askea izango dute. Sortzen duten hori sortzeko, hizkuntza erabili beharko dute. Hizkuntza hori euskara izanda, eta haien gustuko zerbait eginda, uste dugu asko gozatuko dutela, eta, ohartu gabe, euskaraz gozatuko dutela.
Oharkabean euskaraz natural egingo dutela esan duzu. Zer baliabide erabiliko duzue?
Hezitzaileak teknologia berrien inguruan trebatuko ditugu. Adituak ere etorriko dira: esaterako, bideo jokoak sortzen dituen jendea, eta erakutsiko digute zer dagoen bideo joko baten sorkuntzaren atzean. Gure helburua ez da udalekuetan haurrak bideo jokoetan jolasten egotea, baizik eta sorkuntza horretan zer dagoen ikustea. Gauza bera bideogintzan aritzen den jendearekin. Era horretako adituek teknika askotarikoak erakutsiko dituzte. Irratigintzan ere, antzera; goizero irrati saioa egingo dugu, haurrek prestatuta. Behar diren baliabideak jarriko dira. Gure helburua ez da udalekuen bukaeran izugarrizko sorkuntza lanak aurkeztea, baizik eta haiek egun horietan euskaraz eta euskaratik esperimentatzea, eta ikustea zer den mundu hori.
Barakaldon, 12 urtetik beherako bost haurretik lau euskaldunak dira, baina euskara familien %5ek baino ez darabilte egunerokoan. Erronka handia izango da udalekuetan ume horien harremanetarako hizkuntza euskara bihurtzea.
Bai. Oso zaila da bi astean haien hizkuntza ohituretan erabat eragitea, baina hizkuntzara gerturatu nahi ditugu. Helburu errealak jarri behar dira. Hamabost egunetan ez dira aterako erabat euskaraz hitz egiten; lortu nahi dugu esperientzia positiboa izan dezaten euskararekin, gozatu eta ikus dezatela euskaraz ere gauza interesgarriak egin ditzaketela, eta gaitasuna daukatela. Etxean euskara jasotzen ez badute ez direla euskaldun oso, edo eskolak bakarrik ezin dituela euskaldundu eta halako usteak iristen zaizkie sarri. Guk justu kontrako mezua eman nahi diegu. Nahi dugu mezu positibo batekin atera daitezen: euskaraz sor dezaketela, euskaraz ondo moldatzen direla. Helburua ez da izango udalekuetan euskaraz erabat zuzen eta egoki egitea. Aisialdia da, eta beste euskara mota bat ere onartzen da. Euskara erabiltzea eta euskaraz gozatzea izango da helburua. Badakigu haien ohiturak erabat alde batera uztea oso zaila dela, baina nahi duguna da udalekuaren bukaeran zuten pertzepzioa aldatzea eta konturatzea beraiek ere gauza asko egin ditzaketela, badirela euskaldun eta badaukatela gaitasuna nahi dutena euskaraz egiteko. Hortik aurrera, beraien hautua izango da zein erabili.
Pandemiak ez du lagundu.
Pandemiagatik ere asko urrundu dira euskaratik. Hori oso nabarmena izan da ikasturte honetan. Ez bakarrik Barakaldon, ordea. Ez da Ezkerraldeko kontua bakarrik.
Garrantzitsua al da era honetako esperientzietan parte hartzea?
Bai. Izan ere, gainerakoan, ikasteko hizkuntza bat balitz bezala geratzen da gure hizkuntza. Aisialdiko eskaintza oso zabala da, eta eskaintza hori haien nahietara gerturatuko dugu. Horretarako, ekainean, izena eman duten haurrekin lan saio bat egiteko asmoa dugu, haiei entzuteko: zer nahi duten, zer espero duten, zer ikasi nahiko luketen edota nor ezagutu nahiko luketen. Bide horretatik lortuko dugu haiek gerturatzea: haien interesak entzun eta interes horiek euskaraz aurkeztuta. |
2021-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/197045/ingurune-digitalean-aritzen-diren-emakume-euskaldunak-sarituko-dituzte-puntueusek-eta-ehuk.htm | Gizartea | Ingurune digitalean aritzen diren emakume euskaldunak sarituko dituzte Puntueusek eta EHUk | Gladys saria sortu dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin, ingurune digitalean aritzen diren emakume profesionalen lana nabarmentzeko asmoz. Guardia Zibilak hil zuen Gladys del Estal ekintzaile ekologista oroitu nahi dute; informatika zuen ogibide. | Ingurune digitalean aritzen diren emakume euskaldunak sarituko dituzte Puntueusek eta EHUk. Gladys saria sortu dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin, ingurune digitalean aritzen diren emakume profesionalen lana nabarmentzeko asmoz. Guardia Zibilak hil zuen Gladys del Estal ekintzaile ekologista oroitu nahi dute; informatika zuen ogibide. | EHU Euskal Herriko Unibertsitatea «arduratuta» dago emakume gutxik ematen dutelako izena informatikako ikasketak egiteko. Ez da Donostiako Informatika Fakultatean bakarrik gertatzen, mundu osoan baizik. Kezka horretatik abiatuta, proiektu berri bat abiatu dute EHUk eta Puntueus fundazioak, Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasunerako Organoaren babesarekin: Gladys saria sortu dute. Sari horren helburua da emakumeek ingurune digitalean egiten duten lana nabarmentzea eta erreferenteak sustatzea, neska gazte gehiagoren parte hartzea areagotzeko asmoz.
