date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197943/salatu-dute-gasteizko-bizilagun-bat-ez-dutela-operatzen-ez-duelako-etxebizitza-duinik.htm | Gizartea | Salatu dute Gasteizko bizilagun bat ez dutela operatzen ez duelako etxebizitza duinik | Gasteizko etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldeak kritikatu du bizilagun bati egindako isun proposamen bat, haren tabernan noizbehinka lo egiteagatik. | Salatu dute Gasteizko bizilagun bat ez dutela operatzen ez duelako etxebizitza duinik. Gasteizko etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldeak kritikatu du bizilagun bati egindako isun proposamen bat, haren tabernan noizbehinka lo egiteagatik. | Gasteizko herritar batek bizi duen egoera salatzeko, agerraldia egin du gaur goizean Gasteizko etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldeak. Ziurtatu dutenez, bizilagun batek bere tabernan egiten du lo, eta, larriki gaixo dagoen arren, ebakuntza egitea ukatzen diote, ez daukalako etxebizitza duinik. Erakundeek kasuarekiko erakutsitako «gizatasun falta eta aporafobia» gaitzetsi dituzte.
Koldo izeneko herritar baten kasuaren berri eman dute. Azaldu dutenez, etxetik bota zuten, eta kalean ez geratzeagatik, haren tabernan bizi behar izan zuen momentu jakin batzuetan. Urtarrilean, Gasteizko Udaltzaingoa agertu zitzaion atean, eta identifikatu egin zuten. Gasteizko etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldeak adierazi duenez, egun horretan ez zioten esan arau hausterik egiten ari zenik, baina Gasteizko Udalaren gutun bat jaso zuen handik gutxira, isun proposamen batekin. Erabakia kritikatu dute: «Bazterketa egoeran dagoen pertsona bati isuna jartzea, haren jabetzako taberna batean noizbehinka bizi bada kalean ez bizitzeko aukera bakar gisa, ekintza erabat ankerra da».
Gainera, adierazi dute Koldok gaixotasun larri bat duela, bihotzeko arazoak eragiten dizkiona, eta Osakidetzak ez diola ebakuntzarik egiten, ez delako etxebizitza duin batean bizi. Gaitzetsi dutenez, horren aurrean, Parte Zaharreko gizarte langileak ez dio inoiz «alternatibarik edo irtenbiderik» eskaini.
Hori horrela, taldearen hitzetan, udalak oraindik ere ez die merezi duten arreta eskaini etxebizitza arazoak dituzten herritarrei, eta irtenbide bat eskatu dute: «Egoera jasanezina da, eta etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren kontrako taldetik Koldori eta horren beharra duten pertsona guzti-guztiei arreta eskaintzea eta bizitzeko aukera ematea eskatzen dugu». |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197944/belakok-izarok-eta-pettik-jaso-dituzte-musika-bulegoa-sariak.htm | Kultura | Belakok, Izarok eta Pettik jaso dituzte Musika Bulegoa sariak | Ander Telleria, Arineketan, Brais Novoa Loira, Noa & The Hell Drinkers eta Sara Zozaia ere saritu dituzte iaz ateratako lanengatik. Korrontzi taldearen nazioarteko ibilbidea goratu dute. | Belakok, Izarok eta Pettik jaso dituzte Musika Bulegoa sariak. Ander Telleria, Arineketan, Brais Novoa Loira, Noa & The Hell Drinkers eta Sara Zozaia ere saritu dituzte iaz ateratako lanengatik. Korrontzi taldearen nazioarteko ibilbidea goratu dute. | Euskal musikaren iazko uztako zenbait lan nabarmendu ditu Euskal Herriko Musika Bulegoa Elkarteak bere sarien bosgarren aldian. Gaur banatu dituzte, Miarritzeko Atabal aretoan (Lapurdi) egindako ekitaldi batean. Askotariko estilotako zortzi talde saritu dituzte, iaz argitaratu zituzten lanengatik: Ander Telleria, Arineketan, Belako, Brais Novoa Loira, Izaro, Noa & The Hell Drinkers, Petti eta Sara Zozaia.
Sarietarako 107 hautagai izan dituzte, eta «profesionaltasun eta ospe handiko zortzi kideko» epaimahai batek aukeratu ditu irabazleak. Musika Bulegoak esan du kalitate handiko lanak izan direla; gehienak, disko formatukoak. Generoen artean, pop-rocka, musika klasiko garaikidea, folka eta jazza nabarmendu dituzte.
Ander Telleria akordeoi jotzailea Horos diskoarengatik saritu dute. Disko horretan, azken garaian sortutako hiru pieza daude, akordeoi mesotoniko batekin «modu ausart eta bikainean interpretatuta», epaimahaiaren hitzetan. Telleria 2017an hasi zen akordeoi mesotonikoa hartu eta haren mugak zabaltzen. Iazko diskoan, bi lan uztartu zituen: batetik, antzinako musikako obrak interpretatu zituen, eta, bestetik, egungo musikagileekin egin zuen lan, akordeoiarekin bide berriak probatzeko.
