date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197754/orain-arte-hetsirik-egon-diren-hainbat-sektore-berriz-irekiko-dituzte-asteazkenetik-aitzina-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Orain arte hetsirik egon diren hainbat sektore berriz irekiko dituzte asteazkenetik aitzina Ipar Euskal Herrian | Ipar Euskal Herriko hainbat sektore berriz irekiko dituzte heldu den asteazkenetik goiti: ostatuak, jatetxeak, eta kulturguneak, besteak beste. Itxialdi hain luzea «ulertezina» egin zaie batzuei, baina berriz irekitzeko prest agertu dira. | Orain arte hetsirik egon diren hainbat sektore berriz irekiko dituzte asteazkenetik aitzina Ipar Euskal Herrian. Ipar Euskal Herriko hainbat sektore berriz irekiko dituzte heldu den asteazkenetik goiti: ostatuak, jatetxeak, eta kulturguneak, besteak beste. Itxialdi hain luzea «ulertezina» egin zaie batzuei, baina berriz irekitzeko prest agertu dira. | Ipar Euskal Herriko ostatuek, jatetxeek, antzokiek, zinema gelek eta museoek 197 egun pasatu dituzte hetsirik. Joan den urriaren 29an hesteko agindua eman zien Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, eta, geroztik, osorik hetsirik egon dira, luzaz egutegi zehatzik ukan gabe egon ondoan. Apiril hondarrean, berriz, neurri murriztaileen arintzearen egutegia eman zuen Macronek, eta, maiatzaren 3az geroz, lehen fasea abian da. Heldu den asteazkenetik aitzina hasiko da bigarrena: orain arte hetsirik egon diren hainbat sektore berriz irekiko dituzte egun horretatik goiti. Halere, protokolo zorrotzak errespetatu beharko dituzte. Ostatu eta jatetxeetan, erraterako, terrazak bakarrik ez dituzte irekitzen ahalko. Publikoa hartzen duten gainerako lekuetara, hala nola zinema geletara, museoetara eta antzokietara, jende kopuru mugatu bat baizik ezingo da sartu.
Sektore horietako langileak jadanik hasiak dira prestatzen. Jerome François Baionako Soinua ostatuko kudeatzailea da, eta, jadanik hasia da irekitzearen prestatzen: garbitu, konpondu, hornitzaileak deitu… «Biziki kontent gara berriz irekitzeaz, luze izan da», onartu du. Halere, protokolo zorrotzak errespetatu beharko dituzte ostatu eta jatetxeek. Terrazetan soilik hartzen ahalko dituzte bezeroak, eta gehienez ere sei lagun elkartzen ahalko dira mahai inguruan.
Usaian, terraza aski tipia du Soinua ostatuak, baina neurri murriztaileen ondorioz, handitzea negoziatzen ari da herriko etxearekin. Dena den, terrazen %50 baizik ez dute baliatzen ahalko. «Neurriak izanik ere, lan egiten hasi nahi dugu, sobera denbora egon gara hetsirik, eta jendea berriz ikusteko gogoa badugu, gure lanean funtsezkoa baita harremana», segurtatu du ostalariak. Bestalde, espero du neurriak «denek errespetatuko» dituztela. «Uste dut inportantea dela autodiziplina gaitezen, bestela berriz zerratzera behartuak izanen gara; nehork ez du halakorik gertatzea nahi».
Protokoloa «aplikatu ezina» zaio Nicolas Miqueli, Baionako Victor Hugo jatetxeko jabeari. Haren arabera, eguraldiak gehiegi baldintzatuko du jatetxearen funtzionamendua: ondoko asteazkenean ez du irekiko. Ekainaren 9ra arte egonen da beha, neurriak arinduko dituztelakoan. «Badakigu eguraldia nolakoa den hemen: eguzkia izaten ahal da 11:30ean, eta euria 12:30ean. Terrazan jan nahi duten bezeroekin zer egin behar dugu euria hasten badu?», galdetu du. Ez du arriskurik hartu nahi izan.
Gainera, ekonomia aldetik, «galera handia» litzateke harentzat. Hamabi langile ditu, eta baldintzengatik, irekitzea ez litzateke «errentagarri». Halere, Frantziako Gobernuaren laguntzak eskuratzen segituko du anartean, eta haren langileek langabezia partziala izanen dute, ireki arte. «Gutxienez, orain egutegi bat badugu. Guretako arras lasaigarria izan da egutegiaren ukaitea, baduelako zazpi hilabete ezjakintasunean bizi garela», erran du.
Kulturazaleen berantetsia
Ostatu eta jatetxeez gain, kultur eta zinema gelek ere irekitzeko parada izanen dute, asteazkenetik aitzina: horiek ere protokolo zorrotz batekin. Baionako Atalante zinema aretoko arduraduna da Jean Pierre Saint Pick, eta gogo handia du berriz ateak irekitzeko. «Atalante ez da bakarrik zinema bat. Partekatzeko gune bat da: eztabaidak, trukeak, elkar ezagutzak… Harreman guzi horiek faltan ditugu», aitortu du. Alta, arrangura ere badu: «Ez dakigu jendea berriz etorriko den zinemara. Etxeratze aginduaren eraginez, goizago izanen dira film proiekzioak. Gainera, gelaren herena baizik ezingo dugu bete. Arranguratuak gara».
Halere, Atalanteko langileak jada hasiak dira programazioa berriz plantan ezartzen. Hetsi zutelarik, zenbait film proiektatzen hasi ziren, eta, hasteko, horiek berriz abiaraztea deliberatu dute. «Bada animaleko metaketa bat, film anitz ekoitzi dira, baina ez dira hedatuak izan. Gainera, Ameriketako Estatu Batuetako block buster handi horiek itzala egiten ahal diete film ekoizle independenteei. Guk argi dugu, ekoizle independenteekin lan egiten segituko dugu», adierazi du.
Saint Pickek aitortu du Frantziako Gobernuaren kudeaketa «ulertezina» egin zaiola behin baino gehiagotan. «Laguntzak izan ditugu, hori segur da. Gure langile guziak pagatuak izan dira, ekonomikoki ez dugu galera alimalekorik izan. Baina ez dugu ulertzen zertako hainbeste hetsirik egon garen, protokoloak zorrozki aplikatzen ahalko genituelarik», deitoratu du.
Harekin bat egin du Miarritzeko Atabal kontzertu gelako arduradun François Matonek: «Neurri zorrotzak aplikatzeko gai gara, alta, hetsirik egotera behartuak izan gara. Ulertzeko ez da erraza izan. Hegoaldean, adibidez, irekiak egon dira, neurri zorrotzekin», azaldu du. Berriz ere irekitzearen berria ukan eta berehala, programazioa prestatzen hasi da kontzertu gelako lantaldea. «Maiatzaren 21an izanen da gure lehen kontzertua. Tokiko musika taldeak ekarraraziko ditugu».
Matonek ez daki oraino zein izanen diren protokolo zehatzak. Gehienez ere 100 bat musikazale sartzen ahalko dira haien kontzertu aretoan, jarririk eta maskaturik. Dena den, ateak irekitzeko prest da, eta jadanik salgai dira ondoko kontzertuetarako txartelak Atabalen webgunean. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197755/palestinari-elkartasuna-adierazteko-mobilizazioak-egin-dituzte.htm | Gizartea | Palestinari elkartasuna adierazteko mobilizazioak egin dituzte | Eguerdian bildu dira Nakba edo 'hondamendia' gogoratzeko, besteak beste Bilbon, Donostian eta Iruñean. Nazioartean ere egin dituzte elkarretaratzeak. | Palestinari elkartasuna adierazteko mobilizazioak egin dituzte. Eguerdian bildu dira Nakba edo 'hondamendia' gogoratzeko, besteak beste Bilbon, Donostian eta Iruñean. Nazioartean ere egin dituzte elkarretaratzeak. | EHko Palestinarekin Elkartasun Mugimenduak hainbat mobilizazio egin zituen atzo, besteak beste Bilbon, Donostian eta Iruñean.
Palestinarrek Nakba esaten dioten 1948ko hondamendiaren 73. urteurrena gogoratu zuten, eta azken egunetan Israelek Gazaren kontra eginiko erasoak salatu zituzten.
Gauean, Gaza bonbardatzen jarraitu du Israelek, eta Hamasek suziriak jaurti ditu Israelera. Gazako setioa gogortu du Tel Avivek, inbasioa hastekotan den honetan.
Mugimenduak herenegun bidalitako prentsa ohar batean, «palestinarren aurkako garbiketa etnikoaren eta apartheidaren» garai gisa deskribatzen dituzte azken 73 urteak. Adierazi zutenez, gaurko egunez 1948an, Israelgo Estatua deklaratu zenean, Palestinako 500 herri baino gehiago «suntsitu zituzten, mapatik desagerrarazita». 800.000 pertsona baino gehiago kanporatu zituzten orduan. Gaur, bost milioi palestinar baino gehiago bizi dira erbestean.
Antolatzaileek azken egunotako gertaerekin lotu zuten orduko hura. «Egunotan ikusten ari gara garbiketa etniko horrek bere hartan segitzen duela gaur egun ere». Gogora ekarri zituzten Jerusalemgo Sheikh Jarrah auzoan etxegabetu nahi dituzten 28 familia palestinar. Horien auziak piztu du azken egunotako indarkeria. Adierazi zuten Israelgo armadak ehun pertsona baino gehiago hil dituela azken egunotan, hogei haur tartean. Horregatik guztiagatik, hurrengo larunbatean euskal gizartea Palestinari elkartasuna adieraztera deitu zuten.
Besteak beste, Arrasaten, Usurbilen (Gipuzkoa), Bilbon, Donostian eta Iruñean zeuden deialdiak.
Protestak nazioartean
Euskal Herrian ez ezik, nazioartean ere elkarretaratze eta protesta ugari antolatu zituzten atzo, Gazako erasoaldia salatu eta hondamendia gogoratzeko. Europako hiriburu gehienetan antolatu zituzten protestak, baina ez soilik kontinente zaharrean, baita handik kanpora ere, bestak beste Karatxin (Pakistanen), Melbournen (Australia) eta Tunisen. |
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197756/hego-euskal-herriko-positibo-tasa-5-baino-apalagoa-da-bigarren-egunez-segidan.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko positibo tasa %5 baino apalagoa da bigarren egunez segidan | 482 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Ospitaleratzeak emendatu dira: 66 paziente hartu dituzte EAEn eta Nafarroan. | Hego Euskal Herriko positibo tasa %5 baino apalagoa da bigarren egunez segidan. 482 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Ospitaleratzeak emendatu dira: 66 paziente hartu dituzte EAEn eta Nafarroan. | Hego Euskal Herriko 482 herritarri atzeman diete COVID-19aren gaitza. Guztira, 11.198 proba aztertu zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak —antigeno eta PCR probak—, eta horietako 482k eman zuten positibo. Hala, Hego Euskal Herriko positibo tasa %4,3 da. Bigarren egunez jarraian, %5eko tasa baino apalagoa da, alegia, OME Osasunaren Munduko Erakundeak pandemia kontrolpean izateko jarri duen gehienezko tasaren azpikoa. Bezperan baino hemeretzi kasu gehiago detektatu zituzten herenegun, baina, aldi berean, proba gehiago egin zituzten. Dena den, azken hilabeteetako daturik apalenak dira.
Bizkaian izan dira kasu gehienak, berriz ere, 221 atzeman baitituzte. Halere, beheranzko joera erakusten du datuak, aurreko egunetan baino 24 gutxiago baitira. Gipuzkoan, berriz, 144 herritarri atzeman diete gaitza: aurreko egunetan baino 33 gehiago dira. Araban, 37 kasu detektatu dituzte. Hiru lurralde horietan, positibo tasa %4,6 da. Nafarroan, azkenik, 75 positibo atzeman dituzte, eta %3,3 da tasa.
Ospitaleratzeak, gora
Ospitaleetako egoera larria da oraindik ere. Herenegun, 66 paziente sartu ziren Hego Euskal Herriko ospitaleetara gaitzaren sintomak larriagoturik, hots, aurreko egunetan baino hemezortzi gehiago —ostegunean 48 izan ziren—. EAEn 61 paziente erietxeratu zituzten, eta Nafarroan, bost. Bestalde, Hego Euskal Herriko erietxeetako ZIUetan, guztira, 166 lagun artatzen ari dira, bezperan baino hiru gutxiago. Horietako 145 EAEko ospitaleetan daude; gainerako 21ak, Nafarroako erietxeetan. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197757/gutxienez-188-dira-israelek-gazan-hildakoak.htm | Mundua | Gutxienez 188 dira Israelek Gazan hildakoak | Hildakoetatik 55 haurrak dira. Israelgo armadak Hamaseko buruaren etxea bonbardatu du bart, baita komunikaziorako antenak eta hainbat komunikabideren egoitza zen Al-Jalaa dorrea ere. Gazakoez gain, Israelgo Poliziak 21 lagun hil ditu Zisjordanian. | Gutxienez 188 dira Israelek Gazan hildakoak. Hildakoetatik 55 haurrak dira. Israelgo armadak Hamaseko buruaren etxea bonbardatu du bart, baita komunikaziorako antenak eta hainbat komunikabideren egoitza zen Al-Jalaa dorrea ere. Gazakoez gain, Israelgo Poliziak 21 lagun hil ditu Zisjordanian. | F-16 motako hegazkinak izan ziren lehenik, Gazako hesiaren ingurura bidalitako tankeak jarraian, eta atzoz geroztik itsasoz ere bonbak jaurtitzen ditu Israelgo armadak. Bonbardatu duten azken helburuetako bat Yahya Sinwar Gazako Hamasen buruaren etxea izan da; oraindik ez dago buruzagiaren egoeraren berririk, baina, Haaretz egunkariaren arabera, bonbardaketa izan zenean ez zegoen etxean.
Palestinarren segurtasun zerbitzuetako iturriek baieztatu dute erasoa, eta Tel Avivek ere eman zuen haren berri sare sozialetan. Azken orduetan, Hamaseko beste buruzagi batzuen etxeei ere eraso diete. Sinwar martxoan hautatu zuten berriz Hamasen adar politikoaren buru.
Palestinako Osasun Ministerioaren datuek eta herritarrek eurek zabaldutako irudiek erakusten dute norainokoa den hondamendia: dozenaka etxebizitza suntsituta, 188 palestinar hilda —tartean Al-Shatiko errefuxiatu gunearen aurkako erasoan hildako familia bereko hamar kide—, eta 1.200 zauritutik gora. Hori, Gazan. Zisjordanian beste 21 zibil palestinar hil dituzte azken orduetan, erasoaldia salatzeko egindako protesten kontra jota; 4.000tik gora dira zaurituak han. Abisatu dutenez, hondakinen artean bila dabiltza, eta litekeena da Gazako zifrak gora egitea datozen orduetan.
Gazako egoeraz jarduteko, bilduta dago uneotan NBE Nazio Batuen Erakundeko segurtasun kontseilua. Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak argi utzi du bileraren helburua: «Borroka gerarazi behar dugu. Alde batetik, berehala eten behar dute suziri jaurtiketa, eta, bestetik, lurrez egindako erasoak eta bonbardaketak».
Hamasen suziriei erantzuteko aitzakiarekin hasitako erasoaldia sarraski bilakatu du Benjamin Netanyahu lehen ministroaren gobernuak. Israelek astebetean 500 tona lehergailu jaurti ditu bi milioi palestinarren etxe den 365 kilometro koadroko eremuan. Dena den, Netanyahuk gaur bertan esan du armadaren operazioa «justua eta etikoa» dela, eta argi utzi du «Hamasen erasoei erantzuten» jarraituko dutela.
Israelen arabera, «ehunka» izan daitezke hildako Hamaseko kideak. Tel Avivek dio Hamasek eraikitako tunelak eta talde armatuen egoitzak suntsitu dituela bonbardaketekin. Erasoaldian komunikabideak manipulatu izana ere egotzi diote estatu juduari. Izan ere, ostegun iluntzean Twitter sare sozialean mezu bat zabaldu zuen armadak, zeinaren arabera «aireko eta lurreko armada Gazari erasotzen» hasia zen. Txioak berehalako oihartzuna izan zuen, eta, armadako iturriek «gaizki-ulertua» izan zela zabaldu arren, albisteak lurpeko tuneletan ezkutatzera bultzatu zituen Hamaseko eta Jihad Islamikoko kideak. Handik gutxira, tunelak bonbardatu zituen armadak.
UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoko zuzendari Tamara Alrifaik gogor gaitzetsi zuen Shatiko errefuxiatu kanpalekua bonbardatu izana, noiz eta erasoaldiaren ondorioz inoiz baino iheslari gehiago dauden honetan. «Giza hondamendia da Israel Gazan egiten ari dena, baita Zisjordanian egiten ari dena ere. Gehiegizko indarkeria baliatzen ari dira». Kritiken aurka Israelgo iturriek erantzun zuten kanpalekuan «ezkutatutako milizianoak suntsitzea» zela euren helburua, baina ez zuten hitzik esan bonbek hildako zibilei buruz.
Errefuxiatu gunearen aurkako bonbardaketatik ordu gutxira heldu zen Hamasen erantzuna. Dozenaka suziri jaurti zituzten hiriburuaren aurka. Tel Aviven bertan eta beste hainbat hiritan sirenak piztu ziren, eta misilen aurkako ezkutua sartu zen indarrean. Suzirietako batek, ordea, apartamentu baten aurka jo zuen, eta bertan zegoen 50 urteko gizon bat hil zen hondakinen artean harrapatuta. Netanyahuren gobernuak erasoaldia hasi zuenetik, hamar israeldar hil dituzte.
Erasoa Al-Jalaa dorreari
Azken orduetan, komunikaziorako antenak eta dozenaka komunikabideren egoitza den Al-Jalaa dorrea suntsitzeari ekin dio armadak. Bonbak jaurtitzen hasi baino ordubete lehenago eman zioten abisua eraikinaren jabeari, telefonoz. Hura saiatu zen militarrekin negoziatzen, kazetariei euren tresnak eta artxiboak handik ateratzeko denbora eman ziezaieten, baina ez zuten luzapenik onartu. Lehen misila erori zenetik bi segundora, lurrean zen eraikina. Arratsaldean beste dorre bat husteko agindua eman zuen Israelek.
Erasoak hautsak harrotu zituen nazioartean, eta, lehen aldiz, Etxe Zuriak ere kritikatu egin zuen. AEBetako Gobernuko eledun Jan Psakik nabarmendu zuen «kazetarien eta komunikabide independenteen segurtasuna bermatzea erantzukizun gorena» dela. Erasoaldia hasi dutenetik Washingtonek Israelgo Gobernuari egindako lehen kritika litzateke atzokoa; izan ere, orain arte behin eta berriz berretsi du Joe Bidenen gobernuak estatu juduak «bere burua defendatzeko eskubidea» duela. Hain zuzen ere, argudio horri lotuta, Palestinak NBE Nazio Batuen Erakundean duen ordezkaritzak txio bat bota zuen Twitterren Bideni galdetuz nola kokatu litekeen «defentsa» horren barruan kazetarien egoitza bonbardatu izana.
Bidenek berak larunbatean deitu zion lehen aldiz PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasi, baita Netanyahuri berari ere. Etxe Zuriaren arabera, «tentsioa baretzea» izan zen deiaren helburua. Netanyahuk, berriz, eskertu egin zuen «AEBen baldintzarik gabeko sostengua», eta adierazi zuen «ahalegina» egiten ari zirela heriotza zibilak ez eragiteko.
Lurraldean zeuden hamar argindar dorreetatik zortzi suntsitu ditu Israelek, eta ilunpean utzi du eremuaren zati handi bat; zenbait iturriren arabera, ur araztegi bat ere jo dute misilek. Elikagaiak lortzea ere gero eta zailagoa bilakatu da, nekazaritza eremuak ere bonbardatu dituztelako eta garraioak etenda daudelako. «Erasoaldia hasi zenetik, egunetik egunera gogorragoak dira bonbardaketak, batez ere gauean», azaldu du Al Jazeerako kazetari Yumna al-Sayedek.
«Heriotza arabiarrei»
Gazan ez ezik, Zisjordanian ere israeldarren jomuga bilakatu dira palestinarrak. Bart gauean, eskuin muturreko israeldar talde bat Haifan sartu da, «heriotza arabiarrei» oihuka eta Poliziak babestuta. Beste hainbat hiritan, berriz, protestak lehertu ziren bart Gazaren aurkako erasoaldia salatzeko. Baina Poliziak gogor jo zuen manifestarien aurka, eta gutxienez 13 pertsona hil eta beste 500 inguru zauritu zituen. |
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197758/sortuk-patenteak-bukatzea-exijitu-du-txertoa-ekoizten-duen-granadako-enpresa-batean.htm | Gizartea | Sortuk patenteak bukatzea exijitu du, txertoa ekoizten duen Granadako enpresa batean | Moderna txertoa ekoizten duen Laboratorios F. Rovi enpresan ekintza egin dute Sortuko kide batzuek. | Sortuk patenteak bukatzea exijitu du, txertoa ekoizten duen Granadako enpresa batean. Moderna txertoa ekoizten duen Laboratorios F. Rovi enpresan ekintza egin dute Sortuko kide batzuek. | «Txerto doako eta unibertsala. Patenterik ez. Txertoak herriarentzat» dioen pankarta bat jarri dute Sortuko kide batzuek arratsaldean, Granadako (Espainia) Laboratorios F. Rovi enpresaren egoitzan; Moderna txertoa ekoizten dute han. Izan ere, Sortuk txertoen liberalizazioa aldarrikatu du, eta patenteak kentzea exijitu. «Onartezina da pandemia betean farmazia enpresek negozioa egitea txertoen ekoizpenarekin eta banaketarekin, lehen mailako eta bigarren mailako herritarrak bereiziz, bakoitzaren ahalmen ekonomikoaren eta posta kodearen arabera», salatu dute.
OME Osasunaren Mundu Erakundeak maiatzaren hasieran argitaratutako datuen arabera, herrialde garatuetan lau biztanletik batek hartu du dosi bat gutxienez —portzentajea are handiagoa da Israelen, AEB Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan—. Afrikako, Latinoamerikako eta Asiako herrialde pobretuetan, aldiz, erritmoa askoz motelagoa da: 500etik bati jarri diote txertoa, batez beste. «Bi abiadura» dituen txertaketa kanpaina hori salatu du Sortuk, eta No profit on pandemic (etekinik ez pandemiaren bizkar) mundu mailako kanpainaren barnean kokatu du ekintza. Kanpaina horrekin bat egin dute mundu osoko hainbat alderdik, sindikatuk eta GKEk.
Hala, Sortuk Europako eta Euskal Herriko agintariei eskatu die txertoen patenteak liberalizatzeko. «Txertoen produkzioa nazionalizatu eta banaketa justu eta ekitatiboa eginez, milioika bizitza babestu ditzakegu», segurtatu dute. |
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197759/baldintzapeko-askapenak-indartu-nahi-ditu-tapiak-gizarteratzea-xede.htm | Politika | Baldintzapeko askapenak indartu nahi ditu Tapiak, gizarteratzea xede | Eusko Jaurlaritzak jardunaldiak egin ditu eragileekin, etorkizuneko espetxe ereduaz hitz egiteko asmoz | Baldintzapeko askapenak indartu nahi ditu Tapiak, gizarteratzea xede. Eusko Jaurlaritzak jardunaldiak egin ditu eragileekin, etorkizuneko espetxe ereduaz hitz egiteko asmoz | Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxe eredua lantzeari ekin dio. Euskal espetxe eredua izenpean, jardunaldiak antolatu ditu Gasteizen, eta, eredua lantzen ari diren adituetako batzuek lehen asmoen berri eman dute. Jaime Tapia Jaurlaritzaren espetxe eskumena kudeatzeko aholkulariak Euskadin espetxe eredua ezartzeko oinarriak dokumentua izan ditu aipagai, eta, azpimarratu du garrantzitsua dela erdi-askatasuneko erregimenak, hirugarren graduak eta baldintzapeko askapenak indartzea. «Hori da abiapuntua: erregimen horiekin arrakasta handiagoa izan ohi da askatasunaz gabetuta dauden pertsonak gizarteratzean».
Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak apirilaren 16an lortu zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen kudeaketari lotutako eskumenaren akordioa, eta Transferentzien Batzorde Mistoa maiatzaren 10ean bildu zen ituna izenpetzeko. Espetxeen arloko eskumenaren eskualdaketa ordea, urriaren 1etik aurrera gauzatuko dute, eta helburua da 2022ko urtarrilean jartzea martxan eredua, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak ohartarazi duenez. Izan ere, Jaurlaritzak uste du «lan handia» egin behar dela transferentzien prozesuan, eta «ongi egin behar» dela. Behin eskualdaketa gauzatuta, 1.300 preso inguru egongo dira Jaurlaritzaren ardurapean, eta ia 700 langile edukiko ditu. Horretarako, urratsak egin behar dira.
Espetxe eredua «gizatiarragoa eta hurbilagoa» izan behar dela adierazi du Artolazabalek, eta «laguntza jaso nahi duenari lagunduko» diola. Hala ere, erantsi du «biktimen eskubideak eta beharrak» ez direla galduko: «Bizikidetzarako eta normalizazio politikorako aktibo bat izan behar da». Horrekin batera, gogoan izan ditu ETArekin lotuta zigortutako presoak ere. Haren arabera, aldaketa honek ez du «tratu berezitu bat» suposatuko haientzat, eta nabarmendu zuen era horretako mezuak zabaltzea «manipulatzailea» dela. Azaldu duenez, Jaurlaritza espetxeen antolakuntzaz eta funtzionamenduaz arduratuko da, eta, gainontzekoa, Espainiako Gobernuaren ardura da.
Martuteneko (Gipuzkoa), Zaballako (Araba) eta Basauriko (Bizkaia) espetxeetan dauden presoekin lanean aritzen diren hogei elkarte inguru ere batu dira. Haien hitza entzutearekin bat, Artolazabalek adierazi du espetxe ereduaren «etorkizuneko zumeak» jartzen hasteko unea dela: «Iritziak entzuteko abian jarritako prozesu honen bidez, gure kartzeletako espetxe sistemaren premiak, hobetu beharreko arloak, indarguneak eta ahulguneak aztertu nahi ditugu». Haren hitzetan, elkarteetako batzuek esperientzia «luzeak» dituzte, hala nola gazte justiziaren eremuan, eta, beraz, beharrezkoa da horiek ereduarentzako «ispilua» izatea. «Hori da oinarritzat hartu behar duguna; heziketa eta birsozializazioa dira prebentziorako eta berriz erortzea saihesteko dauzkagun tresnarik onenak».
Jardunak, hamabi arlotan Tapiak barkamena eskatu, eta gazteleraz eman du hitzaldi osoa, baina ez da bakarra izan; hala egin dute beste guztiek ere, hitz bakan batzuk ezik. Espetxeen ereduaren dokumentua hizpide, ohartarazi du bertan jasotako asmoak «balio eta garrantzia berekoak» direla, eta baita «bateragarriak» ere. Prozesu horretan, ordea, argi du preso dagoen pertsonaren «konpromisoa eta aldaketarako prestutasuna» ere beharrezkoak direla: «Gizarteak, oro har, itun bat egiten du askatasunaz gabetutako pertsonarekin; horrek, zenbait onura edo prestazioren truke, konpromisoa hartzen du ahalegin kolektibo horren ondoriozko eskakizunak beren gain hartzeko». Erantsi du delituen biktimen beharretan arreta jartzea ere lehentasuntzat ezarrita dagoela.
Helburuak erdiesteko, hamabi jardun eremu zehaztu dituzte dokumentuan: genero ikuspegia lantzea; gurasoak preso dituzten haurren interesei erantzutea; gaixotasun larriak eta sendaezinak dituztenen, eta 70 urtetik gorako pertsonen egoera aztertzea; presoen osasun mentalaren azterketak egitea; desgaitasun intelektuala dutenen prozesuak jarraitzea; justizia administrazioko abokatuekin neurriak adostea; justizia errestauratiboa lehenestea; gizarte zerbitzuekin aritzea; kanpoko eragileekin elkarlana indartzea; espetxeetako langileen lana goraipatzea eta indartzea; espetxeko lana sustatzea; eta, iraupen luzeko kondenen kasuak aztertzea.
Tapiak aipatu duenez, biktimek egiarako, justiziarako, memoriarako, erreparaziorako eta elkartasunerako eskubidea dute, eta uste du horretarako justizia errestauratiboa biderik «egokiena» litzatekeela. Artolazabalek ere horren alde egin zuen atzo, eta Gema Varona Kriminologiaren Euskal Institutuko ikertzailea ere horretaz aritu da . «Delituaren eta erantzunaren inguruko printzipio multzo bat da justizia errestauratiboa». Besteak beste, azaldu du delitua egin duenak onartu behar duela bere jarrera ez dela onargarria, ondorio errealak dituela, eta, komunitateak, berriz, prozesuan parte hartzeko erantzukizuna duela.
Justizia mota horren onurak ere aipagai izan ditu Varonak. Hala nola, aipatu zuen halako prozesu batek bermatu dezakeela biktimek ahotsa izatea, eta, haiek entzunak sentitzea; azaldu zuen biktimen errekuperazioa ere erraztu dezakeela, eta, aldi berean, prozedura penalei «alternatiba bideragarriak» eman dakiokeela. «Biktimak, erreparazioa, elkarrizketa, erantzukizuna eta bitartekoak; horiek dira programa errestauratiboen funtsezko elementuak».
Andreak eta kartzela
Maria Ruiz Torrado EHUko irakasleak emakume presoen egoera izan du hizpide. «Zigor bikoitza da emakumeentzat; espetxe zigor batetik harago, handiagoa da genero sistemarekin eta andre izatearekin lotutako zigorra». Haren iritziz, hori hiru mailatan azaleratzen da. Batetik, uste du preso dauden andreek sozialki «gaitzespen sozial handiagoa» jasaten dutela; legea ez dute bete, eta ezta genero eraikuntzan ezarritako arauak ere. Pertsonalki, «lotsa eta erruduntasun sentimenduak» ere sentitzen dituzte, historikoki emakumeari ezarri zaion zaintzaren ardura ezin dutelako bete, adibidez.
Ruizek, ordea, batez ere hirugarren mailan egin du azpimarra: espetxeen alorra. «Emakumeek dispertsio geografiko handiagoa jasaten dute, kartzeletan leku prekarioak eta okerren hornituak okupatzen dituzte, eta barne antolaketan arreta gutxiago jasotzen dute». Horrez gain, ondorioztatu du espetxeetako beharretan, emakumeek lan gehiago egiten dutela, baina beraien baldintzak txarragoak direla, okerren ordaindutako lanak egiten dituztelako: garbikuntza, adibidez. «Genero asimetria estrukturala da, eta eremu ezberdinetan erreproduzitzen da; espetxe sistema historikoki oso maskulinoa eta androzentrikoa da, eta andreek gutxiengo bat osatzen dute, beraien zaurgarritasun maila handituz». |
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197760/cofidisen-zorra-kitatu-du-lafayk.htm | Kirola | Cofidisen zorra kitatu du Lafayk | Frantziarra nagusitu da Giroko 8. etapan, azken igoeran jotako eraso ikusgarri bati esker. Orain arte arrakasta izan duen laugarren ihesaldia izan da. Valter iritsiko da lider biharko etapa menditsura. | Cofidisen zorra kitatu du Lafayk. Frantziarra nagusitu da Giroko 8. etapan, azken igoeran jotako eraso ikusgarri bati esker. Orain arte arrakasta izan duen laugarren ihesaldia izan da. Valter iritsiko da lider biharko etapa menditsura. | Giroarekin zorretan zegoen Cofidis. Tropelean mende laurdena darama mailegu enpresa frantziarrak babestutako taldeak, baina soilik bi garaipen zituen lasterketa italiarrean. Areago, 11 urte zeramatzan bertan irabazi gabe. Bada, zorra kitatzea lortu du gaur, Victor Lafayk Guardia Sanframondiko igoeran emandako erakustaldiari esker. Ihesean lortu du garaipena Lafayk, taldearen estiloari leial. Zortzi egunean arrakasta eduki duen laugarren ihesaldia izan da. Bestalde, lidergoak ez dio ihes egin Attila Valterri (Groupama), eta arrosaz jantzita iritsiko da biharko etapa menditsura. Onenak, berriz, gaur batere mugitu gabe helduko dira .
Bihurriak ziren etapako lehen kilometroak, eta jolaserako gogoa zuten txirrindulariek. Hainbat saiakera izan dira tropela zatikatzeko; horietako batean parte hartu du Egan Bernalek (Ineos). Jokoz kanpo harrapatu ditu, hasiera batean, Remco Evenepoel (Deceuninck) eta Valter. Geroago, haize babesak sortzen saiatu da Bahrain taldea. Ufadak indarrez sartzen ziren, saihetsetik une batzuetan, eta aurrez gehienetan. Lan nekeza zen multzo nagusitik ihes egitea. Bertan irauteko gai ere ez da izan Caleb Ewan (Lotto Soudal), haren taldearen arabera, belaunean mina zuelako. Bi etapa irabazita eta erregulartasunaren sailkapeneko buru zela utzi du lasterketa. Jakina zen noizbait erretiratuko zela, bere buruari Tourrean eta Vueltan ere besoak altxatzeko erronka baitio jarria.
Azkenean, 55 kilometroko zalapartaren ondotik, bederatzi txirrindularik egin dute aurrera: Lafayk, Fernando Gaviriak (UAE), Alexis Gougeardek (Ag2r), Nelson Oliveirak (Movistar), Nikias Arndtek (DSM), Kobe Goosensek (Lotto Soudal), Giovanni Carbonik (Bardiani), Francesco Gavazzik (Eolo) eta Victor Campenaertsek (Qhubeka). Ez zioten mehatxu egiten Valterren lidergoari, eta hala, bidea egiteko baimena izan dute: zazpi minutuko aldearekin igaro dute eguneko bi mendateetan lehena, Bocca della Selva, hirugarren mailakoa. Groupamak trostan zeraman tropela.
Mendate horren gainetik helmugara 50 kilometro zeuden, horietatik gehienak maldan behera egin beharrekoak. Gaviria lurrera joan da bihurgune itxi batean, erasoa jo berritan. Bere txarrean, bizikleta gainera itzuli eta lasterketa buruan sartu da berriro. Azken igoerara gerturatu ahala, multzoa apurtzen saiatu dira ziklistarik astunenak. Campenaerts tematu da gehien, eta metro batzuk hartu ditu azkenean, gurpilean Carboni zuela. Errepidea tentetzean, baina, ezinean gelditu da flandirarra, eta bere legea ezarri du Lafayk. Atzetik ziztu batean atera, Carboni aise harrapatu, eta erabakimenez jo du helmugaren bila.
Faboritoek ez dute zirkinik ere egin. Alta, Pello Bilbao (Bahrain) 30 segundoko atzerapenarekin helmugaratu da: bete-betean harrapatu du Matteo Fabroren (Bora) erorikoak, eta lurrera erortzeaz gain, katea atera zaio gernikarrari. Hautagaien arteko esprinta Joao Almeidak (Deceuninck) irabazi du, eta bukaeran sufritu arren, onenekin batera sartu da Valter. Evenepoelek eta Bernalek ez zuten asmorik hungariarrari maglia arrosa kentzeko.
Ondo egin dute oilarrek indarrak gordeta, bihar azterketa serioa izango baitute Castel di Sango eta Campo Felice artean. 158 kilometroko etapa gorabeheratsua izango da, eta min egin dezake amaierako mendateak. Lehen mailakoa da, eta azken zatia asfaltorik gabea du. Aurrez beste hiru igoera gainditu beharko dituzte, bigarren mailako bi eta hirugarren mailako bat. Kotoiaren lehen proba garrantzitsua izan liteke. |
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197761/motozale-bat-hil-da-gasteizen.htm | Gizartea | Motozale bat hil da Gasteizen | Errepidetik atera da, Zadorrako hiribidean. 23 urte zituen. | Motozale bat hil da Gasteizen. Errepidetik atera da, Zadorrako hiribidean. 23 urte zituen. | 23 urteko motozale bat hil da gaur, 17:30ak inguruan, Gasteizen, Zadorrako hiribidean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren eta Gasteizko Udalaren iturrien arabera, motozalea errepidetik atera eta gero zendu da. Berri agentzien arabera, osasun zerbitzuetako langileak eta udaltzainak istripua gertatu den tokira joan dira, baina ezin izan dute gaztea suspertu. |
2021-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/197762/jendetza-bildu-du-aroztegiko-proiektua-gelditzeko-eskatzeko-manifestazioak.htm | Gizartea | Jendetza bildu du Aroztegiko proiektua gelditzeko eskatzeko manifestazioak | Elizondon egin dute mobilizazioa | Jendetza bildu du Aroztegiko proiektua gelditzeko eskatzeko manifestazioak. Elizondon egin dute mobilizazioa | Aroztegiko makroproiektu urbanistikoa gelditzeko eskatzeko manifestazioak jendetza bildu du Elizondon (Nafarroa). Aroztak plataformak deituta, Landa eremua defendatu! Aroztegia gelditu lelopean egin zuten mobilizazioa. Elizondoko plazatik atera da, eta Lekarozen bertan bukatu da, ekitaldi batekin. «Herriaren hitza errespetatzeko» eskatu dute.
Luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta bederatzi zuloko golf zelai bat eraiki nahi dituzte Lekarozko herrian. Apirilaren 8an hasi ziren lanetan, Palacio de Aroztegia SM enpresak aginduta. Oraingoz, ordea, herritarrek lanak gelditzea lortu dute. Kanpaldia egin zuten lanak egitekoak dituzten lurretan, eta hamaika egun egin zituzten bertan, enpresako makinak hortik atera arte.
Herri ekimenaz harago, Baztango udalak ere salaketa aurkeztua du enpresaren kontra. LAB sindikatuak ere enpresa salatu zuen Nafarroako Kontratu Publikoen Administrazio Auzitegian. 2019ko uztailean, Aroztegiko obren emakidaren plegua baliogabetu zuen, eta adjudikazio prozedurarekin jarraitzea ezinezkoa zela adierazi zuen auzitegiak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren Administrazioarekiko Auzietako Salak lehengo auzitegi horren akordioa berretsi zuen 2020ko ekainean. Sindikatuaren hitzetan, onartezina da baldintza agiria baliogabetua duten eta esleipena gelditua duten obrak hastea.
Proiektuaren kontra protesta egiteko, bizikleta martxa bat abiatu zen, atzo, Iruñetik. Gaur iritsi da Elizondora, manifestazioa hasi baino pixka bat lehenago. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197789/ez-dugu-uste-bigarren-mailako-borrokarik-badenik.htm | Gizartea | «Ez dugu uste bigarren mailako borrokarik badenik» | Azaroan agertu zen GKS gazte antolakundea Ipar Euskal Herrian, eta, ordutik, klase ikuspegia izan dute hizpide. Gabi Daraspen hitzetan, klase zapalkuntzaren barruan ulertu behar dira gainerako zapalkuntzak. | «Ez dugu uste bigarren mailako borrokarik badenik». Azaroan agertu zen GKS gazte antolakundea Ipar Euskal Herrian, eta, ordutik, klase ikuspegia izan dute hizpide. Gabi Daraspen hitzetan, klase zapalkuntzaren barruan ulertu behar dira gainerako zapalkuntzak. | 2019ko otsailean aurkeztu zuten Gazte Koordinakunde Sozialista Gasteizen, eta iazko azaroan agertu zen formalki Ipar Euskal Herrian. Hasieratik ari da bertan Gabi Daraspe (Urruña, Lapurdi, 1996). Antolakunde berriaren nondik norakoak azaldu ditu.
Zergatik sortu duzue GKS?
Gure helburua da gazte problematikak lantzea langile klasearen ikuspuntutik. Euskal Herrian borroka ziklo baten bukaerara iristen ari gara, edo iritsi gara. Hortik heldu garela argi dugu, eta horren autokritika egiten entseatzen gara, helburu estrategikoak nola lortu ikusteko. Gure ekarpena da gazte langileak antolatzea, mundu mailako prozesu sozialistaren bidean euskal estatu sozialista eraikiz joateko. Ez dugu uste jadanik dauden estatuen zati bat deseginen denik, baizik eta gure antolakuntzaren garapenaren bidez egin beharko dela.
Klase ikuspegia mahaigaineratu duzue berriz. Zergatik?
Euskal Herriko ziklo bukaera mundu mailako krisi kapitalistaren momentu berean heldu da, eta honek beste krisi batzuk ere determinatzen ditu. Orain arte erabiliagoa zen terminologia bat, herritargoa, demokrazia… Ongizate estatua jadanik garatua zen eta politika beste modu batean egiten ahal zen. Ikusten duguna da baldintza ekonomiko horiek desegiten diren heinean horren gainean eraiki den ideologia hori guzia agortu dela. Badira krisi horren hainbat adierazpen: gazte langileen bizi baldintzak ekonomikoki kaka batzuk dira, kulturaren pobretze bat, krisi existentzialak, ez diogula aurkitzen gure bizitzari zentzu bat… Ez digute balio lehengo paradigmako gauza horiek errealitatea ulertzeko gaur egun. Horregatik beharrezkoa da terminologia marxista. Praktika iraultzaile bat izan nahi dugu, eta horrek teoria iraultzaile bat eskatzen du, beraz, termino argiak.
Argiak eta entzungarriak ote dira gaurko gizartean? Jendearengana iristeko balio ote dute?
Ikusi behar da antolakuntzaren zer garaitan garen, nori ari garen. Ez gara gizarteari ari. Gure publikoa da GKStik antolagarria den gazte langileria, kontuan izanda antolakuntza hori orain duguna baino askoz ere gehiago zabaldu behar dugula.
Nor dira gazte antolagarriak?
Zintzoki iristen ahal garenak, eta arrazionalki eztabaidatzeko prestutasuna dutenak. Ez direnak determinatuak jadanik diren antolakuntza eskemetan edo sentimenduetan edo aurreiritzietan. Gu entzuteko minimoki irekia den oro, eta langile klasekoa dena, gazte antolagarria da.
Gaur egungo Ipar Euskal Herriko gizarte eskeman, nor da burgesia eta nor da langile klasea?
Ipar Euskal Herrian eta munduan, burgesia da kapitala akumulatzeko gaitasuna duena, bere burua abstraituz lan prozesutik. Gizarte metabolismo osotik etekina ateratzen dutenak, eta interes objektiboa dutenak horretan segitzeko. Eta langile klasea da, bizitzeko behar duena lortzeko lan egin behar duena, modu batean edo bestean esplotatua dena, dependentzia bat diona soldatari. Eta soldata ez bakarrik ulertuta paga fitxan agertzen dena: gastu soziala, osasungintza eta hezkuntza publikoa, RSA, langabezia… Maiz dugun arazoa da langile klasea aipatzean heldu zaizkigula estereotipo ekonomizista edo obrerista batzuk burura: langile bat urdinez jantzia, pausa egiten duena ogitarteko bat janez, eta hamabi ordu pasatzen dituena lanpostu finko batean. Hori bada langile klasea, baina ez da hori bakarrik.
Osasun larrialdi denboran «burgesiaren diktadura» salatu zenuten. Zer erran nahi du?
Kapitalismoa burgesiaren diktadura da izatez. Burgesiak baizik ez du ateratzen etekina, eta horretarako bitartekoak ditu. Ez da bakarrik sistema ekonomikoa. Horren gainean eraikitzen du estatu aparatu bat bortizkeria antolatu ahal izateko, sistema hori bere horretan atxikitzeko. Irizpidea ez da giza beharra, baizik eta akumulazioa bermatua izatea. Pandemia honetan hartu diren erabakietan, nahiz eta, kasik akzidentalki, giza beharrak ase, baldintzatzen duen elementu nagusia akumulazioa atxikitzea da. Zuzenbide burgesaren printzipio gorenak ere, biltzeko askatasuna, ibiltzeko askatasuna, berez demokraziaren oinarrian izan beharko liratekeen horiek… ez delarik interesik, ezartzen da etxeratze agindu bat eta debekatzen zaio jendeari. Funtsezko logika ez da giza beharretan, akumulazio beharrean baizik.
Klase ikuspegia lehenetsi duzue. Euskarak, feminismoak, ingurumenak… gainerako borrokek zer leku dute zuen jardunean? Bigarren mailakoak dira?
Ez dugu uste bigarren mailako borrokarik badenik; hierarkizatu nahi izatea akats bat da. Badena da logika orokor bat: klase borroka orokorra da. Borroka partzial horiek guziak borroka orokorraren barruan txertatu behar dira.
Ez dute klase ikuspegiaren zeharkakotasun bera?
Ez da garrantzia kentzea zapalkuntza horiek logika orokorraren barruan kontsideratzea. Arazo bakoitzari eman behar zaion aterabideak dira gaurdanik eraiki behar direnak. Gure jarduna euskaraz izatea, gure antolakuntzaren barruan mekanismoak sortzea genero zapalkuntza ahalik eta gutxien erreproduzitzeko… Errateka logika orokorraren parte dela, erran nahi du eguneroko borrokak direla ere. Ez da lehenik borroka ekonomikoa eginen dugula, eta behin hori ebatzita ikusiko dugula zer egiten dugun euskararekin eta nazio arazoarekin.
Euskal Herriko auzi nazionala ere borroka partzial bat da?
Kapitalismoaren ikuspegitik, Euskal Herriko arazo nazionala ez dute denek. Munduko langile klaseak ez du Euskal Herriko arazo nazionala, beraz, bai, zentzu horretan Euskal Herriko langile klaseak partikularki bizitzen duen zapalkuntza bat da. Horregatik erraten dugu klase borrokarako marko autonomoa dela Euskal Herria, eta horregatik saiatzen gara Euskal Herri mailan antolatzen; onartzen dugulako badela hemen berezitasun nazional bat. Eta horren aterabide gisa planteatzen dugu eraikitzea euskal estatu sozialista. Hori egiteko bidea da langile klasea antolatzea. Defenditzen dugu ere, eta horretan eragin behar genuke ere, langileriaren antolakuntzak nazioarte mailan izan behar duela.
Zer ekinbide izanen duzue?