Gaur aurkeztu dute proiektua, Donostian. Gladyssaria.eus webgunean jarri dute izena emateko aukera. Hautagaiek zuzenean sar ditzakete haien datuak, eta badago beste pertsonaren bat hautagai izendatzeko modua ere. Ekainaren 18 artekoa da epea.
Hautagaien ibilbidea eta etorkizuneko proiekzioa hartuko dituzte kontuan saria emateko. Saridunak 3.000 euro jasoko ditu. Gainera, proiektuaren helburuetako bat erreferenteak sortzea denez gero, saridunaren ibilbidea biltzen duen bideo bat zabalduko dute webgunean, eta Kaixomundua.eus proiektu ikasleei hitzaldi bat emateko aukera ere emango diote.
Gladys del Estalen izena darama sariak. Hark Informatika Fakultatean ikasi zuen, hirugarren promozioan, eta 1978an amaitu zituen ikasketak. Ekologiaren aldeko eta energia nuklearraren aurkako ekintzailea zen, eta Guardia Zibilak hil zuen 1979an, Tuteran (Nafarroa), ingurumenaren aldeko ekitaldi batean parte hartzen ari zela. Sariaren sustatzaileek adierazi dute Gipuzkoan instalatutako lehen konputagailuetako bat programatzen egin zuela lan. |
2021-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/197046/gazte-etorkinen-familia.htm | Gizartea | Gazte etorkinen «familia» | Jesuitek Durangoko Jesuiten Etxea utzi zuten iaz. Ordura arte eurekin bizi ziren gazte migratzaileei utzi diete etxea, eta gazteen eta herriaren arteko zubi lana egiten hasi dira orain. | Gazte etorkinen «familia». Jesuitek Durangoko Jesuiten Etxea utzi zuten iaz. Ordura arte eurekin bizi ziren gazte migratzaileei utzi diete etxea, eta gazteen eta herriaren arteko zubi lana egiten hasi dira orain. | 2007an sortu zen Durangoko Jesuiten Etxea, herrian paperik gabeko pertsonen errealitateari eta beharrizanei erantzuteko asmoz. Herriko komentuan bizi ziren jesuitek euren artean hartu zituzten migratzaileak, euren etxean, eta, orain, geratzen ziren azken erlijiosoek herria utzi duten arren, euren etxe izandakoa migratzaileentzat utzi dute.
Jesuiten Elkarteko kideek erabaki zuten Jesuiten Etxea ez zela aterpetxe edo egoitza bat izango, «familia bat» baizik. Horregatik, gazteei eskainitako harreraz gain, inklusioa ere izan du helburu sorreratik. Orain beste pauso bat eman dute, eta zubi lana egiten ari dira gazteen eta gizartearen artean. Durangoko San Jose Jesuitak ikastetxean eman zuten horren berri, martitzenean.
Berez, iaz eman zuten jauzi berria. Izan ere, 2020ko ekainean Jesusen Lagundiak Durangoko komunitatea itxi zuen, eta han bizi izan ziren jesuitak ordenaren beste egoitza batzuetara joan ziren. Elkartea ixterakoan, jesuitek adierazi zuten ez zutela Durangon egiten zuten lana alde batera utziko. Jose Javier Pardo Izan jesuita eta Loiola plataformako ordezkariak esan du hitza bete dutela: «Gaur pozik eta esker onez esan dezakegu Jesuiten Etxeak aurrera jarraitzen duela».