Jagoba Astiazaran txistulariak eta Iñar Sastre pianistak sortu dute Arineketan emanaldia, tradizioa berritzeko asmoz. Joan Ignazio Iztuetak duela 200 urte bildu zituen euskal doinu eta erritmoak izan dituzte oinarrian, eta jazzarekin eta poparekin nahastu dituzte, besteak beste. Haatik, dantza konpainiarekin elkarlanean egin dute ikuskizuna, eta haiekin aritu dira Ainara Ortega abeslaria, Xabier Zeberio biolinista eta Agate Amabilia biolontxelo jotzailea. «Originaltasuna eta ideia abian jartzeko gaitasuna» goraipatu ditu epaimahaiak.
Belako taldearen Plastic Drama diskoa «ezinbestekoa da Euskal Herriko egungo musika panorama ulertzeko edo deskribatzeko», epaimahaiaren arabera. Taldeak hamar urte bete ditu maiatzean, eta nazioartean izan duen oihartzuna goretsi dute saria banatzean. Iazko diskoa taldearen laugarren lan luzea da, eta orain arteko «asmo handieneko, gogoetatsu eta, batez ere, aldarrikatzaileena», epaimahaiaren ustez.
Urte batzuetako ikasketa autodidakten ondoren, Brais Novoa Loira pianoan, inprobisazioan, harmonian, kontrapuntuan eta analisian trebatu zen Javier Gonzalez Sarmiento pianista eta konpositorearekin. Madera quemada lanarengatik saritu dute orain, konposizioa «pertsonala eta berritzailea» dela iritzita. Gitarra eta elektronika pieza bat da, Aitor Ucarrek Musikagileak 2020 ziklorako egindako eskaera batetik sortua.
Izaro musikariaren hirugarren disko luzea da Limones en invierno. Arrakasta handia izan du, eta horren atzean «gizartearekin naturaltasunez eta hurbiltasunez konektatzeko gaitasuna» dagoela uste du epaimahaiak. Diskoa alde batera utzita, uste dute artista erreferentzia bat bihurtu dela euskal musikan dagoeneko: «Abesti guztiak euskaraz egin ez baditu ere, euskara Euskal Herritik kanpora eramateko gai izan da», azaldu dute.
Noa & The Hell Drinkers taldeak blues konposizioak bildu ditu Craft Blues diskoan, calypso bluesarekin, blues-rockarekin eta funkarekin nahastuta. «Musika tresnak jotzeko moduak eta emakume ahots txundigarriak» asebete ditu epaileak. Diskoak harrera beroa izan zuen Euskal Herritik kanpo ere.
Petti musikariaren lanik goratuenetako bat izan da Manipulazio estrategiak. Alderdi guztiak dira nabarmentzeko modukoak, epaimahaiaren esanetan: rockaren eta folk amerikarraren arteko nahasketa, Pettiren ahots sakon eta urratua, Harkaitz Canok idatzitako hitzak eta musikariaren«benetakotasuna». Noam Chomskyk identifikatutako gizartea manipulatzeko hamar modu azaltzen dituzte kantek.
Sara Zozaiaren bakarkako bigarren lana da (I). Bost kantako disko bat da, egileak berak ekoitzia, folk-popa, lo-fia eta beat elektronikoak nahasten dituena. Estilo propio bat sortu duela esan dute, eta proiektu zaindua dela nabarmendu, Zozaiak asko landu duelako irudia ere, soinuaz gain. Antton Goikoetxea gitarristarekin eta Itxaso Navarro biolontxelo jotzailearekin batera osatu du diskoa. Zozaia Nerabe taldeko abeslaria ere bada.
Sari berezia EKEri
Urteko diskoen aipamenez gain, Musika Bulegoak sari berezia eman dio EKE Euskal Kultur Erakundeari, «Ipar Euskal Herrian euskal hizkuntza eta kultura garatzeko egindako ekarpenarengatik, adierazpen artistiko guztien bidez, musikaren bidez, batez ere». 1990. urtean sortu zuten, kultura elkarteen eraginez, Iparraldean euskal kultura sustatzeko asmoz.
Gainera, Korrontzik jaso du Etxepare Euskal Institutuak ematen duen saria. Euskal taldeek nazioartera zabaltzeko egiten duten lana goraipatzeko ematen dute sari hori. Korrontzi folk musikaren munduan erreferente bat bihurtu dela esan dute, Euskal Herrian eta nazioartean. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197945/rosa-zarraren-aldeko-plaka-bat-kendu-dute-donostian.htm | Politika | Rosa Zarraren aldeko plaka bat kendu dute Donostian | Amara Berriko Olaeta plazan zegoen. Ertzaintzak pilotakada bat jota hil zuten Zarra, 1995ean. | Rosa Zarraren aldeko plaka bat kendu dute Donostian. Amara Berriko Olaeta plazan zegoen. Ertzaintzak pilotakada bat jota hil zuten Zarra, 1995ean. | Rosa Zarra Donostian hil zen, 1995eko ekainaren 30ean, 58 urte zituela, Euskal Herria Askatu izeneko mobilizazio batean, Bakearen Usoaren inguruan, Ertzaintzak jaurti zuen gomazko pilota batek sabelean jo eta astebetera.