Epe ertainean gure helburua da gazte langileak antolatzea. Horretarako dinamika ezberdinak egiten ari gara, eta segituko dugu. Alde batetik, despolitizazio handi bat badela ikusten dugu, eta zinez politikaz hitz egiteko eta eztabaidatzeko espazioak eskas direla. Hauek sortzen ahalegindu gara, eta ematen du oraindik goiti modu publikoagoan egiten ahalko dugula hori, orain arte osasun egoerak baldintzatu baikaitu. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197790/erriberako-merkatutik-hornidura-polo-izatera.htm | Ekonomia | Erriberako merkatutik hornidura polo izatera | 50 urte bete ditu Basauriko MercaBilbao handizkarien merkatuak. 71 enpresa daude han lanean, eta, Bizkaiko txikizkari eta ostalariak ez ezik, inguruko lurraldeetakoak ere hornitzen dituzte. Pandemia dela eta, iaz markak hautsi zituen: 258 mila tona elikagai merkaturatu zituzten. 50 urteotan, 12 milioi tona. | Erriberako merkatutik hornidura polo izatera. 50 urte bete ditu Basauriko MercaBilbao handizkarien merkatuak. 71 enpresa daude han lanean, eta, Bizkaiko txikizkari eta ostalariak ez ezik, inguruko lurraldeetakoak ere hornitzen dituzte. Pandemia dela eta, iaz markak hautsi zituen: 258 mila tona elikagai merkaturatu zituzten. 50 urteotan, 12 milioi tona. | Bilboko Erriberako udal merkatuko beherengo solairuan egoten ziren arrain saltzaile handizkarien postuak; besteak beste, Jose Crespo SA handizkari enpresako ugazaba, Alma Cresporen aita Jose Crespo. Inguruko Erronda, Goienkale eta Artekale kaleetan, berriz, fruta eta bazkarien alorrekoen eta bestelakoen biltegiak; tartean, Ortiz Ciges SL enpresako Ruperto Ortiz Ciges eta bere anaia. «Francisco Francoren erregimenak handizkarien merkatuak sortzea erabaki zuen: lehena Salamancakoa izan zen [Gaztela eta Leon, Espainia] eta ondoren etorri ziren gainontzekoak; besteak beste, Bilbokoa. Zazpikaleetan geunden handizkari guztiok Basaurin eraikitako azpiegitura berrira joatera behartu gintuzten». Astelehenean, maiatzaren 10ean, 50 urte bete ziren MercaBilbo inauguratu zela.
Ortizek aitortu du ez zitzaiela aldaketa gustatu: «Bilboko biltegia gurea zen, ordaindua genuen. Basaurin, berriz, tarifa bat ordaindu behar genuen: lokalaren alokairuagatik eta zerbitzuaren gastuengatik. Hasieran esan ziguten laster amortizatuko zirela inbertsioak, eta tarifa jaitsiko zela, baina ez zen halakorik gertatu». Crespo garai hartan ez zegoen aitarekin beharrean, baina ez du gogoan aitak kexarik izan zuenik. Berak uste du arrain saltzaileentzat, behintzat, hoberako aldaketa izan zela: «Erriberan zegoena baino leku gehiago eta hobea dugu Basaurin».
MercaBilbaoko zuzendari nagusi Aitor Argoteren esanetan, saihetsezina izan zen aldaketa, handizkariak Zazpikaleetan egoteak eragiten zuen kamioien joan-etorria jasangaitza zelako auzoarentzat. Esaterako, beren saltokietarako erostera joaten ziren Bizkaiko merkatariena. Basauriko merkataritza eremuak hamahiru hektarea baino gehiago ditu, 71 handizkari enpresak egiten dute han lan, eta egunero 3.000 ibilgailutik gora joaten dira, hura hornitzera eta ondoren handik elikagaiak banatzera. Mugimendu gehiegi Bilboren bihotzerako. Horrez gainera, beste onura bat ikusi dio MercaBilbaoren sorrerari: «Merkatu hori prezioaren arautzaile bihurtu zen, gardentasuna eta lehia errazteko».
Argoteren esanetan, Iberiar penintsularen iparraldeko jaki biltegia da MercaBilbao. Euskal Herritik kanpo ere badituzte bezeroak: Kantabria, Asturias, Errioxa, Burgosko zati bat, Valladolid iparraldea aipatu ditu Espainian; baita Frantzia hego-mendebaldea ere. 258 mila tona merkaturatu zituzten 2020an, eta hamabi milioi tona, berriz, 50 urteotan.
Produktua baino gehiago
Sorreratik asko aldatu da funtzionamendua. «Lehen, enpresa operadoreek beraien lokaletik saltzen zituzten produktuen mugimendua kudeatzen zuten. Ez ziren existitzen, orain bezala, banaketa kate handiak. Genero guztia MercaBilbaotik sartzen zen Bizkaira, hemendik dendetan banatzeko. Gaur egun, enpresek bezeroak bilatu behar dituzte, barruan eta kanpoan, eta beste zerbitzu mota bat eskaini behar dute, produktuez harago». Esan du produktuei balio erantsia ematen dieten zerbitzuak eskaintzen direla gaur egun. Esaterako, produktu ontziratuak, zurituak, zatituak edo, arrainen kasuan, garbituak saltzen dira. «Leku txikia dugulako, bestela ziurrenik gurean janari prestatuen enpresak ere izango genituzke».
Crespok eta Ortizek, biek azpimarratu dute euren bezeroak asko aldatu direla. «Lehen familia janari dendetakoak etortzen ziren gurera. Denda horietan, belaunaldi aldaketarik ez da egon, eta desagertu ez direnak edo sortu diren berriak migratzaileek kudeatzen dituzte gaur egun», azaldu du Crespok. «Fruta dendei begiratuz gero, nabarmena da», gehitu du Ortizek. Haren esanetan, eurei fruta eta barazkiak hornitzen dizkieten ekoizleen artean ere igarri dute aldea: «Garai batean familia ustiategiak izaten ziren. Orain, elkartuz joan dira, kooperatibetan biltzen edo enpresa handiak sortzen».
Fruta eta barazkien alorrean, hornitzaile gehien-gehienak Bizkaitik kanpokoak dira. «Betidanik Mediterraneo aldetik eta penintsula hegoaldetik ekarri izan dira», esan du Ortizek. Argotek eman du datua: tokiko produktuak MercaBilbaotik merkaturatutakoaren %0,1 dira, frutari eta barazkiei dagokienez. «Edonola ere, Bizkaiko biztanle guztiok tokiko produktuak kontsumituko bagenitu, herrialdeko ekoizpena ez litzateke nahikoa izango gu hornitzeko, ez dugulako ekoizpen eremu handirik». Arrainen kasuan, freskoaren jatorri nagusia Bizkaiko portuak dira; ondoren, Santanderko portutik [Kantabria, Espainia] eta Galiziakoetatik ekartzen dituzte.
Ohartarazi dute elikagaien saltoki handien lehia ere badutela gaur egun. «Gero eta handiagoa», azpimarratu du Ortizek, gaur-gaurkoz negozioa ondo doakiela esan arren. Esaterako, iaz, fruta eta berduren salerosketan markak hautsi zituen MercaBilbaok, pandemiagatik. Arrainetan ere «oso urte ona» izan dutela aitortu du Crespok, nahiz eta Gabonetako kanpainarako berandu iritsi zen produktua: «Itxiera perimetralak direla eta, jendea auzoko arrandegian erostera itzuli da. Ezin izan da saltoki handietara joan. Beraz, horrek guri mesede egin digu. Dena den, hasi da lehengoratzen». Denda txikien aldeko aldarria egin die erosleei: «Auzoan zenbat eta gutxiago kontsumitu, auzoko dendak ez ezik, handizkarion negozioak ere arriskuan egongo dira».
Argoteren esanetan, gizartearen bilakaerari aurrea hartzeko gai izatea da gakoa: «Merkatu hobi berriak aurkituko ditugu, aurreko 50 urteetan egin den bezala. Elikagaien industriaren oinarrietako bat logistika dela ikusita, eta, Atlantikoko ardatzean produktua berriz bidaltzeko leku ezin hobean egonik, hazteko bidea egon badago». Elikagaien Euskal Herriko «poloa» izan nahi du MercaBilbaok.
Zailtasunak zailtasun
Erronkak ez zaizkie inoiz falta izan. Aurretik ere une zailak gainditu dituzte. Ortizek, bereziki, 1983ko uriolak azpimarratu ditu: «Dena geratu zen urpean. Baina Bizkaiko Diputazioak San Mamesen zegoen erakustazoka utzi zigun, eta bizpahiru egunetan han geunden gure produktuak saltzen. Ez genion Bizkaia hornitzeari utzi». Bilboko portuan izaten ziren grebak ere gogoratu ditu; kontatu du grebalariak MercaBilbaora joaten zirela euren hornitzaileei sarbidea galaraztera.
Lana, berez, ez dela zaila esan du Crespok. «Ordutegia da gogorra: 04:00etan esnatzen naiz ni». 06:00etatik 12:00etara egiten dute salmenta han. Bezpera arratsaldean jasotzen dituzte produktuak, eta biharamunerako dena txukunduta uzten dute. Orain, teknologia berriei esker, errazagoa da salmenta. «Nik WhatsApp bidez erakusten dut produktua eta handik edo telefonoz jasotzen ditut enkarguak. Bezeroa datorrenerako, dena prest izaten dut, berak nahi duen eran», esan du Crespok. Halere, Ortizek esan du oraindik bezeroei gustatzen zaiela produktua bertatik bertara ikustea, eta tratuan ibiltzea.
Cresporen negozioan Gabon aurrea izaten da lan gehien duten sasoia. Itsas denboraleek ere asko eragiten diote: «Arrantzaleak ez badira itsasoratzen, ez dago arrainik». Ortizek urte osoan berdintsu saltzen du. «Hemen ez bada sasoia, munduaren beste puntan izango da. Gaur egun frutak eta barazkiak beti ditugu eskura. Ez dago hornidura arazorik». |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197791/gidari-bat-hil-da-zeberion-magal-batetik-erorita.htm | Gizartea | Gidari bat hil da Zeberion, magal batetik erorita | Hildako gizonak 87 urte zituen, eta errepidetik irten da. | Gidari bat hil da Zeberion, magal batetik erorita. Hildako gizonak 87 urte zituen, eta errepidetik irten da. | Zeberion (Bizkaia) 87 urteko gizon bat hil da, gidatzen zuen lur orotako ibilgailua magal batetik erori ostean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ezbeharra atzo gertatu zen, 21:00etan, Zeberioko Elorrea auzoan.
Larrialdi zerbitzuak istripua gertatu zen lekura joan ziren, eta gizona suspertzen saiatu ziren, baina alferrik izan zen. Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du istripuaren nondik norakoak argitzeko. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197792/347-positibo-atzeman-dituzte-azken-bi-hilabeteetako-kopururik-apalena.htm | Gizartea | 347 positibo atzeman dituzte, azken bi hilabeteetako kopururik apalena | Hego Euskal Herriko positibo tasa %5 baino apalagoa da hirugarren egunez segidan: %4,4. | 347 positibo atzeman dituzte, azken bi hilabeteetako kopururik apalena. Hego Euskal Herriko positibo tasa %5 baino apalagoa da hirugarren egunez segidan: %4,4. | Hobera egiten ari dira oraindik ere pandemiaren eboluzioaren inguruko datuak. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 347 positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian: joan den martxoaren 14tik izandako daturik apalena. Dena den, kontuan izan behar da asteburuetan astean zehar baino proba gutxiago egiten dituztela osasun zerbitzuek.
Atzo, zehazki, 7.583 test egin zituzten denera, eta, ondorioz, %4,4koa izan zen positibo eman zuten proben kopurua. Hirugarren egunez jarraian, zifra hori %5eko tasa baino apalagoa da, alegia, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean izateko jarri duen gehienezko tasaren azpikoa.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 176. Gipuzkoan, egoerak nabarmen egin du hobera, baina atzo ere 80 positibo atzeman zituzten. Nafarroan 66 izan ziren, eta Araban, 23.
Ospitaleei dagokienez, Osakidetzak beste 28 ospitaleratzeren berri eman zuen, eta Osasunbideak eman zuen albiste ona: Nafarroan, atzo, ez zuten inor ospitaleratu COVID-19aren ondorioz, lehen aldiz martxoaren 1etik. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 166 lagun daude oraindik, atzoko berberak. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197793/baionako-jokalariek-txoria-txori-abestuz-ospatu-dute-tolosan-lortutako-garaipena.htm | Kirola | Baionako jokalariek 'Txoria txori' abestuz ospatu dute Tolosan lortutako garaipena | Top14an mailari eusteko lehian dabil Aviron, eta ezusteko garaipena eskuratu du liderraren zelaian. | Baionako jokalariek 'Txoria txori' abestuz ospatu dute Tolosan lortutako garaipena. Top14an mailari eusteko lehian dabil Aviron, eta ezusteko garaipena eskuratu du liderraren zelaian. | Jaitsiera postuetatik irten zen Baiona atzo, ezustean, Tolosaren zelaian irabazita (28-32). Hala, Top14 liga osatzen duten hamalau taldeetatik hamabigarrena da Aviron, eta azken bi jardunaldietan erabakiko da nork galduko duen maila: haiek edo Pauko Stade Paloisek. Azken postuan den Agenek ez du Top14an jarraituko datorren urtean.
Hiru porrot jarraian izan berria zen Baiona, eta jokalari lesionatu asko zituen, gainera. Beraz, Tolosan (Okzitania) irabazteak meritu handia du; izan ere, Top14ko liderra da etxeko taldea, eta lehen postua eskuratzeko lehia estua du Arroxelako Stade Rochelaisekin. Hori gutxi balitz bezala, bi talde horiek elkarren aurka jokatuko dute Europako Kopako finala, datorren astean. Tolosak aurten etxean galdu duen hirugarren norgehiagoka da.
Dena den, atzo lortutako defentsako puntu gehigarriari esker, titulua eskuratzeko kanporaketetarako txartela ziurtatu du Tolosak. Liga erregularreko lau talde onenek jokatzen dituzte garaikurra eskuratzeko kanporaketak.
Baionaren garaipenak zeresana eman du, baina baita jokalarien ospatzeko moduak ere. Izan ere, taldeak sare sozialetan zabaldu duen bideoan ikus daitekeen moduan, euskaraz ospatu zuten aldageletan: Mikel Laboaren Txoria txori kantu ospetsua abestuz. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197794/etapa-eta-lidergoa-bernalentzat.htm | Kirola | Etapa eta lidergoa Bernalentzat | Azken kilometroan eraso bortitza jo du kolonbiarrak, eta inork ezin izan dio eutsi. Bigarren Ciccone izan da, eta hirugarren Vlasov. | Etapa eta lidergoa Bernalentzat. Azken kilometroan eraso bortitza jo du kolonbiarrak, eta inork ezin izan dio eutsi. Bigarren Ciccone izan da, eta hirugarren Vlasov. | Egan Bernalek indar erakustaldia eman du Italiako Giroko bederatzigarren etapan. Campo Feliceko amaiera berezia zen: lurrezkoa zen ibilbidea —berez eski estaziora materiala igotzeko erabiltzen den bide bat—, eta Bernalek esana zuen bazuela ibilbide hori probatzeko gogoa, izan ere, mendi bizikletan ibilitakoa da kolonbiarra. Gaurkoa hiru asteko itzuli batean irabazi duen lehen etapa izan da.
Ibilbide malkartsua zuen gaurko etapak, baina faborito guztiak batera heldu dira azken mendatera. Gauzak hala, Bernalek erasoa jo duen arte bizirik zegoen eguneko ihesaldia, eta talde nagusiaren aurretik zihoazen Bouchard eta Bouwman. Bernalek, ordea, ziztu bizian hartu die aurrea.
Hasiera batean Giulio Ciccone izan da kolonbiarraren erasoari erantzun dion bakarra, baina ezin izan dio eutsi haren joari. Dena den, eguneko irabazleak zazpi segundu soilik atera dizkie hari eta Vlasovi. Eguneko beste galtzailea sailkapen nagusian bigarren zen Remco Evenepoel izango zela zirudien, baina azken metroetan atzetik aurrera egin eta bigarren postuari eutsi dio txirrindulari gazteak.
Etapa amaieran, maglia rosa berriak argi utzi du mendiko etapetan Giroa hausteko asmoa duela: «Gaur arte ez ditut aurkitu kondizio egokiak, baina datorrena asko gustatzen zait». |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197795/motor-gidari-bat-hil-da-irunen-auto-baten-aurka-jo-ostean.htm | Gizartea | Motor gidari bat hil da Irunen, auto baten aurka jo ostean | Arratsaldeko laurak aldera gertatu da ezbeharra, GI-636 errepidean, Donostiarako noranzkoan. | Motor gidari bat hil da Irunen, auto baten aurka jo ostean. Arratsaldeko laurak aldera gertatu da ezbeharra, GI-636 errepidean, Donostiarako noranzkoan. | Moto gidari bat hil da gaur arratsaldean GI-636 errepidean, Irun (Gipuzkoa) parean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gidariak 44 urte zituen, eta Irungoa bertakoa zen. Arratsaldeko laurak aldera gertatu da ezbeharra, hildakoak gidatzen zuen motorrak eta auto batek elkar jo dutenean.
Larrialdi zerbitzuak iristerako, hilda zegoen gidaria, eta errepidea itxi egin behar izan dute. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197796/rezusta-eta-artola-final-laurdenetara.htm | Kirola | Rezusta eta Artola, final-laurdenetara | Rezustak 14-22 irabazi dio Bengoetxea VI.ari, eta Artola 22-18 gailendu zaio Agirreri. | Rezusta eta Artola, final-laurdenetara. Rezustak 14-22 irabazi dio Bengoetxea VI.ari, eta Artola 22-18 gailendu zaio Agirreri. | Buruz Buruko Txapelketako final-laurdenetan izango dira Beñat Rezusta eta Iñaki Artola. Gaur, final-zortzirenetako bi norgehiagoka jokatu dira Bilboko Bizkaia pilotalekuan, eta, hurrenez hurren, Oinatz Bengoetxea eta Asier Agirre kaleratu dituzte bi pilotariek.
Lehen neurketan zertarako gai den erakutsi du Rezustak. Gaizki hasi du neurketa, pilotakada errazak huts eginez (7-4), baina, neurketan sartu denean, Bengoetxeak ezin izan du haren joarekin. Atzean min egin du bergararrak, baina txokoan ere ondo amaitu ditu hainbat tanto.
Leitzako aurrelariak ez dio garaipena oparitu Rezustari; arriskatu egin du, eta hainbat tanto on egin ere bai, baina 10-12tik 10-17ra erreskadan egindako tantoekin erabaki du partida irabazleak. Datorren ostiralean jokatuko du final-laurdena Rezustak, Danel Elezkanoren aurka, Idiazabalen (Gipuzkoa). 2017an buruz buruko final bat jokatutakoa da Rezusta, Iker Irribarriaren aurka galdu zuena.
Artola nagusi
Arratsaldeko beste neurketa are eta gogorragoa izan da —328 pilotakada, 69 minututan—. Neurketa parekatua eta lehiatua jokatu dute Artolak eta Agirrek. Biak pare-parean joan dira hamaseinako berdinketara arte, eta orduan hartu du olatu ona alegiarrak, eta luze jokatuta gailendu zaio Agirreri.
Gauzak hala, Artolak Mikel Urrutikoetxearen aurka jokatuko du datorren igandean, gaurko jokaleku berean: Bizkaia pilotalekuan. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197797/eibar-bigarren-mailara-jaitsi-da.htm | Kirola | Eibar Bigarren Mailara jaitsi da | Jokoan ezer ez zuen Valentziaren aurka 4-1 galdu dute armaginek. Alavesek 4-2 irabazi dio Granadari, eta Lehen Mailan jarraituko du. Realak, berriz, bosgarren postuan jarraitzeko ezinbesteko garaipena eskuratu du Valladoliden aurka: 4-1. | Eibar Bigarren Mailara jaitsi da. Jokoan ezer ez zuen Valentziaren aurka 4-1 galdu dute armaginek. Alavesek 4-2 irabazi dio Granadari, eta Lehen Mailan jarraituko du. Realak, berriz, bosgarren postuan jarraitzeko ezinbesteko garaipena eskuratu du Valladoliden aurka: 4-1. | Argi-ilunak utzi ditu Espainiako Ligako azken-aurreko jardunaldiak. Bi euskal talde zebiltzan Lehen Mailan jarraitzeko lehian, eta jada biek dakite ziur zein izango den euren etorkizuna: Eibarrek Bigarren Mailan jokatuko du datorren urtean, eta Alavesek, Lehen Mailan. Armaginek 4-1 galdu dute Mestallan, Valentziaren aurka, eta babazorroek 4-2 irabazi diote Granadari Mendizorrotzan.
Zerbait jokoan zuen beste taldea Reala zen. Donostiarrek bosgarren postua eskuratzeko lehia estua dute Betisekin eta Vila-realekin. Hirurek irabazi dute gaur (Realak, 4-1 Valladolidi), eta lehen bezala geratuko da kontua: azken jardunaldiaren aurretik, Realak puntu baten aldea du bere bi aurkariekiko. Azken jardunaldian Sadarren jokatuko du, Osasunaren aurka, eta irabaziz gero txuri-urdinena izango da bosgarren postua.
Gainerako beste bi euskal taldeek, Athleticek eta Osasunak, galdu egin dute liga irabazteko lehian dabiltzan bi taldeen aurka: Real Madrilen kontra Athleticek, eta Atletico Madrilen aurka Osasunak. Ez batek ez besteak ez zuten ezer jokoan, baina ez dizkiete gauzak errazak jarri aurkariei: 0-1 galdu du Athleticek, eta 2-1 Osasunak.
Valentzia 4-1 Eibar
Bolada onean zen Eibar, eta, Valentziak ezer jokoan ez zuela jakinda, armaginek gaur irabaz zezaketela zirudien neurketaren atarian. Ez da hala izan, ordea, eta gaurko porrotarekin Bigarren Mailako taldea da Jose Luis Mendilibarrek zuzentzen duena.
Gauzak azkar jarri zaizkie maldan gora armaginei: Guedesek bigarren minutuan sartu du Valentziaren lehen gola, Solerrek hemetzigarrenean bigarrena, eta Solerrek berak hamar minutu geroago hirugarrena. Itxaropenaren gola Bryal Gilek sartu du, 37. minutuan, eta neurketa hala joan da atsedenaldira: 3-1. Bigarren zatia hasi eta berehala, ordea, bere bigarren gola egin du Guedesek, eta halaxe amaitu da neurketa.
Alaves 4-2 Granada
Eibarrenaren aurkakoa izan da Alavesen norgehiagoka: hasieratik bideratu dute garaipena arabarrek. Pere Ponsek zazpigarren minutuan sartu du lehen gola, eta hogeigarrenean bigarrena Ruben Duartek. Atsedenaldiaren aurretik, abantaila murriztu du Jorge Molinak.
Bigarren zatian, ordea, neurketa berdindu du Puertasek, baina Mendizorrotzara porrotaren mamuak gerturatu orduko uxatu dituzte. Izan ere, berehala erantzun dute etxekoek: hamar minutuan bi gol egin dituzte, eta garaipena ziurtatu dute. Lehen Mailako taldea izango da aurrerantzean ere Alaves.
Reala 4-1 Valladolid
Garaipen erosoena Realak eskuratu du. Ez jaisteko lehian dabilen Valladolid zuen parean, eta erauntsi bat izan dira donostiarrak: 34. minuturako 4-0 aurretik ziren. Goleatzaileak hauek izan dira: Isak bi bider, Silva eta Januzaj. Ohorearen gola De Sousak sartu du, 81. minutuan, baina ez du larritasunik pasatu Alguacilen taldeak.
Athletic 0-1 Real Madril
Real Madrilek ederki sufritu behar izan du San Mamesetik hiru puntuak eramateko. Gaur galduta, Liga irabazteko aukera guztiak galduko zituzten madrildarrek. Neurketa gogorra izan da, eta Nachok 67. minutuan sartutako gol batek erabaki du.
Atletico Madril 2-1 Osasuna
Liderrari susto galanta emateko zorian izan da Osasuna. Lehen Mailan jarraituko zuela ziurtatu zuenetik, itxura ona ematen ari da Arrasateren taldea, eta horixe baieztatu du gaur: Atletico Madrili Ligako lidergoa kendu dio ia.
Neurketa madrildarrek kontrolatu dute, aukerarik onenak ere haiek izan dituzte, baina gola sartu ezinda ibili dira. Azkenean, saria eskuratu duena Osasuna izan da, eta 76. minutuan Budimirrek aurretik jarri ditu gorritxoak. Etxekoek, ordea, ez dute amore eman, eta Lodik norgehiagoka berdindu du, 82. minutuan; azkenean, Luis Suarezek erabaki du partida: 88. minutuan Ligako titulu bat balio dezakeen gola sartu du Uruguaiko aurrelariak. |
2021-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/197798/guk-gkean-egiten-genuena-ez-genuen-egiten-onak-ginelako.htm | Bizigiro | «Guk GKEan egiten genuena ez genuen egiten onak ginelako» | 1977tik nazioarteko lankidetza lanetan dabil Ugarte. Txikitatik irakatsitako «elkartasun espirituak» bultzatuta hasi zen hainbat proiektu garatzen, Behar Bidasoa gobernuz kanpoko erakundea, esaterako. | «Guk GKEan egiten genuena ez genuen egiten onak ginelako». 1977tik nazioarteko lankidetza lanetan dabil Ugarte. Txikitatik irakatsitako «elkartasun espirituak» bultzatuta hasi zen hainbat proiektu garatzen, Behar Bidasoa gobernuz kanpoko erakundea, esaterako. | Gorputzean nabari du adina Agustin Ugartek (Irun, 1932); ez, ordea, buruan: lanean ari da oraindik ere —«lan boluntarioan», argitu duenez, Behar Bidasoa GKE gobernuz kanpoko erakundean. 80 urterekin ikasi zuen ordenagailua erabiltzen, eta ez da geldirik egoten: emailak bidali, gauzak kudeatu, telefonoari erantzun… Besteei laguntzea, boluntario lana, betidanik barru-barruan darama Ugartek, eta horren adibide da haren etxea: paretetan hamarnaka argazki ditu zintzilik, egin dizkioten aitortza guztiekin. Gipuzkoako Foru Aldundiaren eskutik iritsi berri zaio azkena, lankidetza arloan egin duen ibilbidearengatik.
Bizitza osoan egindako ibilbidea aitortu berri dizu Gipuzkoako Foru Aldundiak. Noiz piztu zitzaizun beti besteei laguntzeko grina hori?
16 urterekin piztu zitzaidan. Gazte Langile Katolikoetan sartu nintzen, eta gaixoen zerbitzua sortzen parte hartu nuen, tuberkulosia zuten gaixoei laguntzeko batik bat. Lantegian dirua jasotzen genuen, hilero 2 pezetako ekarpenarekin [0,0120 euro]. 18 urterekin lehen bisita egin nuen tuberkulosia zuten gaixoen erietxe batera, Andazarratera [Asteasu]. Jasotzen genuen diruarekin elikagaiak eta estreptomizina erosten genituen. Andazarrateko erietxea itxi zutenean, Donostiako osasun hirira joaten hasi ginen, oinez; orduan ez zegoen autobusik, ezta autorik ere. Mus, xake eta domino partidak antolatzen genituen gaixoak eta gaixo ez zeudenak elkarrengana hurbiltzeko. Gabonetan, berriz, jaialdiak antolatzen genituen.
Nolatan hasi zinen tuberkulosia zuten gaixoei laguntzen?
Ricardo Alberdi apaizaren eskolakoak ginen, besteak beste, Jose Ramon Amunarriz 2002an Ruandan hil zen misiolaria eta biok. Elkartasuna, maitasuna, anaitasuna eta lana bezalako balioak irakatsi zizkigun. Hark esaten zigun kristauak, sakristian ez ezik, kalean egon behar duela: auzo elkarteetan, sindikatuetan, lantegietan… Ideia horiek motibatu gintuzten.
13 urterekin hasi zinen lanean.
13 urterekin aroztegi batean hasi nintzen lanean, eta, 14 urterekin, Escalante lanparak egiten zituen lantegi batean, 60 urterekin erretiroa hartu nuen arte.
Alberdiren filosofiari jarraituz, sindikatuen mugimenduan sartu zinen gero…
Lantegian, sindikatuen bitartekaria izan nintzen. Adibidez, neskek mutilek baino soldata baxuagoa jasotzen zuten, lan berbera egin arren. Soldatak berdintzea lortu genuen, eta duela 50 urte baino gehiagoko kontuez ari naiz hizketan.
Herri mugimenduan ere ibilitakoa zara…
1960an talde batean elkartu ginen Irunen, orduko egoerak bultzatuta, eta lortu genuen Irungo Udala izatea lehena zinegotziak iruzurrik gabe hautatzen. Apoderatuak edo ahaldunak jarri genituen hautesleku guztietan kontrolatzeko. Garai hartan tertzioka hautatzen zituzten zinegotziak: sindikatuen tertzioa, familiaren tertzioa eta kultur arloko tertzioa. Tertzio bakoitzean bi zinegotzi sartzea lortu genuen. Udalarekin lotuta, hilero, udalbatzarretara joaten nintzen. 13:00etan egiten ziren, eta lantegitik ateratzen nintzen hara joateko. Behin, udalbatzar batean, garai hartako alkate [Antonio] Tejedorrek, publikoari begiratu eta ni ikustean zera esan zuen: «Agustin hemen dago; has daiteke udalbatzarra». Horrez gain, Santiagoko Auzo Elkartea ere sortu nuen.
Beste pasadizo batez ere gogoratu naiz. Garai hartan ez zegoen gizarte segurantzarik, eta mutualitateak izaten ziren. Sektoreka, enpresak eta langileek ekarpenak egin behar izaten zituzten. Metalaren mutualitatean 90.000 langile ginen. Gipuzkoako mutualiatea oso gaztea zen, eta kotizazioen soberakinak Madrilera bidaltzen zituzten. Guk erabaki genuen metalaren arloko diru funtsak Madrilera ez bidaltzea eta beharra zuten familiei ematea. Milaka eskaera jaso genituen.
Oso zaila izango zen horrelako ekintzak diktadurapean aurrera eramatea, ezta?
Oso zaila ere. Pentsa, bi aldiz egon nintzen komisarian.
Zer dela eta?
Laguntza Gorrirako dirua jasotzen genuelako. Behin, Maiatzaren Lehenaren bezperan, Irungo Kale Nagusian genuen lokaleko atea jo ziguten. Bileran geunden barruan. Atea irekitzera joan nintzen, eta, berriro barrura sartu nintzenean, zuri-zuri ikusi ninduten nire kideek. Hiru polizia sartu ziren lokala erregistratzera. Egia esan, ez ziren oso azkarrak, eta gauza handirik aurkitu gabe alde egin zuten. Hurrengo egunean, deklaratzera joan behar izan zuten bilerako zaharrenak eta gazteenak. Bitartean, ni, baratzera joan nintzen genituen helbide guztiak erretzera.
Ez zenuen beldurrik?
Gurasoengatik kezkatzen nintzen, batez ere. Ni inoiz ez naiz izan ausarta; aitzitik, atzean geratu izan naizela esango nuke. Gurasoen etxera deitzen zutenean, ordea, kezkatu egiten nintzen.
Nola egin zenuen jauzia herri mugimendutik nazioarteko lankidetzara?
1977an Ruandara joan zen Jose Ramon Amunarriz misiolaria. Talde berekoak ginen biok, eta Amunarrizek hango errealitatearen berri eman zidan. Laguntza behar zuten. Hainbat lagunekin elkartu nintzen elkartasun espiritu horrek bultzatuta, eta laguntzeko mobilizatzen hasi ginen. Eskutitz pila bat bidali genuen, eta dirua biltzen hasi ginen. Adibidez, txaboletan teilatuak egiteko dirua jaso genuen. Hortik sortu zen Behar Bidasoa, eta, ordutik, hainbat proiektu jarri ditugu martxan.
Zein zen zuen filosofia?
Guk GKEn egiten genuena ez genuen egiten onak ginelako. Bi munduen arteko bidegabekeria sozial bat dago [herrialde garatuak eta ez garatuak], eta haiena zena bueltatu nahi genien guk; alegia, munduaren hegoaldeko herrialdeen kontura iparraldeko herrialdeetan sortzen zen gainbalioa bueltatzea. Elkartasun espiritu horrek bultzatu gintuen. Pribilegiatuak izan gara balio horiek irakatsi zizkigutelako: lana, sakrifizioa, besteei laguntzea, justizia… Ikuspegi horretatik abiatuta, hainbat herrialdetan lan egin dugu: Ruandan, Kolonbian, Paraguain… Gainera, jarraipena duten proiektuak dira denak. Eta giza laguntza ere bidaltzen dugu; oso garrantzitsua izaten da hori, jende askorengana iristen delako. Adibidez, 2010ean Haitiko lurrikara izan zenean, zazpi tona elikagai bildu genituen, hiru edukiontzi. Jendeak ilusioz erantzuten du, baliagarri sentitzen delako.
Zuk zer sentitzen duzu, adibidez, laguntza hori bidaltzean?
Poza. Jendeak ere zoriontzen zaitu, edo bueltan eskutitzen bat jasotzen duzu, eskerrak emanez. Uste dut, zentzu batean, ez dudala ego-rik. Denok dugu ego-a, baina sari horrek, adibidez [aldundiarena], ez didala bizitza aztoratzen. Eta sari garrantzitsua da, ibilbide guztiaren aitortza egin didatelako, azkenean. Baina urteak daramatzat boluntario gisa lanean, eta horrela jarraituko dut; horregatik, ez diot utziko betikoa izateari. Saiatzen naiz apala eta xumea izaten, eta besteei laguntzen.
Frustraziorik nabaritu al duzu noizbait bidean oztoporen bat topatu duzulako?
Ez dut sentitu horrelakorik; alderantziz. 1977an Ruandara dirua bidaltzen hasi ginenean, laguntzak bidaltzeko baimena eskatu behar izaten zitzaion ministerioari, dibisak ezin zirelako bidali. Orduan, nik, txeke bat prestatzen nuen dolarretan, eta nire lankide Juncalek pakete bat egiten zidan lantegian. Txekea liburu baten barruan sartu, eta, nonbaiten, orri zehatz batean, txekea zegoela zehazten nuen. Etxera iritsitakoan, paketea paperean bildu, bizikleta hartu, eta Hendaiako [Lapurdi] posta bulegora joaten nintzen fakturatzera. Inoiz ez zen galdu pakete bakar bat ere. Milaka dolar bidali genituen.
Beti bilatzen zenuten moduren bat, beraz, nahi zenutena lortzeko.
Beste behin, ur eskasia zegoen Ruandan, eta 1989an iturburu bat aurkitu zuten. Iturburu hori, ordea, kanalizatu beharra zegoen, eta Jose Ramon Amunarriz ekin eta ekin ibili zen hori lortzeko. Azkenean, lortu zuen laguntza, baina %30 finantzatu beharra zegoen. Gabonen testuinguruan Jose Ramonekin harremanetan jarri nintzen, kaxa batzuk prestatuta genituela eta; berak eskatu zidan kaxarik ez bidaltzeko, eta, horren partez, proiektua finantzatzeko. Nire baitan pentsatu nuen: «Ez ote gara gai izango kaxak bidali eta proiektua finantzatzeko?». Lanari ekin genion. Eskutitz mordoa bidali genuen, eta, azkenean, bi gauzak egitea lortu genuen.
Hain zuzen, hurrengo egunean, GKE bat sortu behar genuela pentsatu genuen, norbanako bezala ez genuelako inolako berme juridikorik, eta hala sortu genuen Behar Bidasoa, 1989an. Ordutik, proiektuak aurrera eramateko ekarpen mordoa jaso dugu Eusko Jaurlaritzatik, udaletatik, erakundeetatik, enpresetatik… Gure kasuan, gainera, Behar Bidasoak GKE bezala jasotzen dituen diru laguntzak ez ditugu inoiz onartu, eta laguntza guztia proiektuetara bideratu izan dugu. Boluntario bezala aritu gara beti.
Nola ikusten duzu egungo gizartea elkartasunaren ikuspegitik?
Irizpide batzuk behar dira balorazio egokia egiteko, eta nik ez dauzkat. Edozein modutan, berekoikeria eta elkartasuna zegoen lehen. Orain, berriz, ezberdina da; bizimodua aldatu egin da. Etxe parean kafetegi bat dago, eta, orain, 11:30ean, jendea ariko da kafea hartzen. Lehen ez zen horrelakorik. Gizartea asko aldatu da. Propaganda handia dago kontsumoa bultzatzeko. Horrez gain, ziurgabetasun handia dago. Zer izango zen guretzat sei hilabeteko kontratu batekin lan egitea? Edo urtebetekoarekin? Ziurgabetasun handia eragiten du horrek. 25-30 urterekin etxetik alde egin nahi dute gazteek, baina nola?
Pandemia eta krisi garai honetan, nola bultza daiteke elkartasuna?
Galdera interesgarria da. Zein herritan bizi gara? Hasteko, gazteek ez daukate lanik. Unibertsitatea bukatuagatik, gurasoei esker bizi dira. Etsigarria izan behar du. Nola lor daiteke elkartasun kontzientzia hori egoera honen aurrean? Oso zaila da. Kontzientzia hartu behar dugu. Horrez gain, propagandarekin bonbardatzen gaituzte. «Telebistan esan dute…». Baina zuk ez al daukazu nahikoa irizpide errealitatea zer den eta zer ez bereizteko? Irizpideak falta zaizkigu. Ez dugu jaso heziketa zibiko-sozialik horretarako. Alberdiren eskoletan Ikusi, epaitu eta ekin izaten zen gure leloa. Ikusi munduaren errealitatea, iritzi bat eduki errealitate horri buruz eta horren arabera ekin.
Arazoa, agian, ekitea da?
Baina zein baliabide daude ekiteko? Gure garaian modu librean egiten genuen dena. Orain, berriz, alderdi politikoek baldintzatzen dute dena, beren marka utzi behar dutelako. Auzoetan lan egiten has daiteke.
Behar Bidasoan lanean ari zara oraindik ere. Ez duzu etenik…
Hala da. Lehengoan, adibidez, hirurehun posta elektroniko bidali nituen. Orain, adibidez, 2020ko 2.000 memoria iritsiko zaizkit; 500-600 gutunazaletan sartu eta bidaltzeaz arduratuko naiz. Baldintzatuta nago, baina maila horretan lan egin dezaket, eserita. Hankek huts egiten didate, baina burua nahiko ondo daukat. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197799/laguntzak-egon-behar-dira-amiantoa-erretiratzeko.htm | Gizartea | «Laguntzak egon behar dira amiantoa erretiratzeko» | Amiantoa duten hondakinek tratamendu berezia behar dutela gogoratu du Uzkudunek. Haren esanetan, ordea, edozein bazterretan uzten dira sarri. Horrek jendea gaixotzeko arriskua eragiten duela ohartarazi du. | «Laguntzak egon behar dira amiantoa erretiratzeko». Amiantoa duten hondakinek tratamendu berezia behar dutela gogoratu du Uzkudunek. Haren esanetan, ordea, edozein bazterretan uzten dira sarri. Horrek jendea gaixotzeko arriskua eragiten duela ohartarazi du. | 2002an debekatu zuen Espainiako Gobernuak amiantoa merkaturatzea, baina minbizia eragiten duen material hori hainbat eraikinetan dago oraindik. Jesus Uzkudun (Donostia, 1949) Asviamie amiantoaren biktimen elkarteko kidearentzat, oso garrantzitsua da zehazki zer eraikinetan dagoen jakitea, bestela gaixotzen jarraituko baitute langileek. Eraikinen inbentario bat egiteko eskatu diote aldundiari. Egungo amianto gehienak 35 urtetik gora dituela esan du, eta horrek arriskua areagotzen duela gogoratu.
Amiantoa duten eraikinen inbentario bat egiteko eskatu diozue Gipuzkoako Foru Aldundiari. Gaur egun ez dago halakorik?
2002an, guk proposatuta, Eusko Legebiltzarrak onartu egin zuen inbentario bat egitea, baina, ondoren, udalek esaten zuten Jaurlaritzak egin behar zuela, eta Jaurlaritzak, udalek egin behar zutela. Azkenean, ez zuten ezer egin. Orain, Elkarrekin Podemosek egin du proposamena Gipuzkoako Batzar Nagusietan, eta EH Bilduk ere bat egin du. Guri interesgarria iruditu zaigu, eta horregatik bultzatu dugu eskaera. Daukagun informazioaren arabera, Espainiako Gobernuak hondakinei buruzko lege bat onartuko du laster, eta udal guztiak behartuko ditu 2023rako inbentario bat eta amiantoa erretiratzeko plan bat egitera. Europako Legebiltzarrak ere onartuta dauka 2032rako desagertu egin behar duela amiantoak Europatik, eta horretarako planak egin behar direla.
Nola jakin daiteke eraikin batean amiantorik badagoen?
Eraikinak zenbat urte dituen, hori izaten da erreferentzia bat: 1970-1980 inguruan egindako etxeetako tximinietan, teilatu hodietan eta abarretan oso litekeena da amiantoa egotea. Nafarroan, droneekin irudiak hartuz egin dituzte azterketa batzuk. Arkitektoek eta aparejadoreek ere egin dezakete lan hori. Etxeetan eraginkortasun energetikoaren azterketak egin zirenean, sekulako aukera galdu zen. Iparraldean, adibidez, etxe bat erosteko edo saltzeko, amiantorik ez duela ziurtatzen duen egiaztagiria eskatzen dute. Hemen, ordea, sekulako axolagabekeria dago; amiantoak ez duenez kolpetik hiltzen eta gaixotasuna 30 urte ingurura etortzen den…
Eraikin batean amiantoa egote hutsa arriskutsua al da?
Gure teilatuan zuntz zementu amiantoduna badago, kontuan hartu behar dugu 35 urteko bizitza daukala material horrek. Behin bizitza hori pasatutakoan, pixkanaka deseginez joaten da eta zuntzak libratzen ditu; hori da arriskutsua. Urte gutxiago baldin baditu eta ez bada mozten edo horrelako zerbait egiten, ez du arriskurik. Kontua da gaur egun dagoen amianto gehienak 35 urtetik gora dituela eta desegiten ari dela. Horregatik da hain garrantzitsua inbentario bat egotea eta amiantoa non dagoen jakitea. Udalek obrak egiteko baimenak ematen dituzten bezala, esan egin behar dute: ‘Kontuz, hor amiantoa dago, eta zu ez zaude baimenduta erretiratzeko’. Hori ez baldin bada egiten, berriz ere kutsatzen jarraituko dute langileek.
Nola erretiratu behar da eraikinetako amiantoa?
Enpresa espezializatuei dagokie amiantoa kentzea. Langileak traje zuri batzuekin eta maskarak jantzita babestu ohi dira. Hondakinak ere ondo paketatu eta hondakin arriskutsu moduan tratatu behar dira. Zer gertatzen da? Askotan edozein igeltserok kentzen duela amiantoa, eta edozein ibaiertzetan edo mendi bazterretan botatzen direla hondakinak; jendea gaixotzeko arriskua dakar horrek. Izugarrizko axolagabekeria dago.
Eta nori dagokio eraikin pribatuetako amiantoa kentzea?
Etxe pribatu batean, txabolako baratzean, baserri batean edo beste nonbait egonez gero, berez, nagusiari, baina nagusiari esaten badiozu amiantoa erretiratzea ez dakit zenbat kostatuko zaiola, esango du baduela igeltsero bat prezio horren laurdenean kenduko diona. Eta inolako prebentzio neurririk gabe kenduko du, ziurrenik, eta edozein bazterretara botako du. Horregatik, guk esaten dugu laguntzak egon behar direla amiantoa erretiratzeko. Ardura bat behar da, urteetan horrelako produktuak saldu dituzte eta.
Espainiako Diputatuen Kongresuak apirilean onartu zuen tramiterako amiantoaren biktimentzako funts bat sortzea. Zer irizten diozue?
Laster zuzenketak eztabaidatzen hasiko dira, eta zenbat diru jarri ere erabaki beharko dute. Pozgarria da tramiterako onartzea, baina beldur naiz oraindik, ez baitakit zenbat diru jarriko duten. Iruditzen zaigu funts horrek batez ere zenbait biktimari lagundu behar diela. Adibidez, jada desagertuta dauden fundizio txikietan lan egin duten jende asko ari da hiltzen eta gaixotzen. Enpresa txikietan autonomo ibili direnak ere bai. Horiek ez dute aukerarik inori kalte ordainik eskatzeko, eta behar dute erreparazio bat. Gauza bera gertatzen da senarren arropak garbitzen gaixotutako emakumeekin. Horregatik, uste dugu amiantoaren biktimentzako funts horrek asko lagunduko duela justizia eta erreparazio aldetik. Enpresek ere eskatu behar dute barkamena. Txarra izanda ere, bazegoen lege bat, eta bete izan balute, askoz hildako eta gaixo gutxiago izango ziren. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197800/israelek-200-lagun-baino-gehiago-hil-ditu-dagoeneko-gazan.htm | Mundua | Israelek 200 lagun baino gehiago hil ditu dagoeneko Gazan | Atzoko erasoetan 42 lagun hil zituzen. Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseilua atzo bildu zen, baina ostera ere ez zen gai izan adierazpen bateraturik adosteko, AEBek eragotzita. | Israelek 200 lagun baino gehiago hil ditu dagoeneko Gazan. Atzoko erasoetan 42 lagun hil zituzen. Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseilua atzo bildu zen, baina ostera ere ez zen gai izan adierazpen bateraturik adosteko, AEBek eragotzita. | Astebete igaro da Israelek Gazako setioa hasi zuenetik, eta ez du berehalakoan amaituko den itxurarik. Gazako Osasun Ministerioak berriki eguneratutako datuen arabera, 201 lagun hil dira dagoeneko erasoetan, eta 1.253 zauritu. Atzokoa izan zen orain arteko egunik hilgarriena: 43 lagun hil ziren bonbardaketetan; tartean, hamar haur. Zisjordanian beste 21 zibil palestinar hil ditu Israelgo Armadak azken egunotan, erasoaldia salatzeko egindako protesten kontra jota.
Israelgo Armadaren arabera, atzo eraildakoen artean dago Hasam Abu Hardib Jihad Islamikoaren komandantea. Tankeen aurkako misilen arduradunetako bat da, Tel Aviven arabera. Palestinako Maan berri agentziak ere baieztatu du Abu Hardiben heriotza: esan du goizeko lehen orduetan egindako bonbardaketa batek bere etxea suntsitu duela.
Jopuntuan dituen buruzagi islamisten aurkako operazioekin jarraitzeko asmoa duela berretsi du Israelek asteburuan, eta, argudio hori baliatuta, erasoak egiten jarraitzen du. Armadak ez du adierazpenik egin hildako eta zauritutako zibilen inguruan, baina etengabe ematen du milizien aurkako operazioaren berri. 820 «helburu terrorista» jo eta 130 «terrorista» baino gehiago «neutralizatu» dituela adierazi du. Gainera, armadak jakinarazi du Hamasek Gazan eraikitako tunel baten hamabost kilometro eta Hamaseko komandanteen bizileku ziren bederatzi etxe suntsitu dituztela.
Zuzeneko erasoen ugaritzeak ez ezik, horiek utzitako ondorioek ere larriagotu dute Gazako egoera azken egunetan. Zenbait ospitale eta osasun etxe suntsitu ditu Israelek, eta ukitu ez dituenak gainezka egitear daude. Hala adierazi dio Youmna Al Sayed Gazako kazetariak Al Jazeera telebista kateari: «Ospitaleak baliabiderik gabe geratzen ari dira; korridoreak ohez eta koltxoiez beteta daude». Lurralde okupatuan zirrara eragin du, halaber, bi mediku entzutetsuren erailketak. Atzo goizean, Al-Shipa ospitaleko barne medikuntzako zuzendari Ayman Abu al-Ouf hil zuten, bere senideekin batera, misilekin egindako eraso batean. Beranduago jakin zen Mooein Ahmad al-Aloul neurologoa ere hilda zegoela, bere etxea bonbardatu ostean.
