date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197533/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-125-udalbatzak-sinatu-dute-euskaldunako-deklarazioa.htm | Politika | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 125 udalbatzak sinatu dute Euskaldunako deklarazioa | Iazko abenduan aurkeztu zuten euskal presoak Euskal Herriratzeko adierazpena, eta hainbat taldek bat egin zuten: EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, ELAk, LABek, UGTk, CCOOk, Steilas-ek, EHNEk, ESK-k, Hiru-k, Etxalde-k, CGTk eta CNTk. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 125 udalbatzak sinatu dute Euskaldunako deklarazioa. Iazko abenduan aurkeztu zuten euskal presoak Euskal Herriratzeko adierazpena, eta hainbat taldek bat egin zuten: EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, ELAk, LABek, UGTk, CCOOk, Steilas-ek, EHNEk, ESK-k, Hiru-k, Etxalde-k, CGTk eta CNTk. | Iazko abenduaren 20an, Bilboko Euskalduna jauregian euskal presoak Euskal Herriratzeko adierazpena aurkeztu zuen Etxerat-ek. EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, ELAk, LABek, UGTk, CCOOk, Steilas-ek, EHNEk, ESK-k, Hiru-k, Etxalde-k, CGTk eta CNTk egin zuten bat adierazpenarekin, eta, geroztik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 125 udalbatzak ere sinatu dute.
Araban, bertzeak bertze, Laudion, Amurrion eta Trebiñun sinatu dute; Bizkaian, Gernikan, Leioan, Barakaldon eta Santurtzin; eta Gipuzkoan, Donostian, Irunen, Arrasaten eta Tolosan
Adierazpenak jasotzen du Espainiako Gobernuari «Euskal Autonomia Erkidegoko gizartearen» eta adierazpenaren izenpetzaileen «sostengu osoa» helarazten diotela euskal presoei «legedi arrunt soila eta espetxe politika normalizatu bat aplikatzeko beharrezkoak diren urratsak egitea erabakitzen badu, iraganeko logiken araberako legedian oinarritutako legedia behin betiko gaindituz».
Etxerat eta Sarek ontzat jo dute espetxe politika normalizatzeko bidean eginiko urratsa: «Espainiako eta Frantziako gobernuek espetxe politikaren humanizazioan eta salbuespenen bukaeran aurrera egiten jarraitzea espero dugu, konponbidearen eta bizikidetzaren bidean», nabarmendu dute.
Adierazpena sinatu duten herrien zerrenda:
Araba:
Donemiliaga, Barrundia, Iruraitz-Gauna, Zalduondo, Agurain, Dulantzi, Asparrena, Arraia-Maeztu, Lagran, Zuia, Urkabustaiz, Zigoitia, Oion, Laguardia, Samaniego, Bastida, Gaubea, Gesaltza, Kuartango, Erriberagoitia, Lantaron, Laudio, Amurrio, Okondo, Aiara herria, Artziniega, Argantzon eta Trebiñu.
Bizkaia:
Mungia, Gordexola, Zierbena, Mañaria, Arrankudiaga (eta Zollo), Arakaldo, Zeberio, Arrigorriaga, Zaratamo, Orozko, Basauri, Larrabetzu, Gernika, Elorrio, Mendata, Muxika, Morga, Ajangiz, Elantxobe, Güeñes, Gamiz-Fika, Gatika, Areatza, Lemoa, Bermeo, Zaldibar, Leioa, Erandio, Arantzazu, Igorre, Ermua, Lezama, Derio, Zamudio, Sondika, Loiu, Aulesti, Markina-Xemein, Barakaldo, Zornotza, Alonsotegi, Santurtzi, Berriz
Gipuzkoa:
Irun, Astigarraga, Hernani, Usurbil, Elgoibar, Deba, Mutriku, Arrasate, Bergara, Oñati, Donostia, Ataun, Beasain, Itsasondo, Lazkao, Legazpi, Legorreta, Ordizia, Ormaiztegi, Segura, Urretxu, Zaldibia, Zegama, Zerain, Zumarraga, Getaria, Aia, Zarautz, Zumaia, Lezo, Oiartzun, Pasaia, Aduna, Alegia, Altzo, Amezketa, Anoeta, Asteasu, Berastegi, Elduain, Gaztelu, Ibarra, Irura, Leaburu, Lizartza, Orexa, Tolosa, Villabona, Zizurkil, Aizarnazabal, Azkoitia, Azpeitia, Errezil, Zestoa. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197534/xabier-anduaga-tenor-donostiarrarentzat-opera-awards-sarietako-bat.htm | Kultura | Xabier Anduaga tenor donostiarrarentzat Opera Awards sarietako bat | ‘Opera’ aldizkariak abeslari gazterik onenaren saria eman zion atzo, Londresen | Xabier Anduaga tenor donostiarrarentzat Opera Awards sarietako bat. ‘Opera’ aldizkariak abeslari gazterik onenaren saria eman zion atzo, Londresen | Vasilisa Berzhanskaia (1993) mezzo-soprano errusiarra eta Xabier Anduaga (1995) tenor donostiarra abeslari berri onenak izendatu zituen Opera aldizkariak atzo Londresen, International Opera Awards sarietan.
Anduaga hamabost urterekin hasi zen bakarlari, Donostiako Orfeoian. Musikene Euskal Herriko goi mailako ikastegian egin zituen musika ikasketak, eta Elena Barbe sopranoarekin kantukoak. Ondoren, beste interprete hauekin ere jardun zuen: Alberto Zedda, Ana Luisa Chova, Ernesto Palacio eta Juan Diego Florez, besteak beste.
Hain zuzen ere, Zedda maisuak 2016an Italiako Pesaroko Accademia Rossinianan parte hartzeko aukeratu zuen Anduaga, eta Gioacchino Rossiniren Il Viaggio a Reims (Reimsera egindako bidaia) opera kantatuz egin zuen debuta.
Gaur egun, Madrilgo Errege Antzokian entseatzen ari da Anduaga, Gaetano Donizettiren Viva la mamma opera egingo baitute ekainaren 2tik 31ra bitartean, 11 funtziotan.
International Opera Awards sari nagusiak Lise Davidsen soprano norvegiarrarentzat eta Javier Camarena tenor mexikarrarentzat izan dira. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197535/iturrietako-labrazako-eta-arkamoko-parke-eolikoen-aurkako-alegazioak-aurkeztu-ditu-eh-bilduk.htm | Gizartea | Iturrietako, Labrazako eta Arkamoko parke eolikoen aurkako alegazioak aurkeztu ditu EH Bilduk | Eusko Jaurlaritzari kokalekuak aukeratzeko orduan «kudeaketa txarra» egin izana leporatu dio EH Bilduk. Koalizioak nabarmendu du gune horiek Natura 2000 sarean sartutako Kontserbazio Berezirako Eremuak direla. | Iturrietako, Labrazako eta Arkamoko parke eolikoen aurkako alegazioak aurkeztu ditu EH Bilduk. Eusko Jaurlaritzari kokalekuak aukeratzeko orduan «kudeaketa txarra» egin izana leporatu dio EH Bilduk. Koalizioak nabarmendu du gune horiek Natura 2000 sarean sartutako Kontserbazio Berezirako Eremuak direla. | Arabako Natur Insititutuak atzo egin zuen alegazioak aurkezteko lehen urratsa, eta gaur EH Bilduk ere bide bera jarraitu du. Espainiako Gobernuak Araban duen ordezkaritzan aurkeztu ditu Aixendar konpainiak Labrazan, Arkamon eta Iturrietan (Araba) egitekoak dituen parke eolikoen kontrako alegazioak. EH Bilduko eledun Kike Fdez. de Pinedok gogorarazi du koalizioak eskua luzatu ziela Foru Gobernuari eta Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun Nagusiari alegazioak batera aurkezteko, baina ez dutela erantzunik jaso.
Fdez de Pinedok nabarmendu du Eusko Jaurlaritzak kokaleku horiek aukeratzeko orduan «kudeaketa txarra» egin duela, eta «planifikazio txarra» egon dela. Halaber, oroitarazi du gizartearen gaitzespen zabala dagoela proiektuaren kontra, eta gizarte erakundeek, udalek, kontzejuek eta talde ekologistek 18.000 alegazio baino gehiago dituztela oroitarazi du.
EH Bildurentzat bereziki larriak dira Iturrietako eta Arkamoko kasuak, bi gune horiek Natura 2000 sarean sartutako Kontserbazio Berezirako Eremuak direlako. «Argi utzi nahi dugu Eusko Jaurlaritzak atzera egin behar du zentral horiek Labrazan, Iturrietan eta Arkamon eraikitzeko ahalegina. Sistema berriztagarrien hedapena ordenatua eta arduratsua izan behar da», nabarmendu du Fdez de Pinedok.
Arabako Natur Institutua ere aurka
Arabako Natur Institutuak (ANI) alegazioak aurkeztu zituen atzo Arkamon eta Iturrietako mendietan parke eolikoak egiteko proiektuaren kontra. ANIk salatu zuenez, Europa Natura 2000 sarearen barruan daude bi zonak, eta kontserbaziorako gune babestu gisa izendatuta daude. Bertzeak bertze, landare espezie endemikoak, hegazti harrapakariak, saguzarrak eta aztore arranoak bizi dira bertan.
Elkarteak nabarmendu zuenez, haize errotek inpaktu bisual handia eragingo lukete, eta hori ez da bateragarria egun dagoen paisaiarekin: «Haize errota horiek paratzeak obra zibil handi bat eskatzen du, sartzeko pistak, plataforma elektrikoak eta transformadoreak eraiki beharko liratekeelako». Elkarteak nabarmendu zuen bai Arkamo, bai Iturrietako mendiak fauna botanika eta paisaia aberastasun handiko guneak direla eta daukaten izendapenek nahikoa babes eman beharko lukeela horrelako proiektuen aitzinean. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197536/erabakitzeko-eskubidearen-inguruan-mintzatu-dira-haimaka-gararen-laugarren-mahai-inguruan.htm | Politika | Erabakitzeko eskubidearen inguruan mintzatu dira Haimaka Gararen laugarren mahai inguruan | Hamaika Gara egitasmoaren sustatzaileek antolatu duten solasaldi zikloko laugarrena egin dute Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako ordezkari banak, Martxelo Otamendik moderatuta. | Erabakitzeko eskubidearen inguruan mintzatu dira Haimaka Gararen laugarren mahai inguruan. Hamaika Gara egitasmoaren sustatzaileek antolatu duten solasaldi zikloko laugarrena egin dute Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako ordezkari banak, Martxelo Otamendik moderatuta. | Galizian, Katalunian eta Euskal Herrian erabakitzeko eskubidearen inguruan izan diren prozesuez mintzatu dira gaurkoan. Europaren eta Espainiaren aurrean elkarlana sustatzeaz, batera aritzeko esparruez eta beste hainbat erronkaz aritu dira Marcel Mauri Kataluniako Omnium Culturaleko ordezkaria, Maria Xose Bravo Via Galega taldeko kidea eta Amalur Alvarez Gure Esku-ko bozeramailea. Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak egin ditu moderatzaile lanak. Mahai ingurua zuzenean ikusi ahal izan da BERRIA.eus-en
Bravok adierazi du erabakitzeko eskubidea ezinbestekoa dela gizarte eta ekonomiako eguneroko kontuak ebazteko. «Demokratikoki erabaki ahal beharko genuke zer izan nahi dugun».
Maurik nabarmendu du bere erakundeak azken urteotan pairatu duen jazarpena, Espainiaren aldetik, eta gogoratu du kartzelan dituen kideak: «Omniumen askoz iraunkorragoak gara errepresioaren aurrean». Azken urteotan gertatutakoaz «ikasi» behar dela, eta «jauzi handiagoa egin».
Alvarezek, berriz, esan du «urratsak» egin behar direla galdeketa bat egin baino lehen, «erabakitzea prozesu bat delako, gertaera bat barik». Eta dei egin die Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako eragileei agendak sinkronizatzera, «fronte demokratizatzaile bat sortzeko»
Hamaika Gara ekinbideko sustatzaileek zazpi solasaldiko ziklo bat antolatu dute, eta Galeusca: hiru herri erabakitzeko bidean solasaldia zikloko laugarrena izango da. Burujabetzaren eta erabakitzeko eskubidearen inguruan hausnartzea, eta «aktualitateari lotuta dauden beste gai batzuekin duten intersekzionalitatea aztertu eta herri eztabaida bat elikatzea» dira egitasmoaren helburu nagusiak. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197537/cebekek-konplexuak-uxatzeradeitu-du-fiskalitatea-lehiakortasun-tresna-moduan-erabiltzeko.htm | Ekonomia | Cebekek «konplexuak uxatzera» deitu du fiskalitatea lehiakortasun tresna moduan erabiltzeko | EAEko BPGa %0,2 igo da aurtengo lehen hiruhilekoan, baina Bizkaiko enpresarien elkartea baikor dago: «Lehenago edo geroago igoko da. Ziur asko, txertaketaren eskutik». | Cebekek «konplexuak uxatzera» deitu du fiskalitatea lehiakortasun tresna moduan erabiltzeko. EAEko BPGa %0,2 igo da aurtengo lehen hiruhilekoan, baina Bizkaiko enpresarien elkartea baikor dago: «Lehenago edo geroago igoko da. Ziur asko, txertaketaren eskutik». | «Euskal ekonomiak igoera epela izan du aurtengo lehen hiruhilekoan. Epe laburrerako aurreikuspenak moteldu egin dira, baina ez gaude ezkor. Lehenago edo geroago egingo du gora; ziur asko, txertaketaren eskutik». Iñaki Garcinuño Cebek Bizkaiko enpresarien elkarteak horrela laburbildu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiaren urte hasiera. Datuak, dena den, ez dira espero bezain onak. Iazko azken hiruhilekoan %0,5 handitu zen BPGa, eta aurtengo lehen neurketa apalagoa izan da. Garcinuñoren iritziz, pandemiaren laugarren olatuak eta txertaketa moteldu izanak eragin zuzena dute datuan, ekonomiaren susperraldia eta bereziki zerbitzuen sektorekoa atzeratu duelako. Hala ere, baikor dago, sinetsita baitago ekonomia suspertzen hasten denean prozesu egonkorra izango dela. BPGa aurten %6,5 igoko dela aurreikusten da.
Cebekek aurtengo bere lehen inkestaren datuak plazaratu ditu, eta enpresa gehienak iazko abenduan bezalaxe daude. %50ek eskaera maila «baxua edo oso baxua» dute; hala ere, apirilean eta maiatz hasieran hazkunde zantzu txikiak sumatu ditu elkarteak. Enpleguari dagokionez, enpresen %75ek egungo langile kopurua mantenduko dutela uste dute; %14k, murriztu egingo dutela; eta %17k, handitu egingo dutela. Alde horretatik, aldi baterako erregulazioak erreminta oso baliagarria direla nabarmendu du, eta ekonomiak «dopatuta» jarraitu behar duela. Laguntza publikoez ari zen.
Aldi baterako erregulazioekin pozik dago, baina, Garcianuñoren ustez, berriz aztertu behar da «COVIDarengatik kaleratzeak egiteko debekua». Haren ustez, pandemia luzatzen ari da, eta aldaketa bat behar da, lantaldeari buruzko erabakiak hartzeko garaian enpresek duten «ziurgabetasuna» ez delako lagungarria: «Erregulazio bat saihesteko biderik onena aldi baterako erregulazioa da, eta aldi baterako erregulazioa saihestekoa, aurrez hitzarturiko malgutasuna».
Enpleguaz hitz egitean, Garcinuñok kritika oso zorrotzak egin dizkie sindikatuei: «Langileen eta enpresen aurka doaz. Marketina egiten dute. Elkarrizketa sozialaren mahaia mespretxatzen dute. Alderdi politikoak balira bezala jokatzen dute, nahiz eta inork ez dituen bozkatu». Zehazten hasita, sindikatu abertzaleei egotzi die jarrera hori, eta ELAri bereziki: «Hauteskunde sindikaletan babes sendoa duen heinean, ardura handiagoz jokatu beharko luke. Euskal gizartearen eta lan harremanen ingurunearen mesederako, adostasuna beharrezkoa da».
Zerga igoerarik ez
Enpresentzako «dopina» aipatu du Garcinuñok, eta argi hitz egin du: «Madrilen zergak jaistearen alde egiten duen alderdi batek irabazi ditu hauteskundeak; horrek kontzertu ekonomikoaren erabileraren inguruan hausnartzera eraman behar gaitu. Konplexuak uxatu behar ditugu kontzertu ekonomikoa lehiakortasuna hobetzeko lanabes moduan erabiltzeko. Besteak beste, zerga tipoa jaitsiz». Cebeken diskurtsoa ezaguna da, eta berriz errepikatu du: zenbat eta tipo baxuagoak, orduan eta aukera handiagoa enpresak erakartzeko, eta haren bidez enplegua.
«Lehentasuna, orain, enpresak berpiztea da. Ezin dugu prozesua oztopatu: hau ez da presio fiskala igotzeko garaia», gehitu du. Horri dagokionez, azaldu du nazioarteko funtsak enpresa asko erosten ari direla, baina horrek ez duela zertan sustraien galera ekarri. Hori eragozteko baldintza ekonomiko egokiak sortzeko eskatu du, eta erantsi du bakarrik eztabaida zabal baten bitartez lortu daitekeela hori. Azkenik, Garcianuñok asteazkenean utziko du bere postua, zortzi urteko ibilbidearen ondoren, eta bere jardunaren balantze ona egin du. Carolina Perez Toledok ordezkatuko du. EAEn lurralde mailako enpresa elkarte bat zuzenduko duen lehen emakumea da. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197538/testen-43-positiboak-izan-dira.htm | Gizartea | Testen %4,3 positiboak izan dira | 536 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak | Testen %4,3 positiboak izan dira. 536 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak | Osakidetzak eta Osasunbideak atzo 12.373 test egin zituzten COVID-19a atzemateko, eta 536 izan ziren positiboak: testen %4,3. Bizkaian atzeman zituzten kasu gehien: 265. Atzetik doaz Gipuzkoa (163), Nafarroa (75) eta Araba (32). Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei begira, zazpi aste baziren %5eko portzentajetik gora zebiltzala bat, eta orain %4,7ko ehunekoa lortzea nabarmentzeko moduko datua da. Nafarroako datuak bakarrik begiratuta, positibo tasa %2,9 da, dezente apalagoa.
Intzidentzia tasa metatuaren bilakaera ere, oro har, beherakoa da. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, azken datuen arabera, 402,5 kasukoa da, eta, hainbat kalkuluren arabera, bihar, beherako joerak etenik ez badu, 400eko muga horretatik behera egongo da. 400eko muga erabiltzen zuen Jaurlaritzak alarma egoera bertan behera utzi aurretik, aparteko murrizketak ezartzeko, behin portzentaje horretatik gora birusaren transmisio arriskua asko handitzen dela adierazita. Nafarroan 269 da.
Erietxeetan egoera arintzen ari da. Atzo 75 COVID-19aren ondoriozko ospitaleratze egin behar izan zituzten Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, ZIU Zainketa Intentsiboen Unitateetan orain 184 paziente daude, eta 452 gaixo dira gela arruntetan erietxeraturik. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197539/ballymurphyko-sarraskiko-biktimak-errugabeak-zirela-ebatzi-dute.htm | Mundua | Ballymurphyko sarraskiko biktimak errugabeak zirela ebatzi dute | Siobhan Keegan epaileak jakinarazi du hilketak «justifikaziorik gabeak» izan zirela, eta zibilek ez zutela harremanik talde paramilitarrekin. 1971ko abuztuaren 9 eta 11 bitartean, Erresuma Batuko soldaduek hamar lagun hil zituzten Belfasten. | Ballymurphyko sarraskiko biktimak errugabeak zirela ebatzi dute. Siobhan Keegan epaileak jakinarazi du hilketak «justifikaziorik gabeak» izan zirela, eta zibilek ez zutela harremanik talde paramilitarrekin. 1971ko abuztuaren 9 eta 11 bitartean, Erresuma Batuko soldaduek hamar lagun hil zituzten Belfasten. | Mende erdiko borrokaren ostean, Ballymurphyko sarraskian hildakoen ahaideek urte luzez espero zutena entzun dute: hamar biktima errugabeak zirela, eta horien heriotzak «justifikaziorik gabeak» izan zirela.
1971ko abuztuaren 9tik 11ra, 36 orduan, Erresuma Batuko armadaren paraxutisten erregimentuak hamar zibil hil zituen —gerora hil zen beste bat, ospitalean—, IRA Irlandako Armada Errepublikanoko kideak atxilotzeko operazio batean; garai hartan, soldaduek baimena zuten IRAko boluntarioak atxilotzeko, eta gero horiek epaiketarik gabe espetxeratzeko.
Ikerketa ofizialaren arabera, hildakoak «terroristak» ziren, eta horrek libratu egin zituen Ipar Irlandako hiriburuan egon ziren soldaduak; senideentzat, baina, «iraina» izan zen ondorio hori. Bloody Sundayn (Igande Odoltsua) gertatu ez bezala, Belfast mendebaldeko Ballymurphy auzoan ez zen izan ez kazetaririk ez kamerarik, eta inork ez zuen dokumentatu gertaturikoa.
Gaur jakinarazitako ondorioetan, ordea, Siobhan Keegan epaileak ebatzi du hamar hildakoak ez zirela talde paramilitar bateko kide, ez zutela armarik eskura eta ez zirela Erresuma Batuko militarrentzako mehatxu; hala, egun horietan 11 lagun hil zituzten arren, Keeganek ondorioztatu du horietako bat ez zutela soldadu britainiarrek hil.
Zehazki, Keeganek azaldu du hamar heriotzetako zazpitan «neurriz kanpo» erabili zela indarkeria, eta kritiko agertu da garai hartan gainontzeko hirurak ikertu ez zirelako. Are, bere ikerketak eta testigantzek iraun bitartean Erresuma Batuko armadak emandako froga eskasiaz ere ohartarazi du.
Epailearen sententziak poza eragin die ahaideei, eta txaloak ere entzun dira auzitegi barruan, erabakiaren irakurketaren berri ematen aritu diren hedabideek azaldu dutenez; hala, Keeganek espero du epaiak «bakea emango diela familiei». Ebazpenaren berri izan ostean, senideek jakinarazi dute «euforiko eta lasai» daudela: «Beti jakin izan dut nire aita errugabea zela, baina orain munduak ere badaki. Emozionala izan da, bide luze-luzea izan da, 50 urte itxoin behar izan dugu», adierazi du Joseph Murphyren alaba Janet Donnellyk.
Politikagintzatik, Michelle O'Neill Ipar Irlandako lehen ministrordeak adierazi du gaurkoa «biktimentzako eta egiarentzako eguna» dela: «Ballymurphyn gertaturikoa estatu hilketa bat izan zen, eta, hamarkada luzez, britainiar gobernuak ezkutatu egin du hori». Naomi Long Justizia ministroak, berriz, esan du Erresuma Batuko Gobernuak barkamena eskatu behar duela Ballymurphyn gertaturikoagatik.
Mende erdi iraun duen ahaideen presio kanpainak fruitu zenbait eman zituen 2016an, Ipar Irlandako auzitegietako presidente Charles Declan Morganek gomendioa eman baitzuen Ballymurphyn gertaturikoa argitzeko ikerketa bat abiatzeko; gobernuak finantzaketaz eztabaida handia izan ostean, justiziak 2018ko urtarrilean baieztatu zuen martxan jarriko zutela.
Urte hartako azaroan hasi ziren lekukotzak entzuten, eta hainbat soldadu ohiren testigantzek berebiziko garrantzia hartu zuten. C4 deiturikoarenak, esaterako —73 urte ditu—, adierazi zuen Ballymurphyn «hilketak» ikusi zituela egun horietan: «Ekintza terroristekin zerikusirik ez zuten zibilei tiro egin zieten». Hura ez zen paraxutisten erregimentuko soldadua, baina egun horietan Ipar Irlandan zegoen, familia bisitatzen.
2019ko martxoan, berriz, Geoffrey Howlett jeneral ohiak —91 urte ditu— azaldu zuen bere soldaduek uste zutela «lana ongi» egin zutela 1971ko egun horietan, eta «pixka bat kitzikatuta» zeudela, baina «ez hilketengatik».
Haren iritziz, Ballymurphy auzoan tiro egin zieten zibilak ez ziren IRAko boluntarioak, baina egun horietako giroa «gerretakoen antzekoa» zen. W97 deituriko lekukoak ere —soldadu ohiak— oroitzapen hori du, martxoaren 19an azaldu zuenez; esperientzia «beldurgarri bat» aipatu zuen: «Gure baseari tiro egin zioten, oso gogor. Benetan oso beldurgarria izan zen». Urteotan gogoratzen duenaren arabera, tiroketek «hainbat ordu» iraun zuten.
Ehun lekuko; besteak beste, Gerry Adams
Denera, epaileak 100 testigantza baino gehiago entzun ditu iragan urteko martxora arte; besteak beste, 60 soldadu ohirenak, 30 zibil baino gehiagorenak eta balistikan eta patologian aditu direnenak. Gerry Adams Sinn Feinen buruzagi ohiak ere eman zuen bere lekukotza.
Besteak beste, auzi hauek aztertu dituzte urte eta erdi iraun duen prozesuan: zer egoeratan hil ziren biktimak; nolakoak izan ziren Erresuma Batuko armadaren operazioaren helburua, plana eta kontrola; zenbaterainoko indarkeria hilgarria erabili zen operazioan; eta biktimek premiazko laguntza medikoa jaso ahal izan ote zuten.
1971ko abuztuaren 9an, Hugh Mullan apaizari eta Frank Quinn gazteari Belfast mendebaldeko Springfield Park inguruan egin zieten tiro; Mullan, hain justu, zaurituriko zibil bati lagundu nahian ari zen, eta zapi zuri bat zuen eskuan.
Horiez gain, Divismore Parken, Erresuma Batuko armadaren kuartel baten kanpoan, soldaduek Noel Philips gazteari, Murphyri, Joan Connollyri eta Daniel Teggarti egin zieten tiro; epaileak adierazi du balitekeela inguruan IRAko boluntarioak tiroka egotea, baina ez dagoela frogarik biktimak talde paramilitarrarekin lotzeko.
Azkenik, hurrengo egunean, militarrek Eddie Doherty hil zuten Whiterock kalean, hari ere tiro eginda, eta, abuztuaren 11n, Whiterock Roaden, Joseph Corr eta John Laverty hil zituzten. John McKerr gerora hil zen. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197540/nafarroako-auzitegi-nagusiak-atzera-bota-du-etxeratze-agindua.htm | Gizartea | Nafarroako Auzitegi Nagusiak atzera bota du etxeratze agindua | Erabakiaren arabera, etxeratze aginduaren neurriak ez du egungo beharren eta proportzionaltasunaren erregela betetzen. Ostalaritzako establezimenduetako terrazen ordutegi muga ere ez du berretsi, etxeratze aginduari lotutako neurri bat delako. | Nafarroako Auzitegi Nagusiak atzera bota du etxeratze agindua. Erabakiaren arabera, etxeratze aginduaren neurriak ez du egungo beharren eta proportzionaltasunaren erregela betetzen. Ostalaritzako establezimenduetako terrazen ordutegi muga ere ez du berretsi, etxeratze aginduari lotutako neurri bat delako. | Nafarroako Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du Nafarroako Gobernuak indarrean mantendutako etxeratze muga: gaur egun, gaueko 23:00etatik goizeko 6:00ak bitarte zehaztuta dago muga hori. Gauean gerta daitezkeen jende pilaketa ugariak eta kaleko edana eragozteko hartu zuen erabaki hori Nafarroako Gobernuak, baina Nafarroako Auzitegi Nagusiak deuseztatu egin du, eta adierazi du neurriak ez duela beharren eta proportzionaltasunaren erregela betetzen. Ostalaritzako establezimenduetako terrazen ordutegi muga ere ez du berretsi, etxeratze aginduari lotutako neurri bat delako.
Erabakiarekin batera adierazi dutenaren arabera, kaleko edana eta jende pilaketa horiek eragotzi nahi izana ez da nahikoa arrazoi hain modu «inbaditzailean» oinarrizko eskubideak mugatzeko. Gaineratu dutenez, neurri murriztaile horiek «ez dituzte behar bezala justifikatu beharraren eta proportzionaltasunaren erregela betetzeko». Gainera, nabarmendu dute kaleko edanaren edo kaleko zurrutaren gaineko kontrola «legeria arrunta aplikatuz» egin daitekeela, «pandemia baino lehen egiten zen bezala».
Behin erabaki hori hartuta, Nafarroako Gobernuak errekurtso bat aurkeztu dezake Auzitegi Gorenean, eta, hori egitekotan, han aztertuko dute gaia sakonago. Nafarroako Auzitegi Nagusiak nabarmendu duenez, inoiz ez dituzte zalantzan jarri Nafarroako Gobernuak hartutako eta zehaztutako neurriak –konfinamendu perimetrala eta abar–, eta esan dute ez dutela auzitan jartzen erabaki horien eraginkortasuna. Hala ere, azpimarratu dute hori ez dela nahikoa funtsezko eskubide bat «hain neurri murriztailean» mantentzeko.
Eremu pribatuan zein publikoan gehienez sei pertsona biltzeko mugei dagokienez, salak dio «egokia eta proportzionala» dela erabakia, aurreko ebazpenetan adierazi duen bezala. «Agerikoa da kutsatze ugari gertatzen ari direla espazio horietan, neurriak malgutzen direlako; beraz, ez litzateke logikoa esatea eremu publikoan sei pertsona baino gehiagoko bilkurak ezin direla egin, eta, aldi berean, eremu pribatuan horixe bera baimentzea, horrek dakarren arriskuarekin», argudiatu dute epaileek. Gaineratu dute Nafarroako Gobernuak aurkeztutako txostenek agerian uzten dutela gune publikoetan eta pribatuetan jende asko biltzen denean kutsatze asko izaten direla, eta, beraz, gehienez sei lagun biltzeko muga ezartzea erabaki «proportzionala» dela kutsatzeak eragotzi edo gutxitu nahi badira.
Horrez gain, Nafarroako Justizia Auzitegiak ontzat jo ditu Nafarroako Gobernuak hartutako gainerako neurriak, bereziki gurtza aretoetan ezarritako edukiera mugak: «Beharrezkoak eta proportzionalak dira». Gainera, Administrazioarekiko Auzien Salak joan-etorriak mugatzeko eskumena aitortu dio Nafarroari. Beraz, herrikako itxialdi perimetralak ezartzerik izango du. Auzitegiaren erabakia jakin bezain laster, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak esan du errespetatzen duela, baina zehatz-mehatz aztertuko dutela ebazpena. Hori bai, «harrituta» agertu da epaileek ostalaritzako terrazen ordutegiaren muga baztertzeko hartutako erabakiarekin. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197541/pezeta-bilketa-malawiko-lgtbiq-kolektiboaren-alde.htm | Gizartea | Pezeta bilketa, Malawiko LGTBIQ+ kolektiboaren alde | Alaitz Saizar pasaitarrak jarri du martxan egitasmoa, Malawiko beste bi ekintzailerekin batera. Dirua biltzeko kanpaina jarri dute martxan, GKE bat sortzeko asmoz. | Pezeta bilketa, Malawiko LGTBIQ+ kolektiboaren alde. Alaitz Saizar pasaitarrak jarri du martxan egitasmoa, Malawiko beste bi ekintzailerekin batera. Dirua biltzeko kanpaina jarri dute martxan, GKE bat sortzeko asmoz. | Malawin zegoela, Emory 23 urteko gaztearen kasuaren berri izan zuen Saizarrek. Lesbiana izateagatik kale gorrian geratu zen Emory, eta LGTBIQ+ kolektiboaren aldeko kanpaina bat abiatu dute orain biek, beste ekintzaile batekin batera. Iragan hilabetean BERRIAk Saizarri egin zion elkarrizketan, azaldu zuen malawiarrentzat «ez dagoela» pertsona homosexual edo transexualik, 186.000 malawiar LGBTQI+ gisa identifikatzen diren arren: «Sexu berekoen arteko harremanak immoraltzat jotzen dituzte, arau kultural eta ideologia erlijiosoengatik». Legea ere ez daukate alde kolektibo horretako pertsonek: sexu bereko pertsonekin harremanak izateagatik bost urteko kartzela zigorra ezartzen du legeak emakumeentzat, eta hamalau urtekoa gizonezkoentzat. Transexualitatea, berriz, legez kanpokoa da.
Egitasmoaren bidez biltzen duten diruarekin, kolektiboaren egoera hobetzeko asmoa daukate, eta, horretarako, GKE bat sortzekotan dira: «Arazoren baten aurrean dagoen orok nora joana izatea da gure asmoa. Kolektiboko datu base bat eduki nahi dugu, eta hiru edo lau hilabetetik behin dei bat egin, haien egoeraren jarraipen bat egiteko. Bakarrik ez daudela sentitu behar dute. Laguntza psikologikoa eta juridikoa ere eman nahi diegu», azaldu zuen pasaitarrak elkarrizketan. Herrialdeko egoeraren berri emateko, bideo bat zabaldu dute.
Pasai Antxoko Topaguneak kanpainan lagundu nahi izan du, eta sareetan zabaldu du proposamena: ekainean pezetak eurotara aldatzeko epea bukatzen dela eta, pezeta zaharrak atera eta eurotara aldatu ondoren, kanpainarako ekarpena egiteko baliatzeko deia luzatu dute. Hala ere, pezetarik ez duenak ere ekarpena eurotan egiteko aukera izango du. Maiatzaren 16an, 12:30etik 13:30era izango da ekarpena egiteko aukera, Antxoko Zumardia kalean. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197542/pertsona-bat-zendu-da-aiaran-izandako-auto-istripu-batean-eta-bertze-bat-zauritu.htm | Gizartea | Pertsona bat zendu da Aiaran izandako auto istripu batean, eta bertze bat zauritu | Hiru autok izan dute istripua, goizeko 11:00etan. | Pertsona bat zendu da Aiaran izandako auto istripu batean, eta bertze bat zauritu. Hiru autok izan dute istripua, goizeko 11:00etan. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, goizeko 11:00etan izan da istripua, A-625 errepidean, Aiara (Araba) parean. Hiru autok talka egin dute, eta gidarietako bi autoan harrapatuta geratu dira; suhiltzaileek atera behar izan dituzte. Horietako bat han bertan hil da, eta bertzea larrialdi zerbitzuek erietxera eraman behar izan dute.
Ertzaintzak ikerketa abiatu du gertatutakoa argitzeko. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197543/erik-jakak-ez-du-jokatuko-banakako-txapelketa.htm | Kirola | Erik Jakak ez du jokatuko Banakako Txapelketa | Egungo buruz buruko txapeldunak perikarditisa du, eta lau eta zortzi aste bitartean beharko du osatzeko. Baikorekin jokatu duen lehen partidan hartu du min. | Erik Jakak ez du jokatuko Banakako Txapelketa. Egungo buruz buruko txapeldunak perikarditisa du, eta lau eta zortzi aste bitartean beharko du osatzeko. Baikorekin jokatu duen lehen partidan hartu du min. | Erik Jakak ezingo du buruz buruko txapela defendatu. Lizartzako (Gipuzkoa) aurrelariak perikarditisa du, eta, medikuen arabera, lau eta zortzi aste bitartean beharko du osatzeko. Jaka igandetik dago ospitalean, Bilbon, IMQ Zorrotzaurreko klinikan, Miribillako jaialdiko lehenbiziko partida jokatzen ari zela ondoezik sentitu zenetik. Mina sentitu zuen bularraldean, eta horrek arnasa hartzea zaildu zion. Zorabiatu eta guzti egin zen. Halere, saiatu zen jokatzen, baina, hobera egin beharrean, okerrera egin zuen. Hori ikusita, partida bertan behera uztea erabaki zuen.
Handik gutxira, anbulantzia batean zegoen, klinikarako bidean, probak egin ziezazkioten, eta han dago ordutik. Ondo bidean, gaur emango diote sendagiria. Baina Banakako Txapelketa asteburu honetan bertan hastekoa da —bihar aurkeztuko dute, Donostian, Kursaal jauregian—, eta, txapelduna izanda, Jakak datorren astera arte jokatu behar ez zuen arren, lesioak txapelari eusteko aukerarik gabe utzi du.
Kolpe latza da: batetik, iaz egindako lan bikaina errepikatzeko aukerarik gabe utzi du; bestetik, kolpe batez apalduko zaio Baikorekin sinatzeak eragindako ilusioa. Lehen txapelketa jokatuko zuen Aspe utzi eta Baikora joan denetik. Hain zuzen ere, Baikoren elastikoa jantzi duen lehen egunean hartu du min. Nekez izan zezakeen estreinako okerragorik.
Enpresak jada jakinarazi du nor ariko den haren ordez: Axier Arteaga. Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) aurrelariak galdu egin zuen atarikoa Iñaki Artolaren aurka (22-2), baina Jakaren lesioak buruz burukoaren atea ireki dio berriz ere. Jaka zerrendaburua izango zen. Ziurrenik, Mikel Urrutikoetxeak beteko du haren tokia final-laurdenetan. Jon Ander Peña, Oinatz Bengoetxea, Asier Agirre, Artola eta Arteaga izango dira Baikoren pilotariak buruz burukoan. Aspekoak, berriz, hauek izango dira: Jokin Altuna, Joseba Ezkurdia, Danel Elezkano, Dario Gomez, Beñat Rezusta eta Jose Javier Zabaleta. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197544/ainhoa-etxebarria-laquoerdaretara-jotzeko-baino-erdaretako-zenbait-berba-erabiltzeko-joera-dagoela-esango-nukeraquo.htm | Gizartea | Ainhoa Etxebarria: «Erdaretara jotzeko baino, erdaretako zenbait berba erabiltzeko joera dagoela esango nuke» | Zortzi asteren ondoren, gaur egin dute Arnasa Gara kanpainako azken elkarrizketa digitala, Ainhoa Etxebarriarekin. Lehen hitzak dakar bigarrena ikus-entzunezko pilula izan dute hizpide. | Ainhoa Etxebarria: «Erdaretara jotzeko baino, erdaretako zenbait berba erabiltzeko joera dagoela esango nuke». Zortzi asteren ondoren, gaur egin dute Arnasa Gara kanpainako azken elkarrizketa digitala, Ainhoa Etxebarriarekin. Lehen hitzak dakar bigarrena ikus-entzunezko pilula izan dute hizpide. | Zortzi asteren ondoren, gaur amaitu da Arnasa Gara kanpaina. Martxoaren 18an aurkeztu zuten: Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean martxan jarritako proiektu bat da, eta bide ematen du udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuingururen inguruan eta arnasguneen garrantziaren inguruan hausnartzeko. Hiru Damatxo ekoiztetxeak egindako zortzi bideo izan dira kanpainaren ardatza, eta aste honetan bertan zabaldu dute azkena: Lehen hitzak dakar bigarrena. Hain justu ere, ikus-entzunezko pilula hori izan dute hizpide gaur egin duten azken elkarrizketa digitalean: Ainhoa Etxebarria irrati esatari, aurkezle eta antzezlearekin egin dute, eta jada ikusgai dago BERRIAren Instagram kontuan.
Graxi Arregi, Erika Olaizola eta Iratxe Urkiaga antzezleak eta Ainhoa Etxebarria bera dira protagonista azken bideoan. Sagardotegi baten kanpoaldean ageri dira. Euskaraz ari dira horietako hiru, baina laugarrena iristen denean erdararako urratsa egiten dute guztiek. Maiz gertatzen den egoera horixe islatzen du, hain zuzen, bideoak: euskaldunen artean modu naturalean euskaraz aritu arren, askotan, lagunartera erdaldun bakar bat iritsi, eta aski izaten dela euskaldunon hizkuntza ohitura guztiak aldatzeko. Horrela, «erdalduna euskarara erakarri beharrean, euskaldunak hasten dira erdaraz, euskara bigarren mailako hizkuntza bihurtuz eta euskara zubi bat ere badela ahaztuz», adierazi dute esketxarekin batera.
Etxebarriak aipatu duenez, erabat islatuta sentitu da ikus-entzunezkoan agertzen den testuinguruarekin. Gizartean sarritan gertatzen den egoera bat dela esan du, eta bere lagunartean ere bizi izan duela antzekorik: «Kuadrillan italiar bat dugu. Gaztelera eta euskara ikasi ditu, baina euskara ez du guztiz menperatzen oraindik. Kasu horretan, bereziki gaztelaniaz hitz egiten dugu harekin, eta euskarazko esaldiak ere nahasten ditugu». Hala, esketxean bertan girotu duten egoera bera deskribatu du, baina aitortu du askotan euskaraz mintzatzera pasatzen direla lagun italiarra bertan dagoela ahaztuta: «Sarritan ahaztu egiten zaigu bera hor dagoela, eta euskarara pasatzen gara. Orduan, zerbait ulertzen ez duenean, galdetu egiten digu, eta guk itzuli egiten diogu esan berri dugun hori».
Hala ere, aipatu du errealitate hori Ondarroarekin (Bizkaia) eta bere kuadrillarekin lotzen duela, eta herritik irtetean aldatu egiten dela sentipen hori. Kasurako, Donostia eta Bilbo jarri ditu adibidetzat. Bi hirietan bizi izan da, eta haren hitzetan, «oso desberdina da» ingurune horietan dagoen joera. Adierazi du udalerri horietan jarrera kontzienteago bat behar dela euskarari eusteko, eta askotan norberari dagokiola hori. Hain justu ere, Nor da Tomas Hidalgo esketxa izan dute hizpide gogoetagai horretan; izan ere, Etxebarria bera agertzen da pilula horretan, eta euskarari kontzienteki eusten dion pertsonaia bat interpretatzen du: «Askotan gertatzen zait hori… Nire itxura ikusi, eta jendeak pentsatzen du ez dakidala euskaraz. Horrelakoetan esaten diet nirekin lasai hitz egin dezaketela euskaraz».
Gazteen hizkuntza ohituren inguruan ere hitz egin dute, eta Etxebarriak azaldu du bere inguruan ez duela sumatzen gero eta erdaretarako joera gehiago dagoenik, alta, bai erdarazko zenbait berba edo kontzeptu erabiltzeko joera: «Erdaretara jotzeko baino, erdaretako zenbait berba erabiltzeko joera dagoela esango nuke». Hala ere, esan du sareetan eta bestelako plataformetan dituzten erreferenteei erreparatuz gero agian aldatu egingo litzatekeela irudipen hori. Arnasguneei dagokienez, azkenik, Arnasa Gara kanpainaren bitartez ezagutu duen kontzeptu bat dela aitortu du, nahiz eta arnasguneen esanahiak biltzen duen ideiarekin lehenagotik bat etorri: «Konturatzen nintzen zenbait udalerri arnasguneak zirela, euskara bizi-bizirik zegoela udalerri horietan, baina ez nuen kontzeptu horrekin lotzen».
Zortzi pilula, zortzi gonbidatu
Azkena izan da Ainhoa Etxebarriaren elkarrizketa. Aurrez, astez aste egin dituzte zuzenekoak, bakoitza aste horretan zabaldutako ikus-entzunezko pilularen inguruan. Hausnarketa interesgarriak eta bizipen gogoangarriak partekatu dituzte guztiek, eta, besteak beste, arnasguneen garrantziaz eta testuinguru zailetan ere euskarari eustearen garrantziaz hitz egin dute. Antton Telleriarekin hasi zuten elkarrizketa sorta –Euskara da gure postalik ederrena</a>–, eta ondoren egin zituzten, hurrenez hurren, Aitziber Garmendiarena –Hitanoarekin, busti gehiago</a>–, Sambou Diabyrena –Ongi etorri euskararen herrira</a>–, Xabier Gutierrez Xsakara musikariarena –Nor da Tomas Hidalgo?</a>–, Erika Olaizolarena –Euskararekin ezin galdu</a>–, Ander Lipusena –Mediku bakoitzak bere orrika</a>– eta Iratxe Urkiagarena –Euskararen tximeleta efektua</a>–. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197545/birusaren-indiako-aldaera-duten-bost-kutsatu-detektatu-ditu-orain-arte-osakidetzak.htm | Gizartea | Birusaren Indiako aldaera duten bost kutsatu detektatu ditu orain arte Osakidetzak | Kasuetako lau joan den astean Bilboko portura iritsitako Stavanger Pearl itsasontziko kideak dira. | Birusaren Indiako aldaera duten bost kutsatu detektatu ditu orain arte Osakidetzak. Kasuetako lau joan den astean Bilboko portura iritsitako Stavanger Pearl itsasontziko kideak dira. | Bostera handitu da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan COVID-19aren Indiako aldaera duten kasuen kopurua. Eusko Legebiltzarreko bilkuraren ondotik, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du datua. Zehaztu du atzeman diren kasuetako lau Stavanger Pearl itsasontziko kideak direla. Berriz, argitu du beste kasuak ez duela agerraldi horrekin ikustekorik; pertsona hori atzerrira egindako bidaia batean kutsatu da.
Jaurlaritzako Osasun Sailak joan den ostiralean eman zuen itsasontzian atzemandako lehenbiziko bi kasuen berri. Barkuak berrogeialdian segitzen du oraindik ere. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197546/ibarrolaren-1970eko-hamarkadako-artelanak-erakutsiko-dituzte-bilbon.htm | Kultura | Ibarrolaren 1970eko hamarkadako artelanak erakutsiko dituzte Bilbon | Itsasmuseumek artista bizkaitarraren hamazazpi olio eta hogei bat marrazki bildu ditu ‘Ibarrola itsasadarrean, ura, burdina, sua eta airea’ erakusketan. Bilboko Itsasadarreko langileak agertzen ditu | Ibarrolaren 1970eko hamarkadako artelanak erakutsiko dituzte Bilbon. Itsasmuseumek artista bizkaitarraren hamazazpi olio eta hogei bat marrazki bildu ditu ‘Ibarrola itsasadarrean, ura, burdina, sua eta airea’ erakusketan. Bilboko Itsasadarreko langileak agertzen ditu | Omako basoko (Kortezubi, Bizkaia) trazu eta figurak datoz gogora, bereziki, Agustin Ibarrola aipatzen denean. Land art edo naturako artearen «maisu» gisa ezaguna da artista bizkaitarra, haren seme Irrintzi Ibarrolak dioenez, eta arbola margotuekin edota naturan eginiko beste hainbat esku hartze artistikorekin lotzen da gehienetan. Alabaina, bestelako fazetak ere baditu Ibarrolaren lanak, eta haietako batzuek eragin zuzena izan zuten obra ezagunenak ontzeko moduan: 1980. hamarkadan sortu zuen Omako basoko artelana, baina aurreko hamarkadan findutako estilo batean. Urte horietako ekoizpenaren lagin batzuk bildu dituzte Ibarrola itsasadarrean, ura, burdina, sua eta airea erakusketan: Irrintzi Ibarrolak komisariatu du, eta «bereziki interesgarria» begitantzen zaio, hain justu Ibarrola ezagunena «eklosionatu» aurreko lanak erakusten dituelako. Bilboko Itsasmuseumen ikusi ahal izango da, 2022ko urtarrilera bitarte. Erakusketak eta haren katalogoak Laboral Kutxaren babesa izan dute.