25. urteurrenean, plaka bat jarri zuten Zarra zauritu zuten lekutik metro batzuetara, Amara Berri auzoko Olaeta plazan; Rosa Zarra Martin, 1995eko ekainean eraila. Egia, justizia, erreparazioa (1995-2020) zioen plakak. Sortuk antolatutako ekitaldi batean jarri zuten plaka, Zarra oroitzearekin batera. Plaka hori, ordea, kendu egin dute orain; gutxienez herenegundik falta da.
«Hau eraso bat da, bizikidetzaren aurka eta memoria historikoaren aurka. Ez baitago benetako memoriarik Ertzaintzaren biolentzia jasan dutenen sufrimendua aintzat hartu gabe», salatu du Amara Berriko Sortuk.
Jaurlaritzak Bizitzarako Eskubidearen Urraketen Udal Erretratuak (1960-2010) txostena aurkeztu zuen 2015ean, eta aitortu zuen Zarraren auzia sakonago ikertu behar zela. Hau da txosten horrek Zarraren heriotzaz dioena, hitzez hitz: «Ertzainek sei metro inguruko distantziara jaurtitako pilotakada batek sabelean jo zuen Rosa Zarra, Amara auzoko elkarretaratze batean parte hartzen ari zela. Familiaren esanetan, ertzainak 'hona eta hara' tiroka hasi ziren. Auzitegiko medikuen arabera, eta Madrilgo Toxikologia Institutu Nazionaleko azterketa anatomiko patologikoko emaitzek ziotenez, Rosa Zarra berez hil omen zen. Dena dela, Donostiako Arantzazuko Ama Ospitaleko nefrologia zerbitzuko Alex Elosegi Mendizabalek agiri bat bidali zuen hedabideetara —bera izan zen Rosa Zarraren medikua, hemodialisia egin behar izaten zuenean, bai eta giltzurrun transplantea egin behar izan ziotenean ere—, eta, hartan esaten zenez, 'gertaerak nola izan ziren ikusirik, guztiz normala da pentsatzea pilotakada izan zela Rosa hil zuena. Kolpeak tronbosi bat eragin zion arterietan, eta horrek, batetik, kolona zulatu zion, eta, bestetik, shock septiko bat eragin. Kontuan hartu behar da, gainera, Rosa Zarrak erabat eskastuak zituela defentsa mekanismoak, giltzurruna transplantatu ondoren ezinbestez jarraitu behar zuen tratamenduaren ondorioz'». |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197946/bernalen-kolpea-eta-evenepoelen-gainbehera.htm | Kirola | Bernalen kolpea eta Evenepoelen gainbehera | Kolonbiarrak erasoka defendatu du maglia arrosa lurbideetan, eta 2.08 atera dio flandriarrari. Mauro Schmidek irabazi du etapa, ihesean. | Bernalen kolpea eta Evenepoelen gainbehera. Kolonbiarrak erasoka defendatu du maglia arrosa lurbideetan, eta 2.08 atera dio flandriarrari. Mauro Schmidek irabazi du etapa, ihesean. | Giroa bare zegoen, baina gaur lurrikara eragin dute Ineos taldeak eta bere lemazainak, Egan Bernalek. Lur hutsezko zatiak ziren etapako arretagune nagusiak, eta sailkapeneko lehen postuan sendotzeko baliatu ditu kolonbiarrak. Erasoa da defentsarik onena, eta, maglia arrosari eusteko, lasterketa haustea deliberatu du Giroko liderrak. Haren joak Remco Evenepoelen (Deceuninck) ezina bistaratu du. Flandriarrak ikara bizia zion lur hutsari, eta latz sufritu du sterrato zatietan. Lur jota gelditu da bukaeran: 2.08 galdu du Bernalekin. Bost postu egin ditu atzera sailkapen nagusian, bigarrenetik zazpigarrenera. Lidergoa 2.22ra geratu zaio. Oraindik badu tartea bere onera etortzeko, baina baliteke gaurko kolpe psikologikoak arrastoa uztea.
Bernal, ordea, hanpatuta dago, orain arteko etaparik zailenetan beti izan baita liderrik indartsuena. Gaurkoa ez da salbuespena izan, eta denbora atera die gainontzeko hautagaiei:âhiru segundo Emanuel Buchmanni (Bora), 23 Aleksandr Vlasovi (Astana), 26 Damiano Caruso (Bahrain) eta Simon Yatesi (Bike Exchange), 32 Hugh Carthyri (Education), 1.47 Giulio Cicconeri (Trek)... Evenepoelen gainbehera profitatuz, Vlasov jarri da bigarren sailkapen nagusian, 45 segundoko atzerapenarekin, eta hirugarren Caruso, 1.12ra; bikain ari da betetzen Mikel Landak utzitako hutsunea.