Gainera, zeresana ematen du oraindik Al-Jalaa dorrearen aurkako erasoak. Nazioarteko dozenaka komunikabideren egoitza den eraikina bonbardatu eta erabat suntsitu zuen Israelek larunbatean. Eraikina Hamaseko kideek erabiltzen zutela argudiatu zuen armadak, baina ez zuen inolako frogarik eman horren inguruan. Europako Batasunak gaitzetsi egin du erasoa, baina baztertu egin du Israelen aurkako inolako neurririk hartzea. Peter Stano Atzerri bozeramaileak adierazi du «oso kezkagarria» dela, eta hedabideen lana goratu du, nabarmenduz «are garrantzitsuagoa» dela lan hori gatazken testuinguruan.
NBE, AEBen menpe
Nazio Batuen Segurtasun Kontseilua atzo bildu zen, baina ez zen gauza izan adierazpen bateratu bat plazaratzeko, Ameriketako Estatu Batuek galarazi zutelako. Edonola ere, NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek ohartarazi du gatazkak eskualde osoa eraman dezakeela «geldiezinezko larrialdira», eta indarkeria berehala gelditzeko eskatu du.
Palestinako Atzerri ministro Riyad al-Malikik salatu egin zuen Israelek larunbatean Satiko errefuxiatu eremua bonbardatu izana. Abu Hatab familako hamar kide hil zituen erasoak, eta bakarrik bost hilabeteko haur bat salbatu zen.
Tel Avivek NBEn duen ordezkari Gilad Erdanek joan zen astearen hasieran Hamasen suziri batek hildako hamar urteko neskato bat ekarri zuen gogora; esan zuen Israel «azpiegitura terrorista desegiteko eta biktima zibilak saihesteko ahalegin heroikoa» egiten ari dela.
Gatazka bigarren astean sartu da. Gazan dauden behatzaileek esan dute Israel zelai hutsak eta Hamasen hustutako baseak bonbardatzen ari dela azken orduetan. Talde palestinarrak, bitartean, irismen motzeko suziriak jaurti ditu, larunbatean Israelen barrurago sartzeko moduko suziriak jaurti ostean.
NBEren erresoluzioa blokeatu ostean, AEBetako presidente Joe Bidenek esan du lanean ari dela israeldarrekin eta palestinarrekin, baina ez du su-etenik edo bakerik jarri helburu gisa, baizik eta «lasaitasun iraunkorra». Grabaturiko mezu batean adierazi duenez, palestinarrek eta israeldarrek «berdin merezi dute bakean eta segurtasunean bizitzea, eta neurri berean gozatzea askatasuna, aberastasuna eta demokrazia».
Euskal Herrian bezala, nazioartean ere protestak egin dituzte asteburuan. Quebecen istiluak gertatu ziren Palestinarren eta Israelen aldekoen artean.
Kanadako Lehen ministro Justin Trudeauk salatu egin zituen istiluak gero. «Edonork dauka era baketsuan biltzeko eta bere burua askatasunez adierazteko eskubidea Kanadan. Baina ezin dugu toleratu eta ez dugu toleratuko antisemitismoa, islamofobia eta edozein motako gorrotoa». |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197801/erck-eta-juntsek-oinarrizko-ituna-adostu-dute-elkarrekin-gobernua-osatzeko.htm | Mundua | ERCk eta Juntsek oinarrizko ituna adostu dute, elkarrekin gobernua osatzeko | ERCk Barne Departamenduaren ardura hartuko du, lehen aldiz, Kataluniako hainbat hedabideren arabera. Eguerdian prentsaurrekoa eman dute Pere Aragonesek eta Jordi Sanchezek, egoera desblokeatu duen ituna azaltzeko. | ERCk eta Juntsek oinarrizko ituna adostu dute, elkarrekin gobernua osatzeko. ERCk Barne Departamenduaren ardura hartuko du, lehen aldiz, Kataluniako hainbat hedabideren arabera. Eguerdian prentsaurrekoa eman dute Pere Aragonesek eta Jordi Sanchezek, egoera desblokeatu duen ituna azaltzeko. | Gaur goizean heldu da adostasuna, aste askoren buruan. Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidente egiteko eta elkarrekin gobernua osatzeko oinarrizko ituna adostu dute ERC eta Junts alderdiek. Bi alderdiek argitaraturiko ohar baten arabera, «Juntsen idazkari nagusi Jordi Sanchezen eta Esquerra Republicanako koordinatzaile nazional eta presidentetzarako hautagai Pere Aragonesen bi eguneko lanaren ostean, oinarrizko ituna adostea lortu dute bi alderdiek asteburu honetan». Orain, alderdi bakoitzeko exekutiboei aurkeztuko dizkiete itun oinarriak, eta espero da akordioren bi protagonistek, Sanchezek eta Aragonesek, eguerdian egin dute agerraldia adostasuna azaltzeko. Aragonesek berak hartu du hitza lehenik, eta barkamena eskatu du negoziazioak luzatu izanagatik, baina nabarmendu du «gobernu sendo bati» bide emango diola akordioak. «Politika aurrerakoiekin konprometitutako gehiengo independentistako gobernu bat izango dugu, zeinak jendearen eta nazioaren alde lan egingo duen, eta presoen amnistia eta autodeterminazio eskubidea izango dituen lehentasun».
Sanchez ere bat etorri da Aragonesekin, eta barkamena eskatu du elkarrizketak horrenbeste astez luzatu izanagatik. JxCateko idazkari nagusiak nabarmendu du akordioak bateratu egiten dituela «independentismoaren ikuspegi nagusiak», eta gaineratu «elkarlanerako testuingurua» bermatzen duela. «Gatazka politiko bat dugu konpontzeko, eta hori da gaur hartzen dugun konpromisoa. Ziurrenik gaurko egunak jende asko egingo du zoriontsu, eta ziurrenik betikoak esaten arituko dira gobernu honek huts egingo duela, baina oker daude, eta legealdi honen amaieran frogatuko dugu». Sanchezek gogoan izan ditu erbestean eta espetxean daudenak ere, eta iragarri du Europan lortuko dutela «Espainiak ukatutako justizia».
Bi alderdiek «barkamena» eskatu diete katalanei, ituna lortzea «horrenbeste luzatu» izanagatik, eta koalizio gobernua osatzeko hitza eman dute, herritarren konfiantza berreskuratzeko. CUPekin lanean jarraituko dutela adierazi dute, eta itunaren helburua Kataluniako Errepublika lortzea dela berretsi dute.
CUP alderdiak begi onez ikusi du itunaren iragarpena. «Prestatu behar dugu autodeterminazioa gauzatzeko legegintzaldi honetan», esan du CUPeko diputatu Carles Rierak. Akordioa «datu positiboa» dela gaineratu du. Azaldu duenez, ziur da CUP ez dela bat etorriko ERCk eta JxCatek sinaturiko gauza askorekin, baina bi alderdioi eskatu die ez ukitzeko CUPek ERCrekin Aragones presidente egiteko joan zen astean sinaturiko ituna.
Akordioa indarrean sartu ahal izateko, baina, militanteek berretsi behar dute oraindik, eta hori bihar eta etzi egitea espero da. Jarraian, ostegun edo ostiralean, egingo litzateke inbestidura saioa Kataluniako Parlamentuan. Aragones Generalitateko presidente karguan egonda hasiko lituzkete Madrilekiko elkarrizketak. Hala aurreratu du Miquel Icetak, Espainiako Lurralde Politikarako ministroak. Pozik ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidente Elisenda Paluzie ere. Hark eskatu die koaliziokideei norabide argi bat har dezatela independentziaren alde: «Independentismoaren aurkako errepresioa etengabekoa da. Ekimen politikoa berreskuratu behar dugu».
JxCaten eta ERCren arteko akordioa ez da, hala ere, denen gustukoa izan. Catalunya en Comu alderdiko eledun Joan Menak egotzi die Esquerrakoei «emandako hitza urratu» izana, eta aurreratu dute ez dutela Aragonesen hautagaitzaren alde bozkatuko inbestidura saioan. «Jendeak ez du galdetuko zer egingo duen gobernuak, badakielako ez duela ezer egingo. Jendeak jakin nahi duena da zenbat iraungo duen gobernu berriak».
Hiru hilabete pasatu dira Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetatik, eta JxC Junts per Catalunyarekin abiatu zituen negoziazioak trabatuta zeuden. Pere Aragones Generalitateko jarduneko presidenteordeak apirilaren hasieran esan zuen ERCk gutxiengoan gobernatzeko aukera aipatu zuela. «Orain arte inbestidura akordioa eragotzi duten oztopoak aldaezin dira oraindik ere. Bion arteko distantzia handiegia da», adierazi zuen maiatzaren 8an.
Independentistek gehiengo osoari eutsi zioten iragan otsaileko bozetan, 135 aulkitik 74 bilduta: ERCk 33 eserleku lortu zituen; JxCk, 32; eta CUPek, bederatzi. Hala, hauteskundeak egin eta hilabete eta erdira, ERCk eta CUPek akordio bat lortu zuten, eta, harrez geroztik, JxCren baiezkoa falta zen Aragonesen inbestidurarako.
Ardura banaketa
Kataluniako hedabideetan hasi dira dagoeneko zabaltzen nork hartuko dituen Generalitateko ardura postuak. Vilaweb-en arabera, ERCk Barne Saila kudeatuko du, eta horren sailburu izateko bolo-bolo dabiltzan izenen artean Roger Torrentena dago. Kultura ere ERCren esku geratuko litzateke, iturri beraren arabera. Junts per Cat alderdiak Osasun departamendua hartuko luke, «ziurrenik Josep Maria Argimon buru». Gaur Osasun Publikoaren idazkaria da Argimon.
JxC alderdiak Atzerri Politikaren ardura hartuko luke, eta hori orain arte ERCren esku egon da. Feminismoen Idazkaritza sortuko litzateke, ERCren ekimenez. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197802/bi-pertsona-hil-dira-zisjordanian-sinagoga-bat-erorita.htm | Mundua | Bi pertsona hil dira Zisjordanian, sinagoga bat erorita | Poliziaren arabera, 650 lagun zeuden Givat Zeev kokaguneko gune erlijiosoan. Eraikinak ez zituen oraindik beharrezko baimenak. | Bi pertsona hil dira Zisjordanian, sinagoga bat erorita. Poliziaren arabera, 650 lagun zeuden Givat Zeev kokaguneko gune erlijiosoan. Eraikinak ez zituen oraindik beharrezko baimenak. | Zisjordania okupatuan izan zen ezbeharra, igande gauean, Givat Zeev kokagune juduan. Sinagoga bat behera erori zen, barruan jai erlijioso bat ospatzen ari zirenean. Une hartan 650 lagun zeuden bertan. Larrialdi zerbitzuen arabera, bi dira hildakoak —12 urteko mutil bat eta 40 urteko gizonezko bat—, eta ehunka zaurituak.
Poliziak azaldu duenez, sinagoga amaitu gabeko eraikin batean zegoen kokatua, eta ez zituen oraindik zabaltzeko behar zituen baimen guztiak. Zauritu gehienek kolpe arinak dituzte, baina bost larri eraman behar izan dituzte erietxera, eta beste hamar tokian bertan artatu behar izan dituzte.
Meron mendian gertatutako ezbeharretik bi astera gertatu da bigarren hau. Orduan, gutxienez 44 pertsona hil eta 150 inguru zauritu ziren, Israelgo ipar-ekialdean egindako erlijio ekitaldi batean. Meron mendiaren magalean milaka pertsona baturik zeuden, Lag B'Omer jaialdirako, eta jende pilaketa bat gertatu zen. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197803/eusko-alkartasuneko-sektore-kritikoak-biltzar-bat-eskatu-du-eh-bilduren-barruan-bizi-duten-bazterketarekin-kezkatuta.htm | Politika | Eusko Alkartasuneko sektore kritikoak biltzar bat eskatu du, EH Bilduren barruan bizi duten 'bazterketarekin' kezkatuta | Sorturen «bokazio fagozitatzailea» salatu dute kritikoek, Gasteizen plazaratu duten manifestu batean. | Eusko Alkartasuneko sektore kritikoak biltzar bat eskatu du, EH Bilduren barruan bizi duten 'bazterketarekin' kezkatuta. Sorturen «bokazio fagozitatzailea» salatu dute kritikoek, Gasteizen plazaratu duten manifestu batean. | EH Bilduren «koalizio izaera» berreskuratu nahi dutela adierazi dute Eusko Alkartasuneko kritikoek. Horretarako, alderdiaren barneko biltzar bat egitea proposatu dute, «alderdia hausteko gogorik gabe». Kritikoen esanetan, koalizioak «bloke zabal, aurrerakoi eta abertzalea» izan beharko luke. Eusko Alkartasuna EH Bilduren esanetara jarri dela uste dute kritikoek, eta «egoerari buelta emateko» asmoz eskatu dute biltzarra egiteko.
Urrian ere 600 sinadura bildu zituen alderdiko sektore horrek, kongresu bat eskatzeko. Karlos Garaikoetxea lehendakaria eta Maiorga Ramirez EAko sektore krikikoaren burua izan dira Gasteizen, manifestuaren aurkezpenean. EH Bildu koalizioaren barnean EAk bizi duen «marjinazioarekin» kezkatuta agertu da sektorea, eta azaldu dute Sortu koalizioaz «jabetzen» ari dela: «Ezker abertzale historikoaren baldintzetara mugaturik dago, haren iraganak eta erradikalismo ideologikoak baldintzatuta». Hori kaltegarria dela irizten diote, ez bakarrik EArentzat, baita koalizioarentzat ere. Izan ere, Sorturi leporatu diote kontuan ez hartzea «ideologia eta kultura politiko ezberdinak» daudela, «hasi ezkerreko zentrotik eta ezker muturreraino». Azken horrekin hitzarmenak egin ditzaketela ere adierazi dute, baina harekin «nahastu» gabe.
Hainbat neurri proposatu dituzte EH Bilduren hasierako ideia hori berreskuratzeko: izendapen bakoitzerako «konpromiso programatikoak» adostu behar direla diote, eta adostu ez diren gaietan alderdi bakoitzaren «askatasuna eta independentzia» bermatu behar direla. Horrez gain, koalizioen «berezko aniztasunarekin errespetuzko arauak» eskatu eta, horri bide emateko, EH Bilduko zerrendetan alderdien ordezkaritza edo txandakako bozeramaileak aldarrikatu dituzte, besteak beste. Era berean, koalizioaren programak «oinarri abertzale eta aurrerakoi zabaleko programa adostuak» izan daitezela ere eskatu dute. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197804/bi-emakumek-laquosexu-orientazioarengatik-zeharkako-diskriminazioaraquo-pairatu-zuten-ertzaintzarako-probetan.htm | Gizartea | Bi emakumek «sexu orientazioarengatik zeharkako diskriminazioa» pairatu zuten Ertzaintzarako probetan | Gasteizko epaitegi batek ebatzi duenez, Ertzaintzak hartu egin beharko ditu diskriminaturiko emakumeak. Eusko Jaurlaritzako Berdindu zerbitzuak adierazi du beharrezkoa dela «gure gizartean oraindik indarrean dauden diskriminazioen aurkako borroka sendotzea», LGTBIfobiaren Aurkako Egunaren harira. | Bi emakumek «sexu orientazioarengatik zeharkako diskriminazioa» pairatu zuten Ertzaintzarako probetan. Gasteizko epaitegi batek ebatzi duenez, Ertzaintzak hartu egin beharko ditu diskriminaturiko emakumeak. Eusko Jaurlaritzako Berdindu zerbitzuak adierazi du beharrezkoa dela «gure gizartean oraindik indarrean dauden diskriminazioen aurkako borroka sendotzea», LGTBIfobiaren Aurkako Egunaren harira. | ELA sindikatuak jakinarazi duenez, Administrazioarekiko Auzien Gasteizko 3. Epaitegiaren epai batek ebatzi du Ertzaintzaren 27. promozioko hautaketa prozesua gainditu zuten bi emakume diskriminatu egin zituztela. Ebazpenaren arabera, Ertzaintzaren partetik «sexu joeragatiko zeharkako diskriminazioa» egon zen.
Epaitegiak derrigortu egin du Segurtasun Saila bi emakumeak «gaitzat» ematera, eta praktiketako agente izendatzera.
Bi hautagaiek arrakastaz gainditu zuten hautatzeko prozesu osoa, baina atzera bota zituzten soziograma deituriko proban.
Duela bi urte egin zuen salaketa ELAk. Arkautiko Akademiako zuzendariari adierazi zion «oso gertaera larriak» jazotzen ari zirela 27. promozioa gainditu zuten ikasleen prestakuntza prozesuan. «Zuzenean zein zeharka genero, sexu aniztasun, jatorri edo beste mota bateko bereizkeriak» gerta zitezkeela ohartarazi zion. Sindikatuak salatu duenez, akademiak ez zituen arazoak zuzendu. Eusko Jaurlaritzaren aurrean ere salaketa egin zuen sindikatuak. Adierazi duenez, hark ere ez zuen ezer egin. Azkenean, auzitara jo zuten bi hautagaiek, eta haiek arrazoia eman diete.
Sindikatuak eskatu dio Barne Sailari epaia berehala betetzeko, akademiako ebaluazio zerbitzuaren arduradunak kargutik berehala kentzeko, hautaketa prozesutik soziograma baztertzeko, eta han den prestakuntzaren inguruko eztabaida zabaltzeko.
Sindikatuak salatu duenez, soziograma deritzon probak hautagaien arteko bazterketa bultzatzen du. «Generoagatik, sexuagatik, jatorri politikoagatik eta abarrengatik» diskriminatzeko modua ematen duela adierazi du. Galdetegi bat da soziograma. Horretan, hautagaiek euren kideen inguruko galderak erantzun behar dituzte; esaterako, norekin aterako zinateke patruilatzera?, edo norekin ez zenuke arrisku egoera batean egon nahi? ELAren arabera, proba «ezkutuko anaia handia» da, eta, diskriminazioari bide emateaz gain, «korporatibismoa eta lankideen arteko mesfidantza saritzen» ditu.
LGTBIfobiaren aurkako eguna
Gay, lesbiana, transexual, bisexual eta intersexualekiko gorrotoaren aurkako eguna ospatzen da gaur munduan. Horren harira, ohar bat plazaratu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saileko Berdindu zerbitzuak.
Horretan, «berdintasunerako eskubidearen eta sexu orientazio eta generoagatiko diskriminaziorik ezaren alde lan egiten» jarraituko dutela adierazi dute.
Salatu dutenez, koronabirusaren izurriak eragin duen egoerak «eragin handia» eduki du kolektiboan, desberdintasun arrakalak handitu dituelako. Gogoratu dutenez, Nazio Batuen Erakundean ordezkaritza duten estatuetatik 69tan oraindik zigortu egiten dituzte sexu bereko helduen artean adostutako sexu ekintzak.
«Gaur egun, oraindik ere beharrezkoa da gure gizartean oraindik indarrean dauden diskriminazioen aurkako borroka sendotzea. Gizarte osoaren erantzukizuna, diskriminazio eta indarkeria mota guztien aurka borrokatzeko. Euskadi inklusiboa eta askotarikoa aldarrikatzen dugu, aniztasuna aztergai dugun esparrutik ulertuta, baina baita bere osotasunean ere». |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197805/productos-tubularesen-hiru-eguneko-greba-hasi-dute.htm | Ekonomia | Productos Tubularesen hiru eguneko greba hasi dute | Lan hitzarmena berritu nahi dute, eta indarrean dagoen aldi baterako erregulazioa bukatzea. | Productos Tubularesen hiru eguneko greba hasi dute. Lan hitzarmena berritu nahi dute, eta indarrean dagoen aldi baterako erregulazioa bukatzea. | Hiru eguneko bi greba saiora deitu dute sindikatuek PT Productos Tubulares enpresan (Trapagaran, Bizkaia). Horietako lehenengoa da gaurkoa, eta, ELAren arabera, arrakasta handia izaten ari da.
Enpresa hitzarmenaren negoziazioa berriro hasteko ekin diote grebari PTn, aurrekoa duela lau urtekoa baita. Lan itun horrek hiru baldintza bete behar dituela uste dute sindikatuek: langileek galdutako erosahalmena berreskuratzea, lantaldea berritzeko neurriak hartzea, eta zuzendaritzak bere industria proiektuaren berri ematea, «langileen ordezkariek askotan eskatu arren susmagarriki ezkutatu egiten baitu».
PTko langileek badute beste eskaera bat: indarrean dagoen aldi baterako erregulazioa bertan behera geratzea. Sindikatuek uste dute ez dela beharrezkoa, eta lantegi barruan malgutasuna ezartzeko tresna bat baizik ez dela.
Tubos Reunidosen egoera
Tubos Reunidos taldeko enpresa da PT. Egoera zailean dago Arabako hodigilea, pandemiak are gehiago okertu baitu haren aurreko egoera ahula. Bosgarren urtez jarraian, galerekin amaitu zuen 2020. urtea: 101,3 milioiko zuloa iaz, 2019an izandakoa halako bi. Horregatik, erreskatea eskatu dio Espainiako Gobernuari. Sindikatuak kexu dira Tubos Reunidosen kinka txarra argudiatu duela zuzendaritzak lan hitzarmenari buruzko negoziazioak ez hasteko. «Zuzendaritzak ez du esaten talde horren barruan Productos Tubularesek gaur egun bideragarritasuna eta etorkizuna duela».
Gainera, kexu dira enpresako presidente berriari ordainsari «neurrigabea» emango diotelako —urtean 450.000 euro ingurukoa, 160.000 euroko hobariarekin—, noiz eta langileek azken lau urteetan soldatak izoztuta eduki dituzten honetan. «Aitzitik, administrazio kontseiluak %81 igo ditu ordainsariak 2019an jasotakoarekin alderatuta». |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197806/zergatik-izan-da-ametsa.htm | Kirola | Zergatik izan da «ametsa»? | Denboraldi eskasa egitearen ondorioz jaitsi da Eibar Bigarren Mailara. Zelaian ez du ia ezertan asmatu, baina ardurak klub osora zabaldu behar dira. | Zergatik izan da «ametsa»?. Denboraldi eskasa egitearen ondorioz jaitsi da Eibar Bigarren Mailara. Zelaian ez du ia ezertan asmatu, baina ardurak klub osora zabaldu behar dira. | Eibarrentzat «ametsa» izan da kluba Lehen Mailan izatea. Horrela definitu zuen atzo sare sozialetan, behintzat. Esnatu da, hortaz, eta izerditan izu esnatu ere, azkeneko denboraldiko ametsa gaiztoa izan baita. Ondorioa: Bigarren Mailara. Gauzak ez dira berez gertatzen askotan gertatzen direnean, eta 37 jardunaldi asko da gauzak zuzentzeko. Ez, Eibar ez da zorte txarragatik jaitsi. Gauzak gaizki egiteagatik doa behera: zelaian eskas, eta zelaitik kanpoko erabakietan ere, zalantzak baino haratago doazen galdera txarrak.
Zelaikoa idatzi gabeko liburu bat izaten da denboraldia hasi aurretik. Baina liburuak azal bat izaten du, letra estilo bat plazara atera aurretik, eta hori ez da izaten jokalarien ardura. Agintariena baizik: kirol zuzendaria, honen gainetik dagoen admisnistrazio kontseilua, eta lehen galdera hemen: entrenatzailearena ere bai? Kontuak kontu, Eibarrek sasoi honetan atera duen liburua ez da irakurtzeko modukoa izan. Azala eta letra estiloa itsusiak zirelako hasieratik —eta bazen horren beldurra eta susmoa baloia jokoan jarri baino lehen—, eta, gero, jokalariak egindakoa ez delako nahikoa izan «amesten» segitzeko.
>Zelaikoa (1): bi areatan erabakitzen da futbola. Ez hor bakarrik, baina baieztapena ulergarria da. Erraza da ulertzen: golik sartzen ez duenak bizirik irauteko modu bakarra gol gutxi jasotzea da. Eibarrek, ez bat, ez bestea. 29 gol bakarrik dauzka sartuta 37 partidatan, eta 51 sartu dizkiote. Kalkuluak eta batezbestekoak atera: beldurgarriak dira. Zenbaki horiekin, Bigarren Mailara joatea da normalena. Beste gabezia handi bat, aurreko sasoietan gertatu ez dena: Ipuruan bi partida baino ez ditu irabazi [beste bat irabaz dezake, Bartzelona menderatzen badu larunbatean, azkeneko jardunaldian]. Sikiera etxetik kanpo berdindu balu etxeko ekarpen eskasa... Baina ez: lau partida irabazi ditu. Gutxi ez dira, baina etxekoa hain izan da eskasa... Miraririk ez.
>Zelaikoa (eta 2): jokoa, estiloa, jokatzeko modua. Jakina da nola jokatzea gustatzen zaion Jose Luis Mendilibarri. Erritmo bizia, aurkariaren zelaian baloia, erdiraketak hegaletatik, errematerik ez bada bigarren baloia hartu, berriz hegaletara eraman baloia, erdiratu eta segi horrela. Defentsan ere, aurkaria haren zelaian izatea gustatzen zaio. Presioa ahalik eta goren, eta, baloia zelai zati horretan galdutakoan ere, presioa. Hori dena egin ezean, talde hauskorra da Mendilibarren Eibar. Lehen Mailan haren ardurapean sei denboraldiz izan da taldea, eta noiz ibili da urrutien entrenatzaileari hainbeste gustatzen zaion estilotik? Galdera hau ez da zalantzaz beteriko txar horietakoa, ez. Erantzuna erraza du: denboraldi honetan. Ondorioa: Bigarren Mailara.
>Zelaitik kanpokoa (1): galdera txarra orain. Noren erantzukizuna da taldea gai ez izatea Mendilibarren estilora jokatzeko? Entrenatzailearena? Ez du ematen, aurreko denboraldietako talde guztiak moldatu baitira, lehenago edo geroago. Azkenean, estiloa edozein izanda ere, futbolean jokatzeko abilezia behar da, eta gutxieneko ezaugarri batzuk eduki behar dituzte jokalariek: teknikoak, taktikoak, psikologikoak... Ez dute askorik erakutsi, eta erakutsi dutenak oso gutxi izan dira. Oso gutxirekin ezin da Lehen Mailan iraun. Maila oneko jokalariak izan ditu Eibarrek aurreko sasoietan, baina gero eta gutxiago. Zergatik? Dirua kobratu izan du hiruzpalau jokalariren salmentarekin, baina asmatu behar zutenek ez dute asmatu ordezkoekin.
>Zelaitik kanpokoa (eta 2): zerbaiten beldur denari gertatu egiten zaio beldurra dion hori. Eibarren, klubean eta inguruan, oro har, beti egon da ustea Lehen Mailakoa bukatu egingo zela egunen batean. Horrela pentsatzen denean, urruti baino gertuago egoten da ikusi nahi ez den hori. Mentalitate kontua. Zergatik bukatu behar zuen egunean batean «ametsak»? Zergatik ez sinetsi Lehen Mailakoa betiko izan zitekeela? Zenbat era gorago jarri helburua, aukera gehiago horra gerturatzeko; eta, lortu ezean, behera ez gerturatzeko aukera ere handiagoa. Betiko ez zela esan dutenek, eta klubaren barruko informazioa dutenek, zer dakite? Beste galdera txar bat: dirua gastatzeko moduarekin al du lotura? Asko gorde eta gutxi gastatu, beti izan da hautsi ezinezko zerbait Eibarren. Baina, hala izan bada klubean, «ametsa» hautsi du. Edo gastatu dena ondo gastatu al da? Bistan da ezetz. Zelaira begiratu baino ez dago. Eta hori zelaitik kanpokoen ardura da. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197807/independenteak-eta-ezkerra-nagusi-txileko-batzorde-konstituziogilerako-bozetan.htm | Mundua | Independenteak eta ezkerra nagusi Txileko batzorde konstituziogilerako bozetan | Zerrenda bakarrean bilduta aurkeztu diren eskuineko alderdiek ez dute lortu eserlekuen herenak eskuratzea, eta 155 aulkitik 38 bakarrik lortu dituzte. Boto gehien jaso duen ezkerreko hautagaiari eginiko elkarrizketa argitaratu zuen BERRIAk larunbatean. | Independenteak eta ezkerra nagusi Txileko batzorde konstituziogilerako bozetan. Zerrenda bakarrean bilduta aurkeztu diren eskuineko alderdiek ez dute lortu eserlekuen herenak eskuratzea, eta 155 aulkitik 38 bakarrik lortu dituzte. Boto gehien jaso duen ezkerreko hautagaiari eginiko elkarrizketa argitaratu zuen BERRIAk larunbatean. | Emaitza onak lortu dituzte ezkerreko alderdiek, baina Txileko batzorde konstituziogilea osatzeko bozetan hautagai independenteak izan dira nagusi. Alderdien babesik gabe aurkeztu diren hautagaientzat izango dira eserlekuen ia herenak, 48. Botoen %96,2 zenbatuta, argi geratu da feminismoaren, ingurumenaren edo hezkuntzaren alde egin dutenek lortu dutela babes gehien.
Ezkerrean boto gehien jaso duen hautagaia Fernando Atria izan da, Indar Komuna mugimenduko presidentea. Hari eginiko elkarrizketa argitaratu zuen BERRIAk larunbatean: «Konstituzioa aldatzen ez den bitartean, egoerak berdin segituko du».
Bigarren tokian geratu dira ezkerreko alderdiak ordezkatzen dituzten bi zerrendak: 27 aulki lortu ditu Apruebo Dignidadek, eta 25 Lista del Apruebok. Eskuinak eskuratu du ordezkaritzarik txikiena: 38 eserleku. Zerrenda bakarrean aurkeztu dira eskuineko alderdi nagusiak bozetara, eta inkestek aurreikusten zuten ordezkarien herenak lortu zitzaketela, baina kopuru horretatik urrun geratu dira Augusto Pinochet diktadorearen garaiko konstituzioa erreformatzearen aurka egin zutenak. «Ez dago zalantzarik alde batetik besterako porrota dela gurea, eta horrek zer pentsatua eman behar liguke», aitortu du bart Mario Desbordesek, eskuineko Renovacion Nacional alderdiko presidentetzarako hautagaiak.
Hala, hautagai independenteek zehaztuko dituzte konstituzio berriak izango dituen lerro nagusiak, nahiz eta ezin izango dituzten erabakiak bakarrik hartu, ez baitituzte lortu horretarako behar diren bi herenak. Baina, haien proposamenak gehienbat ezkertiarrak eta aurrerakoiak izanik, pentsatzekoa da ezkerreko alderdien babesa izango dutela.
Batzar konstituziogileak urtebeteko epea izango du orain testu berri bat idazteko, eta, behin hura adostuta, erreferendumera eramango dute, herritarrek berretsi dezaten. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197808/esportazioek-goranzko-bidea-hartu-dute-58-handitu-dira-aurten.htm | Ekonomia | Esportazioek goranzko bidea hartu dute: %5,8 handitu dira aurten | Europako Batasunak eta AEBek akordioa lortu dute muga zergak ez igotzeko. | Esportazioek goranzko bidea hartu dute: %5,8 handitu dira aurten. Europako Batasunak eta AEBek akordioa lortu dute muga zergak ez igotzeko. | Ekonomia suspertzen ari den beste arrasto bat iritsi da: aspaldiko partez, kanpo merkataritza handitzen ari da. Aurtengo martxoan 3.200 milioi euroren salmentak egin dituzte Hego Euskal Herriko enpresek eremu horretatik eta Espainiatik kanpo, iazko martxoan baino ia 850 milioi gehiago (+%36). Kontuan hartu behar da iazko martxoaren bigarren hamabostaldian amildu egin zirela esportazioak, herrialde gehienak itxi egin zirenean oinarrizko produktuetarako izan ezik.
Martxoko susperraldiaren ondoren, urte hasiera kaskarra alde batera utzi, eta zenbaki positiboetan da berriz kanpo sektorea. Guztira, 8.365 milioi euroren esportazioak egin dituzte urtarriletik martxora, iaz epe horretan baino %5,8 gehiago. Arabak (+%12,1) eta Bizkaiak (+%10,9) izan dituzte hazkunderik handienak. Apalagoa izan da Gipuzkoan (+%4,2), eta negatiboa da oraindik Nafarroan (-%2,1).
Ekipamendu ondasunak dira (makinak, trenak...) Hego Euskal Herriak gehien esportatzen dituenak, baina urteko lehen hiruhilekoan %3,6 jaitsi dira produktu horien salmentak. Handitu egin dira, berriz, autogintzarenak, %13,3 hain zuzen ere; esportazioen %57 dira. Inportazioak ozta-ozta itzuli dira zenbaki positiboetara: iaz baino %0,2 handiagoak izan dira aurten, martxoan %20,2ko gorakada izan ondoren. Hauek dira esportazioen jomuga nagusiak: Alemania (%16,8), Frantzia (%16,4), Erresuma Batua (%7,9), Italia (%6,3) eta Ameriketako Estatu Batuak (%6,1).
Tarifak ez dituzte handituko
Baliteke azken herrialde horretan salmentak handitzeko aukera zabaltzea orain, Donald Trumpek abiatutako merkataritza gerra atzean uzteko beste urrats bat egin baitute Europako Batasunak eta AEBek. Izan ere, Bruselak bertan behera utziko du AEBetako zenbait produkturentzat iragarritako muga zergak, AEBek 2018an Europako altzairu eta aluminio inportazioei jarritako tarifengatik zigortzeko. EBk beste produktu batzuen gaineko tarifak igota erantzun zuen, eta tarifa horiek ekainaren 1ean igo behar zituen.
Aldi berean, urte amaierara bitarteko epea eman diote elkarri altzairuaren gehiegizko ekoizpenak sortzen dituen arazoei erantzun bateratua aurkitzeko. Biek ala biek Txinari egozten diote kontsumitzerik ez duen altzairua kostu azpiko prezioan esportatzea. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197809/presoen-gizarteratzea-sustatzeko-erakunde-publiko-bat-sortuko-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Presoen gizarteratzea sustatzeko erakunde publiko bat sortuko du Eusko Jaurlaritzak | Erakunde publiko berria «malgua» eta «aldakorra» izanen dela nabarmendu du Artolazabalek, eta presoei «bigarren aukera bat» ematea izanen dela helburua. | Presoen gizarteratzea sustatzeko erakunde publiko bat sortuko du Eusko Jaurlaritzak. Erakunde publiko berria «malgua» eta «aldakorra» izanen dela nabarmendu du Artolazabalek, eta presoei «bigarren aukera bat» ematea izanen dela helburua. | Presoen gizarteratzea sustatzeko erakunde publiko bat sortuko du Eusko Jaurlaritzak: Aukerak. Datorren urteko urtarrilean hasiko da lanean erakunde berria, behin espetxe eskumenen transferentzia egikaritzen denean.
Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak aurreratu du albistea, gaur Radio Euskadin egindako elkarrizketan. Artolazabalek nabarmendu duenez, erakunde publikoa «malgua» eta «aldakorra» izango da, eta presoei «bigarren aukera bat» ematea izanen da helburua: «Aukerak zubi bat ere izango da, gizarteak laguntza eman diezaien kasu askotan estigmatizatuta eta aurrez epaituta dauden pertsona horiei».
Espetxe eredu berrian garatuko dituzten jardueren berri ere eman du sailburuak. Bertzeak bertze aipatu du presoei lana emango dieten ekoizpen tailerrak sortzea eta kudeatzea, bai eta egindako produktuak edo zerbitzuak merkaturatzea ere.
Joan den astelehenean sinatu zuten Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak espetxe eskumenen transferentzia, eta larunbatean, Euskal espetxe eredua izenpean, jardunaldiak egin zituzten, eredu berriaren nondik norakoen berri emateko. Bertan Jaime Tapia Jaurlaritzaren espetxe eskumena kudeatzeko aholkulariak nabarmendu zuenez, garrantzitsua da erdi-askatasunezko erregimenak, hirugarren graduak eta baldintzapeko askapenak indartzea. «Hori da abiapuntua: erregimen horiekin, arrakasta handiagoa izan ohi da askatasunaz gabetuta dauden pertsonak gizarteratzean».
Ekintza lerroak
Larunbatean egindako saioa abiapuntu «bikaina» izan dela nabarmendu du Artolazabalek, eta nabarmendu du hemendik aitzinera ere sektore gehiagorekin elkartuko direla haien aldarrikapen eta iritziak ere jasotzeko. Orain arte espetxeetan egindako lana «ondo» egindakoa izan dela nabarmendu du Artolazabalek, baina Jaurlaritzaren ekintza lerroak bertze batzuk izanen direla kontatu du: «Genero ikuspegia, aita eta/edo ama espetxean dituzten adingabeak, presoen osasuna, bereziki osasun mentala eta adikzioak…». |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197810/epaiari-laquobatasunaren-bidetikraquo-erantzuteko-deia-egin-du-kontseiluak.htm | Gizartea | Epaiari «batasunaren bidetik» erantzuteko deia egin du Kontseiluak | Euskalgintzako eragileek uste dute EAEko Auzitegi Nagusiak Irungo Udalaren hizkuntz eskakizunez plazaratutako ebazpena «politikoa» dela. Joan den astean epaitegiak atzera bota zuen Irungo Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturen hizkuntza eskakizuna, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzailea» dela argudiatuta. | Epaiari «batasunaren bidetik» erantzuteko deia egin du Kontseiluak. Euskalgintzako eragileek uste dute EAEko Auzitegi Nagusiak Irungo Udalaren hizkuntz eskakizunez plazaratutako ebazpena «politikoa» dela. Joan den astean epaitegiak atzera bota zuen Irungo Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturen hizkuntza eskakizuna, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzailea» dela argudiatuta. | Joan den astean, Euskalgintzaren Kontseiluak iritzia eman zuen EAEko Auzitegi Nagusiak plazaratutako epaiaz; alegia, Irungo Udalak hamabi udaltzain kontratatzeko egindako hizkuntz eskakizunak atzera botatzen dituen ebazpenaz. Hala ere, eta afera «oso larria» dela iritzita, hedabideen aurrean agertu da, Kontseilua osatzen duten eragile ugarien zenbait ordezkarirekin agertu ere. Han izan dira AEK, BERRIA, Euskal Herriko Ikastolak, Elkar, Euskaltzaleen Topagunea, IKA, EMUN, EHE, Elhuyar, Hizkuntz Eskubideen Behatokia, UEU, Uema, Eusko Ikaskuntza, OEE eta beste zenbait elkarteren ordezkariak ere.
Kontseiluaren idazkari nagusi Paul Bilbaok esan duenez, ebazpenaren oinarria ez da juridikoa, «politikoa» baizik: «Magistratuek epaia idatzi zuten, eta, ondoren, saiatu dira epai hori justifikatzen. Horretarako estrategia desberdinak baliatu dituzte: jurisprudentzia berria baztertu dute, eta hizkuntza eskakizunen prozedurari ez diote jaramonik egin». Haren iritziz, Irungo Udalak «arazo bat» dauka orain: EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia beteko balu, legea urratuko luke.
Edonola ere, Kontseilua osatzen duten elkarteek ez dute uste Auzitegiaren epaia salbuespena denik: «Ikusten ari gara epaitegi eta auzitegietatik behin eta berriro datozela euskaldunon eskubideen urraketak are gehiago ahalbidetuko dituzten epaiak», esan du Bilbaok, eta, batez ere, Nafarroako Justizia Auzitegia eta Espainiako Auzitegi Gorena aipatu ditu.
Euskalgintzako eragileek uste dute «batasunaren bidetik» erantzun behar zaiola epaiari: «Ez da bidezkoa, ezta zilegizkoa ere, komunitatea euskaraz bizitzeko egiten ari den ahalegina auzitegiek kamustu nahi izatea». Horregatik, zenbait ekinaldi iragarri dituzte, hala nola Irungo Udalari «babesa» eskaintzea helegitea aurkezteko erabakian, eta nahi izanez gero «laguntzailekide gisa jarduteko prestasuna» agertzea; eta eragile politiko eta sindikalei ostegun arratsaldean egingo den bilkura baterako deia egitea, epaiari erantzun bateratua emateko aukerak aztertzeko helburuz.
Herritarrei ere desadostasuna agertzeko aukera eman nahi die Kontseiluak, eta, horregatik, datorren larunbatean, elkarretaratze bat egingo dute eguerdian, EAEko Auzitegi Nagusiak Bilbon duen egoitzaren aurrean. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197811/beste-334-kasu-positibo-detektatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 334 kasu positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian | Martxoaren 14tik zenbatutako kutsatu kopururik txikiena izan da igandean. Positiboen ehunekoa %4,5 izan da. | Beste 334 kasu positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Martxoaren 14tik zenbatutako kutsatu kopururik txikiena izan da igandean. Positiboen ehunekoa %4,5 izan da. | Transmisioaren beheranzko joera egonkortzen ari da Hegoaldean; koska bat beherago da kutsatuen kurba, beste behin. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, 334 COVID-19 kasu atzeman dira atzo egindako probetan. Zehazki, Hego Euskal Herriko osasun sistemek 7.482 test egin zituzten birusa detektatzeko, eta, beraz, %4,5 izan zen positiboen ehunekoa.
Kutsatuen datuak herrialdez herrialde aztertuta, positibo kopuruak Bizkaian baizik ez duen gainditu 100 kasuren langa: 151 kasu detektatu zituzten herrialde horretan. Gipuzkoan 151 kasu zenbatu ziren; Nafarroan, 58, eta Araban, berriz, 29.
Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 27 lagun ospitaleratu zituzten igandean. Hala, ohi denez, erietxeratutako pertsona kopurua astegunetan baino aski apalagoa izan zen asteburuan. Ordea, hamalau egunetako bilakaerari so, eguneko 61 pertsona sartu dituzte ospitaleetan COVID-19aren sintomak larriagoturik. Halaber, osasun agintariek jakinarazi dute 355 paziente direla gela arruntetan. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, berriz, 165 lagun daude.
Bestalde, Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 74 urteko gizonezko bat zendu da gaitzak jota herrialdean. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197812/jaietan-emakumeen-parte-hartzea-bultzatzeko-estrategien-ikerlan-bat-aurkeztu-du-emakundek.htm | Gizartea | Jaietan emakumeen parte hartzea bultzatzeko estrategien ikerlan bat aurkeztu du Emakundek | 'Emakumeek Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko jaietan parte hartzeko estrategiak' azterlana osatu dute, bederatzi herritako egitasmoak ikertuta. | Jaietan emakumeen parte hartzea bultzatzeko estrategien ikerlan bat aurkeztu du Emakundek. 'Emakumeek Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko jaietan parte hartzeko estrategiak' azterlana osatu dute, bederatzi herritako egitasmoak ikertuta. | Emakundek Emakumeek Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko jaietan parte hartzeko estrategiak azterlana aurkeztu du, jaietan berdintasuna eta emakumeen parte hartzea sustatzeko erabili diren estrategia ezberdinak ikertu eta analizatuz. Horretarako, bederatzi herritako festak aztertu dituzte: Gasteiz, Amurrio, Laudio (Araba), Bilbo, Berriz, Gernika (Bizkaia), Donostia, Antzuola eta Tolosa (Gipuzkoa).
Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariaren arabera, tradizioak elementu garrantzitsuak izan dira herrietako giza kohesiorako, baina beharrezkoa da tradizio horiek garai berrietara egokitzea: «Berdintasuna bermatzeko, jaiak eguneratzea ezinbestekoa da». Horiek horrela, ikerketan jasotako esperientziak pizgarri izatea espero dute, beste herri batzuetako jaiak «gure garaiko errealitate sozialera egokitzeko». Ikerketa Margaret Bullenek, Lidia Montesinosek eta Begoña Pecharromanek osatu dute, eta hori abiatu zuten 2018an Hondarribiko alardean egoera gogortu ostean.
Bullenek adierazi duenez, ikerketaren helburua izan da Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko herrietako jai giroan emakume eta gizonen berdintasunezko parte hartzea sustatzeko prozesu eta estrategiak biltzea. Hainbat eragilerekin hitz egin dute azterlana egiteko. «Uste dugu txostena erabilgarria izango dela prozesu parte hartzailea eta berdinzalea bultzatzeko, bai Hondarribian, bai Irunen, baita gure herriko beste hainbat festatan ere». Azpimarratu dute askotariko estrategiak identifikatu dituztela, baina aldaketak ez direla egun batetik bestera egiten, eta tradizioen eraldaketa prozesua motela da: «Eragile anitzen inplikazioa eskatzen du».
Estrategiak Montesinosek esan duenez, ikerketa osatzeko, hainbat galdera planteatu zituzten: Zer kasu izan dira? Non abiatu dira jaietan egokitzapen prozesuak? Nola egiten dute? Zer estrategia erabili dituzte parte hartze parekidea lortzeko? Nor arduratu da horretaz?. «Ikerketa prozesu honen bidez agerian geratu da martxan jarri daitezkeen estrategia eta egitasmoak askotarikoak direla».
Jaiak parekideagoak egiteko orduan, hiru prozesu mota sailkatu dituzte, nahiz eta adierazi horiek askotan elkarri lotuta daudela. Batetik, prozesu organikoak: kasu horretan, herritarrek beraiek aldarazten dituzte jaiak, testuinguru sozialaren errealitatera egokituta. Bestetik, emakumeek, kolektibo feministek edota jai batzordeek berdintasunaren alde sustatzen dituzten prozesuak daude. Eta, azkenik, erakunde publikoek bultzatutakoak.
Hainbat esku-hartze eremu ere zehaztu dituzte: festen alde «protagonistetan» egin beharrekoak: dantzak, prozesioak edo desfileak; ekintza ezberdinez osatutako jaietako programetan: kirol jarduerak, lehiaketak, bazkariak edota musika saioak; jaiak antolatzen dituzten elkarte eta erakundeen artean: konpartsak, kuadrillak eta beste; jaiaren irudikapen grafiko nahiz testualetan: pertsonaiak, kartelak, bideoak edota abestien letrak; eta indarkeria matxistari lotutako kasuetan.
Montesinosen arabera, jaietan inplikatutako eragileen eta esku-hartze eremuen artean zenbait estrategia aipagarri identifikatu dituzte: «Aztertu ditugun estrategietan ez dugu bakar bat aurkitu, elementu ugari eta askotarikoak baizik». Horien artean daude, esaterako, estrategia aldarrikatzaileak, elkarrizketa eta bitartekaritza bidezkoak, juridikoak edota genero rolei lotutako sormenezko estrategiak. Azken horretan sartuko lirateke irudi berriak sortzea, irudi estereotipatuak ezabatzea, festa alternatiboak egitea, eta baita espazio mistoak eta ez-binarioak sortzea ere. Horrez gain, estrategia instituzionalak edo komunikatiboak ere azpimarratu dituzte.
Adierazi dutenez, bildutako estrategiek emakumeak jaietako hainbat esparrutan parte hartzea bultzatzen dute, eta genero ikuspegia zabaltzeko balio dute. «Ildo horretan, aldaketa prozesuetan aurrera egiteko gakoa elkarrizketarako eta partaidetzarako espazioak sortzea eta askotariko eragileen arteko adostasunak bilatzea da», esan du Montesinosek.