Gaur egun, hamasei gazte bizi dira Jesuiten Etxean, eta guztiek dituzte banakako planak, eta eguneroko prestakuntzan ari dira, bai gaztelaniaren ezagutza hobetzeko, bai etorkizuneko bizitza autonomorako giltza izango duten lanbidea ikasteko. Gazteentzat ere zerbitzu bat baino gehiago da proiektua. Ayou Ait Tougha: «Familia bat gara». Yousef Chalh: «Lagun onen artean gaude; anai-arrebak bezalakoak gara». Mohamed Atmart: «Familia bat topatu dut etxe honetan». Gazteekin batera, proiektuan parte hartzen dute Jesusen Lagundiak, Ellacuria fundazioak, San Jose Jesuitak ikastetxeak eta eskolako Hiritartasun Taldeak, eta CVX Arrupe elkarteko boluntario sareak.
Karmele Villarroel Labanda Ellacuria fundazioko gizarte langileak azaldu duenez, egungo proiektua Eusko Jaurlaritzaren eskutik sortu zen, 2020ko ekainean, egoera zaurgarrian eta egoitza aukerarik gabe dauden gazte migratzaileei gizarteratze prozesuak eskaintzeko, pandemiaren testuinguruan. Era berean, adierazi du hilabete hauetan Durango Merinaldearen Amankomunazgoarekin eta udalarekin harremanetan ipini direla: «Helburua izan da etxe hori sortzen diren beharrei erantzungo dien gune bihurtzea, eta Durangaldeko herritarrak askotarikoak eta konprometituak izateko bidean laguntzea».
Gazteak «protagonista»
Ia urtebete honetan 24 gazteri lagundu dietela zehaztu du Villarroelek. «Gazte horiek beren jatorrizko herrialdeetatik irten dira, eta, familia atzean utzita, aurreiritzien eta mugen Europa honi aurre egin behar izan diote». Esan du Jesuiten Etxearen moduko harrera espazio batean «protagonista» izatea lortu dutela gazteok. «Durangoko herritar ere bihurtu dira, eta herri honek harrerarako gaitasuna duela erakusten ari dira».
Gizarteratzeko prozesu horretan, San Jose Jesuitak ikastetxeak badu zer esana. Hezkuntza da inklusiorako gakoetako bat, eta, horregatik, Jesuiten Etxeko gazteek ikastetxeko hainbat ekintzatan hartzen dute parte. Besteak beste, mantentze lanetako taldearekin batera, etorkizunean baliagarriak izango zaizkien jakintzak jaso dituzte, eta ikasleei beren bizipenak eta errealitatea azaldu dizkiete. Eva Rodriguez Salcedo ikastetxeko zuzendariaren esanetan, sorreratik Durangoko gizartean «agente aktibo» izateko asmoa izan dute. «Ikuspuntu horretatik, immigrazioa lehen lerroan kokatzen da gaur egun». Rodriguezek garbi dauka «migrazioa erronka bat» dela, eta gizarteak «erantzun egokia» eman behar diola. «Guretzat, kulturartekotasuna eta aberastasuna da aniztasuna, eta behar duen erantzuna ematea da gure betebeharra. Migrazioa ez da egoeraren araberako fenomeno bat: errealitate estruktural bat da». Migrazioaren erronkak ikastetxeko Hiritartasun Taldean dauka isla: proiektu horren bidez, herritartasun globalaren ikuspegia eta justizia soziala txertatu nahi dituzte eskualdean.
Boluntarioen lana
Proiektuan boluntarioak daude, eta, aisialdiko jardueretan parte hartzeaz gain, zubi lana egiten dute gizartearen eta gazteen artean. Hiritartasun Taldeko Alaia Berganza Gangoitiak azaldu du euren zeregina: «Arratsaldeetan, ikastetxeko hainbat irakaslek, gurasok eta hezitzailek gaztelaniazko, ingelesezko eta matematikako klaseak ematen ditugu modu boluntarioan. Ez dira soilik klaseak; horrela hasi ziren, baina harremanak sortu dira, bizikidetza nukleoak. Herrikide eta lagun bihurtu gara».