Bi etapa jokatu dira aldi berean:âhautagaien borroka izan da alde batetik, eta ihesaldiko lehia bestetik. Bertan, Mauro Schmid (Qhubeka) izan da indartsuena, eta, hala, lehen garaipena lortu du profesional gisa. Zalaparta handirik gabe osatu da suitzarrak errematatu duen ihesa. 11 txirrindularik egin dute aurrera: Schmidek berak eta Jan Lindemanek (Qhubeka), Taco van der Hoornek (Wanty), Harm Vanhouckek eta Roger Klugek (Lotto Soudal), Enrico Battaglinek (Bardiani), Francesco Gavazzik (Eolo), Dries De Bondtek (Alpecin), Lawrence Naesenek (AG2R), Simon Guglielmik (Groupama) eta Alessandro Covik (UAE). Tropelaren oniritzia zuten, eta tartea handituz joan dira kilometroen joanean. Ineosek ez zuen inongo beharrik jazarpenean itsutzeko, eta beste hautagaien taldeek uko egin diote lema hartzeari.
Horiek horrela, iheslariak hamalau minututik gorako aldearekin iritsi dira lehen lurbidera. 9,1 kilometroko zatia zen, eta errepideak, oro har, beheranzko joera zuen. Lasterketa burukoek bil-bil eginda igaro dute; tropelak, ordea, luzatu handia hartu du, Ineosen eginahalaren ondorioz. Buruan jarri da Filippo Ganna, gurpilean Bernal zuela. Etena sortu da azkenean, eta atzean gelditu dira, besteak beste, Evenepoel, Vlasov eta Yates. Bat egin dute berriro asfaltora itzultzean, baina ez zen batere seinale ona horren azkar sufritzen hastea. 50 kilometro eta hiru sterrato zati gelditzen ziren oraindik.
Luzeagoa eta gogorragoa zen hurrengo tartea: 13,5 kilometro luze zen, eta aldapa piko bat zuen. Ez da eraso handirik izan: Jumbo Vismako George Bennett eta Tobias Foss izan dira saiatzen bakarrak. Halere, berriz ere estu eta larri izan dira Evenepoel eta Yates. Oso atzean zeuden. Asfaltorik gabeko zatia gainditu orduko ekin diote postuak aurreratzeari. Konfiantza kontua zirudien, indar falta baino gehiago.
Yatesek buelta eman dio egoerari; aldiz, izuak jota zegoela berretsi du Evenepoelek. Maldan behera hasten zen hurrengo lurbidea, eta oso gaizki kokatuta iritsi da flandriarra. Beldurrak airean zegoen; menturaz, gainean zituen iazko istripuaren mamuak. Gabezia tekniko handiak erakutsi ditu, eta, ezinbestean, moztuta gelditu da. Bernal, berriz, indar betean zen, eta, gainera, sekulako laguntza eskaini dio Gianni Moscon taldekideak. Kontrara, asko kostata atzeratu da Joao Almeida Evenepoeli laguntzera.
Ihesaldikoek kilometroak zeramatzaten mokoka, etapa garaipena ziurra baitzuten, eta azken sterrato tartean Schmidt eta Covi nabarmendu dira. Atzean, bakarrik joaten saiatu da Vlasov, baina nahieran ihardetsi dio Bernalek. Giroko liderrak erabat kontrolpean zuen egoera.
Lur gainean 35 kilometro egin ondoren, soilik hamahiru ziklista gelditzen ziren onenen multzoan. Etapa akigarria izan da, eta Lume Spentoko igoeran lehertu egin dira Ciccone, Vincenzo Nibali (Trek) eta Marc Soler (Movistar). Buchmannek metro batzuk hartu ditu, eta, geroago, haren atzetik irten dira Vlasov eta Bernal. Kolonbiarrak beste estutu bat egin du gainaren aurretik, eta errusiarra atzean utzi. Beste horrenbeste egin du Buchmannekin helmugako aldapan. 3.09 lehenago iritsia zen Schmid, Coviri esprintean gailenduta. Montalcino etapa epiko baten lekuko izan da berriro ere. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197947/munduko-lur-eremuen-17-babestuta-daude-jadanik.htm | Mundua | Munduko lur eremuen %17 babestuta daude jadanik | Nazio Batuen Erakundeak (NBE) iragarri du 2020rako ezarritako helburua bete duela munduak, baina oraindik asko falta dela babes hori eraginkor bihurtzeko. | Munduko lur eremuen %17 babestuta daude jadanik. Nazio Batuen Erakundeak (NBE) iragarri du 2020rako ezarritako helburua bete duela munduak, baina oraindik asko falta dela babes hori eraginkor bihurtzeko. | Munduko lur eta kontinente barruko ur eremuen %16,64k –22,5 milioi kilometro koadro– eta kostaldeen %7,74k –28,1 milioi kilometro koadro– babesgune izaera dutela iragarri du NBEko Ingurumenerako Programak (PNUMA), gaur aurkeztutako txosten baten bidez. Hain zuzen ere, helmuga horixe jarri zion bere buruari munduak 2010ean, Aichin (Japonia) Biodibertsitateari buruzko aldeen bileran (COP10), 11. helburuan: 2020rako, gutxienez lur eremuen %17 eta itsas guneen %10 babestea.