Formatu handiko hamazazpi olio eta hogei bat marrazki batu dituzte Itsasmuseumeko aretoetan. Bilboko itsasadarrean bizi eta lan egiten zuten beharginek eta familiek ardazten dituzte artelanak: mineral kargalekuak, ontziolak, dikeak eta galdategiak agertzen dituzte pinturek, besteak beste. Uraren urdina arraunlarien eta txaluparen kolore granatearekin uztartzen da zenbaitetan, eta langile baten figura grisa habe marroiek osatutako estruktura ilun batean ageri da beste batzuetan. Arkatzez margotuta daude, aldiz, hainbat saregile, lurrean jesarrita eta bizkarra uzkurtuta, sareak josi eta josi.
«Memoriaren berreskurapen ariketa bat da», Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura diputatu eta museoko presidentearen hitzetan. «Bizkaiko artistarik esanguratsuenetako baten erro humanista eta sozialak agertzen dira, baita justiziaren eta berdintasunaren inguruan zituen kezkak ere». Halaber, Ibarrolak jardueren «aniztasunarekin» zuen «konpromiso irmoa» azpimarratu du foru diputatuak, eta nabarmendu du erakusketaren protagonistak direla, orobat, garaiko «hiriaren, gizartearen eta ekonomiaren eraldaketa».
Trantsizio garaia
Obrak duen izaera soziala Agustin Ibarrolak berak onartua du, erakusketako katalogoak jasotzen duenez. Hala zioen duela urte batzuk: «Agian langileen semea izateagatik eta neu ere beste horrenbeste izateagatik, beti interesatu izan zait gizakiak bere lanarekin taxutu izan duen guztia. Gaztetatik agertu izan da nire pinturetan fabriken, tresnen eta artisau formen mundua, euren ehundurekin, materialtasunarekin eta koloreekin». 1970. hamarkadan ere ildo horri jarraituz ondu zituen bere lanak, baina ardura soziala «hizkuntza berri batean» erakutsi zuen, Irrintzi Ibarrolak azaldu duenez.
Frankismoaren aurkako «borrokan» Ibarrolak garatu zuen estiloa aletu du semeak: «Arte soziala, errealismo sozialista, estilo brutalista, herriaren irudiak». Diktadura bukatzerakoan, trantsizio politikoarekin batera artistikoa egin zuen sortzaileak, Irrintzi Ibarrolaren arabera. Hala, 57 Taldearekin batera garatutako «hizkuntza analitiko eta abangoardista» berreskuratu zuen artistak, eta espazio plastikoaren elkarreragina kontzeptuaren «bertsio propioa» egin zuen: «Lehen lerrora ekarri zituen marren arteko erlazioak, eta planoen elkarreragina zuen helburu. Aldarrikapenak kontzeptu analitikoekin batu zituen: marrak eta kolore oso biziak, berriro ere». Aro «emankorra» izan zen, dioenez.
Artean gazteegia zen Irrintzi Ibarrola, baina anaiak kontatu izan dio garai horretan nola ibiltzen zen aita: «Harriduraz bizi izan genuen. Aurreko garaietako koadroak astoan kokatzen zituen berriz, eta abangoardia estetikoetako elementuak txertatzen zituen, berreskuratu berri zituenak». |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197547/martin-ugalde-kazetari-espainiarra.htm | Gizartea | Martin Ugalde, 'kazetari espainiarra' | Zenbait erabiltzailek salatu dutenez, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile neuronalean euskal herritar baten datuak sartuz gero, espainiarra dela dio programak, testua gaztelerara itzultzean. | Martin Ugalde, 'kazetari espainiarra'. Zenbait erabiltzailek salatu dutenez, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile neuronalean euskal herritar baten datuak sartuz gero, espainiarra dela dio programak, testua gaztelerara itzultzean. | Twitterren piztu da eztabaida, Gaizka Aranguren kazetariak bota duen txio baten ondotik: Jaurlaritzak sortutako itzultzaile neuronalean Juan Antonio Urbeltz kulturgilearen euskarazko biografia labur bat sartu, eta, gaztelerara itzultzean, «folclorista español» itzultzen du aplikazioak. Beste txiolari batzuen adibideak etorri dira jarraian: ezagunak diren hainbat euskaldunen biografiak sartuz gero, guztietan espainiarra dela baieztatzen du gaztelerazko bertsioak.
Txiolari batzuek azaldu dutenez, itzultzaile neuronalaren algoritmoa Wikipediarekin entrenatu izana izan liteke akats horren arrazoia. Gaztelerazko Wikipedian, oso ohikoa da español jartzea euskal herritarren kasuan. Wikipedian gaztelerazko sarrerarik ez daukaten pertsonen kasuan ere, gaztelerara espainiarra dela esanez itzultzen du webguneak. Esaterako, Martin Ugalde kazetariak ez dauka berari buruzko sarrerarik gaztelerazko Wikipedian, informazioa euskaraz baino ez dago. Hala ere, honela itzultzen du Itzuli itzultzaile neuronalak: «Martín Ugalde Orradre (Andoain, Guipúzcoa, 11 de noviembre de 1921 - Hondarribia, Guipúzcoa, 4 de octubre de 2004) fue un periodista, escritor y político español». «Martin Ugalde euskal kazetaria zen» esaldia eskuz idatziz gero, ordea, euskaldun ageri da Martin Ugalde, eta besterik gabe kazetari gisa deskribatzen badugu, hitzaren gaztelerazko bertsioa ematen du aplikazioak, nazionalitatea zehaztu gabe.
Iñaki Alegria txiolariak azaldu duenez, sistemak gazteleraz idazten eta itzultzen ikasi duelako gertatzen da hori. Hau da, gaztelerazko Wikipediako biografietan, español edo española jartzen da lanbidearen ondoren, eta itzultzaile neuronalak ere hori egiten du. Jatorrizko testuan jaiotze data eta tokia jartzen ez bada, ordea, itzultzaile neuronalak ez du nazionalitatea zehazten, ez baitu biografia gisa detektatzen.
Gaztelerazko Wikipedian gertatzen dena ez da gertatzen beste herrialde batzuetako pertsona ezagunekin, ezta beste hizkuntza batzuetan ere. Gerry Adams, adibidez, gaztelerazkoan irlandarra dela esaten du, eta ingelesezko Wikipediak ere hala du jasota.
Katalanei dagokienez, zenbait pertsona ezagunen izenak sartzean, espainiarrak direla dio itzultzaile neuronalak. Lluis Llach abeslariaz, esaterako, honela dio euskarazko Wikipediak: «Lluís Llach i Grande (Girona, Katalunia, 1948ko maiatzaren 7a) katalan egile abeslaria da». Esaldian katalana dela jarri arren, español dela dio itzultzaile neuronalaren gaztelerazko bertsioak. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197548/dombrowskik-irabazi-du-giroan-eta-de-marchi-jarri-da-lider.htm | Kirola | Dombrowskik irabazi du Giroan, eta De Marchi jarri da lider | Landak, Bernalek, Vlasovek, Carthyk eta Cicconek 11 segundo atera dizkiete faboritoei. Almeida ia lehiatik kanpo geratu da, lau minutu baino gehiago galdu baititu | Dombrowskik irabazi du Giroan, eta De Marchi jarri da lider. Landak, Bernalek, Vlasovek, Carthyk eta Cicconek 11 segundo atera dizkiete faboritoei. Almeida ia lehiatik kanpo geratu da, lau minutu baino gehiago galdu baititu | Joseph Dombrowski (UAE) nagusitu da gaur Italiako Giroko laugarren etapan. Estatubatuarra eguneko ihesaldian sartu da, beste 24 txirrindularirekin batera, eta bakarrik helmugaratu da. Alessandro De Marchi (Israel) sailkatu da haren atzetik, baina sari nagusia jaso du hark: maglia arrosa jantzi du.
Oilarrak elkarri mokoka aritu dira, euripean. Horretarako aukera eman die Passerino mendate labur (4,3 kilometro) baina oso gogorrak (%9,9ko pendiza). Helmugarako bi kilometro eta erdiren faltan zuen gaina, eta haren aldapa pikoetan aritu dira elkarri erasoka Milanera maglia arrosarekin iritsi nahi duten txirrindulariak.
Mikel Landak (Bahrain) jo du lehenbizi, eta harekin joan dira Egan Bernal (Ineos), Giulio Ciccone (Trek), Aleksandr Vlasov (Astana) eta Hugh Carthy (Education First). 11 segundo atera dizkiete beste faboritoei helmugan. Askoz alde handiagoa atera diote Joao Almeidari (Deceuninck), iaz bi astez lider izan zenari: 4.21. Ia agur esan dio Giroa irabazteko aukerari. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197549/ion-arretxeren-intxaurrondo-intxaurraren-hostopeko-itzala-nobela-euskaratu-dute.htm | Kultura | Ion Arretxeren 'Intxaurrondo: intxaurraren hostopeko itzala' nobela euskaratu dute | Josu Zabaletak itzuli du liburua, eta Erein argitaletxeak kaleratu. Zabalzarekin batera atxilotu zutenean jasandako torturak kontatu zituen Arretxek, lehen pertsonan idatzita. Lekukotasunaren garrantziaz gain, lanaren balio literarioa ere goraipatu dute editoreek. | Ion Arretxeren 'Intxaurrondo: intxaurraren hostopeko itzala' nobela euskaratu dute. Josu Zabaletak itzuli du liburua, eta Erein argitaletxeak kaleratu. Zabalzarekin batera atxilotu zutenean jasandako torturak kontatu zituen Arretxek, lehen pertsonan idatzita. Lekukotasunaren garrantziaz gain, lanaren balio literarioa ere goraipatu dute editoreek. | «Aitona Gonzalok esaten zuenez, intxaurrondoaren itzala arima hozten zuelako omen zen hain txarra, eta intxaurrondoaren itzalean lo egiten zuena azkenean penaz hilko zela ere esaten zuen». 1985eko azaroaren 26an sartu zuten Ion Arretxe (Errenteria, Gipuzkoa, 1964 - Madril, 2017) Intxaurrondoko itzalean; guardia zibil batzuek eraman zuten, ohetik atera, jo eta erreka batean torturatu ondoren. Harekin batera atxilotu zituzten Idoia Aierbe, Manuel Bizkai eta Mikel Zabalza; hil arte torturatu zuten Zabalza. Lau eguneko infernu bat bizi eta 30 urtera idatzi zuen Intxaurrondo: intxaurraren hostopeko itzala eleberria Arretxek, atxiloaldiaren lekukotasuna lehen pertsonan kontatzeko. Euskaraz kaleratu du Erein argitaletxeak, Josu Zabaletak itzulita.
«Berandu ibili gara», aitortu du Inazio Mujika Iraola editoreak aurkezpenean. Arretxek 2015ean eman zuen argitara Intxaurrondo: la sombra del nogal, El Garaje argitaletxearen bidez. Handik bi urtera hil zen, zenbait gaitz larriren ondorioz.
Arte Ederretako ikasketak egin zituen idazleak, eta marrazkilari gisa hasi zuen bere ibilbide artistikoa. Marrazkiak, kartelak eta horma irudiak sortu zituen, baita komikietako gidoiak eta irudiak ere. 1990az geroztik, arte zuzendari aritu zen lanean zineman eta telebistan. Aktore lan batzuk ere egin zituen; aipagarriena Jaime Rosalesen Tiro en la cabeza-n (2008), protagonista izan zen.
Arretxeren hitzek oihartzun handia izan dute berriki, harena baita Non dago Mikel? (Miguel Angel Llamas, Amaia Merino, 2020) filmeko ahots nagusietako bat. Liburua euskaratzeko ideia, baina, dokumentala baino lehenagokoa da, Mujikaren arabera.
Nobela bat da Intxaurrondo. Kuartel hartan torturatu zuten pertsona baten lekukotasun zuzena jasotzeaz gainera, horren atzean garrantzi handiko literatur lan bat dago, editorearen ustez. Umorea, zehaztasuna, elkarrizketa biziak eta garai bat berregiteko ahalmena nabarmendu ditu Mujikak. Horregatik sartu dute Narratiba sailean.
Errenteriako gazte baten ikuspuntutik kontatutako istorioa euskaratzea «ematen duen baino askoz konplikatuagoa» izan da Zabaletarentzat. Arazo batekin egin zuelako topo, batez ere: nola jokatu guardia zibilekin. «Liburua idatzita egongo balitz txinatarren eta uigurren arteko iskanbilaz, ez litzateke inolako problemarik egongo Txinako armadako mandamasek euskaraz egiteko. Baina ez da hangoa; hemengoa da». Guardia zibilen hitzak gaztelaniaz jasotzea aukera bat zen, baina liburua euskaraz denez gero, horiek ere euskaraz jartzea erabaki dute. Nola adierazi elkarrizketetan sortutako desberdintasuna, ordea? «Niri tripak esaten zidan hika egin behar zutela guardia zibilek goitik begiratzen dutenean, autoritate eta gehiagotasun hori adierazi nahi dutenean, eta besteak zuka edo isilik erantzun behar diola. Horrela dago, aldiro gauzaren bat edo beste gaztelaniaz sartuz», azaldu du Zabaletak.
Itzulpenaren funtzioaz ere egin du zalantza. «Zer arraiotarako ari gara hau itzultzen, denek entenditzen badute?», pentsa liteke. Argi du erantzuna: «Euskaraz ez ditugu gauza guztiak esan, eta hemengo guztiek ez dituzte gauza guztiak euskaraz esan, baina ez dira isildu. Hori dena normalizatu nahi badugu, euskarara ekarri behar da».
Gizakia eta basapiztiak
Aurkezpenaren hasieran, Zabalzari 2015ean egin zioten omenaldi batean Arretxek eman zuen hitzaldiaren zati bat jarri dute. «Ez nuen Mikel Zabalza ezagutu, baina beti gogoratuko dut Mikel Zabalza, eta maite dut», esan zuen. Horri erantzun dio Manuel Blanco Txibite gaztelaniazko liburuaren editoreak: «Nik ezagutu nuen Ion Arretxe». Madrilen elkartu ziren, eta lagun minak ziren.
Blanco ere torturatu zuen Poliziak. 1975ean atxilotu zuten FRAPeko kidea izateagatik, eta heriotza zigorra ezarri zioten. Exekutatzeko ordu batzuk falta zirela kommutatu zioten zigorra.
Intxaurrondo-ren aurretik, Parole, parole: una infancia en Rentería liburua (2013) argitaratu zuen Arretxek El Garaje argitaletxearekin. «Orduan igaro zen Errenteria literaturaren hiri bat izatera», esan du Blancok.
Mujikak bezala, Blancok ere Arretxeren literatura goraipatu du: «Esperientziaren trataera lezio bat da. Umorea eta ironia ageri dira liburuan, baina gorrotorik ez da batere». Nobelan, gero eta alde handiagoa sumatzen du protagonistaren eta guardia zibilen «maila moralaren» artean: «Alde batean gizakia dago; bestean, basapiztia kuadrilla bat». |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197550/israelek-ez-ditu-erasoak-gelditu-eta-odolusten-segitzen-du-gazak.htm | Mundua | Israelek ez ditu erasoak gelditu, eta odolusten segitzen du Gazak | Gutxienez 28 lagun hil ditu Tel Avivek, atzo Gaza bonbardatzen hasi zenetik. Hamasek suziriekin erantzun dio, eta hiru lagun hil ditu. Israelgo krisi politikoa bigarren planoan utzi du gatazka berpizteak. | Israelek ez ditu erasoak gelditu, eta odolusten segitzen du Gazak. Gutxienez 28 lagun hil ditu Tel Avivek, atzo Gaza bonbardatzen hasi zenetik. Hamasek suziriekin erantzun dio, eta hiru lagun hil ditu. Israelgo krisi politikoa bigarren planoan utzi du gatazka berpizteak. | Azken egunetan piztutako sua itzali beharrean, egur gehiago bota dio Benjamin Netanyahu Israelgo jarduneko lehen ministroak. «Gure asmoa da erasoen intentsitatea eta kantitatea handitzea», adierazi du sare sozialetan, Israelgo armadak Gazan egindako bonbardaketen ondorioz hildako lagunen kopurua 28ra iritsi den egunean.
Aurreko egunean hasitako erasoarekin jarraitu du gaur goizaldean Tel Avivek, Netanyahuk mehatxua berritu aurretik ere. Ordura arte gutxienez 24 lagun hil dituzte bonbardaketetan, eta beste bi heriotzaren berri eman zutedun Gazako osasun agintariek. Maan berri agentzia palestinarrak zabaldu duenez, Jihad Islamikoa miliziako kideak ziren bi hildakoak, eta, horiekin batera, milizia horretako hirugarren kide bat larri zauritu dute. Jihad Islamikoak ez du halakorik baieztatu, baina Palestinako Maan berri agentziak zabaldu du Jihad Islamikoaren adar bat diren Al-Quds brigadaren zenbait posizio suntsitu dituztela, Khan Yunis hirian milizia palestinarrek kontrolatutako beste zenbait gunerekin batera. Al-Qudsek berak jakinarazi du ondoren bere hiru kide hil direla bonbardaketetan. Eraso berean, bost zibil zauritu dituzte. Goizean emandako hildakoen kopurua eguneratu egin du arratsaldean Gazako Osasun Ministerioak, esanez dagoeneko 28 direla Israelen erasoen eraginez hildakoak; tartean, hamar haur.
Egun osoan zabaldu dira Gazako eraikinak kea dariela erakusten dituzten irudiak. Al-Jazeera telebista kateak eguerdirako Israelen hamalau erasoren berri emana zuen. Arratsaldean, berriz, hamahiru pisuko eraikin bat suntsitu dute Israelen misilek.
Aurreko egunean hildako palestinarren hiletetakoekin tartekatu dira irudiok. Jendetza elkartu da Gazako kaleetan hildakoak agurtzeko eta goratzeko. Egun guztian jendea kalean elkartu den momentu bakanak izan dira omenaldiok, etxeetan gotortuta izan baita gehiengoa, Israelen erasoen beldur.
Bitartean, airez ez ezik, lurrez ere Gazari eraso egiteko prestatu da Israel. Defentsa ministerioak ohar bat plazaratu du iragartzeko Gaza inguratzen duen hesiko segurtasuna bermatzeko erreserban zituen 5.000 militar mobilizatu dituela, operazio militarra «hedatzeko» eta «Israelen defentsan sakontzeko».
Gazatik jaurtikitako suziriak argudiotzat darabilzki Tel Avivek bonbardaketak egiteko. Hamas erakunde islamistak ultimatuma eman zion Israeli atzo, exijituz Jerusalem ekialdeko Al-Aqsa meskitaren inguruko segurtasun indarrak erretiratu zitzala, hainbat egunez Israelgo Poliziak palestinarren aurka egin eta gero. Entzungor egin zion Israelek, ordea, eta berriz oldartu zitzaien ramadanaren testuinguruan han elkartutakoei. Suzirien jaurtiketa intentsifikatu egin du gaur Hamasek. Gutxienez halako 250 bota dituztela zabaldu dute hedabideek. Horietako askok Jerusalem zuten jomugan, baina Israelgo aireko defentsa sistemak suntsitu ditu gehienak. Ez, ordea, Israelgo hegoaldeko Ashkelon hiriaren aurka botatako zenbait. Eraso horretan bi zibil hil eta dozenaka zauritu direla zabaldu du Daviden Izar Gorriak Israelgo osasun zerbitzuak.
Tel Aviven aurka ere egin du Hamasek. Hiri horretara 130 suziri jaurti dituztela jakinarazi du iluntzean erakunde horri lotutako Al Qassam brigadak, azalduz aurrez Israelek Gazari egindako erasoari erantzunez egin dutela.
Bitartekaritzek, porrot
Hamasen eraso horren ostean iritsi da Netanyahuren mehatxua. Hamasek «espero ez dituen» kolpeak jasoko dituela iragarri du jarduneko lehen ministroak. Tentsioa baretzeko nazioartearen eskaria erregu hutsa den bitartean ez du ematen Tel Avivek atzera egingo duenik.
Bitartekari lana egiteko saiakera egin du azken egunotan Egiptok, baina Israelengandik horretarako «beharrezko erantzunik» ez dutela jaso aitortu du Sameh Xoukry Atzerri ministroak. «Azken egunetan, Egipto Israelengana eta egoerarekin kezkatuta dauden beste zenbait herrialderengana hurbildu da, eskatuz esfortzuak biderkatzeko Jerusalemgo egoera gehiago larriagotu ez dadin», azaldu du. Ez du zehaztu zein diren, Egiptorekin batera, diplomazia lanetan ibili diren beste herrialdeak.
Tentsioa «deseskalatzeko» saiakerak egiten ari dela ziurtatu du NBE Nazio Batuen Erakundeak ere. Bi aldeei zuzendu zaie Antonio Guterres idazkari nagusia, eta eskatu die «berehala» eteteko erasoak. Israel nahiz haren aliatu AEBak haren parte izanik, gatazkan esku hartzeko gaitasun handia du NBEk, baina atzo izandako Segurtasun Kontseiluak agerian utzi zuen AEBek nazioarteko organismoan duen boterea, herrialde horrek oztopatu egin baitzuen Jerusalemen hasitako indarkeria olatua gaitzesteko adierazpen bateratu bat publiko egitea, inplizituki Israeli erasoak eteteko eskaria egitea esan nahiko bailuke adierazpen hori onartzeak.
Gaitzespena gaur egin du NBEren Giza Eskubideen Kontseiluak, egunotako gatazkaren iturburura joz eta Israel ere erantzule eginez. «Israelek gehiegizko indarra erabili du manifestari palestinarren aurka, zeinak duela zenbait astetatik protestan ari diren okupatutako Jerusalem ekialdeko auzo batean hainbat familia etxegabetu nahi dituztelako».
Krisi politikoa itzalpera
Egoera baretzeko imintziorik ez du egin Israelek, ordea, eta bai, aldiz, kontrakoa. Jarduneko lehen ministroaren erabakiek zeresan handia dute oraindik ere gobernuan, eta Netanyahuk momentuz ez du horretarako asmorik adierazi. Are, egoera desegonkorra onuragarria zaiola eta bere alde erabiltzen ari dela ere egotzi dio zenbaitek. Izan ere, hilabeteak daramatzate Israelen gobernua osatu ezinda, eta, Netanyahuk azken saiakeran porrot egin ostean, eginbehar hori Yair Lapid Yesh Atid alderdiko buruari eman zion Reuven Rivlin presidenteak. Oposizioa bateratzeko saiakera egin nahi du Atidek, eta horrek agintetik ken lezake Netanyahu, 2009tik lehen ministro izan eta gero. Horretarako, baina, alderdi arabiarren sostengua ere beharrezkoa du Lapidek, eta egungo egoerak zaildu egin dezake hori.
Alderdi arabiar horietako bat da Balad, eta buruzagi eta parlamentuko diputatu Sami Abu Xehadehek atzo salatu zuen tentsioa handitzea ahalbidetu duela Netanyahuk, boterean mantendu ahal izateko. «Bizi duen krisi politikoari bizirauteko, kontrola ez galtzeko eta lehen ministro kargua ez galtzeko, edozer egiteko prest dago», esan dio Al-Jazeerari. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197551/etxarri-barrenetxea-eta-juanenea-zubiriri-asko-zaildu-zaie-finalerdietara-sailkatzea.htm | Kirola | Etxarri-Barrenetxea eta Juanenea-Zubiriri asko zaildu zaie finalerdietara sailkatzea | Lau eta hiru partida jokatu eta gero ez dute oraindik garaipenik lortu eta Ansa-Labaka bikotea berriz finalerdietara sailkatu da | Etxarri-Barrenetxea eta Juanenea-Zubiriri asko zaildu zaie finalerdietara sailkatzea. Lau eta hiru partida jokatu eta gero ez dute oraindik garaipenik lortu eta Ansa-Labaka bikotea berriz finalerdietara sailkatu da | Sagardoaren Txapelketaren bosgarren jardunaldian hiru partida jokatu ziren Erremontari saioaren barruan eta finalerdietarako sailkapena ezin zailago geratu zaie Etxarri-Barrenetxea (Oialume Zar) eta Juanenea-Zubiri (Larre Gain) bikoteeri. Euren partidak galdu zituzten Urriza-Zaldua (Bereziartua) eta Ansa II-Labaka (Setien) aurkarien kontra.
Jaialdiko lehenengo partidan Urriza eta Zalduak 30-28 garaitu zituzten Juanenea eta Zubiri. Bigarren partidan, Ansa eta Labakak 23an utzi zituzten Etxarri eta Barrenetxea. Hirugarren partidan, Segurola eta Larrañagak (Gaztañaga) 27-30 irabazi zuten Goikoetxea eta Aizpuru III.aren aurka.
Emaitza hauekin Ansa eta Labakak finalerdietara sailkapena lortu dute matematikoki lautik lau partida irabazita eta 16 punturekin. Aldiz, oso zail dute finalerdietara pasatzea Juanenea eta Zubirik, lau punturekin hiru partidetan, eta Etxarri eta Barrenetxeak, bost punturekin lau partidetan. Bi bikote hauek ez dute garaipenik lortu Sagardoaren Txapelketan.
Tartean, sailkatzeko aukera askorekin daude Urriza eta Zaldua, hamabi punturekin, Segurola eta Larrañaga hamar punturekin hiru partidetan, eta Goikoetxea eta Zalduak bederatzi punturekin. Azken bikote honek oraindik lan handia du aurretik azken partidan.
Atzoko hiru partidak berdinduak izan ziren, nahiz eta faboritoek azkenean garaipena lortu. Urriza eta Zalduak, azken txanpan zailtasunak izan zituzten, baina Juanenea eta Zubirik ezin izan zuten buelta eman partidari.
Bigarren partidan errazago nagusitu ziren Ansa eta Labaka. Beti aurretik alde nabarmenekin menderatu zituzten Etxarri eta Barrenetxea.
Hirugarren partidan oreka handia egon zen, baina tantu erabakiorretan hobe moldatu ziren urdinak eta Segurola eta Larrañagak lau puntu gehiago batu zituzten eta Goikoetxea-Aizpuruk, bi. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197552/mailari-eusteko-urrats-handia.htm | Kirola | Mailari eusteko urrats handia | Alavesek garaipen oso garrantzitsua lortu du Elx aurkari zuzenaren aurka, eta bost puntu urrundu da jaitsieratik behin-behinean, bi partida falta direla. Joselu eta Luis Rioja izan dira golegileak. | Mailari eusteko urrats handia. Alavesek garaipen oso garrantzitsua lortu du Elx aurkari zuzenaren aurka, eta bost puntu urrundu da jaitsieratik behin-behinean, bi partida falta direla. Joselu eta Luis Rioja izan dira golegileak. | Alavesek sekulako aurrerapausoa eman du gaur Elxen, jauzi luze baten parekoa, eta, horri esker, ia eskura dauka denboraldiko helburua: datorren sasoian ere Lehen Mailan jokatzea. 0-2 irabazi dio Elxi, lehen zatiaren akaberan Joseluk egindako golarekin, eta bigarrenaren hastapenean Luis Riojak sartu duenarekin. Sailkapenari begiratzen bazaio, eta behin-behinean [asteazkenean eta ostegunean osatuko da jardunaldia], Alavesek bost puntuko aldea ateratzen dio Huescari, jaitsiko litzatekeen azkeneko taldeari. Elx, gaurko aurkaria, tarte bertsura utzi du, eta berdinduta dago bien arteko gol alde delakoa, Mendizorrotzako partidan, lehen itzulian, 0-2ko emaitza izan baitzen.
Kale edo baleko partida zen bi taldeentzat atzokoa. Alaves ez zen onenean iritsi, azken bi partidetan puntu bakarra aterata. Are okerrago heldu zen Elx. Hobeto ekin zion lehiari Javi Callejaren taldeak. Battagliaren zuloa Manu Garciak bete zuen, erdian hirukoa osatuz Pinarekin eta Ponsekin. Aurrean ziren Luis Rioja ezkerretik, Edgar eskuinetik, eta Joselu aurrelari peto bezala. Etxekoen artean, 1-4-4-2koa zen sistema, Boye eta Carrillo argentinar kankailuak aurrean zirela. Etxekoen defentsako estrategia izan da baloia Alavesi ematea, eta erasoan, bi aurrelariak azkar bilatzea, goiko baloiekin. Arabarrek ondo erabili dute baloia, eta eroso iritsi dira Elxen zelaira. Ezkerretik hasi da lantzen jokoa, eta berehala nabarmendu da Luis Riojaren abilezia teknikoa, paseetan eta buruz burukoetan. Taktikoki ere ondo eraman du taldeak jokoa ezkerrera, Manu Garcia erdiko atzelari jarriz baloiaren irteera batzuetan, Duarte oso gora igoz, eta Rioja kanpotik barrura eramanez. Gainera, etxekoak opari larriak egiten hasi dira atzealdean, baloia oparitzen, esate baterako, eta 22. minutuan, Riojak zutoinera bota duen baloia, horrelako bat baliatuz.
Alavesek ondo egin duen bestea izan da baloia galdu eta segituan presioa egitea Elxen zelaian, zeharo narrastuz bestela ere trakets samarra den haien erasoko jokoa. Partidaren erritmoa geldoa zen, eta hori ere ez zen txarra Alavesentzat. Traza hartu du norgehiagokak lehen gola sartzen zuenak asko izango zuela hiru puntuak etxera eramateko, eta Alavesek zulatu du sarea. Korner batean, motzean atera, eta baloia Riojak hartu du area barruan, eskuin hegalean. Atzelaria zoratu, atzean utzi, eta zelaiari itsatsita atzealdera egindako pase doitua Joseluk bota du barrura, 40. minutuan. Kontrolpean zuen partida Alavesek, baina jokoan zuen nagusitasunari Pachecok eutsi behar izan dio golaren aurretik, bi urruntze bikain eginez.
Bigarren zatia aldatu egin da: Alavesek Elxi eman dio baloia, eta kontraerasoan, erraz iritsi zen etxekoen atera. Bigarren gola horrela sartu du Riojak, Joseluren pasea baliatuz, 54. minutuan. Pachecok berriz azaldu behar izan du gero, eta zutoina ere jo zuen Edgarren jaurtiketa batek. Elxek jokalari biziak eta abilenak atera ditu zelaira, baina zarata asko eta etekin gutxi. Itzaliz joan da gero partida, baina ondo piztuta utzi du Alaves. |
2021-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/197553/ondo-bukatzen-segitzeko-garaipena.htm | Kirola | Ondo bukatzen segitzeko garaipena | Hiru puntu batu ditu Osasunak, Sadarren Cadizi irabazi eta gero. Budimirrek (2) eta Roberto Torresek sartu dituzte golak nafarrentzat. | Ondo bukatzen segitzeko garaipena. Hiru puntu batu ditu Osasunak, Sadarren Cadizi irabazi eta gero. Budimirrek (2) eta Roberto Torresek sartu dituzte golak nafarrentzat. | Osasunak hiru puntuak eskuratu ditu gaur Cadizen aurka, Sadar estadioan. 3-2 irabazi dio azken-hirugarren jardunaldian; etxekoen golegileak Budimir (2) eta Roberto Torres izan dira. Kroaziako aurrelariak egin du lehen gola 38. minutuan, baina 49.ean berdindu egin du Saponjicek, penaltiz. Budimir azaldu da berriz, 75.ean, Osasuna aurretik jartzeko, eta Torresek egin du hirugarren gola, 86. minutuan, penaltiz. Kanpotarren bigarrena eta azkena Pereak egin du, 91.ean.
Osasunak 44 puntu dauzka orain, eta gaurkoarekin Jagoba Arrasatek taldeari jarritako helburua betetzen hasi da: ondo bukatzea liga. Haren ustez, oso garrantzitsua baita ondo amaitzea. Izan ere, kontrakoa eginez gero, datorrena ere "gaizki" hasiko litzatekeela dio. Azkeneko bi jardunaldietan hauek dira Osasunaren partidak: Atletico Madrilen zelaian datorren igandean, eta azkenekoa, Sadarren, Realaren aurka. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197582/nazioarteko-zigor-auzitegiak-ez-du-baztertzen-gazaren-aurkako-erasoaldia-gerra-krimena-izatea.htm | Mundua | Nazioarteko Zigor Auzitegiak ez du baztertzen Gazaren aurkako erasoaldia "gerra krimena" izatea | Tel Avivek gutxienez 53 lagun hil ditu Gaza bonbardatzen hasi zenetik, tartean 14 haur. Hamasek suziriekin erantzun dio, eta sei lagun hil ditu. NBEk proposatutako su-etenari ezezkoa eman dio Israelek. | Nazioarteko Zigor Auzitegiak ez du baztertzen Gazaren aurkako erasoaldia "gerra krimena" izatea. Tel Avivek gutxienez 53 lagun hil ditu Gaza bonbardatzen hasi zenetik, tartean 14 haur. Hamasek suziriekin erantzun dio, eta sei lagun hil ditu. NBEk proposatutako su-etenari ezezkoa eman dio Israelek. | Etenik gabe Gaza bonbardatzen ari da oraindik ere Israelgo Armada. Abisua atzo eman zuen Benjamin Netanyahu Israelgo jarduneko lehen ministroak: «Gure asmoa da erasoen intentsitatea eta kantitatea handitzea». Esan eta egin. Bart gauean beste zazpi lagun hil dira bonbardaketen ondorioz, eta dagoeneko 53 dira astelehenetik Tel Avivek hildakoak, Gazako Osasun Ministerioaren arabera; tartean, 13 ume. Zaurituak 320 dira gutxienez, ministerioaren arabera. Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalburu Fatou Bensoudak gaitzetsi egin ditu bonbardaketak, eta ohartarazi «gerra krimentzat» jo litekeela Gazaren aurkako erasoaldia.
Armadak esan duenez, Hamas erakunde islamistari «2014tik emandako kolperik handiena» da, Gazan «helburu garrantzitsuak» suntsitu dituztelako eta Hamasen «inteligentziako pertsona gakoak» hil dituztelako.
Hamasek suziriekin erantzun du berriz. Gauean haietako 110 jaurti ditu Gazatik Tel Avivera, eta guztira sei dira haiek hildakoak; azkena soldadu bat izan da, suziri batek haren ibilgailua jo eta zaurien ondorioz hil dena. Israelgo Armadak jakinarazi duenez, goizeko hirurak aldera hasi dira lehen suziriak atzematen, eta hiritarrak babeslekuetara eraman behar izan dituzte. Hamasek salatu duenez, ezinbesteak erantzun behar izan du, Israel etengabe zibilen aurkako suziriak botatzen ari delako.
Erasoak gogortzeko Netanyahuren mehatxuari ere erantzun dio Hamasek. Ismail Haniya buruzagiak adierazi du bere erakundea «prest» dagoela erasoen gorakadarako: «Israelek egoera gogortu nahi badu, horretarako prest gaude, eta gelditu nahi badu ere prest gaude». Halaber, Israelgo eta lurralde okupatuetako palestinarren protestak goratu ditu. «Guztiok batera mugitzen ari gara, modu koherentean, okupazioari aurre egiteko», nabarmendu du.
Ekinaldiari eusteko asmoa berretsi du Jihad Islamikoaren adarreko Al-Quds brigadak ere, ohar batean. "Ez dugu atzera egingo gure erresistentzian, horren ordaina edozein dela ere", adierazi du. Tel Avivera eta hiri horren ingurura 100 suziri baino gehiago jaurti dituela ere jakinarazi du.
Israelgo Armadak zehaztu duenez, besteak beste, Hassan Kaogi Hamasen segurtasun militarreko saileko burua jo dute suziriekin, baita kontraespioitzako saileko burua ere, Wail Issa. Ez hori bakarrik: Gazako hainbat komisaria ere suntsitu dituzte, tartean, Hamasen Polizia egoitza nagusia. Baina, horiez gain, etxebizitzak ere suntsitu dituzte bonbardaketek. Bart, hamahiru solairuko dorre bat bota zuen Israelek, eta gaur ere sare sozialetan zabaldutako irudietan ikus daitezke bonbak etxeetara erortzen. Osasun Ministerioak zabaldutako datuen arabera, Gazako biktimen %43 haurrak eta emakumeak dira. Gau osoan erori dira bonbak Hamasen kontrolpeko eskualdean, eta, egunak argituta ere, gerra hegazkinek lanean jarraitu dute.
Gazan ez ezik, Zisjordania okupatuan ere esku hartu dute Israelgo militarrek. Tubas herrian, 16 urteko Rashid Abu Arreh hil dute tiroz, beste palestinar bat atxilotzeko asmoz egindako operazio batean. Polizia operazioaren aurka protestan ari zen 26 urteko Hussein al-Titi ere tiroz hil dute. Atxilotuak ere ugari izan dira azken orduetan. Israelgo Poliziak zabaldutako datuen arabera 270 pertsona atxilotu dituzte, «istiluetan eta protestetan» parte hartzea egotzita.
Bitartekaritzek, porrot
Hortaz gain, Israelek ezezkoa eman dio NBE Nazio Batuen Erakundeak eta bitartekari lanak egiten ari den Egiptok proposatutako su-etenari. Tentsioa baretzeko nazioartearen eskaria erregu hutsa da. Egiptok bitartekari lana egiteko saiakera egin du azken egunotan, baina Sameh Xoukry Atzerri ministroak aitortu zuen Israelengandik ez zutela jaso horretarako «beharrezko erantzunik». «Azken egunetan, Egipto Israelengana eta egoerarekin kezkatuta dauden beste zenbait herrialderengana hurbildu da, eta esfortzuak biderkatzeko eskatu die, Jerusalemgo egoera gehiago larriagotu ez dadin», azaldu zuen. Ez zuen zehaztu zein diren Egiptorekin batera diplomazia lanetan ibili diren beste herrialdeak.
NBEk ere ziurtatu zuen tentsioa deseskalatzeko saiakerak egiten ari dela. Bi aldeei zuzendu zitzaien Antonio Guterres idazkari nagusia, eta eskatu zien «berehala» eteteko erasoak. Israel eta haren aliatu AEBak haren parte izanik, gatazkan esku hartzeko gaitasun handia du NBEk, baina herenegun izandako Segurtasun Kontseiluak agerian utzi zuen AEBek zer botere duten nazioarteko organismoan, herrialde horrek oztopatu egin baitzuen Jerusalemen hasitako indarkeria olatua gaitzesteko adierazpen bateratu bat publiko egitea, inplizituki Israeli erasoak eteteko eskaria egitea esan nahiko bailuke adierazpen hori onartzeak.
Gaitzespena atzo egin zuen NBEren Giza Eskubideen Kontseiluak, egunotako gatazkaren iturburura jo zuen eta Israel ere erantzule egin: «Israelek gehiegizko indarra erabili du manifestari palestinarren aurka, zeinak duela zenbait astetatik protestan ari diren okupatutako Jerusalem ekialdeko auzo batean hainbat familia etxegabetu nahi dituztelako».
Gaur iluntzean dira biltzekoak PAN Palestinako Aginte Nazionala eta PAE Palestina Askatzeko Erakundea. Zisjordanian egingo dute bilera, Ramallah hirian. Egunotan adierazpen ofizialik egin ez badute ere, PAEko iturriak kritiko agertu dira nazioarteko komunitatearekin, eta salatu haien adierazpenak ez direla izan «behar adina gogorrak».
Bien bitartean, Israelgo Defentsa ministro Benny Gantzek aurreratu du ez dituztela bonbardaketak etengo: «Gazan etxe orratzak erortzen ari dira, enpresak suntsitzen, tunelak ezabatzen, eta buruzagi militarrak hiltzen. Bonbardatzen jarraituko dugu, eta ondoren isiltasuna helduko da epe luzerako». |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197583/eibarko-alkateak-gaitzetsi-egin-du-sareetan-zabaldu-den-udaltzainaren-argazkia.htm | Gizartea | Eibarko alkateak gaitzetsi egin du sareetan zabaldu den udaltzainaren argazkia | Argazkian «eskatzen duen guztiari, eman» dioen katilu batekin ageri da Eibarko udaltzain bat. Irudiak gaitzespena eragin du sareetan. | Eibarko alkateak gaitzetsi egin du sareetan zabaldu den udaltzainaren argazkia. Argazkian «eskatzen duen guztiari, eman» dioen katilu batekin ageri da Eibarko udaltzain bat. Irudiak gaitzespena eragin du sareetan. | «Alkate gisa halako mezuak gaitzesten ditut, batetik, ez dutelako Eibarko udaltzainen kolektiboa ordezkatzen, eta, bestetik, egunero egiten duten lana zikintzeko soilik balio dutelako». Hala idatzi zuen atzo Twitterren Jon Iraola Eibarko alkateak (PSE-EE), sareetan zabaldu zen irudi baten inguruan.
Han, Eibarko udaltzain bat ageri da, laneko uniformearekin, eskuetan «Lukas 6:30: eskatzen duen guztiari, eman» dioen katilu batekin.
Argazkia eta haren mezua gaitzesteaz gain, Iraolak jakinarazi zuen gertatutakoa argitu nahian dabiltzala, eta hartu beharreko neurriak hartuko dituztela: «Gertatutakoa ez da berriz gertatuko, eta ahal dugun guztia egingo dugu hori horrela izan dadin», idatzi zuen.
Irudiko katilua Ertzaintzari buruzko Instagrameko @ertzaintzaa kontuak sustatutakoa da, eta ohikoa da zenbait polizia taldetako kideek Eibarkoaren moduko argazkiak bidaltzea kontu horretara. Besteak beste, ertzainen, udaltzainen, mossoen, espainiako polizien eta guardia zibilen argazkiak ageri dira kontu horretan. Hamabi mila jarraitzailetik gora ditu.
Katiluaren aurreko aldea da irudian ageri dena, eta atzeko aldean, Ertzaintzaren haritz hosto batez gain, hala dio: «Nire etsaiak izan daitezela indartsuak eta ausartak, nik ez dezadan damurik sentitu haiek garaitzean».
Ebangelioa eta polizia
Baina zer da katiluak dioen «Lukas 6:30» hori? Bibliari egiten dio erreferentzia, eta sareetan eskuin muturreko politikariek erabili izan dute. Zehazki, Bibliako pasarte horrek honela dio: «Eskatzen dizun edonori, eman, eta zeurea kentzen dizunari, ez bihurrarazi». Beraz, ondoriozta daiteke testuingurutik kanpo erabilitako esaldi bat dela poliziek darabiltena. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197584/desokupak-atzeratu-egin-du-gaur-bilbon-egitekoa-zen-etxegabetzea.htm | Gizartea | Desokupak atzeratu egin du gaur Bilbon egitekoa zen etxegabetzea | Iragarria zuten gaur etxegabetze bat egingo zutela alde zaharrean, baina azaldu dute etxearen jabeak ez joateko eskatu diela, «Ertzaintzaren presentzia oso handia zelako» eta istilurik ez eragiteko. | Desokupak atzeratu egin du gaur Bilbon egitekoa zen etxegabetzea. Iragarria zuten gaur etxegabetze bat egingo zutela alde zaharrean, baina azaldu dute etxearen jabeak ez joateko eskatu diela, «Ertzaintzaren presentzia oso handia zelako» eta istilurik ez eragiteko. | Desokupa ez da Bilbon izango gaur. Hala jakinarazi du haien sare sozialetan Daniel Esteve enpresako buruak. Azaldu duenez, etxearen jabeak jakinarazi die goizetik ertzain mordoa zebilela alde zaharrean, eta istiluak saihesteko hobe izango zela «gauzak lasaiago daudenean» itzultzea. Bilbora bidean ziren Esteve eta beste bederatzi gizon.
Desokupak joan den astean jakinarazi zuen gaur Bilbon izango zela, eta eragile batzuk etxegabetzea eragozteko antolatu dira: besteak beste, 7katu gaztetxea eta Bihotzean Bilboko Zazpikaleetako auzo elkartea. Goizean goizetik txandak egin dituzte alde zaharra kontrolatzeko, eta Ertzaintzaren presentzia ere handia izan da. Atzerapena ospatu egin dute.
Atzo manifestazio jendetsua egin zuten Auzokideen etxebizitzen defentsan, faxistak ez dira pasako! lelopean, eta gaur, berriz, «gosari antifa» egin dute, 07:30etan hasita.
«Sareetako folletoi bat»
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak gaur goizean adierazi duenez, «sareetako folletoi bat» da Desokupa enpresak Bilbon iragarri zuen etxegabetzearen inguruan azken egunetan sortutako eztabaida: «Sareetan ikusten dugunaz gain, ez dugu jaso abisu ofizialik edo salaketarik. Ertzaintza herritarren segurtasuna bermatzeko dago, baina ez dakigu egia den edo ez», adierazi du Erkorekak Radio Euskadin.
Dena den, aitortu du Abadiñon (Bizkaia) joan den apirilaren 15ean egindako etxegabetzean elkarlanean jardun zutela Desokupak eta Ertzaintzak. Hasieran, parlamentuko «asmakeria bat» zela adierazi zuen sailburuak.