Proiektuaren arduradunen ustetan, lotura komunitario horrek harrera testigantza positiboak ere sortzen ditu, biztanleriak migratzaileen inguruan sortzen dituen aurreiritziak ezabatzeko. Dimentsio pertsonaletik globaltasun horretarako jauzia erakundeetaraino ere heldu dela azpimarratu du Pardok: «Aukera bat da hainbat erakunde jesuitak, Durangoko ikastetxetik hasi eta Ellacuria fundazioan eta Deustuko Unibertsitatean, adibidez, erronka sozial horietan arreta jartzen hasteko». |
2021-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/197047/sinpletasuna-ez-zait-gustatzen-gauzak-nahasteko-joera-daukat.htm | Kultura | "Sinpletasuna ez zait gustatzen: gauzak nahasteko joera daukat" | Urte asko daramatza Juanjo Gurreak askotariko materialei forma eta bizitza ematen. Eskultore ibilbidean hainbat aitortza egin dizkiote, eta pasioz kontatu du bere lan bakoitzaren istorioa. | "Sinpletasuna ez zait gustatzen: gauzak nahasteko joera daukat". Urte asko daramatza Juanjo Gurreak askotariko materialei forma eta bizitza ematen. Eskultore ibilbidean hainbat aitortza egin dizkiote, eta pasioz kontatu du bere lan bakoitzaren istorioa. | Zarauzko Alde Zaharrean, Salegi kalean, bazen duela urte batzuk denda berezi-berezi bat, gaur egun gero eta gutxiago dauden horietakoa. Jendeak zapatak konpontzera eraman ohi zituen hara, eta barrura sartzean saihetsezina zen hormetara begira geratzea, eskultura txikiz eta figura bitxiz josita baitzeuden. Juanjo Gurreak (Donostia, 1948) zapatak konpontzen atera du aurrera bizimodua, baina, betidanik, eskulturagintza izan da haren pasioa. Erretiroa hartu zuenean, denda itxi egin zuen, eta orain museo txiki bat gordeta dauka Salegi kaleko lokalak, tailer moduan erabiltzen baitu gaur egun Gurreak. Urteetan egindako hamaika lan bertan dauzka apain jarrita.
Noiz hasi zinen eskulturak egiten?
Txikitatik ibili izan naiz harriekin, egurrarekin edo bestelako materialekin jolasean. Esku artean neukan horrekin beti egiten nuen zerbait. Donostiako lantokia itxi zutenean, hona [Zarautzera] etorri nintzen bizitzera, eta langabezian egon nintzen denbora labur batez. Orduan hasi nintzen eskultura pixka bat handiagoak egiten. Zapata denda zabaldu nuen gero, eta asteburuetako eskultorea izan naiz harrezkero. Larunbatetan eta igandetan egiten nuen lan eskulturekin. Aste osoa pasatu ohi nuen lanean, asteburuan zer eta nola egingo nuen pentsatzen.
Oso berezia zen zure zapata denda, eskulturekin apainduta edukitzen baitzenuen.
Bai, beti egoten zen zerbait, erakusleihoan, batez ere. Plaieroei [Zarauzko hondartzako futbol txapelketa] buruzko zerbait, Igeldoko funikularrari buruzkoa, olagarroak, itsasondoa eta arrainak… Beti zeuden horrelako gauzak, eta umeak askotan geratzen ziren kristalari pegatuta begira. Barruan ere beti jartzen nuen zerbait zintzilik.
Orain kanpotik ez da barrualdea ikusten, baina kristala dekoratuta daukazu.
Bai. Erretiroa hartu nuenean, nire ibilbidean lagundu didaten guztien izenekin bete nuen kristala. Idatzi nuen lehen izena dendan zegoen haur batena izan zen. Nola zuen izena galdetu nion, eta “Amets” erantzun zidan. Orduan pentsatu nuen amets bat zela erakusleiho hartan islatu nahi nuena.
Nola aldatu zen zure bizitza erretiroa hartu zenuenean?
65 urte bete baino apur bat lehenago hartu nuen erretiroa. Aldaketarik handiena izan zen hona [tailer bihurtutako zapata dendara] egunero etorri behar ez izatea. Erretiratu ondoren lasai ateratzen nintzen kalera paseotxo bat ematera, eta banekien, nahi banuen, hemen neukala hau. Niretzat pentsatzeko lekua da hau, jolastekoa, gauzak egitekoa. Orain oso lan handiak ez ditut egiten, garai horiek pasatu ziren, baina zertxobait egiten dut, obligaziorik gabe.
Jarraitzen duzu lan berriak egiten, orduan?