Bullenek nabarmendu du azken hamarkadetan ugaritu egin direla aldaketak. Adierazi du agerian geratu dela jaietako jardueretan tentsioa eta gatazka sortzea ohikoa dela, baina egiaztatu dutela jaietan inplikatutako guztien konpromiso eta elkarlanaren bidez eraldaketa bide bakar eta komuna adostu daitekeela. «Jaietan gertatzen diren aldaketei begira, lau gauza hartu behar dira kontuan: testuinguru soziala aldatzen delako eraldatzen dira jaiak; pertsonek eraldatzen dituzte; jaien eraldaketa prozesua etengabea eta askotarikoa da; eta elkar eginean aldatzen dira». Prozesu horretan, hainbat elementuk dute rol garrantzitsua, eta bidean udalek duten inplikazioa azpimarratu dute.
«Tradizioen transmisioa garrantzitsua da, baina askoz gehiago horren sozializazioa eta berdintasun balioetara egokitzea. Modu asko daude horretarako. Aniztasuna bilatu behar da, diskriminazioa eta bazterketa alboratuta». |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197813/berotegi-gasen-isurketak-8-14-artean-murriztu-ziren-iaz-eaen.htm | Gizartea | Berotegi gasen isurketak %8-14 artean murriztu ziren iaz EAEn | Eusko Jaurlaritzaren arabera, pandemiak ekarritako josn-etorrien jaitsierak kutsadura maila «nabarmen» txikitu du | Berotegi gasen isurketak %8-14 artean murriztu ziren iaz EAEn. Eusko Jaurlaritzaren arabera, pandemiak ekarritako josn-etorrien jaitsierak kutsadura maila «nabarmen» txikitu du | Pandemiari aurre egiteko administrazioek hartutako neurriek joan-etorriei eragin diote nagusiki, eta, Eusko Jaurlaritzaren arabera, horien ondorioz kutsadura maila «nabarmen» murriztu zen iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Izan ere, garraioarena da atmosferara berotegi gas gehien isurtzen dituen sektorea. Jaurlaritzak ez du oraindik isurketei buruzko iazko inbentarioa osatu, baina lehen datuek diote %8 eta %14 artean jaitsi zirela isurketak 2019ko datuekin alderatuta.
Administrazioak baditu, ordea, 2019ko emisioei buruzko datuak, eta Jaurlaritza ondorio batera heldu da: deskarbonizazio prozesua «bizkortu» egin da EAEn. Txostenean diotenez, 2005 eta duela bi urte artean atmosferara isuritako berotegi gasen kopurua %27 murriztu zen EAEn. Inbentario hori aurkeztu dute Bilbon Ihobe ingurumen agentzia publikoak eta Jaurlaritzaren menpeko EEE Energiaren Euskal Erakundeak, eta zenbaki zehatzak eman dituzte: 2005ean 25,5 milioi tona CO2 baliokide isuri ziren atmosferara —1990ean, 20,8 izan ziren—, eta 2019an, 18,6 milioi tona. 2018ko datuekin alderatuta, berriz, orain bi urte %2 txikitu ziren isuriak. «Beraz, beheranzko joera argia da», nabarmendu du Jaurlaritzaren Ekonomia Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak, ohar batean.
EEEko zuzendari nagusi Iñigo Ansolak eta Alexander Boto Ihobeko zuzendari nagusiak adierazi dute 2019ko datuak BPG barne produktu gordinaren «goranzko testuinguru batean» kokatu behar direla, eta, horrenbestez, «garapen positiboa» izan dela «eraginkortasunean» egindako «hobekuntzengatik» eta egiturazko aldaketengatik; «hau da, ez dela izan abagunearengatik». Azpimarratu dute, bide batez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %20 hazi zela 2005 eta 2019 artean, eta «hazkunde ekonomikoa» eta isurien murrizketa bateragarriak egiteko «beharra» dagoela.
Inbentarioko zenbakiei erreparatuta, beste ondorio batera heldu dira: Euskadiko Klima 2050 Estrategiaren helburuek markatutako bidean, isurien joera «are hobea» da. «Estrategiaren helburua da 2030era iristea isuriak %40 murriztuta 2005arekin alderatuta». Kanpoko talde batek egiaztatutako metodologiari jarraikiz egin dute inbentarioa, Jaurlaritzaren esanetan, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak gaiaz dituen gidalerroak erreferentziatzat hartuta.
EBko batezbestekotik gora
Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak hartzen dute EB Europako Batasunean atmosferara isurtzen diren berotegi gasen %0,5. Biztanleko 8,4 tona CO2 baliokide isurtzen ditu EAEk, eta EBko batezbestekoa 7,9koa da. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197814/osakidetza-ohiko-ebakuntzak-egiten-hasi-da-berriro.htm | Gizartea | Osakidetza ohiko ebakuntzak egiten hasi da berriro | Apirilaren 26tik etenda zeuden «premiazkoak» ez ziren ebakuntza oro, osasun sistemaren gaineko presioa arintze aldera. | Osakidetza ohiko ebakuntzak egiten hasi da berriro. Apirilaren 26tik etenda zeuden «premiazkoak» ez ziren ebakuntza oro, osasun sistemaren gaineko presioa arintze aldera. | Joan den apirilaren 26tik etenda zegoen ohiko kirurgia programatuari ekin dio berriro Osakidetzak. Hala jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, ohar batean. Apirilaren 26an bertan behera geratu ziren «premiazkoak» ez ziren ebakuntza oro, osasun sistemaren gaineko presioa handia zelako, eta erabaki zen ebakuntza onkologikoak, premiazkoak edo atzeraezinak baino ez zituztela egingo, gutxienez bi astez. Kutsatzeen apaltzeak aukera eman zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleek beren ohiko jarduera apurka berreskuratzen hasteko joan den astean, eta, gaur, Osakidetzako sare osoan ekin zaio berriro atzeratutako ebakuntzak egiteari.
Orain, Osakidetza Zainketa Intentsiboetako Unitateen Kontingentzia Planaren 3. mailan dago –5 egoera jasotzen ditu planak–. Osasun Sailak azpimarratu du egoera «kezkagarria» dela oraindik ere: ospitale sareak gaixo kritikoentzako 368 ohe ditu zabalik, eta, haietatik %39,6 COVID-19aren ondoriozko konplikazioengatik ospitaleratutako pazienteek okupatzen dituzte: 146 ohe, guztira. Joan den apirilaren 26an, ohiko ebakuntzak bertan behera utzi zituztenean, 192 paziente zeuden Osakidetzaren ardurapeko zentroetako ZIUetan. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197815/kukubaso-jaio-da-bertako-basoa-berreskuratzeko-elkartea.htm | Gizartea | Kukubaso jaio da, bertako basoa berreskuratzeko elkartea | Kukubaso elkartea sortu dute, «ia erabat galduta» dagoen bertako basoa berreskuratzea helburu, eta banda marroiaren kalteari eta eukaliptoaren «mehatxuari» aurre egiten saiatzeko; maiatzaren 18an aurkeztuko dute elkartea bera, Seminarixoan. | Kukubaso jaio da, bertako basoa berreskuratzeko elkartea. Kukubaso elkartea sortu dute, «ia erabat galduta» dagoen bertako basoa berreskuratzea helburu, eta banda marroiaren kalteari eta eukaliptoaren «mehatxuari» aurre egiten saiatzeko; maiatzaren 18an aurkeztuko dute elkartea bera, Seminarixoan. | Bergarak duen 77,3 kilometro koadroko azaleraren barruan %1 da jabetza publikokoa, eta bertako jatorria duen basoa ia erabat galduta dago: harizti, pagadi eta bestelako bertako espezieak, alegia. Gainera, egungo Bergarako lurretako %60an pinu eta konifera landaketa intentsiboak dira nagusi; 2018an intsignis pinuei eragiten dien banda marroiaren arazoak eztanda egin zuenetik hainbat eta hainbat pinu bota behar izan dituzte, paisaia izugarri aldatzeraino.
Hain zuzen ere, pandemiak eragindako joan-etorrien mugen ondorioz, bergarar asko konturatu dira bertako mendi, baso eta naturaguneak zein egoera kaskarrean dauden.
Hala, egoera zail horri buelta ematen saiatzeko sortu dute Kukubaso, eta maiatzaren 18an egingo dute elkartea aurkezteko ekitaldi publikoa; Seminarixoan izango da, 18:30ean, eta Kukubasoko presidente Ainhoa Agirrebeña, Naturkom-eko kide eta MUko irakasle Aitziber Sarobe eta biologian doktore Kiko Alvarez izango dira hizlariak.
Jarraitu albistea irakurtzen Goiena-n. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197816/ziurtatu-dute-euneiz-unibertsitate-pribatuak-ez-duela-diru-laguntza-publikorik-jasoko.htm | Gizartea | Ziurtatu dute Euneiz unibertsitate pribatuak ez duela diru laguntza publikorik jasoko | Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean agerraldia egin dute Gasteizen ireki nahi duten unibertsitate pribatuaren sustatzaileek. EHUk, Mondragon Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak ohartarazi dute irabazi asmokoa dela. | Ziurtatu dute Euneiz unibertsitate pribatuak ez duela diru laguntza publikorik jasoko. Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean agerraldia egin dute Gasteizen ireki nahi duten unibertsitate pribatuaren sustatzaileek. EHUk, Mondragon Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak ohartarazi dute irabazi asmokoa dela. | Gasteizen ireki nahi duten Euneiz unibertsitate pribatuak beste urrats bat egin du: Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean amaitu dituzte hura unibertsitate pribatu gisa onartzeko lege proiektuari ekarpenak egiteko agerraldiak. Gaur horretarako aukera izan dute haren sustatzaile Eusteiz 2018 S.A. enpresak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, Mondragon Unibertsitateak, Deustuko Unibertsitateak eta LAB sindikatuak. Unibertsitatearen sustatzaileek azpimarratu dute ez dutela diru laguntza publikorik jasoko; gainerako eragileek, ordea, ohartarazpen bat egin dute: Euneiz irabazi asmoko unibertsitatea izango da.
Argi adina ilun izan ditu orain arteko prozesuak; besteak beste, EHUren eta Unibasq Euskal Unibertsitate Sistemaren Kalitate Agentziak txosten bana egin baitzuten Euneizen aurka. Gaur, hainbat argibide eman dituzte haren sustatzaileek. Orotara, kirolari eta eduki digitalen diseinuari, garapenari eta merkaturatzeari lotutako bost gradu, gradu bikoitz bat eta lau master eskaini nahi dituzte. Ikasketa horiek Gasteizen bost urterako alokatu duten Salburuko eraikin batean eta Baskoniaren eta Alavesen kirol hirian finkatzeko asmoa dute gero. Jordi Roche izango da unibertsitateko presidentea, eta hark eman ditu azalpenak Eusko Legebiltzarrean, Eusteiz S.A. enpresaren izenean. Proiektuak izango duen eragin positiboaz mintzatu da. Langileei dagokienez, ziurtatu du 400 postu baino gehiago sortuko dituztela, lan kontratua zuzenean egingo dietela, ez dituztela azpikontratatuko, eta gehienak mugagabeak izango direla. Oraindik ez dira hasi horiek aukeratzen, baina, Rocheren arabera, pentsatua dute zein izan daitezkeen.
Ikerketaren alorrean izan ditzakeen gabeziez kezka adierazi dute Eusko Legebiltzarreko hainbat alderdi politikok eta agerraldiak egin dituzten eragilek; Rochek, ordea, azpimarratu du diru sarrera guztien %4 bideratuko dutela alor horretara. Aztertu dituzte izan ditzaketen diru sarrerak ere: ikasleek 8.000 euro ordaindu beharko dituzte batez beste. Diru laguntza publikorik, berriz, ez dute jasoko, Rocheren esanetan. Ikasleentzat bekak egongo direla azpimarratu dute.
Euskararekiko «konpromisoa» dutela ere nabarmendu du Rochek. Ikasleek euskaraz ikasteko aukera izango dute, betiere hautu hori gutxienez hamabost lagunek egiten badute.
Irabazi asmoa kezka
EHUk, Mondragon Unibertsitateak, Deustuko Unibertsitateak eta LABek unibertsitate pribatu berriaren inguruan dituzten iritziak eta kezkak helarazi dizkiete legebiltzarkideei. Egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan diharduten hiru unibertsitateek ohartarazi dute Euneiz irabazi asmoko unibertsitatea izango dela, orain artekoak ez bezala. Halere, desberdintasunak daude batzuen eta besteen iritzien artean. LABek «unibertsitate elitista bat» izatea egotzi dio. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197817/ostalaritza-lokalen-barruan-kontsumitzeko-aukera-zabaldu-dute-nafarroan.htm | Gizartea | Ostalaritza lokalen barruan kontsumitzeko aukera zabaldu dute Nafarroan | Gehienezko edukiera %30era mugatu dute, CO2 neurgailu bat erabili ezean. | Ostalaritza lokalen barruan kontsumitzeko aukera zabaldu dute Nafarroan. Gehienezko edukiera %30era mugatu dute, CO2 neurgailu bat erabili ezean. | Joan den astean Nafarroako Gobernuak iragarritako neurria indarrean sartu da gaur, eta, hortaz, bertako tabernen eta bestelako ostalaritza lokalen barruan kontsumitzeko aukera dute orain Nafarroako herritarrek.
Foru gobernuak ezarritako bi aukeretatik bat hautatu behar izan dute ostalariek: lokalen edukieraren %30 erabiltzea bezeroak artatzeko, ala CO2 neurgailu bat erabiltzea, airearen kalitatea neurtze aldera. Gas horren goiko muga 800 ppm-an (milioiko parte) ezarri dute osasun agintariek. Hautu hori egin dutenek erantzukizun agiri bat sinatu behar izan dute, eta bezeroen gaineko datuak biltzeko ardura ere izango dute.
Itxiera orduari dagokionez, 22:00etan ezarri dute, baina, terrazei dagokienez, ordutegia 01:00ean mantendu dute. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197818/cabanillas-ii-parke-eolikoan-hamasei-putre-hilda-aurkitu-ditu-gurelurrek.htm | Gizartea | Cabanillas II parke eolikoan hamasei putre hilda aurkitu ditu Gurelurrek | Inguruan dauden abere etxaldeek erakartzen dituztela salatu dute. Heriotzak gutxitzeko neurriak hartu bitartean jarduera eteteko eskatu dio Nafarroako Gobernuari. | Cabanillas II parke eolikoan hamasei putre hilda aurkitu ditu Gurelurrek. Inguruan dauden abere etxaldeek erakartzen dituztela salatu dute. Heriotzak gutxitzeko neurriak hartu bitartean jarduera eteteko eskatu dio Nafarroako Gobernuari. | Gurelur elkarte ekologistak salaketa bat aurkeztu du Nafarroako Ingurumen Departamentuan, Cabanillas II parke eolikoan hamasei sai arre hilda agertu direlako. Azaldu duenez, bisita bakar batean haize erroten azpian aurkitu dituzte hilda hamasei putre horiek, eta beste bi, argindar dorre banaren azpian. Horiez gain, arrano beltz bat ere aurkitu dute hilda azken bi horiekin batera.
Iazko urte amaieratik dago martxan Cabanillas II parkea, eta Gurelurrek salatu du hainbat espezierentzat ezin kokapen okerragoa duela. Izan ere, inguru horretan dauden abere etxaldeek harrapakari asko erakartzen dituzte parke eolikoaren inguruetara. Salatu dute hala ere Nafarroako Gobernuak inguru horretan etxalde gehiago baimendu dituela, jakin arren horrek zer ondorio izango zuen.
Zehaztu du, haize errota horietako bat etxalde batetik ehun metro eskasera dagoela, eta hori dela, hain zuzen ere, heriotza gehien eragin dituena. Gaineratu du putre bana eta arrano beltz bat hilda agertu diren argindar dorreetan jada lehenago ere hil direla hainbat hegazti, eta orain arte hartutako neurriak ez direla nahikoa izan heriotza gehiago eragozteko. Eskatu dute ikertzeko zergatik jarraitzen duten izaten arriskutsuak bi dorre horietako kokalekuek hegaztientzat, eta besteetakoak nola dauden ere aztertzeko.
Cabanillas II parke eolikoarekin batera, Cavar izenekoak ere heriotza tasa altua duela azaldu du Gurelurrek. Horregatik, Gurelurrek parke eolikoaren jarduera behin-behinean eteteko eskatu dio Nafarroako Gobernuari, hegazti gutxiago hiltzeko neurriak hartu bitartean. Gurelurrentzat une erabakigarria da hau, parke eolikoak gero eta gehiago ari direlako ugaritzen, bai Nafarroan baita inguruko lurraldeetan ere.
Horrez gain, parkearen inguruan etxalde gehiago ez baimentzeko eskatu du elkarte ekologistak, baita Ingurumen Departamentuko arduradunek eta proiektua baimendu zuten ingurumen ikerketak egin zituzten pertsona eta enpresek dagokien erantzukizuna bere gain hartzeko ere, «bai baitzekiten salaketa hau ekarri duten sarraskiak gertatuko zirela». |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197819/poliziaren-gehiegikeriak-eta-laquoarrazakeria-instituzionalaraquo-salatu-dituzte-hainbat-eragilek-eusko-legebiltzarrean.htm | Gizartea | Poliziaren gehiegikeriak eta «arrazakeria instituzionala» salatu dituzte hainbat eragilek Eusko Legebiltzarrean | 118 erakundek sinaturiko 29-M Stop Arrazakeria Poliziala izeneko manifestua aurkeztu dute. Besteak beste, profil etnikoan oinarritutako identifikazioakamaitzeko eskatu dute, eta polizien prozedurak gehiago kontrolatzeko. | Poliziaren gehiegikeriak eta «arrazakeria instituzionala» salatu dituzte hainbat eragilek Eusko Legebiltzarrean. 118 erakundek sinaturiko 29-M Stop Arrazakeria Poliziala izeneko manifestua aurkeztu dute. Besteak beste, profil etnikoan oinarritutako identifikazioakamaitzeko eskatu dute, eta polizien prozedurak gehiago kontrolatzeko. | Giza eskubideen arloan lan egiten duten hainbat eragilek agerraldi bat egin dute gaur Eusko Legebiltzarreko Erakunde, Gobernantza Publiko eta Segurtasun Batzordearen aurrean, Ertzaintzaren eta udaltzaingoen «gehiegikeriak» eta jokabide «arrazistak» salatu eta horiek amaitzeko neurriak eskatzeko. 118 eragilek sinaturiko 29-M Stop Arrazakeria Poliziala manifestuan oinarrituta, «egiturazko arazo larri» bat azaleratzeko beharra azpimarratu dute, «publikoki ia agertzen ez dena eta erakundeek aitortzeari uko egin diotena».
Karen Brunel eta Ibrahima Bah Bizkaiko SOS Arrazakeriako kideek aurkeztu dute manifestua batzordean, joan den urteko martxoaren 29an Bilboko San Frantzisko auzoan Ertzaintzak eginiko esku-hartze baten harira abiatu zena. Egun hartan, Ertzaintzak mutil gazte bat eta haren ama jo eta atxilotu zituen auzoan, hainbat bizilagunek bideoan grabaturiko eta arrazistatzat jotako operazio batean, eta gertakariak oihartzun handia izan zuen.
Bada, poliziaren operazio hura, kasu bakan bat izatetik urrun, auzoaren «militarizazioaren» eta profil etnikoetan oinarrituriko identifikazio «sistemikoen» ondorio izan zela adierazi du Bahk gaur Legebiltzarrean, eta azpimarratu gertakaria «icebergaren punta» besterik ez dela. Hain zuzen, polizaren jokabide horiek, ohikoak izateaz gain, inpunitateaz ere gozatzen dutela salatu du SOS Arrazakeriako kideak, eta, zentzu horretan, gogorarazi du oraindik ez dutela berririk izan Estefania Beltran de Heredia Segurtasun sailburu ohiak San Frantziskoko kasuari buruz iragarritako barne ikerketaren inguruan.
Bizkaiko SOS Arrazakeriaren bulegoan iaz jasotako salaketen gehiengoa («ia %40») poliziaren aurkakoa izan zela jakinarazi du Brunelek, eta arreta berezia jarri du profil etnikoan oinarritutako identifikazioetan: «[Pertsona arrazializatuak] funtsezko arrazoirik gabe gelditzen dituzte, soilik susmagarri izatearen pertzepzioan oinarrituta, [...] eta askotan iraindu eta gaizki tratatzen dituzte».
Halaber, profil etnikoan oinarrituriko identifikazio hauen harira SOS Arrazakerian jaso dituzten salaketen %80 «egoera erregularrean» dauden pertsonenak direla azaldu du Brunelek, eta uste du horrek jokabide «arrazista» bat frogatzen duela: «Jendea ez dute bere ekintzengatik gelditzen, bere ezaugarri fisikoengatik baizik».
Babesa ere «kriminalizatuta»
Pertsona arrazializatuek poliziaren partetik jasaten duten tratua salatzeaz gain, haien eskubideen defentsan agertzen diren herritarrak ere «kriminalizatuak» izan ohi direla azpimarratu dute manifestuaren sinatzaileek, eta, San Frantzisko auzoko adibidearekin jarraituz, gogorarazi dute poliziaren ekintzak grabatu zituzten hainbat bizilagun identifikatuak izan zirela hurrengo egunetan.
Horrekin lotuta, agenteen gehiegikeriak salatu ditzaketenen aurkako «disuasio estrategia» bat salatu dute, «mehatxuen eta gezurren bitartez» herritarrek poliziaren operazioak grabatzea eragotzi nahiko lukeena.
Egoera aldatzeko proposamen zehatzak
Poliziaren praktika «diskriminatzaile» eta «ilegal» horiek ezabatzeko eta «gure hiriak, herriak, auzoak eta kaleak pertsona guztientzako seguruak izan daitezen», Legebiltzarrean plazaratutako gaiari buruzko eztabaida sozial eta politiko «sakon» bati ekin beharra dagoela adierazi dute gaurko agerraldian, eta horretarako lehen pausoa arazoa bera «onartzea» dela nabarmendu dute.
Gainera, eztabaidari bide eman eta gehiegikeriak amaitze aldera, segurtasun politikak aldatzeko hainbat proposamen ekarri dituzte mahai gainera M-29 Stop Arrazakeria Poliziala manifestuarekin. Besteak beste, agenteek eginiko identifikazio bakoitzean gelditutako pertsonari bere identifikazioaren arrazoiak, profil etnikoa eta prozeduraren emaitza zehazten dituen jakinarazpen fisiko bat ematea proposatu dute, «diskriminazio sistematikoak» estatistika zehatzen bidez ikusarazi ahal izateko
Era berean, Ertzaintzaren zein udaltzaingoen prozedurak eta protokoloak gehiago kontrolatzea eskatu dute, «larruazalaren kolorean, ezaugarri fisikoetan, etnikoetan, kulturaletan edo erlijiosoetan oinarritutako pertsona errugabeen identifikazioak prebenitzeko eta ezabatzeko». Alde horretatik, agenteen hautaketa eta prestakuntza prozesuak ere gainbegiratzea proposatu dute, «aurreiritzi eta jarduera arrazistak zuzendu eta ezabatzeko» helburuarekin. Eta, Poliziaren gehiegikeriek orain arte izan duten «inpunitatea» desagerrarazi eta giza eskubideen defentsa babesteko, praktika arrazisten eta gehiegikerien salaketak «ahalbidetzea eta bermatzea» exijitu dute manifestuaren sinatzaileek. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197820/batzokien-aurkako-jazarpen-kanpaina-bat-dagoela-salatu-du-eajk.htm | Politika | Batzokien aurkako jazarpen kanpaina bat dagoela salatu du EAJk | Maiatzean hamabi batzokiri pintaketak egin eta kartelak jarri dizkietela azaldu du Bizkai Buru Batzarrak. | Batzokien aurkako jazarpen kanpaina bat dagoela salatu du EAJk. Maiatzean hamabi batzokiri pintaketak egin eta kartelak jarri dizkietela azaldu du Bizkai Buru Batzarrak. | Zaldibarko batzokian (Bizkaia) Ertzaintzaren aurkako kartelak jarri eta zakurrei jarri ohi zaizkien mozalak zintzilikatu dituzte bart gauean. EAJko Bizkai Buru Batzarrak jakinarazi duenez, maiatza hasi zenetik hamabi batzokitan pintaketak egin edo kartelak jarri dituzte, eta, beraz, salatu du «jazarpen, mehatxu eta hertsapen kanpaina» bat dagoela Bizkaiko batzokien kontra. «Halako ekintza kolektibo eta antolatuak berehala eteteko» eskatu du, «amorru eta gatazka giroa sortzea baino ez baitute helburu».
Gertatutakoa gaitzetsi du BBBk, eta gainerako alderdiei eskatu die gauza bera egin dezaten: «Gertaera horiek erakusten duten gauza bakarra da pertsona batzuen ahultasun politikoa eta kultura demokratikorik eza, euskal gizartea iraganeko garaietara itzultzea baino ez baitute bilatzen».
Zaldibarko batzokian jarri duten kartelak Ernai gazte antolakundearen ikurra darama, eta, Radio Euskadin, Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko lehendakariak ezker subiranistari zuzendu dio kritika: «Sorturen gazteria hiru zatitan banatuta dago. Adar ofizialak nola erakutsi nahi du abangoardia izaten jarraitu nahi duela? EAJri egurra ematen. Hori da tristea: beren kontraesanak ezkutatzeko, EAJ astintzen dutela, eta EAJ nekatuta dago».
Gaiaz galdetu diote Jone Goirizelaia EH Bilduko Bilboko zinegotziari Onda Vasca irratian, eta adierazi du indar subiranista ez datorrela bat alderdi politikoen egoitzetan pintaketak egitearekin. Haatik, ez du uste egokia denik Ertzaintzak gorroto delitu bat dagoen ikertzea; izan ere, gogorarazi du kolektibo jakin batekoak izateagatik erasotzen dituzten pertsonak babesteko jasotzen duela Zigor Kodeak gorroto delitua. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197821/gazte-iruindar-bat-hil-da-erriberrin-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Gazte iruindar bat hil da Erriberrin, auto istripu batean | Bi autok elkar jo dute N-121 errepidean | Gazte iruindar bat hil da Erriberrin, auto istripu batean. Bi autok elkar jo dute N-121 errepidean | Trafiko istripu larri bat izan da gaur Erriberrin (Nafarroa) bi autoren artean, eta 23 urteko gazte iruindar bat hil da. Istripua N-121 errepidean gertatu da, 39. kilometroan. Hildakoa elkar jo duten bi autoetako bateko gidaria da. Beste autoan gizon bat eta emakume bat zihoazen. Gizonak zauri larriak ditu, eta helikopteroz eraman dute Iruñera, Nafarroako Ospitalera.
Kolpearen ondorioz, suhiltzaileen laguntza behar izan dute barruan zeudenak ateratzeko. Tafallako eta Azkoiengo suhiltzaileak aritu dira lan horretan. Errepidea moztuta egon da. Guardia Zibilak hartu du gertatu dena ikertzeko ardura. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197822/uztailaren-16tik-abuztuaren-1era-egingo-dute-erriberriko-22-antzerki-jaialdia.htm | Kultura | Uztailaren 16tik abuztuaren 1era egingo dute Erriberriko 22. Antzerki Jaialdia | Egitarauan askotariko proposamenak egongo dira. Nafarroako konpainien 11 emanaldi eskainiko dituzte. | Uztailaren 16tik abuztuaren 1era egingo dute Erriberriko 22. Antzerki Jaialdia. Egitarauan askotariko proposamenak egongo dira. Nafarroako konpainien 11 emanaldi eskainiko dituzte. | Aurten ere Erriberri (Nafarroa) antzerki klasikoaren egoitza bihurtuko da hainbat egunez, udan. Uztailaren 16tik abuztuaren 1era egingo dute Erriberriko 22. Antzerki Jaialdia, diziplina anitzeko programazio batekin. Nafarroako hainbat konpainia eta Espainiako eszenako ibilbide nabarmeneko beste batzuk izango dira, eta musika, poesia, antzerkia eta dantza uztartuko dituzte, Arimaren bideetan zehar lelopean. Sarrerak ekainaren 1ean jarriko dituzte salgai.
Egitarauan, Federico Garcia Lorca, William Shakespeare eta Leon Felipe klasikoak daude, besteak beste, bai eta Raymond Carver eta beste egile garaikide batzuk ere. Nafarroako antzerkia konpainien 11 proposamen daude programazioan, horietako bost Erriberriko jauregiko La Cava agertokian taularatuko dituzte: Amico taldearen Tránsitos (Trantsitoak), El Sol de Yorken Chicos y chicas (Mutilak eta neskak), Iluna Produkzioen Vencidos (Garaituak), La Caja Flotanteren Beautiful Stranger (Ezezagun ederra) eta The Lyrical View-ren Oinak Lurrean.
Urtero bezala, oholtza nagusia hori izango da, La Cava. Jaialdiaren inaugurazioa uztailaren 16an izango da, ostiralarekin, Carmen Linaresen flamenko ikuskizun batekin, artista horren berrogei urteetako ibilbidean oinarritutakoa. Oholtza horretaz gain, jaialdiak betiko gainerako egoitzak hartuko ditu —Erriberriko Teobaldoen plaza eta kultura etxea, eta Tafallako kultura etxea— eta horiei batuko zaie Beireko Ezpeleta Jauregia.
Antzerki Poetika zikloan parte hartzeko aukeratutako konpainia nafarrak dira Inextremis, Superhombre (Supergizona) lanarekin; Cardo Films, Viaje a pie-rekin (Bidaia oinez); Tdiferencia, Adrenalina, feniletilamina, oxitocina y otras hormonas (Adrenalina, feniletilamina, oxitozina eta beste hormona batzuk) lanarekin, eta La Cuerda Teatro, Vacío-rekin (Hutsa). Bakoitzak hiru emanaldi eskainiko ditu. Jaialdiak eskaintzen duen egonaldian, berriz, La Banda antzerki eta zirku taldeak parte hartuko du, eta Devenires (Bilakaerak) proiektua garatuko du. Abuztuaren 1ean izango da, igandean, Erriberriko Kultur Etxean.
Juan Carlos Rubio da aurtengo zuzendari gonbidatua. Gema Matarranz eta Marta Megiasek antzeztutako La isla (Irla) obra aurkeztuko du, eta dramaturgia tailer bat ere eskainiko du, Erriberriko kultura etxean, uztailaren 19tik 23ra.
Hemen ikus daiteke egitarua, osorik.
«Konbentzimendu osoz»
Jaialdiaren aurkezpenean, gaur, Rebeca Esnaola Nafarroako Gobernuko Kultura eta Kirol kontseilariak azpimarratu du kultura «segurua» dela, eta, aldi berean, «beharrezkoa», eta iaz jaialdia antolatzera eraman zituen konbentzimendu berarekin ekin diotela aurtengo edizioari. Ziurtatu du badakitela herritarrek antzerkiaz gozatzeko premia dutela: «Oihala altxatzen ikusteko eta istorioekin eta artearen lengoaiekin geure burua eramaten uzteko gogoek hor jarraitzen dute, eta jaialdi honek konpainien eta artisten lanaz gozatzeko aukera ematen du». |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197823/saganek-aukera-baliatu-du-oraingoan.htm | Kirola | Saganek aukera baliatu du oraingoan | Garaipena lortu du Giroko 10. etapan, esprintean. Egan Bernalek lider segitzen du. Bihar atseden eguna izango dute txirrindulariek. | Saganek aukera baliatu du oraingoan. Garaipena lortu du Giroko 10. etapan, esprintean. Egan Bernalek lider segitzen du. Bihar atseden eguna izango dute txirrindulariek. | Oraingo honetan lortu du bere taldeak egindako lana biribiltzea Peter Saganek (Bora). Garaipena lortu du Giroko hamargarren etapa, esprintean L'Aquil eta Foligno artean. Bigarren izan da Fernando Gaviria (UAE) eta hirugarren Davide Cimolai (Israel). Hala, hirugarren etapako arantza kendu ahal izan du. Orduan ere bere taldeak lan ona egin zuen, baina azken kilometroetan laguntzarik gabe geratu zen, eta ihes eginda irabazi zuen Taco Van der Hoornek (Wanty). Aurreikuspenak, beraz, bete egin dira. Egan Bernalek (Ineos) segitzen du elastiko arrosarekin; 14 segundora du Remco Evenepoel (Deceuninck), eta 22ra Aleksander Vlaslov (Astana). Bihar atseden eguna dute txirrindulariek.
Eguneko ihesaldia bost txirrindularik osatu dute. Eguneko igoera apurrenetakoan egin dute ihes Van der Hoornek berak, Simon Pallaudek (Androni). Umberto Marengok (Bardiani), Samuele Rivik (Eolo) eta Kobe Gossensek (Lotto Soudal). Tropela lasai zihoan. Baina Borak aginte makila hartu duenean, aldea murrizten hasi da, eta 42 kilometroren faltan harrapatu egin dituzte. Gainera, Valico della Sommako igoeran (4,8 KM %6,1), hainbat txirrindulari bizkor atzean geratu dira, tartean Dylan Groenewegem (Jumbo) eta Tim Merlier (Alpecin). Campezo sul Citunnoko tarteko helmugan agertu dira sailkapen nagusiko buruan dauden txirrindulariak, Evenepoelek hiru segundoko saria lortu du, eta Bernalek bat.
Azken kilometroetan izandako eroriko batek atzean utzi ditu hainbat txirrindulari, eta azken txanpara hamabost bat iritsi dira. Gaviria jakitun zen gurpil ona Saganena zela, baina berak jo nahi izan du aurrena, eta Juan Sebastian Molano taldekideari agindu dio esprinta abiatzeko. Sagan, ordea, ez zegoen beste aukera bat galtzeko. Hala, berehala erantzun du, Molanori aurre hartuz eta garaipena lortuz. 117. garaipena du. |
2021-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/197824/israelek-dozenaka-lagun-hilez-hasi-du-erasoaldiaren-bigarren-astea.htm | Mundua | Israelek dozenaka lagun hilez hasi du erasoaldiaren bigarren astea | Dagoeneko 200 lagun baino gehiago hil ditu Tel Avivek Gazan. Jihad Islamikoaren komandante bat hil du. Nazioarteko hedabideen egoitzaren kontrako erasoaz azalpenak eskatu ditu Etxe Zuriak | Israelek dozenaka lagun hilez hasi du erasoaldiaren bigarren astea. Dagoeneko 200 lagun baino gehiago hil ditu Tel Avivek Gazan. Jihad Islamikoaren komandante bat hil du. Nazioarteko hedabideen egoitzaren kontrako erasoaz azalpenak eskatu ditu Etxe Zuriak | Astebete igaro da Israelek Gazako setioa hasi zuenetik, eta momentuz ez dago berehalakoan amaitu daitekeela iradoki dezakeen inolako zantzurik, eta, halakorik izatekotan, ez dauka zerikusirik Israelgo Gobernuak sarraskiarekin izan dezakeen enpatia mailarekin, zerrendatu dituen helburu militarren lorpenekin baizik. Eta, bitartean, etengabe ari da igotzen lurraldean hildakoen kopurua. Gazako Osasun Ministerioaren arabera 201 dira jada, eta 1.253 zauritu. Datu horrek eman dezake erasoaren tamaina, 2014an izandako erasoaldian 184 palestinar akabatu baitzituen Israelek Gazan lehen astean, eta dagoeneko gainditu baitu zenbaki hori.
Orain arteko egun odoltsuena atzean utzi du gaurko goizak. 43 lagun hil ziren bonbardaketetan atzo; tartean, hamar hau. Israelgo Armadaren arabera, eraildakoen artean dago Hasam Abu Hardib Jihad Islamikoaren lotutako Al-Quds brigadaren komandantea. Tankeen aurkako misilen arduradunetako bat zen, Tel Aviven arabera. Palestinako Maan berri agentziak ere baieztatu du Abu Hardiben heriotza, goizeko lehen orduetan egindako bonbardaketa batek bere etxea suntsitu zuela esanez. Berehala erantzun du milizia palestinarrak, eta jakinarazi du suziriak jaurtiki dituela Ashdod hirira. Hiru lagun zauritu dituztela esan du Israelgo Poliziak.
Jopuntuan dituen buruzagi islamisten aurkako operazioekin jarraitzeko asmoa duela berretsi du Israelek asteburuan, eta argudio horren pean erasoak egiten jarraitzen du. Hildako eta zauritutako zibilen inguruan adierazpenik ez du egin armadak, baina, aldiz, etengabe ematen du milizien aurkako operazioaren berri. 820 «helburu terrorista» jo eta 130 «terrorista» baino gehiago «neutralizatu» dituela adierazi du gaur. Gainera, armadak jakinarazi du Hamasek Gazan eraikitako tunel baten hamabost kilometro eta erakundeko komandanteen bizileku ziren bederatzi etxe suntsitu dituela.
Hamasek, aldiz, zibilen aurkako erasoetan jarri du fokua, eta mehatxua berritu dio Israeli. «Israel etxebizitzen eta erresidentzien aurkako ofentsiba handitzen ari da azken orduetan, eta, beraz, ohartarazten diogu, berehala geratu ezean, berriz ere Tel Aviv erasotuko dugula», adierazi du Abu Ubaidah bozeramaile militarrak.
Nazioarteko komunitateari zuzendu zaio, aldiz, Palestinako Atzerri ministro Riyad al-Maliki, eta Israelen «agresioa» gelditzeko, ekiteko eskatu du. Nazio Batuen Erakundea egoeraren inguruko erabakirik hartzeko gai ez izana deitoratu du, Segurtasun Kontseilua atzo bildu arren, ez baitzen gauza izan adierazpen bateratu bat plazaratzeko, Ameriketako Estatu Batuek galarazi zutelako. Halaber, Israelekiko akordio komertzialak etetea eta laguntza humanitarioa bidaltzea eskatu die, bereziki, AEBei eta Europako Batasunari.
Hitzok haizeak eramango dituela dirudi, ordea. Errealitateran gordina azaleratu da ondoren, jakin baita Etxe Zuriak arma kargamentu handi bat saldu diola Israeli, 735 milioi dolarreko prezioan —600 milioi euro baino gehiago—.
Bizi direnak ere, estuago
Zuzeneko erasoen ugaritzeak ez ezik, horiek utzitako ondorioek ere larriagotu dute Gazako egoera. Ospitaleak eta osasun etxeak suntsitu ditu Israelek, eta ukitu ez dituenak gainezka egitear daude. Hala adierazi dio Youmna Al Sayed Gazako kazetariak Al Jazeera telebista kateari: «Ospitaleak baliabiderik gabe geratzen ari dira, korridoreak ohez eta koltxoiez beteta daude».
Lurralde okupatuan zirrara eragin du, halaber, bi mediku entzutetsuren erailketak. Atzo goizean, Al-Shipa ospitaleko barne medikuntzako zuzendari Ayman Abu al-Ouf hil zuten, bere senideekin batera, misilekin egindako eraso batean. Beranduago jakin zen Mooein Ahmad al-Aloul neurologoa ere hilda zegoela, bere etxea bonbardatu ostean.
Bestalde, oraindik ere zeresana ematen jarraitzen du Al-Jalaa dorrearen aurkako erasoak. Nazioarteko dozenaka komunikabideren egoitza den eraikina bonbardatu eta erabat suntsitu zuen Israelek larunbatean. Dorrea Hamaseko kideek erabiltzen zutela argudiatu zuen armadak bonbardaketa gauzatzeko, baina ez zuen inolako frogarik eman horren inguruan. Bada, badirudi gertakari horren oihartzuna AEBak orain arte Israelen egiteko moduetatik gehien urrundu dituena izan dela. Inongo aitzakiarik gabeko babesa agertu dio momentu oro Etxe Zuriak Tel Avivi, baina Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak aitortu du ez dutela ikusi «Hamasen inteligentzia unitateen» presentziaren frogarik, eta horren inguruko «informazio osagarria» eskatu diotela Israelgo Gobernuari..
Tel Avivek hedabideen kontakizuna isilarazteko eta iritzi publikoan eragiteko izan dezakeen asmoaren inguruko kezka ere eragin du Al-Jalaa dorrearen bonbardaketak. «Hedabideen egoitzen suntsiketak eramaten gaitu galdetzera ea Israel prentsa askatasuna oztopatzen saiatzen ari den», adierazi du FPA Atzerriko Prentsa Federazioak, ohar batean.
Areago, Israelek bere mugimendu militarrei buruzko informazioa manipulatu duen ustea ere haizatu dute azken gertakariek, eta, bereziki, lurreko operazio militarraren inguruan armadak egindako adierazpen kontrajarriak. Izan ere, armadak joan den ostegunetik ostiralerako gauean jakinarazi zien nazioarteko berriemaileei «aireko eta lurreko operazio» baten berri eman zien, eta Jonathan Conricus bozeramaileak adierazi zuen «Gazako lurretan barneratu» zirela tropak. Geroago, baina, armadak atzera egin eta argitu zuen tropak ez zirela Gazara sartu, mugaren beste aldetik eraso egin zutela baizik. Zenbait hedabidek armadaren jokalditzat hartu zuten, Palestinako milizianoak euren gotorlekuetatik atera eta haien aurkako erasoa gogortzeko. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197861/iazko-abuztuan-suitzan-galdutako-mendizale-nafarraren-gorpua-topatu-dute.htm | Gizartea | Iazko abuztuan Suitzan galdutako mendizale nafarraren gorpua topatu dute | Diego Maeztu eta beste hiru euskal herritar Parlitobelgo arroila jaisten ari ziren, ekoitz batek errekako urak handitu zituenean. Hiruren gorpuak berehala aurkitu zituzten, baina Maezturen arrastorik ez zegoen geroztik. | Iazko abuztuan Suitzan galdutako mendizale nafarraren gorpua topatu dute. Diego Maeztu eta beste hiru euskal herritar Parlitobelgo arroila jaisten ari ziren, ekoitz batek errekako urak handitu zituenean. Hiruren gorpuak berehala aurkitu zituzten, baina Maezturen arrastorik ez zegoen geroztik. | Bederatzi hilabete pasatu dira iazko abuztuaren 12an istripua gertatu zenetik, eta, azkenean, Diego Maeztu Alloko (Nafarroa) mendizalearen gorpua aurkitu dute Suitzan. Joan zen astean agertu ziren gorpuzkiak, eta DNA probak egin dizkiote bitartean. Azkenean, ondorioztatu ahal izan dute Maeztu zela.
Senideek gorpua Euskal Herriratzeko tramiteak hasi dituzte.
Maeztuz gain, beste hiru euskal herritar hil ziren istripuan. Uharte Arakilgo (Nafarroa) Mikel Zabalza (30 urte), Gueñesko (Bizkaia) Andoni Gonzalez (48 urte), eta Maezturen herrikide Mikel Lasa (33). Sei laguneko taldean zeuden, baina beste bi lagunek, istripua izan baino lehenago, beste bide bat hartzea erabaki zuten.
Ekaitza 18:10ean hasi zen arroilan, ordu eta erdi iraun zuen, eta, guztira, 25-30 litro jausi ziren metro koadroko. Gauean hiru mendizaleren gorpuak aurkitu zituzten, arroila amaitzen den Gigerwald lakuaren inguruan. Kantonamenduko Poliziak azaldu zuenez, ekaitzak sortutako uholdeak eraman zituen haraino. 100 pertsonak baino gehiagok hartu dute parte erreskate lanetan, baina ez zuten lortu laugarren mendizalearen gorpua topatzea.
Esperientzia handiko kirolariak ziren. Esaterako, Sakon Espeleo Taldeko kidea zen Mikel Zabalza, eta Azpigorri mendi taldeko kide eta arroilen argazkilari ezaguna ere bai Andoni Gonzalez. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197862/6000-migratzaile-inguru-heldu-dira-marokotik-ceutara.htm | Mundua | 6.000 migratzaile inguru heldu dira Marokotik Ceutara | Rabatek berak ofizialki onartu ez duen arren, mugako segurtasuna leundu du herrialdeak, Fronte Polisarioko burua Espainiako erietxe batean onartu izanari erantzunez. Dagoeneko 1.500 pertsona kanporatu ditu Madrilek. | 6.000 migratzaile inguru heldu dira Marokotik Ceutara. Rabatek berak ofizialki onartu ez duen arren, mugako segurtasuna leundu du herrialdeak, Fronte Polisarioko burua Espainiako erietxe batean onartu izanari erantzunez. Dagoeneko 1.500 pertsona kanporatu ditu Madrilek. | Gehienak igerian, eta asko oinez sartu dira Marokotik Espainiaren menpeko Ceuta hirira. Orotara 5.000 inguru direla zabaldu dute segurtasun indarrek; haietatik herenak, adin txikikoak. Denak ez dira, ordea, onik heldu. Gizon bat itota hil da. Beste askori, berriz, Guardia Zibileko kideek lagundu diete: «Hondamendia saihestu besterik ezin dugu egin».
Frontera Sur gobernuz kanpoko erakundeko kide Ana Rosadok BERRIAri azaldu dionez, hondartzan eta Ceuta kanpoaldeko industrialdean hartu dute babes migratzaile gehienek, eta gutxi batzuk soilik heldu dira hirira. Rosadoren arabera, Espainiako Gobernuari presio egiteko asmoz zabaldu ditu Marokok mugak: «Iaztik erabat itxita zegoen bidea bat-batean zabaldu izana ez da kasualitatea»
Madrilen eta Rabaten arteko krisi politiko baten ondorioa da gertakaria. Fronte Polisarioko buru Brahim Ghali Logroñoko (Espainia) erietxe batean onartu izanaren erantzun gisa leundu ditu hark Espainiaren menpeko koloniarekiko segurtasun neurriak. Izan ere, Espainian Marokoko enbaxadore den Karima Benyaichek gaur adierazi du herrialdeen arteko harremanetan,«onartu beharreko ondorioak» dakartzatela zenbait ekintzek, eta jarrera batzuk «onartezinak» direla. Gainera, gehitu du inguruko herrialdeen eta herrialde «lagunen» arteko harremanak «elkarren arteko konfiantzan» oinarritu behar direla, eta hori «landu eta elikatu» egin behar dela. Arancha Gonzalez Espainiako Atzerri ministroak batzar batera deitu du Benyaich, eta azken horrek adierazi du «ezohikoa» dela horrelako Espainiako Gobernuaren azkartasuna bilerak deitzeko orduan.
Ghali apirilaren amaieran heldu zen, eta, zenbait informazio iturriren arabera, nortasun faltsuarekin sartu zen herrialdera, Espainiako Auzitegi Nazionalak haren aurka zabaldutako auzia saihesteko. Polisarioko burua ezkutuan sartu zen Espainian, baina handik egun gutxira zabaldu zen albistea, eta berehala piztu ziren kritikak Marokoren gertukoen artean. Sare sozialetan Espainiaren aurkako mezuak zabaldu ziren, «gerra kriminalak babestea» egotziz.