Ezaguna da Desokupa. Hainbat elkartek salatu izan dutenez, okupatutako etxeak «bortxaz eta modu oldarkorrean» husten dituen eskuin muturreko talde bat da. Gainera, Bilbon euren presentzia handitu nahi dutela dirudi: astelehenean, sare sozialetan, Estevek iragarri zuen bi aste barru euren Desokupa TV telesailaren kartel erraldoi bat jarriko dutela Bilboko erdigunean. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197585/amazonek-ez-dizkio-250-milioiren-zergak-ordaindu-beharko-luxenburgori.htm | Ekonomia | Amazonek ez dizkio 250 milioiren zergak ordaindu beharko Luxenburgori | EBko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin du Europako Batzordearen agindua. | Amazonek ez dizkio 250 milioiren zergak ordaindu beharko Luxenburgori. EBko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin du Europako Batzordearen agindua. | Multinazionalen garaipena Europako auzitegietan: Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak baliorik gabe utzi du Europako Batzordeak emana zuen agindu bat, Amazonek Luxenburgori zergetan 250 milioi euro ordaintzekoa. Epaileen arabera, Bruselak ez du frogatu ahal izan Luxenburgok tratu berezi bat eman zionik AEBetako konpainiari, eta trikimailuen bitartez baimendu ziola zergen ordainketa arintzea.
Luxenburgoko Gobernuak berak jo zuen auzitara, Europako Batzordeak agindu zionean Amazoni 250 milioi euro eskatzea ustez ordaindu ez zituen zergak berreskuratzeko. Bruselak ziurtatu zuenez, 2006-2014 artean, Luxenburgoren Gobernuaren baimenarekin, Amazonek bere zerga faktura txikitzeko eta Europan ia zergarik ez ordaintzeko sistema bat osatu zuen. Multinazionalak enpresa bat sortu zuen Europako negozio osoa zuzentzeko, LuxSCS izenekoa. Hark, berriz, urtero kanon handi bat ordaindu behar zion LuxOpCo izeneko AEBetako beste konpainia bati, Amazon taldearen jabego intelektuala erabiltzeko lizentzien truke. Bruselak zioen tasa hori «puztuta» zegoela, eta horrela lortzen zuela aitortutako irabaziak txikitzea eta ia zergarik ez pagatzea. Izan ere, LuxOpCok soilik AEBetan ordaindu behar ditu zergak.
Gaur jakinarazitako epaian, ordea, EBko Auzitegi Orokorreko epaileek argudiatu dute Bruselak ez duela aski erakutsi sistemak lehiakideei kalte egin diela, eta LuxSCSk ordaindutako kanona handiegia zela.
Appleren kasua
Europako Batzordeak epaiaren aurkako helegitea jarri ahal du EBko Justizia Auzitegi Nagusian. Hala jarriko balu, han egingo luke topo Batzordeak multinazionalen mesederako zerga amarruekin jasandako muturreko handienarekin: Appleri eskatutako 13.000 milioi euroak. Izan ere, iazko uztailean, EBko epaileek baliorik gabe utzi baitzuten sagarraren konpainiak Irlandari «ordaindu gabeko» 13.000 milioi euro ordaintzeko emana zuen agindua. Kasu horretan ere, Appleri zerga tratamendu berezia ematea aurpegiratu zion Bruselak Dublini, eta azken horrek jo zuen auzitara.
Irlandarekin eta Luxenburgorekin batera, Herbehereak dira AEBetako multinazionalen inbertsioak erakartzeko beren zerga sistemetan trikimailuak egiteaz akusatuta dauden EBko hiru estatukideak. Zerga paradisutzat ere jo dituzte bidezko zerga sistemak eskatzen dituzten nazioarteko erakundeek. Horietako batek, Oxfamek, haserre erantzun dio EBko Auzitegi Nagusiaren epaiari: «Pandemiak herritarrak pobreziara kondenatzen ditu, baina Amazon eta Jeff Bezos [burua], gero eta aberatsagoak dira, ez baitituzte ordaintzen dagozkien zergak».
Bi garaipen ere bai
Amazonen eta Appleren aldeko epaiez gain, Bruselak beste bi porrot jaso ditu zerga ihesaren aurkako borrokan: Starbucksek ez zizkion Herbehereei 30 milioi euro itzuli behar izan, eta epaileek ontzat jo zuten 35 multinazionalek beren zergak txikitzeko Belgikak sortutako egitura.
Baina bi garaipen ere lortu ditu, horietako bat, gaur bertan. Izan ere, EBko Auzitegi Orokorrak frogatutzat jo du Luxenburgok zerga kontuetan mesede egin ziola Engie enpresari. Frantziako argindar konpainiak 120 milioi itzuli beharko dizkio dukerriari.
2015ean, berriz, Fiat zigortu zuten Luxenburgori berari hogei milioi euro ordaintzera. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197586/makina-erremintak-15rainoko-hazkundea-espero-du-iaz-20-jaitsi-ondoren.htm | Ekonomia | Makina-erremintak %15rainoko hazkundea espero du, iaz %20 jaitsi ondoren | 2022an salmentak beste %7 handitzea aurreikusten du AFM klusterrak, eta ordurako berreskuratu eta gaindituko luke 2019ko maila | Makina-erremintak %15rainoko hazkundea espero du, iaz %20 jaitsi ondoren. 2022an salmentak beste %7 handitzea aurreikusten du AFM klusterrak, eta ordurako berreskuratu eta gaindituko luke 2019ko maila | Pandemiak 2020an eragindako lurrikarak %19,65eko jaitsiera ekarri dio makina-erremintaren sektoreari. Gehienbat Gipuzkoak hartzen duen industriako sektore teknologiko horren galerak munduan izandakoen parekoak dira (%19,18), eta Xabier Ortueta zuzendari nagusiak uste du "itsaso zakarrean aurrera egiten" jakin dutela enpresek, "pandemia etorri zenean eskaerak bagenituelako, eta urritik aurrera eskera berriak sartzen hasi zirelako". Horiek horrela, 1.324,12 milioi euroko fakturazioa izan du sektoreak 2020. urtean.
Azpisektoreka, ordea, badira aldeak. Alegia, enpresa batzuek besteek baino arazo gehiago izan dituztela eta dituztela gaur egun. Esaterako, deformazioan aritzen direnei %21,82 apaldu zaizkie salmentak; harroketa makineriarekin aritzen direnei, berriz, %18,68. Dena den, azpisektore guztiek egin dute behera pandemiaren urtean, nahiz eta batzuek hobeto eutsi dioten aparteko egoerari: osagaiek eta erremintek %15 egin dute atzera, eta mekanizazioak eta beste zerbitzu batzuek, berriz, bakarrik %9,31. Edonola ere, enpresek izan dute eta badute estres maila bat, eta enpleguan ere sumatu da hori, %5 inguru galdu baitu. 7.589 enplegu zuzen ematen dituzte sektoreko enpresek.
Esan beharrik ere ez dago: esportazioek finkatu dute enpresen errealitatea joan den urtean, eta esportazioak apaldu egin dira, noski, pertsonak eta materiala garraiatzeko arazoak direla eta. %22,25 egin dute atzera atzerriko salmentek, eta 1.006 milioi eurorenak izan dira. Salmenta guztien %76 ordezkatu dute esportazioek, makina-erremintaren nazioartekotze handiaren erakusle.
Produktu gehien esportatu duten herrialdeen rankinari begira, ez dago ezuste handirik: Alemania (%11,8), AEBak (%10), Frantzia (%9), Italia (%7,3) eta Txina (%7,3) azaltzen dira lehen postuetan. Baina 2021ean mundu mailako ekonomia erakusten ari den joera bat islatu da lehen hiruhilekoan egindako esportazioetan: Txina eta AEBak lehenago suspertu dira, eta horrek berekin ekarri du Txina izatea euskal enpresen lehen herrialdea esportazioetan, Alemania eta AEBen aurretik.
Eskaerei eutsi
"Baikortasunez baina errespetuz" begiratzen diote AFMn aurtengo urteari, eta iazko urrian hasita enpresak jasotzen hasi ziren eskaerek hauspotzen dute susperraldi espiritu hori. "2021eko lehen hiruhilekoan ere islatzen ari da merkatuaren dinamismo hori", esan du Ortuetak, eta joera horrek zenbat iraungo duen, horren arabera islatuko du urte bukaerak sektorearen susperraldia; edonola ere, %12 eta %15 artekoa izango dela uste dute AFMko arduradunek.
Betiere, espezialiazioaren arabera iritsiko da susperraldi hori enpresetara. Ortuetak azaldu du autogintza ari dela sendo jardunean, nahiz eta galdera marka handi bat dagoen alor horren gainean, trantsizio ekologikoa dela eta. Aeronautikarentzat jarduten duten makina-erremintako enpresek gehiago itxaron beharko dute, aurrekuspena da bi-hiru urte beharko direla normal hasteko. Trengintza eta energia berriztagarriak, ordea, makina-erreminta bultzatzen ari diren sektore gisa azaldu ditu klusterrak.
Horiek horrela, Txinaren inbertsio handia, Joe Bidenen susperraldirako planak eta Europa funtsak aipatu ditu Cesar Garbalena AFMko presidenteak makina-erremintaren susperraldiaren bideko mugarri gisa. "Aurtengo bigarren hiruhilekoan lehenaren eskera mailari eusten bazaio, sektorea sendo haziko da 2021ean". |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197587/madrilek-onartu-egin-du-janssenen-txertoa-50-eta-59-urte-artekoei-jartzea.htm | Gizartea | Madrilek onartu egin du Janssenen txertoa 50 eta 59 urte artekoei jartzea | Oso kalteberak diren zenbait herritar talde ere txertatuko dituzte Johnson & Johnson konpainiaren dosiekin, hala nola autismoa dutenak eta gaitz psikologiko larriak dituztenak. | Madrilek onartu egin du Janssenen txertoa 50 eta 59 urte artekoei jartzea. Oso kalteberak diren zenbait herritar talde ere txertatuko dituzte Johnson & Johnson konpainiaren dosiekin, hala nola autismoa dutenak eta gaitz psikologiko larriak dituztenak. | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak koska bat gehiago zabaldu dizkio ateak Janssenen txertoari: 50 eta 59 urte arteko pertsonek ere jasotzen ahalko dute. Dena dela, batzordeak atzo jakinarazi zuenez, 60 urtetik gorakoen txertaketan aurrera egiteko baliatuko dute lehenbizi Janssenen txertoa, eta ondotik ekinen diote 50 urtetik gorakoak harekin txertatzeari.
Gainera, nabarmendu dutenez, Janssenen txertoa dosi bakarrekoa izatea abantaila izanen da gizarteko beste talde batzuen txertaketan aitzina egiteko. Horregatik, konpainia horren dosiak jarriko dizkiete, adibidez, gaitz psikologikoak dituzten zenbait talderi. Erantsi dute, gainera, «arrisku handiko herrialdeetara» misioak egitera doazenak ere lehenetsiko direla Janssenen txertoa har dezaten. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197588/kolore-gorria-falta-izan-da.htm | Kirola | Kolore gorria falta izan da | Erik Jakaren hutsunea oso presente izan da Banakako Txapelketaren aurkezpenean. Ostiral honetan hasiko da, Azkoitian, eta ekainaren 13an jokatuko dute finala, Bilbon. "Oso zail" ikusten dute frontoian ikusleak egotea. | Kolore gorria falta izan da. Erik Jakaren hutsunea oso presente izan da Banakako Txapelketaren aurkezpenean. Ostiral honetan hasiko da, Azkoitian, eta ekainaren 13an jokatuko dute finala, Bilbon. "Oso zail" ikusten dute frontoian ikusleak egotea. | Nekez has daiteke okerrago txapelketa bat, hura aurkeztu bezperan txapeldunak jokatzeari uko eginda baino. Bada, horixe gertatu zaio aurtengo Buruz Buruko Txapelketari: hura aurkeztu bezperan jakin da ez duela jokatuko azken txapeldunak. Erik Jaka perikarditisak jota dago, eta lau eta zortzi aste bitartean beharko ditu osatzeko. Beraz, ezingo du defendatu iazko azaroan modu ikusgarrian irabazi zuen txapela, ezta Baikorekin estreinako txapelketa jokatu ere.
Jaka falta zela oso presente izan da gaur, buruz burukoaren aurkezpenean, Donostiako Kursaal jauregian. Parte hartzaileen argazkian jada nabaritu da haren hutsunea: urdinez jantzita zeuden txapelketa jokatuko duten hamabi pilotariak. Txapeldunaren elastiko gorria ez zen inon ageri. Deigarria zen irudia, eta esanahi handikoa. Aurkezpenean ere presente izan da Jaka, protagonisten hitzetan. «Pena» izan da gehien aipatu duten hitza. Desio bera plazaratu dute guztiek: «ondo» osatzea, eta «ahal den azkarren» bueltatzea.
Baina lehiak ez du etenik, eta jarraian hasi dira txapelketaren nondik norakoak azaltzen. Koronabirusaren pandemiak bere hartan jarraitzen duenez, Eskuzko Pilota Enpresen Ligak (EPEL) iazko banakakoaren lehiaketa sistemari eutsi dio aurten ere. Ondo joan zen iazkoa, eta, hori ikusita, haren alde egin du berriz ere. Ezohikoa zena ohikoa bilakatu da, eta halaxe izango da pandemia betean egon bitartean.
Bigarren urtez jarraian, kanporaketa erabakigarriak izango dira partida guztiak: final-zortzirenak, final-laurdenak, finalerdiak eta finala. Aurreko ekitaldiarekin alderatuta, aldaketa bakarra dago: astebete egongo da finalerdien —hilaren 29an Iruñean eta 30ean Bilbon— eta finalaren artean. Baina lehia izango da orduan ere, hirugarren eta posturako neurketa jokatuko baitute. Ekainaren 5ean izango da hori, larunbatez, Irunen (Gipuzkoa). Finala, berriz, hurrengo igandean jokatuko dute, ekainaren 13an, Bilbon.
Pilotari kopurua azkeneko ekitaldiko bera da, hamabi, enpresa bakoitzetik sei: Baikotik, Mikel Urrutikoetxea, Asier Agirre, Oinatz Bengoetxea, Jon Ander Peña, Iñaki Artola eta Axier Arteaga ariko dira; eta Aspetik, Jokin Altuna, Joseba Ezkurdia, Danel Elezkano, Dario Gomez, Jose Javier Zabaleta eta Beñat Rezusta. Lau dira aldaketak aurreko buruz burukoarekin konparatuta: Arteaga, Artola, Zabaleta eta Rezusta ariko dira Jakaren, Joanes Bakaikoaren, Iker Irribarriaren eta Peio Etxeberriaren ordez.
Ostiralean hasiko da lehia: Ezkurdia eta Peña II.a ariko dira, Azkoitian (Gipuzkoa); larunbatean, berriz, Zabaletak eta Arteaga II.ak jokatuko dute, Iruñean; igandean, berriz, bi neurketa jokatuko dituzte Bilbon: Agirre, Artolaren aurka; eta, Bengoetxea VI.a, Rezustaren kontra. Irabazleek zerrendaburuen aurka jokatuko dute final-laurdenetan: Rezustaren eta Bengoetxea VI.aren artekoak Elezkano II.a izango du aurkari, hilaren 21ean, Idiazabalen (Gipuzkoa); Agirreren eta Artolaren artekoak, Urrutikoetxea, hilaren 22an, Bilbon. Adar berekoak dira partida horiek guztiak. Beste adarrean, berriz, Ezkurdiaren eta Peña II.aren artekoak Altuna III.a izango du aurkari, hilaren 23an, Donostian; eta egun eta toki berean jokatuko dute Zabaletaren eta Arteaga II.aren arteko irabazleak eta Dariok.
Aurreko ekitaldia harmailan ikuslerik ez zegoela jokatu zen, eta oraingoa ere halaxe izango da. «Ea nola doan txertaketa, baina oso zaila izango da ikusleak izatea», esan du Inaxio Errandonea Aspeko zuzendari komertzialak. Tinkoago mintzatu da Bengoetxea VI.a. Hark enpresei eskatu die «ahal zuten guztia» egiteko pilotalekuan ikusleak egoteko. «Beste toki eta kirol batzuetan badaude, zergatik ez hemen?», esan du Baikoko aurrelariak.
Botilleroak izatea eta haiek aukeratzea izan da azkenaldian pilotariek egindako beste eskaera bat, eta txapelketa honetan enpresek onartu egin die eskaera. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197589/lau-gunetan-banatuta-egingo-dute-ibilaldia-eta-aurrez-izena-eman-beharko-da.htm | Gizartea | Lau gunetan banatuta egingo dute Ibilaldia, eta aurrez izena eman beharko da | Bi ekintza mota aukeratu dituzte: tailerrak eta ikuskizunak. Aurtengo Ibilaldia Betiko ikastolak eta Ander Deuna ikastolak antolatu dute, eta maiatzaren 30ean egingo dute, Sopelan (Bizkaia). | Lau gunetan banatuta egingo dute Ibilaldia, eta aurrez izena eman beharko da. Bi ekintza mota aukeratu dituzte: tailerrak eta ikuskizunak. Aurtengo Ibilaldia Betiko ikastolak eta Ander Deuna ikastolak antolatu dute, eta maiatzaren 30ean egingo dute, Sopelan (Bizkaia). | Pandemia egoerara egokitutakoa izango da aurtengo Ibilaldia: ez du ibilbiderik izango, ez janari eta edari zerbitzurik, ezta kontzertu erraldoirik ere. Horren ordez, bertaratzen direnek tailerrak eta ikuskizunak izango dituzte aukeran, lau gunetan banatuta. Beste baldintza bat ere ezarri dute: parte hartu ahal izateko, aurrez izena eman beharko da Ibilaldiaren webgunean. Gaur eman dituzte xehetasun guztiak, ikastolen Elkarteko ordezkariek Bilbon egin duten agerraldian. Bizkaiko ikastolen aldeko jaia Betiko ikastolak eta Ander Deuna ikastolak antolatu dute, eta maiatzaren 30ean egingo dute, Sopelan (Bizkaia), Kalakalata! lelopean.
Lau gune izango ditu aurtengo ibilaldiak: Sua gunea Sopelako Ander Deuna ikastolan egongo da, eta zurezko jokoak eta dantza tailerra eskainiko dituzte bertan, baita Deabru beltzak ikuskizuna ere; Ura gunea Barinetxeko goiko aparkalekuan kokatuko dute, itsasoari begira eskuineko aldean, eta munduko beste herri batzuetako kultura ezagutzeko aukera egongo da bertan, baita ur jolasetan parte hartzekoa ere; Haize gunean, Barinetxeko goiko aparkalekuan, itsasoari begira ezkerreko aldean, kometa eta perkusio tailerrak izango dira, eta Zirku ikuskizuna ere eskainiko dute; eta Lurra gunean, Larrabasterrako Urgitxieta plazan eta inguruan, talo eta tai txi tailerrak eta Gora Kasete ikuskizuna egongo dira. Horretaz gainera, Udaletxe plazan 25 bat portuko azoka jarriko dute. Azokara sartzeko ez da izena eman beharko; bai, ordea, gainerako guneetara joan ahal izateko. Sua gunean egingo dute hasiera ekitaldia, 9:15ean, eta Ander Deuna eta Betiko ikastolek lekukoa pasatuko diote 2022ko Ibilaldia antolatuko duen Bilboko Abusu ikastolari.
Hainbat erronka eta helbururekin egingo dute Ibilaldia: ikastola eredua indartzea; ikastolako komunitatearen eta herriko elkarteen eta erakundeen arteko harremanak sakontzea; ikastolen eraikinak berritzea eta egokitzea; eta jaiotzen jaitsierari aurre egitea, proiektu pedagogikoa ezagutaraziz. Baina, aldi berean, beste zehar lerro batzuk ere landuko dituzte: euskara eta euskal kultura bultzatzea, berdintasuna eta hezkidetza sustatzea... |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197590/norman-lloyd-aktore-estatubatuarra-hil-da-106-urterekin.htm | Kultura | Norman Lloyd aktore estatubatuarra hil da, 106 urterekin | Wellesekin hasi zen teatroan, eta Chaplin, Hitchcock eta Renoiren filmetan aritu zen lanean, besteak beste. Telesail ugari zuzendu eta ekoitzi zituen. | Norman Lloyd aktore estatubatuarra hil da, 106 urterekin. Wellesekin hasi zen teatroan, eta Chaplin, Hitchcock eta Renoiren filmetan aritu zen lanean, besteak beste. Telesail ugari zuzendu eta ekoitzi zituen. | Norman Lloyd aktore, ekoizle eta zuzendari estatubatuarra hil zen atzo, Los Angelesen. New Jerseyn jaio zen, 1914an. 90 urte baino gehiagoko ibilbide artistikoa zuen, eta bigarren mailako aktore gisa egindako lanengatik da ezaguna, batez ere. Hollywoodeko aktorerik zaharrenenetako bat zen: 106 urte zituen.
Oso gazte zela hasi zen agertokien gainean antzezten, gauez, klubetan. Antzerki ikasketak egin zituen New Yorken, eta Orson Wellesekin hasi zen lanean han, Mercury Theatre konpainia ospetsuan, 1937. urtean. Wellesek zuzendutako Caesar lanean egin zuen lana goraipatu izan dute; Shakespeareren Julius Caesar moldatu, eta Mussoliniren diktadura garaiko Italian kokatu zuten.
Hamarkada haren amaieran, Welles eta Mercuryko beste zenbait kide Los Angelesera joan ziren, Hollywooden filmak egiten hasteko. Lloyd ere gonbidatu zuten hara. Aurrekontu txikiko filmak egiten nabarmendu zen RKO ekoiztetxearekin proiektu bat hasi zuen Wellesek, baina bertan behera geratu zen, eta Lloyd New Yorkera itzuli zen. «Han geratu zirenek Citizen Kane egin zuten», idatzi zuen gerora. «Beti damutu izan naiz».
Dena dela, Lloydek Alfred Hitchcock zuzendariaren Saboteur filmean (1942) lan egitea lortu zuen handik gutxira. Filmeko bilauaren rola jokatu zuen; filmeko sekuentziarik ezagunenetako batean, Askatasunaren estatutatik erortzen da pertsonaia. «Oso aktore ona da», esan zion Hitchcockek François Truffauti Lloyden lanaz hizketan, Le cinéma selon Hitchcock elkarrizketa liburuan (1966).
Hitchcockekin lan egin zuen berriz gerora, Spellbound (1945) filmean, eta beste zenbait zuzendari ospetsurekin ere aritu zen: besteak beste, Charles Chaplin (Limelight, 1952), Jean Renoir (The Southerner, 1945), Martin Scorsese (The Age of Innocence, 1993) eta Peter Weirekin (Dead Poets Society, 1989).
Telebistan ere egin zuen lan. Batetik, aktore aritu zen. NBC kateko Hospital telesail ezagunaren protagonista izan zen. Telesail horrek 130 atal baino gehiago izan zituen. Bestetik, zuzendari eta ekoizlea ere izan zen. Besteak beste, Hitchcocken suspensezko sailetako saio batzuk zuzendu zituen. Azken aktore lana 2015ean egin zuen; rol txiki bat izan zuen Judd Apatowk zuzendutako Trainwreck komedian. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197591/behatokiak-gaitzetsi-egin-du-bertan-behera-utzi-izana-irungo-udaltzain-izateko-hizkuntza-eskakizunak.htm | Gizartea | Behatokiak gaitzetsi egin du bertan behera utzi izana Irungo udaltzain izateko hizkuntza eskakizunak | EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du euskara beharrezkoa izatea «diskriminatzailea» dela. Behatokiaren eta Kontseiluaren arabera, epaia juridikoa ez baizik «politikoa« da. | Behatokiak gaitzetsi egin du bertan behera utzi izana Irungo udaltzain izateko hizkuntza eskakizunak. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du euskara beharrezkoa izatea «diskriminatzailea» dela. Behatokiaren eta Kontseiluaren arabera, epaia juridikoa ez baizik «politikoa« da. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Irungo Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak bertan behera uzteko epaia eman zuen atzo, euskara ez dakitenentzako «diskriminatzailea» dela argudiatuta. Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta Euskalgintzaren Kontseiluak erabaki hori gaitzetsi dute, azpimarratuz eskubideen urraketa «betikotu» dezakeela.
Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekaren arabera, epaiak Irungo herritarren hizkuntza eskubideari erasotzen dio: «Herritarren hizkuntza eskubideak bermatuko badira, horretarako langile gaituak behar dira, eta langile elebidunak dira herritar guztiei zerbitzua eman diezaieketenak». Adierazi duenez, lanpostua lortu ahal izateko euskara beharrezkoa ez izateak baldintzatu egiten du herritarrek udaltzaingoarekin euskaraz egiteko duten eskubidea. «Horren lekuko dira Behatokiak jasotako herritarren bizipenak». Joan den ostiralean, hain justu, herritar batek salatu zuen Getxoko Udaltzaingoak hizkuntza eskubideak urratu zizkiola.
Behatokiko eledunak gogoratu du, legearen arabera, herritarrek zerbitzua euskaraz jasotzeko eskubidea dutela. «Herritarren eskubideak, ongizatea eta zerbitzuaren kalitatea bermatzeko ezinbestekoa da euskaraz zerbitzua eskaini ahal izatea. Epai eta aurrekari honek EAEko herritarrek jasotzen dituzten zerbitzu publikoei kaltea eragin diezaieke», nabarmendu du.
Gaitzespenarekin bat egin du Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok, eta epaia «esku hartze bortitza» izan dela salatu du. Hala, adierazi dute epaia juridikoa ez baizik «politikoa» dela. «Euskararen normalizazioa galgatzeaz gain, euskara bigarren mailako hizkuntza eta, ondorioz, euskaldunak bigarren mailako herritar bihurtzeko asmoa erakusten du. Elebakarren pribilegioak balizko eskubide bihurtu nahi ditu, horrek guztiak herritarren eskubideak betikotuko baditu ere». Bilbaok azpimarratu du aztertzen ari direla erasoari nola erantzun.
Nafarroako epaia
Jakinarazi dutenez, Nafarroako Auzitegi Administratiboak baliogabetu egin du Atarrabiako Udaleko lantalde organikoko lanpostu guztietan euskara jakitea meritua edo betekizuna izatea. Aurretik, euskara nahitaezkotzat jotzen ez zen lanpostuetan, meritu gisa baloratzen zen, baina hori ezeztatu egin du auzitegiak. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197592/azken-agurra-egin-diote-mixel-berhokoirigoini-gamarten.htm | Politika | Azken agurra egin diote Mixel Berhokoirigoini Gamarten | Bizitza osoan izan dituen engaiamenduak aitortu dituzte ehunka herritarrek, eta hark hartutako bideak segitzeko borondatea erakutsi | Azken agurra egin diote Mixel Berhokoirigoini Gamarten. Bizitza osoan izan dituen engaiamenduak aitortu dituzte ehunka herritarrek, eta hark hartutako bideak segitzeko borondatea erakutsi | Txiki gelditu da Gamarte (Nafarroa Behera) Mixel Berhokoirigoini azken agurra emateko jende uholdearen aitzinean. Larunbatean zendu zen laborari eta bakegile ezaguna, 69 urterekin, eritasun baten ondorioz, eta gaur egin dute haren aldeko hileta elizkizuna haren herriko elizan.
Ikusi gehiago: argazki bilduma
Jende andana bildu da laborantzan eta herrigintzan urteetan izan dituen engaiamenduak aitortu, haren ekarpena goraipatu, eta militantzian emandako bizitza omentzera. Euskal Herri osoko politikako, kulturako, sindikalismoko eta gizarte arloko eragileetako ordezkariak, hautetsiak eta herritar andana, Berhokoirigoinek zuen bateratze gaitasunaren adierazgarri. Bertan izan da, besteak beste, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria; Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ez dute ordezkaririk bidali.
Azken 40 urteetako «bidelaguna» aipatu du Jose Bove laborari, militante eta europarlamentari ohiak: «Zinezko ekarpena egin du, Euskal Herrian eta harago, laborariei eta baserrialdeari alternatibak proposatzeko». Halaber, haren nortasunaz «harro» den Euskal Herri «ireki» baten aldeko engaiamendua aipatu du. Maddalen Iriarte EH Bilduko legebiltzarkideak gizon «apala eta isila» goraipatu du, «herri honentzako hain inportantea izan den aro bati bidea irekitzeko ezinbestekoa» izan dena: «Horrelako asko beharko ditugu bidea aurrera egiteko»
Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak Berhokoirigoinen «ausardia» azpimarratu du, ETAren armagabetze zibilean, eta euskal presoen gaian eta Ipar Euskal Herrian egin diren urratsetan izan duen zeregina aitortu. Haren «aholkuak eta gogoetak» eskertu ditu: «asko ikasi dugu harengandik». Pertsona «transbertsala eta bateragarria» zela erran du: «jakin izan du sektore ezberdinen artean lan egiten». Haren «pragmatismoa» nabarmendu du azkenik: «Jende gutxi da bera bezala adostasun espazioak aurkitzeko gaitasuna duena. Galera handia da. Oraindik egin behar dugun bidean beharrezko pertsona zen».
Amaia Muñoa ELAko idazkari nagusiaren ondorengoak «militante abertzale aparta» oroitu du, Ipar Euskal Herriko «borroka estrategikoetan» jardun duena. «Justizia eta askatasunaren oinarri, borroken aniztasunaz jabeturik, ekarpen bereizia egin du. Jakin du borroka irabazgarriak planteatzen, sektore ezberdinen artean lotura eginez». Maialen Lujanbio bertsolariak «pertsona eredugarria» aitortu du: «Ekimena izan du hainbeste arlotan, inori baimenik eskatu gabe, ekinez. Bidegilea izan da».
Fedea eta engaiamendua, bateraturik
50 urtez militante izan dela goretsi du elizkizunean Peio Iralurrek, urteetan Berhokoirigoinen bidelagun izan denak. Euskaldun Gazterian sartu zirenean «zer egin nahi duzu zure biziaz» galderari eman zion erantzuna oroitu du: «ene bizia izanen da engaiamendu oso bat» erantzun zuen Berhokoirigoinek. «Azken hatseraino» borrokatu dela azaldu du Iralurrek, eta hamarkadetan arloz arlo egindako lana aipatu du, laborari txiki gisa, Frantziako ministroen aitzinean, epaitegietan, Luhuson... «Hik erein haziak hozitu dituk; misioa bete duk». Eta anekdota batekin deskribatu du Berhokoirigoinen izaera: «biltzar nagusian taula gainean zen; biharamunean, erratza pasatzen».
«Itzal handiko arbola» zen Berhokorigoin Mikel Epaltza apezaren hitzetan, «berak nahi izan gabe». Gamarteko laborariaren engaiamendua eta fedea parekatu ditu, haren ehorzketa «hautatu» duela erranez. «Ez zuen nahi gainetik inposatzen den sineste bat, baizik eta gure izerdietatik eratorria». Bakegintzan egindako urratsak goraipatu ditu, eta azpimarratu bururaino atxiki dituela haren asmoak. Eri zela, mezu bat bidali zion Lorentxa Beirie euskal preso ohiari, askatu berritan, «ez baita bakerik presoak askatu gabe».
Elizatik ateratzean, laborantza eragileetako ordezkariek egin diote azken agurra, Baionako bestetan ezarri ohi den laborarien txokoko trixerta soinean zutela, eta aurreskua dantzatu diote. Etxalde proiektuan bidelagun izan dituen Maite Aristegik eta Xabier Arriaga Txiplas-ek bertso bana kantatu diote. Laborantza odolean eta herrigintza muinean izan dituela kantatu dio Arriagak. Aristegi: «Zuk ereindako sail oro jorratzen dugu segituko; zure ametsa, zure argia, ez dira inoiz itzaliko». |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197593/diputatu-maori-bat-parlamentutik-bota-dute-berriz-haka-dantzatzeagatik.htm | Mundua | Diputatu maori bat parlamentutik bota dute berriz, 'haka' dantzatzeagatik | Rawiri Waititi Maorien Alderdiko diputatuak salatu nahi izan du oposizioak diskurtso arrazista duela maoriei ematen zaien zerbitzu medikoaren gaian. Aurrez ere bota zuten, gorbata gabe joateagatik. | Diputatu maori bat parlamentutik bota dute berriz, 'haka' dantzatzeagatik. Rawiri Waititi Maorien Alderdiko diputatuak salatu nahi izan du oposizioak diskurtso arrazista duela maoriei ematen zaien zerbitzu medikoaren gaian. Aurrez ere bota zuten, gorbata gabe joateagatik. | Rawiri Waititi Maorien Alderdiko diputatua berriz bota dute Zeelanda Berriko Parlamentutik. Oraingoan, maorien haka dantza tradizionala dantzatzeagatik. Maorien kulturan, erronka bati aurre egin behar zaionean egin ohi dute haka, batzuetan, baita gatazka bat dagoenean ere; errugbi partiden aurretik dantzatzen dutelako da ospetsua. Aurrez, gorbatarekin ez baizik maorien lepoko batekin joateagatik kanporatu zuten Waititi, joan den otsailean.
Oposizioak maoriei eman behar zaien osasun zerbitzuari buruz duen diskurtsoa izan da arrazoia. Waititiren arabera, diskurtso arrazista dutelako. Asteak daramatzate gaiaren inguruan eztabaidatzen, eta, azkenean, Zeelanda Berriko Gobernuak erabaki du maorientzako zerbitzu mediko independenteak eta zabalagoak eskaintzea, normalean beste etniek baino osasun okerragoa izan ohi dutelako.
Horren aurrean, oposizioko Alderdi Nazionalak «agenda separatista bat» sortzea egotzi dio gobernuari, baita ezkutuan bi sistema sortzen saiatzea ere.
Horrek piztu zuen Waititiren haserrea: «Maorien aurkako arrazakeria bultzatzen ari da, eta jada ez dugu onartzen diskurtso hori», adierazi zien kazetariei. «Oposizioko burua etengabe ibili da maorioi erasotzen PÄÂkehÄÂ-en (maoriak ez diren zeelandaberritarren) botoak eskuratzeko».
Parlamentuan ere bide beretik jo zuen Waititik, kanporatua izan aurretik: «Azken asteetan indigenon aurkako erretorika eta propaganda entzun ditugu hemen, eta horrek, guretzat irain bat izateaz gain, zalantzan jartzen du gure duintasuna». Jarraian, Trevor Mallard parlamentuko presidenteak esertzeko eskatu zionean, haka dantzatzen hasi zen Waititi, eta bota egin zuen. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197594/astelehenean-zabaldu-ahalko-dute-tabernetako-barnealdea-nafarroan-sektorearen-arabera.htm | Gizartea | Astelehenean zabaldu ahalko dute tabernetako barnealdea Nafarroan, sektorearen arabera | %30eko edukierarekin zabaldu ahalko dute, eta %50ekoarekin CO2 neurgailuak ezartzen badituzte. Nafarroako Gobernuak oraindik ez du ofizialki baieztatu. | Astelehenean zabaldu ahalko dute tabernetako barnealdea Nafarroan, sektorearen arabera. %30eko edukierarekin zabaldu ahalko dute, eta %50ekoarekin CO2 neurgailuak ezartzen badituzte. Nafarroako Gobernuak oraindik ez du ofizialki baieztatu. | Atzo iluntzean aurreratu zuen ostalaritza sektoreak, eta, baieztapen ofizialaren esperoan, astelehenean ireki ahalko dituzte Nafarroako tabernetako barrualdeak. Sektoreko iturriek adierazitakoaren arabera, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi berri die aurtengo martxoko baldintza berberetan zabaldu ahalko dituztela hilaren 17an tabernetako ateak: gehienez %30eko edukierarekin, eserita kontsumitzeko moduan eta mahaien artean gutxienez bi metroko distantzia utzita. Mahai bakoitzean, gehienez, sei lagun egon ahalko dira. Hala ere, %50eko edukiera izateko aukera izango dute ostalariek, baldin eta lokaletan CO2 neurgailuak jarri eta bezeroen jarraipena egiteko datuak jasotzen badituzte.
Oraingo asteko astelehenetik zegoen airean hilaren 17an herrialdeko ostalaritzako barnealdeak zabaltzeko aukera. Zenbait hedabidek aurreratu dute CO2 neurgailuak ezartzea ezinbestekoa izango dela lokaletan, barrualdeen zabalera datorren astelehenera «aurreratu» nahi badute. Azken datuen arabera, ordea, hori lokalen edukiera handitu nahi duten ostatuetan baino ez da izango derrigorrezkoa. Gobernuak oraindik ez du neurri zehatzik aurreratu, eta «sektorearekin eztabaidatzen» dabilela adierazi du gaur bertan Javier Remirez gobernuko lehendakariorde eta bozeramaileak. Hala ere, aurreratu du maiatzaren 9an onartutako foru dekretua hilaren 20an amaituko dela, eta 21ean neurri berriak iragarriko dituztela ostalaritzaren sektorerako, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak emandako epaiari egokituta.
Izan ere, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Nafarroako Gobernuak proposatutako etxeratze agindua eta terrazetako ordutegi murrizketa. Berez, gaueko 22:00etan ezarri zuen Txibiteren gobernuak terrazetako itxiera ordua, baina auzitegiak atzera bota du neurria, eta goizaldeko ordu bata arte egon ahalko dira irekita: baina 24:00etatik aurrera ezingo dute bezero berririk zerbitzatu. Ordutegi hori ezingo du gobernuak mugatu: udalek izango dute horretarako eskumena soilik, bertako araudiak ordutegia gehiago murrizten badu. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197595/galiziako-parlamentuak-aho-batez-onartu-du-tvgk-haurren-eskaintza-indartzea.htm | Bizigiro | Galiziako Parlamentuak aho batez onartu du TVGk haurren eskaintza indartzea | Xabarin herri ekinbide legegilea aurkeztu zuen Normalizazio Linguistikoaren Mahaiak, 33.000 sinadura bildu eta gero. PPk, PSOEk eta BNGk, halaber, eskatu dute TVEren neska-mutikoentzako edukiak galegoz eskaintzea. | Galiziako Parlamentuak aho batez onartu du TVGk haurren eskaintza indartzea. Xabarin herri ekinbide legegilea aurkeztu zuen Normalizazio Linguistikoaren Mahaiak, 33.000 sinadura bildu eta gero. PPk, PSOEk eta BNGk, halaber, eskatu dute TVEren neska-mutikoentzako edukiak galegoz eskaintzea. | Galegoaren eskubideen alde lan egiten duen elkarte nagusiak, Normalizazio Linguistikoaren Mahaiak, herriz herri eta garai zailetan egiten duen esfortzuak bere fruituak eman ditu: Galiziako Parlamentuak aho batez onartu du gaur TVGk haurrei eta gazteei zuzendutako kanal bat sortzea. Galego hutsez egingo du eskaintza kate horrek, eta fibra optikoaren, satelitearen eta ADSLaren bidez zabalduko dute. Baita teknologia eramangarriaren bitartez ere. Normalizazio Linguistikoaren Mahaiak azkeneko hilabeteetan lan handia egin du ohartarazteko TVGn oso gutxi direla haur eta gazteei zuzendutako emankizunak, eta beharrezkoa zela galegozko eskaintza handitzea.
PPk agintzen du Galiziako Xuntan, eta, atzo egin zuten eztabaidan, alderdi horretako ordezkari Raquel Ariasek iragarri zuen neska-mutikoentzako kanal digitalak indartuko dituztela. Adierazi zuen, halaber, LTDko kateetan arrakasta «oso txikia» duela egun haurrei zuzendutako eskaintzak. Distantziak distantzia, datu argigarri bat, apirilekoa: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ETB3k %0,1eko ikusle kuota izan zuen.
Galegoaren eskubideen alde lan egiten dutenek 33.000 sinadura bildu dituzte Xabarin egitasmoan, eta herri ekinbide legegileak eragin du alderdi politikoek horrekin bat egitea. Egitasmo horretako beste proposamenekin ere bat egin dute PPk, PSOEk eta BNGk: Espainiako Gobernuak berma dezala TVEn eta streaming bidezko plataformetan galegora bikoiztutako eta azpidatzitako edukiak. PPko ordezkariak fokua jarri du TVEn, eta nabarmendu du telebista horren haur programazioa eta gailu eramangarrien aplikazioarena galegoz egon beharko lukeela.
Normalizazio Linguistikoaren Mahaiak Galiziako gizartearen «garaipen kolektibotzat» jo du parlamentuan onartutakoa. Gogorarazi du azkeneko hamabi urtean galegoaren inguruan egon den lehen akordio handia izan dela. «Gure hizkuntzan izan diren aurrerapen guztiak mobilizazioak eta aktibismoak lagunduta joan dira», esan du Mahaiak.
Datorren astelehenean manifestazio bat egingo dute Santiagon, Queremos Galego taldeak deituta, hizkuntzaren eskubideen alde.
TVGren emisioa, Youtuben Galiziako irrati-telebista publikoarekin lotutako beste albiste garrantzitsu bat heldu da aste honetan: TVGren nazioarteko seinalea —galego hutsean da— Youtube plataforman ikusgai dago astelehenetik, etenik gabe, egunaren 24 orduetan. Edozein tokitan ikus daiteke galegozko telebista www.youtube.com/tvg helbidean. Horrez gain, telebista publikoaren zenbait eduki propio igo dituzte kanalera: albistegi zerbitzuek eguneko albisterik garrantzitsuena minutu batean kontatzen dute. #Digochoeu hezkuntz proiektuaren 480 bideo daude ikusgai bertan, baita TVGko saio ezagunen une dibertigarriak ere. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197596/juanito-oiarzabal-nepalen-harrapatuta-gelditu-da.htm | Kirola | Juanito Oiarzabal Nepalen harrapatuta gelditu da | Herrialdeak hartu dituen osasun neurriak direla eta, ezin da handik irten: bertan behera utzi dituzte hegaldiak. Alex Txikon ere inguru horretan harrapatuta dago. | Juanito Oiarzabal Nepalen harrapatuta gelditu da. Herrialdeak hartu dituen osasun neurriak direla eta, ezin da handik irten: bertan behera utzi dituzte hegaldiak. Alex Txikon ere inguru horretan harrapatuta dago. | Nepalen harrapatuta dago Juanito Oiarzabal mendizale gasteiztarra, Katmandu inguruan. Apirilaren erdialdean joan zen hara, bere bizitzari buruzko ikus-entzunezko bat grabatzera, baina Nepalgo Gobernuak pandemiari lotuta hartutako neurrien ondorioz, herrialdetik irten ezinda gelditu da. Inguru horretan atzemandako positiboen datuak gora egin du azken egunotan, eta salbuespen neurri gisa itxi dute: bertan behera utzi dituzte nazioarteko hegaldi guztiak, eta gutxienez maiatzaren amaierara arte edukiko dute neurri hori indarrean.
Hala, handik irten eta Euskal Herrira itzultzeko laguntza eskatu du mendizaleak, eta «berehala» esku hartzea galdegin die Espainiako agintariei. Arantxa Gonzalez Laia Espainiako Gobernuko Atzerri Ministroak bide horretan direla adierazi du sare sozialen bitartez, eta beharrezko kontaktuak egiten hasiak direla. «Nepalgo eta Indiako agintariekin lanean ari gara etxera itzultzen laguntzeko», adierazi du, eta pazientzia eskatu die Nepalen harrapatuta dauden alpinistei. Oiarzabalen kasuan, Sebastian Alvaro madrildarrarekin batera dago bertan, Everest, Cho Oyu, Makalu eta Lotse inguruan trekking bat egiteko asmoz joan baitziren hara.
Alex Txikon ere han
Oiarzabalez gain, han dira beste hainbat eta hainbat mendizale eta alpinista euskaldun ere. Alex Txikon mendizaleak, adibidez, bertan behera utzi ditu Everest igotzeko zituen asmoak, inguru horietan koronabirusaren izurriak izan duen hedapen zabalarengatik. Azken bi gauetan bigarren kanpamentua behar berezietara moldatu eta mendi inguru horretako osasun egoera zein den aztertu ondoren hartu dute erabaki hori. Mendizalearekin batera, bere espedizioko kide diren Sendoa Elejalde argazkilariak eta Iñaki Makazaga kazetariak ere alde batera utzi dute Everestera igotzeko plana. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197597/gutxienez-46-lagun-hil-dira-gaitzak-jota-astebetean-hegoaldean.htm | Gizartea | Gutxienez 46 lagun hil dira gaitzak jota astebetean Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 543 kasu positibo atzeman dituzte astearteko testetan. Bizkaia eremu gorritik atera da; Hegoaldeko lurraldeen artean, Gipuzkoa da 400dik gorako intzidentzia duen bakarra. | Gutxienez 46 lagun hil dira gaitzak jota astebetean Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 543 kasu positibo atzeman dituzte astearteko testetan. Bizkaia eremu gorritik atera da; Hegoaldeko lurraldeen artean, Gipuzkoa da 400dik gorako intzidentzia duen bakarra. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, COVID-19arekin eri ziren 46 pertsona zendu dira joan den astean Hego Euskal Herrian. Zehazki, maiatzaren 3tik 9ra artean izandako heriotza kopuruari dagokio datua. Hala, aurreko astearen aldean, zenbatekoa apaldu egin da: apirilaren 26tik maiatzaren 2ra 59 lagun hil ziren gaitzak jota.
Transmisioari buruzko datuei dagokienez, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 12.318 proba egin zituzten COVID-19a detektatzeko asteartean, eta horien guztien %4,4k eman zuten positibo: 543k, alegia. Egunetik egunera, birusaren kutsatzearen mantsotzea gero eta agerikoa da Hegoaldean. Azken hamalau egunetako datuei so, eguneko 735 positibo atzeman dira batezbesteko; berriz, duela bi aste 1.000 kasuren langa gainditzen zuen datuak: 1.004 zen batezbestekoa.
Atzo atzemandako kasuetatik, Bizkaian 298 detektatu ziren; Gipuzkoan, 149; Nafarroan, 64, eta Araban, berriz, 29. Azken asteotako datuei erreparatuta, izurritearen bilakaerak lau herrialdeetan du beheranzko joera. Gainera, atzotik, Gipuzkoa da 400dik gorako intzidentzia tasa metatua duen lurralde bakarra (462). Izan ere, eremu gorritik atera da Bizkaia, 396 baita haren tasa. Araban eta Nafarroan, nabarmen apalagoa da datua: Nafarroan, azken bi asteetan 241 pertsonari atzeman diete gaitza 100.000 biztanleko; Araban, 232ri. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197598/150-amonite-mutrikuko-nautilus-ikerketa-eta-didaktika-gela-berrian.htm | Bizigiro | 150 amonite Mutrikuko Nautilus ikerketa eta didaktika gela berrian | Geoparkeak amonite bilduma handia eskuratu du, eta Mutrikun ireki berri duen ikerketa eta didaktika gelan bildu ditu. Omenaldia egin diete gaur haiek biltzen ibili diren Jesus Narvaez eta Esperanza Azkarragari | 150 amonite Mutrikuko Nautilus ikerketa eta didaktika gela berrian. Geoparkeak amonite bilduma handia eskuratu du, eta Mutrikun ireki berri duen ikerketa eta didaktika gelan bildu ditu. Omenaldia egin diete gaur haiek biltzen ibili diren Jesus Narvaez eta Esperanza Azkarragari | Jesus Narvaez eta Esperanza Azkarraga bildumagileak omendu dituzte gaur Mutrikun (Gipuzkoa), bertako hondartzetako labarretatik amoniteak ateratzen egindako lanagatik. Nautilus izeneko didaktika gela inauguratu dute, eta han gordeko dituzte senar-emazteek azken 45 urteetan ateratako fosil erraldoiak.