Bai. Orain arte oso ondo moldatu naiz, baina egur handia eman izan diot gorputzari, asko jolastu izan dut futbolean, eta hori ordaindu egiten da. Belaunetan higatze handia daukat. Pena da, hondartzan egiten ditudalako marrazki handiak eskuarearekin. Baina, tira, agian hobe da hondartzan suabe ibiltzea mendira joatea baino.
Eskulturez gain, bestelako gauza batzuk ere egiten dituzu, beraz?
Ezkutu bat egin nuen behin, enkarguz, eta hondartzako kontuekin nabil orain. Horrekin jendeak esaten dit ez al didan penarik ematen nik halako lana hartu eta gero lan hori mareak ezabatzeak. Ez dit penarik ematen; nik gozatu egiten dut egiten, unean bertan jende askok ikusten du, eta argazkiak eta bideoak ateratzen dizkiot. Gustatzen zait arte iragankorra; gero mareak ezaba dezala. Hau, adibidez, duela gutxi egin nuen, eta Facebooken jarri nuen ikusgai [Gurrea bera ageri den bideo bat erakutsi dio kazetariari, abiadura bizian eskuarearekin hondarretan marrazki erraldoiak egiten ageri dena].
Eskulturan ere beti egiten ditut gauza desberdinak; beti saiatzen naiz aurretik egin ez dudan zerbait egiten, eta erraz otutzen zaizkit gauza berriak. Koadro hau, adibidez, jostailu baten modukoa da [marko baten barruan dagoen eskultura bat hartuta, piezak atera eta lekuz aldatu ditu]. Horrela jar dezakezu, edo beste modu honetara. Piezak aldagarriak dira, eta zuk asmatzen duzu nahi duzun bezalako eskultura. Hau goian jar dezakezu eta beste hori behean. Sinpletasunarekin ezin dut: gauza errazak ez zaizkit gustatzen. Beti ezin izaten da, baina nire eskultura askok mugimendua eduki dezaten saiatzen naiz.
Zer materialekin egiten duzu lan?
Egurra eta buztina askotan erabiltzen nituen lehen, baina denetik egin izan dut. Burdin herdoildua eta kartoia ere gustatzen zaizkit.
Baduzu material kutunik?
Ez, denek eduki dezakete beren xarma.
Tailer hau oso garrantzitsua izango da zuretzat, ezta?
Bai. Nik ezin dut egin eskultura handirik; ez nik, ez inork. Horretarako, maketa prestatzen dugu lehenengo, eta horiek hemen ditut gordeta. Tira, Jorge Oteiza hona etorri izan zenean esaten zidan hauek ez direla maketak, eskulturak baizik. Nik ez diet arrastoa jarraitu beste eskultoreei, neure kabuz ibili izan naiz beti, hori argi daukat. Baina Oteizak egin izan zituen piezak ikusita, klarionarekin eta abar, ohartu nintzen nireak are handiagoak zirela. Horregatik esaten zidan nireak ez direla maketak, eskulturak direla.
Beti pentsatu izan dut egiten dudan guztia egin daitekeela tamaina handian, baina horretarako lehiaketetara aurkeztu behar izaten da. Lehiaketa batzuek gaia aurretik jarrita izaten dute, eta beste batzuk libreak dira. Aukeratzen duten maketa irabazlea egin egiten dute handian, eta besteak hor geratzen dira. Sari garrantzitsu batzuk irabazteko zortea izan dut.
Zarautzen Itsas-lema jarri zenuen, lehiaketa bat irabazita, eta beste hainbat herritan ere badira zure lanak.
Bai. Zarauzkoa baino lehenago, Zumaian egin zuten beste lehiaketa bat, murruan eskultura bat jartzeko, eta finalista gelditu nintzen han. Orduko ideia apur bat aldatu eta Itsas-lema egin nuen, beste forma batekin. Torrevellan (Herrialde Katalanak) lehenengo saria irabazi nuen, eta hango itsas paseoan dago jarrita Sol vertical (Eguzki bertikala) eskultura. Beste hainbat lehiaketatan ere irabazi ditut aipamenak edo bigarren sariak, baina saririk garrantzitsuena Araian [Araba] dagoen eskulturarena izan zen. Caja Vitalen saria irabazi nuen, Espainia mailan oso garrantzitsua. Araban eskultura ibilbidea osatu zuten hamahiru herritan, oso egitasmo polita zen, eta Araiakoa irabazi nuen nik. Dirua jasotzea polita izaten da, baina obra egin egin behar izaten da gero, eta diruaren zati handi bat bidean geratzen da. Halere, izugarria izan zen; edonork nahiko zukeen sari hura irabazi.