«Garbi dago lur eremuen babeserako %17ko helburu hori gainditu egingo dela datu guztiak eskuragarri daudenean, babesgune askoren berri iragarri gabe baitago oraindik», jakinarazi du PNUMAk Planeta Babestua 2020 txostenaren aurkezpenean. Hala ere, babes hori eraginkor bihurtzea eta lur eremu horien kalitatea hobetzea erronkatzat jo du oraindik NBEk. «Babesgune gehiago izendatzea ez da nahikoa. Modu eraginkor batean kudeatu behar dira, tokian eta munduan etekin handiagoa atera nahi bada, planetaren eta bertan bizi diren pertsonen etorkizun hobe bat bermatu nahi bada», adierazi du Neville Ash PNUMAren Munduko Kontserbazioaren Monitarizazio Zentroko zuzendariak.
Txinako goi bilera
Txostenaren arabera, babesa eraginkorra izan dadin, toki gehiago babestu behar dira, biodibertsitatea galbidean baitago oraindik. Babesguneak elkarren artean lotzea ezinbestekotzat jo dute, prozesu ekologikoen bidez bioaniztasuna berreskuratzea posiblea izan dadin. Izan ere, elkar lotuta dauden babesguneen kopurua %8 besterik ez da, babestuta dauden parajeen %17 horietatik oso azpitik oraindik.
Halaber, PNUMAk eskatu du herri indigenen ahaleginak aintzat hartzeko, oraindik ez baitira nahikoa baloratzen. Aurtengo urrian Kunmingen (Txina) egingo da bioaniztasunari buruzko COP15 goi bilera. Besteak beste, bilkura horretan eztabaidatuko dute 2030erako lurreko eta itsasoko babesguneen kopurua %30 izatea. |
2021-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/197948/bitcoinaren-erorialdiak-ez-du-etenik.htm | Ekonomia | Bitcoinaren erorialdiak ez du etenik | Finantza produktu horren balioak bost egun jarraian daramatza behera egiten: ia %42 jausi da apiriletik. Kriptodibisen arriskuez ohartarazi dute banku zentralek. | Bitcoinaren erorialdiak ez du etenik. Finantza produktu horren balioak bost egun jarraian daramatza behera egiten: ia %42 jausi da apiriletik. Kriptodibisen arriskuez ohartarazi dute banku zentralek. | Egun zailak bizi ditu bitcoinak, munduan gehien erabiltzen den kritomonetak; finantza produktu horren balioak bost egun jarraian daramatza behera egiten. Asteazken honetan, %13 erori da, eta ia %42 jausi da apiriletik. 37.800 dolarrean (30.932 euroan) dago haren balioa. Antzeko jokaera izan dute gainerako kriptodibisek. Txinako eta Europako banku zentralen adierazpenek eragin zuzena izan dute erorikoan.
Sua piztu, baina, Elon Musk Teslaren sortzaileak piztu zuen, aurreko astean. Kriptomoentekin ordainketak egiteari utziko ziola iragarri zuen eta finantza aktibo gisa gainbaloratuak zeudela adierazi zuen.
Horri, orain, Txinako Banku Popularraren oharrak gehitu behar zaizkio. Gogoratu du herrialdean debekatuta daudela kriptomoneten erabilera eta horrekin loturiko zerbitzu guztiak. 2013an ezarri zuen debeku hori Txinak, baina, halere, kriptodibisen merkatu nagusia da mundu osoan. Han mugitzen dira kriptomoneten %65 inguru. Analisten arabera, gobernuaren ohartarazpenak kezka eta izua eragin du inbertsiogileetan.
Europako Banku Zentralak ere bidali du abisua. Maiatzeko finantza egonkortasunari buruzko txostenean gogorarazi duenez, bitcoina osoa aktibo arriskutsua da oso espekulatiboa delako, eta kontu handiz erabili behar da. Joe Biden AEBetako presidente berriak iragarritako zerga erreformak ere uxatu omen ditu inbertsiogileak.
Espekulazioaren menpe
Era horretako adierazpen eta erabakiek eragin handia dute kriptobidisen merkatuan. Kriptomoentak oraindik oso gutxi erabiltzen dira diru arruntaren gisa: inbertsiorako erabiltzen dira, nagusiki. Munduan gehien kapitalizatzen duen zazpigarren aktiboa da gaur egun. Baina oso ezegonkorra da, salerosleen araberakoa baita bere balioa.