Munduko amonite bildumarik handienetariko bat da geoparkearen esku utzi dutena. Didaktika gela ondare paleontologikoa kontserbatu eta balioesteko erabiliko dute orain, eta baita ezagutzaren transmisiorako ere. Esaterako, Mutrikuko Lehen Hezkuntzako 1. mailako ikasleak bertan izan dira gaur, didaktika gela bisitatzen eta prestatutako jarduerak egiten. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197599/erc-eta-jxc-negoziazio-mahaira-itzuli-dira-cupi-esker.htm | Mundua | ERC eta JxC negoziazio mahaira itzuli dira, CUPi esker | Lau puntuko «gutxieneko» akordio bat sinatu dute hiru alderdiek. Estrategia independentista baten eraketaren inguruko elkarrizketak ez dituzte nahastuko Aragonesen inbestiduraren gaineko negoziazioekin. | ERC eta JxC negoziazio mahaira itzuli dira, CUPi esker. Lau puntuko «gutxieneko» akordio bat sinatu dute hiru alderdiek. Estrategia independentista baten eraketaren inguruko elkarrizketak ez dituzte nahastuko Aragonesen inbestiduraren gaineko negoziazioekin. | Etenda zeuden ERCren eta JxCren arteko negoziazioak berpiztea lortu du CUPek. Hiru alderdiek «gutxieneko» lau puntuko akordio bat adostu dute negoziazioak errazteko. Halere, ez dago oraindik ERCko zerrendaburu Pere Aragones Kataluniako presidente inbestitzeko akordiorik. Alderdiek hilaren 26ra arteko epea dute horretarako, bozak berriz egin nahi ez badituzte.
Hiru alderdiek konpromisoa adierazi dute «Kataluniako gizartearen babesa duten baina estatuaren markoan kabitzen ez diren oinarrizko eskubideen defentsarako horma bat eraikitzeko», «krisi ekonomiko eta sozialari erantzun bat emateko», «autodeterminazioaren aldeko akordio nazional handi bat» babesteko eta, «gobernagarritasunetik haratago, estrategia independentistaren gaineko elkarrizketa espazio bat» sustatzeko.
Argitaratutako komunikatuan, hiru alderdiek gehitu dute otsailaren 14ko bozek «askapen nazionalerako ziklo berri bat irekitzeko aukera» ematen diotela independentismoari. Gauzak hala, eta erreferendum berri bat helburu hartuta, akordio nazional bat lortzeko bilera batera deitzeko ardura hartu dute. Han parte hartuko lukete, alderdiez gain, gizarte mugimenduek eta bestelako erakunde independentistek ere: «Elkarrizketaren bidez eta estatuaren aurkako oldarraldi demokratiko baten bidez datorren legealdian autodeterminazioa eta amnistia lortu daitezkeen konpromiso argiarekin».
Elkarrizketak hasi zituztenetik hizpide izan dituzte gai horiek, baina bada aldaketa nabarmen bat: hemendik aurrera, prozesu independentistaren eta Errepublikaren Kontseiluaren inguruko elkarrizketak ez dira Aragonesen inbestiduraren gaineko negoziazioei lotuak egongo. Hori izan da ERCk eta JxCk akordio bat erdiestea zaildu duten arazoetako bat. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren alderdiak ezinbestekotzat jo du orain arte gobernu berriaren eraketa estrategia independentistaren antolaketaren pean kokatzea. Horrek JxCrekin koalizioan gobernatzeko aukerarik ez dagoela esatera bultzatu zuen Aragones.
CUPek mahaian esertzera bultzatu ditu bi aldeak, baina ikusteko dago horrek fruiturik emango ote duen. Izan ere, ez dago garbi JxCk koalizio gobernu batean sartu nahiko duen baldintza horiekin, edo ERCk bakarrik gobernatzeko modua emango duen. Bi kasuetan ere, adostasun bat lortzea beharrezkoa dute.
Hori bultzatzeko asmoz, ANCk manifestazio batera deitu du iganderako, Horrela ez! Gobernatu nahi dugu lelopean. Elisenda Paluzie lehendakariak adierazi du otsaileko hauteskundeetan independentistek botoen erdiak baino gehiago eskuratu izanak «ilusioa» piztu zuela, baina azken asteetan alderdiek izaniko jarrerak oso bestelako sentimenduak agerrarazi dituela: «haserrea eta etsipena». |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197600/landak-giroa-utzi-du.htm | Kirola | Landak Giroa utzi du | Txirrindulari arabarra erori egin da helmugarako lau kilometro falta zirela, eta ezker lepauztaia eta zenbait saihets hautsi ditu. Caleb Ewanek irabazi du bosgarren etapa, eta Alessandro De Marchik eusten dio maglia arrosari. | Landak Giroa utzi du. Txirrindulari arabarra erori egin da helmugarako lau kilometro falta zirela, eta ezker lepauztaia eta zenbait saihets hautsi ditu. Caleb Ewanek irabazi du bosgarren etapa, eta Alessandro De Marchik eusten dio maglia arrosari. | Mikel Landak ezin dio ihes egin zorigaitzari. Hamaikagarrenez, ezbeharra izan du, eta lasterketa utzi behar izan du. Oraingoan, Italiako Giroa, eta hasi eta gutxira, bosgarren etapan. Murgiarra erori egin da helmugarako lau kilometro falta zirela, eta kolpe handia hartu du. Ezker lepauztaia eta zenbait saihets hautsi ditu. Kolpe handia da, Landa oso ondo aritu baitzen bezperan, aldapan gora eraso eginez, eta Giroa irabazteko faborito nagusiekin helmugaratuz.
Etapari dagokionez, esprintean amaitu da, eta Caleb Ewan australiarra (Lotto) izan da azkarrena. Sailkapen nagusian, Alessandro De Marchi italiarrak (Israel) maglia arrosari eutsi dio. Joseph Dombrowski estatubatuarra (UAE) zen gaur arte bigarren sailkatua, baina hura ere erori egin da Landarekin batera, eta denbora asko galdu du helmugan.
Bihar, mendate batean amaituko da etapa: San Giocomoko santutegian bukatuko da. 15,5 kilometroko igoera da, gogorra: %6,1eko batez besteko pendiza du. Ikusteko dago faboritoen artean sua piztuko den edo ez. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197601/elkarrizketarako-borondatea-duela-nabarmendu-du-cebekeko-presidente-berriak.htm | Ekonomia | Elkarrizketarako borondatea duela nabarmendu du Cebekeko presidente berriak | Carolina Perez Toledok bere aurrekoek markaturiko norabideari eutsiko diola aurreratu du aurkezpen hitzaldian. Elkartea zuzentzen duen lehen emakumea da | Elkarrizketarako borondatea duela nabarmendu du Cebekeko presidente berriak. Carolina Perez Toledok bere aurrekoek markaturiko norabideari eutsiko diola aurreratu du aurkezpen hitzaldian. Elkartea zuzentzen duen lehen emakumea da | Carolina Perez Toledo da ofizialki Cebekeko presidente berria. Gaur egin du lehen bilera kargu berrian, eta bere lehentasuna «Bizkaiko enpresen berpizkundea» dela esan du. Erakunde eta elkarteekin biltzeko asmoa eta «elkarrizketarako borondatea» duela nabarmendu du, eta Iñaki Garcinuño bere aurrekoak markaturiko norabidea jarraitu asmo duela. Lurraldeko patronal bateko buru izendatzen duten lehen emakumea da, eta aitortu du izendapena «mugarri bat dela», eta, era berean, tristea dela hori albiste izatea.
Bizkaiko enpresarien konfederazioak Euskalduna Bilboko jauregian egin du karguaren eskualdatze ekitaldia. Bertan, Perez Toledok aitortza publikoa egin die bere aurrekoei: «Jarraitu beharreko norabide egokia markatu dute». Elkarteko zuzendaritzan talde ona dutela azaldu du, eta aurki egingo dituzten bileretan ezarriko dituztela irizpideak. Hitzaldi kontinuista egin du, eta ez da espero iraultzarik luze gabe.
Aurkezpenean «elkarrizketarako borondatea» duela nabarmendu du, erakunde eta eragile guztiekin: «Nire aurrekoak izan dituen modu on berdinekin. Gauzak hitz eginda konpontzen direla uste dut, eta horrela izango da». Deigarria da hori esatea, Iñaki Garcinuño eta sindikatuen arteko harremana ez delako bereziki ona izan, eta Perez Toledok jasoko du orain. Nahi izanez gero, badu zeri buruz hitz egina. Bizkaiko sektore mailako 49 lan hitzarmenetatik lau bakarrik daude berrituta, eta beste 45 horietatik hogeik ez dute aurrerako eraginaren babesik.
«Ez luke albiste izan beharko»
Bizkaiko enpresek garai oso zailak bizi dituztela azaldu du, COVID-19aren «ziurgabetasunak» baldintzaturikoak. Euskadiko enpresa eta langileak «eredu» izaten ari direla esan du, eta hala jarraitu behar duela. Perez Toledoren hitzetan, garai hauetan Cebeken lana enpresei «irauten» laguntzea da, «pizkundea ahalik eta goizen hasteko». BPGk %0,2ko igoera apala izan du lehen hiruhilekoan, eta Cebeken itxaropen handia jarria dute txertaketak zerbitzu sektorean izango duen eraginean.
Perez Toledo da Euskal Herrian patronal bateko buru izendatu duten lehen emakumea. «Mugarri» bat dela nabarmendu zuen: «Ez luke albiste izan beharko. Erabaki postuetara iritsi gaitezen borroka egin duten emakume askori zor diet. Elkarte eta espresa askorentzat eredu izatea espero dut, baina ni honaino iritsi ahal izateko, berdintasunean sinesten duten Cebek bezalako elkarteak behar dira». Egun Cebekek 139 bazkide konpromisario ditu, eta 39 dira emakumeak; zuzendaritza batzordean, berriz, 32 kideetatik zazpi dira andrazkoak.
«Madril ez da eredu»
Perez Toledok ez zuen fiskalitatea aipatu, bai ordea Iñaki Garcinuñok asteartean, bere azken prentsaurrekoan. Madrilek duen zerga politika goratu zuen, eta horrek hautsak harrotu ditu. Horren harira, Itxaso Atutxa EAJko Bizkai Buru Batzarreko buruak erantzun argia eman dio Bizkaia Irratian: «Madril ez da eredu guretzat, eta ez dugu horrantz joko. OCDEk berak salatu du Madril paradisu fiskala dela, eta ez da gure helburua. Hemen enpresariek beste seriotasun bat dute». |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197602/soslaia-aro-berri-baten-hasiera.htm | Soslaia: Aro berri baten hasiera | Soslaia: Aro berri baten hasiera. | Cebekek aro berri bat hasi du. Carolina Perez Toledok hartuko du Iñaki Garcinuñoren lekukoa Bizkaiko enpresarien konferentziako presidente karguan. Azken urteetan elkarteko presidenteorde izan da eta bere aurrekoak «egon zitekeen hautagai onena» dela esan du. Horren adibide da ez dela bozketarik behar izan hura aukeratzeko, aho batez izendatu baitute.
Perez Toledo, izan ere, kudeatzailea baino gehiago da, enpresaria ere bada. Zuzenbidean lizentziatua, 23 urterekin ingeles akademia ireki zuen Erandion (Bizkaia). Enpresei ikastaroak ematen hasi zen 1988an, eta haien bitartez jarri zen harremanetan hizkuntz ikastaroak Internetez ematen hasi berri ziren enpresekin. Egun Learnlight sektoreko erraldoiaren bazkide da, eta Erandioko bere akademiak irekita jarraitzen du. Horrez gain, azken urteetan Bizkaiko Emakumezko Enpresarien eta Zuzendarien Elkarteko (BEEZE) burua izan da, eta Confebask eta Innobasqueko zuzendari batzordeetako kide. Euskal Herrian lurralde mailako enpresari elkarte bateko lehen andrazko presidentea izango da.
Garcinuñok ikusgarritasun handia eman dio Cebeki, hedabideetan ohikoa izan delako haren hitza. Perez Toledo ere ez da hankamotza hedabideen aurrean, BEEZEko urteek ondo trebatu dute. Enpresarien artean deserosoak izan daitezkeen iritziak plazaratu izan ditu berdintasunaren, soldata arrakalaren eta kristalezko sabaiaren inguruan. Emakumezko kuoten aldekoa da, eta kritikatu izan du gizonezkoen arteko konplizitateak enpresa munduko izendapenetan eragina duena. | ||
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197603/israelek-erasoak-gogortu-ditu-eta-56-lagun-hil-ditu-dagoeneko-gazan.htm | Mundua | Israelek erasoak gogortu ditu, eta 56 lagun hil ditu dagoeneko Gazan | Hamasek Gazan duen komandantea hil du Tel Avivek. Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroak esan du operazio militarrak ez duela «amaiera datarik». NBEren Segurtasun Kontseilua gatazkan posizionatu gabe geratu da berriz, AEBek eragotzita. | Israelek erasoak gogortu ditu, eta 56 lagun hil ditu dagoeneko Gazan. Hamasek Gazan duen komandantea hil du Tel Avivek. Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroak esan du operazio militarrak ez duela «amaiera datarik». NBEren Segurtasun Kontseilua gatazkan posizionatu gabe geratu da berriz, AEBek eragotzita. | Egunetik egunera larriagotzen ari da Gazako egoera, eta 2014an eremu berean 50 egun iraun zuen gatazka militarraren itxura gero eta handiagoa hartzen ari da egunotan han gertatzen ari dena —67 soldadu israeldar, 6 zibil israeldar eta 2.000 palestinar baino gehiago hil ziren orduan—.
Israelen erasoaldi militarra fase berri batean sartu da gaur. Atzo Benjamin Netanyahu jarduneko lehen ministroak iragarri moduan, erasoen intentsitatea eta kantitatea handitu ditu armadak, bonbardaketa masiboak, hegazkinen bidez jaurtitako misilak eta miliziano palestinarren hilketa selektiboa tartekatuta. Orain arteko azken balantzearen arabera, dagoeneko 56 dira astelehenetik Tel Avivek hildakoak, Gazako Osasun Ministerioaren arabera; besteak beste, 14 ume.
Goizalderako, aurreko egunean baino zazpi lagun gehiago hilak zirela jakinarazi du Gazako Osasun Ministerioak. Israelgo Armadak zehaztu du, besteak beste, haren misilek Hassan Kaogi Hamasen segurtasun militarreko saileko burua jo dutela, eta baita kontraespioitzako saileko burua ere, Wail Issa. Beranduago, Hamasek jakinarazi du erakunde horren Gazako komandantea, Bassem Isa, ere hil dela erasoetan, zeina Hamasen kontseilu militarreko buruetako bat baitzen.
Gazako hainbat polizia etxe ere suntsitu dituzte, besteak beste, Hamasen polizia egoitza nagusia. Baina, horiez gain, etxebizitzak ere suntsitu dituzte bonbardaketek: hamahiru solairuko dorre bat eta hamalauko beste bat bota ditu Israelek, besteak beste, Hamaseko milizianoen gotorlekuak zirela argudiatuta. Palestinarrek salatu dute Palestinako hainbat hedabidek egoitza moduan erabiltzen dutela azken eraikin hori.
Egoera baretzetik urrun, Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroak ohartarazi du eraso horiek beste hainbaten aurrekari izango direla. Adierazi du bere herrialdea ez dela «su-eten baterako prestatzen» ari, eta operazio militarrak ez duela «amaiera datarik». Kontrara, mehatxua berritu du: «Gazan etxe orratzak erortzen ari dira, enpresak suntsitzen, tunelak desagertzen, eta buruzagi militarrak hiltzen. Bonbardatzen jarraituko dugu, eta, gero, isiltasuna helduko da luzerako».
Aurreko egunetako gertaeren hurrenkera antzekoan, Hamasek eta Jihad Islamikoak berehala erantzun diete Israelen erasoei, Gazako Zerrendaren beste aldera suziriak jaurtiz. Hamasi lotutako Al Qassam brigadak jakinarazi du hamabost lehergai bota dituela Dimona eremura —han dago Israelgo erreaktore nuklear nagusia—, eta beste 50 Ashdod hirira. Denera, milizia palestinarrek 600 suziri inguru bota dituzte astelehenetik, baina Israelgo defentsa unitateek geldiarazi egin dituzte gehienak. Palestinarren erasoek sei lagun hil dituzte, agintari israeldarrek jakinarazi dutenez: bost, suzirien inpaktuen eraginez, eta beste bat, tankeen aurkako misil batekin, Gazako Zerrendako mugan.
Israelen mehatxuek ez dute kikildu Hamas, eta Ismail Haniya buruzagiak adierazi du bere erakundea «prest» dagoela erasoen gorakadarako: «Israelek egoera gogortu nahi badu, horretarako prest gaude, eta gelditu nahi badu ere, prest gaude». Halaber, Israelgo eta lurralde okupatuetako palestinarren protestak goratu ditu: «Guztiok batera mugitzen ari gara, modu koherentean, okupazioari aurre egiteko», nabarmendu du. Jihad Islamikoaren adarreko Al-Quds brigadak ere eraso militarrari eusteko asmoa berretsi du, ohar batean: «Ez dugu atzera egingo gure erresistentzian, horren ordaina edozein dela ere». Tel Avivera eta hiri horren ingurura 100 suziri baino gehiago jaurti dituela ere jakinarazi du.
Gorakadarako prestatzen
Palestinarren gaitasun militarrak hutsalak dira, ordea, israeldarrenekin alderatuta. Gazaren aurkako 500 bonbardaketa egin ditu armadak dagoeneko, eta lurreko erasoetarako ere hasi da prestatzen. Erreserban zituen ehunka soldadu mugara eraman zituen atzo Israelek, eta gaur ere jarraitu du horretan. Are, artilleria astuna ere jarri du erasotzeko gertu.
Izan ere, jarduneko gobernuko ordezkarien adierazpenek pentsarazten dute egoera ez dela berehalakoan lehengoratuko. Turkiako Anatolia berri agentziak zabaldu du Tel Avivek uko egin diola su-etena emateko Egiptok eta NBE Nazio Batuen Erakundeak egindako proposamenari. Presio diplomatikoak arinak zaizkio oraindik Israeli, eta horren erakusle da NBEren Segurtasun Kontseilua. Gaur ere elkartu da Segurtasun Kontseiluko larrialdi mahaia, Israelen eta Palestinaren arteko gatazkaren gorakada aztertzeko, baina, herenegun gertatu moduan, ezin izan dute tentsioa baretzeko eskatzeko adierazpen bateraturik atera, AEBak aurka agertu baitira.
Irmoago aritu da Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalburu Fatou Bensouda: Israelen bonbardaketak gaitzetsi, eta esan du Gazaren aurkako erasoaldia «gerra krimentzat» jo litekeela.
Edonola ere, orain arte nazioartetik heldutako mezuen artean gutxiengoak izan du jopuntuan Israel, eta gehienek neurri berean jarri dute egoeraren karga bi aldeengan. Israelen operazio militarraren gaitzespen irmoago bat nahi du PAN Palestinako Aginte Nazionalak, eta harreman diplomatikoetan jarria du begia. Gaur iluntzean biltzekoa da PAN PAE Palestina Askatzeko Erakundearekin, Gazako egoeraz hitz egiteko. Hainbat herritarrek bide diplomatikoan tematzea egotzi diote PANi, hala ere. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197604/egoiliarren-irteerak-eta-bisitak-malgutu-dituzte-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Egoiliarren irteerak eta bisitak malgutu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Astelehenetik aurrera, egunero irteteko eta astean hiru bisita jasotzeko aukera izango dute. | Egoiliarren irteerak eta bisitak malgutu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Astelehenetik aurrera, egunero irteteko eta astean hiru bisita jasotzeko aukera izango dute. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek eta Eusko Jaurlaritzak adinekoen egoitzetako COVID-19aren kontrolerako protokoloa eguneratu dute. Txertaketan egindako aurrerapenengatik eta alarma egoera bertan behera utzi delako, erabaki dute neurriak egoera berrira egokitzea. Batez ere, egoiliarren irteerak eta bisitak malgutu dituzte, «funtsezko elementuak» direlako haien osasun fisiko eta emozionalerako. Astelehenetik aurrera, egoitzetako erabiltzaileak egunero irten ahal izango dira zentrotik, nahi izanez gero, eta irteerak lehenetsiko dira bisiten aurretik. Halaber, ibilaldi terapeutikoak lehenetsiko dira, eta irteeretan gune itxi eta jendetsuak saihestu. Irteerak ez dira etengo egoitza dagoen udalerriko intzidentzia komunitarioa altua izanda ere. Egoitzan COVID-19aren agerraldi bat izanez gero bakarrik etengo dira irteerak, edo antzeko egoeraren bat gertatuko balitz.
Bisitei dagokienez, Eusko Jaurlaritzak eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundiek adostutako irizpideen arabera, egoiliarrek astean gutxienez hiru bisita egin ahal izango dituzte, senitartekoak edo hurbilekoak zentroan bertan hartu nahi badituzte. Bisitak horretarako berariaz egokitutako guneetan egingo dira, bizikidetza burbuilei eusteko. Bisitetara bi pertsona sartu ahal izango dira aldi berean. Kasu horretan ere, zentroak erabakiko ditu ordutegiak, eta gehienez ordubeteko iraupena izango dute.
Egoiliarra bizitzaren amaierako prozesuan dagoen kasuetan edo haren egoera kognitiboek egoera ulertzea eragozten dutenean, baldintza horiek salbuetsi ahal izango dira, gaur adostu dutenez. Kasu horietan, maiztasun eta iraupen handiagoak baimendu ahal izango dira, baita logelan bisitak egitea ere. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197605/athleticek-eskas-jokatu-du-eta-1-0-galdu-du.htm | Kirola | Athleticek eskas jokatu du, eta 1-0 galdu du | Athleticek ez du ezertarako aukerarik izan jaitsieran zegoen Huescaren aurka, partida eskasa egin baitu. Unai Simonen huts batean sartu dute gola etxekoek. | Athleticek eskas jokatu du, eta 1-0 galdu du. Athleticek ez du ezertarako aukerarik izan jaitsieran zegoen Huescaren aurka, partida eskasa egin baitu. Unai Simonen huts batean sartu dute gola etxekoek. | Athleticek hamabigarren aldiz galdu du gaur liga honetan. Huescaren zelaian, Unai Simonek egindako huts batekin sartu dio gola aurkariak, eta ez du gehiago behar izan etxeko taldeak. Sandrok 61. minutuan eskuin hegaletik botatako zartakoak ez zuen aparteko ezer, baina jan egin du Athleticeko atezainak. Golak, dena dela, ondo marraztu du partida izaten ari zena, etxekoen mende ibili delako Marcelinoren taldea.
Lehen zatian bertan aukerak izan ditu Huescak aurretik jartzeko, baina ezin asmatu. Horrek eman dizkie aukerak zuri-gorriei bigarren zatirako, baina ezer gutxi egin dute puntu bat baino gehiago urratzeko. Asko berdintzen ari da Athletic azkenaldi luzean, baina gaur hori ere ez. Sailkapenaren erdialdean segituko du, 46 punturekin.
Huescaren garaipenak mesede gutxi egin dio Eibarri. Izan ere, Espainiako taldea jaitsieratik atera da orain, eta hura da zulotik kanpo dagoen lehendabizikoa, 33 punturekin. Eibarrek 29 dauzka, eta orain, laura urrundu zaio salbazioa. Alavesi ere txikitu egin zaio jaitsierarekiko tartea: lau puntukoa da orain, Valladolid (31 puntu) utzi duelako zuloan Huescaren garaipenak. |
2021-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/197606/beranduegi-suspertu-dira.htm | Kirola | Beranduegi suspertu dira | Realak galdu egin du Atletico Madrilen zelaian. Txuri-urdinek bi gol jaso dituzte lehen zatian, eta 83. minutuan murriztu dute aldea. Azken minutuetan nagusi izan arren, esku hutsik itzuliko da Donostiara. | Beranduegi suspertu dira. Realak galdu egin du Atletico Madrilen zelaian. Txuri-urdinek bi gol jaso dituzte lehen zatian, eta 83. minutuan murriztu dute aldea. Azken minutuetan nagusi izan arren, esku hutsik itzuliko da Donostiara. | Realak oztopo bat aurkitu du Europa ligarako bidean. Atletico Madril Espainiako Ligako liderraren etxean jokatu du, eta galdu egin du han. Talde bakoitzak norbere sari potoloa eskuratzeko lehian, Diego Pablo Simeonerenak izan dira nagusi. Lehen postuan daude, eta ez da kasualitate hutsa. Espainiarrek helburua lortzeko urrats garrantzitsua egin dute. Donostiarrek, berriz, bosgarren postuan segitzen dute, Vila-realek eta Betisek egingo dutenaren zain.
Lehen zatian eskas aritu dira txuri-urdinak, eta horrek zigortu du amaieran. Beste munduko jokorik egin gabe, Atletico Madrilek trapu zahar baten gisan astindu du lehen ordu erdian. Donostiarrak bigun aritu dira lehen zatian, eta hori garesti ordaintzen da onenen aurka. Hargatik, eta txuri-urdinek ezin izan dute deus egin Atleticoren hasierako erauntsitik babesteko. Gerora itxura hobetu du, baina beranduegi izan da.
Liga amaieran puntu bakoitzak berebiziko garrantzia du, eta bi partidako astean, ondo kudeatu behar dira indarrak. Horren jakitun, Imanol Alguacilek bost berritasun sartu ditu hamaikakoan; Joseba Zaldua eta Modibo Sagnan atzeko lerroan, Ander Barrenetxea eta Martin Zubimendi erdian, eta Cristian Portuk ere hasieratik jokatzeko aukera izan du. Kontrara, ohiko jokalariak utzi ditu aulkian, Robin Le Normand, Andoni Gorosabel eta David Silva kasu.
Mikel Oiartzabal bai, hasieratik aritu da. Eibartarrak bere 200. partida jokatu du Lehen Mailan. Poz garratza izan da harentzat, nahiz eta datuak haren bilakaera bikaina agerian utzi. Oiartzabalek berriki bete ditu 24 urte. Hura da Realaren oraingo ikurra, eta etorkizunera begirako erreferentea. Atletico Madrilen aurka ere hark jantzi du kapitainaren besokoa, baina ezin taldea hiru puntuak lortzera gidatu.
Izan ere, partida hasi orduko hobeto aritu dira madrildarrak. Lehen hamar minutuetan lau gol aukera izan dituzte, eta bost minutu geroago aurreratu dira markagailuan. Korner baten osteko jokaldian Yannick Carrascok egin du Atleticoren lehen gola. Behin neurketa maldan gora zuela, suspertze txiki bat bizitu du Realak, eta eraso antolaketan hasi da. Alferrik, ordea: 28. minutuan bigarrena egin du Correak, eta kolpe latza izan da hori. Lehen ordu erdirako, izugarri zaildu zaio norgehiagoka.
Bigarren zatian, suspertzea
Realak galtzeko gutxirekin ekin dio bigarren zatiari. Desabantaila handiarekin itzuli da aldageletatik, eta, halere, kosta egin zaio bigarren zatiari neurria hartzea. Atletico Madrilek eroso ekin dio partidaren bigarren erdiari, eta lehen ordu erdian ondo kokatuta egon da. Jakin bazekien egoerak asko okertuko beharko zukeela abantaila kareletik botatzeko.
Donostiarrek suspertzera egin dute zenbait alditan, eta tantaka-tanaka erasora egin du. Aldeak murriztuko asmoz zenbait jaurtiketa egin dituzte, tartean, minutuek aurrera zelairatu den Jon Pachecok. Portuk ere aukera ezin hobea izan du, baina zutoinera bota du baloia. Hegalekoaren saialdi galduak azken aukera iduri du, baina, estrategia jokaldi batean gola egitea lortu du Igor Zubeldiak. Kornerra atera du Martin Merquelanzek, eta azkoitiarrak area txikian arimarekin jaurti du baloia. 83. minutuan izan da; Realak zazpi minutu eta luzapena zituen amesteko.
Estutu dute txuri-urdinek. Atletico Madril urduri jarri da, eta hori probestu dute Imanolenek aurrera egiteko. Jokoan nagusi izan da azken minutuetan, eta berdinketa eskuratzeko aukera izan du. Beranduegi izan da suspertzeko, eta, amaieran, bi goleko lasta handiegia suertatu zaio. Azkenean, Reala esku hutsik itzuli da Donostiara. Bi jardunaldi geratzen zaizkio, eta hurrengora arte bederen Europa ligako postuetan segiko du. Horrekin ez da konformatuko, ordea: liga amaieran egon nahi du hor. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197638/txerto-mota-ezberdinak-nahasteak-ondorio-kaltegarriak-areagotzen-ditu.htm | Gizartea | Txerto mota ezberdinak nahasteak ondorio kaltegarriak areagotzen ditu | Espainiako Gobernuak datorren astean ebatziko du AstraZenecaren txertoaren bigarren dosiaren auzia | Txerto mota ezberdinak nahasteak ondorio kaltegarriak areagotzen ditu. Espainiako Gobernuak datorren astean ebatziko du AstraZenecaren txertoaren bigarren dosiaren auzia | Dosi bat baino gehiago behar dituzte COVID-19aren kontrako txerto gehienek, eta duda egon da orain arte txerto mota ezberdinak nahasteak izan ditzakeen ondorioez; hasi dira argitzen, hala ere: Oxfordeko Unibertsitateko ikerketa talde batek azterlan baten emaitzak aurreratu ditu, eta adierazi du txertoaren ondorio kaltegarriak areagotu egiten direla txerto mota ezberdinak nahasita.
Txertoa hainbat modutan jarrita zer gertatzen den aztertu dute ikertzaileek; esaterako, aurrena Pfizer etxearena jarri eta gero AstraZenecarena jartzea, edota alderantziz. Eta kasu bietan ikusi dute ondorio kaltegarriak handiagoak direla halakoetan marka bereko bi txerto dosi jartzen direnean baino.
The Lancet aldizkarian eman dute ikerketaren berri. Kasu guztietan, hala ere, ondorio kaltegarriak berehala desagertu zirela esan dute, eta ez zutela aparteko larritasunik izan. Ikerketa oraindik burutzeko dagoela esan dute, baina lehenbailehen eman nahi izan dutela aurrerapen baten berri. Izan ere, hainbat herrialde ari dira aztertzen txertoak jartzeko eran aldaketak egitea. AstraZeneca etxeak egindako txertoa tronbo kasu batzuekin-eta nola lotu den, esaterako, adin tarte batzuetan ez jartzea erabaki dute hainbat tokitan, bigarren dosia atzeratzea, eta jada lehen dosia jasotako milaka pertsona daude orain zain, bigarren dosia nola osatuko zaien jakin nahian.
Espainiako Osasun Publiko Batzordea da, esaterako, AstraZeneca txertoaren lehen dosia jasotako 60 urtetik beherako pertsonei bigarren dosia zelan jarriko dieten erabakitzeko duen administrazioetako bat. EMA Sendagaien Europako Agentziak bigarren dosia ere AstraZenecarekin jartzea ontzat emana du, baina Espainiako erakundeak datorren astera arte ez duela erabakiko jakinarazi zuen atzo Osasun ministro Carolina Dariasek; «erabaki onenaren» bila ari direla argudiatu zuen. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197639/alestis-zigortu-dute-abeeak-ezartzean-emakumeak-baztertzeagatik.htm | Ekonomia | Alestis zigortu dute, ABEEak ezartzean emakumeak baztertzeagatik | EAEko Justizia Auzitegi Gorenak ebatzi du sexu arrazoiengatik bidali zituela enpresak hiru langile erregulaziora, iazko maiatzean | Alestis zigortu dute, ABEEak ezartzean emakumeak baztertzeagatik. EAEko Justizia Auzitegi Gorenak ebatzi du sexu arrazoiengatik bidali zituela enpresak hiru langile erregulaziora, iazko maiatzean | ELA sindikatuak jakinarazi du justiziak Alestis enpresa zigortu duela "sexu arrazoiengatik ez baztertzeko oinarrizko eskubidea urratzeagatik". Non urratu duen? Auzitegiaren arabera, aurreko urteko maiatzean, enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente batzuk ezartzean, pandemia zela eta, zerrenda horretan nor sartuko zuen irizpideak erabaki zituenean. ELAk azaldu du enpresak aldi baterako erregulazio bat ezartzea adostu zuela CCOO eta UGTrekin, eta, horren arabera, langile batzuk lau hilabetez egon ziren erregulazioan eta beste batzuk txandakatuz joan ziren. Gasteizko plantan, ordea, zuzendaritzak irizìde zehatz bat aplikatu zuen lanaldi murriztuarekin zeuden emakumeekin .
Jokaera hori ez zela bidezoa erabaki zuen ELAk, eta Emakundera jo zuen, salaketa egitera. Emakume langileentzat "desabantaila" ekartzen zuela ebatzi zuen emakumearen institutuak, baina jakinarazpen horrek ez zuen izan inolako ondorio praktikorik; horregatik, sindikatuak auzitara jo zuen, eta gaur jakin da salaketa horren emaitza. Alestis kondenatu du EAEko Justizia Auzitegi Gorenak, eta enpresak 6.251 euro pagatu beharko dizkie hiru emakumeri. Beste emakume langile batzuek jarritako demanda ez du aintzat hartu. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197640/skolaeren-kontrako-epaia-berretsi-du-espainiako-auzitegi-gorenak.htm | Gizartea | Skolaeren kontrako epaia berretsi du Espainiako Auzitegi Gorenak | Nafarroako Gobernuak esan du hezkidetza programaren geroa «ziurtatua» dagoela, epaiak epai | Skolaeren kontrako epaia berretsi du Espainiako Auzitegi Gorenak. Nafarroako Gobernuak esan du hezkidetza programaren geroa «ziurtatua» dagoela, epaiak epai | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren irizpidea bere eginik, Skolae hezkidetza programaren aurkako sententzia berretsi du Espainiako Auzitegi Gorenak. Auzitegiak ez du onartu Nafarroako Gobernuak iazko ekainean aurkeztutako helegitea. Nafarroako auzitegiak bezalaxe, Madrilgoak ere «huts bat» antzeman du programaren tramitazioan.
Iazko ebazpenean, Nafarroako Auzitegi Nagusiko epaileek argudiatu zuten Skolae «araudi baten gisara» tramitatu beharra zegoela, «eta ez ekinbide administratibo baten gisara». Hori berretsi du Gorenak orain, eta auzibidearen kostua ordaindu beharra ezarri dio Nafarroako Gobernuari.
Hala ere, programa «normal» ematen segituko dutela ziurtatu du Nafarroako Gobernuak. Hezkuntza Departamentuko iturriek adierazi dutenez, Auzitegi Gorenak gobernuaren helegitea aintzat hartu ez izanak ez du eraginik izanen programaren ezarpenean, bi faktorerengatik: alde batetik, tramitatu zenean ez zegoen indarrean 2019ko Gizonezkoen eta Emakumezkoen Arteko Berdintasunerako Foru Legea eta, Maria Txibiteren gobernuaren arabera, lege horrek sostengua emanen dio hezkidetza programari. Bestalde, hezkidetzari buruzko foru dekretu bat prestatzen hasia da Nafarroako Gobernua, tramitazioa egin ahal izateko epaileek eskatu bezala. Foru dekretua ikusgai dago Nafarroako Gobernuaren web atarian, eta espero izatekoa da prest egonen dela 2021-2022ko ikasturtearen hasierarako.
Erreakzioak Nafarroako hainbat ikastetxetako gurasoak biltzen ditu Familiae elkarte eskuindarrak. Auzitegi Gorenaren erabakiarekin «pozik» agertu dira elkarteko ordezkariak, eta uste dute aukera ematen duela hezkuntzaren auziari «beste era batera» heltzeko: «Hau garaipen handia da askatasunean sinesten dugun familia guztiontzat eta antropologiari, psikologiari eta harreman afektibo-sexualei eragiten dieten eduki ideologikoak ikastetxeetan sartzerik nahi ez dugunontzat». Areago: elkarte horrek Nafarroako Gobernuari galdegin dio «gera dezala inposizio sistematiko eta gurasoen baimenik gabea».
EH Bilduren talde parlamentarioaren izenean, Bakartxo Ruiz parlamentariak nabarmendu du bai Espainiako Auzitegi Gorenak eta bai Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ez dutela ezer esan Skolaeren edukiez eta, hortaz, programa tramitatzeko erari bakarrik eragiten diola ebazpenak, ez oinarriari: «Ustezko forma akats batek ezin du, inolaz ere, Skolaeren inplementazioa geldiarazi; izan ere, nahikoa lege estaldura du eta hezkidetzari buruzko dekretua onartzeko atarian gaude».
Ruizek ohartarazi du «sektore erreakzionarioenek» hezkidetza programaren ezarpenean eragin nahi dutela, horretarako Gorenaren epaia erabilita. Hori dela eta, Nafarroako Gobernuaren «erantzun irmoa» espero duela gaineratu du Ruizek. Hain zuzen, Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenoren agerraldia eskatu du EH Bilduren talde parlamentarioak, «Skolae programak duen lege estaldurari buruzko azalpenak eman ditzan». Horrez gain, azalpenak eskatuko dizkiote hezkidetza arautuko duen foru-dekretu proiektu horren ardatz nagusiei buruz ere.
Skolaeren balioa goretsi du EH Bilduko eledunak: «Hezkidetza programa aitzindaria da, eta ospe handia lortu du, nazioartean hezkuntza erreferente bihurtu baita». Hori dela eta, aurki onartzekoa den hezkidetza dekretuak Skolae «sendotzea» espero du Ruizek, «bai eta horren ezarpena bizkortu eta funts publikoekin finantzatutako ikastetxe guztietara zabaltzea ere, aurreikusia zegoen bezala».
Ahal Dugu-k ere txarretsi egin du Gorenaren epaia, eta iragarri du ekinbide parlamentarioak aurkeztuko dituela, «Nafarroako Gobernuak programari segurtasun juridikoa eman diezaion». Feminismoen Auzietarako idazkari Nahia Lizasok azaldu duenez, Skolaeren auzian jokoan dira sexu eta genero askatasuna: «Ez gara gizarte aske bat izanen (benetako askatasuna duena, eta ez eskuinak orain aldarrikatzen duen hori), baldin eta ez bagara gizarte bat non edonork nahi duen sexu identitatea izan dezakeen, ingurukoen beldur izan gabe». Hori dela eta, funtsezkotzat jo du belaunaldi gazteak «askatasun horretan heztea, pertsonen arteko errespetuan, beste ezeren gainetik».
Gorenaren ebazpenari dagokionez, Ahal Dugu-ren Nafarroako koordinatzaile Begoña Alfarok gaineratu du «eskuin atzerakoiak edozein forma akats edo arrakala» baliatuko duela «programaren oinarriari eraso egiteko; berdintasunari, alegia». «Ez die axola huts administratibo batek, ezta hurrik ere; berdintasunak kezkatzen eta aztoratzen ditu. Askatasuna nahi dute zertarako eta desorekan sakontzeko, eta hori antidemokratikoa da erabat».
Alfarok ohartarazi du Nafarroako Gobernuak ezin duela aurkeztu Gorenaren epaiaren kontrako errekurtsorik, baina neurriak ezar ditzakeela, Skolaeri segurtasun juridikoa emate aldera: «Dekretu foral batek Skolaeren ezarpena blindatuko luke, programari betoa jartzeko edozein ahaleginen kontra». |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197641/gaza-lurrez-inbaditzeko-prestatzen-ari-da-israel.htm | Mundua | Gaza lurrez inbaditzeko prestatzen ari da Israel | Plan bat aurkeztuko dio armadak gobernuari, gaur iluntzean, eta baliteke horren ostean hastea lurreko ofentsiba. Joe Biden AEBetako presidenteak babesa helarazi dio Tel Avivi. Palestinarren eta israeldarren arteko gatazka Israelgo hiri gehiagotara zabaldu da. Eskuin muturreko jende saldoak arabiarrak jipoitzen eta dendetako kristalak hausten ibili dira. | Gaza lurrez inbaditzeko prestatzen ari da Israel. Plan bat aurkeztuko dio armadak gobernuari, gaur iluntzean, eta baliteke horren ostean hastea lurreko ofentsiba. Joe Biden AEBetako presidenteak babesa helarazi dio Tel Avivi. Palestinarren eta israeldarren arteko gatazka Israelgo hiri gehiagotara zabaldu da. Eskuin muturreko jende saldoak arabiarrak jipoitzen eta dendetako kristalak hausten ibili dira. | Sarraskiak ez du etenik Gazan. Bonbardaketak egiten eta mugatik lehergailuak botatzen ari da oraindik ere Israel, eta etengabe ari da handitzen erasoen ondorioz hildakoen kopurua. Gazako Osasun Ministerioaren datuen arabera, 83 lagun hil dituzte jada, eta gutxienez 487 lagun zauritu. Aireko erasoen ondorioz ez ezik, «gas toxikoa» arnastuta ere hil dira horietako zenbait, ministerioaren arabera.
Palestinako milizak ere suziriak jaurtitzen ari dira oraindik, baina misilen aurkako Israelen sistemak atzeman ditu gehienak. Armadak zabaldu duenez, suziri horien %90 geldiarazi ditu. Harrapatu ez dituen lehergailu apurrek sei israeldar hil dituzte orain arte, Israelgo Armadaren arabera. Halaber, Gazatik berriki ehunka suziri bota dituztela adierazi du armadak, eta, horren aurrean, mugako postuak indartu dituela.
Lau egunez Gaza bonbardatzearekin nahikoa ez, eta erasoaldi militarrari beste dimentsio bat eman nahi dio Israelek orain, lurrez ere erasoak eginez. Hidai Zilberman bozeramaileak adierazi du Gazako Zerrenda inbaditzeko plan bat aurkeztuko dutela gaur. Israelgo Gobernuaren Segurtasun Kontseilua 20:00etan elkartuko da gaur Tel Aviveko armadaren egoitza batean, eta baliteke bilera horretan oniritzia ematea planari. Armadaren ordezkari batek Reuters berri agentziari jakinarazi dionez, azken orduetan armada tropa, artilleria eta tanke ugari bidaltzen ari da. Haren esanetan, lurreko operazioen prestaketa «hainbat etapatan» egin nahi du Tel Avivek.
Horretarako, AEBen babesik ez du faltako. Etxe zuriak ohar batean jakinarazi du Joe Biden presidenteak sostengua agertu diola Benjamin Netanyahu Israelgo jarduneko lehen ministroari: «Bidenek hautsi ezinezko babesa helarazi dio Israelgo segurtasunari, eta haren herria defendatzeko duen eskubide legitimoari. AEBen animoak ere helarazi dizkio, lasaitasun jasangarri bat ezartzeko bidean».
Su-etena lortzeko orain arteko ahaleginek porrot egin dute, baina, Al Jazeera hedabideak zabaldu duenez, Hamas prest legoke menia emateko. Aitzitik, Israelek horretarako borondaterik ez duela dio Al Jazeerak; ez, behintzat, milizia palestinarrek suziriak jaurtitzen dituzten artean. Bitartekari lanak egiteko gidaritza Egiptok hartu du orain arte, arrakastarik gabe. Ahalegin horretan ari da oraindik ere; Egiptoko bi funtzionariok anonimoki jakinarazi dute Egiptoren ordezkaritza bat Tel Aviven dagoela, Israelekin su-eten bat negoziatzeko asmoz. Ordezkaritza hori bera aurrez Hamasekin bildu dela ere adierazi dute.
Israelgo Gobernuaren eta armadako ordezkarien orain arteko adierazpenek ez dute aditzera eman baretzeko asmoa dutela. Nadav Argaman Shin Bet Israelgo zerbitzu sekretuetako buruaren hitzak jaso dituzte Israelgo hedabideek: «Orain ez da hitz egiteko momentua». Hamaseko eta Jihad Islamikoko milizianoen hilketa selektiboak gidatzen ditu Argamanek, eta, hedabide horien arabera, jopuntuan dituzten milizianoak akabatu arte ekinean jarraitzeko asmoa du.
Israelen oldarraldiari militarki erantzuteko asmoa duela jakinarazi du Al Qassam brigadak, Hamasen adar armatuak. Abu Obeida bozeramaileak Israeli ohartarazi dio «marra gorririk» ez dagoela «Al-Alqsa bortxatzen baldin bada», azken egunetan Jerusalemgo meskita horretan izandako istiluei erreferentzia eginez. Dimona, Tel Aviv eta beste zenbait hiri bonbardatzea «ura edatea baino errazagoa» zaiela nabarmendu du Obeidak: «Gure herritarrei ziurtatzen diegu suziri gehiago ditugula. Gure erasoek etsaiaren hauskortasuna agerian utzi dute». Israelek tropak Gazara hurbildu dituela eta, Al Qassam brigadaren bozeramaileak esan du "sakonki damutuko" dela Israel, lurrez Gaza inbaditzen badu.
Lintxamendu saioak eta istiluak
Azken egunetako giroa bero zegoen, baina bart urrats bat harago egin du indarkeriak Israelen bertan. Juduen eta Israelgo arabiarren arteko liskarrak areagotu egin dira gauean. Eskuin muturreko israeldar saldo bat palestinarren denden kristalak hausten ibili da hainbat hiritan, eta arabiartzat hartzen zutena jipoitzen kalean.