Inoiz hartu al duzu eskulturagintza lan moduan, diru truke egiten den zerbaiten gisa?
Ez. Dirua lortu izan dudanean, hala suertatu zaidalako izan da. Gero, nonbaiten lan bat jarri nahi dudanean dirua ematen badidate, hobeto, noski, hemen inor ez delako leloa. Baina lehen asmoa ez da dirua lortzea, sortzea baizik. Lan handia egin dut, egin ahal nuena baino gehiago, agian. Denda tailer bihurtzen nuen. Behean lokal bat daukat tramankuluz beteta, eta txukunketa edo garbiketa premia galanta dauka lokal horrek.
Zer kontatzen dute zure eskulturek?
Lehenik eta behin, gustatzen zait niri gustatzen zaidan gauzak egitea, baina baita jendeari gustatzen zaizkionak egitea ere; forma atseginak izan daitezela. Forma borobilak egiten ditut askotan, goxora jotzen dut. Egurra, adibidez, beroa da, eta jendea erakarri egiten du, baina burdina ere, ondo landuz gero, oso xarmagarria izan daiteke. Azken urte hauetan, adibidez, asko erabili izan dut burdin herdoildua. Material horrekin egindakoa da, adibidez, Itsas-lema. Eta Araiako eskultura ere bai, herdoilgaitz ukitu batekin. Gainera, izan naiz pare bat aldiz Araiako eskultura ikusten, eta zoragarri zainduta dago. Umeak-eta aritzen omen dira jolasean, gainera.
Orokorrean, kaleko eskulturak gaizki zaintzen direla uste al duzu?
Tira, denetik dago. Itsas-lema-n pintaketa batzuk agertu izan dira, eta bihotzean min apur bat ematen du horrek, baina tira. Pena da jendeak ez errespetatzea, baina gertatzen dira horrelakoak. Itsas-lema ere mugitu egiten zen hasieran, eta argi jokoak egin zitezkeen. Baina jendeak ez du errespetatzen hori; aurrena kolpe bat ematen diote, gero beste zerbait gertatzen da… Noizbait konpondu izan dut, baina ezin dut pasatu egun guztia hura zaintzen.
Lehen esan duzu sinpletasuna ez zaizula gustatzen. Zergatik?
Batzuetan jotzen dut sinpletasunera, baina, normalean, konplikatzen hasten naiz. Mugitzen diren piezak, zintzilik gelditzen direnak, kolokan daudenak… gustatzen zaizkit. Batzuetan sinpleak ere gustatzen zaizkit, izan daiteke soila eta polita, baina normalean izaten dute beren zera hori. Halakoak ateratzen zaizkit. Nire joera da kontuak apur bat nahastea, gustatu egiten zait.
Zer eduki behar du eskultura batek ona izateko?
Denetik entzun dut horri buruz. Polita ez duela izan behar halakogatik, edo bestelako kontuak ere bai. Niri, gustatu egin behar zait eskultura. Erraza da, gustatzen zait ala ez zait gustatzen, ez diot buelta askorik ematen. Zuk eskultura bat erosten baduzu etxerako, lan hori salan edo sukaldean ikusten duzunean zerbait adierazi behar dizu, atentzioa eman behar dizu. Ezin da izan, besterik gabe, hor dagoen zerbait, ezer esaten ez duen zerbait.
Zure eskulturen inguruko azalpenak ematen dituzu?