Kopuru mugatu bat dute. Bitcoinaren kasuan, adibidez, algoritmo batek erabakita, 21 milioi bitcoin izan daitezke gehienez zirkulazioan. Beraz, erosle gehiago, balio handiagoa; erosle gutxiago, balio txikiagoa. Bere funtzionamenduagatik oso espekulatiboa da, eta hori arautzeko beharra ikusten dute banku zentralek. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197974/nafarroan-eskolak-goizez-soilik-emango-dituzte-hurrengo-ikasturtean-ere.htm | Gizartea | Nafarroan eskolak goizez soilik emango dituzte hurrengo ikasturtean ere | Egoera hobetuz gero, arratsaldez ere eskolak emateko aukera egon liteke. Haur Hezkuntzako ikasleek ez dute maskararik jantzi beharko jolaslekuan. Jaurlaritzak ziurtatu du lanean ari direla eskolak berriz goizez eta arratsaldez emateko. | Nafarroan eskolak goizez soilik emango dituzte hurrengo ikasturtean ere. Egoera hobetuz gero, arratsaldez ere eskolak emateko aukera egon liteke. Haur Hezkuntzako ikasleek ez dute maskararik jantzi beharko jolaslekuan. Jaurlaritzak ziurtatu du lanean ari direla eskolak berriz goizez eta arratsaldez emateko. | Nafarroako Gobernuak aurkeztu du datorren ikasturterako kontingentzia plana. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak eman du haren berri, gaur goizean egin duten prentsaurrekoan. Prebentzio, garbitasun eta higiene neurri guztiak mantenduko dituztela ziurtatu du, baina hainbat berrikuntza txertatu dituzte: besteak beste, Haur Hezkuntzako ikasleek ez dute maskararik jantzi beharko jolaslekuan daudenean. Aurten egin bezala, eskolak goizez bakarrik emango dituzte Nafarroako ikastetxeetan, baina, pandemiaren bilakaeraren arabera, baliteke goizez eta arratsaldez emateko aukera ematea. Baliabideei dagokienez, ziurtatu du mantendu egingo dituztela aurtengo ikasturterako pandemiagatik jarritako errefortzurako langileak. Gimenok nabarmendu du protokoloa aldatzeko aukera dagoela.
Irailetik aurrera ikasgeletan aldaketa handirik egongo ez bada ere, Gimenok iragarri du neurri batzuk malgutuko dituztela: besteak beste, haurrek aukera izango dute jostailuak eta bestelako materialak partekatzeko; Haur Hezkuntzako umeek ez dute maskararik erabili beharko jolaslekuan daudenean; ikastetxeei CO2 neurgailuak emango dizkiete, eta hamaiketakoa patioan egitea lehenetsiko dute. Halere, bizikidetza talde iraunkorretan egongo dira oraindik ere.
Ordutegiak eragin du jakin-minik handiena. Gimenok azaldu duenez, eskolak goizez soilik emango dituzte aurrerantzean ere, «osasun agintariei horrela izan behar duela irizten zaien artean». Beraz, zabalik utzi du ikasturtean ordutegiak aldatzeko aukera: «Hilabeteko epea egongo da ikastetxeetako ordutegiak berme batzuekin berriz antola daitezen». Urriko lehen hamabostaldian edo Gabonen ondorengo lehen hamabost egunetan ezar litezke aldaketak.
Bi egoera
Datorren ikasturterako bi egoera aurreikusi ditu Hezkuntza kontseilariak. Lehenengoan, etapa guztietan aurrez aurreko hezkuntza eskainiko dute. Horren barruan, bi egoera egon daitezke: neurriak malgutzea edo ikastetxeak lehen zeukaten ordutegira itzultzea. Bigarrenean, berriz, ikastetxe bat, batzuk edo guztiak itxiko dituzte.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek adierazi duenez, ez dute asmorik datorren ikasturterako «aldaketa handirik» egiteko. Horietako bat ordutegi aldaketa izan daiteke: Bildarratzek ziurtatu du lanean ari direla eskolak berriz goizez eta arratsaldez emateko. Ikasturte honetan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ia ikastetxe guztiak goizez soilik ari dira; Haur Hezkuntzakoei eta Lehen Hezkuntzakoei, berriz, ez diete aukera hori eman.
Horretaz gain, Bildarratzek atzo esan zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bide propioa egingo dutela ikasturtea antolatzeko, baina Espainiako Gobernuak atzo erkidegoei aurkeztu zien proposamenaren hainbat neurri aintzakotzat hartzekoak izan daitezkeela. Proposamen horren arabera, talde itxietan jarraitu behar dute haur eta nerabeek hezkuntza zentroetan, baina malgutu egingo da pixka bat egoera: Haur Hezkuntzan, esaterako, ikasturte bereko haurren arteko jardunak baimenduko dira aire zabalean. LHko 5. mailatik aurrera, haurren arteko distantzia 1,2 metrora murrizteko aukera izango da, eta ez da beti bete beharko 1,5 metroko tartea. Aurrez aurreko eskolak lehenestea izango da beti helburua.
Maskararen erabilera derrigorrezkotzat joko dute oraindik: 6 urtetik gorako eskola ume guztiek erabili beharko dute. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197975/eskuin-muturreko-militar-armatu-baten-bila-ari-dira-flandrian.htm | Mundua | Eskuin muturreko militar armatu baten bila ari dira Flandrian | Belgikako izurriaren kontrako koordinatzaile nagusiari mehatxu egin izan dio. Armak lapurtu ditu kaserna batetik, eta uste dute natur parke batean ezkutatu dela. | Eskuin muturreko militar armatu baten bila ari dira Flandrian. Belgikako izurriaren kontrako koordinatzaile nagusiari mehatxu egin izan dio. Armak lapurtu ditu kaserna batetik, eta uste dute natur parke batean ezkutatu dela. | Jurgen Conings du izena. Belgikako Armadako tiro irakaslea da, eta haren bila ari dira Flandriako natur parke batean. Operazioan, 350 polizia eta militar baino gehiago ari dira. Arrisku handiko lantzat daukate, militar hori goitik behera armaturik baitago. Eskuin muturreko iritziak adierazi ditu, eta mehatxu egin izan dio Belgikan izurriaren kontrako borrokaren ardura duen Marc Van Ranst birologoari.