Israel sortu ondorengo 1948ko gerran euren bizilekuetan geratu ziren palestinarrak dira Israelgo arabiarrak. Gehienak musulmanak dira, baina asko kristauak dira, eta batzuk drusoak. Gehienek Israelgo palestinar gisa definitzen dute euren burua, eta populazioaren %20 inguru dira. Teorian eskubide berak dituzte, baina diskriminazioa salatzen dute. Azken egunotan, eskuin muturreko juduen jomuga bihurtu dira Israelgo hiri mistoetan.
Tel Aviv hiribururaino heldu ziren bart istiluak. Haaretz egunkariak zabaldu duenez, eskuin muturreko jende saldo batek gidari bat autotik atera eta jipoitu egin zuen Bat Yam auzunean, arabiarra zela uste zutelako, oker uste ere. Lintxamendu saioa zuzenean eman zuten Israelgo telebistan. Polizia ez zen agertu 15 minutu pasatu arte.
Gidaria larri dago, baina egonkor, erietxeko iturrien arabera. Horren aurretik, arabiarren denda askotako kristalak apurtu zituzten.
Antzera gertatu zen Haifa hirian.
Iparraldeko Acre hirian, bost arabiarrek 30 urteko judu bati egin zioten eraso. Eta antzekoak gertatu ziren beste hainbat lekutan, Jerusalemen kasu.
Lod hiria izan da istiluen epizentroetako bat azken egunetan, populazio palestinar handia duelako. Asteleheneko istiluetan judu batek hil zuen Moussa Hassuna gaztearen beilatokiaren kontra jo zuen judu talde batek. Hirian etxeratzeko agindua ezarria du Poliziak.
Akiva hirian, 30 urteko palestinar bat larri zuritu zuen judu talde batek autobide batean. Antzeko erasoa egin zuten Tiberias hirian.
Gertaerok alarma piztu dute Israelgo Gobernuan. Atzo arratsaldean, arabiarren aldetik asteartean gertaturiko istiluak «progrom» bat izan zirela esan zuen Reuven Rivlin Israelgo presidenteak, eta buruzagi arabiarren «isiltasuna» salatu zuen. Baina bart gaueko lintxamendu saioak ikusita, Benjamin Netanyahu lehen ministroak hitz egin behar izan du. «Israelgo herritarrei zera esango dizuet: bost axola zait odola sutan baduzue. Ezin duzue legea zuen esku hartu. Ezin duzue herritar arabiar soil bat hartu eta hura lintxatzen saiatu, herritar arabiar batek judu bat hartu eta lintxatu ezin duen bezala».
Atzo Gazaren aurkako eraso militarrak gogortu zituen Israelek, eta 65 lagun hil ditu dagoeneko Gazan. Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroak esan zuen operazioak ez duela «amaiera datarik». |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197642/langile-bat-hil-da-basauriko-acenomar-enpresan.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Basauriko Acenomar enpresan | Teilatuan zegoen lanean, eta handik erori da. Aurten hildako 22. behargina da. | Langile bat hil da Basauriko Acenomar enpresan. Teilatuan zegoen lanean, eta handik erori da. Aurten hildako 22. behargina da. | 49 urteko langile bat hil da ostegun honetan Basauriko (Bizkaia) Acenomar enpresako teilatutik erorita. Lanean zela Euskal Herrian hildako 22. behargina da, LAB sindikatuaren arabera.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eman du ezbeharraren berri; zehaztu duenez, goizeko hamarrak hogei gutxi aldera jaso du abisua. Antza denez, langile bat enpresako teilatuan zegoen, eta, oraindik argitu ez diren arrazoiengatik, lurrera erori eta bertan hil da zaurien ondorioz.
ELA sindikatuaren arabera, hildako langileak azpikontrata batentzat egiten zuen lan, eta konponketa lanak egiten ari zen istripua gertatu denean. LABek ohar batean salatu du gisa horretako istripuak saihestuko liratekeela enpresek prebentzio neurri egokiak hartuko balituzte.
Gehiengo sindikalak deituta, elkarretaratzea egingo dute ostiral honetan Acenomar enpresaren atarian, Arteagoiti industrialdean, 12:30ean. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197643/lgtbi-kolektiboaren-aurkako-hamalau-eraso-salatu-dituzte-araban.htm | Gizartea | LGTBI kolektiboaren aurkako hamalau eraso salatu dituzte Araban | Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren aurkako behatokiak txosten bat egin du, LGTBIfobiaren aurkako egunaren harira. Transen aurkako gorroto diskurtsoak areagotu egin direla salatu dute. | LGTBI kolektiboaren aurkako hamalau eraso salatu dituzte Araban. Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren aurkako behatokiak txosten bat egin du, LGTBIfobiaren aurkako egunaren harira. Transen aurkako gorroto diskurtsoak areagotu egin direla salatu dute. | Diskriminazioa, irainak, mespretxu adierazpenak , eraso fisikoak... LGTBI komunitatearen aurkako hamalau eraso salatu zituzten Araban 2020ko maiatzetik 2021eko apirilera, Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren aurkako behatokiak gaur aurkeztutako txostenaren arabera. Behera egin du sexu joeren aniztasunaren eta genero aniztasunaren kontrako jardunak: iazko azterketan 25 eraso zenbatu zituzten. Ikusgunek azaldu duenez, jaitsiera horrek lotura estua izan du pandemiarekin: «Zaildu egin du indarkeria egoerak salatzea, eta tradizionalki eraso asko gertatu diren gunerik ez da egon: jaiak, aisialdia…». Transen aurkako gorroto diskurtsoak areagotu direla salatu dute. «Premiazkoa da horrelako mezuak geldiaraztea. Gorroto diskurtsoak gorroto delituen atarikoak dira».
Astelehenean izango da LGTBIfobiaren aurkako eguna, eta horren harira aurkeztu dute txostena, «gure udalerrian dagoen errealitatea egiaztatzeko, eta jabetzeko garrantzitsua dela gertatzen diren eraso guztiak salatzea eta erregistratzea». Izan ere, Ikusgunek nabarmendu du eraso gehienak ezkutuan daudela, eta ez direla salatzen: «LGTBI kolektiboak jarraitzen du ikusezintasuna baliatzen jendarte arauemaile eta etsai baten aurrean defendatzeko, eta horixe da, oraindik ere, oztopo nagusietako bat Gasteizen LGTBIfobiaren egoeraren erretratu zehatza egin ahal izateko». Adierazi dute eremu pribatuan askoz zailagoa dela LGTBIfobia detektatzea, eta konfinamendu garaiak eragina izan duela. «Ezarritako osasun neurriek eragin handia izan dute LGTBI jendearengan. Euren burua behartuta ikusi dute etsaitasun giroko guneetan giltzapetuta egotera, eta ikusezintasuna baliatu dute euren burua defendatzeko». Horrez gainera, salaketa aurkezteko oztopoen artean aipatu dituzte, besteak beste, jazarpena jasateko beldur izatea, erakundeekiko mesfidantza izatea edota indarkeria eta diskriminazioa normalizatuta edukitzea. Txostenaren arabera, ikusgaitasuna erronka bat da oraindik LGTBI komunitatearentzat.
Eraso motetan, gorroto diskurtsoaren eta erasoen gorakada nabarmendu dute: hamalau intzidentzietik sei gorroto diskurtsoak izan dira, hiru eraso fisikoak, beste hiru zisheterosexismoaren erreprodukzioari lotutakoak, diskriminazio kasu bat ere atzeman dute, eta intrageneroko beste bat. Erasoen tipologiari dagokionez, berriz, sei izan dira transfobia kasuak. «Transfobia nabarmen handitzen ari dela ikusi dugu. Ikusgunek dituen datuen arabera, 2017-2018 aldian intzidentzien %7 ziren, 2018-2019an %15, 2019-2020an %12, eta, gaur egun, %43». Esan dute transen «berdintasun erreal eta eragingarria” lortzeko abiatutako lege proposamenak haien aurkako giroa sortu duela, «batez ere emakume transen eta bitarrak ez diren pertsonen aurkakoa». Eta salatu dute: «Legearekin lotutako gezurrak zabaldu dira, eta transak eta queer teoria kriminazilatu». Ondorioztatu dute giro horrek diskurtso transfoboak sustatu dituela.
Bestalde, azaldu dutenez, 2020ko maiatzetik 2021eko apirilera izandako eraso gehienak eremu publikoan gertatu dira: lau; familia giroan, berriz, hiru; eta beste hiru aplikazio eta sare sozialen bidez. «Pandemiaren ondorioz hartutako neurriak gorabehera, kalean gertatzen dira oraindik ere LGTBIfobia eraso gehienak, batez ere trans kolektiboaren aurka». Nabarmendu dute familian gora egin dutela kasuek, eta lan eremuan, aldiz, behera –bakarra atzeman dute–. Koronabirusa jo dute arrazoi nagusitzat: «Indarkeria ez da murriztu, baizik mugitu egin da eremu batetik bestera». Adierazi dute etxea ez dela segurtasun eta zaintza espazio bat LGTBI pertsonentzat, «familian onartuak izan ez arren haiekin bizitzera behartuta dauden kasuetan. Horrek areagotu egiten ditu etxeko indarkeriaren eta eraso fisiko eta emozionalaren tasak».
Ikusguneren esanetan, COVID-19ak sortu duen testuingurua kontuan hartuta, lesbianak, gayak, bisexualak, transak eta intersexualak elkarren artean gurutzatutako diskriminazioei aurre egiten ari dira, bai genero identitateagatik eta sexu orientazioagatik, baita beste desberdintasun faktore batzuengatik ere: migratzaileak izateagatik eta abar. «Kezkaz behatzen ditugu kolektiboan izaten diren desberdinkeria, bazterketa eta alboratze egoerak».
Trans legea
Azkenik, trans legearen inguruko balorazio bat egin dute, eta honela diote: «Gasteizen LGTBI+fobiaren intzidentziaren inguruko datuak jasotzen hasi ginenetik, hamabi dira jasotako transen aurkako gertaerak. Kasu gehienak dokumentazioarekin zerikusia duten erakunde esparruko gatazkei dagozkie. Lan arloan ere sortzen dira gatazkak. Lege proposamenak gatazka horiek guztiak arinduko lituzke. Gainera, errekonbertsio terapien gaia ere landuko luke». Horiek horrela, legea onartzearen alde agertu dira, ekinaldia «trans pertsonei dagozkien Europako estandarrak bermatzeko bidean» dagoelako. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197644/dantza-taldeen-emanaldiak-baimendu-ditu-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Dantza taldeen emanaldiak baimendu ditu Jaurlaritzak | Dantza talde amateurren emanaldiak baimenduta daudela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak, baina, horretaz jabetzeko, gaztelerazko bertsioa irakurri behar izan dute zaleek, baimena galdu egin delako euskaratzerakoan, antza. | Dantza taldeen emanaldiak baimendu ditu Jaurlaritzak. Dantza talde amateurren emanaldiak baimenduta daudela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak, baina, horretaz jabetzeko, gaztelerazko bertsioa irakurri behar izan dute zaleek, baimena galdu egin delako euskaratzerakoan, antza. | Dantzan.eus atariak gaur ohartarazi du profesionalak ez diren dantza taldeen emanaldiak baimentzen dituela Eusko Jaurlaritzak argitaratu berri duen dekretuak. Atzo argitaraturiko testua irakurrita, debekuak indarrean jarraituko zuela pentsatu zuen dantzazaleek. Baina, antza, itzulpenaren arazoa izan da, gaztelerazko bertsioak baimena ematen baitu.
«Dantza talde ez-profesionalen entseguei berrekitea baimentzen da, eta, nolanahi ere, zorrotz errespetatu beharko dira pertsonen arteko segurtasun distantziaren, maskara erabiltzearen eta kontaktu fisikorik gabeko sei laguneko taldeen prebentzio baldintzak». Horra argitaraturiko dekretuaren euskarazko bertsioa. Entseguak bakarri aipatzen ditu; beraz, dantzazaleek ulertu zuten jendaurreko saioek debekaturik jarraituko zutela.
Haatik, gunearen jarraitzaile batek ohartarazi die gaztelerazko bertsioak «entseguak eta emanaldiak» aipatzen dituela. «Badirudi itzulpenean galdu egin dela dantza emanaldien baimena», idatzi dute Dantzan.eus-ekoek.
Edonola ere, dekretu berriak bestelako informazio hutsuneak ere badituela ohartarazi dute. Izan ere, ez du zehazten zenbat dantzari elkartu ahal diren entseguetan. «Orain arte, sei kideren artekoa zen muga. Zenbakirik ez zehazteak nahi adina dantzari elkartu daitezkeela esan nahi ote du? Ez dirudi hori horrela denik, orain esaten baita taldeek prebentzio neurrien protokoloa izan beharko dutela, Osasun Publikoaren eta Adikzioen Zuzendaritzak ezarritako jarraibideak jasoko dituena. Baina zein dira jarraibide horiek?», galdetu dute.
Edonola ere, dantzazaleek ondorioztatu dute erromeriek eta jaietako dantza desfile eta emanaldiek debekatuta jarraitzen dutela, horietan ezin delako ikusle kopurua mugatu. Maiatzaren 8an Jaurlaritzak plazaraturiko dekretuak espreuski debekatzen ditu, eta dekretu berriak ez du aldatu.
Horrez gain, emanaldiak egitekotan, neurri zorrotzak bete beharko dituzte dantzazaleek, beste kultur ekitaldietako antolatzaileek bezala: areto itxietan, gehienez, edukieraren erdia, 400 pertsonako mugarekin. Aretoak berez 1.600 pertsona baino gehiago har baditzake, orduan asko jota 600 ikusle bildu ahalko dituzte. Maskara erabiltzea derrigorrezkoa da.
Azaldu dutenez, leku irekietan ere edukieraren erdia baino ezingo da bete, eta, gehienez, 600 pertsona. Maskara jantzita eta eserita egon beharko dute ikusleek, eta aulkiak aldez aurretik banatu beharko dira.
Eta 22:00etarako amaituta beharko du emanaldi orok, barruan zein kanpoan. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197645/klima-aldaketaren-legea-onartu-du-espainiako-kongresuak.htm | Gizartea | Klima Aldaketaren Legea onartu du Espainiako Kongresuak | Legearen helburu nagusia da gas isuriak murriztea eta 2050. urterako «karbonoan neutroa» izatea. 2040. urtetik aurrera debekatuta egongo da CO2a isurtzen duten autoak saltzea. | Klima Aldaketaren Legea onartu du Espainiako Kongresuak. Legearen helburu nagusia da gas isuriak murriztea eta 2050. urterako «karbonoan neutroa» izatea. 2040. urtetik aurrera debekatuta egongo da CO2a isurtzen duten autoak saltzea. | Joan den apirilaren 29an Espainiako Senatuak onartu ondotik, Espainiako Kongresuak gaur arratsaldean onartu du Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren legea. Ezezko botoa eman du VOXek, eta PP abstenitu egin da. Legearen helburu nagusia da gas isuriak murriztea eta 2050. urterako «karbonoan neutroa» izatea. Hala, urrats bat egin da trantsiziorako bidean.
Legeak 2050ean bete beharreko hainbat helburu ezartzen ditu: bertzeak bertze, ibilgailu arinak «garbiak» izatea 2050erako; hau da, zuzenean karbono dioxidorik isurtzen ez dutenak izatea. Horretarako, 2040. urtetik aurrera debekatuta egongo da CO2a isurtzen duten autoak saltzea —garraioa da berotegi efektua eragiten duten gasen iturburu nagusia—. Auto elektrikoen erabilera sustatzeko, ibilgailuok kargatzeko puntuak ere arautuko ditu legeak.
Energia kontsumoan ere eraldaketa eragingo du legeak: 2030erako, energia kontsumoaren %42 iturri berriztagarrien bidez sortu beharko da, eta, argindar sarean, %74. 2050ean, berriz, sistema elektrikoa energia berriztagarrietan oinarrituko da osorik.
Joan-etorrietan ere eragin nabaria izango du gaur onartuko den legeak, batez ere 50.000 biztanletik gorako herri eta hirietan: 2023rako, 50.000 biztanletik gorako hiri eta herriek CO2 emisio txikiko guneak sortu beharko dituzte; zirkulazioa murriztu beharko dute, bidegorriak bultzatu, eta metroa eta autobusa sustatu. Hegoaldeko lau hiriburuetan izango du eragina neurriak, eta baita Barakaldon (Bizkaia) eta Irunen (Gipuzkoa) ere. 2023rako, Udalek azpiegitura berdeak eta korridore ekologikoak garatzeko planak diseinatu beharko dituzte, hiri inguruneak leku osasungarriagoak izan daitezen eta klima-egoera berrira egokitu daitezen.
Gas isurien murrizketarekin batera, pobrezia energetikoaren kontrako neurriak ere sustatuko ditu lege berriak. Gainera, mahai gainean paratzen du eraikinak zaharberritzeko aukera, etxeetan diru gehiago aurrezteko eta higiezinen parkea eraginkorragoa izan dadin.
Enpresa handiak ere bai
Enpresa handiek —baita parte hartze publikoa dutenek ere— ekintza klimatikoko planak izan beharko dituzte, eta deskarbonizazio helburuak ezarri. Hala, enpresek beren datuak eta epeak prestatu eta argitaratu beharko dituzte berotegi efektuaren gasen emisioak murrizteko. Hala ere, arauak ez du zehapen organorik aurreikusten, eta, beraz, helburuak betetzea ez dago erabat bermatuta.
Legeak jasotzen dituen arauetako bat da ez dela baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko. Horrek eragin zuzena izango du Euskal Herrian, eta bertan behera geratuko lirateke SHESA hidrokarburoen sozietate publikoak gasa ustiatzeko dituen proiektuak, Subilla Gasteizko Armentia II. putzuarekin gertatu den bezala.
Klima aldaketaren legea urrats gisa ikusi arren, anbizio falta egotzi diote hainbat eragilek Espainiako Gobernuari. Ekologistak Martxan-ek, erraterako, nabarmendu du abiapuntua egokia bada ere ez dela «anbiziotsua»: «Parisko Hitzarmena ere ez du betetzen. Askoz anbiziotsuagoa izan beharko luke». Espainiako Parlamentua osatzen duten hainbat alderdik ere kritika bera egin diote legeari; izan ere, alderdi askoren ustez, berandu etorri da lege berria. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197646/beste-549-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 549 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | COVID-19a detektatzeko 12.000 proba inguru egin dira asteazkenean; horien %4,6 izan dira positiboak. | Beste 549 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. COVID-19a detektatzeko 12.000 proba inguru egin dira asteazkenean; horien %4,6 izan dira positiboak. | Intzidentzia egonkortzen ari da Hego Euskal Herrian. Hirugarren egunez jarraian, egun bakarrean zenbatutako COVID-19 kasu kopurua 500en bueltakoa izan da: zehazki, atzo 549 positibo detektatu zituzten Osasunbideak eta Osakidetzak. 11.907 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %4,6 izan zen positiboen ehunekoa. OME Osasunaren Munduko Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko mugarria.
Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien, beste behin ere: 276 izan ziren. Gipuzkoan 152 detektatu zituzten; Nafarroan, 92, eta Araban, 27.
Ospitaleetako presioa handia da oraindik, baina hasi da arintzen, apurka izanik ere. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, birusarekin eri diren 598 paziente daude Hegoaldeko zentroetan erietxeraturik. Apirilaren 5etik, kopurua ez da inoiz izan 600 lagunen langatik behitikoa, orain arte. Apaltzea aski nabaria da izurritearen laugarren olatuak utzitako daturik beltzenen aldean: apirilaren 26an 938 ziren ospitaleratuak. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ere sumatu da beherakada. Azken datuen arabera, 175 gaixo daude unitate horietan; apirilaren 26an 230 ziren. Hala eta guztiz ere, larritasuna agerikoa da oraindik ere. Esaterako, aipatzekoa da Hegoaldean gaitzagatik erietxeratzen duten pertsona kopurua: Osakidetzak eta Osasunbideak 62 lagun ospitaleratu zituzten atzo. Halaber, azken hamalau egunetako batezbestekoa are handiagoa da: eguneko 73 ospitaleratu. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197647/haurrak-dituzten-familiak-eta-pentsiodunak-lehenetsiko-ditu-dsbe-berriak.htm | Ekonomia | Haurrak dituzten familiak eta pentsiodunak lehenetsiko ditu DSBE berriak | Erroldatze epea hiru urtetik bira gutxituko da adingabeak dituztenentzat. Bakarrik dauden pentsiodunek 893 euro jasotzea bermatu nahi da. Gogortu egingo dira lan eskaintza bat ez onartzearen ondorioak | Haurrak dituzten familiak eta pentsiodunak lehenetsiko ditu DSBE berriak. Erroldatze epea hiru urtetik bira gutxituko da adingabeak dituztenentzat. Bakarrik dauden pentsiodunek 893 euro jasotzea bermatu nahi da. Gogortu egingo dira lan eskaintza bat ez onartzearen ondorioak | Eusko Jaurlaritzaren diru sarrerak bermatzeko errentaren (DSBE) erreformak hobetu egingo ditu pentsiodunentzako, guraso bakarreko familientzako eta adingabeak ardurapean dituztenentzako laguntzak. Halaber, errenta kobratzen duten pertsonen lan aktibazioa bultzatuko du. Idoia Mendia Lan eta Enplegu sailburuak lege egitasmoaren zirriborroa aurkeztu du ostegun honetan. Gaur egun, 55.000 pertsonak kobratzen dute DSBEa.
Testuak hainbat berritasun ditu. Hauek dira nagusiak: erroldatze epea hiru urtetik bira gutxitzea adingabeak dituzten familientzat; laguntzaren zati bat galtzeko aukera, osorik galdu beharrean, haurrak babesteko neurri gisa; baldintzak ez betetzegatik ezarritako ondorioak gogortzea, adibidez lan eskaintza bati uko egiten denean; eta errenta hilabete bateko epean jasotzen hasteko aukera.
Oraindik zirriborro bat da legearen erreforma, eta ekarpenetara irekita dago. Mendiak gogorarazi duenez, aurreko legealdian «posible izan ez zena» egin nahi dute orain. Lege egitasmo bat aurkeztu zuten orduan, baina, azken orduan, aurrera egitea zaila izango zela zela ikusita, bertan behera utzi zuten. Orain, gobernuak gehiengo osoa du legebiltzarrean.
Jaurlaritzaren nahia da lege berria datorren urteko udazkenean sartzea indarrean. Bien bitartean, Espainiako Gobernuak sortu duen bizitzeko gutxieneko errenta (426 eurokoa) DSBEan integratu beharko du.
Baldintzak
Erreformarako proiektu berriak DSBEa eskatzeko baldintza nagusiari eusten dio, hau da, hiru urtez erroldatuta egotea, baina berrikuntza bat du: adingabeak dituzten familientzat, hiru urtetik bira jaitsiko da. Halaber, ezabatu egingo da erroldatze baldintza «terrorismoaren biktima» izendatutakoentzat, eta atzerriko euskal gizataldeentzat edo euskal diasporako kideentzat.
Izapideak sinplifikatu egingo dira, eta laguntza eskatzen duen pertsonak erantzukizunpeko adierazpen bat ezarriko du dokumentuak aurrezteko. Horrekin, eskaera egin eta hurrengo hilabetean kobratuko ahal izango laguntza, epeak aurreratuta. Baina, deklarazioak faltsukeriarik badu, zehapena bi urtekoa izango da, eta tarte horretan ezingo da laguntzarik jaso.
Era berean, prozesua arintzeko, digitalizazioa bultzatuko da, baina beti egongo da aurrez-aurreko arreta Lanbiden. Horrekin, enplegu zerbitzuan egun dagoen lan karga arindu nahi dute, eta haren jarduna enplegu politika aktiboetara gehiago bideratu.
Egitasmoak jasotzen duen beste berritasun bat da laguntza mugarik gabe aitortuko dela, baina aldian aldiko kontrolekin. Horretarako, ikuskatzaile talde bat sortuko da, Lanbideko langileekin.
Kopuruak
Oro har, ez da aldaketa handirik aurreikusten kopuruetan. Handitu egingo da guraso bakarreko familiek, adingabeak ardurapean dituztenek eta pentsiodunek jasoko duten diru kopurua. Gainerakoen kasuan, oraingoen antzekoak izango dira. Etxebizitzarako laguntza osagarria desagertu egingo da.
Gaur egun, gehienez 706 euro jasotzen dituzte norbanakoek, 907 euro bi kideko familiek, eta 1.003 euro hirukoek eta gainerako familiek. Lege berriarekin, ardurapean pertsonaren bat (normalean adingaberen bat) dutenek osagarri bat jasoko dute: %50ekoa izango da laguntzaren titularrarentzat —aitarentzat edo amarentzat—, eta %30ekoa seme-alaba bakoitzeko.
Pentsiodunei dagokienez, berriz, haietako askok DSBEa jasotzen dute pentsioak osatzeko, bereziki alargunek. Bakarrik dauden pentsiodunek 893 euro jasotzea bermatu nahi da, egun baino 83 euro gehiago.
Lan aktibazioa
DSBEaren beste helburu nagusia da lan egiteko adinean dauden eta errenta kobratzen duten pertsonek enplegu bat lortzea. Horretarako, Lanbidek onuradunei gutxienez lan eskaintza bat edo prestakuntza jarduera bat eskaintzeko betebeharra izango du. Aldi berean, gogortu egingo dira lan eskaintza bat ez onartzearen ondorioak: horietako bati uko eginez gero, laguntza galduko da.
Lan bilaketa sustatzeko osagarrietan berrikuntza bat dago: lehen, bi urtera mugatuta zeuden laguntza horiek, eta, orain, mugagabe bihurtuko dira. Osagarri horiek kobratzen dituzte, adibidez, lanaldi erdiak egiten dituzten pertsonek. Horien bidez, lanaldi luzeagoen bilaketa bultzatu nahi da, haientzat errentagarriagoa izan dadin hori egitea DSBEa osagarri gisa jasotzea baino. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197648/sagardui-gaitzesteko-proposamena-atzera-bota-dute-eajk-eta-psek.htm | Gizartea | Sagardui gaitzesteko proposamena atzera bota dute EAJk eta PSEk | Txertaketa irregularren auzian «gezurretan» aritzeagatik aurkeztu du EH Bilduk gaitzespen proposamena, eta PP-C's eta Elkarrekin Podemosen babesa lortu du. EAJk eta PSEk babes osoa azaldu diote Osasun sailburuari. | Sagardui gaitzesteko proposamena atzera bota dute EAJk eta PSEk. Txertaketa irregularren auzian «gezurretan» aritzeagatik aurkeztu du EH Bilduk gaitzespen proposamena, eta PP-C's eta Elkarrekin Podemosen babesa lortu du. EAJk eta PSEk babes osoa azaldu diote Osasun sailburuari. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua gaitzesteari buruzko proposamen eraman du EH Bilduk gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara, Basurtu eta Santa Marina ospitaleetako txertaketa irregularren auziagatik. PP+Cs-ek ere Osasun sailburua gaitzesteko eskaria egin du, osoko zuzenketa baten bitartez. Eskariak, baina, atzera bota ditu Eusko Legebiltzarrak, EAJren eta PSEren botoekin.
EH Bilduk otsailean erregistratu zuen gaitzespen proposamena, txertaketa irregularren auzia jakin eta gero, baina haren eztabaida gelditu egin zuen, «Jaurlaritzari konfiantzarako tarte bat» emate aldera. Hala ere, iragan astean EAJk eta PSE-EEk txertaketa irregularren inguruko agerraldi eskeak atzera bota ostean, Sagardui gaitzesteko ekimena osoko bilkurara eramateko pausoa eman zuen berriz koalizioak.
Gaurko eztabaidan, EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta PP-C'Sk «gezurretan» aritzea eta gertatutakoaren erantzukizunak bere gain ez hartzea aurpegiratu diote Sagarduiri. «Onargarria da erabakietan ez asmatzea, baina onartezina da gezurra esatea eta gehiengo osoa erabiltzea gezurra estaltzeko», salatu du Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak. EAJk eta PSEk, ostera, babes osoa agertu diote Osasun sailburuari, uste dutelako eman beharreko azalpenak eman dituela, eta Sagarduiren aurkako «epaiketa sumarisimoa» egin nahi izatea egotzi diete oposizioko taldeei. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197649/etxebizitzaren-arazoaren-aitzinean-antolatzera-deitu-dute-miarritzen.htm | Gizartea | Etxebizitzaren arazoaren aitzinean antolatzera deitu dute Miarritzen | Dozenaka herritar elkartu dira Miarritzeko itsasargian, BAM taldeak deituta, manifestu bat irakurtzeko. «Ez dugu gure lurrak desitxuratzen eta betoitzen utziko», adierazi dute. | Etxebizitzaren arazoaren aitzinean antolatzera deitu dute Miarritzen. Dozenaka herritar elkartu dira Miarritzeko itsasargian, BAM taldeak deituta, manifestu bat irakurtzeko. «Ez dugu gure lurrak desitxuratzen eta betoitzen utziko», adierazi dute. | «Ez dugu gure herria hiltzen utziko». Etxebizitzaren gaiak Ipar Euskal Herrian hartu duen bilakaeraz «kexu», dozenaka herritarrek dinamika berri bat abiatzeko asmoa agertu dute Miarritzeko (Lapurdi) itsasargian. Manifestu bat irakurri dute, eta argazki bat hartu dute Ez da salgai! leloa zekarren pankarta erraldoi batekin. «Ez gara hemen errudunak atzemateko; gu arribatzen gara gure motibaziorik handienarekin erokeria hori lehenbailehen geldi dadin».
Miarritzeko Mizanbu gaztetxetik abiatu zen iniziatiba, baina, sareetan gaurko deialdia zabalduta, Ipar Euskal Herri guziko herritarrak elkartu dituzte azkenean. Abiapuntuan izan dira, besteak beste, Matias eta Renaud -ez dute izen osoa eman nahi-. Ezkertiar eta abertzale gisa aurkezten dute beren burua, etiketarik gabe, baina nahiago dute oraingoz anonimotasuna atxiki. BAM taldearen izenean izenpetu dute manifestua. «Etxebizitzaren inguruko arazoa ikusirik, zerbait egiteko beharra sentitu dugu; mugimendu bat behar da. Baina, oraingoz, ez dakigu nora goazen, eta ez dugu nahi iniziatiba inork errekupera dezan», esplikatu dute. Hendaiako gaztetxekoek bigarren etxebizitzen kontra abiatu duten kanpaina aipatu dute, eta erran tokian tokiko iniziatibak bultzatu eta elkarren arteko saretze bat beharko litzatekeela.
Epe labur batean, prezioen emendaketa handia izan da Ipar Euskal Herrian. BAM taldekoek argi dute: arazoaren aitzinean, erantzun kolektiboa behar da. «Pertsona batek ez du bere iraultza egiten ahal bere lekuan. Gaur egun, bere pisua arrazoizko prezio batean saltzen badio euskal herritar bati, ezingo du beste bat erosi, beste pertsona guziek ez badute gauza bera egiten», idatzi dute manifestuan. Arazoa «globala» dela diote, eta erdigunean «dirua» dela.
«Arrisku» bat aipatu dute: euskal herritarrak Euskal Herritik kanpo bizitzera behartuak izatea. «Horrelako kasuak urte batetik bestera emendatuz doaz. Galdera hau da: nori uzten diogu Euskal Herria? Maite eta errespetatzen dutenei ala bigarren Saint Tropez bat egin nahi dutenei, hizkuntza, historia, eta kultura gogotik bazterrean utziz?», galdetu dute.
Euskal Herri «herrikoia»
Horrez gain, «klaseen arteko arazoa» ere ikusten dute. «Postaletan ikusten ez den arren, Baionari, Angeluri eta Miarritzeri bizia eman dioten pertsonak hainbat eta hainbat urtez izan dira arrantzaleak, laborariak edota langileak, besteak beste. Ez dugu nehoiz ahantzi behar iragan herrikoi horren fruitua garela, hemendik eta kanpotik etorria. Ez dugu onartzen maite ditugun herriak burgesen esku ikustea, ez eta handitu garen herrietatik baztertuak izatea. Euskal Herrian, bigarren etxebizitzek eta higiezinen inbertsioek eraikuntzen eta prezioen emendaketan baizik ez dute eragina. Ez dugu gure lurrak desitxuratzen eta betoitzen utziko».
Erran dute politikagintzatik aldaketarik etorri ezean herriarengandik etorri beharko dela: «Ekintza hau lehen urrats txiki bat baizik ez da, beste asko bultzatu beharko dituena». Euskal Herri «herrikoia» aldarrikatu dute, eta «promotoreen diktadura» gaitzetsi, Euskal Herria ez dela «salgai» erranez. «Ez dugu gure herria hiltzen utziko». |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197650/etxarri-aranatz-gaur-zabaldu-dute-eta-lakuntza-bihar.htm | Gizartea | Etxarri Aranatz gaur zabaldu dute, eta Lakuntza, bihar | Alarma egoera maiatzaren 9an bukatu bazen ere, bi herriek konfinamendu perimetralarekin jarraitu dute, bertan izan diren kasu kopuru altuen ondorioz. Etxarri Aranatz gaur zabalduko da, eta Lakuntza, berriz, bihar. | Etxarri Aranatz gaur zabaldu dute, eta Lakuntza, bihar. Alarma egoera maiatzaren 9an bukatu bazen ere, bi herriek konfinamendu perimetralarekin jarraitu dute, bertan izan diren kasu kopuru altuen ondorioz. Etxarri Aranatz gaur zabalduko da, eta Lakuntza, berriz, bihar. | Nafarroako Gobernuak eta Etxarri Aranazko Udalak adostu dutenez, gaurtik aurrera libreki mugitu ahal izango dute bertako herritarrek. Gobernuak azaldu duenez, kutsatze eta positibotasun tasek beherakada nabarmena izan dute konfinamendu perimetrala hasi zenetik, baina, hala ere, kasu positiboen jarraipena «oso altua» dela nabarmendu du. Apirilaren 15etik itxita egon da herria, eta orain 2.295eko inzidentzia tasarekin zabaldu dute. Lakuntza, berriz, maiatzaren 1ean itxi zuten, eta oraindik ere zenbaki altuak dauzka herriak: 5.082ko intzidentzia tasa dauka.
Aste honen hasieran, foru gobernuak Etxarri Aranatzen eta Lakuntzan itxiera perimetralari eusteko eskaera egin zuen, Nafarroako Justizia Auzitegi Gorenaren babesarekin. Gobernuak herri horietako ostalaritza mugatzeko ere proposatu zuen, baina epaileek atzera bota zuten neurria. Orain, ordea, itxiera bertan behera uztea adostu dute udalekin, eta, beraz, Hegoaldean ez litzateke itxiera neurria duen udalerririk geratuko.
Gainerako herriak, zabalik
Nafarroan, beste hainbat herriri ere konfinamendu perimetrala ezarri zitzaien martxoaren amaieraz geroztik, baina gerora, zabaldu egin ziren denak, Etxarri Aranatz eta Lakuntza izan ezik. Besteak beste, Milagro martxoaren 26an itxi zuten, Arguedas apirilaren 6an, eta Cadreita apirilaren 9an. Arbizu, Lodosa, Funes eta Alesbes ere itxita mantendu dira alarma egoera bukatu den arte. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197651/elak-eta-labek-grebara-deitu-dituzte-gipuzkoako-zahar-etxeetako-langileak.htm | Gizartea | ELAk eta LABek grebara deitu dituzte Gipuzkoako zahar etxeetako langileak | ELAk eta LABek maiatzaren 20rako deitu dute greba eguna, eta ELAk ekainaren 14rako ere egin du deialdia. | ELAk eta LABek grebara deitu dituzte Gipuzkoako zahar etxeetako langileak. ELAk eta LABek maiatzaren 20rako deitu dute greba eguna, eta ELAk ekainaren 14rako ere egin du deialdia. | Gipuzkoako Foru Aldundiari «ez mugitzea» eta «langileekin biltzeko gai ez izatea» egotzita, ELA sindikatuak grebara deitu ditu Gipuzkoako zahar etxeetako langileak bi egunetarako; hain zuzen, maiatzaren 20rako eta ekainaren 14rako egin dute deialdia. LABek ere grebara deitu ditu Gipuzkoako egoitzetako langileak maiatzaren 20an. Helduen egoitzetarako sistema publikoa, doakoa, unibertsala eta pertsonak erdigunean jarriko dituena eskatu dute.
Beste deialdi bat eginda, orain arteko greba dinamikari eutsi nahi dio ELAk, «bizitza zaintzen duten langileak balioan jartzeko eta helduei kalitatezko zerbitzu bat emateko». Gipuzkoako zahar etxeetako «gatazka larritzen» ari dela azpimarratu dute, Gipuzkoako Foru Aldundiak «beste aldera begiratu», eta «ez duelako gaitasunik izan langileekin biltzeko, behin baino gehiagotan eskatu arren».
Egungo zahar etxe eredua ere ez dute begi onez ikusten: «Hain ondo dakite huts egindako zahar etxe eredu bat dela eta langileen menpe daudela, esplotatuta eta menperatuta behar gaituztela iraunarazteko».
Beste eredu baten eskean
LABek ere bestelako zahar etxe eredu bat bat defendatu du: «Helduen egoitzetako sistema publikoa, doakoa, unibertsala eta pertsonak erdigunean jarriko dituena izateko garaia da, eta hori lortzeko Gipuzkoako gizarte guztiaren parte hartzea ezinbestekoa da».
Sindikatuak gogorarazi du COVID-19aren pandemiak «modu bortitzean» jo dituela egoitzetako langileak eta egoiliarrak, baina, LABen hitzetan, egoerak berdin jarraitzen du langileentzat: 2012tik herrialdeko hitzarmenik gabe eta «nahikoa ez diren ratioekin». Gipuzkoako Foru Aldundiari zuzendu zaio LAB: «Zer gehiago gertatu behar da helduen egoitzetako sisteman aldaketak egoteko? Noiz hasiko da Gipuzkoako Foru Aldundia bere ardura onartzen eta behar diren pausuak ematen egoera alda dadin?». Sektoreko enpresei begira ere jarri da: «Gipuzkoar guztion diruarekin aberasten ari diren sektoreko patronalak eta enpresak noiz hasiko dira herrialdeko hitzarmenari dagokion garrantzia ematen?». |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197652/donostiako-udalak-metroaren-obretako-azken-zuloa-isilpean-mantentzeko-erabaki-politikoa-hartu-duela-salatu-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Donostiako Udalak metroaren obretako azken zuloa isilpean mantentzeko «erabaki politikoa« hartu duela salatu du EH Bilduk | Ostiralean agerturiko zuloa orain arteko handiena izan dela jakinarazi du Garbiñe Alkiza zinegotziak. Haren ustetan, «onartezina» da udal gobernuak gaiaren inguruan azalpen ofizialik eman ez izana. | Donostiako Udalak metroaren obretako azken zuloa isilpean mantentzeko «erabaki politikoa« hartu duela salatu du EH Bilduk. Ostiralean agerturiko zuloa orain arteko handiena izan dela jakinarazi du Garbiñe Alkiza zinegotziak. Haren ustetan, «onartezina» da udal gobernuak gaiaren inguruan azalpen ofizialik eman ez izana. | «Nahiz eta zulo honek aurrekoen tamaina hirukoiztu, paradoxikoki, administrazio publikoek eskainitako informazioa bere tamainaren alderantziz proportzionala izan da». Garbiñe Alkiza EH Bilduko zinegotziak gogor jo du gaur Donostiako udal gobernuak metroaren obretan agerturiko azken zuloaren aurrean izandako jarreraren aurka. Haren ustetan, «onartezina» da Eneko Goia alkateak edo EAJren eta PSE-EEren gobernuak gaiaren inguruan orain arte azalpen ofizialik eman ez izana, eta ETS Euskal Trenbide Sarearekin batera gertaturikoa isilpean mantentzeko «erabaki politiko bat» hartu izana leporatu die.
Hain zuzen, Alkizaren iritziz, EH Bilduk gaia azaleratu izan ez balu, «beharbada» herritarrek ez zuketen zuloaren berri izango: «Guk publiko egin ondoren, ETSk prentsa ohar bat kaleratu zuen [...], baina ez zuen bere webgunean ezta sare sozialetan publiko egin. Eta udal gobernuak publiko egin zuen bakarra sare sozialetan izan zen, kabinak matxura baten ondorioz itxita zeudela esateko. Eta hori da gaur arte publiko egin dutena; ez dute honi buruz beste ezer esan».
Obrako langileen eta herritarren segurtasuna jokoan dagoela azpimarratuz, EH Bilduk azalpenak eskatu dizkio udal gobernuari, eta astelehenean urgentziazko interpelazio bat egingo du alkatearen erantzun bat jasotzeko asmoz. Halaber, egoera zein den jakiteko, obraren jarraipenerako batzorde ez iraunkorra deitzeko eskaera ere egin du alderdiak, bi hilabetero egin beharko litzatekeen bilera hori azarotik egin ez dela salatzearekin batera.
Orain arteko zulo handiena, lehenbailehen estalia
Alkizak aditzera eman duenez, azken zulo hau betetzeko 100m3 hormigoi erabili dira, eta aurreko bietan 30m3 erabili ziren, eta hura betetzeko erabakia hartzeko modua ere zalantzan jarri du: «Dakigunez, oso denbora gutxi izan zuten alternatibak aztertzeko edo kabinen azpian zulo gehiago ote zeuden egiaztatzeko. Lehenbailehen estaltzeko agindua zegoen. Azkartasun hori ez dator bat, halaber, herritarrei informazioa emateko moteltasunarekin».
Ostiral arratsaldean zenbait komunikabideri bidalitako oharrean, ETSk azaldu zuen eguerdian aurkituriko zuloa joan den ekainean agertutakoarekin erlazionaturik zegoela, orduko mugimenduak inguruko hareen deskonpresioa eragin zuelako. Bada, azalpen hori kontuan hartuta, Alkizak nabarmendu du inguruan zulo gehiago egoteko arriskua dagoela, eta, horregatik, langileen eta herritarren segurtasuna bermatzeko ezohiko neurriak eskatu dizkio alkateari.
Zuloa bisitatzeko oztopoak
EH Bilduko ordezkariak zuloaren berri izan zuen bizilagun baten abisua jaso ostean joan ziren Kontxako kabinetara, gertatutakoaren inguruan informazio gehiago jasotzeko asmoz. Alkizak salatu du, ordea, han EH Bilduko kideei eta langileen ordezkari sindikalei ukatu egin zietela aldageletara sartzea: «Nahiz eta udal instalazio bat izan, ez ziguten sartzen utzi hor zegoena ikusteko, eta ordezkari sindikalek lortu zuten azkenean, baina asko kostata».
Zinegotziaren iritziz, gertakari horrek ere metroaren obretako arazoak isilpean mantentzeko borondate bat dagoela erakusten du: «Zuloak estali nahi dituzte, hormigoiarekin eta isiltasunarekin». |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197653/gipuzkoako-aldundiak-bidesarien-beste-arau-bat-egingo-du-hirugarrena.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Aldundiak bidesarien beste arau bat egingo du, hirugarrena | Auzitegi Gorenak ez du onartu baliogabetutako bigarren arauaren aurka jarritako helegitea. Garraiolariek eskatu dute itzul diezaietela dirua. | Gipuzkoako Aldundiak bidesarien beste arau bat egingo du, hirugarrena. Auzitegi Gorenak ez du onartu baliogabetutako bigarren arauaren aurka jarritako helegitea. Garraiolariek eskatu dute itzul diezaietela dirua. | Epaitegietan porrot bat bestearen atzetik pilatu arren, Gipuzkoako Aldundiak ez du atzera egin N-1 errepidean eta A-15 autobidean ibilgailu astunei ordainsaria ezartzeko asmoetan. Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak iragarri du beste arau bat onartuko duela «datozen egunotan», hirugarrena, eta horren bitartez ordainsariak ordaintzen jarraitu beharko dutela lurraldeko bi bide nagusiak erabiltzen dituzten kamioiek. Horrela erantzun dio aldundiak bigarren araua behin betiko hondoratu dion epaiari.
Izan ere, Espainiako Auzitegi Gorenak ez du tramiterako onartu Gipuzkoako Batzar Nagusiek bigarren araua baliogabetu zuen epaiaren aurkako kasazio helegitea. Gorenak «forma akatsak» argudiatu ditu helegitea ez onartzeko, Fenasdimer garraiolarien Espainiako patronalak jakinarazi duenez.
Fenasdimerrek garaipen gisa hartu du epaia, uste baitu «legez kanpoko ordainsari baztertzaileak behin betiko geratu» direla. Azken hiru urteetan ordaindutako bidesariak berreskuratzeko deia egin die patronalak garraiolariei. Hamabost milioi euro izango lirateke, Fenasdimerren kalkuluen arabera.
2016an jarri zen indarrean lehen araua, baina EAEko Justizia Auzitegiak legez kanpokotzat jo zuen, atzerriko kamioilariak baztertzen zituelakoan. Auzitegi Gorenak epai hori berretsi zuen martxoan. Hura ordezkatzeko, beste arau bat onartu zuten Gipuzkoako Batzar Nagusiek, bigarrena, aldaketa batzuek eginez tarifetan, kanpoko kamioilariek batez ere erabiltzen dituzten errepide zatiak gehiago ez zigortzeko. Bigarren arau hori, ordea, legez kanpokoa zela ebatzi zuen EAEko Justizia Auzitegiak, 2020ko maiatzean. Horren aurkako helegitea da orain onartu ez dutena.
«Erabaki irmoa»
Bereari eutsita erantzun dio Gipuzkoako Foru Aldundiak Gorenean jasotako kolpeari. «Ibilgailu astunei errepide horiek erabiltzeagatik kobratzen jarraitzeko erabaki irmoa hartu du, Europako zuzentarauak ezartzen duen bezala». Hori dela eta, hurrengo egunetan onartuko du bidesariak berehala berrezarriko dituen dekretu bat, eta, aldi berean, foru-arau berri bat prestatzen jarraituko du, Batzar Nagusietan onartzeko.
«Gipuzkoarren interes orokorraren alde egiten jarraitzen dugu, Batzar Nagusietan onartutako arauen bidez, bertan baitago Gipuzkoako subiranotasuna eta Europako premisa, alegia, bidesaria dela sistema sozial ekologikoki aurreratuena, eta, horregatik, beharrezkoak diren urratsak egingo ditugu», azpimarratu du Oiarbidek.