Askotan zaila izaten da, serie batean lanean ari zarenean, eta pieza mordoa daukazunean, horri izena jartzea. Horiek, adibidez [apal bat seinalatu du], serie handi batean dauzkat gordeta. Buscando la curva [Kurbaren bila] jarri nion izena. Hagaxka zuzenak hartu eta tolestu egiten ditut. Gutxi gorabehera kurba eman behar diodala iruditzen zaidanean tolesten dut, eta horrela sortzen dut eskulturen serie osoa. Serie horren barruan, baditut metodo berdinarekin eginda gizaki itxura daukaten eskulturak ere. |
2021-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/197048/drag-a-karrikan-da.htm | Bizigiro | ‘Drag’-a karrikan da | Azken urteetan 'drag' artea eztanda egiten ari da Iruñerrian, eta urtetik urtera 'drag queen' gehiago ari dira beren lanak publikoan erakusten. 'Drag' arteari balioa emateko eskatu dute, eta,aurreiritzien aurka, ikusgaitasuna aldarrikatu. «'Drag'-a politika da» | ‘Drag’-a karrikan da. Azken urteetan 'drag' artea eztanda egiten ari da Iruñerrian, eta urtetik urtera 'drag queen' gehiago ari dira beren lanak publikoan erakusten. 'Drag' arteari balioa emateko eskatu dute, eta,aurreiritzien aurka, ikusgaitasuna aldarrikatu. «'Drag'-a politika da» | Iruñerriak kolorea hartu du azkeneko bost urteetan. Drag tailerrak, hitzaldiak eta ikuskizunak ugaritzen ari dira, pandemiak erritmoa geldotu badu ere. Interesa piztu du gaiak, eta ikusgaitasuna irabazi. Horrek drag queen gehiago sortzea ekarri du, eta Iruñerrian badira batzuk haien lanak publikoan aurkezten. Eztanda horren ardura puntu bat badute Donatella Mani, Albina Stardust eta Sussie Pussie trabestiek.
Gazteak dira, eta mezu politiko bat dute zabaltzeko. Eneko Gartzia (Burlata, 1997), Miguel Biurrun (Iruñea, 1999) eta Odei Alkazar (Iruñea, 1998), adiskideak ez ezik, gremioko kideak ere badira. Hirurak dira drag queen: Albina Stardust, Donatella Mani eta Sussie Pussie, hurrenez hurren. Argi dute drag-a tresna politikoa dela, genero bitasuna gainditzeko, norbera den modukoa eta aske izateko aldarria zabaltzen baitute lau haizeetara. Hori da trabestismoak ematen diena: askatasuna.
Txikitatik dira drag queen; hala uste dute hirurek. “Haurra nintzenean, banuen trabesti alderdi hori ezkutuan: amatxiri ezpainetakoa eta izebari takoiak kendu, eta aitatxiren irratiarekin playback egiten nuen”, kontatu du Sussie Pussiek: “Hau egiten nuenean, haurren tontakeriak ziren, baina, bat-batean, haurrak 15 urte ditu, eta ohartzen da jantzi horiek, ileordeak eta makillajea maite dituela. Behin, nire bikotekideak bere arropa utzi zidan; ispiluari begiratu, eta Sussie Pussie ikusi nuen”.
Donatella Manik uste du drag-a “izaeran” dagoela. Disneyren filmak ikusten zituenean, emakumeetan paratzen zuen arreta. Are, emakume gaiztoetan edo errebeldeetan: Grimhilde erregina, Maleficent eta Esmeralda ziren haren erreferenteak: “Beti janzten nintzen Maleficent bezala”. Barrutik ateratzen da norberaren drag-a: “Hasten zara ohartzen zure baitan badela zerbait beste sexukoa izatea eskatzen dizuna; nik modu femeninoan adierazten nuen nire burua”. Nerabezaroan “txundituta” utzi zuen La Prohibidak: “Hasieran, baztertu egin nuen, emakume itxura izan arren gizon ahotsa zuelako”. Baina gero ezagutu zituen beste batzuk, eta zaletu. 2017ko Aste Santuan Madrilera joan zen: diru guzia xahutu zuen bidaia hartan, besteak beste, 180 euroko ileorde bat erosita. Iruñeko Gurutzeko Plazako institutuan, batxilergoko galan, drag zela erakutsi zuen lehenbiziko aldiz. “Denek oso ongi hartu zuten, eta hori egiten jarraitzea erabaki nuen”.
Antzekoa da Albina Stardusten sorrera: “Ni trabesti jaio nintzen. Txikitan amaren takoiak eta ahizparen gonak jantzita familiakoei Lady Marmalade abestiaren ikuskizuna egiten nien”. Nerabezaroan alderdi hori ezkutatu bazuen ere, Gasteizera ikastera joan zenean hasi zen berriz ere: “Nire burua ezagutzen hasi nintzen, eta horrela ezagutu nuen drag-a. Eta drag-a ezagutuz nire burua are gehiago ezagutu nuen. Azkenean, nire identitatearen garapena izan da”. Hasieran argazkiak egiten zituen. Iruñeko LGTBI besta batean sortu zen Albina Stardust, Donatella Manik bultzatuta.