Zientzialaria eta haren familia leku ezkutu batera eraman dituzte.
Jurgen Conings militarra, berak sare sozialetan jarritako irudi batean. BERRIA
Astelehenetik, ez dago Conings militarraren berririk. Limburg herrian duen etxetik atera zen, eta arma astunez beteriko auto bat gidatzen ikusi zuten. Ehizatri batek zuen haren autoa, eta, barruan, suziri jaurtigailuak eta munizioa aurkitu zituzten.Uste dutenez, beste hainbat arma ditu, eta balen aurkako txaleko bat. Flandriako hedabideen arabera, autoan tranpa ezarria zuen militarrak: granada bat hariekin lotuta, norbaitek ateak irekitzean lehertzeko prestatuta.
Hoge Kempen natur parkea itxi dute, eta han ari dira militarraren bila azken orduetan.
Flandriako hedabideen arabera, gutun batzuk utzi ditu idatzita. Horietan, hil arte borrokatzeko prest dagoela adierazten du. Oso bortitza izan daitekeen eskuin muturreko ekintzailea dela adierazi dute. hedabideon arabera, gutun horietan esan du «ezin duela bizitzen jarraitu politikariek eta birologoek dena kendu diguten gizarte batean».
Alemanian bezala, Belgikan ere agintariak serio hartzen ari dira eskuin muturreko militarren mehatxuaren afera. Belgikan horretaz arduratzen den taldeak, esaterako, 30 bat ditu zaintzapean. Conings da horietako bat, eta «terroristen zerrendan» dutela adierazi du Belgikako Gobernuak.
Iheslaria 18 urterekin sartu zen armadan. Eliteko tiratzailea da, eta, besteak beste, Jugoslavia ohian, Iraken eta Afganistanen aritu zen. Arreta piztu du azken urteotan, adierazpen arrazistak egin dituelako, eta indarkeriarako joera erakutsi duelako. 46 urte ditu. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197976/hego-euskal-herrian-batxilergoko-eta-dbhko-ikasleak-txertatzeko-aukera-aztertuko-dute.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian batxilergoko eta DBHko ikasleak txertatzeko aukera aztertuko dute | Baliteke Hego Euskal Herrian ikasturte hasierarako txertoa ematea 12 eta 16 urte arteko ikasleei. | Hego Euskal Herrian batxilergoko eta DBHko ikasleak txertatzeko aukera aztertuko dute. Baliteke Hego Euskal Herrian ikasturte hasierarako txertoa ematea 12 eta 16 urte arteko ikasleei. | Datorren ikasturtea prestatzea helburu, Espainiako Osasun eta Hezkuntza Ministerioek eta autonomia erkidegoetako departamentuek bilkura izan zuten atzo. Batik bat, COVID-19aren kontrako txertoa izan zuten hizpide, eta asmo bat aurreratu zuten: aztergai dute Bigarren Hezkuntzako eta batxilergoko ikasleei txertoa jartzeko aukera. Espainiako Osasun ministro Carolina Dariasek iragarri duenez, 12 eta 16 urte artekoak ikasturtea hasi aurretik txertatu nahi dituzte. Halere, Isabel Zelaa Hezkuntza ministroak zehaztu du, besteak beste, Sendagaien Europako Agentziaren onespena premiazkoa dela pausoa emateko.
Neurriak eragina izan lezake Hego Euskal Herrian. Arabari, Bizkaiari, eta Gipuzkoari dagokionez, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak jakinarazi du Jaurlaritzak aintzat hartuko duela Espainiako Gobernuak eginiko proposamena, baina argitu du bide orri propioa jarraituz eginen dutela aurrera. Hala eta guztiz ere, azaldu du ikasleei gaitzaren kontrako txertoa jartzeak ahalbidetu egin lezakeela Hezkuntzan segurtasun neurriak leuntzea.«Maskarak pixka bat alboratzea ekar lezake, baita distantzia fisikoak eta burbuilak alde batera uztea ere. Dena dela, hori etorkizuneko kontua da». Bestalde, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak esan du, atzoko batzarrean hitz egindakoaren arabera, ikaslerik zaurgarrienak txertatuko lituzketela aurrena, neurriak aurrera eginen balu.