Babes bila, Europara
Baina Markel Olanoren gobernuak ez du amore eman epaitegiekin duen gatazkan, eta iragarri du Europako Batzordera joko duela babes bila. Izan ere, uste du epaitegiek ez dutela aintzat hartu EBren araudia bere ordainsarien aurkako epaietan. «Europako legedi oro Europako instantzietan kontsultatu behar da, eta kasu horietan ez da egin, defentsa gabezia nabarmena sortuz». Oiarbidek gogorarazi du Bruselari jakinarazi ziotela zein asmo zuen, eta haren onespena jaso zuela. «Ez du inoiz bidesaria ezartzearen aurka egin».
Aldundiaren kudeaketa kritikatu du EH Bilduk, eta «oso larritzat» jo du «aldundiak ordainsariak kobratzen jarraitzea, berme juridikorik gabe eta aurkako epaiak izan arren». |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197654/egiari-zor-fundazioak-salatu-du-eudeleko-batzorde-eragileak-estatuaren-biktimak-diskriminatu-dituela.htm | Politika | Egiari Zor fundazioak salatu du Eudeleko Batzorde Eragileak estatuaren biktimak diskriminatu dituela | Fundazioak esan du Gorka Urtaran Eudeleko burua beraiek aurkeztutako testu bat aldatzen saiatu dela. Salatu dute Estatuaren indarkeriaren biktimek «kategorizazioa» jasaten oraindik ere. | Egiari Zor fundazioak salatu du Eudeleko Batzorde Eragileak estatuaren biktimak diskriminatu dituela. Fundazioak esan du Gorka Urtaran Eudeleko burua beraiek aurkeztutako testu bat aldatzen saiatu dela. Salatu dute Estatuaren indarkeriaren biktimek «kategorizazioa» jasaten oraindik ere. | Egiari Zor fundazioak salatu duenez, Eudel Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalen elkartea beraiek elkarte horretara igorritako testu bat aldatzen saiatu da. Fundazioak bere biktimarioek jasotzen dituzten omenaldien harira adierazpen bat onartzea nahi zuen Eudelek. Gorka Urtaran buru duen udalen elkarteak, berriz, testu hori alde batera utzi, eta, Gogora Institutuaren aholkularitzarekin, beste testu proposamen bat egin zion Egiari Zor fundazioari. Aipatu fundazioak salatu du Urtaranek proposatutako aldaketak ez onartzeagatik ez dela sartu testua Eudelen, eta gainerako biktimen elkarteekin ez dela halakorik gertatzen.
Egiari Zor fundazioak martxoaren 22an bidali zuen testua Eudelera. Bertan, elkartea osatzen duten pertsonen ongizate emozionalari zuzenean eragiten zien gai baten inguruan mintzo ziren: beren biktimagileak izan zirenen omenaldi publikoak. Fundazioak jakinarazi duenez, apirilaren 8an jaso zuten elkartean Urtaranen deia, beraiek idatzitakoaren ordezko testu bat irakurtzeko gonbita eginez. Testu hori beren izenean erregistratzeko proposamena ere egin zien Urtaranek, babes handiagoa izango zuelakoan.
Apirilaren 13an, testua ez aldatzeko eskatu zion Egiari Zor fundazioak Eudeli, iritzita beraiek aurkeztutako testuak zehatz-mehatz laburbiltzen zuela beren iritzia, eta fundazioaren parte diren estatu indarkeriaren biktimek zilegitasun osoa zutela beren iritzia ezagutarazteko: «Uste dugu memoriaren eta biktimen arloan lan egiten duten beste zenbait eragileri ematen zaien tratamendua zor zaigula erakundeei eskariak egiten dizkiegunean, haiei ez baitzaie proposamenak egokitzeko eskatzen».
Apirilaren 15ean eztabaidatu behar zen testua, baina, fundazioaren hitzetan, gai zerrendatik kendu zuten, eta bi proposamen egin zizkien Urtaranek: testu berri bat erregistratzeko, edota Urtaranen testuan bertan aldaketak egiteko. Fundazioak uko egin zion hori egiteari. Gaur bozkatu dute proposamena, eta Urtaran abstenitu egin da Egiari Zor fundazioaren proposamenean.
Estatuko indarkeriaren biktimen elkarteak salatu duenez, biktimenganako errespetua, diskriminaziorik gabeko tratua, etika politikoa eta giza etika horrelako jokabideetan ere erakusten dira: «Estatuaren indarkeriaren biktimok kategorizazioa jasaten dugu oraindik ere, oraingoan EAEko erakunde bateko goi-ordezkari baten partetik, Gogora Institutuaren aholkularitzarekin zer esan behar dugun gomendatu digutelako Egiari Zor fundazioan ordezkatutako biktimoi». |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197655/maederrek-landari-eskaini-dio-etapa-garaipena.htm | Kirola | Maederrek Landari eskaini dio etapa garaipena | Murgiarraren taldekideak ihesean irabazi du Italiako Giroko seigarren etapa, mendatean bukatzen zen lehena. Alessandro De Marchik maglia arrosa galdu du, eta Attila Valterrek jantzi. Eskas aritu da Bilbao: 1.06 galdu du onenekin | Maederrek Landari eskaini dio etapa garaipena. Murgiarraren taldekideak ihesean irabazi du Italiako Giroko seigarren etapa, mendatean bukatzen zen lehena. Alessandro De Marchik maglia arrosa galdu du, eta Attila Valterrek jantzi. Eskas aritu da Bilbao: 1.06 galdu du onenekin | Mikel Landaren atzoko erorikoak zaurituta utzi zuen Bahrain taldea. Murgiarrak etxerako bidea hartu behar izan zuen, eta, hala, lemazainik gabe gelditu ziren haren taldekideak. Arrangura eta atsekabea, ordea, erregai bihurtu dute gaur, eta B plana badutela erakutsi, Ginno Maederrekin irabazi baitute Giroko seigarren etapa, mendatean bukatzen zen aurrenekoa. Suitzarrak arrakastaz biribildu du eguneko ihesaldia. Alessandro De Marchik (Israel), ordea, porrot egin du maglia arrosari eusteko ahaleginean. Attila Valterren (Groupama) soinean dago orain jantzi preziatua.
Hautagaiek bigarren azterketa zuten maldan gora, Passerinoko aldapa pikoetan izandako lehia laburraren ondoren. Gaur, mendate luzeago eta leunago bat zuten bukaeran: San Giacomo, 15,5 kilometro eta batez besteko %6ko pendizarekin. Bada, herenegun bezala, gaur ere Egan Bernal (Ineos) izan da onenen artean sendoena. Haren joari soilik Remco Evenepoelek (Deceuninck), Dan Martinek (Israel) eta Giulio Cicconek (Trek) eutsi ahal izan diote. Gutxienez hamahiru segundo galdu dituzte gainontzeko faboritoek. Pattal aritu da Pello Bilbao (Bahrain): Bernalen multzoa baino 1.06 beranduago helmugaratu da.
Bizi-bizi hasi dute etapa txirrindulariek. Ahalegin askoren ondoren, sei ziklistak egin dute aurrera: Maederrek eta Matej Mohoricek (Bahrain), Dario Cataldok (Movistar), Jimmy Janssensek (Alpecin), Simon Guglielmik (Groupama) eta Simone Ravanellik (Androni). Geroago, Bauke Mollema (Trek) eta Geoffrey Bouchard (Ag2r) batu zaizkie. Aurrekontzat aurkari gaiztoa zen Mollema, eta latz sufriarazi dute; 30 kilometroko jazarpena egin behar izan du bat egiteko.
Eguneko lehen mendatea igaro ostean, sua piztu du Ineosek, maldan behera. Erdibitu egin da tropela, eta atzean gelditu da Alessandro De Marchi. Espero baino lehenago zapuztu zaio maglia arrosari eusteko ilusioa. Hori gutxi balitz bezala, hurrengo mendatean haize babesa sortzear izan da Bernalen taldea, Filippo Gannaren joa baliatuz. 60 kilometro gelditzen ziren oraindik.
Euria, haizea, eta lehia bizia. Ez zen giro tropelean. Eta beste estutu bat ematea erabaki dute Cicconek (Trek), Romain Bardetek (DSM) eta Alberto Bettiolek (Education), eta erasoa jo dute jaitsieran: 45 segundoko tartea zabaldu dute. Haatik, Ineos ez zegoen oparirik egiteko, eta azken igoera hasterako harrapatu dute hirukotea. Mohoric, Maeder, Mollema eta Cataldo iritsi dira buruan San Giacomora, 2.40ko aldearekin.
Mamia izan du azken igoerak: Bike Exchangeko auto batek Pieter Serry (Deceuninck) harrapatu du, ondorio larririk gabe;âJonathan Castroviejok (Ineos) gurpila zulatuta zuela egin du tira; Bernalek birritan egin du eraso, eta tinko eutsi dio Evenepoelek... Eta aurrean, loriaren bila kemenez abiatu da Maeder. Garaipen bikaina eskaini dio Landari. Jada Gasteizko ospitalean dago, eta bihar goizean egingo diote ebakuntza. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197656/gizon-baten-gorpua-aurkitu-dute-iruntildeerrian-zaborra-biltzeko-kamioi-batean.htm | Gizartea | Gizon baten gorpua aurkitu dute Iruñerrian, zaborra biltzeko kamioi batean | Nafarroako Foruzaingoak ikertuko du zer gertatu den. Oraindik ez dakite zein den hildakoa. | Gizon baten gorpua aurkitu dute Iruñerrian, zaborra biltzeko kamioi batean. Nafarroako Foruzaingoak ikertuko du zer gertatu den. Oraindik ez dakite zein den hildakoa. | Ostegun goizean gizon baten hilotza aurkitu dute Iruñerriko zaborra biltzeko kamioi batean. Orkoiengo (Nafarroa) lantegi bateko langileek aurkitu dute, birziklatzeko euren enpresara papera eta kartoia zeramatzan kamioi batean. Oraindik ez dakite nor den hildakoa.
Enpresak ostegunean 15:00ak aldera jakinarazi die larrialdi zerbitzuei hilotz bat aurkitu dutela. Gorpua Auzitegi Medikuntzako Nafarroako Institutura eraman dute, autopsia egin diezaioten. Nafarroako Foruzaingoak ikertuko du zer gertatu den. |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197657/masajista-aritzen-den-gizon-batek-hiru-neska-adingaberi-sexu-erasoak-egin-izana-gaitzetsi-du-donostiako-udalak.htm | Gizartea | Masajista aritzen den gizon batek hiru neska adingaberi sexu erasoak egin izana gaitzetsi du Donostiako Udalak | Udal talde guztiek erasoak gaitzesten dituen adierazpen instituzional bat sinatu dute, eta EH Bilduk elkarretaratze bat egin du udaletxearen aurrean. | Masajista aritzen den gizon batek hiru neska adingaberi sexu erasoak egin izana gaitzetsi du Donostiako Udalak. Udal talde guztiek erasoak gaitzesten dituen adierazpen instituzional bat sinatu dute, eta EH Bilduk elkarretaratze bat egin du udaletxearen aurrean. | Donostiako udal korporazioko talde guztiek adierazpen instituzional bat sinatu dute, hirian izandako azken eraso matxista gaitzesteko eta biktimei babesa adierazteko. Larunbatean, Ertzaintzak gizon bat atxilotu zuen, masajista aritzen dena, eta gutxienez hiru neska adingaberi eraso egitea leporatu diote. Asteartean epailearen aurretik pasatu ostean, aske geratu zen behin-behineko neurri batzuen pean.
Udalak bere babesa eta elkartasuna eskaini dizkie erasoa pairatutako emakumeei eta euren senideei, baita zerbitzu juridiko, sozial eta psikologikoak ere, eta esan du «indarkeria matxistaren adierazle arbuiagarriena» jasan dutela. Horregatik, gertaturikoaren kontra «modu irmoan» agertzeko beharra azpimarratu dute sinatzaileek, eta deia egin dute hezkuntzaren eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren alde lan egiten jarraitzeko.
EH Bilduren elkarretaratzea
Erasoak gaitzesteko adierazpenarekin erakutsitako batasun hori desagertu egin da, ordea, EH Bilduk udaletxe parean antolaturiko elkarretaratzea iritsi denean. Izan ere, gainerako udal taldeetako ordezkariak ez dira mobilizaziora batu, eta soilik koalizioko kideek, udal langile batzuek eta zenbait herritarrek hartu dute parte elkarretaratzean.
Reyes Carrere EH Bilduren bozeramaileak adierazi du «harritu» egin direla udal gobernuaren jarrerarekin, hirian indarkeria matxistarekin loturiko erasoak gertatzen direnean elkarretaratzea «udal protokoloaren parte» baita. Horregatik, Carrereren ustez, udal gobernuak «atzerapauso bat» eman du gaur: «Erasoen aurrean oso garrantzitsua da idatziak egitea, baina baita presentzia publikoa izatea ere, udal korporazio guztia argi eta garbi biktimaren alde agertzeko. Inolako zirrikiturik gabe».
Aldundiaren adierazpena
Donostiako Udalaren adierazpenaren ostean, Gipuzkoako Foru Aldundiak ere erasoa gaitzesteko ohar bat kaleratu du: «Emakumeen kontrako indarkeriaren aurrean erantzun publikoa emateko Gipuzkoako protokolo instituzionalari jarraituz, foru aldundiak bat egiten du Donostiako Udalak erasoa gaitzesteko argitaratu duen adierazpenarekin, eta ohartarazi nahi du halako gertaeren oinarrian gizon eta emakumeen berdintasun falta dagoela, emakumeak kontrolpean eta mendean izan nahi dituzten jarrera eta ideia matxistak». |
2021-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/197658/bizirik-daude-oraindik-ere.htm | Kirola | Bizirik daude oraindik ere | Eibarrek berdindu egin du Betisekin Ipuruan, Enrichek 83. minutuan sartutako gol bati esker. Bi jardunaldiren faltan, hiru puntura dute salbazioa eibartarrek. | Bizirik daude oraindik ere. Eibarrek berdindu egin du Betisekin Ipuruan, Enrichek 83. minutuan sartutako gol bati esker. Bi jardunaldiren faltan, hiru puntura dute salbazioa eibartarrek. | Sinesten jarraitzeko puntu bat eskuratu du gaur Eibarrek Betisen aurka, Ipuruan: bana berdindu du. Hasieratik egon da atzetik markagailuan, eta azken txanpan lortu du berdintzea. Mailari eusteko ametsa betetzeak zaila dirudi, baina oraindik ere posiblea da balentria. Bi partidaren faltan, eibartarrek hiru puntura dute salbazioa.
Azken jardunaldietan, eta bereziki beheko taldeentzat, oso garrantzitsua da aurreneko gola sartzea. Golak egitea asko kostatzen da orain, eta markagailua iraultzea ez da lan erraza, indarrak ez baitaude sobran. Hori horrela izanik, maldan gora jarri zaio Eibarri neurketa hasiera-hasieratik. Laugarren minuturako markagailuan aurretik jarri da Betis, zorigaitzeko gol baten ondorioz. Andres Guardadoren urrutiko jaurtiketak Atienza jo du, eta horrek ezustean harrapatu du Dmitrovic, eta baloia ate erditik sartu da: 0-1.
Aurreko partidetan ez bezala, lehen minutuetan asko kostatu zaie eibartarrei Betisen area ingurura iristea. Baloirik gabe ondo aritu dira etxekoak, oldarkor eta sendo defentsa lanetan. Baloiarekin, baina, ideiarik gabe izan dira azken metroetan. Espainiarrek arrisku handixeagoa sortu dute, baina markagailua alde zuten, eta hura defendatzean jarri dute indarra.
Pixkanaka-pixkanaka, eibartarrak geroz eta gehiago hasi dira hurbiltzen Claudio Bravoren atera. Mota guztietako erdiraketen bidez, Betisen defentsa pitzatzen saiatu dira, baina zirrikiturik aurkitu ez. Sergi Enrich eta Kike Garcia apenas gailendu zaizkien Espainiako taldeko bi erdiko atzelariei.
Ondo ekin dio bigarren zatiari etxeko taldeak. Aurrerapauso bat eman, eta hasiera-hasieratik berdinketaren golaren bila joan da. Bryan Gil zuloak topatzen hasi da Betisen eskuin hegalean, eta hori baliatu dute eibartarrek. Bina erdiraketa eta bakarkako jokaldi arriskutsu bat egin ditu erdilariak, atsedenaldi osteko lehen hamar minutuetan. Gertu izan du Enrichek banakoa, baina Bravok, sekulako gelditu batekin, markagailua bere horretan utzi du.
Ahaleginari saria
Minutuek aurrera egin ahala, geroz eta gehiago arriskatzen hasi da Eibar, puntu nahiak behartuta. Manuel Pellegriniren taldea bere zelaian sartu da, etxekoen huts bat aprobetxatu eta kontraerasoan bigarren gola sartzeko intentzioarekin. Baina ez dute horretarako aukerarik izan. Azken hamar minutuetan nabarmen joan da gora Eibar. Gol batengatik edo birengatik galtzea berdintsu zitzaion, eta punturen bat urratzeko asmoz, defentsa pixka bat ahuldu, eta erasoa indartu du Jose Luis Mendilibarrek. Betisen area jokalariz josi du, baloiren bat harrapatzeko intentzioarekin. Eta lortu du nahi zuen hori, 83. minutuan. Enrichek bikain baliatu du Rober Correak egindako erdiraketa neurtua, eta, area txikian, ez du hutsik egin: 1-1. Merezitako gola zen. Esperantzari eusteko balio dion gola da. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197685/jaurlaritzak-gaur-bertan-utziko-dio-joaquin-beltran-bilatzeari.htm | Gizartea | Jaurlaritzak gaur bertan utziko dio Joaquin Beltran bilatzeari | Gaur goizean iragarri Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak bertan behera utziko dituztela Joaquin Beltran bilatzeko lanak. Zabortegia egonkortzeko lanek, ordea, aitzinera jarraituko dute. | Jaurlaritzak gaur bertan utziko dio Joaquin Beltran bilatzeari. Gaur goizean iragarri Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak bertan behera utziko dituztela Joaquin Beltran bilatzeko lanak. Zabortegia egonkortzeko lanek, ordea, aitzinera jarraituko dute. | Zaldibarko zabortegia hondoratu zenetik 463 egun igaro direla, Joaquin Beltran langilearen gorpua topatzeko lanak bertan behera utzi dituela iragarri du gaur Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak: «Gaur bertan etengo da Joaquin Beltran bilatzeko operatiboa». Iñigo Urkullu lehendakaria atzo bildu zen Joaquin Beltranen familiarekin, eta orduan eman zion berria sendiari.
Erkorekak nabarmendu duenez, planifikazio «argi eta zehatz» bati jarraituz egin dituzte bilaketa lanak, baina ezin izan dituzte aurkitu Beltranen gorpuzkiak.«Tamalez, ez dugu helburua lortu», nabarmendu du Erkorekak. Bila zezaketen leku guztietan bilatu dutela nabarmendu du Erkorekak, eta gorpuzkiak ez aurkitzeko bi arrazoi egon daitezkeela argitu du: «Fenomeno kimiko larriak gertatu dira zabortegian, tenperatura eta beste faktore batzuk kontuan hartuta. Horrek esplika dezake zergatik izan duen arrakasta Sololuzeren gorpuzkiak aurkitzeko metodologiak eta ez bertzeak». Halaber, beste arrazoi bat ere gehitu du: «Ez dakigu Beltran zehazki non zegoen zabortegia behera erori zen unean».
Hain zuzen ere, hipotesi hori baieztatzen du prentsari emandako txostenak: istripuaren ondorioengatik eta metatutako hondakin tonen artean —horietako batzuk toxikoak— igarotako denboragatik gorpua disolbatuta egon daitekeela.
Egonkortzeko lanak, aitzinera
Zabortegia egonkortzeko lanek, ordea, aitzinera jarraituko dute; izan ere, oraindik ez da zabortegia behar bezala egonkortu, eta, beraz, hori egin artean lanean jarraituko dute. «Oraindik lan asko egiteko dago», nabarmendu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapeneko, Jasangarritasuneko eta Ingurumeneko sailburuak. Bi edo hiru hilabeteko lanak aurreikusi ditu, baina esan du ez dagoela presarik. «Zabortegia ez da inolaz ere berriz irekiko; hori argi geratu dadila», nabarmendu du. Egonkortze lanak bukatuta, Verter Recycling enpresaren ardura izango da zabortegia behin betiko zigilatzea.
Tapiak nabarmendu du Jaurlaritzak «modu subsidiarioan» hartu zituela bere gain bilaketa lan horiek, Verter-Recycling enpresak ez zuelako baliabiderik bilaketa eta egonkortze lanak bere gain hartzeko, baina Tapiak nabarmendu du ardura enpresarena dela. Hiru helburu izan dituztela nabarmendu du: «Zabortegian desagertuta zeuden pertsonak bilatzea, zabortegia egonkortzea, eta ingurumenari egindako kaltea gelditzea».
Azken bilaketa puntua
Duela bi aste hasi ziren azken ahalegina egiten, «gune beroa» deitu zutenean, hau da, Beltranen autoaren hondakinak topatu zituzten lekuaren inguruan. Apirilaren 29an, bilaketa lanak ikustera joan ziren Iñigo Urkullu lehendakaria, Erkoreka eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburua.
«4. lur-erauzketaren 4. fasea, eraispenaren unean Joaquin Beltranen ibilgailua giltzak jarrita eta motorra martxan zegoen gunea», adierazi zuen orduan Eusko Jaurlaritzak ohar baten bidez. «Itxaropen guztiak hor jarrita» daudela gehitu zuten; eta, ezer aurkitu ezean, bilaketak etengo zituztela. Une hori heldu da, antza, haien arabera.
Hamahiru hilabete eta erdi joan dira Zaldibarko zabortegiko hondamendia gertatu zenetik. Bi langile harrapatu zituen luiziak: Alberto Sololuze eta Joakin Beltran. Sololuzeren gorpuzkiak iazko abuztuan topatu zituzten, eta Beltranenen bila segitzen dute. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Josu Erkoreka Segurtasun sailburua eta Arantxa Tapia Ingurumen sailburua zabortegiko lanetan izan ziren atzo. Azken lanak, alor geoteknikoari dagokionez, eremurik konplexuenean egingo dituzte, prentsa oharraren arabera.
Erabakia kolpe latza da langilearen familiarentzat. Otsailaren 6an, hondamendiaren urteurrenarekin, mobilizazioak egin zituzten hainbat herritan, jazotakoa gogorarazteko. Beltranen senideek orduan esan zuten: «Ez ditugu loreak zabortegi batera eraman nahi».
BERRIAk atzo argitaratu zuenez, zabortegiaren zigilatze sistemako akatsek eragin zuten luizia.
Iñaki Petxarromanen analisia: Segurtasuna, lokatz artean.
Sololuzeren gorpuzkiak, abuztuan
Iazko abuztuan 20an baieztatu zuten hiru egun lehenago zabortegian topaturiko hezurrak Alberto Sololuzerenak zirela. Hondamenditik sei hilabetera topatu zituzten, beraz. Zabortegiko baskularen azpian, 23 metro behera eginda aurkitu zituzten, eta DNA proben bitartez frogatu zuten Sololuzerenak zirela.
«Gure esker ona adierazi nahi diegu Albertoren bilaketan eta aurkikuntzan parte hartu duten guztiei. Nahiz eta oso egoera bereziak bizitzea egokitu, haiek ez dute etsi», adierazi zuten orduan Sololuzeren senideek. Halere, erantsi zuten Beltranenak aurkitu arte beren bakea ez zela «osoa» izango.
Iazko otsailaren 6an gertatu zen Zaldibarko luizia, eta lurpean gelditu ziren harrapatuta zabortegiko langile Beltran eta Sololuze. Erreskate lanak berehala abiarazi zituzten gorpuzkiak topatu dituzten gunean —baskularen alboan, B1 eremuan—, baina sei hilabete baino gehiago behar izan dituzte lehen aztarnak topatzeko. Izan ere, nahasmena sortu zen lehen egunetan, eta, gainera, amiantoa topatu zuten, suteak piztu ziren eta lurra ezegonkor zegoen. Ondorioz, beste gune batean hasi ziren induskatze lanak egiten. Iazko abuztuan topatu zuten aurreneko giza arrastoa: berna hezur bat oihalez inguratuta. Hasierako eremu horretan zegoen, baskularen alboan —bertan egiten zuen lan Sololuzek—, baina 23 metro egin behar izan zuten behera, eta 250.000 metro kubo zabor mugitu, giza aztarnak topatzeko. Ondoren, moteldu egin zituzten bilaketak, hondakinak «metroz metro» aztertzeko, eta egunotan gorpuzki eta objektu pertsonal gehiago ere topatu zituzten.
Gorpu bat edukitzeak «doluan laguntzen» duela adierazi zuten orduan senideek; ez baita gauza bera hori, ala senide bat desagertua izan. Oroitarazi zuten ez zutela nahi gorpua zabor artean galtzea. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197687/israelek-ehunka-misil-bota-ditu-gazara-orain-arteko-erasorik-luzeenean.htm | Mundua | Israelek ehunka misil bota ditu Gazara, orain arteko erasorik luzeenean | Israelek ehunka misil bota ditu Gazara, orain arteko erasorik luzeenean. | Dagoeneko 119 palestinar hil ditu Israelek. Ehunka etxebizitza erabat suntsituta daude, eta milaka dira desplazatuak. Zisjordania okupatuan, kolono israeldarrak palestinarren etxeetan sartu dira indarrez, eta gutxienez adingabe bat zauritu dute. Su-etena emateari uko egin dio Tel Avivek, eta Egiptoko bitartekaritza taldeak utzi egin ditu hori lortzeko negoziazioak.
Israelgo Gobernuak lurreko erasoaldia noiz hasiko duen zain, orain arteko gaurik okerrena igaro dute Gazako herritarrek. Bonbardaketak etengabeak izan dira gauean, eta 119 dira dagoeneko hildakoak —horietatik 31 haurrak—, ehunka zaurituak, eta milaka etxerik gabe geratu direnak. Gaza iparraldeko Beithanun barrutia, esaterako, ia erabat suntsituta utzi dute Israelgo armadak jaurtitako misilek. Goizaldean ez da hobetu egoera, eta orain arteko erasoaldirik gogorrena egin du Israelek.
Gazako mugaren beste aldean pilatutako artilleria unitateek 550 jaurtiketa baino gehiago egin dituzte, eta, bitartean, gerra hegazkinek gutxienez 450 misil bota dituzte Gazako milizien kontrolpeko guneen kontra. Lurralde okupatuko tunel sistema suntsitzea izan da helburua, armadaren bozeramaile batek esan duenez, argudiatuta sistema hori erabiltzen dutela Hamaseko milizianoek euren postuetara iristeko.
Bien bitartean, Tel Avivek Gaza inguruetara bidali ditu milaka soldadu. Oraingoz, ordea, ez dute lurrez sartzeko agindurik eman. Atzo Hidai Zilberman bozeramaileak adierazi zuen Gaza inbaditzeko plan bat aurkeztekoak zirela, eta Israelgo Gobernuaren Segurtasun Kontseilua iluntzean elkartu zen planaz erabakitzeko. «Azken hitza ez dugu esan operazio honetan, eta beharrezkoa denean soilik amaituko da», adierazi duen Benjamin Netanyahu jarduneko lehen ministroak, bileraren ostean. Zenbait hedabidek goizaldean zabaldu dute Israel hasia zela Gaza inbaditzen, baina informazio hori gezurtatu egin du armadak. «Barne komunikazioan huts egite bat» izan dutela azaldu du Jonathan Conricus bozeramaileak.
Hamasek jaurtikitako suziriei erantzuteko hasi zuen Israelek Gazaren aurkako bonbardaketa, eta argudio horrekin eutsi dio erasoaldiari bost egunez. Orain arte, uko egin die nazioartearen bitartekaritza proposamenei eta erasoak gelditzeko eskaerei, besteak beste, AEBetako Gobernuaren babesa izan duelako hasieratik, eta berriki jakin da gauza bera egin duela Egiptok egindako azken proposamenarekin. Herrialde horretako bi funtzionariok atzo anonomikoki jakinarazi zuten Tel Avivera joanak zirela, Israelekin su-eten bat negoziatzera, aurrez Hamasekin bildu ondoren. Bada, ordezkaritza horrek alde egin du gaur hiri horretatik, Egiptoren iturriek Efe berri agentziari adierazi diotenez. Sustatutako «ekinaldi eta mediazio saiakera» orori ezezkoa eman dio Tel Avivek, jakinarazi dutenez, eta Hamasen aurkako operazioarekin jarraitzeko asmoa berretsi dute: «Argi dago Israelek helburu zehatzak dituela Gazako Zerrendaren aurkako erasoarekin, hala nola erresistentzia palestinarraren eta, bereziki, Hamasen gaitasun militarrak suntsitzea eta haien buruzagien kontra egitea. Horiek lortu nahi ditu su-etena eman aurretik».
Horrekin batera, Efek kontsultatutako iturriek azaldu dute Israelek garrantzi handia eman diola Gazan abiatu asmo duen lurreko operazioari. Zehaztu dute balitekeela gaur gauean hastea, Aid al-Fitr ospakizunaren egun berean, zeinean ramadanaren amaiera ospatzen baitute musulmanek. "Horren ostean, baliteke negoziazioetara itzultzea", esan dute. Halaber, Egiptoren iturrien arabera, gatazka baretzeko gidaritza AEBek izango dute.
Joe Biden presidenteak defendatu egin du bart Tel Aviven erasoaldia, eta argudiatu ez dela izan «bereziki adierazgarria». Antony Blinken estatu idazkariak, berriz, berretsi du Israelek «bere burua defendatzeko eskubidea» duela, eta ohartarazi suziriekin egindako erasoak amaitu egin behar direla. Blinkenen esanetan, Washington prest legoke NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluan auziaz hitz egiteko datorren astearen hasieran —gaur zuten bilera egitekoa, baina Etxe Zuriak atzeratu egin du—.
Hamasen kontrolpeko lurraldearen aurkako bonbardaketek ez dituzte eten suziriak, eta bart gauean ere dozenaka erori dira hesiaren beste aldera, haietako batek Ashkelongo etxebizitza baten aurka jo du, baina ez du zauriturik edo hildakorik eragin.
Hamasek protesta egitera deitu du gaurko hiri okupatuetan, Gazan eta Zisjordanian. Azken horretan ere, tentsioak nabarmen egin du gora. Ofra koloniaren inguruan, Israelgo armadak paletinar bat hil du, tiroz, argudiatuta hildakoak labana batekin eraso diela soldaduei. Kolono israeldarrak palestinarren etxeetan sartu dira indarrez hainbat hiritan, eta gutxienez adingabe bat zauritu dute.
Protestak ere izan dira Zisjordaniako hainbat hiritan, Gazaren aurkako erasoaldia salatu eta palestinarren aurkako jazarpena gaitzesteko. Israelgo jarduneko lehen ministro Benjamin Netanyahuk ohartarazi die herritarrei «Zisjordaniako istiluak arriskutsuagoak» direla Gazatik erortzen diren suziriak baino.
Netanyahu, eroso
Nazioartearen gehiegizko presiorik gabe eta AEBen erabateko sostenguarekin, eroso dago Netanyahu Gazako erasoaldiarekin, eta hori iradokitzen dute erasoak gogortzearen alde egin dituen adierazpenek. Krisi politiko betean dago Israel, gobernua osatu ezinda, eta fokua Gazan jartzeak mesede egin diola diote analista politiko askok. Baita azken orduetan izandako mugimendu politikoek ere. Izan ere, eskuin muturreko Yamina alderdiko buru Naftali Bennettek atzo gauean adierazi zuen ez duela babestuko Yesh Atid alderdiko Yair Lapidek bultzatu nahi duen gobernu aldaketa.
Reuven Rivlin presidenteak Lapidi eman zion gobernua osatzeko ardura, Netanyahuk eginbehar horretan porrot egin ostean, eta Bennett hasia zen harekin negoziatzen, bere proposamena babesteko. Gatazkaren gorakadak harengandik urrundu duela azaldu zuen atzo, ordea, eta azpimarra jarri zuen hainbat hiritan komunitate arabiarren eta juduen artean izaten ari diren liskarretan: «Bultzatzen ari den gobernu aldaketa ez da gai izango horri aurre egiteko». Gehitu zuen «batasun gobernu nazional zabal bat» osatzen saiatuko dela. Oposizioa bateratu nahi du Lapidek, eta horrek ultrakontserbadoreak eta alderdi arabiarrak elkartzea eskatzen dio. Indarkeriaren gorakadak zaildu egin du hori, ordea.
Bennettek esandakoei erantzun die Lapidek. Gehiengoa eratzeko lanean segituko duela ziurtatu du, eta Lapid «oker» dagoela nabarmendu. «Beharrezkoa bada, hauteskundeetara joango gara, eta irabazi egingo ditugu». | |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197688/bertan-behera-geratu-da-bilbon-gauzatzekoa-zen-etxegabetzea.htm | Gizartea | Bertan behera geratu da Bilbon gauzatzekoa zen etxegabetzea | Hasi aurretik, bertan behera geratu da etxegabetzea. Hala ere, negoziazioetan jarraituko dutela iragarri dute AZET Etxebizitza Sindikatuko kideek. | Bertan behera geratu da Bilbon gauzatzekoa zen etxegabetzea. Hasi aurretik, bertan behera geratu da etxegabetzea. Hala ere, negoziazioetan jarraituko dutela iragarri dute AZET Etxebizitza Sindikatuko kideek. | Gaur goizeko bederatzietarako iragarrita zegoen etxegabetzea, Bilboko Cortes kalean. Zortzi eta erdietarako, ordea, jende andana bilduta zegoen etxearen inguruan, desjabetzeari aurre egiteko.
Goizeko bederatzi eta erdiak aldera iragarri du Etxebizitza Sindikatuak etxegabetzea gelditzeko aukera egon daitekeela, baina, hala ere, azaldu dute ez direla mugituko baieztapen ofizial bat izan arte. Minutu batzuen buruan izan dute abokatuaren baieztapena, eta, beraz, etxegabetzea bertan behera gelditu da oraingoz. AZETek BERRIAri azaldu dionez, bitartekaritza lanak egiten jardungo dute hemendik aurrera, etxegabetzea behin betiko saihesteko. Horretarako bitartekaritza mahai bat sortzeko asmoa daukatela azaldu dute.
Judith izeneko Etxebizitza Sindikatuko kidea eta haren familiakoak ziren kaleratzekoak. Ez da auzi berria; izan ere, urtarrilean manifestazioa antolatu zuen sindikatuak etxegabetzearen aurka, #JudithAuzoan lelopean. Maiatzaren 5ean izan zen kaleratzearen inguruan erabakitzeko epaiketa, eta orduan ezarri zen etxegabetzearen data. Udal etxebizitzetako batean bizi da Judith, alabarekin, eta bertatik kaleratu nahi dute.
Ecuador Etxeak bere webgunean jaso duenez, sindikatuko kideak Jon Bilbao Udal Etxebizitzetako zuzendari eta Bilboko Etxebizitza zinegotziarekin biltzen hasi ziren bitartekaritza mahai batean. AZETek prozesu judiziala gelditzeko eskatu zion Bilbaori, Judithek eta haren alabak bizitzeko leku bat aurkitu artean. Hark bere hitza eman zien, sindikatuaren arabera. Hala ere, AZETek salatu du "gezurra" esan dietela "beste behin", eta "espekulatzaile" batzuen gisan jokatu dutela. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197689/bilboko-neska-bat-atxikita-eduki-dute-londresko-aireportu-batean-brexit-aren-ondorioz.htm | Gizartea | Bilboko neska bat atxikita eduki dute Londresko aireportu batean, 'brexit'-aren ondorioz | Joan den astean, gutxienez dozena bat herritar atxiki zituzten Gatwickeko aireportuan. Horietako asko lan elkarrizketaren bat egitera joanak ziren Erresuma Batura. | Bilboko neska bat atxikita eduki dute Londresko aireportu batean, 'brexit'-aren ondorioz. Joan den astean, gutxienez dozena bat herritar atxiki zituzten Gatwickeko aireportuan. Horietako asko lan elkarrizketaren bat egitera joanak ziren Erresuma Batura. | EBko gero eta herritar gehiagori gertatu zaio: Erresuma Batura joan, eta, brexit-aren ondorioz, immigrazio zentroetan edo atxiloketa geletan atxikita eduki dituzte bidaiariak. Hala adierazi du The Guardian hedabideak, eta azaldu du batez ere lan elkarrizketaren bat egitera joan direnei gertatu zaiela. Asko dira horren inguruan mintzatu diren bidaiariak; izan ere, lan elkarrizketetara joan, eta, behin hara iritsita, atxilotu eta kanporatu egin dituzte asko eta asko, Erresuma Batuan sartzeko aukera galarazita.
Joan den astean, gutxienez dozena bat herritar atxiki zituzten Gatwickeko aireportuan, horietako asko emakume gazteak. Atxilotu egin zituzten, eta, 48 orduz atxikita eduki ondoren, bota egin zituzten. Horien artean da Bilboko herritar bat, eta, The Guardian hedabidearen arabera, maiatzaren 2an iritsi zen hara. Lan eskaintzaren bat topatu nahian joan omen zen, gero itzuli eta bisa bat eskatzeko asmoz. Aurrez ere bizi izan omen da Erresuma Batuan; NHSko langilea da –hots, Erresuma Batuko Osasun Zerbitzuan lan egiten du–, eta lau urte eman ditu han.
«Itzulera txartel bat nuen, eta lineako bidaia formulario bat ere bete nuen hori dena azaltzeko», kontatu dio Bilbotik joandako bidaiariak komunikabideari. Hala ere, han bertan zegoela, sakelako telefonoa kendu, eta egongela batean giltzapetu zuten 24 orduz: ohe tolesgarri batean egin behar izan zuen lo, beste dozena erdi bat bidaiarirekin. Azkenean, Bartzelonara joan behar zuen hegaldi batean sartu zuten, eta lan elkarrizketa batera joana zen beste emakume batekin itzuli da hegazkinean.
Galdera ugari airean
Gertatutakoak agerian utzi ditu gaur-gaurkoz gaiari lotuta dauden zalantza guztiak. Nahasmena sortzen du, adibidez, EBko herrialderen batetik joaten diren bidaiariek Erresuma Batuko lan merkatua aztertu bai, baina gero lan arloko bisa bat eskatzeko eskaintza batekin etxera itzul daitezkeen edo ez. Hain justu ere, azkenaldian gero eta pertsona gehiago atxiki dituzte horren ondorioz, nahiz eta, kasuak kasu, Home Office arauengatik eta bisa titularra izateagatik elkarrizketa horietara joateko eskubide jakina izan. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197690/miranda-eta-altsasuren-arteko-trenbide-garraioaren-aldeko-akordioa-aurkeztu-dute.htm | Gizartea | Miranda eta Altsasuren arteko trenbide garraioaren aldeko akordioa aurkeztu dute | Akordioa Araba, Nafarroa eta Burgosko trenbide sektoreko sindikatuek eta plataforma herritarrek sinatu dute. Abiadura handiko trenarentzako alternatiba bat proposatzen du. | Miranda eta Altsasuren arteko trenbide garraioaren aldeko akordioa aurkeztu dute. Akordioa Araba, Nafarroa eta Burgosko trenbide sektoreko sindikatuek eta plataforma herritarrek sinatu dute. Abiadura handiko trenarentzako alternatiba bat proposatzen du. | Arabako, Nafarroako eta Burgosko trenbide sektorean ordezkaritza duten sindikatuek (UGT, CCOO, SF, SCF, CGT eta SEMAF) eta lurralde horietako trenbide sareen aldeko plataformek Miranda eta Altsasuren arteko trenbide garraioaren aldeko akordioa sinatu dute. Idatzi horren bitartez, hiru lurraldeetako trenbide garraio politika birbideratzeko eskatu dute, egun existitzen diren bideak egokituz eta hobetuz, horietatik mota guztietako trenak pasa ahal izan daitezen: eskualdetakoak, distantzia ertain eta luzekoak, abiadura handikoak eta prestazio eta merkantzia handikoak.
Espainiako Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioari eta lurralde bakoitzeko gobernuei eginiko eskari bat da, eta abiadura handiko trenarentzako (AHT) alternatiba bat proposatzen du: «[Egungo trenbideen egokitzapenek] orain arte gauzatzekoak ziren proiektuek baino askoz ere epe laburragoak eskatzen dituzte, eta inbertsio-kostu txikiagoa dute»
Hain zuzen, akordioak dioena aplikatuko balitz, Burgos, Gasteiz, Iruñea eta Zaragozaren artean AHTarentzat aurreikusita dauden 250 kilometroak ez lirateke beharrezkoak izango, sinatzaileen arabera: «Proposamen hau justifikatua dago, eta errentagarritasun handia du».
Akordioak planteatzen duen proiektua Miranda eta Altsasuren arteko trenbideen birgaitzean oinarritzen da, puntu gatazkatsuak kenduz, tunelak egokituz eta tren eraginkorragoak erabiliz. Sinatzaileek argudiatu dute neurri horiei esker, ibilbideen batez besteko abiadura «nabarmen» hobetzearekin batera, lineak bere edukiera handituko lukeela.
Trenbide moderno bat, luze gabe
Miranda eta Altsasuren arteko korridorearen egokitzapenak «gure lurraldera trenbide moderno bat ahalik eta eperik laburrenean iristea» ahalbidetuko lukeela dio akordioak, inguruko probintziekiko «atzean ez geratzea» lortuz. Halaber, sareak Atlantikoko ardatzarekin, Kantauri-Mediterraneokoarekin eta Europako gainerako lurraldeekin «lotura arin eta eraginkor» bat bermatuko luke.
Gainera, proposamena lurralde antolaketarako onuragarria dela diote bere sustatzaileek, egun existitzen diren geltokiak mantenduta lurraldeak «egituratzen» lagundu eta isolaturiko guneak sortzea saihestuko litzatekeelako. Gainera, horrek ingurumen inpaktuaren murrizketa bat ere ekarriko lukeela nabarmendu dute, azpiegitura gehiena korridore «antropizatu» baten barruan mantenduko litzatekeelako, «non paisaiak trenaren egungo trazadura barneratu duen».
Inguruko ereduak jarraituz
Aurkezturiko proposamena egiteko, akordioaren sinatzaileek inguruko beste lurralde batzuetan iragarritako proiektuak jarri dituzte eredu gisa, hala nola Castejon-Logroño eta Teruel-Zaragoza tarteetakoak. Azaldu dutenez, Mugikortasun Ministerioak ontzat jotako proiektu hauek ere trenbide-trazaduren egokitzapenean oinarritzen dira, eta «prestazio handiko lineak hirietara iristea ahalbidetuko lukete epe laburrean».
Bada, aipaturiko bi kasu horiek «jarraitu beharreko ereduak» direla adierazi dute akordioan parte hartu duten sindikatu eta plataformek, eskualdeetako garraioa hobetzeaz gain, trenbidez egiten den merkataritza garraioa handitzen lagunduko lukeelako, «errepidez egiten dena gutxituz». |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197691/nafarroako-gobernuak-onartu-egin-du-tabernen-barrualdea-irekitzea-astelehenetik-aurrera.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak onartu egin du tabernen barrualdea irekitzea, astelehenetik aurrera | %30eko gehienezko edukiera izan ahalko dute, eta 22:00etan itxi beharko dute. CO2 neurgailuak ezarriz gero establezimenduak osorik betetzea baimendu du gobernuak. | Nafarroako Gobernuak onartu egin du tabernen barrualdea irekitzea, astelehenetik aurrera. %30eko gehienezko edukiera izan ahalko dute, eta 22:00etan itxi beharko dute. CO2 neurgailuak ezarriz gero establezimenduak osorik betetzea baimendu du gobernuak. | Ostalariek aurreratu zuten, eta Nafarroako Gobernuak baieztatu du: astelehenetik aurrera tabernen barneko partea zabaldu ahalko dute herrialdean. Irekiera baimendu badu ere, gobernuak neurriak ezarri ditu, eta ezingo da gainditu tabernaren %30eko edukiera. Hala ere, neurri horrek salbuespen bat izango du: ostalariek erantzukizun dokumentu bat sinatzen badute eta CO2 neurgailuak jartzen badituzte, %100eko edukiera izan ahalko dute, mahaien arteko distantziak zainduta betiere. Gaueko 22:00ak arte izan ahalko dute zabalik tabernen barnealdea.
Nafarroako Gobernuak kaleratutako erabakia sektoreko «irekiera kontrolatuaren lehen fasea» dela azaldu du. Foru aginduak bi aukera eskaini dizkie ostalariei. Arau orokorrak %30eko edukiera eta mahaien arteko bi metroko distantzia ezarri ditu. Era berean, mahaietan baino ezingo da kontsumitu, eta lau lagun egon ahalko dira gehienez mahai berean. Salbuespena izango dira bezeroen artean 70 zentimetroko tartea bermatu ahal dezaketen lokalak: kasu horretan, gehienez seiko taldeetan jarri ahalko dira.
Neurri horiek establezimendu guztiei ezarriko bazaizkie ere, ostalariek badute aukera lokal osoa erabilgarri izateko. Horretarako, lokalaren nondik norakoen fitxa teknikoa eta erantzukizun deklarazio bat aurkeztu beharko dute jabeek: bertan, neurriak beteko dituztela zin egin behar dute, eta neurri gehigarriak hartu, CO2 neurgailuak, esaterako. Haa eginez gero, edukierarena izango da aldaketa bakarra, aulkien arteko bi metroko distantzia eta gehienezko sei lagunen muga bete beharko baitute. Establezimendu horietan ere jarrita bakarrik kontsumitu ahal izango da.
Era berean, bezeroen datuak jaso beharko dituzte, kasu positiboren bat gertatuz gero haien jarraipena errazteko. CO2 neurgailuei dagokienez, airearen kalitatea neurtzea du helburu, eta ezingo ditu 800 ppm (partikula milioiko) gainditu.