Askatu egiten ditu drag-ak: “Enekok Albinari asko erakutsi dio, baina baita Albinak Enekori ere. Azkenean, pertsona bera gara, eta Albinak askatasuna ematen dit nahi dudan bezalakoa izateko, hitz egiteko eta nire artea erakusteko”, kontatu du Albina Stardustek. “Berdin zait jendeak pentsatzea maritxu hutsa naizela, berdin zait; Mírame (begira nazazu) da nire singlea, eta horixe: begira nazazu, sekulakoa naiz eta”.
Ez da mozorro bat; argi utzi du Sussie Pussiek: “Beste pertsona bat bilakatzen naiz, baina ez naiz mozorrotutako gizon bat; nire izaera da, eta oso terapeutikoa da”. Lagundu dio genero estereotipoak gainditzen, eta bere izaeran “oreka” lortzen. Donatella Manik uste du gizartearen “beste ikuspegi bat” ematen diola drag-ak. “Jendeak jarraitzen nauela eta egiten dudana maite duela ikusteak gogobetetzen nau”.
Azken urteetan drag arteak ikusgaitasuna eta indarra lortu du Iruñerrian, baina oraindik bide luzea dago egiteko. Basamortu batean sortu zen Donatella Mani: ez zuen erreferenterik, ez zuen inor ezagutzen, baina berak aurrera egin zuen drag-arekin. “Bost urte daramatzat, eta gero eta gehiago garela ikustea pozgarria da”. Lehenbizikoa izan zen Iruñeko harrotasunaren manifestazioan drag jantzita agertzen, baina gero eta gehiago dira han ere, Albina Stardustek azaldu duenez: “Harrotasun eguna trabestien fashion week-a bihurtu da Iruñean. Denak elkarrekin joaten gara, apain eta zoragarri”. Sussie Pussiek uste du Iruñea nahiko hiri beatoa dela, eta ikusgaitasuna falta izan dela: “Ezkontza aurreko agur bestetarako kanpoko drag queen-ak ekartzen zituzten. Uste dut gu hasi garela ikusgaitasuna lortzen”.
Gizartearen begien aurrean
Erreferenteen beharra azpimarratu dute hiru drag nafarrek, karrikara ateratzeko bultzada baita. “Iruñean drag asko izanen ziren, baina etxearen itzalpean. Ederra da hori ere, baina ez genituen ezagutzen”, esan du Sussie Pussiek. Bide beretik jo du Albina Stardustek: “Iruñean drag-a beti egon dela uste dut, asko horrela jaiotzen baikara. Baina gero traba asko daude. Azkenean, drag izatea ausarta izatea da”. Gainera, drag ikuskizunak ez dira ohikoak izan: “Telebista saio batzuei eta LGBT komunitatearen garapenari esker, ikusgaitasun handiagoa eta erraztasun gehiago lortu ditugu”.
Aukera gutxi izaten direla salatu du Donatella Manik, LGTBI giroko ostatu gutxi daudela Iruñerrian, eta daudenak ere ez daudela “haien onenean”. “Serio hartu behar gaituzte; batzuek uste dute margotutako maritxu batzuk garela; aizu, hain erraza bada, egizu zuk”. Hirurek eskaintzen dituzte ikuskizunak. Musika eta umorea erabiltzen dituzte jendeak ongi pasatu dezan, baina baita haiengan eragiteko ere. “Drag-a arma politiko bat da”, argitu du Donatella Manik: “Aktibismo politiko eta soziala egiten ari gara gure mezuarekin; mezu ezkutu asko daude gure ikuskizunetan. Lan garrantzitsua egiten dugu: asko esatera ausartzen ez diren gauzez hitz egiten dugulako, eta mendeetan zokoratu diren identitateak erakutsi eta normalizatzen ditugulako”.
Albina Stardust kontent da handik eta hemendik deitzen dietelako hitzaldiak eta tailerrak emateko. Hala ere, oraindik lumafobia asko dagoela salatu du, eta aurreiritziei aurre egin behar zaiela. Gizartea irekitzen hasia da, hala ere, Donatella Maniren aburuz: “Trabestia gauza ilunekin lotzen zen lehen. Orain, homosexualitatearekin nahasten dute askok, baina, behintzat, ausartzen dira galdetzera. Gehiago onartzen da”. Azken eskari bat ere egin du Albina Stardustek: haien lanari balioa ematea. “Iruñerrian ez dago ikuskizunak egiteko taberna asko, eta daudenek ez gaituzte kontuan hartzen. Ez dute drag-a artetzat hartzen, eta bada”. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.