Hala, lehen aldia da 24 orduko epean horrenbeste migratzaile heltzen direla Espainiaren menpeko koloniara. «Kopuruak behin-behinekoak dira, orduak aurrera joan ahala gero eta gehiago baitira», ohartarazi du goizaldean Poliziak. Tarajal eta Benzu (Maroko) hirietatik igaro dira Ceutako hondartzetara. Hara iritsitakoan, Espainiako segurtasun indarrek Defentsa Ministerioaren egoitzetara eraman dituzte adin nagusikoak, eta eraikin berezietara adingabeak.
Zenbait iturriren arabera, migratzaileei autobusak errazten ari da Maroko, haiek Ceutarekiko mugan dagoen Fnideq hirira eramateko. Espainiako koloniarako errepide nagusiak urtebete baino gehiago zeraman itxita, iazko martxoan koronabirusaren pandemia hasi zenetik. Baina, bart gauean zabaldutako zurrumurruen arabera, Marokok segurtasun neurriak kendu zituen mugaren bere aldean, eta, ondorioz, asko izan ziren hara jo zuten migratzaileak, beste aldera igarotzeko itxaropenez.
Espainiako Gobernuak krisi talde bat osatu du egoerari aurre egiteko. Madrilen asmoa da koloniara heldutakoak ahalik eta azkarren «itzultzea» Marokoko aldera. Dagoeneko 1.500 pertsona inguru kanporatu dituzte. Espainiako Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak aurreratu duenez, datozen orduetan indartu egingo dute koloniako segurtasuna, eta datozen orduetan 150 polizia eta 50 guardia zibil helduko dira Ceutara.
Melillara ere bai
4:30ak zirenean, Saharaz hegoaldeko herrialdeetako hainbat migratzaile igaro dira Espainiaren menpeko hirira. Atzo gauean hiriko trafikoa eten zuen udaltzaingoak, Espainiako segurtasun indarren lana errazteko, ehunka pertsona Ceutan sartu ostean. Melillara paperik gabe sartu direnek migratzaileentzako guneetara jo dute berehala. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197863/franco-battiato-musikari-italiarra-hil-da.htm | Kultura | Franco Battiato musikari italiarra hil da | Siziliako etxean hil da. Aspaldi zegoen gaixo. «Oraindik ez dut aurkitu grabitate puntu iraunkorra, zorionez», esan zion BERRIAri 2008an. | Franco Battiato musikari italiarra hil da. Siziliako etxean hil da. Aspaldi zegoen gaixo. «Oraindik ez dut aurkitu grabitate puntu iraunkorra, zorionez», esan zion BERRIAri 2008an. | Franco Battiato (Ripostu, Sizilia, 1945) musikan, zineman eta telebistan sortzaile ibili zen 1965. urtetik hona. Musika klasizista, esperimentala, popa, rocka eta opera jorratu zituen, besteak beste. Siziliako etxean hil da. 76 urte zituen, eta aspaldi zegoen gaixorik.
Italiako musikari eta kantugile ezagunetako bat zen. Nazioartean oihartzun handia lortu zuen, batez ere 1980ko hamarkadan, besteak beste Centro di gravità permanente (1981) abestiarekin.
«Oraindik ez dut aurkitu grabitate puntu iraunkorra, zorionez», esan zion BERRIAri 2008an. «Jarraitzen dut bila, dena den. Izan ere, bilatzea aurkitzea baino garrantzitsuagoa da».
Edonola ere, pop munduan eginiko lanez gain, bestelako musikagintzan ere aritu zen sortzailea. 2008 aldera, XVI. eta XVII. mendeetako musika klasikoaren inguruan aritu zen.
Horrez gain, musikari gazteekin aritu zen kantuan. Zergatik galdetuta, honako hau erantzun zuen: «Indar freskoagoa ematen didatelako. Nahiago izan dut profesional talde bat hartu baino orain sortzen ari diren musikariak hartu. Gaurko gazte batzuen musika interesgarria zait, beste batzuena ez. Arrakastak ez dit ezer esaten. Batek milioika disko sal ditzake, baina nire ikuspegitik haren musikak, agian, ez du ezer balio. Amy Winehouse, esaterako, benetako talentua da. Justin Timberlake, berriz, Michael Jacksonen kopia hutsa da».
Azken diskoa 2010. urtean argitaratu zuen: Inneres Auge (Il tutto e' più della somma delle sue parti). |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197864/orkatz-bat-burua-moztuta-aurkitu-dute-gorbeian.htm | Gizartea | Orkatz bat burua moztuta aurkitu dute Gorbeian | Parke naturaleko kartel batetik zintzilik agertu zen animalia, apirilaren 22an. Bizkaiko Foru Aldundia eta Ertzaintza kasua ikertzen ari dira. | Orkatz bat burua moztuta aurkitu dute Gorbeian. Parke naturaleko kartel batetik zintzilik agertu zen animalia, apirilaren 22an. Bizkaiko Foru Aldundia eta Ertzaintza kasua ikertzen ari dira. | Makabroa da irudia: orkatz bat ageri da Gorbeiako parke naturaleko kartel batetik zintzilik, lepoa moztuta. Gune babestua da parke naturala, eta han zorrotz kontrolatuta dago ehiza. Orkatza joan den apirilaren 22an agertu zen, tiro bakarrarekin, eta zeresana eman zuen mendizale eta basozainen artean. Bizkaiko Foru Aldundia eta Ertzaintza kasua ikertzen ari dira animalia nork hil zuen argitzeko.
Zehazki, Areatzako (Bizkaia) lurretan aurkitu zuten orkatza, Asteitxeko aparkalekuan, eta basozainek kendu zuten handik. Gorbeiako Parke Naturalean espezie horretako 600 animalia inguru daude, gehienak Arabako aldean.
Dirudienez, gainera, ez da aurten gune horretan legez kanpo hilda aurkitu duten lehen oreina: beste hiru, gutxienez, aurkitu dituzte. Hori bai, besteak heltzeko zailak diren guneetan zeuden, eta ez azken hau bezala, kartel batetik zintzilik. Beste oreinak putreek erdi janda aurkitu zituzten.
Ezkutuko ehiztariak?
Legez kanpoko ehizak 10.000 eurorainoko zigorrak izan ditzake, baita kartzela zigorrak ere, baina Gorbeian badago aspaldidanik arrisku horiek hartzen dituen jendea. Basozainen arabera, lehen oso ohiko jarduera zen ezkutuko ehiztariena, baina azken hamabost urteetan nabarmen murriztea lortu dute. Foru Aldundiak, berriz, erabat gaitzetsi ditu gertakariak.
Ezin da jakin zehazki zein den isilpeko ehiztarien helburua, baina, basozainen arabera, harritzekoa da isilpeko ehiztariek orkatzaren gorpua modu horretan erakustea. Izan ere, ehiztari horiek oharkabean pasatzen saiatu ohi dira normalean. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197865/gamesa-osorik-erosteko-asmorik-ez-duela-argitu-du-siemens-energyk.htm | Ekonomia | Gamesa osorik erosteko asmorik ez duela argitu du Siemens Energyk | Kotizazioa etenda egon da hainbat orduz, baina berriro abiatu da. | Gamesa osorik erosteko asmorik ez duela argitu du Siemens Energyk. Kotizazioa etenda egon da hainbat orduz, baina berriro abiatu da. | Siemens Energyk jakinarazi du «uneotan» ez duela asmorik erosteko bere esku ez dagoen Siemens Gamesa adar eolikoaren zatia (%33). Gainera, ukatu egin du operazio hori prestatzeko agindua eman diola Morgan Stanley inbertsio bankuari.
Alemaniako enpresaren oharraren ondoren, CNMV Espainiako finantza merkatuen arautzaileak berriro abiatu du Siemens Gamesaren akzioaren kotizazioa. Hainbat orduz etenda egon da kotizazioa.
Espainiako Expansion egunkariak kaleratu du Siemens Energyk bere euskal adarra oso-osorik erosi nahi zuela, eta gero haren zati batzuk saltzeko intentzioa zuela. Aktibo horiek erosteko interesa agertu omen dute Asiako konpainiaren batzuek.
Eguneko merkatuko prezioetan Siemens Gamesaren %33 horrek 5.800 milioi euro balioko luke.
Egoitza nagusia Zamudion duen Siemens Gamesaren %8 iaz erosi zion Iberdrolari Siemensek. Jabetzaren gehiengoarekin, alemaniarrek talde berri batean integratu zuten Gamesa zena, Siemens Energyn. Hor bateratu ziren haize erroten ekoizlea eta Siemensen petrolio eta gas dibisioa zena. Gaur egun, Siemens enpresa nagusia Siemens Energyren %35en jabea da.
Siemens Energyk aitortu du etorkizunean ez duela baztertzen halako operazioren bat edo beste moldeko bat egitea. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197866/bbk-live-eta-azkena-rock-jaialdiak-bertan-behera.htm | Kultura | BBK Live eta Azkena Rock jaialdiak, bertan behera | Hurrengo urtera atzeratu dituzte Bilboko eta Gasteizko bi musika jaialdi handiak. | BBK Live eta Azkena Rock jaialdiak, bertan behera. Hurrengo urtera atzeratu dituzte Bilboko eta Gasteizko bi musika jaialdi handiak. | Aurten ere ez da egingo BBK Live musika jaialdia. Bigarren urtez jarraian, bertan behera geratu da, osasun egoeraren ondorioz. Iazko etenaren ondotik, aurten berrekin nahi zioten antolatzaileek; uztailaren 8an, 9an eta 10ean zen egitekoa, Kobetamendin, eta, azken ordura arte zalantzan izan badira ere, hamabosgarren aldia hurrengo urtera atzeratzea erabaki dute azkenean. Besteak beste, The Killers, Kendrick Lamar edo Pet Shop Boys ziren jotzekoak.
«Lehen-lehenik, eskerrak eman nahi dizkizuegu zuei guztioi zuen pazientziagatik eta erresilientziagatik, une latz hauetan inoiz baino babestuago sentiarazi baikaituzue. Pentsatuko zenutenez, Bilbao BBK Live jaialdia ezin izango dugu egin programatutako egunetan eta moduan. Apurtxo bat gehiago itxaron beharko dugu, gure hitzordua 2022ra atzeratu behar dugu eta», azaldu dute antolatzaileek sare sozialetan argitaratutako ohar batean.
Last Tour kontzertu sustatzaile eta jaialdiaren antolatzaileak adierazi du uztailaren 8an iragarriko dituztela datorren urtean ariko diren taldeak, eta orduan zehaztuko dute, halaber, sarrerak itzultzeko prozesua zein izango den. «Absentzia luze honen ondoren, itzulera sinestezina izango da eta merezi izango duela hitzematen dizuegu. Zuzeneko musika gozatzeko eta ospatzeko irrikaz itzuliko gara», adierazi dute.
Azkena Rock ere, bertan behera
BBK Live jaialdia bertan behera uzteko erabakiaren berri eman eta ordu gutxira iritsi da espero zen albistea: Azkena Rock jaialdia ere ez egitea erabaki dute antolatzaileek. «Zinez uste genuen Mendizabalan berriro ere elkar ikusteko aukera izango genuela; alabaina, gaur egungo egoera duela urtebetekoa baino hobea den arren eta txertoak iristen ari diren arren, osasun neurriak direla-eta oraindik ezinezkoa zaigu Azkena Rock Festival jaialdia egitea», adierazi du Last Tourrek ohar bidez.
Ekainaren 17, 18 eta 19an zen egitekoa aurten Gasteizko rock jaialdia, eta, besteak beste, Iggy Pop, Patti Smith, The Offspring eta Suzy Quatro ziren Mendizabalako agertokian jotzekoak. Azken horrek, hain zuzen, esana zuen dagoeneko aurten ez zela Gasteizen izango.
Ekainaren 17an, Mendizabalako gunea ireki behar zuten egunean bertan iragarriko dituzte 2022an ariko diren musikariak, eta egun horretan irekiko dute, halaber, sarrerak itzultzeko epea. Hala ere, antolatzaileek ziurtatu dute aurtengo sarrerek balio dutela datorren urterako. «Honen guztiaren amaieran argia sortuko da. Hasiak gara zuzeneko musikaz modu seguruan gozatzen, edukiera mugatua duten kontzertuetan. Gero eta gutxiago falta da jaialdi handi batean berriro ere elkar ikusteko», adierazi dute antolatzaileek.
Ez dute esan, oraingoz, formatu txikiagoko kontzerturik antolatuko duten edo ez. Aukera, halere, mahai gainean dago. Izan ere, Azkena Rock jaialdiaren antolatzaileak Gasteizko eta Arabako eragileek sortutako Kultura Bizia elkarteko kide dira, eta ekainerako egun batzuk erreserbatuak dituzte Iradier Arenan ekitaldiren bat antolatzea erabakiko balute. Iradier Arenan 600 lagunentzako kultur ekitaldiak egin daitezke. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197867/erasoaldia-salatzeko-greba-orokorra-gazan-eta-zisjordanian.htm | Mundua | Erasoaldia salatzeko greba orokorra Gazan eta Zisjordanian | 1936tik lehen aldiz, greba orokorra egingo dute gaur Zisjordanian eta Gazan, Israelen erasoaldia salatzeko. Tel Avivek esan du drone bat suntsitu duela Jordaniako mugan. Astebetean 2.400 misil jaurti ditu Israelek Gazaren aurka. | Erasoaldia salatzeko greba orokorra Gazan eta Zisjordanian. 1936tik lehen aldiz, greba orokorra egingo dute gaur Zisjordanian eta Gazan, Israelen erasoaldia salatzeko. Tel Avivek esan du drone bat suntsitu duela Jordaniako mugan. Astebetean 2.400 misil jaurti ditu Israelek Gazaren aurka. | Israelek Gazaren aurkako erasoaldia hasi eta astebete pasa ostean «larrialdiko bilera» antolatu du EB Europako Batasunak auziaz hitz egiteko. Josep Borrell Atzerri gaietarako goi ordezkariak egin du deialdia, «krisiaren atzean dauden enfrentamenduei erantzun iraunkor bat» aurkitzeko asmoz. Baina nazioartean bezala, EBn ere gehiago dira Israelen aldekoak, aurkariak baino. Alemaniak berak behin eta berriz berretsi du «bere burua defendatzeko eskubidea» duela Benjamin Netanyahu lehen ministroak gidatzen duen herrialdeak, eta berdin egin dute Austriak eta Txekiak ere. Gutxi batzuk izan dira, Irlanda kasurako, erasoaldiaren kontra mintzatu direnak.
NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluan ere porrot egin dute hirugarrenez Israelen jarrera gaitzesteko Txinaren ahaleginek. Beste behin, AEBak izan dira akordioa blokeatu dutenak, argudiatuta halako testu bat ez litzatekeela «baliagarria» egoera baretzeko, eta Washingtonek «gatazka gelditzeko» ahaleginetan jarraitzen duela. Hain zuzen ere, Segurtasun Kontseiluaren bilera amaitu eta ordu gutxira hitz egin zuen AEBetako presidenteak Netanyahurekin, eta beste behin babesa helarazi zion, nahiz eta nabarmendu zuen Etxe Zuria su-etena sostengatzeko prest legokeela.
Presiorik gabe, eta nazioarteko potentzia nagusien babesarekin, bi milioi pertsonaren bizileku den lurraldea bonbardatzen jarraitu du bart gauean eta gaur goizean Israelek. Euro-Mediterranean Monitor gobernuz kanpoko erakundearen arabera, maiatzaren 10etik 17rako tartean 2.400 misil jaurti eta 1.400 artilleria eraso egin zituen Tel Avivek. Azken orduetan bonbardatutako guneen artean dira Ilargi Erdi Gorriaren egoitza bat, erietxeak, eskolak eta horietara doazen errepideak. Hildakoak dagoeneko 212 dira, eta zaurituak, 1.500dik gora.
Gertatzen ari dena salatzeko greba orokorrera deitu dute Al-Fatahk eta Hamasek lurralde okupatuetan. 1936tik lehen aldia da Palestina osoan egiten dela halako deialdi bat —ordu hartan greba 174 egunez luzatu zen—. Antolatzaileek ekintza ekonomiko oro eten eta eskola ixteko deia egin dute.
Bonbardaketak Jordaniako mugan
Gaza ez ezik, Jordaniako muga ere bonbardatu du azken orduetan Israelek. Tel Aviveko iturriek zabaldu dutenez, Israel aldera zihoan drone bat suntsitu dute segurtasun indarrek. Baina ez dute argitu aparatua nondik sartu den herrialdean.
Ordu batzuk lehenago, Jordaniako Parlamentuak mozio bat onartu zuen Israelgo enbaxadorea herrialdetik kanporatu eta Jordaniak Tel Aviven duenari azalpenak eskatzeko. Abdullah II.a erregeak berak bart hitz egin zuen NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresekin, nazioarteak «geldiarazi» egin beharko lukeela Israel. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197868/maskararen-erabilera-egun-gutxi-barru-arindu-liteke-fernando-simonen-ustez.htm | Gizartea | Maskararen erabilera «egun gutxi barru» arindu liteke, Fernando Simonen ustez | Espainiako Osasun Larrialdietarako Koordinazio Zentroaren koordinatzaileak atzo esan zuen «oso litekeena» dela aurki maskara gutxiago erabili ahal izatea kanpoaldean. | Maskararen erabilera «egun gutxi barru» arindu liteke, Fernando Simonen ustez. Espainiako Osasun Larrialdietarako Koordinazio Zentroaren koordinatzaileak atzo esan zuen «oso litekeena» dela aurki maskara gutxiago erabili ahal izatea kanpoaldean. | Espainiako Gobernuko Osasun Larrialdietarako Koordinazio Zentroko zuzendari Fernando Simonek atzo iragarri zuen «laster» egin ahal izango direla maskararen erabilera arintzeko «urrats zehatzak». «Dagoeneko 7,2 milioi pertsonak dute txertoa, jarraibide osoarekin, eta gutxienez 15 milioi pertsonak dosi batekin. Oso litekeena da kanpoan, egun gutxitan, maskara gutxiago erabiltzea», azaldu zuen. Hori zehatz-mehatz noiz gertatuko den ez zuen zehaztu, hala ere, baina, txertaketa kanpaina ongi doala eta kutsatzeek beherantz jarraitzen dutela ikusita, erabaki hori azkar har daitekeela iradoki zuen. «Hilabeteren buruan neurri batzuk arintzeko moduan egongo gara, baina beste batzuei eutsi beharko diegu».
Simonek zehaztu zuen maskararen erabilera arintzeko erabakia tokian-tokian aztertu beharko dela; hau da, litekeena dela intzidentzia tasa apala duten erkidegoetan bakarrik hartzea neurria. Nolanahi ere, «zuhurtziaz» jokatzea ezinbestekoa dela esan zuen, eta maskararen erabilera malgutuz gero gainerako segurtasun neurriei eutsi beharko zaiela ohartarazi zuen, tartean segurtasun distantzia. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197869/presoen-40k-zigorra-erregimen-irekian-betetzea-nahi-du-jaurlaritzak.htm | Politika | Presoen %40k zigorra erregimen irekian betetzea nahi du Jaurlaritzak | Jaime Tapiak azaldu duenez, Martuteneko, Basauriko eta Zaballako lau presotik bat dago erregimen horretan. | Presoen %40k zigorra erregimen irekian betetzea nahi du Jaurlaritzak. Jaime Tapiak azaldu duenez, Martuteneko, Basauriko eta Zaballako lau presotik bat dago erregimen horretan. | Kartzelen arloko eskumenen transferentzia adostuta, Jaurlaritzak urriaren 1etik aurrera kudeatuko ditu Basauriko (Bizkaia), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Zaballako (Araba) espetxeak, eta horietan ezarriko den kartzela eredua diseinatzen ari da Eusko Jaurlaritza. Gaur, lehen elkarrizketa eman du Jaime Tapia Jaurlaritzaren espetxe eskumena kudeatzeko aholkulariak Radio Euskadin, eta azaldu du Jaurlaritzaren «erronka» izango dela hamar presotik lauk erregimen irekian betetzea zigorra. Gaur egun %25 ingurukoa da ehuneko hori. Emakumezko presoen kasuan, berriz, erregimen irekian %50 nahi ditu Jaurlaritzak.
Tapiak nabarmendu du preso guztiak «legearen aurrean berdinak» direla eta, beraz, preso guztien egoerak aztertuko dituztela, zigorra ezartzeko delitua edozein dela ere. Tapiaren esanetan, preso bakoitzari programa bereizi bat proposatuko diote, eta programa horrek eragina izan dezake gradu progresioan eta baimenak jasotzeko aukeran. Edonola ere, prozesu hori epaileek ikuskatuko dutela argitu du Tapiak.
Ohar bat ere egin du Tapiak: «Gizarteari azaldu behar zaio zigorra erdi-askatasun erregimenean betetzea ez dela aske egotea», eta erregimen horrek presoari betekizun batzuk jartzen dizkiola, «bizimodua baldintzatzen» diotenak. Gaineratu du erregimen irekian dauden presoen artean handiagoa dela gizarteratzen direnen kopurua.
Jaurlaritzak Euskal espetxe eredua izeneko jardunaldiak antolatu zituen joan den larunbatean, eta bertan xehetasun gehiago eman zituen Tapiak. Helburuak erdiesteko, hamabi jardun eremu zehaztu dituzte: genero ikuspegia lantzea, gurasoak preso dituzten haurren interesei erantzutea, gaixotasun larriak eta sendaezinak dituztenen eta 70 urtetik gorakoen egoera aztertzea, presoen osasun mentala aztertzea, urritasun intelektualen bat dutenen prozesuei erreparatzea, justizia administrazioko abokatuekin neurriak adostea, justizia errestauratiboa lehenestea, gizarte zerbitzuekin aritzea, kanpoko eragileekiko elkarlana indartzea, espetxeetako langileen lana goraipatzea eta indartzea, espetxeko lana sustatzea, eta kondena luzeen kasuak aztertzea.
Eskualdaketa gauzatzen denean, 1.300 preso inguru egongo dira Jaurlaritzaren ardurapean, eta ia 700 langile edukiko ditu. Atzo, Jaurlaritzak iragarri zuen presoen gizarteratzea sustatzeko erakunde publiko bat sortuko duela. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197870/tf1-eta-m6-kate-pribatuek-bat-egingo-dute.htm | Bizigiro | TF1 eta M6 kate pribatuek bat egingo dute | Negoziazioak hasiko dituzte, eta datorren urtearen amaieran bat egitea gauzatzea espero dute. Erabateko nagusitasuna lortuko lukete Frantziako telebista pribatuan. Bi konpainien artean publizitate merkatuaren %70 inguru bereganatzen dute. | TF1 eta M6 kate pribatuek bat egingo dute. Negoziazioak hasiko dituzte, eta datorren urtearen amaieran bat egitea gauzatzea espero dute. Erabateko nagusitasuna lortuko lukete Frantziako telebista pribatuan. Bi konpainien artean publizitate merkatuaren %70 inguru bereganatzen dute. | Frantziako telebista pribatuaren bi talde handienek bat egingo dute, eta merkatuan kasik monopolio bat sorraraziko dute. TF1 eta M6 kateek eta Bouygues eta RTL Group taldeek iragarri dute negoziazioei ekin dietela, eta bat egitea datorren urtearen bukaeran amaituko dutela. Kontuan hartu behar da doako telebista publizitate merkatuaren %70 bereganatzen dutela TF1 eta M6 kateen artean. Frantzian ikus-entzule datuetan liderra da TF1 katea, aspaldidanik. Lurreko telebista digitalaren zabalkundearekin, konpainiak beste kate batzuk sortu zituen: gaur egun, TF1 jeneralistaz gain, beste lau kate ditu irekian, ordainpeko beste lau gaikako kate eta edukien bi plataforma Interneten. Konpainiaren negozio bolumena 2.100 milioi eurokoa da. M6k, berriz, hamahiru telebista kate ditu, hiru irrati eta 30 hedabide digital. Irratien artean, nabarmentzekoa da RTL kateak lidergoa duela irrati pribatuen artean. Bere irratsaio guztiak podcast bidez entzun daitezke, eta Belgikako eta Flandriako eskualde batzuetan ere entzuten da FM bidez. Alemaniako Bertelsmann talde handiak kontrolatzen ditu M6ren akzioen ia erdiak, RTL Groupen bitartez. Edonola ere, Bertelsmannek urte honen hasieran iragarri zuen M6n dituen akzioak saltzeko asmoa zuela.
Sortuko den talde handi berrian, Bouyguesek kontrolatuko ditu akzioen %30, eta akziodun nagusia izango da. Bigarrena izango da RTL Group: akzioen %16 bereganatuko ditu. Bat egitea gauzatzeko, Frantziako telebistaren kontzentrazio legeei aurre egin beharko die eta erakunde arautzaileen baimena beharko dute.
Sortuko litzatekeen irrati-telebista talde berriak 3.400 milioi euroko fakturazioa izango luke. Operazioak urtean 250-300 milioi euroren sinergiak eragingo lituzkeela adierazi dute bi taldeek. Ez dute azaldu, ordea, lantaldeekin zer gertatuko den edo kaleratzerik egongo den.
Negoziazioek hemezortzi hilabete iraun dezaketela iragarri dute. Epe horretan, telebista kate bakoitzak bere markarekin eta nortasun propioarekin jarraituko du. Negoziazioek fruituak emanez gero, bat egitetik sortuko den taldearen zuzendari nagusi Nicolas de Tavernost izendatuko dute. 21 urte daramatza Tavernostek M6 kateko presidente karguan. TF1eko zuzendari nagusi Gilles Pelisson, berriz, Bouygues taldeko zuzendari albokoa bilakatuko da. Bat egitea gauzatuko balitz, Frantziako telebista pribatuaren erabateko nagusitasuna izango luke talde berriak.
AEBetako mugimenduak TF1 eta M6 telebisten iragarpena iritsi baino ordu batzuk lehenago, AEBetako AT & T konpainiak eta Discoveryk bat egingo dutela iragarri zuten atzo. Ikus-entzunezkoen erraldoi bat sortuko dute, eta streaming plataformen lehian murgilduko dira. Discovery Plusek 15 milioi harpidedun ditu, eta HBO Max eta HBO plataformek 64 milioi harpidedun dituzte mundu osoan. Bat egiteak ez dira hor amaituko: gehiago etor daitezke epe laburrean. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197871/bertan-behera-utzi-dute-euskal-eskola-publikoaren-jaia.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dute Euskal Eskola Publikoaren jaia | Festa Bastidan (Araba) egitekoa zuten, ekinaren 6an. Iaz ere bertan behera utzi zuten, pandemiagatik. | Bertan behera utzi dute Euskal Eskola Publikoaren jaia. Festa Bastidan (Araba) egitekoa zuten, ekinaren 6an. Iaz ere bertan behera utzi zuten, pandemiagatik. | Aurten ere ez dute egingo Euskal Eskola Publikoaren jaia, EHIGE ikastetxe publikoetako ikasleen guraso elkarteak jakinarazi duenez. Iaz bezala, pandemiagatik hartu dute erabakia: «Bizi dugun egoerak arduraz jokatzea eskatzen digu, eta hori ez da bateragarria milaka lagun elkartzearekin». Festa Bastidan (Araba) egitekoak ziren, ekainaren 6an.
Sei ikastetxe aritu dira Euskal Eskola Publikoaren jaia antolatzeko lanetan: Bastida eskola, Eltziegoko eskola, Lantziegoko eskola, Oiongo Ramiro de Maeztu, Guardiako Victor Tapia eta Samaniego BHI. Azkenean, ordea, bertan behera uztea erabaki dute: «Eskola publikoaren hezkuntza komunitate zabala osatzen dugunontzat hain zaila izan den ikasturte honi ez diogu emango nahiko genukeen bukaera».
Halere, datorren ikasturteari «gogoz» ekiteko asmoa dute: «Hilabete hauetan zehar eskola publikoaren haziak gora egiten jarraituko du, eta, merezitako deskantsuaren ondoren, gogoz ekingo diogu datorren ikasturteari». Datorren urteko festa ere Bastidan egingo dutela azaldu dute: «Proiektu berriekin bueltatuko gara, eta lanari ekingo diogu, 2022ko ekainean Bastidatik eta Arabako Errioxatik Euskal Eskola Publikoa aldarrikatzeko asmoz». |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197872/juanenea-eta-zubiri-lehenengo-kanporatuak-sagardoaren-txapelketan.htm | Kirola | Juanenea eta Zubiri lehenengo kanporatuak, Sagardoaren Txapelketan | Urrutia eta Barrenetxeak 30-23 irabazi dute Juanenea eta Zubiriren aurka eta Urriza eta Zalduak 28an utzi dituzte Segurola eta Larrañaga. | Juanenea eta Zubiri lehenengo kanporatuak, Sagardoaren Txapelketan. Urrutia eta Barrenetxeak 30-23 irabazi dute Juanenea eta Zubiriren aurka eta Urriza eta Zalduak 28an utzi dituzte Segurola eta Larrañaga. | Sagardoaren Txapelketaren lehenengo fasea amaitzeko jardunaldi bakarra geratzen da eta atzo jokatu ziren partiden emaitzekin argitu dira hainbat gauza. Hasteko finalerdietarako hiru sailkatu ezagutzen dira eta kanpoan geratu den bikote bat ere badakigu zein den.
Juanenea eta Zubirik (Larre Gain) 30-23 galdu zuten Urrutia II eta Barrenetxea IV.aren aurka eta beraz kanpoan geratu dira nafarrak. Lau puntu dituzte jardunaldi baten faltan eta ezin dute laugarren posturik eskuratu. Alderantziz, Urrutia-Barrenetxeak (Oialume Zar) aukera txiki bat badute sailkatzeko. Horretarako, azken jardunaldian Goikoetxea eta Aizpuruk (Gurutzeta) 16 tanto edo gutxiago egin beharko dituzte.
Erremontari saioko bigarren partidan Urriza eta Zalduak 30-28 garaitu zituzten Segurola eta Larrañaga. emaitza honekin bi bikoteak sailkatu dira finalerdietara.
Goiko postuetan Ansa-Labaka (Setien), Urriza-Zaldua (Bereziartua) eta Segurola-Larrañaga (Gaztañaga) finalerdietara sailkatu dira eta orain postuak bakarrik geratzen dira jakiteko.
Astelehenenko jardunaldian Urrutia eta Barrenetxeak txapelketako aurreneko garaipena lortu zuten. Partidaren hasieran ez beste, bigarren zatian aurretik jarri ziren hiru, lau tantoko aldearekin eta amaieran, 25-23 ondoren, partida amaitzen jakin zuten Barrenetxearen sakeari esker.
Urriza eta Zaldua 29-20 aurretik joan arren kosta egin zitzaien partida istea eta Segurola eta Larrañaga 29-28 hurbildu ziren. Hala ere, azken tantoa gorrien aldekoa izan zen eta lau puntuak lortu zituzten eta aurkariek, bi. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197873/espetxe-politikaren-biktimak-aitortzeko-eskatu-dute-etxerat-ek-eta-egiari-zor-ek.htm | Politika | Espetxe politikaren biktimak aitortzeko eskatu dute Etxerat-ek eta Egiari Zor-ek | Bi elkarteek gogorarazi dute 35 euskal preso eta hamasei senide edo lagun hil direla sei hamarkadatan. | Espetxe politikaren biktimak aitortzeko eskatu dute Etxerat-ek eta Egiari Zor-ek. Bi elkarteek gogorarazi dute 35 euskal preso eta hamasei senide edo lagun hil direla sei hamarkadatan. | «Beharrezkoa da salbuespenezko espetxe politikaren ondorioz hildako pertsonei errekonozimendu ofiziala eta erreparazioa nola eskaini eztabaidatzen hastea». Eztabaida hori plazaratzeko helburuarekin, agerraldi bat egin dute Egiari Zor-ek eta Etxerat-ek Bilbon; estatu indarkeriaren biktimen aldeko fundazioa da lehena, eta preso, iheslari eta deportatuen senide eta lagunak batzen dituen elkartea bigarrena, baina «helburu komun» batek elkartu ditu gaurko agerraldian: «Euskal Herriak bizi duen eraikuntza une honetan, salbuespenezko espetxe politikaren ondoriozko indarkeria jasan duten pertsonei dagozkien eskubideak bermatzeko beharrak».
Ibon Garate eta Lander Maruri salbuespenezko espetxe politikak eragindako bi biktimaren senideek hartu dute hitza, eta haien alboan izan dira Tasio Arrizabalaga Egiari Zor-eko kidea eta Nagore Mujika Etxerat-ekoa. Garatek eta Marurik azaldu dutenez, «agertoki berrian» bizikidetza eraikitzea dute lehentasun, baina horretarako beharrezko jo dute memoria lantzea; tartean, kartzela politikaren eraginez presondegietan hil edo urrunketaren ondorioz errepide istripuan hil direnena.
Gogorarazi dutenez, sei hamarkadatan 35 preso hil dira kartzelan; horietatik hamahiru, azken hamar urteetan. Gainera, hamasei senide edo lagun hil dira kartzelara bisitan, eta beste bi pertsonak bere buruaz beste egin zuten espetxeratzea saihesteko: «Heriotza horiek guztiek badute zerbait komuna: guztietan, salbuespenezko neurri politikoen aplikazioa erabakigarria izan da. Guztietan izan da erabaki politiko bat, edo erantzukizunik eza, zuzenean edo zeharka, pertsona horiei eragin dien indarkeria eragin duena».
Indarkeria horren barruan aipatu dituzte presoak sakabanatzea eta urruntzea, osasun arreta ukatzea, tratamenduak jasotzeko zailtasunak izatea, ospitaleratze edo ebakuntzak atzeratzea, gaixotasun sendaezinen aurrean «protokoloak berandu eta modu arbitrarioan» aplikatzea eta bizi baldintza gogorrak ezartzea erregimen itxietan; esaterako, luzerako bakartzea: «Iraganean sufritu dugunaren antzeko ezer berriro gertatuko ez dela bermatzea etorkizuneko bizikidetza eraikitzeko oinarririk onena da. Eta hori memoriaren bidez baino ez da posible izango, memoria kritiko inklusibo baten bidez, gertatu den guztia eta jasan dugun guztia, baita aipatu berri ditugun heriotzak ere, aintzat hartuko dituena».
Bi elkarteek uste dute eztabaida horri ekiteko garaia dela, eta horretarako «prest dagoen gehiengo politiko eta soziala» badagoela. Ildo horretan, gogora ekarri dute udal ugarik aitortu dutela presoen urruntzeak horien senideei eragindako sufrimendua.
Eskaerak Jaurlaritzari
Eusko Jaurlaritzak 2019ko irailean zabaldu zuen Espainiako Estatuak eragindako giza eskubideen urraketen biktimen aitortzarako eta erreparaziorako eskaerak egiteko epea, eta, gaur, elkarteek jakinarazi dute «sakabanaketaren ondorioz hildako pertsonen eskaerak» aurkeztu dituztela, «jakinik legea ez dagoela berariaz bideratuta gaur egun duen formulazioarekin kasu horiek aitortzera eta erreparatzera». Edonola ere, azaldu dute hala egin dutela «salbuespenezko espetxe politika urte luzeek zuzenean eta zeharka eragin dituzten heriotzek planteatzen duten erronkari aurre egiteko unea iritsi dela» uste dutelako: «Heriotza hauek ekidin zitezkeen. Giza eskubideak mendekuaren, zigor erantsiaren edo ustezko segurtasun irizpideen gainetik gailendu izan balira, errealitatea oso bestelakoa zatekeen. Salbuespenezko espetxe politikak heriotzak eragin ditu, eta horiek ere beren lekua izan behar dute memoriaren mapan, etorkizuneko bizikidetza elkarrekin eraikitzen jarraitu ahal izateko». |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197874/euskarazko-irakaskuntzaren-aldeko-mobilizazioak-eginen-dituzte.htm | Gizartea | Euskarazko irakaskuntzaren aldeko mobilizazioak eginen dituzte | Maiatzaren 22rako emanen du Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra ezarritako helegitearen ebazpena. Lau mobilizaziotan parte hartzera deitu du Euskal Konfederazioak. | Euskarazko irakaskuntzaren aldeko mobilizazioak eginen dituzte. Maiatzaren 22rako emanen du Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra ezarritako helegitearen ebazpena. Lau mobilizaziotan parte hartzera deitu du Euskal Konfederazioak. | Egun garrantzitsuak dira euskarazko irakaskuntzaren aldeko eragileentzat. Berantenez, larunbat honetarako emanen du Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen aldeko legeari dagokion ebazpena. Apirilaren 8an onartu zuen Frantziako Asanbleak, baina promulgatzeko epea bukatu bezperan, haren kontrako helegitea aurkeztu zuten Martxan alderdiko 60 diputatuk.
Ondoko egunetan, lau mobilizaziotan parte hartzera deitu du Euskal Konfederazioak. Bihar, Seaskako kolegioetako gurasoek deitu duten mobilizazioa izanen da Brebetaren azterketa euskaraz egitearen alde: lau elkarretaratzera deitu dute, Baionan, Urruñan, Kanbon (Lapurdi) eta Larzabalen (Nafarroa Behera). Ostiralean, maiatzaren 21ean, Bernat Etxepare lizeoko ikasleak mobilizatuko dira, Baxoa euskaraz egitearen alde. Maiatzaren 26an, Donibane Garaziko Jai Alai aitzinean eginen dute protesta, sail elebiduneko kolegioetan oren parekotasuna errespetatua izan dadila eskatzeko.
Azkenik, maiatzaren 29an, Mauleko plazan bilduko dira, heldu den ikasturtean euskarazko irakaskuntza elebakarra eskaintzeko eskaera egin duten lau eskola publikori babesa erakusteko. Egun horretan, hizkuntza gutxituak dituzten Frantziako Estatuaren meneko lurralde guzietan antolatuko dituzte protestak; Ipar Euskal Herrian autobusak antolatuko dituzte herrietatik Mauleko mobilizaziora joateko. «Nahi genuke elkarretaratze hori ahalik eta zabalena izan dadin», adierazi du Marie Andree Ouret Biga Bai guraso elkarteko kideak.
Orain arte, murgiltze ereduan oinarritutako hizkuntza gutxituen irakaskuntzak ez zuen onarpen ofizialik. Seaskaren ikastolek EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin egindako hitzarmen bidez funtzionatzen dute, eta eskola publikoetako ama eskoletan ematen den euskarazko irakaskuntza elebakarra esperimentazioaren koadroan egiten da. Apirilaren 8an onartutako legea promulgatuko balitz, «murgiltze eredua» Frantziako Hezkuntza Kodean sartuko litzateke ofizialki.
«Esperimentazioaren bidez egiten zenez, akademia ikuskariak bizi erraz erraten zuen ezetz. Orain beste legitimitate bat badu», esplikatu du Ouretek. Lau eskolak egin dituzte eskaerak heldu den ikasturtean euskarazko irakaskuntza elebakarra eskaintzeko: Aiherrakoak, Arrosa eta Ortzaizekoak (Nafarroa Behera) Idauze Mendikoak eta Larrainekoak (Zuberoa). Frantziako Asanbleak hizkuntza gutxituen aldeko legea onartu bezala, eskaera gutun ofizialak bidali zizkieten guziek Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskariari, guraso, irakasle talde eta hautetsiek izenpeturik. «Apirilaren 22an ukan zuten erantzuna, diputatuek helegitea ezarri zuten egun berean, erranez legearen promulgazioa itxaron behar zela», kontatu du Ouretek. «Legea pasako balitz ere, ministerioa kontra da; hori da ematen duten mezua. Badakigu ez dela erraza izanen, baina ez dugu barkatuko eskola horietan sailak ireki arte».
Ildo beretik jo du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak ere.« Momentuz, ez dugu pentsatzen ahal ere [Frantziako] Senatuan eta Asanblean gehiengo handiz onartutako lege bat bederatzi jakintsuk baztertzea. Ez dugu pentsatzen bederatzi pertsonak Frantziako ordezkaritza demokratikoaren kontra egin dezaketela». Horregatik, lege horren aplikazioa bideratzeko protestak antolatu dituzte oraingoz, maiatzaren 29koa bezala. Halaber, «murgiltzea» Hezkuntza Kodean sartzeak Brebeta eta Baxoa ere euskaraz egin ahal izatea bideratu beharko lukeela uste du Gorostiagak. «Irakaskuntza osoki hizkuntza gutxituan egitea bermatzen badu, logikoa da azterketa ere euskaraz pasa ahal izatea».
Oren parekotasuna
Eskola publikoetako sail elebidunetan oren parekotasuna bermatu behar dute legez, hau da, irakasgaien erdia frantsesez eta beste erdia euskaraz izan behar da. Lehen mailetan betetzen da, gutxi gorabehera, baina bigarren mailetan arazo handia dute horretara iristeko, eta etengabeko eskaera da euskarazko ikasgai gehiago eskaintzea. Irakasle postu bat euskarazko irakaskuntzarako finkatzea da hori lortzeko modua; fletxatzea deitu ohi diote horri. «Heldu den sartzerako bi aukera baziren: Angeluko (Lapurdi) Endarra kolegioan kirola eta Donibane Garaziko Zitadelako kolegioan fisika-kimika euskaraz irakasteko. Irakasle taldeak eta gurasoak ados ziren, baziren irakasleak, baina, akademia ikuskariak blokeatu du», deitoratu du Ouretek.
Garaziko kasuan, kolegioa oren parekotasunera iritsia dela ebatzi du akademia ikuskariak, nahiz eta irakasle taldeak bestelako kalkuluak egin. Angeluko kasuan, sindikatuen kexak ekiditea aipatu du. «Heldu den ikasturterako hiru kirol irakasle berri sartuko dira Pirinio Atlantikoetako akademian, eta horietako bat euskarazko irakaskuntzarako fletxatua zuen; hirutik bi fletxatzea gehiegi zela erran du», adierazi du Ouretek. Irakasle anitzen xedea da Ipar Euskal Herrira etortzea, eta, beraz, irakasle postuak euskarazko irakaskuntzarako atxikitzeak tentsioak sortzen ditu. «Irakasle sindikatuak kontra dira, desberdintze bat sortzen duelako. Argudio hori erabili du ikuskariak». Ouretek azpimarratu du orain dela aukera, irakasle postu horiek euskararentzat atxikiko ez balira urteetan ezingo baitira aldatu.
Departamenduetako eta Eskualdeetako bozak izanen dira heldu den ekainean, eta hori ere baliatuko dute hautagaiak posizioak hartzera bultzatzeko. Departamenduek dute kolegioak kudeatzeko eskumena eta Eskualdeek lizeoak kudeatzekoa. Brebeta euskaraz egitea eskatzeko biharko elkarretaratzean parte hartzeko gomita bidali diete hautagai guziei, eta Eskualdeetako bozetako hautagaiekin gisa bereko lanketa egiteko asmoa agertu du Gorostiagak, hautagaitza guziak ofizialak direnean. «Legea bozkatu aitzin ere, Frantziako hamabost eskualdetako lehendakariek aho batez eskatu zuten lege hori bozkatua izan zedin», oroitarazi du. «Hautagai guziak deituak dira haien ikusmoldea agertzera. M-29ko mobilizazio hori hexagono guzian egiten da, batzuei eta besteei hizkuntzen gaian posizionatzeko galdetzeko»
ONDOKO MOBILIZAZIOAK
Maiatzaren 19an: Brebeta euskaraz pasatzearen aldeko protestak, Urruñan, Baionan, Kanbon eta Larzabalen.
Maiatzaren 21ean: Bernat Etxepare lizeoko ikasleen protesta Baionan, Baxoa euskaraz pasatzearen alde.
Maiatzaren 26an: Irakaskuntza publikoko kolegioetan oren parekotasuna bermatzearen alde, Donibane Garazin.
Maiatzaren 29an: Murgiltze ereduaren aldeko mobilizazioa Maulen. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197875/astrazenecaren-eta-pfizerren-txertoak-nahasteak-erantzun-immunitarioa-era-seguruan-hobetzen-duela-ondorioztatu-dute.htm | Gizartea | AstraZenecaren eta Pfizerren txertoak nahasteak erantzun immunitarioa era seguruan hobetzen duela ondorioztatu dute | Espainiako Karlos III.a institutuak egindako CombivacS ikerketatik atera dituzten ikasbideetako bat izan da; ez dute ikusi ondorio kaltegarriak handitzen direnik | AstraZenecaren eta Pfizerren txertoak nahasteak erantzun immunitarioa era seguruan hobetzen duela ondorioztatu dute. Espainiako Karlos III.a institutuak egindako CombivacS ikerketatik atera dituzten ikasbideetako bat izan da; ez dute ikusi ondorio kaltegarriak handitzen direnik | Dosi bat baino gehiago behar dira COVID-19aren aurka immunizatzeko merkatuan dauden txerto gehienekin. Txerto klaseak nahasten badira zer gertatzen den: hortxe orain airean dauden itaunetako bat. Lehengo astean Oxfordeko Unibertsitateko ikerketa talde batek plazaratu zuen azterlan batek adierazi zuen txerto diferenteak jarrita handitu egiten direla ondorio kaltegarriak. Gaur jakin da, ordea, Espainiako Karlos III.a institutuak bideratutako CombivacS ikerketan bestelako ondorio bat atera dutela: AstraZeneca etxearen txertoaren ostean Pfizerrena hartuta zer gertatzen den aztertu dute, eta ondorioztatu dute erantzun immunitarioa hobetu egiten dela horrela. Nabarmendu dute hori lortzen dela, gainera, segurtasunaren gaineko ondorio txarrik gabe: ez dute ikusi era horretan txertoen ondorio kaltegarriak handitzen direnik. 678 boluntariok parte hartu dute bi txertoak nahastu dituen ikerketan.
Ikerketa horren gaineko albistea justu gaur iritsi da, noiz eta Espainiako Osasun Publikoaren Batzordeak erabaki behar duenean zer egin AstraZenecaren txertoaren lehen dosia hartu duten eta bigarrena hartu ezinik daudenekin. Hasieran, gazteei ere eman zitzaien txerto hori, baina gero tronbo kasu batzuekin lotuta egon zitekeela zabaldu zen, eta 60-70 urte artekoei bakarrik ematea erabaki zen, adin tarte horretan arriskua txikiagoa zela ondorioztatuta. EMA Sendagaien Europako Agentziak esana du gazteagoei ere AstraZeneca txertoa emateko eragozpenik ez dagoela, baina Espainiako osasun agintariak atzeratzen ari dira horren gaineko erabakia, eta, bitartean, txertoaren bigarren dosia hartzeko zain daude milaka pertsona. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197876/izurritearen-bilakaera-positiboa-dela-nabarmendu-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Izurritearen bilakaera positiboa dela nabarmendu du Jaurlaritzak | Osasun sailburuak adierazi du «erne» izanen direla datozen egunetako bilakaerari; dena dela, argitu du badela «esperantzarako arrazoirik». Osakidetzak aste honetan bukatu nahi du 60 urtetik gorako biztanleak txertatzen. | Izurritearen bilakaera positiboa dela nabarmendu du Jaurlaritzak. Osasun sailburuak adierazi du «erne» izanen direla datozen egunetako bilakaerari; dena dela, argitu du badela «esperantzarako arrazoirik». Osakidetzak aste honetan bukatu nahi du 60 urtetik gorako biztanleak txertatzen. | «Kutsatuen kurba apaltzeko hartutako neurriak eraginkorrak direla erakusten dute datuek; bilakaera positiboa da». Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua baikor azaldu da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoaren gainean egindako adierazpenetan. Azaldu duenez, kutsatzeen beheranzko joera nabarmena da azkenaldian. Halere, zehaztu du intzidentzia handia dela oraindik, eta «zuhurtziaz» jokatzera deitu ditu herritarrak. «Esperantzarako arrazoi aski ditugu, eta horrek animatu behar gaitu neurriak betetzera». Sagarduik nabarmendu du alarma egoera bukatuta «nabarmen» handitu dela interakzio soziala eta, beraz, «erne» izanen direla datozen egunetako bilakaerari.