Terrazak, bestera
Nafarroako Gobernuak iragarri berri dituen neurriek tabernen barrualdeari eragingo diote soilik. Izan ere, terrazak goizaldeko ordu bata arte egon ahalko dira zabalik, abuztuan onartutako foru aginduaren irizpideei jarraituz. Hala ere, 24:00etatik aurrera ezingo dute bezero berririk zerbitzatu. Ordutegi hori Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak gobernuaren murrizketa neurriak bertan behera utzi eta gero ezarri dute, eta, hain zuzen ere, gobernuak ez du eskumenik horiek moldatzeko; tokian tokiko udalek baino ezingo dute hori egin, udalerriko araudiaren arabera. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197692/40-eta-49-urte-artekoak-ekainaren-erdialdean-hasiko-dira-txertatzen-nafarroan.htm | Gizartea | 40 eta 49 urte artekoak ekainaren erdialdean hasiko dira txertatzen Nafarroan | Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak iragarri du aurreikusitako dosi kopurua jasotzen badute, adin tarte horretan daudenak txertatzen hasiko direla ordurako. 85.000 herritar inguru dira. | 40 eta 49 urte artekoak ekainaren erdialdean hasiko dira txertatzen Nafarroan. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak iragarri du aurreikusitako dosi kopurua jasotzen badute, adin tarte horretan daudenak txertatzen hasiko direla ordurako. 85.000 herritar inguru dira. | Txertaketa erritmoa gero eta abiadura handiagoa hartzen ari dela baieztatu du gaur goizean Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak. Gainera, baikor mintzatu da txertaketa egutegia betetzeko epeen inguruan: «Hasierako aurreikuspenak hobetzen ari gara». Eta txertaketa prozesua martxa onean doan seinale da Txibitek iragarri duena: foru gobernuak aurreikusitako dosi kopurua jasotzen badu, 40 eta 49 urte arteko herritarrek ekainaren 15etik aurrera jaso ahal izango dute COVID-19aren aurkako txertoa. Adin tarte horretan dauden herritar kopurua nahiko zabala da: 85.000 herritar inguru dira Nafarroan.
NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoaren txertaketa guneari gaur goizean egindako bisitan egin du iragarpena Txibitek. Han azpimarratu du birusaren transmisioaren datuak hobetzen ari direla, eta intzidentzia tasa apalduz doala. Azken astean %40 egin du behera intzidentziak foru erkidegoan, eta, tasa horrek behera egiten duen bitartean, abiadura handiagoa hartzen ari da txertaketa prozesua, Txibitek azpimarratu duenez. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197693/irrintziaren-onurak-ikergai.htm | Bizigiro | Irrintziaren onurak ikergai | Euskal Herriko oihu tradizionalean erabiltzen diren teknika batzuk onuragarriak izan daitezke zintzurreko zenbait gaitz sendatzeko edo ahotsa erabiltzen duten pertsonentzat. Bihar 'Bizigiro' sailean erreportaje zabala argitaratuko da gai horren inguruan. | Irrintziaren onurak ikergai. Euskal Herriko oihu tradizionalean erabiltzen diren teknika batzuk onuragarriak izan daitezke zintzurreko zenbait gaitz sendatzeko edo ahotsa erabiltzen duten pertsonentzat. Bihar 'Bizigiro' sailean erreportaje zabala argitaratuko da gai horren inguruan. | Klinika batean irrintzika aritu dira. Izan ere, Ana Martinez mediku foniatrak doktoretza tesia egin du irrintziaren inguruan. Euskal oihu tradizionala ikertu du, haren morfologia eta mekanismo fisiologikoa deskribatuz. Hamabi irrintzilariren oihuak aztertu ondoren ikusi du irrintziaren espektro harmonikoaren morfologia ez dela ohikoa, M maiuskula baten itxurako irudia ikusten baita. Bokalak aztertzerakoan, lerro zuzena ikusten da.
Gainera, erabilera klinikoa izan dezakeela ondorioztatu du Martinezek, ahotsa lehengoratzeko baliagarria izan baitaiteke. Hain zuzen ere, ahotsa gehiegi behartzearen ondoriozko disfoniak sendatzeko baliatu liteke irrintzia. Horrez gainera, ahotsa lan tresna gisa erabiltzen dutenek ere baliatu ditzakete irrintziaren teknika batzuk. "Emisio oso agudoak eta bolumen handikoak egiterakoan, errazagoa da patologia sortzea, baina irrintzilariek, oro har, ez dute ahots patologikorik, eta ez dute ahotsa mintzen", azaldu du doktoreak.
Bihar, Bizigiro sailean, irrintziaren ikerketari buruzko xehetasunak argitaratuko ditu BERRIA egunkariak. Martinezen azalpenekin batera, irakurgai izanen dira Secundino Fernandez Nafarroako Unibertsitatea Klinikako Otorrinolaringologia espezialista eta tesiaren zuzendariarenak. Gainera, Karmele Galartza eta Nekane Akerregi irrintzilarien testigantza ere jasoko du erreportajeak.
Bestelako gaiak
Zinema orrian, Borja de la Vega zinemagilearen estreinako lana izanen da hizpide: Mia y Moi. Bi anai-arrebaren bizitzari eta sentimenduei buruz mintzo da filma, eta familiari buruzko hausnarketa bat eskaintzen du. Ricardo Gomez eta Bruna Cusi dira protagonistak, eta Raquel Espada, Joe Manjon eta Eneko Sagardoi aktoreak ere agertzen dira.
Telesailen atalean, DAU ikus-entzunezko proiektuaren berri emanen du biharko BERRIAk. DAU proiektuak hamabost zati ditu, eta, oraingoz, horietako bi estreinatu ditu Filminek. Ilya Khrzhanovski zuzendari errusiarrak zinemagintzaren historiako esperimenturik ausartenetako bat jarri zuen martxan duela hamabi urte: fikziozko institutu bat sortu zuen Ukrainako bihotzean, milaka pertsonako lantaldea osatu, eta bertan bizitzera behartu zituen, gizarte komunista baten erreplika praktiko bat filmatzeko.
Gastronomiaren tartean, Iruñeko Txantrea auzoan dagoen Miravalles gozotegi tradizionalari buruzko erreportajea argitaratuko da. Belaunaldi berriekin batera, errezeta berriak ailegatu dira hara: jatorri begetaleko gozoak ere egiten dituzte orain. Mikel Aingeru eta Arantza Arpon gozogileek azaldu dituzte beren lanaren nondik norakoak.
Azkenik, Museoen Egunaren xehetasunen berri emanen ditu Bizigiro sailak. Asteartean izanen da, eta Euskal Herriko museo nagusien eskaintzaren berri emanen du biharko egunkariak. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197694/ehuren-campusetan-ez-ezik-becen-ficoban-eta-iradier-arenan-ere-egingo-dute-selektibitatea.htm | Gizartea | EHUren campusetan ez ezik, BECen, Ficoban eta Iradier Arenan ere egingo dute selektibitatea | EHUk ez du jakinarazi zer aukera emango dieten positibo izateagatik edo positibo baten kontaktu estua izateagatik konfinatuta dauden ikasleei. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleentzat, ohiko deialdia ekainaren 8, 9 eta 10ean izango da; ezohikoa, berriz, uztailaren 6, 7 eta 8an. | EHUren campusetan ez ezik, BECen, Ficoban eta Iradier Arenan ere egingo dute selektibitatea. EHUk ez du jakinarazi zer aukera emango dieten positibo izateagatik edo positibo baten kontaktu estua izateagatik konfinatuta dauden ikasleei. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleentzat, ohiko deialdia ekainaren 8, 9 eta 10ean izango da; ezohikoa, berriz, uztailaren 6, 7 eta 8an. | Bigarren urtez jarraian, COVID-19ak baldintzatuko ditu aurtengo USE Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioaren azterketak ere. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak jakinarazi duenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleek unibertsitatearen ikastegietan ez ezik BECen, Ficoban eta Iradier Arenan ere egingo dute selektibitate esaten zaion proba. Ohiko deialdia ekainaren 8, 9 eta 10ean izango da; ezohikoa, berriz, uztailaren 6, 7 eta 8an. EHUk ez du jakinarazi zer gertatuko den positibo izateagatik edo positibo eman duen norbaiten kontaktu estua izateagatik konfinatuta dauden ikasleekin, baina Eusko jaurlaritzako hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek esan izan du ezohiko probara aurkeztu eta ohiko proba egin izan balute bezala kontatuko zaiela.
Toki zabalak aukeratzeaz gain, iaz egin bezala, hainbat segurtasun neurri hartuko dituzte: maskara etengabe erabiltzea derrigorrezkoa izango da, eta pertsona guztiek eskuak garbituko dituzte ikasgelara sartu aurretik, urarekin eta xaboiarekin edo sarreran ipiniko duten gel hidroalkoholikoarekin. Gainera, ordutegia berregin dutela azaldu dute, «higiene, osasun eta antolakuntza neurriak betetzen direla bermatzeko; besteak beste, ikasleen itxarote eta atseden tarteak hobetzeko». Materiala partekatu behar ez izateko, ikasle bakoitza arduratuko da azterketak egiteko behar duen material guztia eramateaz.
Aurreko urteko azterketan hartutako beste neurri bati ere eustea erabaki dute: azterketen berregituraketa mantendu egingo dute. Hau da, ikasleek ez dute osorik A edo B aukera egin beharko, eta aukera izango dute eredu bateko eta besteko galderak aukeratzeko, «modu ordenatuan eta galdera bakoitzaren puntuazioaren arabera». Laura Vozmediano EHUko Graduaren eta Hezkuntza Berrikuntzaren arloko errektoreordeak azaldu du neurria mantentzearen arrazoia: «Ikasturte honetan osasun larrialdiak ikasle gehienei aparteko egoera ezarri dienez, pandemiaren ondoren ezarritako azterketa eredu malguagoari eustea erabaki da». |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197695/kpiak-25-egin-du-gora-energien-prezioengatik.htm | Ekonomia | KPIak %2,5 egin du gora, energien prezioengatik | 2018tik izandako hazkunderik handiena izan den arren, gainerako produktuetan egonkor mantendu da | KPIak %2,5 egin du gora, energien prezioengatik. 2018tik izandako hazkunderik handiena izan den arren, gainerako produktuetan egonkor mantendu da | Ekonomia mugitzen hasi da. Apirileko KPIa %2,5 igo da Hego Euskal Herrian, 2018ko urritik izandako daturik altuena da. Hala ere, ezin da esan ekonomia inflazio aldi batean sartu denik. Igoera elektrizitatearen eta gasolinen garestitzeari dagokio ia guztiz. Izan ere, erosketa saskiaren elementu lurrunkorrenetan, hala nola elikagaietan, iazko apirilean bezalatsu mantendu dira prezioak.
Gogoratu behar da 2020ko apirilean, konfinamendua zela eta, nabarmen garestitu zirela elikagaien prezioak, bereziki barazkienak eta frutenak. Eta horiek egonkor mantendu dira ordutik (%1,1 garestiago aurtengo apirilean), baita edarien eta jantzienak ere. Hoteletan eta jatetxeetan ez zen igoerarik izan, eta berdin mantendu dira, baina datozen asteetan alarma egoerarekin loturiko neurriak kentzearekin batera gora egitea aurreikusten da. Gauza bera aisialdiarekin eta kulturarekin.
Bestalde, elektrizitatearenak eta gasolinenak igo dira gehien iazko datuekin alderatuta: %11,3 Nafarroan, eta %10,3 beste hiru lurraldeetan. Azken urtean igoera handiena izan duen atala izan da. COVID-19ak eragin nabarmena izan du petrolioaren prezioetan, eta zenbait unetan hondoa jo du. Elektrizitateren prezioan ere gorabehera handiak izan dira urtean zehar.
Horrek eragina izan du garraio zerbitzuetan. Apiril honetan joan-etorriak mugatuak egon diren arren, iaz baino mugimendu gehiago egon da, eta hori prezioetan nabaritu da: %7,2 eta %7,7 igo dira, hurrenez hurren.
Jaitsi egin dira, berriz, komunikazio alorrekoak: -%4,7 eta -%4,6. Eta kultura eta aisialdikoak: -%1,2 eta -%1,5.
Martxotik apirilerako datuak kontuan hartuta, joera antzekoa da. KPIa %1,2 handitu da, argindarraren, jantzien eta oinetakoen prezioek gora egin dutelako. Arropenak energiarenak baino gehiago, gainera, osasun krisiaren hoberanzko joerak kontsumorako gogoa piztuta: %8,5 igo dira prezioak Nafarroan, eta %10,3 beste hiru lurraldeetan. Energiak, berriz, %2,9 eta %3,7. INEk neurtzen dituen gainerako atal guztietan, berriz, antzera mantendu dira: ez da igoera nabarmenik izan apirilean. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197696/euspotek-iragarkirik-onena-bozkatzeko-epea-zabaldu-du.htm | Bizigiro | Euspotek iragarkirik onena bozkatzeko epea zabaldu du | 'Nekazaritzatik bizi nahi dugu' da aurtengo leloa, eta 87 bideo iragarki jaso dituzte. | Euspotek iragarkirik onena bozkatzeko epea zabaldu du. 'Nekazaritzatik bizi nahi dugu' da aurtengo leloa, eta 87 bideo iragarki jaso dituzte. | Euskarazko iragarki laburren lehiaketa da Euspot, Mondragon Unibertsitateak, Aretxabaletako Udalak eta Arteman Komunikazioa elkarteak antolatutakoa. Urtero gai bat aukeratzen dute, eta horren inguruan bideo lan bat sortzeko eskatzen diete gazteei. Aurtengorako, nekazaritzaren aldeko aldarria hautatu dute. Dagoeneko zabaldu dute lanak ikusteko aukera, eta iragarkirik onena aukeratzeko bozketa, Euspot.eus gunean.
Nekazaritzatik bizi nahi dugu da aurtengo leloa. Antolatzaileek esan dutenez, iaz baino 36 iragarki gehiago jaso dituzte aurten, 87 denera. Datorren astelehenera arte egongo da bozkatzeko aukera. Sei sari banatuko dituzte, eta 2.800 euro banatuko dituzte saridunen artean.
Azaldu dutenez, aurkeztutakoen artean 52 iragarki 18 urtetik gorakoek egin dituzte, eta beste 35ak, 18 urtetik beherakoek.
Aurten, aukera eman dute iragarkia edozein formatutan aurkezteko: horizontalean zein bertikalean. Sortzaile gazteagoak erakartzeko egin dute hori.
Nekazaritzaren alde
Familia nekazaritzaren aldeko aldarria egin nahi izan dute. Iragarkiek helburu zehatza izan behar zuten: gazteak bultzatzea familiako baserri lanei eustera. «Spot baten bitartez, herritarrak kontzientziatu nahi ditugu bertako familia nekazaritzak ingurumen eta gizartearen jasangarritasunari ematen dion guztiari balioa emateko eta lehen sektorea indartzeko», idatzi dute antolatzaileek.
Iragarkirik onenari 1.000 euroko saria emango diote. Ikusleen boto gehien jasoko duen spot-aren egileei, 500 euroko saria. Musika sinkronizazio onenaren saria 300 eurokoa izango da; 14-18 urte arteko sortzaileek sari berezia edukiko dute, 250 eurokoa. Horrez gain, Mondragon Unibertsitateko ikasleen iragarkirik onenak 500 euro jasoko ditu, eta Arizmendiko ikasleen onenak, 250. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197697/sindikatuek-grebak-bultzatzen-jarraituko-dute-enplegu-publikoa-kontsolidatu-arte.htm | Ekonomia | Sindikatuek grebak bultzatzen jarraituko dute enplegu publikoa kontsolidatu arte | ELA, LAB, CCOO, SATSE, ESK eta Steilas sindikatuek apirilaren 22ko grebari buruzko "oso balorazio positiboa" egin dute, eta urratsak egiteko eskatu diote administrazioari | Sindikatuek grebak bultzatzen jarraituko dute enplegu publikoa kontsolidatu arte. ELA, LAB, CCOO, SATSE, ESK eta Steilas sindikatuek apirilaren 22ko grebari buruzko "oso balorazio positiboa" egin dute, eta urratsak egiteko eskatu diote administrazioari | Enplegu publikoaren behin-behinekotasunari soluzioa emateko sindikatuek deitutako lanuztearen eta mobilizazio guztien "arrakasta" nabarmendu dute ELAk, LABek, CCOOk, SATSEk, ESK-k eta Steilasek, elkarrekin egindako agerraldi batean. "Milaka langile publikori greba eskubidea ukatzen zieten gutxieneko zerbitzuak ezarri eta pertsonen mugikortasuna asko baldintzatzen zuen pandemia batean egon arren, 18.000 langilek baino gehiagok parte hartu zuten EAEko hiru hiriburuetan deitutako manifestazioetan".
Eusko Jaurlaritzari kritika handiak egin dizkiote, halaber, haren erantzunarekin etsiak daudelako. "Mobilizazioetan aktiboki parte hartu zuten euskal sektore publikoko milaka langilek egindako eskaerei emandako erantzunak" Gasteizko gobernuaren posizioa azaltzen duela uste dute: "Eusko Jaurlaritzak, propaganda adierazpenak alde batera utzita, euskal sektore publikoko 60.000 langile baino gehiago kontsolidatzeko benetako urratsik egin gabe jarraitzen du". Sindikatuek gogoratu dute Europako behin-behinekotasun rankingaren lehen tokian dagoela EAEko administrazioa, "eta pribatizazioaren aldeko apustuarekin jarraitzen du".
Izan ere, Kidegoen eta Eskalen Lege Proiektuan barneratutako proposamenaren alde dago Jaurlaritza, eta, sindikatuen ustez, proposamen hori ez da nahikoa, "behin-behinekotasunaren gaitza pairatzen duten langile gehienak bere aplikaziotik at uzten dituelako". Hau da, Jaurlaritzak ez du "borondaterik agertu" enplegu publikoa kontsolidatzeko, "ez Mahai Orokorrean, ezta mahai sektorialetan ere".
Bilera nahi dute Eusko Jaurlaritzarekin
Gainerako erakundeei eta euskal alderdi politikoei dagokienez, sindikatuek ez dute ikusi oraindik "benetako proposamenik" arazoari irtenbidea emateko "eta gure herrian zein zerbitzu publiko nahi eta behar ditugun erabakitzeko". Egoera horren aurrean, grebara deitu duten sindikatuek bilerak egitera deituko dituzte "berehala" Eusko Jaurlaritza, Eudel eta euskal alderdi politikoa; "haien esku dagoelako, eta ez beste batzuetan, zerbitzu publikoak indartzea eta behin-behinekotasunaren gaitza pairatzen duten 60.000 langile baino gehiagori enplegua kontsolidatzea".
Horrekin batera, mobilizazioak eta greba egunak bultzatzen jarraituko dutela garbi utzi dute ELAk, LABek, CCOOk, SATSEk, ESK-k eta Steilasek. Datozen asteetarako, mobilizazio sorta bat adostu dute: Mmaiatzaren 25ean, manifestazioa egingo dute Gasteizen. Ekainaren 1ean, berriz, kontzentrazioak EAEko sektore publiko osoko lantokietan; eta ekainaren 5ean, manifestazioak izango dira Donostian, Bilbon eta Gasteizen. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197698/eusko-jaurlaritzari-bere-ardura-hartzeko-eskatu-diote.htm | Eusko Jaurlaritzari bere «ardura» hartzeko eskatu diote | Eusko Jaurlaritzari bere «ardura» hartzeko eskatu diote. | Erreakzio soka luzea ekarri du Eusko Jaurlaritzak Joaquin Beltran bilatzeari utzi izanak. EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik nabarmendu du berri «lazgarria» dela bilaketa lanak eten izana. Eusko Jaurlaritzaro eskatu dio bere ardura hartzeko auzian: «Sinetsita nago enpresak ez duela lanen dirua itzuliko. Esku pribatuetan utzi du administrazio publikoaren erantzukizuna den eremua, ez du kontrolatu eta azkenean guk ordainduko dugu. Hori da kudeaketa izugarri honen zirkulua», nabarmendu du Otegik.
Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak ere egun lazgarria dela erran du, eta Eusko Jaurlaritzari ere ardura bete ez izana leporatu dio: «Gorpuak aurkitu arte ez geratzeko konpromisoa iragarri zuen aurreko zein oraingo gobernuak, eta ez da helburua bete».
Carlos Iturgaitz PPko eledunak ere gogor gaitzetsi du erabakia: "Gaizki hasten dena gaizki amaitzen da, eta adibidea Zaldibarko zabortegia da. EAJren kudeaketaren porrot izurgarria erakusten du. Oso argi utzi nahi dut EAJren kudeaketa onaren mitoa zaldibarko zabortegian lurperatuta dagoela».
Enpresaren dolumin mezua
Zaldibarko zabortegiaren jabe den Verter Recycling enpresak bere doluminak bidalli dizkio Beltranen alargun eta sendiari eta familiari «une latzetan» laguntzeko edozer egiteko prest daudela nabarmendu du. «Gure tristezia erakutsi nahi dugu ez dutelako Joaquinen gorpuzkia topatu», nabarmendu du enpresak bidalitako oharrean. Halaber, eskerrak eman dizkie azken hilabetetan zabortegian lanean ibili diren langileei, eta Eusko Jaurlaritzarekin elkarlenean jarraituko dutela nabarmendu du gertatutakoa argitzeko.
Zaldibarko udalak familiari beren elkartasuna luzatu dio, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu dio aukera txikiena badago bilatzen jarraitzeko eskatu dio. Halaber, bilaketa lanetan aritu diren langileei beren esker ona helarazi die udalak. | ||
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197699/eusko-jaurlaritzari-erantzukizunak-laquoargitzekoraquo-eskatu-dio-zaldibar-argitu-plataformak.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzari erantzukizunak «argitzeko» eskatu dio Zaldibar Argitu plataformak | Verter Recycling enpresak doluminak agertu dizkio familiari, gorpua topatu ez dutelako. | Eusko Jaurlaritzari erantzukizunak «argitzeko» eskatu dio Zaldibar Argitu plataformak. Verter Recycling enpresak doluminak agertu dizkio familiari, gorpua topatu ez dutelako. | Erreakzio soka luzea ekarri du Eusko Jaurlaritzak Joaquin Beltran bilatzeari utzi izanak. Zaldibar eta inguruko herrietako herritarrek osatutako Zaldibar Argitu plataformak erantzukizunak «argitzeko» eskatu dio Eusko Jaurlaritzari: «Eusko Jaurlaritzak bilatzen ez jarraitzea erabakitzen badu, une egokia da gertatutakoaren ondorioak bere gain hartzeko eta erantzukizunak argitzeko, behar diren dimisio eta karguekin, eta kargugabetzeekin».
Zaldibarko zabortegia erori zenetik «informazio eta gardentasun falta» egon dela salatu du plataformak. Beltranen gorpua aurkitu ez izana erabateko «porrota» dela nabarmendu du, eta mobilizazioetara deitu ditu gaur 19:00etarako Zallan, Eibarren, Ermuan eta Elgetan, eta 19:30erako Zaldibarren bertan.
EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik nabarmendu du berri «lazgarria» dela bilaketa lanak eten izana. Eusko Jaurlaritzari eskatu dio ardura hartzeko auzian: «Sinetsita nago enpresak ez duela lanen dirua itzuliko. Esku pribatuetan utzi du administrazio publikoaren erantzukizuna den eremua, ez du kontrolatu, eta, azkenean, guk ordainduko dugu. Hori da kudeaketa izugarri honen zirkulua», nabarmendu du Otegik.
Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak ere egun lazgarria dela erran du, eta Eusko Jaurlaritzari ere ardura bete ez izana leporatu dio: «Gorpuak aurkitu arte ez geratzeko konpromisoa iragarri zuen aurreko zein oraingo gobernuak, eta ez da helburua bete».
Carlos Iturgaitz PPko eledunak ere gogor gaitzetsi du erabakia: "Gaizki hasten dena gaizki amaitzen da, eta adibidea Zaldibarko zabortegia da. EAJren kudeaketaren porrot izurgarria erakusten du. Oso argi utzi nahi dut EAJren kudeaketa onaren mitoa Zaldibarko zabortegian lurperatuta dagoela».
Enpresaren dolumin mezua
Zaldibarko zabortegiaren jabe den Verter Recycling enpresak doluminak bidali dizkio Beltranen alargunari, sendiari eta familiari, eta «une latzetan» laguntzeko edozer egiteko prest daudela nabarmendu du. «Gure tristezia erakutsi nahi dugu ez dutelako Joaquinen gorpuzkia topatu», nabarmendu du enpresak bidalitako oharrean. Halaber, eskerrak eman dizkie azken hilabeteetan zabortegian lanean ibili diren langileei, eta Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean jarraituko dutela nabarmendu du gertatutakoa argitzeko.
Zaldibarko Udalak familiari elkartasuna luzatu dio, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu dio aukerarik txikiena badago, bilatzen jarraitzeko. Halaber, bilaketa lanetan aritu diren langileei beren esker ona helarazi die udalak. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197700/beste-463-positibo-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 463 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | Transmisioa beherantz doala erakusten dute datuek. Positibo tasa %4,4 da. | Beste 463 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Transmisioa beherantz doala erakusten dute datuek. Positibo tasa %4,4 da. | Hego Euskal Herrian COVID-19aren transmisioa apalduz doala erakusten dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak gaur kaleratutako datuek. Atzo 463 positibo detektatu zituzten Hegoaldean egindako testetan. 10.405 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %4,4 izan zen positiboen ehunekoa. OME Osasunaren Munduko Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean jartzen hasteko gehienezko mugarria. Positibo tasa langa horren azpitik egotea datu ona da.
Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien, beste behin: 245 izan dira. Gipuzkoan 111 detektatu dituzte; Nafarroan, 70, eta Araban, 32. Beste bost positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean erregistratutakoak dira. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197701/apirilera-arte-98-igo-da-araba-bizkai-eta-gipuzkoako-ogasunen-bilketa.htm | Ekonomia | Apirilera arte %9,8 igo da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ogasunen bilketa | Hiru ogasunek 4.177.7 milioi euro bildu dituzte urteko lehen lauhilekoan, eta iazkoan, martxo-apirileko itxialdia tarteko, 3.802.8 milioi izan ziren, ia %10 gutxiago | Apirilera arte %9,8 igo da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ogasunen bilketa. Hiru ogasunek 4.177.7 milioi euro bildu dituzte urteko lehen lauhilekoan, eta iazkoan, martxo-apirileko itxialdia tarteko, 3.802.8 milioi izan ziren, ia %10 gutxiago | 2021eko lehen lau hilabeteetan 374,9 milioi gehiago bildu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek, iazko epe berarekin alderatuta. Esan beharrik ez dago: martxoko erdialdera iritsitako itxialdiak erabat baldintzatu zuen orduko datua, eta hori aintzat hartu gabe ezin da azaldu aurtengo igoera. Besteak beste, PFEZaren itzulketek esplikatzen dute alde hori hein batean.
Igoerarik handiena Gipuzkoako Ogasunak izan du, %21,6koa izan baita. 1.025 milioi bildu ditu urteko lehen zati honetan, 182 gehiago iazko epe beraren aldean. Ogasunak berak azaldu du datuak ezin direla alderatu, iaz atzeratu egin baitzituen PFEZaren sarrerak, eta bilketa apaldu zuen horrek. Dena den, eboluzio ona dela esan du, %40,6ko igoera izan baita BEZean, esaterako.
Bizkaiak %7,1eko igoera izan du bilketan, 2.632,7 milioi euro; ikasturte osorako aurreikusitako %36 da hori. Bizkaiko Ogasunak ere nabarmendu du iazko egoera eta aurtengoa alderatzean kontuan hartu behar direla itxialdiak iaz eragindakoak. Aurten, gainera, autonomoei 112 milioi euroren ordainketa atzeratu zaie.
Araban, berriz, bilketaren hazkundea ez da handia izan, bakarrik %3,5ekoa. 37 milioi euroren ordainketak atzeratu ditu ogasunak, COVIDa dela eta. Apirila arte 520 milioi euro bildu ditu. Zerga zuzenean bidez, 236,7 milioi jaso ditu, %7,1 gutxiago. PFEZaren bidez, esaterako, 201,5 milioi bildu ditu, ia %10 gutxiago. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197702/165-familia-laquoeuskarazko-eredurik-gaberaquo-utzi-dituzte-iruntildeeko-haur-eskoletan.htm | Gizartea | 165 familia «euskarazko eredurik gabe» utzi dituzte Iruñeko haur eskoletan | Haur Eskoletako Gurasoak taldeak informazio bilera batera deitu ditu itxaron zerrendan gelditu diren familiak, «beste aukera batzuen berri emateko» | 165 familia «euskarazko eredurik gabe» utzi dituzte Iruñeko haur eskoletan. Haur Eskoletako Gurasoak taldeak informazio bilera batera deitu ditu itxaron zerrendan gelditu diren familiak, «beste aukera batzuen berri emateko» | Iruñeko Udalak kudeatzen dituen haur eskoletako behin-behineko zerrenden datuak aztertu ditu HE Haur Eskoletako Gurasoak taldeak, eta salatu du «165 familia euskarazko eredurik gabe utziko dituztela» 2021-2022 ikasturtetik aurrera. «Horrez gain, zehaztu gabeko familia kopuru batek gaztelaniara jotzen du oraindik ere, etsita, euskarazko plaza bat lortzea zail ikusten duelako, eta geografikoki gaizki banatuta daudelako».
Navarra Sumak Iruñeko aginte makila hartu eta berehala, atzera bota zituen lauko udal gobernuak haur eskoletan ezarritako aldaketak; ordutik, hiriburuko udal zentro bakarrean eskaintzen dute euskarazko murgiltze eredua, eta beste batean, euskarazko lerroa ere eskaintzen dute, beste hizkuntza eredu batzuekin batera. Euskarazko eskaintza osoa hiriko iparraldeko auzoetan pilatuta dago, gainera. «Euskaraz ikasteko eskubidea urratua izaten ari da Iruñeko auzo askotan, batez ere Iruñeko hegoaldean, non zenbait haur eskola dauden bata bestearen ondoan, eta bakar bat ere ez da euskarazko murgiltze eredukoa», adierazi du guraso taldeak, ohar batean.
HE Gurasoak taldeak salatu du Navarra Sumaren asmoa dela «familiek euskararen eskariari uko egitea», euskarazko eskaintzari trabak jarrita: «Badakite urte gutxiko tartea dela, jendea sartu eta irten egiten dela, kontziliazio arazoak daudela, hurbiltasuna lehenesten dela, haur eskolak zerbitzu kontzeptu gisa gaizki ulertzen dela... Eta badakite, jakin ere, trabekin euskararen transmisioan eragiten ari direla. Euskarak, hizkuntza gutxitu bat den heinean, hezkuntza arautuan presentzia eta murgiltzea eskatzen ditu, baita etxean ikasita ere, eta are gehiago adin tarte tarte horretan».
Nafarroako Gobernuaren jokabidea ere kritikatu du guraso talde horrek: «Iruñeko Udalak baino plaza gutxiago eskaintzen ditu gobernuak, eta ez du euskarazko murgiltze ereduko zentrorik. Alderdi euskaltzaleek sinatutako gobernuaren programa akordioan agertzen den eredu mistoen programazioari uko egiteko garaia da».
Oztopoak oztopo, amore ez emateko deia egin diete Iruñeko familiei. Iruñeko Udalaren eta Nafarroako Gobernuaren eskaintzaz gaindi, mugakide diren udalerrietako haur eskola publikoetako plaza libreei buruzko informazioa emanen dute, maiatzaren 18an eginen duten bilera irekian: Txantrea auzoko Auzotegi elkartean izanen da, 18:00etan. Bertaratu nahi dutenek izena eman beharko dute aurretik, hegurasoak.harrera@gmail.com helbidera mezu bat bidalita. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197703/gure-eskuk-mobilizazioa-egingo-du-uztailaren-3an-bilbon.htm | Gizartea | Gure Eskuk mobilizazioa egingo du uztailaren 3an Bilbon | Mobilizazio «kultural eta politikoa» izango da. Mobilizazioaz gain, hainbat egitasmo abiatu dituzte Hamaika Gara kanpainaren barruan. | Gure Eskuk mobilizazioa egingo du uztailaren 3an Bilbon. Mobilizazio «kultural eta politikoa» izango da. Mobilizazioaz gain, hainbat egitasmo abiatu dituzte Hamaika Gara kanpainaren barruan. | Hamaika Gara kanpainaren barruan, Gure Esku plataformak mobilizazioa egingo du Bilbon, uztailaren 3an. Areatza plazan izango dela jakinarazi dute, udaletxetik hasi eta Arriaga zubiraino. Kanpainaren nondik norakoak azaldu dituzte gaur goizean Bilbon, hainbat eragilerekin batera egindako agerraldian; besteak beste, pentsionistak eta AEK-ko kideak izan dira bertan. Mobilizazio «kultural eta politikoa» izango dela azaldu du plataformak, eta pertsona «esanguratsuek» hartuko dutela parte.
Uztaileko mobilizazioaz gain, beste egitasmo batzuen berri eman dute: erreferendumaren aldeko sinadura bilketarekin «aktiboki» jarraitzeko deia luzatu dute, eta, atxikimendua publikoki adierazteko, kanpainaren eskumuturrekoa janztera animatu dituzte herritarrak, «ekimenari ikusgaitasuna emateko eta finantzaketan laguntzeko». 11.000 sinadura baino gehiago dituzte dagoeneko, baina haratago joan nahi du plataformak. Ahalik eta sinadura gehien lortzeko, «hamaika sinaduren erronka» jarri dute martxan, norbanako bakoitza 11 sinadura lortzera bultzatuz. «Sinadura bilketa hau masibo bilakatzea gure esku dago. Zenbat lortuko genituzke gutako bakoitzak beste 11 lortuko bagenitu?», galdetu du Amalur Alvarez Gure Esku Dago plataformako bozeramaileak. Mobilizazio eguneko osasun neurriak egokitzeko eta kanpainako gastuei aurre egiteko, «konpromiso txartela» jarri dute eskuragarri bost euroren truke. Mobilizazio nagusiari begira, aurreratu dute maiatzaren 22an herri eta eskualdeetan ekintzak egingo dituztela.
Hamaika arrazoi
Egitasmoa talde immunitatea eskuratu den garaian irudikatzen dutela azaldu dute, eta uste dute pandemiak areagotutako krisiak burujabetzaren auzia lehen lerrora ekarri duela: «Bizitakoaren ostean burujabetzan sakontzea hil ala bizikoa dela argi dugu. Krisiek ez dituzte aukerak zabaltzen, baina gure erabaki burujabeek bai. Indarrak biltzen ari gara krisi honetatik burujabeago irten gaitezen», adierazi du Alvarezek. Uste dute azken hilabeteetan «autogobernuaren» gaitasun eza agerian geratu dela: «Alarma egoeraren amaierarekin gertatu dena paradigmatikoa izan da. Autogobernu esaten dioten horrek ez du gaitasunik osasun krisirako beharrezko neurriak hartzeko. Autogobernua hau bada, onar dezagun zintzotasunez ez dela nahikoa». Egoera horren aurrean «erabakitzeko tresnak herritarron eskura» utzi behar direla esan du Alvarezek: «Krisia kudeatzeko eta hemendik nola irtengo garen erabakitzeko, unean uneko lehentasunek zerikusi handia baitute etorkizuneko erronkekin». Aurreratu dute sinadurak bildu ostean instituzioetara joko dutela, proiektua gauzatzeko: «Instituzioen egitekoa da herritarron borondatea arautzea eta bide ematea. Sinadura bilketak babes masiboa lortzen badu, tamainako erantzuna eman beharko dute erakundeek», argitu du Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak.
Pentsionistek ere bat egin dute egitasmoarekin. «Guretzako oso garrantzitsua da Hamaika Gara bultzatzen ari dena. Euskal Herrian populazioaren %25 gara pentsionistak. Herrietan, eskualdeetan eta Euskal Herrian erabakiak hartu ahal izatea oso garrantzitsua da», azaldu du Jon Fano Gaur Geroa pentsionisten elkarteko bozeramaileak. Azaldu du pentsionistek astelehenero egiten duten mobilizazioaren ostean erreferendumaren aldeko manifestua sinatzera joango direla, Gure Eskuk Bilboko zazpi kaleetan ireki duen egoitzara (Somera kalea, 8). |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197704/palestinari-elkartasuna-adierazteko-mobilizazioetara-deitu-dute-biharko.htm | Gizartea | Palestinari elkartasuna adierazteko mobilizazioetara deitu dute biharko | Hegoaldeko hiriburuetan biltzera deitu dute biharko, 1948ko Nakba edo hondamendiaren urteurrenean. Azken egunetako indarkeria salatuko dute. | Palestinari elkartasuna adierazteko mobilizazioetara deitu dute biharko. Hegoaldeko hiriburuetan biltzera deitu dute biharko, 1948ko Nakba edo hondamendiaren urteurrenean. Azken egunetako indarkeria salatuko dute. | EHko Palestinarekin Elkartasun Mugimenduak hainbat mobilizazio antolatu ditu biharko, Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean. Palestinarrek Nakba deitzen duten 1948ko hondamendiaren 73. urteurrena gogoratu nahi dute, baina, besteak beste, azken egunetako erasoak salatuko dituzte.
Mugimenduak bidalitako prentsa oharrean, «palestinarren aurkako garbiketa etniko eta apartheideko» epe gisa deskribatzen dituzte azken 73 urteak. Adierazi dutenez, biharko egunez 1948an, Israelgo Estatua deklaratu zenean, 500 herri palestinar baino gehiago «suntsitu zituzten, mapatik desagerrarazita». 800.000 pertsona baino gehiago kanporatu zituzten orduan. Gaur, bost milioi palestinar baino gehiago bizi dira erbestean.
Antolatzaileek orduko hura azken egunotako gertaerekin lotu dute. «Egunotan ikusten ari gara garbiketa etniko horrek gaur egun ere jarraitzen duela». Gogora ekarri dituzte Jerusalemgo Sheikh Jarrah auzoan etxegabetu nahi dituzten 28 familia palestinar. Horien auziak piztu du azken egunotako indarkeria. Adierazi dute Israelgo armadak ehun pertsona baino gehiago hil dituela azken egunotan, hogei haur tartean. Horregatik guztiagatik, hurrengo larunbatean euskal gizartea Palestinari elkartasuna adieraztera deitu dute.
Eguerdian egingo dituzte elkarretaratzeak Bilbon (Arriagan), Donostian (Bulebarrean) eta Iruñean (Udaletxe plazan). Gasteizko deialdia 17:00etarako da, Bilbo plazan. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197705/bizikidetza-demokratikoa-ehuntzeko-elkarrizketa-publikoa.htm | Iritzia | Bizikidetza demokratikoa ehuntzeko elkarrizketa publikoa | Bizikidetza demokratikoa ehuntzeko elkarrizketa publikoa. | Foro Sozialak laster hamar urte beteko ditu. Zinez hamarkada oparoa, nire ustez. Demokrazian sakontzeko bidean kokatu baikara. Demokratizazio honen erdigunean, bakegintzaren oinarriak garatzeko gizartearen konpromisoa biltzen eta kudeatzen jakin izan du Foro Sozialak, sufrimendu guztien aitorpena eginez, iragana kudeatuz eta indarkeriarik gabeko Euskal Herri bat posible egiteko beharrezko ziren konpromisoak ehunduz, josiz eta eraikiz. Hori dela eta, dinamika hau sustatu, bultzatu eta landu duten guztiek egindako lana zorionduz eta eskertuz hasi nahiko nuke aurrera begirako ekarpena izan nahi duen gogoeta hau.
Mundua aldaketa prozesuan murgilduta dago, eta noraez honetan arrisku ugari bistaratzen dira demokraziarentzat eta tokian tokiko komunitateen burujabetzarentzat. Munduan bezala, Euskal Herrian ere arrisku horiei aurre egiteko itsaso azpiko korronteak mugitzen hastea positiboa da, nire ustez, mugimendurik gabe ez baitago olaturik, eta are gutxiago tsunami demokratikorik. Eta horren beharrean gaude, herri gisa bizi ditugun krisi anitzetatik sendo atera nahi badugu.
Euskal Herria eraldaketa demokratikoren bidean ikusten dut nik, eta eraldaketa sakon horretarako hurrengo urratsak irudikatu beharrean gaude. Irudikatze lan hori izango da gure egiteko nagusia datozen hilabete eta urteetan. Eta irudikatze lan horretarako bakegintzak eman digun bizikidetzaren aldeko konpromiso eta jakinduria oso lagungarria izango dela sinetsita nago, Bakearen Kultura bereganatzen lagundu baitigu.
Egia da Euskal Herrian memoria eta bizikidetza demokratikoaren alde aspaldi ari garela lan egiten. Ariketa hau orain artean nahiko modu asimetrikoan eta botere-harreman desorekatuetatik egiten ari garela esango nuke, eta horrek geldotasuna dakarkio prozesuari, eta hainbat bidegabekeriak irautea denboran. Izan ere, bizikidetza demokratikoari bidea egiten laguntzen dion ariketa sozial partekatu gisa ulertzen dut nik memoria. Ariketa politiko gisa, gizartea demokratikoki sendotzeko balio duena, eta oztopoak oztopo berdintasunezko baldintzetan garatu beharko litzatekeena.
Memoriaz hitz egiteak iraganetik irakaspenak ateratzera garamatza, eta giza-eskubideen kultura sakon bat partekatzeko bidea ematen digu. Bizikidetzaz hitz egiteak, bestalde, orainari buruz eta etorkizunaz elkarrekin pentsatzera eta konprometitzera. Memoria eta bizikidetza bezalako kontzeptuak zintzotasunez eta arduraz batze aldera, bizikidetzari izenlaguna erantsi beharko genioke: demokratikoa. Kontzeptu dinamiko honek etorkizuneko bizikidetzaren oinarriak zehazteko balio beharko liguke, gai guztiei buruz demokratikoki erabakitzeko gai izan gaitezen. Horregatik ez ditut ulertzen hainbat diskurtso, memoria erabiltzen dutenak bizikidetza demokratikoaren oinarri politikoei buruzko eztabaidak atzeratzeko. Noam Chomsky-k berriki esan bezala «inongo aldaketarik nahi ez dutenen ohiko estrategia da trabak ipintzea aldaketak posible egingo lituzkeen orori».
Oztopoei aurre egiten jakin izan du herri honek, ordea. Gogoan izan nahi dut une batez Mixel Berhokoirigoin eta bere moduko hamaika herrigile eta artisau. Haien legatuari esker, badakigu oztopoei aurre egiteko, determinazioaz eta etikaz gain, amesten dugun etorkizuna irudikatzea dugula armarik onena. Irudikatze ariketa hori behar duen sakontasunez eta ikuspegi kritikoz egin beharko genuke, Euskal Herrian bizikidetza demokratikoaren oinarriak sendo ezarri nahi baditugu.
Bakegintzan egindako bide neketsua ez da alferrikakoa, alde horretatik. Izan ere, jarrera eta tresna berriak eskaini dizkigu, besteak beste, indarkeria mota guztiak errefusatzea, torturak eta errepresio tresnak egon direla aitortzea eta gizarte gisa gaitzestea, gatazkei enpatiaz heltzeko gaitasuna, aniztasuna aberastasun gisa jotzea, sufrimendu guztiekiko elkartasuna… Bizikidetzarako oinarri horien inguruan adostasunak ehuntzea posible egiteko herri gisa. Adostasun horiek jostea falta da eta horretarako, elkarrekin pentsatu, irudikatu eta deliberatu behar dugu.
Ausartuko nintzateke esatera une erabakigarriak bizi ditugula etorkizunean izango dugun demokrazia hizpide. Aurreko belaunaldiek eraikitako errentez bizitzea amaitzen ari zaigula, alegia, eta herri honek duen memoria ahantzi gabe eta bakegintzatik ateratako irakaspen horiek guztiak oso presente izanda, unea heltzen ari zaigula erabakitzeko zer-nolako Euskal Herria eraiki nahi dugun guretzat eta gure ondorengoentzat. Horregatik, lainopean bizi garelako sentimenduak eta gure arteko ohiko mesfidantzak gainditu, eta gure herrian nahi dugun demokrazia eredua eta horri lotutako estatus politikoa irudikatzen hasi behar dugu. Unea heldu da.
Hala ere, irudikatzeko ariketa hori ezin du bakoitzak bere aldetik egin, eta horrek egiten du ariketa bera interesgarri eta erakargarri. Ariketa kolektiboa da eta lidergo partekatuak behar ditu, zilegitasuna lor dezaten ehundu beharreko adostasunak. Horiek horrela, eta xede horri begira bizikidetza demokratikorako oinarriak zehazteko euskal eremu publikoa egituratu behar dugu, kalitatezko deliberazio publikorako beharrezkoa den espazio soziala eratuz. Deliberazio gardena eta publikoa bermatuko duen espazio soziala behar da eraiki eta, nire ustez, hortxe dago lortu beharreko hurrengo konkista: konpromiso sozial argia azaldu behar dugu bizikidetza demokratikoaren aldeko deliberazio publiko hori egituratze aldera, sozialki zein politikoki.
Ahalegin horretan ikusten dut Euskal Herriko hainbat dinamika; hasi Foro sozialetik, eta jarraitu Gure Esku, Hamaika Gara, Batera, feminismoa, pentsionistak, Sare, Bakearen Artisauak, Kontseilua, gazte mugimenduak, klima aldaketaren kontrako dinamikak, Karta Soziala, Eusko Ikaskuntzaren mendeurreneko prozesua…
Kalitatezko deliberazio publikoa egituratzearekin lotuko nuke nik biharko bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala, eta bide horretan urratsak egin beharko ditugu demokrazia ireki eta garden bat lortzearen bidetik. Herritarron konfiantza irabazteko gai den eta herritarren bizitza duina bermatzeko lan egiten duen demokraziaz ari gara. Euskal demokraziaren aldeko eraldaketa posible izateko, gure erakunde publikoek bide eman beharko liokete deliberazio publikorako esparru horri.
Gure bizikidetzaren oinarriak eta gure burujabetzaren ardatzak modu ireki eta parte hartzailean eztabaidatu eta adostu ditzagun, gizartea eta erakundeen arteko elkarrizketa egituratu, garden eta publikoaren bidez. Gure estatus politikoaren eztabaida aktibatzeak testuinguru egokia eskaintzen du horretarako. Izan ere, gaurko eta biharko euskal demokrazia nolakoa izango den irudikatzea, pentsatzea, partekatzea eta, finean, elkarrekin adostea, urratsez urrats, hauxe baita bizikidetza demokratikoaren oinarririk sakonena.