Fernando Simon Espainiako Osasun Larrialdietarako Koordinazio Zentroaren koordinatzaileak atzo egindako adierazpenak ere hizpide izan ditu Sagarduik. Hain zuzen, Simonek iragarri berri du «laster» egin ahal izango direla maskararen erabilera arintzeko «urrats zehatzak». Osasun sailburuaren iritziz, oraindik ere goiz da pauso hori emateko. «Zalantzarik gabe, hori da guztiok nahi genukeena, baina hori gizartearen gehiengoa immunizatua dagoenean baizik ez da posible izanen, eta ez da halakorik gertatu», adierazi du. Nabarmendu duenez, ulertzen du «albiste itxaropentsuak» eman nahia, baina argitu du Osakidetzak nahiago duela ziurtasunez hitz egin, «espekulatu gabe».
COVID-19aren kontrako txertaketa da Osakidetzaren lehentasun nagusietako bat, Sagarduiren esanetan. Azaldu duenez, datozen egunetarako asmoa da 70 eta 79 urteko herritarren txertaketarekin amaitzea. Zehaztu du dagoeneko «inor gutxi» gelditzen dela dosia hartu gabe, eta azaldu du falta diren horiei ordua emateko zereginean ari direla gaur egun; ordurik ez dutenei dei egin die Osakidetzarekin harremanetan jar daitezela, nork bere osasun etxera deituta. Gainera, 60 eta 69 urtetik gorakoen txertaketa prozesua ere «oso aurreratua» dela jakinarazi du sailburuak; aste honetan dute horiekin bukatzeko asmoa ere. 50 eta 59 urtekoekin ere hasiak direla zehaztu du.
«Arriskuan gara oraindik»
Kutsatuen kurba maldan behera izanik ere, Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko zuzendariak azaldu du oraindik ere «denbora asko» falta dela pandemia desagertzeko, eta ohartarazi du «oso litekeena» dela birusaren aldaera berriek «hondamen gehiago» ekartzea: «Edonoiz eta edonon gerta liteke, bat-batean, munduko edozein txokotan sortutako birusaren aldaera baten agerraldi bat». |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197877/positiboen-ehunekoa-28-da-hegoaldean.htm | Gizartea | Positiboen ehunekoa %2,8 da Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 329 kasu positibo atzeman dituzte, ia 12.000 diagnostiko proba eginda. Hegoaldeko ZIUetan 153 paziente daude. | Positiboen ehunekoa %2,8 da Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 329 kasu positibo atzeman dituzte, ia 12.000 diagnostiko proba eginda. Hegoaldeko ZIUetan 153 paziente daude. | Transmisioari buruzko datuei so, beheranzko malda gero eta bistakoagoa da Hego Euskal Herrian. Atzo 329 COVID-19 kasu atzeman ziren birusa detektatzeko egindako testetan, eta, hala, beste behin, martxoaren 14tik aitzina erregistratutako kutsatu kopururik apalena izan da Hegoaldeko osasun agintariek emandakoa. Gainera, bada aipatzekoa den beste aldagai bat: positiboen ehunekoa %2,8 izan da atzoko testetan, 11.906 proba egin baitziren. Portzentajea nabarmen urrundu da OME Osasunaren Munduko Erakundeak mugarritzat ezarria duenetik (%5).
Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, berriz ere, atzo atzemandakoen kopuruak Bizkaian baizik ez du ehunekoa gainditu. Herrialde horretan 157 positibo zenbatu dituzte; gainerakoetan, ordea, nabarmen apalagoa da zenbatekoa: Gipuzkoan 91 izan dira; Nafarroan, 49, eta Araban, aldiz, 23.
Arindua ZIUetan Erritmoa geldoa bada ere, presioa gero eta nabarmenago ari da arintzen Hego Euskal Herriko erietxeetan. Azken datuen arabera, COVID-19arekin eri diren 484 pertsona daude ospitaleraturik; kopurua apirilaren 2an izan zen azken aldiz 500eko langatik behitikoa. Zehazki, erietxeraturik daudenetako 331 gela arruntetan dira, eta, aldiz, 153 daude zainketa intentsiboetako unitateetan. Apirilaren 10etik erregistratutako daturik apalena da hori. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197878/laso-baikora-itzuliko-da.htm | Kirola | Laso Baikora itzuliko da | Aurrelaria ekainaren 25ean bueltatuko da profesionaletara, enpresatik kanpo geratu eta zortzi hilabetera | Laso Baikora itzuliko da. Aurrelaria ekainaren 25ean bueltatuko da profesionaletara, enpresatik kanpo geratu eta zortzi hilabetera | Bizkarreta-Gerendaingo (Nafarroa) 24 urteko aurrelariak eta Baikok bi urte eta erdirako kontratua adostu dute, 2023ko abenduaren 31ra arte. «Pozik nago. Gogo handia dut kantxetara itzultzeko, eta aukera berri hau aprobetxatzeko», esan du Lasok, kontratua sinatu berritan.
Lasok duela bederatzi hilabete jokatu zuen azken partida profesionaletan. Hilabete geroago amaitu zitzaion kontratua Baikorekin, baina hura eta enpresa ez ziren ados jarri hitzarmena berritzeko orduan, eta Laso enpresatik kanpo geratu zen. Pilotariak salatu zuen egin zioten eskaintza ez zela duina.
Horren ondorioz, Baikok Asier Agirre jarri zuen Lasoren ordez Binakako Txapelketako finalerdietako ligaxkan. Egoera zeharo gaiztotu zen gero, eta Baikoko pilotari gehienek grebara deitu zuten. Baita greba egin ere, eta txapelketa eten egin zen. Gero, akordioa lortu zuten Eskuz Pilotako Enpresen Ligarekin. Horri esker itzuliko da lehiara Laso. Haren aurretik Jon Mariezkurrena eta Iosu Eskiroz itzuli ziren. Mariezkurrena eskaintza baten zain dago, binakakoa jokatu eta gero. Victor Esteban falta da bueltatzeko. Aurrelariak denbora darama Asperekin entrenatzen, eskaintza baten zain.
Bestalde, ostiralean hasiko da Promozio Mailako buruz burukoa: Elordi-Erasun, Egiguren V.a-Alberdi, Peio Etxeberria-Zubizarreta III.a eta Salaberria-Larrazabal izango dira final-laurdenetako lehiak. Finala ekainaren 5ean jokatuko dute. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197879/elak-lankidetza-eskaini-die-eh-bildu-eta-podemosi-zerga-erreforma-bultzatzeko.htm | Ekonomia | ELAk lankidetza eskaini die EH Bildu eta Podemosi zerga erreforma bultzatzeko | Lau eskaintza egin dizkie sindikatuak, Hego Euskal Herria «paradisu fiskal» izatea eragotziko dutenak. | ELAk lankidetza eskaini die EH Bildu eta Podemosi zerga erreforma bultzatzeko. Lau eskaintza egin dizkie sindikatuak, Hego Euskal Herria «paradisu fiskal» izatea eragotziko dutenak. | ELA sindikatuak eskua luzatu die EH Bildu eta Elkarrekin Podemos alderdi politikoei Hego Euskal Herriko zerga erreformaren bidea elkarrekin egiteko. Sindikatuak eskatu die jar dezatela «erdigunean» eskaera, eta eman diezaiotela «oihartzun instituzionala». Haiei mintzatu zaie, eta lau eskaera bidali dizkie alderdiei, Hego Euskal Herria «paradisu fiskal» bilaka dadin eragotzi nahi dutenak; izan ere, sindikatuaren ustez, zergak igotzeak, besteak beste, «enplegu sorrera» bultzatzen du, «administrazioa bera gizarte motor bilakatzen duelako».
Hauek dira ELAk eginiko lau eskaerak: sozietate zergari kenkari eta pizgarri fiskalak kentzea eta eta tasa efektiboa mozkinen %25 izatea; 2020an irabaziak izan dituzten enpresei %20ko errekargua ezartzea; ondare zergari %1 eta %10 arteko errekargu progresibo bat ezartzea; eta, azkenik, PFEZaren errentarik handienetako zerga tasak handitzea. Azken horren harira, errenta guztiak zergaren taula orokorrera lortu behar direla uste du ELAk, eta BGAEren eta pentsio planen zerga ordainketa aldatu.
Sindikatuaren ustez, «premiazko eskaerak» dira, aurki etorriko diren murrizketei «aurre egiteko». ELAk bere ikerketa taldeak zerga sistemaren inguruan bildutako hainbat datu eman ditu eskaerei oinarri estatistikoa. Gauzak hala, Hego Euskal Herrian zerga bidez biltzen diren 100 eurotik zazpi bakarrik biltzen dira sozietate zergaren bitartez. Enpresen irabaziei ezartzen zaien zerga da, eta, sindikatuaren arabera, ez da aldatu azken hamar urteetan. Era berean, Bizkaian «sozietate zerga erreala» %8,2 dela azaldu du. Tasa nominala %24 da, eta Bizkaiko Ogasunak onartzen duen tasa erreala %20,5, baina ELAren arabera, askoz txikiagoa da aplikatzen zaizkien kenkarien eraginarengatik.
Gauzak horrela, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosen atea jo badute, «gertutasun ideologiko» bategatik da. Beste alderdiak eta erakunde publikoak bere eskaeretatik ondo urrun ikusten ditu, eta horregatik ez du haiengana jo. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak, baina, azaldu du ez direla uharte bat, munduan gero eta ahots gehiago direlako enpresen irabaziei zergak igotzearen aldekoa. «Nik Europako batez besteko fiskalitatea nahi dut, hemengoa baino hamar puntu handiagoa dena. Hala balitz, 5.976 milioi euro gehiago bilduko genituzke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eta 2.005 Nafarroan».
Hori lortzeko, informazio eta mobilizazio kanpaina bat jarri du abian Zerga sistema iraultzeko unea da lelopean. Besteak beste lau mobilizazio iragarri ditu Hego Euskal Herriko lau hiriburuetarako: ekainaren 3rako, Bilbon; ekainaren 4rako, Iruñean; ekainaren 15erako, Gasteizen; eta ekainaren 17rako, Donostian. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197880/eroskik-77-milioi-euroren-galerekin-amaitu-du-desinbertsioen-garaia.htm | Ekonomia | Eroskik 77 milioi euroren galerekin amaitu du desinbertsioen garaia | Aktiboen balioa txikitzeak eragin du galera, negozio hutsaren etekina 252 milioiraino iritsi baita | Eroskik 77 milioi euroren galerekin amaitu du desinbertsioen garaia. Aktiboen balioa txikitzeak eragin du galera, negozio hutsaren etekina 252 milioiraino iritsi baita | Zenbaki gorri batekin bukatu du Eroskik bere argaltze dieta: 77 milioi euro galdu zituen 2020. urtean. Galera, ordea, ez da negozioa gaizki joan delako. Kontrakoa gertatu da: salmentak %2,1 handitu ditu, pandemiak ostalaritzari jarritako mugek familien elikagaien erosketa bultzatu dutelako, eta horrekin konpentsatu duelako beste produktuetan, gasolindegietan, bidaia agentzietan eta Forum Sporten izandako jaitsiera. Hortaz, erabaki batek ekarri du urte amaierako kontuetan erakutsitako galera: bere aktiboen balioa 195 milioi euro jaitsi izanak, merkatuaren errealitatera egokitzeko. Mugimendu «zuhurra» dela dio Eroskik, eta oraingo balioekin hobeto kokatuta dagoela «etorkizunean edozein gorabeherari aurre egiteko».
Berez, Elorrioko kooperatibak nabarmendu duen datua emaitza operatiboena da: hau da, bere produktuen eta zerbitzuen salmentak eragindako emaitzarena. Alde horretatik, urte ona izan du Eroskik, 252 milioiko irabazi operatiboa izan baitu, 2019an baino %30,2 gehiago, eta azken hamabi urteotako emaitzarik onena. Horiek horrela, Eroskiko presidente Agustin Markaidek nabarmendu du koronabirusaren urtea emaitza «oso positiboekin» amaitu dutela. «Aro baten amaiera» aldarrikatu du, 2008ko krisiaren aurretik egindako inbertsio handien kostua ordaindu behar izan duen aroarena, alegia.
Izan ere, urte horretan zuen neurriaren erdia du orain Eroskik. Saldu egin zuen If lurrin denda katea, eta saldu edo itxi estrategikotzat jo ez zituen eremuetako supermerkatuak eta hipermerkatuak, Espainia erdialdean eta hegoaldean nagusiki. Eroski berrituak indartsuagoa den eremuetan bildu du orain bere negozioaren zati handi bat, hau da, Hego Euskal Herrian, Espainia iparraldean, Galizian, Katalunian eta Balearretan.
Zorraren zama arindu du
Azken bi lurralde horietako negozioaren erdia EPCG inbertsio funtsari saldu berri dio Eroskik, eta horrela bete ahal izan du bere banku hartzekodunekin zorra txikitzeko zuen konpromisoa. Zorra izan baita azken urteetan Eroskiren jarduna gehien baldintzatu duen elementua, taldea bera edo haren izaera kooperatiboa auzitan jartzeraino.
Beldur horiek dagoeneko uxatu ditu Mondragon taldeko kooperatibak: desinbertsioen eta emaitzen kontura bideratutako diruekin 2.000 milioi euro txikitu du bere zorra: 2009an 3.423 milioi eurokoa zen, eta 2020an, 1.405 milioikoa. Horietatik 140 milioi iaz kitatu zituen, eta aurten beste 400 milioi kenduko ditu. Horrenbestez, Markaidek ziurtatu du «zor gehiegiko etapa bat» bukatu eta zorrak «maila normala» izango duela. Hau da, ez duela desinbertsio gehiago egin beharko.
Denda gutxiago
2020an beste 70 denda ireki bazituen ere, are gehiago itxi zituen: 1.624 denda zituen 2020aren amaieran, urtebete lehenago baino 21 gutxiago. Hamar hipermerkatu kendu ditu —2016an 79 zituen, eta 2020an, 37—, hemezortzi Eroski Bidaiak, gasolindegi bat eta Forum Sport bat. Supermerkatuen kopurua, ordea, handitu egin du (+11). Frankiziadunen formula hori asko erabiltzen du bere «eremu naturala» deitzen duenetik kanpo, eta jada bere denden %41 dira modu horretakoak.
Hego Euskal Herrian, berriz, %27 dira frankiziadunak. Lau lurraldeetako enplegatzaile pribaturik handiena da Eroski, 12.153 langile baititu —talde osoko langileen %40—, eta horietatik %69k dute kontratu mugagabea. Eroskik iaz sortutako 867 lanpostuen %95 Hego Euskal Herrian izan ziren. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197881/jaurlaritzak-beste-88-proiektu-sartu-ditu-europako-funtsetarako-planean.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak beste 88 proiektu sartu ditu Europako funtsetarako planean | Euskadi Next plan «berritua» aurkeztu du Azpiazuk. Iazko abenduan aurkeztutako egitasmoen sailkapen berria egin du, eta ekonomia suspertzeko proiektu autonomikoen figura sortzeko eskatu dio Madrili, diru laguntzen kudeaketa errazteko. | Jaurlaritzak beste 88 proiektu sartu ditu Europako funtsetarako planean. Euskadi Next plan «berritua» aurkeztu du Azpiazuk. Iazko abenduan aurkeztutako egitasmoen sailkapen berria egin du, eta ekonomia suspertzeko proiektu autonomikoen figura sortzeko eskatu dio Madrili, diru laguntzen kudeaketa errazteko. | Eusko Jaurlaritzak diru gehiago erakarri nahi du Bruselatik. Europako funtsen inguruan azken asteetan jakiten ari diren xehetasunekin bat eginez, abenduan aurkeztu zuen proposamena eguneratu du, eta beste 88 egitasmo sartu ditu Euskadi Next planean. Guztira, 276 izango dira, eta horiek finantzatzeko 6.400 milioi euro lortu nahi ditu Batasunaren erresilientzia planetik, aurreneko egitasmoan baino 700 milioi euro gehiago.
Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak azaldu duenez, urte hasieratik Espainiako Gobernua zehaztuz joan da proiektuak aurkeztu ahal izateko esparruak, eta horrek ateak zabaldu dizkie beste egitasmo batzuei; besteak beste, hezkuntzaren eta osasunaren alorretako hainbati.
Jaurlaritzak Euskadi Next plan «berritua» onartu du astearte honetako gobernu kontseiluan; iazko abenduan aurkeztutako egitasmo nagusi eta handienei proiektu berri batzuk gehitu dizkio orain, baina, funtsean, aukera baliatu du zerrendatutako proiektuen sailkapen berri bat egiteko. Hiru atal edo multzotan banatu ditu guztiak, eta hor berritasun nagusia da ekonomia suspertzeko proiektu autonomikoen figura sortzeko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari egin dion eskaera.
Europako Berreskurapen eta Erresilientzia Mekanismoko diru funtsak lortzeko Espainiako Gobernuaren España Puede planean jasota daude ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak (PERTE) deiturikoak. Horien bitartez, Madrilek enpresen egitasmoak biltzen ditu atal ezberdinetan, eta unitate gisa tratatzen ditu, Europako funtsetarako sarbidea errazteko. Jaurlaritzak nahi du autonomia erkidegoek ere proiektu horiek diseinatzeko aukera izatea, egitasmoak zatikatu behar ez izateko eta dirua lortzeko ministerio ezberdinetara jo beharrik ez izateko.
Dena den, Azpiazuk berak gogorarazi duenez, Madrilek sortu duen suspertzerako proiektu estrategikoen figura Bruselaren oniritziaren zain dago oraindik, eta ez da gauza ziurra, beraz, horrela aurkeztu ahalko dituenik Europaren aurrean, eta, hortaz, Madrilek berak aurreikusi bezala kudeatu eta banatu ahalko dituen.
Sailkapen berria
Hiru multzotan sailkatu ditu Jaurlaritzak bere planeko egitasmoak: Espainiako Gobernuaren proiektu estrategikoetan sartu ditu batzuk; beste batzuk, proiektu autonomikoan, eta beste multzo bat osatu du administrazioen lehiaketa publikoekin loturiko hainbat egitasmorekin. Atxikitako dokumentuan ikus daitezke egitasmo guztiak, atalez atal.
Hala, Azpiazuk azaldu duenez, dokumentuan bildutako 29 proiektu sar daitezke Madrilek orain arte aurkeztu dituen sei proiektu estrategikoetan; batez ere hidrogenoarekin eta mugikortasunarekin lotutakoak daude hor, eta 5.084 milioiko kostua izango lukete guztira, Europako funtsak, diru laguntza publikoak eta inbertsio pribatuak kontuan hartuta. Bruselatik finantzaketaren %35 inguru lortzea izango litzateke helburua.
Hor azaltzen dira jada abenduan Jaurlaritzak bere planean jaso zituen enpresa egitasmo nagusiak: BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorea (1.300 milioi euro) eta Basquevolt bateria elektrikoen fabrika handia (882 milioi). Bigarren hori non eraikiko den ez da zehazten, baina Gipuzkoak horrelako fabrika bat izateko asmoa jasotzen da, Mubil mugikortasun zentroarekin loturik (75 milioiko aurrekontuarekin).
Abenduko zerrendan agertzen ez ziren egitasmoen artean nagusiena da propultsio aeronautikoarekin loturiko bat, ITP enpresa buru duena (190 milioi eurokoa). Espainiako Gobernuaren proiektu estrategikoen atal aeroespazialean sartu du Jaurlaritzak.
Madrilek beste lau proiektu sortuko ditu, baina, Azpiazuk adierazi duenez, zehaztu gabe daude oraindik. Azaldu du Madrilek hori egitean Jaurlaritzak aztertuko duela bere planetik zein egitasmo sar dezakeen horien barruan.
PERTE autonomiko deiturikoetan, berriz, 63 proiektu bildu ditu Jaurlaritzak, 6.400 milioiko guztizko kostuarekin eta bederatzi ataletan banatuta; besteak beste, honako hauek: banaketa adimenduneko energien sarea sortzeko egitasmoak, hirien jasangarritasuna sustatzekoak, ekonomia zirkularrarekin loturikoak eta osasun arlokoak.
Hor, proiektu nagusienak dira industria lurzoruak berroneratzeko egitasmoa, 885 milioiko aurrekontuarekin, eta banaketa elektrikoko sareen eraldaketa digitala, 489 milioirekin. Bestela, proiektu txikiagoak jasotzen dira, zahar etxeak egokitzea, adibidez (150 milioi).
Bi multzo horiez gain, Europako funtsetatik parte bat eskuratu nahi du Jaurlaritzak administrazio publikoen diru laguntzen deialdien bidez garatzeko: aurreikusi duenez, guztira 6.399 milioiko aurrekontua izango lukete egitasmo horiek guztiek. Multzo horretan, diru gehien beharko luketenen artean daude Bilboko metroaren 5. linea (350 milioi euro) eta Urdaibaiko Guggenheim museoa (127 milioi).
Lurraldeen arteko oreka
Guztira, beraz, 18.286 milioiko kostua duten 276 egitasmo aurkeztuko dizkio Jaurlaritzak Madrili; haren kalkuluen arabera, 6.400 milioi irits daitezke Europako funtsetik. Espainiako Gobernuak Europako Berreskurapen eta Erresilientzia Mekanismoko diru funtsetik jasoko duenaren %10 ia.
Lurraldeka, inbertsio osoaren %59ren kokapena argitu edo banatu gabe dago oraindik; dokumentuan jasotako proiektuen artean, berriz, %18 Bizkaian ezarriko lirateke, %12 Gipuzkoan eta %11 Araban. Iazko abenduan aurkeztutako dokumentuaren harira, eztabaida sortu zen Bizkaiak beste bien aldean pisu handiagoa zuela-eta. Hiru lurraldeena murriztu da orain, -%6,6 Bizkaian, -%5,6 Gipuzkoan eta -%1,9 Araban, eta zehaztu gabekoen multzoa handitu da. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197882/tubacexek-baldintzak-hobetzea-eskaini-die-langileei-greba-bertan-behera-uztearen-truke.htm | Ekonomia | Tubacexek baldintzak hobetzea eskaini die langileei, greba bertan behera uztearen truke | Aldi baterako erregulazioa egin osteko langileei eustea eta kaleratutakoen kalte ordainak handitzea proposatu du. | Tubacexek baldintzak hobetzea eskaini die langileei, greba bertan behera uztearen truke. Aldi baterako erregulazioa egin osteko langileei eustea eta kaleratutakoen kalte ordainak handitzea proposatu du. | Tubacexek konpromisoa agertu du datozen hiru urteetan Arabako plantetan dituen lanpostuei eta soldatei eusteko, baldin eta langileek greba bertan behera uzten badute. Hala jakinarazi die zuzendaritzak Amurrioko eta Laudioko langile batzordeei eta langile guztiei igorri dien proposamenean. Enpresak, hori bai, ez ditu kaleratutako beharginak berriz hartuko, baina prest dago haien kalte ordainak hobetzeko.
Langileei bidalitako eskutitzaren arabera, zuzendaritza eta langile batzordea maiatzaren 11n elkartu ziren azkenekoz. Bilera hartan, langileen ordezkariei gogorarazi zieten aldi baterako erregulazio txostena auzitegien esku zegoela, eta, gainerako langileei dagokionez, «etorkizunerako proposamen bat» egingo zitzaiela. Bada, atzo jakinarazi zuen proposamen hori, ohar bidez. Enpresaren hitzetan, planteamenduak «susperraldiaren oinarriak ezartzea ahalbidetzen du».
Enpleguaren eta soldataren bermeaz gain, halere, proposamenak jasotzen du Aiaraldeko bi plantetan inbertsioak areagotuko direla, TTIn eta Aceralavan, premium produktuak handitzeko, batez ere, hidrogenoa garatzeko prozesuei eta automatizazioari eta produktibitatea hobetzeari lotuta. Horrez gain, enpresak adierazi du aparteko ordainsari bat ere onartu asmo duela 2022-2024 urteetarako, soldataren %1en parekoa litzatekeena, eta «planta bakoitzean bideragarritasun planaren helburuak lortzen direnean» pagatuko litzateke.
Proposamenak, ordea, «iraungitze data» du, enpresaren arabera: maiatzaren 31. Trukean, zuzendaritzak hila amaitu baino lehen «ekoizpena normaltasunera itzultzea» eskatzen du; alegia, langileak lanean hastea berriz. Izan ere, Aiaraldeko beharginek ostiralean beteko dituzte ehun egun greba mugagabea hasi zutenetik. Otsailaren 11n hasi zuten lanuztea, kaleratzeak salatzeko, eta, dagoeneko gauzatu badira ere, protestan ari dira oraindik. 95 langile zuzenean joan ziren kalera; 22 langilek enpresak eskainitako ordaina onartu zuten, eta beste hamabik erretiro aurreratua hartu zuten.
Aldaketak zuzendaritzan
Hain zuzen, Arabako hodigileak presidentea aldatuko du. Alvaro Bidegainek 70 urte bete ditu, eta, haren ordez, Francisco Garcia Sanz Volkswagen taldeko presidenteorde izandakoa izendatuko dute. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197883/angulas-aguinaga-enpresak-arrautza-frijitu-izoztuaren-patentea-erosi-du.htm | Ekonomia | Angulas Aguinaga enpresak arrautza frijitu izoztuaren patentea erosi du | Enpresa horrek itsas produktuen sektoretik kanpo kaleratuko duen lehenengo produktua izango da, eta fakturazioa bikoiztea du helburu. Gehienbat, ostalaritzan erabiltzen dira arrautza frijitu izoztuak. | Angulas Aguinaga enpresak arrautza frijitu izoztuaren patentea erosi du. Enpresa horrek itsas produktuen sektoretik kanpo kaleratuko duen lehenengo produktua izango da, eta fakturazioa bikoiztea du helburu. Gehienbat, ostalaritzan erabiltzen dira arrautza frijitu izoztuak. | Europa mailako arrautza frijitu izoztuaren patentea bereganatu du Angulas Aguinaga enpresak. Itsas produktuen sektoretik at kaleratuko duen lehenengo ekoizkina izango da, eta enpresaren fakturazioa bikoiztea du helburu. Hain zuzen, 2020-2025eko plan estrategikoaren barnean dago operazio hau, eta plana bukatzerako 450 milioiko fakturazioa izatea espero dute. Enpresak, beste hainbat marka ere merkaturatzen ditu gaur egun: Krissia, La Gula del Norte, Aguinamar, Angulas Aguinaga Profesional, Royal eta Riunione.
Elikagaiak aldez aurretik prestatu eta horiek banatzeaz arduratzen den HORECA kanalarekin daukan lankidetza indartzeko ere balio izango du arrautza frijituaren aldeko apustuak. Izan ere, Ignacio Muñoz Calvo enpresako lehen zuzendariak azaldu duenez, sukalde handietako jarduera «errazagoa eta seguruagoa» egitea da produktuaren helburua. Horrez gain, arrautza frijituak eskaintzen duen moldakortasuna ere faktore garrantzitsu bat izan da produktua aukeratzeko orduan.
Arrautza frijitu izoztua... zertarako?
Hala ere, askok galdetuko diote beraien buruari zer zentzu daukan arrautza frijituak izozteak. Izan ere, produktua prestatzeko hiru aukera daude: mikrouhin-labean segundo batzuetan berotu, minutu batean zartaginean edo sei minutuz labean. Arrautza gordin bat frijitzeko, ordea, hiru bat minutu baino ez dira behar. Horregatik, etxean arrautza bat edo bi frijitzeko, produktua ez da oso erabilgarria, baina ostalaritzan, denbora asko aurreztu daiteke. Sukaldaritza kolektiboan, seiehun arrautza banaka frijitzeak denbora asko hartzen du, baina arrautza izoztuak erabiliz gero, nahi beste presta daitezke sei minutuan, labe industrialen bidez.
Elikagaien segurtasuna mantentzea ere ahalbidetzen du produktuak. Legeriaren arabera, jatetxe eta jantoki kolektiboetan zerbitzatzen diren arrautzak gutxienez 75 ºC-ra iritsi arte kozinatu behar dira, salmonella eta antzeko beste arazo mikrobiologiko batzuk eragozteko, eta, arrautza frijitu arruntak hala kozinatuz gero, gorringoa mamituko litzaieke. Beraz, hori saihesteko, produktuak pasteurizazio prozesu bat igaro behar du, kalterik egiten ez dutela ziurtatzeko. Arrautza frijitu izoztuaren kasuan, tenperatura leuna aplikatzen da denbora luzez, patogenoak kentzeko, gorringoa mamitu gabe. Hala ere, gorringoa ez da likido eran geratuko, lodiagoa izango da. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197884/espainiako-auzitegi-konstituzionalak-ontzat-jo-du-poliziaren-biktimen-nafarroako-legea.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ontzat jo du Poliziaren biktimen Nafarroako legea | Auzitegiak baztertu egin ditu PPk eta Voxek 2019ko arauari jarri zizkioten helegiteak. Auzitegi Konstituzionalak ebatzi du biktimen eskariak aztertu behar dituen batzordeak zeregin administratibo hutsak dituela, eta, beraz, ez dela arlo judizialean sartzen. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ontzat jo du Poliziaren biktimen Nafarroako legea. Auzitegiak baztertu egin ditu PPk eta Voxek 2019ko arauari jarri zizkioten helegiteak. Auzitegi Konstituzionalak ebatzi du biktimen eskariak aztertu behar dituen batzordeak zeregin administratibo hutsak dituela, eta, beraz, ez dela arlo judizialean sartzen. | Eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimen errekonozimenduari eta erreparazioari buruzko Nafarroako legea onetsi du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, PPk eta Voxek arauari jarri zizkioten helegiteak baztertu eta gero. Unai Hualde parlamentuko presidenteak eman du ebazpenaren berri.
Parlamentuak 2019ko martxoaren 21ean atera zuen aurrera polizia indarkeriaren biktimen legea. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-Orain Baik eta Ezkerrak babestu zuten; PSN abstenitu egin zen, eta UPNk eta PPk kontra bozkatu zuten. PPk eta Voxek auzitara eraman zuten foru legea, eta Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu zuen helegitea.
Parlamentuak polizia indarkeriaren biktimen aitortzarako beste lege bat onartu zuen 2015ean, baina Espainiako Auzitegi Konstituzionalak legez kontrakoa zela ebatzi zuen 2018ko uztailean. Auzitegiak argudiatu zuen legeak Justizia administraziotik at dagoen batzorde bat eratzea aurreikusten zuela delituak ikertzeko, eta ahal hori ez dagoela Nafarroako Parlamentuaren eskumenen artean. Biktimek «egia estali nahia» izatea leporatu zioten Espainiako Estatuari. Nafarroako Gobernuak ere erabakia kritikatu zuen, biktimak «babesgabe» uzten zituela iritzita.
2019ko legearekin 2015ekoa ordezkatu zuten. Arau berriak helburu zuen «eskuin muturreko eta funtzionario publikoen indarkeria ekintzek eragindako biktimen aitortza sustatzea eta, dagokionean, ordaina ematea». Horretako, prozedura administratibo bat jasotzen du, epai judizialak kontuan hartuz, «biktimen gaineko legezko hutsunea» beteko duena, baina ezingo du «inondik ere» zigor helbururik izan.
Horixe dio orain Auzitegi Konstituzionalak; foru arauaren arabera sortutako batzordearen zereginak «prozedura administratiboko funtzioetara mugatzen» direla. Epaileek ebatzi dute batzorde horren lanak ez duela auzibidean egin daitezkeen jarduerekin bat egiten, deliturik antzemango balu, prozedura hori auzitegien esku utziko lukeelako. Magistratuek berariaz aipatzen dute 2015ean onartutako araua; nabarmendu dute bi legeak ezin direla alderatu, 2015ekoan auzitegi horrek antzeman zuelako auziak ikertzeko asmo bat.
Lanari babesa
Epaiaren berri izan ondoren, Geroa Baik adierazi du ebazpenak babestu egiten duela aurreko legealdian bake, bizikidetza eta giza eskubideen arloan eginiko lana, eta atsekabea azaldu du legearen judizializazioak «oinaze erantsia» eman badie biktimei eta senideei. Arlo horretan, salatu dute PPk, Ciudadanosek eta Voxek politika «sistematikoki judizializatzen» dutela.
EH Bilduk polizia indarkeriaren biktimen legea abiaraztera premiatu du Nafarroako Gobernua. Koalizio abertzalearen ustez, legeak berme nahikoa du biktima horien errekonozimendua eta erreparazioa onartzeko mekanismoak abian jartzeko.
Egiar Zor fundazioak, berriz, oso positibotzat jo du legea abian jartzea, «giza eskubideen urraketa guztiek izan behar dutelako tokia memoriaren mapan». Dei egin diete biktimei euren eskaerak aurkez ditzaten prozedurak eta epeak argitzen direnean. Martin Zabalza Nafarroako Gobernuako bake eta bizikidetza arloko zuzendariak BERRIAri emandako elkarrizketan aurreratu zuen epaia noiz iritsiko zain zeudela hura abian jartzeko: «Epaia noiz iritsiko zain gaude, eta jasotzen denetik legean araututako batzordea osatuko dugu».
Nafarroako Foro Sozial Iraunkorrak ontzat jo du albistea, eta «urrats garrantzitsua» dela uste du biktima nafar horiek aitortza eta erreparazioa jasotzeko bidean. Hala, Foro Sozialaren ustez, pertsona horiek egun jasaten duten diskriminazio egoera eta «askotan pairatzen duten birbiktimiazioa gaindituko lirateke». Era berean, Foro Sozialak uste du abal horrek aukera ematen duela legealdi honetan elkarbitza demokratikoaren eraikuntzan aurrera jarraitzeko.
. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197885/nafarroako-neurri-murriztaileak-apurka-apurka-leuntzearen-alde-agertu-da-txibite.htm | Gizartea | Nafarroako neurri murriztaileak «apurka-apurka» leuntzearen alde agertu da Txibite | Herrialdea «erdi mailako arriskuan» badago ere, arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak. Gobernuak neurriak hartzeko nahikoa baliabide dituela iritzi dio. | Nafarroako neurri murriztaileak «apurka-apurka» leuntzearen alde agertu da Txibite. Herrialdea «erdi mailako arriskuan» badago ere, arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak. Gobernuak neurriak hartzeko nahikoa baliabide dituela iritzi dio. | Datuek erakutsi dute: bilakaera epidemiologikoak beheranzko joera hartu du. Eta, horren ondorioz, haren aurka ezarritako neurriak murriztuko dituzte Nafarroan, herrialdea «erdi mailako arriskuan» baitago. Hala ere, leuntze hori «apurka-apurka» egin behar dela azaldu du Maria Txibite Nafarroako lehendakariak, eta herrialdeko «bide orri propioari» jarraituz. Izan ere, Txibiteren arabera, Nafarroako Gobernuak beren erabakiak hartzeko besteko baliabideak ditu.
Bada astebete Nafarroako Auzitegi Nagusiak gobernuak bertan behera utzi zituela hartutako etxeratze agindua eta terrazetako ordutegi murrizketak. Hala ere, epai horretan, gobernuak neurriak hartzeko duen ahalmena aitortu diela azaldu du Txibitek. Haren hitzetan, ezarritako neurriak atzera bota zituzten «gehiegizkotzat» jo zituztelako, baina beste erabaki batzuk hartzeko eskumenak izan dituztela berretsi du. Hain zuzen ere, esan du iazko urrian, artean alarma egoerarik ez zegoela, eskumena izan zutela herrialdearen perimetroa ixteko.
Atzo eman zuen neurriak leuntzeko lehen pausoa Nafarroak, ostatuetako barnealdea zabaltzea baimenduta. Leuntze geldo baten lehenengoko urratsa izan zen, eta horrela jarrituko du talde immunitatea lortu bitartean, Txibiteren hitzetan. Horiek horrela, egoera «pozgarria» bada ere, arduraz jokatzeko deia egin die herritarrei lehendakariak. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197886/dea-kulumbegaxvili-zinemagilea-film-bat-prestatzen-ari-da-donostian.htm | Kultura | Dea Kulumbegaxvili zinemagilea film bat prestatzen ari da Donostian | Hiru astez egongo da Tabakaleran, bigarren film luzearen gidoia lantzen, Donostiako Zinemaldiak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak gonbidatuta. Zinemaldiko lau sari nagusi irabazi zituen iaz Dasatskisi / Beginning filmarekin. | Dea Kulumbegaxvili zinemagilea film bat prestatzen ari da Donostian. Hiru astez egongo da Tabakaleran, bigarren film luzearen gidoia lantzen, Donostiako Zinemaldiak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak gonbidatuta. Zinemaldiko lau sari nagusi irabazi zituen iaz Dasatskisi / Beginning filmarekin. | Donostiako Zinemaldia berezia da Dea Kulumbegaxvili zinemagile georgiarrarentzat, eta ez da gutxiagorako: iazko Sail Ofizialean ikusi zuen lehen aldiz Dasatskisi / Beginning estreinako film luzea ikusleekin batera, areto batean, aurrez aurreko jaialdirik ia egiten ez zen garaian, eta hura zinemaldiko filma izan zen, gainera, lau sari nagusi irabazita: film onenarentzako Urrezko Maskorra, zuzendari eta emakumezko aktore onenentzako Zilarrezko Maskorrak, eta baita gidoi onenarentzako saria ere. Kulumbegaxvili Donostiara itzuli da orain, Zinemaldiak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak gonbidatuta, Tabakaleran egonaldi artistiko bat egiteko asmoz, hurrengo filmaren gidoia prestatzeko.
Hiru astez egongo da Donostian, ekainaren 7ra arte. Tabakalerako Artisten Gunean ariko da lanean. Gune horretan bertan aurkeztu dute egonaldia gaur goizean Maialen Beloki Donostiako Zinemaldiaren zuzendariordeak, Victor Iriarte Tabakalerako zinema eta ikus-entzunezkoen arduradunak, Clara Montero Tabakalerako kultura zuzendariak eta Kulumbegaxvilik berak.
Zuzendariaren hitzetan, prestatzen ari den filmak lotura handia izango du «munduaren presentzia fisikoarekin, gorputzaren esperientziarekin». Lehen filmean, indarkeriak mendean hartutako andre baten istorioa kontatu zuen. Gizarte patriarkal baten gehiegikeriak erakutsi zituen, kamerarekin protagonistari lagun eginez, bide fisiko eta mentaletan.
Kulumbegaxvilik azaldu du arteak eragin handia duela bere filmetan, artelanek ideiak sorrarazten dizkiotela. Hori bilatuko du, beraz, egonaldi honetan. Iritsi, eta Eduardo Txillidaren Haizearen orrazia eskulturak zirrara handia eragin dio, prentsaurrekoan esan duenez: «Harrituta nago hemen ikusi dudan guztiarekin; balioko dit inspiratzeko».
Filma prestatzeko prozesuan artearekin harreman hori izan dezan, eskura izango ditu Tabakalera eta Donostiako lekuak, baina Bilboko museoetara ere joan nahi du, eta Iriartek esan du Jorge Oteizaren lana ezagutu dezan nahi dutela.
Tabakalerako zinemaren arduradunak «zirkulartasuna» hitza erabili du egonaldiaren zentzua azaltzeko. Izan ere, Kulumbegaxvilik Urrezko Maskorra irabazi zuen iaz, eta Donostian hasiko da hurrengo filma prestatzen. Tabakaleran elkartzen diren eragileen arteko elkarlana ere nabarmendu du: Donostiako Zinemaldia, Elias Kerejeta Zine Eskola eta Euskadiko Filmategia. Proposamenak egin nahi dituzte, filmak programatzeko zain egon ordez: «Denbora, espazioa eta testuingurua emango dizkiogu lanerako».
Jaialdiaren iraileko astetik kanpora ere Donostiako Zinemaldia zabaltzeko sortu zuten Z365 Urte Osoko Zinemaldia. Proiektu horren koordinatzailea da Beloki, eta hark helburu estrategikoen barruan kokatu du egonaldia. «Talentu berriak» bilatu nahi dituzte, eta haiei lagundu. «Zinemaldiaren historiako zuzendaririk sarituenetako bat babesteak poza ematen du».
Lanean aske, presiorik gabe
Kulumbegaxvili 1986an jaioa da, Georgian. Columbiako unibertsitatean ikasi zuen zinema zuzendaritza, New Yorken. Bere lehen lana, Ukhilavi sivrtseebi / Invisible Spaces (2014), Cannesko Film Laburren Sail Ofizialean lehiatu zen, eta, ondoren, bere bigarren film laburra aurkeztu zuen Cannesko Zuzendarien Hamabostaldian: Léthé (2016).
Dastskisi / Beginning, lehen film luzea, Cannesko Zinemaldirako hautatu zuten iaz, eta Donostiako Zinemaldiko irabazle nagusia izan zen. Zuzendariak esan du sariek berehalako oihartzuna lortzen dutela, baina taldearenak direla uste du, eta ez du presiorik sentitzen hurrengo lanerako: «Aske lan egin nahi dut, eta ez zait iruditzen inoren begiradapean nagoenik». Donostiako Zinemaldiko saririk handiena «zinema ospatzea» izan zen harentzat, ikusleekin batera filmak ikusten jarraitzea.
«Zenbat eta sari gehiago irabazi, orduan eta gogo handiagoa izaten dut nire lana berrasmatzeko eta ezagutzen ez ditudan eremuak esploratzeko», azaldu du.
Elias Kerejeta Zine Eskolako ikasleengandik gertu egon nahi du egonaldian. Ez direlako horrenbeste urte igaro bera ere zinema ikasle izan zenetik, eta garrantzitsua iruditzen zaiolako lehen filma egin duten egileak ezagutzea, egin daitekeela erakusteko.
Emanaldiak Tabakaleran
Egonaldi artistikoarekin batera, zinema programa publiko bat ere aurkeztu dute. Maiatzaren 31n, 18:00etan, Dasatskisi / Beginning filma emango dute Tabakalerako zinema aretoan, zuzendariak berak aurkeztuta.
Biharamunean, ekainaren 1ean, 19:00etan, Kontatutako Zinea programaren barruan emanaldi bat egingo dute Tabakalerako zineman, eta Kulumbegaxvilik film horren eta bere hurrengo proiektuaren sortze prozesua azalduko du han. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197887/ertzaintzak-18-urteko-gazte-bat-atxilotu-du-kopako-finaleko-istiluengatik.htm | Gizartea | Ertzaintzak 18 urteko gazte bat atxilotu du Kopako finaleko istiluengatik | Realaren eta Athleticen arteko Kopako finalaren aurretik istiluak izan ziren Bilbon, eta emakume bat zauritu zuten buruan botila batekin jota. Hori egotzita atxilotu dute 18 urteko mutil bat, Barakaldon. | Ertzaintzak 18 urteko gazte bat atxilotu du Kopako finaleko istiluengatik. Realaren eta Athleticen arteko Kopako finalaren aurretik istiluak izan ziren Bilbon, eta emakume bat zauritu zuten buruan botila batekin jota. Hori egotzita atxilotu dute 18 urteko mutil bat, Barakaldon. | Ertzaintzak 18 urteko mutil bat atxilotu du Barakaldon. Joan den apirilaren 3an, Bilbon istiluak izan ziren, Realaren eta Athleticen arteko Kopako finalaren aurretik, eta haietan emakume bat botila batekin buruan jo izana egozten diote gazteari.
Ertzaintzak eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak adierazi dutenez, ikerketak aurrera egin ahal izan du herritarren laguntzarekin eta hainbat lagunek bidalitako bideoei esker. Zauritu zuten emakumea ezustean jo zuen buruan botila batek. Konortea galdu zuen; lurrera erori zen, eta bi egun igaro zituen erietxean, Ertzaintzaren arabera.
Atxilotuari desordena publikoak eta lesio larriak eragitea egozten diote, eta ez da egun hartako istiluekin atxilotu duten lehenengoa: denera, bost lagun atxilotu ditu Ertzaintzak, eta beste hainbat ikertuak izaten ari dira.
Finalaren atarian
Apirilaren 3an, Poza kalean, tentsioa handitu egin zen 16:00etatik aurrera, milaka zale elkartu baitziren festa giroan. Udaltzainek trafikoa eten zuten, kalea jendez gainezkoa baitzegoen. Ertzaintza zaleak sakabanatzen hasi zen, eta haiek edukiontzi batzuk erre zituzten. Suhiltzaileek itzali zuten sua, eta berriz ere festa giroa izan zen nagusi kalean.
Dena den, istiluek ez zuten asko iraun, eta 18:00ak alderako giroa egonkortu egin zen. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197888/aroztak-taldeko-hamar-kide-deklaratzera-deitu-dituzte.htm | Gizartea | Aroztak taldeko hamar kide deklaratzera deitu dituzte | Aroztegiaren aurka egindako kanpaldiarekin lotutako ekintzengatik deitu dituzte deklaratzera. Bortxa delitua egozten diete. | Aroztak taldeko hamar kide deklaratzera deitu dituzte. Aroztegiaren aurka egindako kanpaldiarekin lotutako ekintzengatik deitu dituzte deklaratzera. Bortxa delitua egozten diete. | Lekarozko (Nafarroa) Aroztegia proiektuaren kontrako Aroztak plataformako hamar kide deitu dituzte deklaratzera. Aroztak taldeak jakinarazi duenez, Aroztegiaren aurkako protestengatik deitu dituzte, eta bortxa delitua egozten diete.
Luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta bederatzi zuloko golf zelai bat eraiki nahi dituzte Lekarozko herrian. Apirilaren 8an hasi ziren lanetan, Palacio de Aroztegia SM enpresak aginduta. Oraingoz, ordea, herritarrek lanak gelditzea lortu dute. Kanpaldia egin zuten lanak egitekoak dituzten lurretan, eta hamaika egun egin zituzten han, enpresako makinak handik atera arte. Hain zuzen ere, Aroztegiaren aurka egindako kanpaldiarekin lotutako ekintzengatik deitu dituzte deklaratzera hamar lagunak.