Oharra: Artikulu hau Foro Sozial Iraunkorraren Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala prozesuari eginiko ekarpen bat da. | |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197706/artolazabal-biktimak-eta-espetxe-politika-ez-dira-hitz-antagonikoak-ezta-aurrez-aurre-daudenak-ere.htm | Politika | Artolazabal: «Biktimak eta espetxe politika ez dira hitz antagonikoak, ezta aurrez aurre daudenak ere» | Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran espetxe eredu berriari buruz galdetu dute Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-ek. Eusko Jaurlaritzak bide errestauratiboaren aldeko apustua berretsi du. | Artolazabal: «Biktimak eta espetxe politika ez dira hitz antagonikoak, ezta aurrez aurre daudenak ere». Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran espetxe eredu berriari buruz galdetu dute Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-ek. Eusko Jaurlaritzak bide errestauratiboaren aldeko apustua berretsi du. | Espetxe eskumenaren eskualdatzea izan dute mintzagai gaur goizean Eusko Legebiltzarrean egin duten osoko bilkuran. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-ek ereduari buruzko informazioa eskatu diote Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuari. Ereduaren helburua presoak gizarteratzea izango dela esan du.
Alderdien galderei erantzunez, ereduaren hainbat zertzelada eman ditu Artolazabalek. «Orain, lan handia egiteko hilabeteak ditugu aurretik, forma ematen jarraitzeko eredu propio eta pertsonan zentratutakoari, delituren bat egin eta askatasuna kendu dietenen gizarteratzea bilatuz». Helburua berriro delituren bat egiten dutenen ehunekoa txikitzea dela esan du, eta horretarako pertsona bakoitzarekin lan egingo dutela, «integratzeko aukerak ematen saiatuz».
Biktimengan ere pentsatzen dutela ziurtatu du Artolazabalek: «Biktimak dira eta izango dira gure bizikidetza eta giza eskubideen politikaren erdigunea, biktimekiko zorra kitatzetik urrun baitago oraindik». Baina ohartarazpen bat egin du: «Biktimak eta espetxe politika ez dira hitz antagonikoak, ezta aurrez aurre daudenak ere». Beraz, bide errestauratiboaren aldeko apustua berretsi du. «Ez da ulertzen presoen eskubideak babestea biktimentzako bidegabekeria denik».
PP+C's-ko legebiltzarkide Luis Ignacio Garrilok esan du ematen duela Eusko Jaurlaritzak bestelako eredu bat ezarri nahi duela. Haren hitzetan, hiru zenbaki garrantzitsutan «tranparen bat edo engainua» egon da. Azaldu du esan izan dela 1.300 lagun daudela preso Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta erdiak daudela hirugarren graduan, baina bertako kartzeletatik kanpo ere badaudela bertan sustraitutako pertsonak, eta hori nola geratuko den argitzeko eskatu du. «Presoen talde handi bat egon daiteke, azkenean Euskadiko espetxeetara esleitzen direnak». Artolazabalek esan du arlo horretan ez dela arazorik egongo, kartzelak %50ean daudelako. Espetxeetako 700 langileekin izandako jarrera ere kritikatu du Gordillok. Izan ere, nabarmendu duenez, Eusko Jaurlaritzari haien «soldata eta euskara maila» soilik interesatu zaizkio. Azkenik, zalantzan jarri du preso gehiago etorriz gero 70 milioi euroko aurrekontua nahikoa izango ote den. Artolazabalek esan dio euren hitzetan eta hedabideetako informazioaren «irakurketa interesatua» egiten duela.
Nola aldatuko dute eredua?
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak begi onez ikusi du espetxeen eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku utzi izana. Gustuko ditu aurkeztutako oinarrizko lerro estrategikoak ere, «ikuspegi errestauratiboaz, birgizarteratzaileaz eta pertsonen duintasunaz hitz egiten delako».
Egungo eredutik eredu berrira nola aldatzeko asmoa duten galdetu dio Artolazabali, eta hark erantzun dio lanaren bidez aldatzeko asmoa dutela, eta «zerbait esateko duten eragile eta pertsona guztiekin». Gazte Justiziaren sisteman izandako esperientzia baliagarria izan daitekeela uste du, eta «bi hamarkada hauetan egindako lanak emandako esperientziatik eta lan horren bidez ikasitakotik» abiatuko direla. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197707/naturklimak-eskuzaitzetan-izango-duen-egoitzaren-lehen-harria-jarri-dute.htm | Gizartea | Naturklimak Eskuzaitzetan izango duen egoitzaren lehen harria jarri dute | Eraikina «zero emisiokoa» eta material birziklatuekin eginikoa izango da. 7.160.000 euroko kostua izango du, eta 2023rako amaitu nahi dute. | Naturklimak Eskuzaitzetan izango duen egoitzaren lehen harria jarri dute. Eraikina «zero emisiokoa» eta material birziklatuekin eginikoa izango da. 7.160.000 euroko kostua izango du, eta 2023rako amaitu nahi dute. | Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta José Ignacio Asensio Ingurumeneko diputatuak Naturklimaren (Klima Aldaketaren Gipuzkoako Fundazioa) egoitza berriko lehen harria jarri dute gaur Zubietako Eskuzaitzeta industrialdean. Eraikina 2023an inauguratuko dute, eta «zero emisiokoa» izango da, jasangarritasun irizpideak jarraituz eta material birziklatuekin eraikia. Bere eraikuntza 7.160.000 eurotan esleitu dute, eta obrak egiteko epea 22 hilabetekoa izango da.
Olanok adierazi duenez, Naturklimaren eraikuntza sustatzeak «garrantzi berezia» du egungo krisialdi egoeran, pandemiak sortutako ondorio sozioekonomikoen aurrean, «Gipuzkoak bere egin duelako Europako Batasunak susperraldi ekonomikoa gauzatzeko planteamendua». Bere ustetan, eraikiko duten zentroak Gipuzkoan «berrikuntza teknologiko berdea eta ekonomia zirkularra hedatzea» sustatuko du, lanpostuak eta ekonomia aktibitate berriak sortzearekin batera.
Ingurumen diputatuak, bere aldetik, fundazioaren balioa nabarmendu du, Europako Batasuneko Next Generation funtseko 200 milioi euro Gipuzkoako proiektuetara bideratzeko «tresna» izango dela azpimarratuz. Diru horrekin garatuko liratekeen proiektuetako batzuk ere aipatu ditu: klima aldaketak Gipuzkoan duen eragina monitorizatzeko behatoki bat, enpresen eta partikularren trantsizio energetikoa bultzatzeko programa bat, ekonomia zirkularra sustatzeko proiektu bat, plastiko jasangarrien polo bat...
«Zero emisioko» eraikina
Naturklimaren egoitza berria jasangarritasun irizpideen arabera diseinatu eta eraikiko dute, hau da: lehengaien kontsumoa minimizatuz, birziklaturiko materialak erabiliz eta ahalik eta energia kontsumo txikiena eginez, batez ere energia berriztagarriak erabiliz. Halaber, eraikinaren orientazioa eta ingurua ere kontuan hartuko dituzte, eguzkiaren energia ahal bezainbeste aprobetxatu eta tenperatura optimizatzeko.
Eraikinak hiru atal izango ditu: bina solairuko bi zati eta bien arteko solairu bat. Horietan, fundazioaren bulegoak eta enpresa berrientzako coworking guneak egongo dira, eta baita auditorio bat eta erabilera anitzeko hainbat areto ere. Kanpoan, berriz, zuhaizti batez eta lorategi botaniko batez osaturiko berdegune bat izango du. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197708/gizon-baten-gorpua-atzeman-dute-atharratzeko-ibaian.htm | Gizartea | Gizon baten gorpua atzeman dute Atharratzeko ibaian | Lehen zantzuen arabera, istripuz hil da gizona, Ühaitzan arrantzan ari zela. | Gizon baten gorpua atzeman dute Atharratzeko ibaian. Lehen zantzuen arabera, istripuz hil da gizona, Ühaitzan arrantzan ari zela. | 60 bat urteko gizon baten gorpua atzeman zuten atzo arratsaldean Atharratzeko (Zuberoa) Ühaitza ibaian. Lehen kausitzeen arabera, istripuz hil da gizona, ez baitute indarkeria zantzurik atzeman lekuko sokorriek.
Sokorrien arabera, gizona arrantzatzera joan zen leku horretara, atzo, egunez. Oloroe (Biarno) aldeko mendiko jendarmeen esku utzi dute afera, zehazki zer gertatu den ikertzeko. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197709/atzo-zaborra-biltzeko-kamioi-batean-aurkitutako-gorpua-etxegabe-batena-da.htm | Gizartea | Atzo zaborra biltzeko kamioi batean aurkitutako gorpua etxegabe batena da | Hildako gizona madrildarra zen, eta 27 urte zituen. Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da. | Atzo zaborra biltzeko kamioi batean aurkitutako gorpua etxegabe batena da. Hildako gizona madrildarra zen, eta 27 urte zituen. Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da. | Atzo Orkoiengo hondakin enpresa batean topatutako gorpua gazte etxegabe batena da, Diario de Navarra egunkariak jakinarazi duenez. 27 urte zituen, eta Madrilgoa zen sortzez, baina asteak zeramatzan Nafarroan.
Atzo goizean aurkitu zuten hilotza, zaborra biltzeko kamioi batean. Hondakinak kudeatzeko lantegiko beharginek aurkitu zuten, euren birziklatzeko enpresara papera eta kartoia zeramatzan kamioi batean.
Enpresak atzo 15:00ak aldera jakinarazi zien larrialdi zerbitzuei hilotz bat aurkitu zutela. Auzitegi Medikuntzako Nafarroako Institutura eraman zuten gorpua, autopsia egin ziezaioten. Iruñeko 2. Instrukzio Epaitegia ari da auzia ikertzen.
Urteko laugarrena
Jakinarazi berri duten heriotzarekin, urtea hasi zenetik orotara kalean bizi ziren lau pertsona hil dira Euskal Herrian. Urtarrilean, 56 urteko gizon baten gorpua topatu zuten Hendaian (Lapurdi), auto batean. Era berean, urtarrilaren erdialdera abenduaren amaieran desagertutako etxegabe baten gorpuzkiak aurkitu zituzten Getxoko Arrigunaga hondartzan (Bizkaia). Barakaldoko gizon batenak ziren; 34 urte zituen, eta kalean bizi zen. 51 urteko gizon bat dago kartzelan, behin-behinean, hura hiltzea egotzita.
Gainera, martxoaren 12an, Piotr izena zuen 23 urteko gizon gaztea zendu zen Bilbon bertan. Poloniakoa zen jaiotzez, baina bi urte zeraman Euskal Herrian. Peter deitzen zioten auzoan. Duela astebete eman zuten heriotzaren berri, eta etxegabeen egoera salatzeko mobilizazioak egin zituzten. Bilboko udalbatzan ere landu zuten gaia, eta Juan Maria Aburto alkateak ziurtatu zuen «lehentasunezkoa» zela etxegabeei irtenbidea ematea. Alba Fatuarte EH Bilduko zinegotziak «egiturazko neurrien» beharra azpimarratu zuen.
Martxo amaieran ere, beste emakume etxegabe bat hil zen Bilbon. Emakumea kalean bizi zen, eta gizarte zerbitzuen arta jasotzen zuen. Fatima zuen izena. Gaur egun, etxegabeen %15 dira andreak, 2010ean baino bost puntu gehiago.
Etxegabeak, geroz eta gazteagoak
Etxegabeen soslaia aldatu egin da: gazteagoak dira, eta batez ere etorkinak, adituen arabera. Emakumeak ezkutuago egoten dira, bestalde, eusteko joera dutelako. Haiekin lan egiten duten eragileek uste dute «hobetu» egin behar direla erantzunak. Iruñeko Udaleko etxerik gabekoen arreta zerbitzuez arduratzen den Xilema fundazioak berriki BERRIAri azaldu zionez, gazteen kasuak nabarmen areagotzen ari dira. Aldi baterako aterpeetan hartzen dituztenen %85 gizonezkoak omen dira, eta gainontzekoak emakumeak, baina gero eta gazte gehiago artatzen dituzte. Programa horietan artatutako gazteak %5 ziren 2010ean, baina, egun, %12 inguru dira. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197710/ireki-dute-santa-klarako-hondalea-ikusteko-izen-ematea.htm | Kultura | Ireki dute Santa Klarako 'Hondalea' ikusteko izen ematea | Ekainean hasiko dira bisitak egiten Donostiako uharteko itsasargira, Cristina Enea fundazioak antolatuta. Arte instalazioari buruzko ekitaldi batzuk egingo dituzte hileko lehen astean. | Ireki dute Santa Klarako 'Hondalea' ikusteko izen ematea. Ekainean hasiko dira bisitak egiten Donostiako uharteko itsasargira, Cristina Enea fundazioak antolatuta. Arte instalazioari buruzko ekitaldi batzuk egingo dituzte hileko lehen astean. | Cristina Iglesiasek Donostiako Santa Klara uhartean sortu duen Hondalea eskultura ekainaren 5ean eta 6an bisitatu ahal izango da lehenengoz. Txanda hartzeko aukera dago hondalea.eus webgunean. Bisitak doan izango dira, baina txaluparen zerbitzua ordaindu egin beharko da —lehen hamar egunetan, hori ere dohainik izango da—.
Donostiako Udalak adierazi du Iglesiasek arreta handiz zaindu duela ingurumena, eta haiek ere arrazoi hori eman dute sarbidea mugatzeko: txanda hartu beharko da, eta jende kopurua mugatuko dute. «Kontrolatu egin behar da, ezinbestean», esan du Eneko Goia Donostiako alkateak aurkezpen ekitaldian. COVID-19ari aurre egiteko asmoz hartutako neurri bereziak indarrean diren bitartean, egunean 125 pertsonak izango dute bisita egiteko aukera; ondoren, 250ek.
Bisitak hogei bat minutukoak izango dira, eta Cristina Enea fundazioak antolatuko ditu.
Ekainaren 2an hasiko dira irekiera ekitaldiak. Inaugurazio instituzional bat egingo dute egun horretan, eta, hilaren 3an eta 4an, sinposio bat antolatu dute Hondalea «testuinguruan kokatzeko», eta ideiak trukatzeko «artearen, literaturaren, geologiaren eta ekologiaren alorreko adituen artean». Harkaitz itsasbazterra: geologia, ekologia, eskultura izena jarri diote. Honako hauek dira topaketa horien zuzendariak: James Lingwood arte garaikidean aditua, Artangel taldeko zuzendaria; Adolfo Uriarte geologo eta ozeanografoa, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Saileko Natura Ondarearen eta Klima Aldaketaren zuzendaria; eta Manuel Soto Biologia Zelularreko katedratiko eta Plentziako Itsas Estazioko zuzendariordea.
Solasaldi horietan izango dira, besteak beste, Asier Hilario Geoparkeko zuzendaria, Carlos Duarte biologoa, Penelope Curtis arte garaikidean aditua eta Russel Fergusson Iglesiasen lanaren ezagutzailea.
Eskultoreak berak ere parte hartuko du mahai inguruetan, beste artista batzuekin batera. Aurkezpenean, Iglesiasek eskerrak eman dizkio Goiari: «Berehala ikusi zuen posible zela». Alkatearen ustez, «aro bat markatuko du» obrak. «Mugarri bat izango da eskulturan eta nazioarteko artearen munduan; harritu egingo du, eta hunkitu», esan du.
Inaugurazio aste horretan, gainera, Hondalea-ren sortze prozesuaren berri emango dute San Telmo museoan, erakusketa baten bidez. |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197711/zubi-bridge-zubi.htm | Iritzia | Zubi / Bridge / Zubi | Zubi / Bridge / Zubi. | Gorka Aulestia Txakartegi literatura-ikertzaile, irakasle eta euskaltzaina zubi (bridge) lanak eginda joan zaigu. Heriotzaren aurrean, ura geratu egiten da ibaiko presan, eta ur geldiak ez du errotarik mugitzen, baina Gorkaren bizitza-iturriak ur laster emankorra utzi digu hurbiletik ezagutu genuen guztioi. Ur laster horren gainean eraiki zituen Gorka Aulestiak hainbat zubi. Ordudanik, eroso ibili ditugu zubi horiek hainbat euskal ikertzailek, itzultzailek eta irakaslek.
1987an, bertsolaritzak artean ingelesezko ikerketetan sonarik ez zuenean, Amerikako Estatu Batuetako akademiara ekarri zuen Gorkak euskarazko herri-kultura bere doktore-tesiarekin (Improvisational Poetry from the Basque Country). Garai horretan, Nevadako Renoko Center for Basque Studies ikerketa zentroari eskainia egon zen Gorkaren ondarroar adore kresaltsua. Han egin zuen bertsolaritzari buruzko tesiaren defentsa, eta han argitaratu gerora Basque-English-Basque hiztegiak (1989/1990, Linda Whitekin batera), bai eta irakasle, ikerlari eta editore lanetan jardun ere. Herri-literatura akademiara hurbildu zuen, euskara mundura, euskal tradizioa hogeigarren mendera.
Zubi-lanaren aldeko kartsua zen Gorka, eta zubigintzan jarduteko dohain nabarmenak zituen: beti izan zen ikertzaile eskuzabal, irakasle adoretsu eta lankide leial. Gaur egun Nevadako Unibertsitateko irakasle garenok eskerrak eman nahi dizkiogu Gorkari, eta haren lanaren aitzindaritzapean lanean jarraitzeko asmoa erakutsi nahi dugu hogeita bat garren mendean. | |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197712/meandre-izendatu-dute-fant-jaialdiko-film-luzerik-onena.htm | Kultura | ‘Meandre’ izendatu dute Fant jaialdiko film luzerik onena | Sail Ofizialeko hamabi pelikularen artean aukeratu du epaimahaiak Mathieu Turiren ekoizpena. Lan laburrei dagokienez, Javier Kuhnen ‘Flora’ gailendu da Sail Ofizialean, eta Alberto Vazquezen ‘Homeless home’, euskal obren artean | ‘Meandre’ izendatu dute Fant jaialdiko film luzerik onena. Sail Ofizialeko hamabi pelikularen artean aukeratu du epaimahaiak Mathieu Turiren ekoizpena. Lan laburrei dagokienez, Javier Kuhnen ‘Flora’ gailendu da Sail Ofizialean, eta Alberto Vazquezen ‘Homeless home’, euskal obren artean | Gaur jakinarazi dituzte Fant Bilboko Zinemaldi Fantastikoko 27. aldiko irabazleak. Sail Ofizialeko film luze onenaren saria —3.500 eurokoa— Mathieu Turi zuzendariaren Meandre-ri eman diote: ezezagun baten autora igo, eta, bat-batean, hodi estu baten barruan esnatuko da Lisa protagonista. Klaustrofobia da ekoizpenaren ardatza. Epaimahaikideek adierazi dutenez, «proposamen xumea eta zorrotza da, fantasiazko zinema purua aldarrikatzen» duena. Hauek izan dira aurtengo Sail Ofizialeko epaimahaikideak: Yago Garcia, Cinemanía aldizkariko erredaktorea; Norberto Ramos del Val zinema zuzendaria, eta Nerea Torrijos, jantzien diseinatzailea.
Film laburrei dagokienez, Javier Kuhnek zuzendutako Flora saritu dute Sail Ofizialeko hautagaien artean —3.000 euroko saria jaso du—. Bizitzaren eta heriotzaren inguruko istorio viktoriar bat da, eta, epaimahaiak nabarmendu duenez, «beldurrezko generoaren jatorri historikoak dakartza gogora, eszenaratze zaindu eta dotore bati esker». Euskal filmen atalean, berriz, Alberto Vazquez ilustratzaile eta animazio zuzendariak eskuratu du 2.000 euroko saria, Homeless home filmari esker. «Gizarte higuingarri baten erretratua egin du, animazio teknika original eta harrigarri baten bidez», argudiatu du epaimahaiak.
Sari horiez gain, aipamen berezia egin diote Mark Bodzarren Comrade Drakulich lanari, «umorezko eta terrorezko istorio bat kontatzeagatik, estetika oso landuarekin, Gerra Hotza oinarri bezala erabilita». |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197713/jaurlaritzak-adierazi-du-irungo-udaltzain-izateko-hizkuntza-eskakizunak-legedia-errespetatzen-duela.htm | Gizartea | Jaurlaritzak adierazi du Irungo udaltzain izateko hizkuntza eskakizunak legedia errespetatzen duela | Irungo Udalak epaiari jarriko dion helegitea babestuko du. Gipuzkoako Foru Aldundia ere epaiaren kontra agertu da. | Jaurlaritzak adierazi du Irungo udaltzain izateko hizkuntza eskakizunak legedia errespetatzen duela. Irungo Udalak epaiari jarriko dion helegitea babestuko du. Gipuzkoako Foru Aldundia ere epaiaren kontra agertu da. | Egunotan harrabotsa sortu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak emandako epai batek: bertan behera utzi zituen Irungo Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzailea» dela argudiatuta. Auzitegiaren erabakia aztertu ondoren, Eusko Jaurlaritzak ohar bat kaleratu du, eta adierazi lan deialdiak indarrean dagoen legedia errespetatzen duela. Irungo Udalak helegitea jarriko du EAEko Auzitegi Nagusian, eta Jaurlaritzak esan du babesa emango diola.
Jaurlaritzaren arabera, herri administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko prozesua arautzen duen dekretuak dio udaltzain izateko lanpostuak lehentasunezkoak direla, jendaurrekoak direlako, eta, beraz, funtsezkoak «herritar guztien hizkuntza eskubideak bermatzeko».
EUSTATek 2016an argitaratutako datu ofizialen arabera, Irungo biztanleen %60,32k daki euskaraz; hau da, 2016an zituen 58.315 biztanleetatik 35.179k. Jaurlaritzak azpimarratu du euskararen ezagutzaren kopuru horrek lotura estua duela «udaltzain lanpostua lortzeko euskara jakiteko betebeharrarekin». Eta erantsi du: «Gaur egun, Irunen 88 udaltzain daude lantaldean, eta egiaztatu behar da horietatik 59k euskara jakitea, hau da, %67k». 2020ko datuen arabera, Irungo Udaltzaingoko 34 lanpostutan euskara jakitea ez da lanpostua lortzeko eskatzen den baldintza izan.
Jaurlaritzak adierazi duenez, egokitzat jo dute Irungo Udalak epaiari errekurtsoa jartzeko hartutako erabakia, «kontuan hartuta udaltzainek herritarrekin izandako harreman ia guztiak ahozkoak direla eta Irungo nahiz inguruko udalerrietako biztanleekin jardun behar dutela».
Harridura eta desadostasuna
Gipuzkoako Foru Aldundiak ere ohar bat atera du, eta Eider Mendoza bozeramaileak epaiarekiko «harridura eta desadostasun irmoa» adierazi du, «orain arteko arauen eta sententzien interpretazio berri eta murriztaile bat» dela iritzita. Epaitegiak errespetatzen badituzte ere, ez dago ados emandako argudioarekin: «Administrazioko langile bati erkidegoko bi hizkuntza ofizialak jakitea eskatzea ez da, inolaz ere, diskriminatzailea». Eta azpimarratu du herritarrek eskubidea dutela aukeratuko hizkuntzan arta jasotzeko, euren hizkuntza eskubideak bermatuz. «Euskaldunek eskubide osoa dute zerbitzari publiko guztiekin euskaraz egin ahal izateko». |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197714/oposizioak-bidesariekin-laquotematzearaquo-egotzi-dio-gipuzkoako-aldundiari.htm | Ekonomia | Oposizioak bidesariekin «tematzea» egotzi dio Gipuzkoako Aldundiari | Garraiolariei dirua itzultzeko eskatu dute EH Bllduk eta Elkarrekin Podemosek. Aldundiaren jarrera «arduragabea» da, Hiruren iritziz | Oposizioak bidesariekin «tematzea» egotzi dio Gipuzkoako Aldundiari. Garraiolariei dirua itzultzeko eskatu dute EH Bllduk eta Elkarrekin Podemosek. Aldundiaren jarrera «arduragabea» da, Hiruren iritziz | Gipuzkoako Foru Aldundiak N-1 eta A-15 autobideetan kamioiei jarritako bidesariei eusteko hirugarren arau bat iragarri izana kritikatu dute oposizioko taldeek. Epaitegiek lehen bi arauak baliogabetu ondoren, ordainsariekin «tematzea» eta «jarrera arduragabea» izatea aurpegiratu diote Markel Olanoren gobernuari. Beldur dira garraiolariei dirua orain ez itzultzeak kostuak handituko dituela.
Oposizioko talde nagusiak, EH Bilduk, hitz gogorrak erabili ditu aldundiaren jarrera epaitzeko. «Txapuza, harrokeria eta kudeaketa txarra» leporatu diote Juan Karlos Eizagirre eta Estitxu Elduaien batzarkideek. Haien ustez, EAJren eta PSEren gobernuak alde batera utzi beharko lituzke «arduragabekeria, inprobisazioa eta inposaketa», eta ordainsariak berehala eten beharko lituzke. Gainera, kobratutako dirua itzuli beharko lieke 2018az geroztik N-15 eta A-15 erabiltzeagatik pagatu duten kamioilariei. 35 milioi euro dira, koalizioak kalkulatu duenez.
Antzeko hitzak erabili ditu Arantza Gonzalez Elkarrekin Podemoseko batzarkideak ere: «Erabat ulertezina da foru gobernua ordainsariekin tematzea, badaezpada ere logikoena izango litzatekeelako [ordainsaria] etetea, eta ez hainbat milioiren itzulketari aurre egin behar izatea». Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretarako diputatuak «segurtasun juridikorik gabe» beste arau bat iragarri izana gaitzetsi du Gonzalezek, «kalte handia egin diezaiokeelako foru kutxari». PPko batzarkide bakarrak, Juan Carlos Canok, «egia judizialari egokitzeko» eskatu dio Olanoren gobernuari., «ez baita nahikoa arrazoia duela pentsatzea».
Hiruk dirua bueltan nahi du
Ordainsarien aurkari historikoa izan den aldetik, Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak gustura hartu du Espainiako Auzitegi Gorenak aldundiaren azken helegitea onartu ez izana. Eta, gaizki, berriz, aldundiak hirugarren arau bat iragartzea. «Hiruk ez du ulertzen foru aldundiaren jokabide temati eta zentzugabe hori, auzitegiek behin eta berriz baliogabetutako sistemari eustea, jakinik interesak, errekarguak, zehapenak eta kostu bidegabeak sortuko dituela, guztion diruarekin ordaindu beharko direnak. Administrazioa arduragabe ari da, argi eta garbi».
Horregatik, bi eskaera egin ditu Hiruk: behin-behinean sistema bertan behera uzteko, eta garraiolariei «bidegabeki» kobratutakoa berehala itzultzeko ofizioz, eskaeren zain egon gabe. «Sistema automatikoa da, zuzenean kobratzen zaie garraiolariei kamioia errepide horietatik pasatzen den aldi bakoitzeko, eta itzulpena automatikoki egiteko zailtasunik ez dago; datu guztiak dituzte, eta erabiltzaileak ondo identifikaturik; beraz, ez dago itzultzeak atzeratzeko arrazoirik».
Bidesarien aurkako bere argudioak gogorarazi ditu Hiruk. «Bide-azpiegiturak ondasun publikoak dira, denok ordaintzen ditugu zergen bidez, guztiok gara horien erabiltzaileak. [...] Bidesariak garraiolariei bakarrik ezartzea baztertzailea da, errepideen berrordainketa azkenari kargatzea, katearen zatirik ahulenari. Azken finean, errepideen erabiltzailea produktua bera da, kontsumitzailearengana iritsiko dena. Garraiolaria bitartekaria besterik ez da». |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197715/ewanek-bigarrena-giroan.htm | Kirola | Ewanek bigarrena Giroan | Lotto taldeko esprinter australiarrak irabazi du zazpigarren etapa, eta jada bi garaipen daramatza aurtengo ekitaldian. Attila Valterrek maglia arrosari eutsi dio | Ewanek bigarrena Giroan. Lotto taldeko esprinter australiarrak irabazi du zazpigarren etapa, eta jada bi garaipen daramatza aurtengo ekitaldian. Attila Valterrek maglia arrosari eutsi dio | Huts egin zuen lehen ahaleginean, bigarren etapan, baina Caleb Ewanek (Lotto) jada neurria hartu dio aurtengo Italiako Giroan esprintean irabazteko moduari. Txirrindulari australiarrak asteazkenean lortu zuen aurreneko garaipena, bosgarren etapan gailenduta, eta gaur, bigarrenez nagusitu da, zazpigarren etapan. Hark izan du berriz ere pedal kolperik indartsuena azkeneko zuzengunean. Davide Cimolai (Israel) eta Tim Merlier (Alpecin) sailkatu dira haren atzetik. Ewanek bost etapa ditu irabaziak jada Giroan bere kirol ibilbidean.
Sailkapen nagusian, ez da izan aldaketarik, eta Attila Valterrek (Groupama) maglia arrosari eutsi dio. Bihar sua egon daiteke, etapa gorabeheratsua baita zortzigarrena. Hirugarrenez ekitaldi honetan, goian amaituko da, Guarda Sanframondin. Hiru kilometro eskaseko igoera da, baina %10eko pendizako hainbat aldapa ditu bidean.
Bestalde, Mallorcako Challengeko bigarren saioa jokatu dute gaur, eta Jonathan Lastrasek (Caja Rural) oso gertu izan du garaipena. Bigarren izan da, Jesus Herradaren atzetik (Cofidis). |
2021-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/197716/quebecek-frantsesa-babestu-nahi-du.htm | Mundua | Quebecek frantsesa babestu nahi du | Hizkuntzak izan duen gainbehera argudiatuta, François Legault lehen ministroak gizarteko arlo guztiei eragingo liekeen lege proiektu bat aurkeztu du. | Quebecek frantsesa babestu nahi du. Hizkuntzak izan duen gainbehera argudiatuta, François Legault lehen ministroak gizarteko arlo guztiei eragingo liekeen lege proiektu bat aurkeztu du. | Quebecen kezka eragin du azken urteotan frantsesak izan duen gainbeherak. Herrialdeko hizkuntza ofizial bakarra den arren, ingelesak geroz eta pisu eta garrantzi handiagoa hartu du, batez ere Montrealgo enpresa munduan, eta, horren aurrean, gobernuak joera aldatzeko proposamenak egitera behartuta ikusi du bere burua. Hala iragarri zuen François Legaultek 2018an, bozak irabazi eta lehen ministro bilakatu zenean, eta, bi urte eta erdiren ostean, haren gobernuak frantsesa babesteko lege proiektu bat aurkeztu du Asanblea Nazionalean. Testua onartuz gero, ez ditu edonolako aldaketak sustatuko, legeak gizartearen arlo guztiei eragingo bailieke.
201 artikuluk eta 25 neurri esanguratsuk osatzen dute 96. lege proiektua —Frantsesari, Quebeceko hizkuntza ofizial eta komunari buruzko legea deitua—, eta 1977an onarturiko Hizkuntza Frantsesaren Ituna babestea eta sendotzea du helburu; testu horrek Quebeceko herritarren hizkuntza eskubideak finkatu zituen, eta frantsesa bilakatu zuen herrialdeko hizkuntza ofizial bakarra, PQ Alderdi Quebectarra buru zuen gobernuaren ekimenez. Lau hamarkadaren ostean, baina, itun hori indartu beharra defendatu dute ia alderdi guztiek, eta batez ere Legaultek —CAQ Quebecen Etorkizuna Koalizioa zentro-eskuindarrekoa da—, «identitate quebectarra mantentzeko premiazkoa» delakoan.
Quebeceko hizkuntza ofiziala dela errepikatzeaz gain, gobernuaren lege proiektuak berritasun bat txertatu du, horretan baitio frantsesa dela herritarren «hizkuntza komuna»; besteak beste, 88.9. artikuluak zehazten duenez, frantsesa «immigranteen harrerarako eta integraziorako hizkuntza da, baita quebectar guztiei gizarte honetako bizitza publikoan eta horren garapenean parte hartzea ahalbidetzen diena ere».
Gobernua, baina, horretaz haratago joan da, eta neurri hauek jarri nahi ditu indarrean 96. lege proiektuaren bitartez: besteak beste, erakundeetan elebitasuna amaitzea, batez ere Kanadako Gobernuak Quebecen dituenetan; udalerri batzuei elebidun estatusa kentzea, ingeles hiztunen kopurua biztanleriaren erdia baino gutxiago bada; ingelesezko ikasketen kopuruari muga ezartzea frantsesezko eskola sarean; ingelesezko eskola sareko ikasle kopurua mugatzea; enpresen lokaletako afixetan frantsesak izatea protagonismorik handiena; frantsesa ez dakitenei hura ikasteko ikastaroak eskaintzea; eta hizkuntza frantsesari buruzko ministerio bat sortzea.
Quebeceko lehen ministroaren ustetan, frantsesa «beti» izango da kaltebera herrialdean, eta horregatik erabaki dute gainbehera eteteko baliabideak indarrean jartzea: «[Hizkuntza] Ez badugu babesten, bada arrisku bat: ez dakit zenbat urteren buruan gure haurrek edo bilobek ez dutela frantsesez hitz egingo».
Hizkuntza Frantsesaren Quebeceko Bulegoak iragan martxoan argitara ateratako txosten baten arabera, frantsesa gutxiago erabiliko da datozen urteetan, batez ere etxean: 2011n, herritarren %82k erabiltzen zuten, eta kopuru hori %75era jaitsiko litzateke 2036rako. Epe berean, berriz, ingelesaren erabilera %11tik %13ra igoko litzateke, eta ama hizkuntza frantsesa dutenak %79 izatetik %70-72 izatera pasatuko lirateke.
Kopuru horiek mende honetan hasitako joeraren erakusle dira, eta, hori gelditzeko, oposizioko alderdiek begi onez ikusi dute Legaulten gobernuak proposaturiko neurri sorta, PQk izan ezik, iruditzen baitzaio «motzegi» geratu dela. Alderdiko buruzagi Paul St-Pierre Plamondonek baieztatu egin du horren alde bozkatuko dutela, baina Quebeceko lehen ministroari ohartarazi dio bere lege proiektuaren edukia ez dela «nahikoa», proposamenek «egiturazkoagoak» izan behar dutelakoan.
Egun, CAQek gehiengo osoa du Asanblea Nazionalean, eta, hortaz, ez da arazorik espero onarpenari begira; ikusteko dago, baina, jasoko duen baiezkoa aho batezkoa izango den.
Aldaketak Kanadako Konstituzioan?
96. lege proiektuaren bidez, Quebeceko Gobernuak Kanadako Konstituzioa moldatzea du helburu, horretan txertatzeko frantsesa dela «Quebeceko hizkuntza ofiziala» eta «Quebec nazio bat» dela.
Printzipioz, Ottawak begi onez ikusi du Legaulten neurri sorta, baina jakinarazi du sakon aztertu ostean iritzia alda dezakeela; jarrera edozein dela ere, Quebec konstituzioko klausula ezeztagarri bat erabiltzekotan da, bere lege proiektuaren aurkako helegite bat jartzea debekatuko lukeena. Gutxitan erabilitako mekanismo bat da, baina Quebecen ez zaie arrotza egingo, 1988an ere erabili baitzuten hizkuntza eskubideen auzian.
Hala, Legaulten asmoek Quebecen nazio izaera aldarrikatzea eta sendotzea eragingo dute legedia federalean. Izan ere, Kanadako Komunen Ganberak 2006an onartu zuen Quebecek «Kanada batuaren barruan nazio bat osatzen» duela, baina ez du inoiz txertatu konstituzioan aitortza hori.
Quebecen 2022ko azaroan egingo dituzte Asanblea Nazionalerako hauteskundeak, eta baliteke frantsesaren egoerari begirako lege proiektua aurkeztu izanak mesede egitea CAQi, gehiengo osoari eusteko helburua betetzeko. |
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197752/suaren-jainkoa-marteko-azalean-jarri-du-txinak.htm | Bizigiro | Suaren jainkoa Marteko azalean jarri du Txinak | 'Zhurong' robota planeta gorrian dagoela baieztatu du goizaldean Txinako espazio agentziak. Orain arte, AEBek baino ez zituzten gailuak han, eta Pekinek «lorpen izugarri» gisa definitu du marteratzea. | Suaren jainkoa Marteko azalean jarri du Txinak. 'Zhurong' robota planeta gorrian dagoela baieztatu du goizaldean Txinako espazio agentziak. Orain arte, AEBek baino ez zituzten gailuak han, eta Pekinek «lorpen izugarri» gisa definitu du marteratzea. | Sei gurpil ditu Txinak Marteren azalean jarri duen Zhurong gailuak. Txinako mitologiako suaren jainkoaren izena jarri diote robotari. Euskal Herrian gauerdia zela heldu da planeta gorrira.
Xi Jinping presidenteak zorionak eman dizkie misioan lan egin dutenei, eta esan du «lorpen izugarria» dela herrialdearentzat. Izan ere, bakarrik estatubatuarrek lortu dute orain arte ibilgailuak arrakastaz jartzea Marteko azalean. Planetako Ipar hemisferioko Utopia Planitian marteratu dute gailua. Izenak adierazten duen bezala, lautada handi bat da, eta aldaparik eta harri handirik ez daudelako aukeratu dute.
Azalera heldu ondoren, eguzki plakak zabaldu ditu gailuak, eta lehenengo seinalea bidali du Lurrera.
Hasieran, babesteko kapsula batean jaitsi da ibilgailua. Hark babestu du planetaren atmosfera finaren aurkako marruskadurak eragindako berotik. Ondoren, paraxuta zabaldu du, jaitsiera leuntzeko. Azkenik, suziriak piztu ditu gailuak, marteratzeko lekuraino bidaiatzeko eta han lurreratzeko. 240 kiloko gailua da Zhurong.
Txinak baditu lehen ere ibilgailuak Ilargian, baina lehen aldiz jarri du halako bat planeta gorrian.
Teknologia erakustaldia egiteaz gain, zientzia helburuak ditu misioak. Txinako espazio agentziaren helburua da gailuak gutxienez 90 egun irautea Marten. Marteko egunak, alegia: 24 ordu eta 39 minutukoak. Planetako harrien osaera kimikoa aztertzeko gailuak ditu robotak. Horrez gain, baditu lur azpiko ura edo izotza bilatzeko radarrak ere. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197753/altxatu-dira-galtzeko-deus-ez-dutelako-eta-dena-irabazteko.htm | Mundua | «Altxatu dira galtzeko deus ez dutelako, eta dena irabazteko» | Bermudez 2016tik bizi da Nafarroan. Giza eskubideen defendatzailea zen bere sorterri Kolonbian, eta lan horrek eraman zuen erbestera. Minez hartu du bere herrikideak sufritzen ari diren errepresioaren berri. | «Altxatu dira galtzeko deus ez dutelako, eta dena irabazteko». Bermudez 2016tik bizi da Nafarroan. Giza eskubideen defendatzailea zen bere sorterri Kolonbian, eta lan horrek eraman zuen erbestera. Minez hartu du bere herrikideak sufritzen ari diren errepresioaren berri. | Ezin du etxean gelditu. Kolonbian gertatzen ari denari buruzko «isiltasuna apurtzera» atera da Alexandra Bermudez (Florida Blanca, Kolonbia, 1979) Iruñeko karriketara, bertze ehunka herrikiderekin batera. Lagun eta senide ditu Kolonbian protesta egitera altxatu diren anitz.
Errepresioak gogor jo ditu zure herrikideak. Zer moduz zaude?
Mario Benedettiren poeman bezalaxe: haserre eta amorratuta. Kolonbian orain gertatzen ari den militarizazioa eta errepresioa ez genituen inoiz ikusiak. Latinoamerikako herri askotan erabili izan dute indarra gobernuek, baina benetan harritu nau gerrako armak erabili izana herritarren protestak isilarazteko.
Zer dago urrats horren atzean?
Gobernuak protesta soziala kriminalizatu nahi du, seinalatu eta estigmatizatu. Helburua da sinetsaraztea protesta ez dela zilegizkoa; are gehiago, terrorismotzat jotzea. Protesta egin dutenak, hain zuzen, terroristatzat eta gaizkiletzat jo ditu gobernuak.
Protesta egin duten herritarrentzat zein izan da urak gainezka egiteko falta zen tanta?
Kolonbiarren nekeak eragin ditu oraingo protestak eta manifestazioak; eta kolonbiarren nekea da gobernutik ezarri diren politika neoliberalen ondorio; herritarren eskubide sozialen eta ekonomikoen aurka egin dute neurri horiek, eta desberdinkeriak gora egitea ekarri dute, datuek agerian utzi dutenez.
Zein da egoera zenbakitan?
Kolonbiako herritarren %42,5 bizi dira pobrezian; eta %15,1, berriz, miseria gorrian. Hamarkada luzez sufritu dugun gatazka armatuaren arrastoa ere nabarmena da, oraindik ere; gatazka hori herritarren sektore handi baten bazterketa politikoaren eta ekonomikoaren ondorio da. Egoera horrek guztiak ekarri du sektore pobreenen eta oposizio politikoaren gero eta bakartze handiagoa. Salatzeko altxatu direnean, erantzuna errepresioa izan da.
Pandemiak ere izan du eraginik?
Bai; finean, berez kaskarra zen egoera bat are larriago bilakatu du, eta horrek ekarri du herriak eztanda egitea. Pandemiaren ondorioz, hain zuzen, hiru milioi pobre gehiago dago Kolonbian. Gose diren herritarrei buruz ari gara; erabateko bazterketa egoera batean diren herritarrei buruz. Haurrak gosez hiltzen dira, egun oro, baina inork ez du deus egin. Errepresioa izan da jasotako erantzun bakarra.
Testuinguru horretan, lan, pentsio eta osasun erreformak egin ditu gobernuak. Horiek salatu dituzte herritarrek karrikan.
Erreforma horiek ez dietelako mesederik egin egoerarik zaurgarrienean diren herritarrei; lehendik zegoen haserrea areagotu bertzerik ez dute egin. Horrek ekarri du jende gehiago altxatzea. Ez dira karrikara atera bakarrik aspalditik eta hamarkada luzez bertze eredu baten alde eta eskubide sozialen alde lanean aritu diren ezkerreko sektore tradizionalak; karrikara bertze jende anitz atera da, batez ere jende gaztea. Gazteontzat unibertsitatean ikastea pribilegio bilakatu da, eta lanpostu bat lortzeko aukerarik ere ez dute. Altxatu dira galtzeko deus ez dutelako, eta dena irabazteko; aldaketa eragiteko esperantzarekin ari dira.
Kolonbiako Gobernuak eta FARCek 2016ko azaroan sinatu zuten bake akordioa. Hori ere ez da bete?
Ez. Akordio horrek esperantzarako aukera bat eman zien kolonbiarrei, baina ez da gauzatu. Alderantziz: suntsitu egin dute, eta sinatzaileak jazarri dituzte. 300 pertsona baino gehiago hil dituzte jada: hemen bertze inon baino oposizioko politikari eta sindikalista gehiago hil dituzte; lurraren eta giza eskubideen defentsan ari ziren buruzagiak hil dituzte. Preso politiko gehien duen herria da Kolonbia. Eta nazioarteko herriek ez dute deus erraten horri guztiari buruz.
Isiltasun horrek errepresioa laguntzen du?
Isiltasuna errepresioaren laguntzaile da, zalantzarik gabe. Eta isiltasuna da nagusi, Kolonbian urrea, ikatza, koltana eta bertze baditugulako, hain zuzen ere. Kolonbian, gobernuek bermatu izan dituzte baliabide horiek ustiatu nahi dituzten enpresa transnazionalen negozioak. Irabazi gehienak, noski, enpresa horientzat eta enpresa horien herrientzat dira. Dena ustiatzen eta eramaten ari dira, eta ingurumena eta giza eskubideak babesteko inolako neurririk gabe, gainera. Atzerriko ekonomia herrian sartu da, eta nahi duena egiten du.
Zer enpresa dago atzerriko ekonomia horren atzean?
Enpresa horien bidez gauzatu da oraingo kolonialismoa, eta enpresa horiek dira, bertzeak bertze, Prisa eta Planeta. Horiek dute Kolonbiako hedabideen kontrola. Nork du etxeetako zerbitzu publikoen kontrola? Endesak eta Naturgyk. Nork du banketxeen kontrola? Santander taldeak eta BBVA etxeak. Espainiako buruzagi politiko anitzen izenak aurki ditzakegu enpresa horietako kideen artean. Europa da gertatzen ari denaren laguntzaile. Eta ezin dugu horrelakorik onartu. Zenbat hildako behar ditu Europak egungo jarrera aldatzeko?
Zuk zer eskatuko zenioke Europari?
Sarraskia gera dezatela bertzerik ezin dugu eskatu orain. Eta presioa egin behar dugu hori lortzeko. Kanpotik zigorrak iragartzen badira baino ez du atzera eginen Kolonbiako Gobernuak. Mundu osoan ari gara manifestaziora deitzen kolonbiarrok.
Nafarroan babesa sentitu duzue?
Bai; herritarrena eta erakunde anitzena. Gure betebeharra da gertatzen ari denaren inguruko isiltasuna apurtzea, eta isiltasun hori laguntzen dutenen ardura agerian uztea. Nazioarteko elkartasuna behar dugu. Bertzela, zertarako balio dute giza eskubideak babesteko akordioek?
Zuzenean jasotako errepresioak eraman zaitu zu erbestera; 2016tik ez zara itzuli. Han, baina, gertuko jende anitz duzu. Gogorragoa da distantzia egunotan?
Hagitz gogorra. Nik ihes egin behar izan nuen bizirik jarraitzeko. Kolonbian jarraitzen duten senideak eta lagunak karrikara ateratzen ari dira, egun oro; eta beldur naiz; armek zauritu edo hilko ote dituzten beldur, bai eta koronabirusak gaixotuko ote dituen beldur ere. Egoera hagitz mingarria da.
Zu ere karrikara atera zara.
Hemendik ere, Kolonbiaren alde borrokatzen jarraitzen ahal dudalako.
Nafarroan ere bada zer borrokatu?
Bai, noski. Migratzaileen eta arrazializatutako pertsonen eskubideen alde ari gara, baina hemengo herri mugimenduen dinamikak bazter utzi gabe. Hemen ere badelako demokraziaren alde egiteko beharra. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.