Joan den larunbatean, manifestazio jendetsua egin zuten Elizondon, Aroztegia gelditu, UGEPik ez, inposiziorik ez! lelopean. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197889/jesus-santrich-farc-epko-buruzagi-ohia-hiltzat-eman-dute-venezuelan.htm | Mundua | Jesus Santrich FARC-EPko buruzagi ohia hiltzat eman dute Venezuelan | Talde armatuen arteko liskarretan hil dela zabaldu dute hedabideek, baina ez da baieztapen ofizialik. | Jesus Santrich FARC-EPko buruzagi ohia hiltzat eman dute Venezuelan. Talde armatuen arteko liskarretan hil dela zabaldu dute hedabideek, baina ez da baieztapen ofizialik. | Seuxis Paucias Hernandez Jesus Santrich FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak gerrillako buruzagi ohia hil egin dutela zabaldu dute Kolonbiako hedabideek. 1990eko hamarkadan egin zen FARC-EPko kide Santrich, baina ezagun egin zuen, batez ere, erakunde horren eta Kolonbiako Gobernuaren arteko negoziazioetan eta ondoko akordioan izan zuen paperak. Bi aldeek Habanan izenpetutako akordioaren sinatzaileetako bat izan zen, eta haren gauzatzea egiaztatuko zuen komisioko kideetako bat.
Semana atariak emandako informazioaren arabera, «talde ilegalen arteko liskarretan» hil dute gerrillari ohia, Venezuelan. Kolonbiako hedabideek aurreratutako informazioa egiaztatzen ari direla azaldu du, ondoren, Diego Molano Kolonbiako Defentsa ministroak, Twitter sare sozialean botatako txio batean: «Inteligentzia zerbitzuen informazioaren arabera, atzo Venezuelan ustez izandako liskarretan Santrich eta beste zenbait gaizkile hil ziren». Erantsi du, informazio hori baieztatuz gero, agerian geratuko dela Venezuelan «narkokriminalek» aterpe hartzen dutela. Santrichen heriotzaren baieztapen ofizialik ez dago oraindik, baina hasieran zabaldutakoaren inguruko informazio gehigarriak iristen jarraitzen du. Kolonbiako Fundaredes gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi du gutxienez lau gerrillari hil zirela iragan astean Venezualeko Apure estatuan, Kolonbiarekiko mugan, izandako liskarretan, eta ikerketa «zabalik» dutela horien artean Santrich egon ote daitekeen jakiteko. GKEaren arabera, FARCetik aldendutako bi talde armaturen arteko enfrentamenduak izan ziren, eta talde horietako bat Jesus Santrichek eta Luciano Marin Arango Ivan Marquez FARC-EPko beste kide ohi batek gidatzen zuten.
Santrichen heriotzaren berria haren kontrako auziaren inguruan berritasunak izan eta gutxira iritsi da. Izan ere, iragan ostegunean, Kolonbiako Auzitegi Gorenak gerrillari ohia AEBetara estraditatzea onartu zuen. FARCen eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioa indarrean sartu ostean ustez egindako droga trafikoengatik epaitu nahi du AEBetako Justiziak, eta akusazio horren pean atxilotu zuten Bogotan, 2018an. Hasiera batean, Bakerako Jurisdikzio Bereziak jakinarazi zuen ez zuela estraditatuko, AEBek haren kontra aurkeztutako frogak ez zirelako «nahikoak» izan. Kasua Kolonbiako Auzitegi Gorenera pasa zen ondoren, baina epaitegi horrek, ebatzi artean, aske utzi zuen Santrich.
Borroka armatura buelta
Epai horren zain zegoela, FARC alderdiaren ondorengoa den Comuneseko senatari kargua hartu zuen Santrichek, 2019ko ekainean. Handik bi hilabetera, ordea, borroka armatuari berriz ekiteko asmoa agertu zuen, Ivan Marquez, Hernan Dario Velasquez El Paisa eta FARCeko beste zenbait kide ohirekin batera plazaratutako bideo batean. Orduan azaldu zutenez, «[Kolonbiako] Estatuak Habanako bake akordioari egindako traizioaren erantzuna» izan zen borroka armatuan jarraitzea. Bigarren Marketalia izena hartu zuen gerrilla berriak, FARC erakundea sortu zen lurraldeari erreferentzia eginez: «Munduari iragartzen diogu bigarren Marketalia hasi dela, munduko herriek zapalkuntzaren kontr altxatzeko duten eskubide unibertsalean oinarrituta».
Bogotak jopuntuan izan du azken urteetan, AEBek egindako presioa medio. Kolonbiako inteligentzia zerbitzuen arabera, Venezuelan izan da azken urteetan, baina, bi herrialdeen arteko harreman diplomatiko kaxkarra tarteko, ezin izan du haren inguruko informazio zehatzik jaso, ezta atzeman ere. Horregatik, harengana iristeko informazioagatik 620.000 dolarreko—560.0000 euro— ordainsaria emateko prest zegoen Kolonbiako Gobernua. |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197890/espainiako-kongresuak-ez-du-tramiterako-onartu-trans-legea.htm | Gizartea | Espainiako Kongresuak ez du tramiterako onartu trans legea | Azken orduan abstentziora jo du PSOEk, eta horrek eragin du legea tramiterako onartu ez izana. EH Bilduk eta EAJk aldeko botoa eman dute. | Espainiako Kongresuak ez du tramiterako onartu trans legea. Azken orduan abstentziora jo du PSOEk, eta horrek eragin du legea tramiterako onartu ez izana. EH Bilduk eta EAJk aldeko botoa eman dute. | Hainbat hilabetez blokeatuta izan eta gero, Espainiako Kongresuko osoko bilkuran gaur ziren trans legea tramiterako onartzekoak, baina PSOEk atzera egin du azken orduan: abstenitu egin da, eta, beraz, lege proposamenak ez du behar besteko babesik lortu bide parlamentarioa egiten hasteko. Trans legeak eztabaida piztu du Espainiako gobernu koalizioaren barruan. Izan ere, hilabeteak dira PSOEk Unidas Podemosen lege aurreproiektua blokeatuta daukala. Horiek horrela, ERC, Mas Pais, CUP, Nueva Canarias eta Junts alderdiek beste lege proposamen bat aurkeztu zuten, prozedura azkartzeko, eta horrekin aurrera egin ala ez izan dute eztabaidagai gaur. Tramitatzearen alde agertu dira Unidas Podemos, EAJ, EH Bildu, ERC, Junts, Ciudandanos, Mas Pais, Cup eta Compromis, eta aurka agertu dira PP eta Vox; PSOE abstenitu egin da, eta, beraz, oposizioaren lege proposamena ere ez da aitzinera atera.
Bi puntu ditu gaur eztabaidatu duten lege proposamenak: transexualitatearen despatologizazioa eta genero autodeterminazioa. Hala, aurkeztu duten alderdiek nabarmendu dutenez, kontsentsua bilatu dute: Kongresuaren lehen tramitea gainditzea, ondotik parlamentuan eztabaidatu eta beharrezko aldaketak eta egokitzapenak egiteko.
Lege proposamena aurkeztu eta baiezkoa bozkatu dutenen artean, denek gaitzetsi dute PSOEren jarrera. «Zuen blokeoa alde batera uzteko eskatzen dizuegu; ezin da eskubideez eta askatasunez aritu, eta behin eta berriro lege integral bat blokeatzen ibili», nabarmendu du Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak. «Lege hau bera onartu duzue hainbat autonomia erkidegotan; zergatik ez duzue orain onartu nahi?», ihardetsi du Pilar Vallugera ERCko diputatuak. «Gaur abstentzioa bozkatzea ezezkoa bozkatzea da», aldarrikatu du, berriz, Mireia Vehi CUPeko parlamentariak.
Funtsean, «legea gizarte osoarentzako aurrerapausoa» dela nabarmendu dute baiezkoa bozkatu duten alderdiek, eta PSOEri galdetu diote ea aurrerapenaren alde dagoen. Gogora ekarri dute pertsona transak gizartean erabat baztertuta daudela, eta erreparazioa zor zaiela.
PSOEk adierazi du gaur aurkezturiko lege aurreproiektuak »hutsune juridikoak» dituela, eta horregatik jo duela abstentziora. Hain zuzen ere, Susana Ros parlamentariak nabarmendu du gobernua trans lege bat onartzearen alde dagoela: «Uste dugu legea gaur aurkeztutakoa baino hobea izan behar dela, eta konpromisoa adierazten dugu trans pertsonen eskubideen alde lan egiteko».
«Lege izango da»
Irene Montero Berdintasun ministroak ere hartu du hitza. Transei barkamena eskatu die ez duelako lortu legea bere ministerioak aurkeztea. «Trans pertsonek hilabete gehiegi daramatzate beren bizitzak ezbaian ikusten. Legea izango da legegintzaldi honetan, eta zuekin dugun zorra kitatuko dugu. Nire konpromisoa hartzen dut: genero autodeterminazioa lege izango da». Hain zuzen ere, Monterok nabarmendu du legea dagoeneko Espainiako hamabi autonomia erkidegotan onartu dutela, eta koherentea dela Europak ezartzen dituen printzipioekin. Kritika ere egin dio PSOEri: «Lege honek 2019an kontsentsua lortu zuen, eta zaila da pentsatzea 2019an segurtasun juridikoa duen lege batek 2021ean ez izatea». |
2021-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/197891/omek-dio-etiopia-iparraldeko-tigray-eskualdeko-egoera-lazgarria-dela.htm | Mundua | OMEk dio Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoera «lazgarria» dela | Tedrosek kezka agertu du: «Kasu gehienetan, ez gaude ezta COVID-19az aritzeko moduan ere» | OMEk dio Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoera «lazgarria» dela. Tedrosek kezka agertu du: «Kasu gehienetan, ez gaude ezta COVID-19az aritzeko moduan ere» | Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoera «lazgarria» da: milaka herritar gosez hiltzen ari dira; osasun zerbitzuak «erabat suntsituta» daude, eta bortxaketak «etenik gabeak» dira. Hori da Tedros Adhanom Ghebreyesus OME Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendariak egindako bilana iaz abiaturiko gatazka armatuaz aritzerakoan; Tedros bera Tigraykoa da, eta atzo nahiko kezkatuta agertu zen etxeko egoeraz: «Kasu gehienetan, ez gaude ezta COVID-19az aritzeko moduan ere, premiazkoagoak diren gauzak daudelako».
Iragan azaroaren hasieran, Etiopiako armadak operazio militar bat hasi zuen TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontearen aurka. Abiy Ahmed herrialdeko lehen ministro eta Bakearen Nobel saridunak salatu zuen eskualde horretan egiten ari ziren ekintza «oldarkor eta ilegalek arriskuan» jartzen zituztela konstituzioa eta ordena konstituzionala, baita Etiopiaren subiranotasuna mehatxatzen ere; horren harira ezarri zuten larrialdi egoera, eta operazioa abiatu. Parlamentuak Tigrayko Gobernua desegiteko erabakia ere hartu zuen, eta hango legealdia «legez kanpokotzat» jo.
Harrezkero, Addis Abebaren aginduz, Etiopia iparraldeko eskualdea erabat bakartuta dago, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak ezin izan du laguntzarik eraman, gobernuak sarbidea debekatu baitio. Iragan martxoan, onartu egin zuen hango herritarrei laguntza humanitarioa helaraztea, baina oraindik ez da halakorik gertatu; gainera, Tigrayko zibilek ezin dute kanpokoekin komunikatu, besteak beste, Interneterako konexioa eten dietelako.
NBEk ere esana du Tigrayn gertaturikoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela, hilabeteotan azterturiko informazioan eta bilduriko frogetan oinarrituta, eta azkenean Etiopiako Giza Eskubideen Batzordearekin ados jarri zen gatazkako «alde guztiek egindako ustezko giza eskubideen urraketak» batera ikertzeko. Oraingoz ez dute ezer adierazi horretaz.
Tedrosen arabera, bost milioi lagunek behar dute laguntza humanitarioa —zazpi milioiko biztanleria du—, «jende asko» hiltzen ari baita gosetearen ondorioz. Egoera horretan, COVID-19az gain, OMEk kezka agertu du kolera, elgorria eta beste hainbat eritasun kutsakorren kasuak ugaritu daitezkeelako.
Horretaz, Europako Batasunak iragan ostiralean salatu zuen laguntza humanitarioa «gerra arma» gisa erabiltzen ari zirela Etiopia iparraldeko eskualde horretan; OMEren Larrialdietarako zuzendari Michael Ryanek ere mezu bera helarazi zuen herenegun, adierazi baitzuen «Tigrayko biktimetara iristea ezin iragarrizkoa» dela. Etiopia iparraldean daudenez gain, kontuan hartu behar dituzte Sudanera ihes egin duten 60.000 bat zibilak.
Bozak, berriz atzeratuta
NEBE Etiopiako Hauteskunde Batzorde Nazionalak asteon erabaki du boz orokorrak bigarrenez atzeratzea, berez ekainaren 5ean egitekoak zirenak. Oinarrizko data iragan urteko abuztuaren 29a zen, baina orduan ere eguna aldatu behar izan zuten, koronabirusaren pandemiaren ondorioz.
Orain, NEBEk alderdi politiko guztiekin adostuko du hauteskundeen data berria, eta hori «gehienez hiru asteko epean» egitea espero du. Egun, Etiopiako lehen ministroaren Oparotasunaren Alderdiak du —zortzi alderdi elkartu ziren hura osatzeko— ordezkaritzarik handiena behe ganberan, 547 aulkitik 512 lortu baitzituen; gainontzeko 35ak TPLFrenak dira.
Aurtengo hauteskunde egutegiak, ordea, ez du bozik aurreikusten Tigrayrako. Eskualde horretan iragan irailean egin zituzten hauteskundeak, gobernu federalak ohartarazi zuen arren ez zituela onartuko; emaitza ofizialen arabera, TPLFk botoen %98 eta parlamentuko 152 eserlekuak lortu zituen. Gerora, Tigray Eskualdeko Kontseiluak hamasei diputatu eman zizkien oposizioko lau alderdiri. Hauteskunde horietako emaitzak izan dira, hain justu, Etiopiako Gobernuaren argudioetako bat TPLFren kontrako gerra hasteko. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197918/gasteizko-udalak-mozal-legea-ezarri-die-hiru-herritarri-ikurrin-bat-jartzeagatik.htm | Gizartea | Gasteizko Udalak 'mozal legea' ezarri die hiru herritarri, ikurrin bat jartzeagatik | Aberri Eguna ospatzeko, ikurrin bat jarri zuten Zabalganen. Ehun euroko isuna jarri dio bakoitzari. | Gasteizko Udalak 'mozal legea' ezarri die hiru herritarri, ikurrin bat jartzeagatik. Aberri Eguna ospatzeko, ikurrin bat jarri zuten Zabalganen. Ehun euroko isuna jarri dio bakoitzari. | Zabalgana auzoko hiru bizilaguni isuna jarri die Gasteizko Udalak, ikurrin bat jartzeagatik; ehun euroko isuna jarri dio bakoitzari. Alea-k jakinarazi duenez, hiru lagun horiek ikurrin bat jarri zuten Zabalgane auzoan apirilaren 1ean, Aberri Egunaren atarian, eta identifikatu egin zituen Udaltzaingoak.
Orain, mozal legea aplikatuta, ehun euroko zigorra ezarri diote bakoitzari. «Erabilera edo zerbitzu publikoko ondasun higigarriak edo higiezinak hondatzea» egotzi diete.
Alea-k zigortuetako batekin hitz egin du, eta hark azaldu du gertatutakoa. Apirilaren 1ean, goizean, ikurrin bat jarri zuten Zabalganeko Buradon Gatzaga parkeko kale argi batean, eskailera baten laguntzaz. Dei anonimo batek abisua eman zien udaltzainei, eta berehala agertu ziren bi patruila ikurrina jarri zutenak identifikatzera.
Lekukoaren arabera, udaltzain batek esan zion «horrelako ikur bat ofentsa bat eta arriskutsua izan zitekeela oinezkoentzat». Ez zekiten ikurrin bat jartzeak zigorra izan zezakeenik, eta azpimarratu du haiek jarritako ikurrinak hilabete eta erdi baino gehiago iraun duela parkean.
Pintaketa
Hilabete geroago heldu zaie albistea: hiru identifikatuek 100 euroko isuna ordaindu beharko dute, bakoitzak berea. Izan ere, ikurrina jartzeaz gain, Euskal Herria Batera mezuarekin pintaketa bat egitea ere leporatu nahi izan diete udaltzainek. Ebazpenak aipatzen duenez, hiru bizilagunak miatu eta gero, Udaltzaingoak «pintura hondarrak» zituen bihurkin bat konfiskatu zien.
Isuna jaso duten lagunen arabera, lehendik zegoen pintaketa hori han. Jakinarazi dute hirurek uko egingo diotela ordainketa aurreratuari, eta helegiteak jarriko dituztela. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197919/nafarroak-elkarte-gastronomikoen-eta-penen-irekiera-baimenduko-du-ostiraletik.htm | Gizartea | Nafarroak elkarte gastronomikoen eta peñen irekiera baimenduko du ostiraletik | Gobernuak bertan behera utzi du eremu pribatuko eta publikoko gehienezko edukiera ezartzen duen neurria; ostiraletik, gomendioa baizik ez da izanen. Muga berriak bi astez izanen dira indarrean, gutxienez. | Nafarroak elkarte gastronomikoen eta peñen irekiera baimenduko du ostiraletik. Gobernuak bertan behera utzi du eremu pribatuko eta publikoko gehienezko edukiera ezartzen duen neurria; ostiraletik, gomendioa baizik ez da izanen. Muga berriak bi astez izanen dira indarrean, gutxienez. | Izurriteari kontra egiteko neurriak leuntzeko bidean da Nafarroako Gobernua; ostiralean eginen dute hurrengo urratsa. Besteak beste, joan den urriaren 13tik aitzina itxiak izan ondotik, elkarte gastronomikoek eta peñek ateak atzera zabaltzeko aukera izanen dute foru erkidegoan. Halere, gobernuak jakinarazi duenez, irekierak mugak izanen ditu: %30ean ezarri dute gehienezko edukiera. Gainera, erabakiak ez die etxabeei eraginen; horiek itxita segituko dute.
Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek eman du foru agindu berrian bilduak diren neurrien berri, 13:00etan egindako prentsaurrekoan. Hala eta guztiz ere, zehaztu duenez, auzitegien onespena beharko dute aldaketak indarrean sar daitezen.
Elkarte gastronomikoei eta peñei eragiten dieten arauez gainera, gobernuak aldaketak proposatu ditu beste hainbat esparrutan ere. Ostiraletik, indargabetu eginen da eremu pribatuan eta eremu publikoan bil daitekeen lagun kopurua mugatzeko neurria; legeak ez du mugarik ezarriko, gomendioa baizik ez da izanen. Aholkatuko da gehienez zortzi pertsona elkartzea, eta horiek hiru bizikidetza unitatekoak izatea, gehienez jota.
Bestalde, Nafarroako Gobernuak gaueko 22:00etara luzatu ditu jarduera zenbaitek izan ditzaketen ordutegiak; orain arte, 21:00ak arte izan zitezkeen zabalik, gehienez. Gainera, komertzio txikietan %60era zabalduko da edukiera, eta parkeetan ez da mugarik izanen. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197920/terrazen-irekieran-ez-dute-huts-egin-herritarrek.htm | Gizartea | Terrazen irekieran ez dute huts egin herritarrek | Gaur hasi da neurrien arintzearen bigarren fasea Iparraldean: hetsirik egon diren sektoreak zabaldu dituzte berriz, eta, etxeratze agindua 21:00etan izanen da hemendik aitzina. | Terrazen irekieran ez dute huts egin herritarrek. Gaur hasi da neurrien arintzearen bigarren fasea Iparraldean: hetsirik egon diren sektoreak zabaldu dituzte berriz, eta, etxeratze agindua 21:00etan izanen da hemendik aitzina. | Baiona handiko eta txikiko terrazak jendez bete dira goizean. Zerbitzarien joan-etorriak berriz hasi dira, eta hainbat saltokik aitzindegiak zabaldu dituzte azkenean. Azken zazpi hilabeteetan ikusi gabeko irudia eman du goizak Lapurdiko hiriburuan. Neurrien arintzearen bigarren fasea hasi da gaur Ipar Euskal Herrian, eta, sektore batzuen irekieraz gain, etxeratze agindua 21:00etan izanen da ekainaren 9ra arte.
Halere, eguraldiak baldintzatuko du eguneko giroa: terrazak bakarrik ezin izan dituzte ireki ostalariek, edukieraren %50ean. Ostalari anitz euriaren beldur dira: goizeko kafearen tenorean eguzkia atera bada ere, zaparradak iragarri dituzte arratsaldera arte. Dena den, aroak ez ditu bezeroak beldurtu: «aspaldiko partez» berriz elkartu dira mahai inguruan, betiere sei lagun gehienez.
Baionako Les Pyrenees ostatuan kafea hartzera bildu da Luis Hariztoi ikaslea. «Ostatuak biziki inportanteak dira elkarren arteko harreman sozialetarako. Ikasle anitz biziki bakartuak egon dira, eta arrunt baldintzatuak neurriengatik. Ostatuen irekiera, alde horretatik, arras garrantzitsua da», azaldu du.
Neurrien arintzearekin, bestalde, kulturguneak ere zabaldu dituzte gaur. Zenbait egitura asteburu honetan hasiko dira berriz programazioarekin, hala nola Miarritzeko (Lapurdi) Atabal musika gela. Baionako Atalante zinema gelan, berriz, gaur ekin diote berriz filmak proiektatzeari. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197921/iberdrolak-hiru-hidrogeno-kargaleku-jarriko-ditu-bilbon-jundizen-eta-pasaian.htm | Ekonomia | Iberdrolak hiru hidrogeno kargaleku jarriko ditu Bilbon, Jundizen eta Pasaian | 'Hidrogenoaren Euskal Y'-a deitutako proiektuaren bidez, garraio astunaren deskarbonizazioa bultzatu nahi du. | Iberdrolak hiru hidrogeno kargaleku jarriko ditu Bilbon, Jundizen eta Pasaian. 'Hidrogenoaren Euskal Y'-a deitutako proiektuaren bidez, garraio astunaren deskarbonizazioa bultzatu nahi du. | Hidrogenoaren erabilera bultzatzeko proiektu bat aurkeztu du Iberdrolak. Hidrogenoaren Euskal Y-a izena jarri dio, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru gune logistiko nagusietan gas horren kargalekuak jarriko dituelako: Bilboko eta Pasaiako portuetan, eta Gasteizko Jundiz industrialdean. Kamioiek, autobusek eta furgonetek hor izango dute aukera hidrogenoa kargatzeko. Ibilgailu astunen deskarbonizaziorako, hidrogenoak teknologia egokiagoa dirudi elektrifikazioak baino, oso bateria handiak beharko lituzketelako bestela, eta denbora asko horiek kargatzeko.
Ibilgailu astunek erabiltzeko ez ezik, portuko eta aireportuko zereginetarako eta industria kimikoa energiaz hornitzeko modu bat ere badela azaldu du Iberdrolak.
Argindar konpainiak ziurtatu du 37 milioi euro inbertitu nahi duela Hidrogenoaren Euskal Y-aren proiektuan, eta haren eraikuntzak eta erabilerak 1.700 lanpostu sortuko dituela, zuzenean eta zeharka.
Elektrolizagailuak, bertan
Erabilitako hidrogenoa lekuan bertan sortzea da Iberdrolaren asmoa. Hamar megawatteko potentzia duten elektrolizagailuak jarriko ditu kargalekuetatik hurbil. Elektrolizagailuak uretik hidrogenoa modu garbian bereizteko aparatuak dira, eta, horiek elikatzeko, energia berriztagarriak erabiliko ditu: eguzki plakekin elikatuko dituzte, eta, haiek nahiko argindar sortzerik ez dutenean, Iberdrolak agindu du energia berriztagarriez hornituko dituela.
Plaka fotovoltaikoek beharrezkoa baino argindar gehiago ekoizten dutenerako, berriz, bateriak jarriko dira soberakin hori gordetzeko, eta beharrezkoa denetan hidrogenoa bereizteko edo argindar sarera bidaltzeko.
EBren dirua
Iberdrolak Next Generation EU planaren dirua erakarri nahi du Hidrogenoaren Euskal Y-a finantzatzeko. Erakunde publikoen babesa ere lortu du: Eusko Jaurlaritza; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiak; Gasteizko Udala; eta Bilboko eta Pasaiko portuak. Gainera, enpresa batzuk konpromisoa hartu dute hidrogenoa erabiltzeko: besteak beste, CAF, Irizar, Alsa, Aena, PepsiCo eta Primafrío enpresek.
Proiekturako behar diren materialaz, makinez eta zerbitzuez hornitzeko, 30 euskal enpresa bildu dituela adierazi du Iberdrolak: ABC Compresores, Ampo, Arteche, Babcock Valves, Bético, Boslan, Calderería Mañez, Consonni, EIA Ingeniería Soluciones, Elecnor, Emica, Goizea, Hidroambiente (grupo Elecnor), Idom, Indar, Inecosa, Ingeteam, Iointek, Jema, Ksb, Mesa, Ormazabal, Pine, Schneider Electric, Tambora, Tamoin, TMC, Torralval, Tubos Reunidos eta ZIV.
Horietako gutxi batzuek parte hartzen dute Hidrogenoaren Euskal Korridorea izeneko proiektuan.
Euskal Herrikoa ez da Iberdrolak hidrogenoaren erabilera sustatzeko abian jarritako proiektu bakarra. Beste bat du esku artean Bartzelonako Portuan eta Zaragozan (Aragoi, Espainia). |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197922/kontseiluak-elkarretaratzera-deitu-du-euskaraz-bizitzearen-alde-batuz-eskubide-murrizketarik-ez-lelopean.htm | Gizartea | Kontseiluak elkarretaratzera deitu du, 'Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez!' lelopean | Larunbatean EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren aurrean biltzera deitu dute. Irungo Udaltzaingorako ezarritako euskara eskakizunak bertan behera utzi ditu epaitegi horrek, eta Euskalgintzaren Kontseiluak «gisa honetako esku hartzeekiko desadostasuna» adierazi du. | Kontseiluak elkarretaratzera deitu du, 'Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez!' lelopean. Larunbatean EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren aurrean biltzera deitu dute. Irungo Udaltzaingorako ezarritako euskara eskakizunak bertan behera utzi ditu epaitegi horrek, eta Euskalgintzaren Kontseiluak «gisa honetako esku hartzeekiko desadostasuna» adierazi du. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak joan den astean bertan behera utzi zituen Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Euskalgintzaren Kontseilua ez dago ados, eta larunbaterako elkarretaratzera deitu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren aurrean, Bilbon, 11:00etan hasita.
Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean egingo dute elkarretaratzea. Euskalgintzaren Kontseiluak bi ideia nagusi azpimarratu nahi ditu: Irungoaren gisako «esku hartzeekiko desadostasuna» eta euskaraz bizitzearen alde, erakunde, eragile eta herritarren «batasunaren beharra». Gainera, bihar bilera bat ere egingo dute eragile sindikal eta politikoekin, «irakurketa partekatzeko eta haien iritzia jasotzeko».
Babesa jasotzen hasi da Euskalgintzaren Kontseilua, eta elkarretaratzearekin bat egin dute, esaterako, Pirritx Porrotx eta Marimototsek. Euskaraz bizi nahi dutela aldarrikatu dute, Twitter bidez. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197923/ceutarako-pasabidea-itxi-dute-marokoko-segurtasun-indarrek.htm | Mundua | Ceutarako pasabidea itxi dute Marokoko segurtasun indarrek | Espainiak kanporatu ditu dagoeneko 4.800 migratzaile; haien artean adingabeak ere bazirela salatu dute gobernuz kanpoko erakundeek. | Ceutarako pasabidea itxi dute Marokoko segurtasun indarrek. Espainiak kanporatu ditu dagoeneko 4.800 migratzaile; haien artean adingabeak ere bazirela salatu dute gobernuz kanpoko erakundeek. | Marokok indar erakustaldia egin zuen atzo, argi utziz zer gerta litekeen beren nahiak bete ezean. 24 ordu eskasean 8.000 lagun inguruk igaro zuten Fenideq (Maroko) eta Espainiaren kolonia den Ceutaren arteko hesia. Rabatek ez zuen segurtasuna arindu izanaren azalpenik eman. Baina Giza Eskubideetarako ministro Mustafa Ramidek adierazi zuen Madrilek jakin bazekiela zer gerta zitekeen, Fronte Polisarioko idazkari nagusi Brahim Ghaliri osasun arreta ematea erabaki zuenean.
Rabaten jarrerak krisi politikoa eragin du Espainian, eta haren oihartzuna Bruselaraino heldu da. Europako Batzordeko buru Margaritis Schinasek ohartarazi dio Rabati Europak ez duela «inoren xantaiarik» onartuko: «Europako Batasuna oso indartsua da Marokoren amarruetan erortzeko. Ez da onargarria migratzaileak tresna gisa erabiltzea». Schinasek baino lehenago eta haren antzera hitz egin zuen EB Europako Batasuneko Barne komisario Ylva Johanssonek ere.
Azkenean, Marokok gaur goizean itxi du Tarajaleko pasabidea, beste behin inolako adierazpen ofizialik egin gabe, eta Ceutara igarotzeko itxaropenarekin inguru horietan bildutakoak etxerantz abiatu dira. Aurreko orduetan, Espainiaren koloniara igarotako milaka lagunetatik 4.800 dagoeneko kanporatu ditu Madrilek. Gobernuz kanpoko erakundeek, ordea, salatu dute Marokora bidalitakoetatik asko adingabeak zirela —nagusiak ez bezala, bakarrik doazen adin txikikoak hartu egin behar dituzte jomuga herrialdeek—.
Gertatutakoa Europaren eta Espainiaren migrazio politikekin lotu dute hainbat erakundek, eta idatzi bat plazaratu dute horiek aldatzeko eskatuz. Gaitzetsi egin dute Ceutan gertatutakoa dela-eta Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek hartutako jarrera, eta mugara armada eta ibilgailu blindatuak bidaliz erantzun izana giza krisiari: «Alderdiek alde batera utzi beharko lituzkete alarma zabaltzen duten, migratzaileak kriminalizatzen dituzten eta istiluak bultzatzen dituzten diskurtsoak, horiek sustatzen baitute gorrotoa». Oharraren sinatzaileen artean daude Andalucia Acoge, SOS Arrazakeria federazioa eta Iheslariak Laguntzeko Espainiako Batzordea.
Adingabeak hartzeko akordioa
Espainiako Eskubide Sozialen ministro Ione Belarrak ezohiko bilerara deitu ditu erkidegoak, Ceutara heldutako migratzaile adingabeak hartzeko akordio bat ixteko asmoz. Izan ere, apirilaren amaieran egindako Lurralde Kontseiluan erkidegoek zera adostu zuten: diruz laguntzea bakarrik heltzen diren migratzaile adingabeak hartzen dituzten erkidegoei, eta, zehazki, mugan dauden erkidegoetara heltzen direnak hartzeko prest agertzen direnei. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197924/adinekoentzako-politikak-landuko-dituen-batzordea-eratu-dute.htm | Gizartea | Adinekoentzako politikak landuko dituen batzordea eratu dute | Euskadiko Adinekoen Batzordea osatu dute. Artolazabalek adierazi du ahotsa emango diela adinekoen kolektiboari. | Adinekoentzako politikak landuko dituen batzordea eratu dute. Euskadiko Adinekoen Batzordea osatu dute. Artolazabalek adierazi du ahotsa emango diela adinekoen kolektiboari. | Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Euskadiko Adinekoen Batzordea aurkeztu du gaur, Bilbon. Lantaldearen egitekoa izango da adinekoentzako politikak lantzea. Artolazabalen arabera, batzordeak ahotsa emango die adinekoak ordezkatzen dituzten elkarteei, eta, oinarritik abiatuta, kolektiboari eragiten dien politikak diseinatuko ditu. Kogobernantza eredu bat dela adierazi du sailburuak.
Hainbat elkartek osatu dute Euskadiko Adinekoen Batzordea: Euskofederpen federazioko ordezkariek, Lares, Agijupens, Nagusiak, Las Cuatro Torres, Helduak Adi, Secot eta Nagusilan elkarteetako ordezkariek, eta Eusko Jaurlaritzako Gizarte Zerbitzuen Zuzendaritzako kideek. Santi Larburu eta Inma Sanchez dira batzordeko presidenteak.
Azaldu dutenez, batzordea jaurlaritzaren eskumen esparruan adinekoentzako politikak orientatzeko, diseinatzeko, planifikatzeko eta ebaluatzeko sortu da. Eta horrez gainera, asmoa da «ekimen bateratuak eta lankidetza bidezkoak sustatzea».
Landu beharrezko hainbat auzi azpimarratu dituzte. Horien artean, adinekoen inguruko pertzepzio sozialari eta estigmari aurre egitea, adinekoen bizi baldintzak hobetzea eta gizartean haien parte hartzea bultzatzea. Beharrezkotzat jo dute menpekotasun egoeran daudenen arreta hobetzea ere, eta adinekoen autonomia eta bizitza kalitatea sustatzea. Bestalde, adierazi dute lagundu nahi dutela batez besteko bizi itxaropena 85 urtera luzatzeko helburua betetzen.
Artolazabalek azpimarratu du batzordeak bide ematen diola adinekoei eragingo dien ekintzak elkarlanean hausnartzeko eta lantzeko «gune bateratu» bati. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197925/ehz-festibalak-mila-toki-inguru-izanen-ditu.htm | Kultura | EHZ festibalak mila toki inguru izanen ditu | Hiru egunez ospatuko dute EHZ festibala, Irisarrin, uztailaren 2an, 3an eta 4an. Osagarri krisiari aitzin egiteko neurriek berezi eginen dute 25. aldia. Chill Mafiaren, Ruper Ordorikaren eta Potatoren kontzertuak izanen dira, bertzeak bertze. | EHZ festibalak mila toki inguru izanen ditu. Hiru egunez ospatuko dute EHZ festibala, Irisarrin, uztailaren 2an, 3an eta 4an. Osagarri krisiari aitzin egiteko neurriek berezi eginen dute 25. aldia. Chill Mafiaren, Ruper Ordorikaren eta Potatoren kontzertuak izanen dira, bertzeak bertze. | <p>Krisiak krisi, EHZ jaialdiko antolatzaileek «dudarik gabe» antolatu dute 25. festibala. 2020koa pandemiak galarazi zien, baina aurten «indartsu eta gogo handiz» datozela iragarri dute. Uztailaren 2an, 3an eta 4an eginen da Irisarrin (Nafarroa Beherea), duela bi urte bezala: plazan eta pentzean.
Osagarri krisiari ezin zaio izkin egin, eta Euskal Herria Zuzenean festibalak neurri bereziak aplikatu beharko ditu. Hala nola txertatua izan denaren egiaztagiria edo 48 oren aitzinetik egindako PCR proba erakutsi beharko du sartu nahi duen orok. Jende kopurua ere ez da usaiakoa izanen; hondarreko osagarri neurrien arabera, lagun bederak lau metro koadro beharko baititu.
Joana Barbier EHZko kideak uste du milatik gorakoa izan daitekeela aurtengo jende multzoa: «Gure kalkuluen arabera, 1.000 lagun inguru izanen da, baina suprefeturako baimenaren beha gaude oraino».
EHZ arrunta irudikatuta abiatu dituzte antolaketa lanak urtarrilean, baina lege aldaketei adi: «Pario handi bat da, eta ez genuen utzi nahi egin gabe. Programa osoa antolatu genuen jarria egoteko, baina gero neurriak kanbiatu direnez, egokitu gara», xehatu du Barbierrek. Horregatik, ekitaldi guzietan zutik eta maskara jantzirik egon beharko da.
Irisarriko herriko etxeak Euskal Herria Zuzenean antolatzeko baimena eman badu ere, suprefeturak ukanen du azken hitza. Beraz, baliteke antolaketan moldaketak egotea. Neurriak neurri, edantegia eta jatetxea muntatzekoak dituzte; alta, usaiako kanpalekuak ez du oraino baiezkorik jaso.
Ezohiko egoerak hala bultzaturik, bereziki gogoan ukan dituzte kultur eragileak, bertzeak bertze, kultur arloko langileak, intermitenteak, musikariak, idazleak eta antzezleak. Iazko aldiaren etenaldia eta pandemiak eragin duen kulturaren isilune luzetik landa, «kulturari arnasgune baten emateko nahikeriarekin» jin direla iragarri du Barbierrek.
Julen Oillarburu EHZko kideak oroitarazi du zein den festibalaren helburu nagusienetarikoa: «EHZren betiko xedeetako bat tokiko ekoizleekin eta tokiko artistekin elkarlanean aritzea izan da, nehoiz baino gehiago bide horretan segitzeko beharra sentitu dugu».
<strong>Egitarauaren puska hautastrong>
Egitarauari dagokionez, izen batzuk salatu dituzte: Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Beherean orain arte sekulan jo ez duen Chill Mafia, Ruper Ordorika, Potato, Kuartz, Torheit, <em>Hatz(a)markaem> kantu eta antzerki ikuskizuna, Pirritx, Porrotx eta Marimotots, Tio Teronen Semeak dantza taldea, Andoni Ollokiegi bakarlaria... «eta beste franko», erran dutenez.
Irisarriko Ospitalea ondarearen etxearekin elkarlanean ari dira, eta hainbat gairen inguruko eztabaidak ere animatuko dituzte hiru egunetan: artearen funtzioei buruzko mahai ingurua eta sorkuntza tailerra, etxebizitzaren problematikaren inguruko saioa, krisi kapitalista eta ekologikoaren gaineko mahai ingurua, Euskal Herriko nazio askapen mugimenduaz eztabaida, Arrosa Sarearen irrati saioa eta Euskal Herria Zuzenean-en 25 urteen errepaso eta eztabaida, sortzaile eta belaunaldi ezberdinetako antolatzaileekin .
<p>Brigada Ubelak, bestalde, animazio zenbait ezarriko ditu plantan: eraso sexisten kontrako autodefentsa tailerra, Bekatorosak Dom Campistronen liburu aurkezpena eta eraso sexisten kontrako kanpo protokoloaren aurkezpena.
<strong>Sarrerak sareanstrong>
<p>Momentuan, 150 sarrera salgai ezarri dituzte <a href="https://www.ehz.eus/eu/">ehz.eus</i></a> webgunean: hiru egunetako pasea 35 euroan. Azpimarratu dute iazko sarrerek aurtengorako balioko dutela. Hala, egunez eguneko sarrerak berantago eskuragarri izanen dira.
<p>Laguntzaile sarea ere berpizten ari da. Izena emateko parada izanen da heldu den astetik goiti. Aurtengo jaialdi bereziak laguntzaile gehiago beharko ditu, neurriek hala galdeginik: 300-400 bat. Haien artean dira BERRIA eta <em>Badokem> ataria, EHZren babesleak baitira. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197926/elak-langile-gehiago-eskatu-ditu-bergarako-arcelorren-lan-kargari-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | ELAk langile gehiago eskatu ditu Bergarako Arcelorren, lan kargari aurre egiteko | Azken murrizketen ondoren, ehun langile eskas geratzen dira fabrikan, eta 50 urtetik gorakoak dira nagusi. | ELAk langile gehiago eskatu ditu Bergarako Arcelorren, lan kargari aurre egiteko. Azken murrizketen ondoren, ehun langile eskas geratzen dira fabrikan, eta 50 urtetik gorakoak dira nagusi. | Lan karga eskasaren garaia amaitzen ari da Euskal Herriko siderurgiarentzat. Arcelor Mittalek jakinarazi du merkatua suspertzen ari dela, eta horrek handitu egingo duela Euskal Herriko fabriketako lan karga. ELAren ustez, horietako bat, Bergarakoa (Gipuzkoa), ez dago horretarako prestatuta.
Azken urteak «bereziki gogorrak» izan dira Bergarako lantegiarentzat, sindikatuak azaldu duenez, lantaldea etengabe murriztu da, eta duela hamarkada batzuetako ehunka langileetatik ehun inguru baizik ez dira geratzen gaur egun. Gainera, lantaldea berritu ez denez, batez besteko adina oso handia da, 50 urtetik gorakoa. «Azken urteotan ez da ia kontrataziorik egin. Enpresak ekoizpen mailei aurre egiteko egin duen apustua azpikontratazioaren hedapen puntuala izan da, kontrataziorik egin gabe». Gainera, ELA kexu da multinazionalak «aspaldi» egin zuela azken inbertsioa. «Lantegiak langileen ahaleginari esker eusten dio».
Egoera horri aurre egiteko, ELAk eskatu du lantaldea berritzea eta langile gehiago zuzenean kontratatzea. Ordezkapen kontratuak ere eskatu ditu, langilea gazteak sar daitezen eta zaharrenek erretiro partziala har dezaten.
Premiazko inbertsioak eta fabrikaren etorkizuna bermatuko duen industria plana ere galdegin ditu sindikatuak.
ELAk gogorarazi du azken urteetan Arcelor Mittalek itxi egin dituela Zumarragako eta Aguraingo plantak eta Industrias Zarra osagarria (Etxebarri, Bizkaia), eta «desindustrializazioa» eteteko esku hartzeko eskatu die erakunde publikoei. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197927/jesus-santrichen-heriotza-baieztatu-dute.htm | Mundua | Jesus Santrichen heriotza baieztatu dute | FARC-EPtik aldendutako talde baten arabera, Kolonbiako armadak segada batean hil du gerrillaren buruzagi historikoa | Jesus Santrichen heriotza baieztatu dute. FARC-EPtik aldendutako talde baten arabera, Kolonbiako armadak segada batean hil du gerrillaren buruzagi historikoa | Kolonbiako hedabideek atzo gauen zabaldu zuten Seuxis Paucias Hernandez Jesus Santrich «talde ilegalen arteko liskarretan» hil zutela Kolonbian. Ordu batzuk geroago, gaur goizaldean, FARC-EP Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileen buruzagi historikoa izandakoa Kolonbiako armadak Venezuelan egin dion segada batean hil dutela baieztatu du gerrillatik aldendutako Segunda Marquetalia izeneko taldeak. Hain zuzen, talde horretako buruetako bat zen Santrich, Luciano Marin Ivan Marquez gerrillako beste buruzagi historikoetako batekin batera. Webgune batean kaleratutako komunikatu baten arabera, Ivan Duque Kolonbiako presidentearen aginduz egin zuten militarrek Santrichen kontra. 53 urte zituen. Nolanahi ere, Efe berri agentziak dionez, oraindik ezin izan dute ohar horren egiazkotasuna baieztatu. Gobernuak ere ez du ezer esan oraingoz.
Kolonbiako Gobernuak «zerbitzu sekretuen» informazioetan oinarrituta atzo azaldu zuenez, Venezuelan «ustez izandako liskarretan» Santrich eta «beste zenbait gaizkile» hil ziren. Hori adierazi zuen, hain zuzen, Diego Molano Defentsa ministroak, Twitter sare sozialean. Fundares GKE gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi zuen, bestalde, joan den astean lau gerrillari hil zirela Venezuelako Apure estatuan, Kolonbiarekiko mugan, izandako liskarretan.
Gerrillak eta gobernuak 2016an Habanan (Kuba) izenpetutako akordioaren negoziatzaile eta sinatzaileetako bat izan zen Santrich, baina 2019ko abuztuan iragarri zuen FARCetik aldendutako talde bat osatu zutela hark eta Ivan Marquezek. Hain justu, eta, betiere Fundaredes GKEaren arabera, gerrillatik aldendutako bi talde armaturen artekoak izan ziren joan den asteko borrokak, eta horietako bat Santrichek eta Marquezek gidatutakoa zen.
Segunda Marquetalia taldeak dioenez, ordea, Kolonbiako armadak hil du, eta, ez joan den astean, aurreko astelehenean baizik. «Perija mendilerroan gertatu zen. Komandantea zihoan kamioiari eraso egin zioten, tiro eginez eta granadekin. Krimena gauzatuta, hiltzaileek ezker eskuko hatz txikia erauzi zioten. Minutu batzuk geroago, helikoptero batean alde egin zuten Kolonbiarantz».
Momentua
Santrichen heriotzaren albistea heldu da, hain justu, droga trafikoa egotzita haren kontrako auzian nobedadeak izan eta gutxira. Izan ere, gerrillari ohia AEBetara estraditatzea onartu zuen Kolonbiako Auzitegi Gorenak joan den ostegunean. AEBek leporatzen zioten 10 tona kokaina esportatzeko konspiratzea. AEBek eskatuta atxilotu zuten Bogotan, 2018ko apirilean, eta kartzelatu. Santrichekin gertatutakoa argudio gisa erabiliz, Bakerako Azken Akordioa moldatzeko asmoa iragarri zuen Duquek abuztuan. 2019ko maiatzean atera zen gerrillaria espetxetik, behin-behinean, auziaren epaia iritsi bitartean.
FARC Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea alderdi politikoa da 2017ko irailaz geroztik, eta Santrichek Kolonbiako Ordezkarien Ganberako diputatu kargua hartu zuen espetxetik atera berritan —Comunes alderdiarekin, FARCen ondorengoarekin—, 2019ko ekainaren 11n. Baina segituan, handik aste batzuetara, desagertu egin zen, eta Kolonbiako Auzitegi Gorenak hura atzemateko agindua eman zuen uztailaren 10ean, auzi saio batera ez agertzeagatik. Hilabete eta erdi pasa geroago, abuztuaren 29an, gerrillari ohi batzuek, Marquez eta Santrich buru zirela, borroka armatuaren «etapa berri bat» iragarri zuten Internet bidez zabaldutako bideo batean. Hiru urte ere ez zituen, artean, gobernuak —Juan Manuel Santos zen orduan presidentea— eta FARC gerrillak sinatutako bake akordioak. FARC alderdiari «zentzugabekeria» iruditu zitzaion disidenteen erabakia, eta estatua neurriak hartzen hasi zen. Esaterako, borroka armatuaren garaian egindako delituak aztertu eta epaitzeko sortutako JEP Bakearentzako Jurisdikzio Bereziak agindu zuen Marquez eta Santrich atxilotzeko.
Santrichek 21 urte zituenean bat egin zuen gerrillarekin; gerora azaldu zuenez, Batasun Patriotikoa alderdiaren aurka egindako genozidioarengatik. Irakasleen familia batean jaio zen, eta unibertsitate ikasketak egin zituen, gizarte zientzietan espezializatuz. Gerrillako kideek baino diskurtso arranditsuagoa zuen. Literaturaren, pinturaren eta musikaren zalea zen. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197928/steilasek-salatu-du-hezkuntza-sailak-murrizketak-egingo-dituela.htm | Gizartea | Steilasek salatu du Hezkuntza Sailak murrizketak egingo dituela | Steilasek azaldu dutenez, Urrutiko Hezkuntzako Euskal Institutua bertan behera utziko dute, eta Iraleren zerbitzuan ere «lanpostu asko» galdu dira. ELAk eskoletako jangeletako langileak grebara deitu ditu maiatzaren 26rako. | Steilasek salatu du Hezkuntza Sailak murrizketak egingo dituela. Steilasek azaldu dutenez, Urrutiko Hezkuntzako Euskal Institutua bertan behera utziko dute, eta Iraleren zerbitzuan ere «lanpostu asko» galdu dira. ELAk eskoletako jangeletako langileak grebara deitu ditu maiatzaren 26rako. | Steilas sindikatuak salatu duenez, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak murrizketak egingo ditu hainbat zerbitzutan, «jakinarazpenik gabe eta bertako langileen eta ikasleen etorkizuna kontuan izan gabe». Sindikatuaren hitzetan, murrizketek Urrutiko Hezkuntzako Euskal Institutuan eta Irale programan izango dute eragina.
Batetik, Urrutiko Hezkuntzako Euskal Institutua bertan behera utziko dutela adierazi du sindikatuak. Oinarrizko hezkuntzako eta Batxilergoko ikasketak online eta aurrez aurre egiteko aukera eskaini du orain arte; egun, ordea, zerbitzu horren eta bertako langileen etorkizuna ez dagoela argi esan du Steilasek. Hezkuntza Saila zerbitzuarekin izaten ari den jarrera kritikatu du: «Ulertezina egiten zaigu Hezkuntza Sailaren aurreikuspen falta, langile horiek bertan behin betikotu baitziren ikasturte honetan egin zen lekualdatze lehiaketa berezi baten bidez. Orain, bederatzi hilabete ere igaro ez diren honetan, kendu egingo omen dituzte».
Bestetik, Iraleko zerbitzua —irakasleei euskara ikastaroak ematen dizkiete— berrantolatzearen ondorioz, «lanpostu asko» galdu egingo direla nabarmendu dute. Ziurtatu dutenez, Hezkuntza Sailak «zerbitzua hobetzeko» izan dela esan du, baina Steilasek ez du iritzi bera: «Hobekuntza al da ratioak igotzea, zuzendaritzaren orduak murriztea, liburutegi edo informatikari arduradunak kentzea edo azterketa prestatzaileen orduak desagerraraztea? Hori hobekuntza baino baliabideen optimizazioa da».
Eskoletako jangelak, grebara
ELA sindikatuak eskola jangeletako greba dinamikarekin jarraitzea erabaki du, eta maiatzaren 26rako grebara deitu ditu langileak. Azaldu dutenez, lana eta lan baldintzak bermatu nahi dituzte: «Hezkuntza Sailak sistematikoki negoziatzeari uko egiteak eta informaziorik ez emateak eta familia guztiei zerbitzua ez eskaintzeak, ratioak berrikusi eta aplikatu gabe, arriskuan jartzen dute 2.000 lanpostu baino gehiago mantentzea eta berreskuratzea». Gainera, ELAren arabera, oraindik ez dakite datorren urtean nola izango diren: «Ikasturtea amaituz gero, oraindik ez dakigu Hezkuntza Sailak 20201-2022ko ikasturteari begira zer aurreikuspen izango duen, ezta bere asmoa inposatzea ote den eta negoziatzeari uko egingo dion ere». Hori horrela, hainbat eskaera egin dituzte: egungo ratioak berrikustea, itunpeko ikastetxeetan eta pribatuetan ere ratio berak ezartzea eta familia guztiei jangela zerbitzua eskaintzea. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197929/eitbk-iragarri-du-laquoeuskal-netflix-batraquo-sortuko-duela.htm | Bizigiro | EITBk iragarri du «euskal Netflix bat» sortuko duela | Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak iragarri du proiektua, Eusko Legebiltzarrean. Bikoizketa indartuko dutela adierazi du, plataforman «eskaintza handia» egin ahal izateko. | EITBk iragarri du «euskal Netflix bat» sortuko duela. Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak iragarri du proiektua, Eusko Legebiltzarrean. Bikoizketa indartuko dutela adierazi du, plataforman «eskaintza handia» egin ahal izateko. | «OTT bat, euskal Netflix bat». EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak Eusko Legebiltzarrean iragarri du ikus-entzunezko plataforma bat sortuko duela. Azaldu du ez dela euskara hutsean izango, baina ez dela soilik EITBrena izango. «Euskal Herrian sortzen diren ikus-entzunezko lan guztiak, filmak, dokumentalak eta bestelakoak ikusi ahalko dira bertan. Ez da EITBrena izango, baizik eta euskal plataforma bat».
EITBk «plataforma digital handi bat» izango duela iragarri du, eta 2022an jarriko dutela martxan: «Euskadin sortzen den ikus-entzunezko ekoizpen guztia bilduko du».
Plataforma hori «apustu estrategiko eta berritzailea» izango dela esan du Aldekoak. «Euskal Netflix bat garatu nahi dugu, euskal gizarteari eskaini eta biltzeko; halaber, nazioarteko leiho bat izatea nahi dugu, eta ez soilik EITBren ikus-entzunezko ekoizpena kontsumitzeko aukera eskaintzea, baizik eta baita Euskadin sortzen diren euskal filmak, telesailak, dokumentalak, ikuskizunak eta kontzertuak ere», zehaztu du.
Plataforma berria «talentuari balioa» emateko asmoz sortu dela nabarmendu du Aldekoak. «Ikus-entzunezkoen euskal ekoizpen handia, gure kultura eta, noski, gure hizkuntza, euskara, dira gure estrategiaren funtsezko arrazoia», gaineratu du.
«Egungo ikus-entzunezko kontsumoan plataformak funtsezkoak eta erreferentzia geldiezina direla uste dugu. Gaur egun, euskarak ia ez du lekurik eremu horretan; eta, euskarak gainerako hizkuntzen kalitate bereko edukiak ematen ez baditu, eta eduki horiek gainerakoekin bezain erraz eskuratzen ez badira, gure hizkuntzaren etorkizunerako galera konponezina izango da», adierazi du EITBko zuzendari nagusiak. Ez da euskara hutsezko plataforma izango, baina bere funtsezko egitekoen artean «euskarazko edukiak zabaltzea» egongo da. «Plataforma berria aukera bat izango da merkatuan dauden ikus-entzunezko edukien hornitzaile handietan egoteko, telebista enpresen eta kable bidezko edukien joera plataformen integrazioa baita», gaineratu du Aldekoak.
Aldekoaren aburuz, EITBk aurrerapauso bat eman behar du, eta erronka hori onartu, baina espiritu irekia izanik, eta beste batzuekin partekatzeko asmoarekin. «Euskadiko ikus-entzunezkoen eta kulturaren arloa munduan erreferente izan daitekeela uste dugu, eta erakustea merezi duela. EITBk euskal ekoizpen horren guztiaren motorra izan nahi du», adierazi du.
Galdera eta erantzunen txandan, Aldekoak iragarri du euskarazko bikoizketa indartuko duela EITBk. «Plataforma berrian eskaintza handia emateko, euskarazko eduki gehiago beharko ditugu». Kultur egitasmoek, musikak eta zinema jaialdiek plataforma berrian tokia izango dutela ere iragarri du. «Plataformetan sartuko gara, baina ez pribatuekin lehiatzeko. Ez gara Netflixekin eta Amazon Prime Videorekin lehiatuko. Baina, gazteek euskaraz edukiak kontsumitzea nahi badugu, eskaintza hori egin behar dugu».
Era berean, EITBko zuzendari nagusiak azaldu du gaur egun gazteak Youtube, Instagram, Tiktok eta antzerako plataformetan daudela, eta euskarak presentzia txikia duela horietan. Horregatik, EITBk ahalegina egingo du horietan egoteko, «euskaraz bereziki». Aldekoak zera aitortu du: «Ikus-entzunezko kontsumoa asko aldatu da, eta guk hanka aldatu behar dugu». Gogorarazi du euskal gazteek egunean zazpi orduz kontsumitzen dituztela edukiak ordenagailuan.
EITB Lab, inbertsioa Nafarroan eta gardentasun plana
EITBko zuzendari nagusiak talde publikoaren beste erronka eta egitasmo batzuen berri eman du. Proiektuetako bat EITB Lab da, EITB osorako formatu berriak esperimentatzeko laborategi bat —Donostiako Miramongo Ekoizpen Zentroan du egoitza, eta Jon Lamarka da zuzendaria—. Halaber, EITBren Nafarroako egoitza handitu eta digitalizatzeko lanetan ere ari dira, 1.100.000 euroko inbertsioarekin; eta gardentasun plan berria ere jarri du martxan EITBk, hiru ardatzetan oinarrituta: gardentasuna euskal gizartearekiko, gardentasuna EITBren administrazio kontseiluarekiko eta gardentasuna profesional guztiekiko.
Hausnarketa estrategikoen inguruan ere aritu da EITBko zuzendari nagusia. "Eskuzabaltasunez eta aliantzak eginez" jokatu beharra azpimarratu du: «Gure betebeharra da gure laguntza behar duten gainerako eragile eta erakundeak integratzea, lankidetzan aritzea, partekatzea eta laguntzea; baina, aldi berean, kontuan izan behar dugu Europako ikus-entzunezkoen panoraman EITB txikia dela, eta aliantzak, beste talde publiko eta pribatu batzuekin partekatzeaz eta batzeaz gain, funtsezkoak izango dira bizirik irauteko». |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197930/zuzendu-dute-bilbon-bihotzekoaren-biktima-euskaldunei-laquoarduragaberaquo-esaten-zien-txartela.htm | Bizigiro | Zuzendu dute Bilbon bihotzekoaren biktima euskaldunei «arduragabe» esaten zien txartela | Twitterren erabiltzaile baten kexuaren harira, Behatokiak ohartarazpen bat egin du, eta berehala erantzun du txartelaren ardura duen erakundeak. | Zuzendu dute Bilbon bihotzekoaren biktima euskaldunei «arduragabe» esaten zien txartela. Twitterren erabiltzaile baten kexuaren harira, Behatokiak ohartarazpen bat egin du, eta berehala erantzun du txartelaren ardura duen erakundeak. | Itzulpen txarren antologiara pasatzeko modukoa zen Bilboko Alondegiaren aparkalekuan jarrita egon den txartela. Bihotzekoa pairatzen ari direnen bihotza berriz abiatzeko, desfibriladore bat dago han jarrita, eta gailua erabiltzeko jarraibideetan honako hau ageri zen gaztelerazko bertsioan: Desfibrilador; para persona inconsciente que no respire normalmente. Aldamenean, euskarazko bertsioan, itzulpen hau agertzen zen: Desfibriladorea; normalean arnasten ez duen pertsona arduragabearentzat.
Lehen ere ibili da txartelaren akatsen berri sare sozialetan, baina, astelehenean, Imanol Azkue erabiltzaileak txio bat bota zuen Twiterren: «Bilboko Alondegiko parkinean, euskalduna izanez gero, bihotzekoak jotzea gutxi ez eta igual esango dizute normalean ez duzula arnasten eta axolagabe hutsa zarela».
Twitterlari batek mezuari erantzun zion, Behatokiaren kontua aipatuta. Erakunde horretakoek BERRIAri esan diotenez, eurek erreklamazioa bidali zioten txartela jarri zuen Proyecto Salvavidas egitasmoari, eta haiek berehala erantzun zuten. Erakundeak barkamena eskatu du itzulpen akatsarengatik. «Uste genuen txartel hauek guztiak aldatuak genituela, baina honek ihes egin digu». Mezuarekin, txartel berri zuzenduaren argazki bat bidali zuten: Desfibriladorea: konortea galdu duen pertsona batek arnasa normal hartzen ez duenean jartzen du txartel berrian.
Mezuan, erakundeak eskatzen du abisua pasatzeko beste akatsen bat ikusiz gero, «halako hutsegite nabarmenik» berriz ez egiteko. BERRIAk Poyecto Salvavidas erakundearekin hitz egin du asteazken eguerdian, eta baieztatu diote teknikaria txartela aldatzeko bidean dela.
Gertaera honek erakutsiko luke garrantzitsua dela salaketak egitea, funtzionatzen duelako? Edo salbuespen bat al da?
Behatokiko Garbiñe Petriatik esan duenez, kexa guztiek ez dute horren berehalako erantzunik jasotzen. «Txartel bat aldatzea erraza da; mediku euskaldunik ez badago... hori beste kontu bat da». Edonola ere, salaketek balio dute «bizi dugun egoeraren konstantzia uzteko». Gero, salaketa horien bidez, egoeraren erretratua egin dezakete, administrazioei emateko. «Erakusten ez dena ez da existitzen». |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197931/auzitegi-nazionalak-bertan-behera-utzi-du-josu-urrutikoetxea-auzipetzeko-zabalik-zegoen-auto-bat.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi du Josu Urrutikoetxea auzipetzeko zabalik zegoen auto bat | Luis Herguetaren hilketa egozten zioten. Ekintza ETApm-k aldarrikatu zuen, eta Urrutikoetxea ez da inoiz izan ETAren adar horretako kidea, militarrekoa baizik. Hori baieztatu du Pedraz epaileak. Heldu den astean gatazken konponbideari buruzko jardunaldi batzuetan parte hartuko du Urrutikoetxeak, Parisen. | Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi du Josu Urrutikoetxea auzipetzeko zabalik zegoen auto bat. Luis Herguetaren hilketa egozten zioten. Ekintza ETApm-k aldarrikatu zuen, eta Urrutikoetxea ez da inoiz izan ETAren adar horretako kidea, militarrekoa baizik. Hori baieztatu du Pedraz epaileak. Heldu den astean gatazken konponbideari buruzko jardunaldi batzuetan parte hartuko du Urrutikoetxeak, Parisen. | Espainiako Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi du Josu Urrutikoetxea epaitzeko 2005ean zabaldutako autoa. Auto hartan, 1980an Luis Hergueta Gasteizko Michelin enpresako arduradunaren hilketan parte hartu izana egozten zioten, baina akusazio horrek ez zuen heldulekurik, Santiago Pedraz epaileak auto batean jakinarazi duenez: hilketa hura ETA politiko-militarrak (ETApm) aldarrikatu zuen, eta Urrutikoetxea ETA militarreko (ETAm) kidea zen. Hori hala zela baieztatu du Pedrazek, Guardia Zibilaren txostenak erreferentziatzat hartuta. Epaileak orain Auzitegi Nazionaleko salara bidaliko du sumarioa, eta hari dagokio artxiboa ematea.
BERRIAk 2019ko azaroan egindako azterketa lan batean argitaratu zuen moduan, Auzitegi Nazionalaren auzipetze autoan (2005) eta gobernuaren estradizio eskaeran (2019) ez zegoen zehaztasunik, eta data batzuk oker erabilita.
Herguetaren hilketaren nondik norakoak
1980ko ekainaren 25ean hil zuten Hergueta (52 urte) Safes-Michelin enpresako zuzendaritzako kidea, Gasteizen, Dato kalean: 13:30ak aldera etxeko atarira sartzera zihoala, buruan tiro egin zioten. Egun berean, gauez, ETApm-k telefono deiak egin zituen egunkari batera gutxienez, atentatua bere gain hartuz, eta hurrengo egunean agiri bat bidali zuen hedabideetara; ekainaren 27ko El Diario Vasco-n, Egin-en, El País-en, La Vanguardia-n eta beste batzuetan ageri dira zatiak. ETApm-k esan zuen Hergueta zela Gasteizko Safen-Michelineko segurtasun zerbitzuen burua eta enpresako «langileen aurkako errepresioaren erantzule nagusia». Agiria jaso zuen Kemen ETApm-ren barne buletinak, 1980ko azaroan.
1974ko hausturatik, bi ETA zeuden. Herguetaren atentatuak harridura eragin zuen euskal gizartean, ETApm jokabide gogor batera itzuli zela iritzita. Ondoko hilabeteetan Araban bahiketa eta hilketa gehiago egin zituzten ETApm-koek.
2005eko irailaren 16an atera zuen Urrutikoetxearen aurkako autoa Pedraz epaileak —Urrutikoetxea, ETAren ordezkari gisa, Espainiako Gobernuarekin elkarrizketan hasita zegoen garaia zen—, baina ez zuen zehaztu hilketaren egilea ETApm izan zela. «ETA erakunde terroristak, 1980ko ekainaren 26ko agiri batean, atentatua bere gain hartu zuen», zioen autoak. Eduki nagusiak jaso zituen, baina ez zuen zehaztu zein ETArenak ziren. Epaileak «erantzukizun kriminala» leporatu zion Urrutikoetxeari; Espainiako Gobernuak, duela bi urte, Parisi estradizioa eskatzean, «hilketaren ustezko delitua». Gobernuak ere bere idatzian ez zuen zehaztu ETAren zein adarrek hil zuen Hergueta.
Zabalik dituen auziak
Urrutikoetxeak bi auzi ditu zabalik Madrilen: Guardia Zibilaren Zaragozako (Espainia) kuarteleko atentatuarena (1987) eta herriko tabernena. Espainiak Madrilgo Barajas aireportuko atentatuagatik (2006) ere epaitu nahi du, baina Parisek iaz atzera bota zuen Barajasko auziaren euroagindu eskaera, zehaztasunik eza argudiatuta.
Frantzia, berriz, Urrutikoetxearen aurkako bi epaiketa egitekoa da, ETAko kide gisa 2005-2007ko eta 2011-2013ko prozesuetan parte hartzea egotzita.
Iazko uztailetik baldintzapean libre dago Urrutikoetxea. Parisen bizi da. Iazko abenduan elkarrizketa zabal bat eman zion BERRIAri.
Frantziako Asanblean hizlari
Gatazken konponbideari buruzko nazioarteko jardunaldi batzuetan hizlari arituko da Josu Urrutikoetxea heldu den asteartean, Parisen. Frantziako Asanblean izanen dira jardunaldiak, eta Sebastien Nadot diputatuak eta Michel Wievorka soziologoak antolatu dituzte, La bande passante elkartearekin batera. Nazioarteko gatazka andanatako esperientziak izanen dituzte hizpide, bi egunez, besteak beste, Israel eta Palestina, Kolonbia, Ipar Irlanda eta Kongoko egoerak. Izen handiko hizlari andanak parte hartuko du horietako batean.
Euskal Herriko gatazkari buruzko mahai inguruan hartuko du parte Urrutikoetxeak, 14:00etatik 16:00etara. Beste hizlari ezagun batzuk izanen ditu alboan: Brian Currin nazioarteko bitartekaria, Véronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendaria, Caroline Guibet Lafaye filosofo eta soziologoa, eta Judyta Wasowska HD zentroko kidea. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197932/esaldi-matxistak-entzun-dira-eibar-eta-real-madrilen-arteko-partidan.htm | Kirola | Esaldi matxistak entzun dira Eibar eta Real Madrilen arteko partidan | Esaldi matxistak entzun ziren Eibar eta Real Madrilen emakumezko taldeen arteko partidako atsedenaldian. Mikrofonoa nahi gabe irekita utzi omen zuten, eta oraindik ez dakite nor den iruzkin horiek egin zituen gizona. | Esaldi matxistak entzun dira Eibar eta Real Madrilen arteko partidan. Esaldi matxistak entzun ziren Eibar eta Real Madrilen emakumezko taldeen arteko partidako atsedenaldian. Mikrofonoa nahi gabe irekita utzi omen zuten, eta oraindik ez dakite nor den iruzkin horiek egin zituen gizona. | «Ez lukete inoiz jokatu beharko. Debekatu egin beharko lukete. Berdintasuna nahi duten feminazi hauek...», horrelako esaldiak entzun ziren ATA Footballek igandean eskaini zuen partidaren zuzeneko transmisioan, jokalariak aldageletan zeuden bitartean. Beste gizon baten ahotsa ere entzuten zen gero, aurrekoari erantzuten: «Niri ez zait, ba, hala iruditzen», dio. Adierazpenak ageri diren bideo bat zabaldu da, eta haserrea sortu du sare sozialetan. Hainbat futbol jokalarik jarrera matxista hori gaitzetsi dute. Ainhoa Tirapu Athleticeko jokalariak, besteak beste, zera zabaldu du Twitterren: «Batzuetan, jarraitzeko gogoa kentzen zaizu. Baina gauza bat esango dizuet. EZ DUTE IRABAZIKO, GEHIAGO GARA! Jarrai dezagun lanean gizarte hobe baten alde. 'Auzika dabiltza, Santxo, aurrera goazen seinale'».
Maila internazionalean ere, erreakzio ugari sortu du gertakariak. Atletico Madril taldeko jokalari Virginia Torrecillak, esaterako, haserrea adierazi du: «Hau… hau egia da? Mesedez… esaidazue txantxa dela». Sofia Jakobsson Real Madrileko jokalariak honela erantzun dio Torrecillari: «Nik ez nukeen hobeto esango… txantxa bat da? Mesedez… esan txantxa bat dela».
«Neurriak» hartzeko promesa
RTVE Radio Television Españolak barne ikerketa bati ekin dio, emanaldian entzun ziren «iruzkin matxista barkaezin» horien jatorria argitzeko. Proba teknikoak zirenez, sekuentzia hori ez zen eman RTVEko kanal edo plataformetan, ez eta partida zuzenean eskaini zuten Teledeporte eta +TDPn kanaletan ere, RTVEk kaleratu duen komunikatu baten arabera.
Izan ere, Espainiako telebistak zehaztu duenez, emisio horren gaineko eskubideak «ez dira esklusiboak». Hori dela eta, RTVEk «partidaren seinalea eman behar dio RFEFi [Espainiako Futbol Errege Federakundea], Espainiako eta nazioarteko hirugarrenei banatzeko». Horregatik, ATA Footballen emisioan, esaterako, sekuentzia hori ikusteko moduan izan zen. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197933/turista-txertatuei-ateak-ireki-dizkie-europako-batasunak.htm | Gizartea | Turista txertatuei ateak ireki dizkie Europako Batasunak | Txertoaren pauta bukatuta izan beharko dute turistek, gutxienez bidaia baino hamalau egun aurretik, eta EMAk onartutako txertoren bat jarrita. Estatukideetako gobernuek neurria onartzea falta da. | Turista txertatuei ateak ireki dizkie Europako Batasunak. Txertoaren pauta bukatuta izan beharko dute turistek, gutxienez bidaia baino hamalau egun aurretik, eta EMAk onartutako txertoren bat jarrita. Estatukideetako gobernuek neurria onartzea falta da. | EB Europako Batasunetik kanpoko turistak 27 estatuetan sartu ahalko dira, txertaketa prozesua betea badute. Horixe erabaki berri dute EB osatzen duten 27 estatuetako enbaxadoreek, turismo denboraldia hastear, jona-etorriak errazteko asmoz. Neurria oraindik estatukideen gobernuek onartu behar dute, eta behin betiko erabakia datozen egunetan jakinaraztea espero dute.
Neurriak leuntzearen aldeko hautua egin dute estatukideetako enbaxadoreek. Txertaketa orokortuz doan heinean, hori batasuneko sarrerak baimentzen dituen irizpidetzat jartzea erabaki dute. Hala ere, neurria ez da edozein herrialdetako turistei begirakoa: turistei jarritako txertoek EBn jartzen diren botika etxe berekoak izan beharko dute, EMA Sendagaien Europako Agentziak onartutakoak. AEBak eta Erresuma Batua daude txerto horiek jartzen dituzten eta EBkoak ez diren herrialdeen artean.
Immunitate pasaporteen eztabaida betean heldu da EBk onartu duen neurria. Izan ere, batasunak oraindik zehazteke ditu kanpoko bidaiariei eskatuko dizkien baldintzak, estatu kideetan sartu nahi badute. Zenbaitek proposatu dute txertatuta egoteak berrogeialdia egitea ordezkatu dezakeela. Oraindik ez dago adostasunik, ordea, maiatzaren bukaerarako akordioa izatea espero badute ere: uda hasieraren aurretik neurriak ezarri ahal izateko. Irizpideak zehaztu artean, estatu bakoitzak du horiek ezartzeko eskumena, estatuetako mugen kontrola baitute gobernuek. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197934/zinemazale-berriak-programak-euskarazko-pelikulak-emango-ditu-merkeago.htm | Kultura | Zinemazale Berriak programak euskarazko pelikulak emango ditu, merkeago | Euskadiko Zinema Aretoen Elkarteak eta Eusko Jaurlaritzak antolatu dute egitasmoa, eta helburua da ikusle berriak joatea aretoetara. Hamabi pelikula ikusi ahalko dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hemezortzi aretotan, asteburu goizetan, 2,90 euroan. | Zinemazale Berriak programak euskarazko pelikulak emango ditu, merkeago. Euskadiko Zinema Aretoen Elkarteak eta Eusko Jaurlaritzak antolatu dute egitasmoa, eta helburua da ikusle berriak joatea aretoetara. Hamabi pelikula ikusi ahalko dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hemezortzi aretotan, asteburu goizetan, 2,90 euroan. | Zinema aretoetara publiko berria erakartzeko helburuarekin, EZAE Euskadiko Zinema Aretoen Elkarteak Zinemazale Berriak programa antolatu du, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailaren laguntzarekin. Maiatzaren 23tik azaroaren 14ra bitarte, hamabi film proiektatuko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hemezortzi zinema aretotan. Euskarazko ekoizpenak eskainiko dituzte: hamabi proposamenak Zinema Euskaraz programaren barruan daude, estreinaldiak euskaratzea bultzatzen duen Eusko Jaurlaritzaren egitasmoa. Asteburu goizetan emango dituzte filmok, eta sarrerak 2,90 euroan egongo dira.
2020. urtea «konpentsatzeko» sortu dute ekinbidea, antolatzaileek adierazi dutenez. Iaz, hiru lurralde historikoetako zinema aretoek 10 milioi euroko galerak izan zituzten, 2019ko datuekin alderatuta, eta %65 ikusle gutxiago joan ziren.
Lurraldeka, bederatzi aretok parte hartuko dute Gipuzkoan —Principe, Antiguo Berri, Bastero, Villabona, Areria, Zumarraga, Beasain, Zarautz eta Niessen—, zazpik Bizkaian —Multicines Bilbao, Golem, Getxo, Durango, Bermeo, Mungia eta Muskiz— eta bik Araban —Gorbeia eta Florida—. Emanaldiei dagokienez, hau da egutegia, behin-behinean:
2021/05/23 Maya Erlea- Ezti jokoak
2021/05/30 Paddintong 2
2021/06/06 Asterix, edabe magikoaren sekretua
2021/06/13 Nur eta herensugearen tenplua
2021/06/20 Ballerina
2021/10/03 Oin handiaren semea
2021/10/10 Printze Txikia
2021/10/17 Mr Link
2021/10/24 Pokemon Pikachu Detektibea
2021/10/31 Tom eta Jerry
2021/11/07 Elfkins
2021/11/14 Smallfoot |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197935/ekainean-hasiko-dira-nafarroako-ubidearen-lanak-estellerrian.htm | Gizartea | Ekainean hasiko dira Nafarroako ubidearen lanak Estellerrian | Lerin eta Carcar herrien arteko zatian hasiko dira lanak, baina Nafarroako Gobernuaren asmoa da ubidea zabaltzea Sesma, Lodosa, Andosilla, San Adrian eta Azagraraino. | Ekainean hasiko dira Nafarroako ubidearen lanak Estellerrian. Lerin eta Carcar herrien arteko zatian hasiko dira lanak, baina Nafarroako Gobernuaren asmoa da ubidea zabaltzea Sesma, Lodosa, Andosilla, San Adrian eta Azagraraino. | Nafarroako Gobernuak berriz ekinen die Itoizko urtegiko ura daraman ubidea eraikitzeko lanei. Ekain hasieran, Estellerriko zatietako lanak abiatuko dituzte. Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek, Lurralde Kohesiorako kontseilari Bernardo Zirizak eta INTIAko zuzendariorde Joaquin Puigek azaldu dituzte proiektuaren nondik norakoak.
Nafarroako Ubidearen lehen fasea handitzeko lanen barruan daude Estellerrian egin beharrekoak: Lerin eta Carcar herrien artean hasiko dira lanak, eta, horren ostean, Sesma, Lodosa, Andosilla, San Adrian eta Azagraraino ere zabalduko dute ubidea.
Txibitek «poza» azaldu du, Azkoiengo lanak iragarri eta urtebetera Estellerrikoei ekinen dietelako: «Lan hauei esker, Itoizko kalitatezko urez hornitu ahal izanen ditugu 1.300 bat nekazarirenak diren 5.428 hektarea lur». Lur horietan, gainera, labore gehiago landatu ahalko direla iragarri dute gobernuko arduradunek. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197936/panek-israelen-laquogerra-krimenakraquo-ikertzeko-eskatu-dio-nzari.htm | Mundua | PANek Israelen «gerra krimenak» ikertzeko eskatu dio NZAri | Riyad al-Maliki Palestinako Atzerri ministroaren ustetan, Tel Aviv «berariaz» ari da «zibilei» eraso egiten. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak dio ez dituela baztertu «beste aukerak»: besteak beste, Gaza inbaditzea. | PANek Israelen «gerra krimenak» ikertzeko eskatu dio NZAri. Riyad al-Maliki Palestinako Atzerri ministroaren ustetan, Tel Aviv «berariaz» ari da «zibilei» eraso egiten. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak dio ez dituela baztertu «beste aukerak»: besteak beste, Gaza inbaditzea. | Israelek erasoaldia hasi eta hamar egunera, PAN Palestinako Aginte Nazionalak nazioarteari begira jarraitzen du, Tel Aviven jarrera leunduko lukeen erreakzio eta eskari biribilen bila. Hala, zenbait herrialdek orain arte eman dizkioten erantzunak kontuan harturik, PANek erabaki du auzitara jotzea, NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiari eskatu baitio iker ditzala Gazari eraso egiten dion armadaren «gerra krimenak». Riyad al-Maliki Palestinako Atzerri ministroaren arabera, beharrezkoa da «kontuak ematea Gazan, Jerusalem ekialdean eta Xeikh Jarrah auzoan egiten ari diren gerra krimenengatik eta gizateriaren aurkako delituengatik».
PANeko Atzerri ministroa itxaropentsu da eskari horri begira, NZAk iragan martxoan ebatzi baitzuen Palestinako lurretan Israelek egindako krimenak ikertzeko jurisdikzioa duela. Zehazki, Fatou Bensouda fiskalburuak jakinarazi zuen 2014ko ekainaren 13tik aurrerako gertakariak eta «auzitegiaren eskumenekoak» direnak ikertuko zituztela, eta azaldu zuen Tel Avivek okupatutako lurraldean gatazkan parte hartu duten bi aldeek zibilei egindako erasoak izango dituztela aztergai.
Hala, Bensoudak hitzeman zuen modu «independentean, inpartzialean eta objektiboan» jardungo zutela: «Azken batean, gure kezka nagusia krimenen biktima izan direnengan jarriko du, izan palestinarrak edo israeldarrak». PANek espero du egunotako erasoaldian gertaturikoak ere kontuan hartuko dituela, «gerra krimen berriei» buruzko dokumentazioa ere eman baitio auzitegiari.
Al-Malikik ohartarazi du Israelek jomugan duela «munduko hiririk trinkoenetako bat», hamalau urteko «blokeo gizagabe batek eta 54 urteko legez kanpoko okupazioak» eragindako krisi humanitarioa jasaten ari dena: «Berariaz ari da [Gazako] helburu zibilei eraso egiten».
Izan ere, Gazako Informazio Ministerioaren azken datuen arabera, Israelen aireko 1.615 erasoek —batez beste 161 egunero— ia 200 milioi euroren kalteak eragin dituzte, eta horrek are gehiago okertu du hango egoera; denera, bonbardaketek erabat suntsitu dituzte 1.174 etxebizitza, 156 dorre edota eraikin, PANen 73 bulego eta hedabideen 33 langela. Horrez gain, 57 eskola edota osasun zentro kaltetuta geratu dira, eta beste 7.073 etxebizitza ere bai.
Testuinguru horretan, NBE Nazio Batuen Erakundeko Larrialdiko Laguntzarako koordinatzaile Mark Lowcockek nazioarteko diru-emaileei laguntza eskatu die Gazako herritarrei begirako funts bat osatzeko. Oraingoz, Lowcockek jakinarazi du lurralde palestinarretara bideraturikoaren 11,47 milioi euro erabiltzea espero duela, baina espero du kopuru hori handitzea estatu batzuek emango lioketen diruari esker; kalte materialez gain, 58.000 lagun baino gehiago desplazatu dira egunotan, gehienak UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoaren eskoletara.
Unicef Nazio Batuen Haurren Laguntzarako Funtsaren zuzendari Henrietta Forek ere kopurutan azaldu du Gazan zer gertatzen ari den: «Gutxienez 60 haur hil dira, eta beste 444 zauritu dira hamar egunean baino gutxiagoan. Ia 30.000 umek lekualdatzera behartua ikusi dute beren burua, eta uste da 250.000k babes eta osasun mentaleko zerbitzuak behar dituztela».
Su-etenari bueltaka
Israelgo hedabideetan ugaritu egin dira gobernua Egiptoren bitartekaritzarekin su-eten bat finkatzea aztertzen ari den albistea, baina, oraingoz, soilik iturri militar batek adierazi du ideia hori kontuan hartzen ari direla, AFP agentziari azaldu dionez. Beste aldean, Gazatik suziriak jaurtitzen dituen taldeak, Hamasek, ere ez du «ez baieztatu ez gezurtatu» nahi izan meniari buruzko informazio hori, erakundearen bozeramaile Fawzi Barhumek atzo adierazi zuenez.
Halere, bart nabarmen gutxitu ziren Gazatik eta Israeldik egindako erasoak, aurreko egunetakoekin konparatuz gero. Tel Avivek Hamasen ustezko tunel sare baten aurka egin zuen 25 minutuan, 122 bonba botata, eta gutxienez lau lagun hil zituen, besteak beste, kazetari bat. Denera, azken datuen arabera, Israelgo armadak 219 lagun hil ditu.
Erasoaldiaz, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak azaldu du indar armatuak epemugarik gabe ari direla, eta mahai gainean dauden «beste aukerak» ez dituela baztertu: besteak beste, Gaza inbaditzea. Atzerriko 70 diplomazialariren aurrean egin ditu adierazpenok, menia adosteko nazioartearen presioa handitzen ari den honetan. Agerraldi horren ostean, Libanotik lau suziri bidali dituzte Israelera, eta ez zen ez hildakorik ez zauriturik izan.
Arlo diplomatikoan, NBEren Segurtasun Kontseilua ez da gai izan egunotako gatazkari buruzko ebazpenik edo mezurik adosteko, AEBek betoa ezarri baitiote saiakera orori. Halere, Joe Biden herrialde horretako presidentea Netanyahurekin mintzatu da gaur, eta adierazi dio «erasoak berehala murriztea espero» duela gaurko, su-eten batera bidean.
EB Europako Batasunean ere NBEren antzera gertatu da, atzo Hungariak ezezkoa eman baitzion 27 estatu kideen deklarazioari, erasoak etetea eta laguntza humanitarioa emateko sarrera eskatu duenari; izan ere, Budapestentzat, Israelek «bere burua defendatzeko eskubidea» du.
Gertakari hori EBko gobernuen arteko desadostasunaren erakusle da, asteon Austriak, Esloveniak eta Txekiak Israelgo banderak inarrosi baitituzte beren eraikinetan. Palestinaren defentsa sutsua egin dutenen artean, berriz, Irlandako Errepublika, Finlandia, Malta eta Luxenburgo leudeke, esaterako. Josep Borrell EBren diplomaziaburua horren jakitun dago, eta zail izan dezake luze gabe ados jartzea. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197937/marteko-lehen-irudiak-bidali-ditu-zhurong-ibilgailu-txinatarrak.htm | Bizigiro | Marteko lehen irudiak bidali ditu 'Zhurong' ibilgailu txinatarrak | Ostiralean iritsi zen Martera, baina oraindik ez zuen hango argazkirik bidali. Marten ondo lur hartzea lortu duen bigarren herrialdea da. Lehen saioan lortu du. | Marteko lehen irudiak bidali ditu 'Zhurong' ibilgailu txinatarrak. Ostiralean iritsi zen Martera, baina oraindik ez zuen hango argazkirik bidali. Marten ondo lur hartzea lortu duen bigarren herrialdea da. Lehen saioan lortu du. | NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziaren Perseverance ibilgailua baino ikuskizun eta ikusgarritasun txikiagoarekin, baina Txina ere iritsi da Martera (Perseverance-k otsailaren 18an lur hartu zuen). Txinaren zunda bat Marteren orbitan bueltaka zebilen otsailetik, baina, iragan ostiralean, jaitsiera modulua zundatik askatu zen, eta lur hartu zuen Marten, Utopia Planitian zehazki. Txinako Gobernuak baieztatu egin zuen, baina irudiak falta ziren, bai jaitsierakoak, bai Marten ateratakoak. CNSA Txinako Espazio Agentziak gaur argitaratu ditu.
Jaitsiera modulua Marten dago, eta, orain, moduluaren gaineko Zhurong rover motako ibilgailua jaistea falta da (Txinako mitologiako suaren jainkoaren izena jarri diote). Jada jarri dituzte bi arrapala, ibilgailuaren gurpilak bertan sartzeko eta jaisteko. Hiru hilabeteko misioa da Tianwen 1. Argazkietan ikusten denez, Zhurong-ek eguzki plakak zabaldu ditu, haien bidez energia lortzeko. Marten ohikoak dira hauts ekaitzak, eta arazoak eragin izan dituzte NASAren zenbait ibilgailuren eguzki plaketan, estali egin dituztelako. Zhurong-ek eguzki plaketatik hautsa kentzeko sistemak ditu, bai hautsa aldaratuz, bai plakak zutik jarriz eta hautsa eroraraziz. 240 kiloko gailua da Zhurong (Perseverance, berriz, tona batekoa). Halako misioetan ohikoa den tresneria du Zhurong-ek: kamerak, radarrak (lur azpian izotza atzemateko) espektrometroak (harrien eta mineralen osagai kimikoak jakiteko), estazio meteorologikoa...
Txina Martera iristea lorpen historikoa da. Historikoa, Marten lurreratzea prozesu korapilatsua delako: zundak abiadura handian jaisten dira; Marteko airea Lur planetakoa baino finagoa da, baina marruskadurak bero handia eragiten du han ere; abiadura moteltzeko, paraxuta zabaldu behar da; paraxuta askatu eta gero, retromotorrekin kontrolatu behar da abiadura; eta gozo-gozo lur hartzen saiatu behar da. Hori guztia, aldez aurretik programatutako sekuentzia baten bitartez, Lurretik eragiteko aukerarik gabe. Eta abiadurak, beroak eta kolpeak tresneria hondatu gabe. Izuaren minutuak deitu izan diete. Txinaren kasuan, bederatzi izan ziren.
Historikoa da, halaber, Txinak ez daukalako beste herrialde batzuen —nagusiki AEBak— eskarmenturik espazioaren esplorazioan. Hala ere, urte gutxian sekulako urratsak egin ditu. Martera iristea ikusgarria da, baina Txinaren espazioko programak beste bi zutabe nagusi ditu: Ilargia eta espazio estazioa. Txinak zunda bat eta rover ibiligailu bat (Yutu 2) ditu Ilargiaren ezkutuko aldean. Ilargian 1,7 kilo lagin bildu eta Lurrera ekartzea lortu zuen iazko abenduan. Espazio estazio propioaren modulu nagusia bidali zuen apirilaren amaieran, eta hiru astronauta bidaliko ditu ekainean. Espazio estazioan astronautak edukiko ditu, etengabe, hurrengo urtetik aurrera, ISS Nazioarteko Espazio Estazioan gertatzen den moduan. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197938/beste-439-kasu-positibo-atzeman-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 439 kasu positibo atzeman dira Hegoaldean | Gaitzarekin ospitaleraturik diren pazienteen kopuruak maldan behera segitzen du: 458 dira. ZIUetan 150 daude, azken bost asteetako gutxien. | Beste 439 kasu positibo atzeman dira Hegoaldean. Gaitzarekin ospitaleraturik diren pazienteen kopuruak maldan behera segitzen du: 458 dira. ZIUetan 150 daude, azken bost asteetako gutxien. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 11.226 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian COVID-19a atzemateko, eta horien %3,9k eman zuten positibo: 439 izan ziren, alegia. Hala, eten egin da hiru egunez kutsatuen kurbak izandako beheranzko joera. Larunbatetik, egun bakarrean zenbatutako kasu kopurua 400eko langatik behitikoa izan da Hegoaldean; gaur arte.
Lurraldez lurralde, atzo detektatutako positiboetatik, Bizkaian 221 atzeman ziren; Gipuzkoakoak dira 113; Nafarroan 71 zenbatu dira, eta Araban, aldiz, 31.
Transmisioak ez bezala, ospitaleei buruzko aldagaiek maldan behera jarraitu dute Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, guztira 458 paziente daude birusarekin erietxeratuta. Horietako 308 gela arruntetan daude, eta, aldiz, 150 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Unitate horiei dagokienez, koska bat beherago da kopurua: apirilaren 10etik erregistratutako zenbatekorik apalena da, beraz. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197939/aragones-ostiralean-inbestituko-dute.htm | Mundua | Aragones ostiralean inbestituko dute | Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidenteak iragarri du ERCren hautagaia presidente inbestitzeko saioa bihar arratsaldean hasiko dela | Aragones ostiralean inbestituko dute. Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidenteak iragarri du ERCren hautagaia presidente inbestitzeko saioa bihar arratsaldean hasiko dela | Ezustekorik ezean, hauteskundeak egin eta hiru hilabete pasa geroago inbestituko dute Pere Aragones (ERC) Kataluniako Generalitateko presidente. Behin ERC Esquerra Republicanak eta JxC Junts Per Catalunyak gobernu akordioa eginda, Laura Borras (JxC) Kataluniako Parlamentuko presidentea ganberan ordezkaritza duten alderdi guztietako bozeramaileekin bildu da azkeneko bi egunotan, eta Aragonesen hautagaitzaren berri eman die. Bilera sailak amaituta, Borrasek gaur jakinarazi duenez, bihar hasiko da osoko bilkura, 16:00etan, eta, okerrik ezean, ostiralean amaituko da, Aragones jarduneko presidentea inbestituz.
Inbestitua izateko lehen saioan, gehiengo osoa beharko du presidentegaiak, eta Aragonesek ziurtatuta dauka hori, behin Carles Puigdemonten alderdiaren babesa lortuta. 68 boto behar dira Kataluniako Parlamentuan gehiengo osoa edukitzeko, baina 2020ko irailean Quim Torra (JxC) kargugabetuaren tokia hartu zuenak aise gaindituko du langa hori: ERCk 33 parlamentari ditu; JxCk, 32; eta CUPek, bederatzi. Hau da, 74.
Martxoaren amaieran, Aragones presidente inbestitzeko bi saio egin ziren, baina ezin izan zuen nahikoa babes lortu, JxC abstenitu egin zelako bi bozketatan; bai gehiengo osoa behar zenean, aurrenekoan, bai gehiengo sinplearekin nahikoa zenean, bigarrengoan. Aldeko 44 boto (ERC eta CUP), aurkako 61 (PSC, Vox, En Comu Podem, Ciutadans eta PP), eta 32 abstentzio (JxC) izan zen emaitza bi bozketetan.
Orain, ordea, «independentziarantz» joko duen koalizio gobernu bat eratzea adostu dute bi indar independentista nagusiek azken orduan, hauteskundeen errepikapenaren mamua gainean zutenean. Alderdi bakoitzak zazpi kontseilaritza izango ditu gobernuan, eta bi aldeen arteko «leialtasuna» du oinarrian konpromisoak. Gauzak ondo, Aragonesek datorren astean hartuko du kargua, Generalitatearen jauregian egingo den zeremonia batean. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197940/astrazenecaren-ondoren-pfizer-emateak-txertaketa-bi-astez-atzera-dezakeela-dio-jaurlaritzak.htm | Gizartea | AstraZenecaren ondoren Pfizer emateak txertaketa bi astez atzera dezakeela dio Jaurlaritzak | Gaur egitekoak diren Espainiako Ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran bigarren dosiaren afera argitzea espero du Sagarduik. | AstraZenecaren ondoren Pfizer emateak txertaketa bi astez atzera dezakeela dio Jaurlaritzak. Gaur egitekoak diren Espainiako Ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran bigarren dosiaren afera argitzea espero du Sagarduik. | AstraZenecaren txertoa hartu dutenei Pfizerrena emateak txertaketa atzeratuko duen beldur da Jaurlaritza. Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arabera, Madrilek proposatutako bidea jorratuz gero, baliteke «bi astez» atzeratzea berez Pfizer etxearen txertoa aurrenekoz hartu behar duten herritarren txertaketa.
Espainiako Osasun Ministerioak atzo aurreratu zuenez, AstraZenacaren dosia hartu duten baina bigarren dosiaren zain dauden herritarrei Pfizerren txertoa jartzeko asmoa dute. Horretarako, Karlos III.a Institutuak kaleratutako txosten batean oinarritu dira. Entsegu kliniko baten aurretiazko emaitzak jaso dituzte txosten horretan, eta, horien arabera, segurua eta eraginkorra izango litzateke bi txerto horiek nahastea.
Sagarduiren esanetan, atzo ez zen argi geratu txosten hori «loteslea» ote zen. Gaur bertan egingo den ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran zalantza hori eta beste hainbat argitzeko zain dago Jaurlaritza. Tartean, hala nahi duten herritarrei AstraZenecaren bigarren dosia eskainiko ote zaien jakin nahi du Jaurlaritzak. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197942/ikasturte-hasiera-antolatzeko-bide-propioa-jarraituko-dutela-esan-du-bildarratzek.htm | Gizartea | Ikasturte hasiera antolatzeko bide propioa jarraituko dutela esan du Bildarratzek | Madrilek gaur autonomia erkidegoei aurkeztu dien proposamenean aintzat hartzeko aldagaiak badirela esan du | Ikasturte hasiera antolatzeko bide propioa jarraituko dutela esan du Bildarratzek. Madrilek gaur autonomia erkidegoei aurkeztu dien proposamenean aintzat hartzeko aldagaiak badirela esan du | Espainiako Gobernuak gaur arratsaldean autonomia erkidegoei aurkeztu dien proposamenaren arabera, datorren urtean eskoletan izurriaren aurreko ratioetara bueltatzeko era izango dute; irakasle bakoitzak izan behar dituen ikasle kopurua lehengora itzultzea da asmoa. Efe albiste agentziak aurreratu duenez, Hezkuntza Ministerioak ondu duen agirian hainbat moldaketa egin dira autonomia erkidegoen araubideetara egokitzeko. Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek gogoratu du horretarako era dutela, eta bide propioa egingo dutela ikasturtea antolatzeko, baina Madrilen proposamenaren hainbat neurri aintzakotzat hartzekoak izan daitezkeela.
Proposamen horren arabera, talde itxietan jarraitu behar dute haur eta nerabeek hezkuntza zentroetan, baina malgutu egingo da pixka bat egoera: Haur Hezkuntzan, esaterako, ikasturte bereko haurren arteko jardunak baimenduko dira aire librean. LHko 5. mailatik aurrera, haurren arteko distantzia 1,2 metrora murrizteko era emango da, eta ez da beti bete beharko 1,5 metroko tartea. Aurrez aurreko eskolak lehenestea izango da beti helburua.
Maskararen erabilera derrigorrezkotzat joko dute oraindik: 6 urtetik gorako eskola ume guztiek erabili beharko dute.
Gaur arratsaldean Espainiako Osasun ministro Carolina Dariasekin batera prentsaurrekoa ematekoa da Espainiako Hezkuntza Ministro Isabel Zelaa, eta bertan argibide gehiago emango ditu. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.