Nafarroako Gobernuak gaur aurkeztu du datorren ikasturterako kontingentzia plana. Gimenok prebentzio, garbitasun eta higiene neurri guztiak mantenduko dituztela ziurtatu du, baina hainbat berrikuntza txertatu dituzte: besteak beste, Haur Hezkuntzako ikasleek ez dute maskararik jantzi beharko jolaslekuan daudenean. Aurten egin bezala, eskolak goizez bakarrik emango dituzte Nafarroako ikastetxeetan, baina, pandemiaren bilakaeraren arabera, goizez eta arratsaldez emateko aukera eman dezakete. Baliabideei dagokienez, ziurtatu du mantendu egingo dituztela aurtengo ikasturterako pandemiagatik jarritako errefortzurako langileak. Gimenok nabarmendu du protokoloa aldatzeko aukera dagoela. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197977/frantziako-thales-seinaleztapen-konpainia-erosteko-hautagai-bat-da-caf.htm | Ekonomia | Frantziako Thales seinaleztapen konpainia erosteko hautagai bat da CAF | Beasaingo konpainia prest legoke 1.600 milioi euroko operazioari aurre egiteko, ekonomia alorreko hainbat hedabidek diotenez. | Frantziako Thales seinaleztapen konpainia erosteko hautagai bat da CAF. Beasaingo konpainia prest legoke 1.600 milioi euroko operazioari aurre egiteko, ekonomia alorreko hainbat hedabidek diotenez. | Trengintzako seinaleztapenaren azpisektorean, Europako liderretako bat bilakatuko luke Beasaingo CAF konpainia Frantziako Thales elektronika konpainiaren trengintzako adarra bereganatzeak. Oso arrain handia da Thales, ordea, eta, sektoreko merkatua aztertzen duen prentsaren arabera, 1.600 milioi euroko operazioa litzateke.
Alstom, Hitachi eta Wabtec lehiakideak lirateke beste hautagai batzuk Thales erosteko. Iturri horiei jarraikiz, euskal trengileak PwC kontratatu du finantza bazkide bat topatu dezan, betiere Thales operazioa egin ahal izateko. Bazkide hori Tower-Brook funtsa izan daitekeela ere kaleratu du hedabideren batek, baina informazio hori guztia ez da ofiziala, eta CAFek ez du berretsi.
Thales seinaleztapenaren erraldoi bat da, eta 1.700 milioi euroko negozioa kudeatzen du urtero. Alstom merkatuko liderrak Thales erosteko arazoak izan dezake Europako merkatuaren lehiaren agintaritzarekin. Europako Batasunak desinbertsio handiak egitera behartu ditzake konpainia biak, lehia arazoak gainditzeko asmoz, eta aldagai horrek CAFen alde jokatuko luke.
Seinaleztapena trengintzako segurtasunaren ezinbesteko atala da, eta konpainiek inbertsio handiak egin dituzte azken urteetan azpisektore horretan. Mantentze lanak dira negozioaren hauspoa. CAFek sarritan egin du lan Thalesekin proiektu zehatzetan. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197978/martin-ugalderen-obra-digitalizatuko-dute-eta-herritarren-eskura-jarri.htm | Politika | Martin Ugalderen obra digitalizatuko dute, eta herritarren eskura jarri | Kazetari, idazle eta politikari abertzalearen jaiotzaren mendeurrenaren harira, hainbat egitasmo egingo dituzte hura gogoratzeko | Martin Ugalderen obra digitalizatuko dute, eta herritarren eskura jarri. Kazetari, idazle eta politikari abertzalearen jaiotzaren mendeurrenaren harira, hainbat egitasmo egingo dituzte hura gogoratzeko | Martin Ugalderen (Andoain, Gipuzkoa, 1921- Hondarribia, Gipuzkoa, 2004) jaiotzaren mendeurrena beteko da aurten, eta, horren harira, hainbat egitasmo egingo dituzte hura gogoratzeko. Horien artean nabarmenena izango da kazetari, idazle, politikari abertzale eta euskalgintzaren aldeko eragile izandakoaren obra digitalizatzea, webgune batean jasotzea, eta herritarren eskura jartzea, Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko arduradunak gaur iragarri duenez. Azarorako eduki nahi dituzte lan guztiak eginda horri dagokionez.Ugalderen lanaren zatirik handiena Jakin-ek digitalizatu zuen, eta digitalizazio hartatik abiatuta ari dira lanean. 47 liburu idatzi zituen, 50 liburu zati, eta 1.500 artikulutik gora. «Martinek [Ugalde] lan handia egin zuen transmisioan, eta orain guri dagokigu haren lana transmititzea», azpimarratu du Larrartek. Ugalderen lana ezagutaraztea eta, «bereziki», haren lana berriro «lehen lerrora» ekartzea dute helburu datozen hilabeteetan egingo dituzten egitasmo horiek guztiek.
Egitasmoak aurkezteko ekitaldia egin dute Andoainen (Andoain), Ugalderen jaioterrian, haren izena damana kultur parkean, eta han izan dira egitasmoak sustatzen ari diren erakundeetako ordezkariak: Bingen Zupiria (Eusko Jaurlaritza), Maider Lainez (Andoaingo alkatea), Harkaitz Millan (Gipuzkoako Diputazioa), Txomin Sagarzazu (Hondarribiko alkatea), Lorea Agirre (Jakin), Joxemari Sors (Elkar), Garbiñe Ubeda (Euskal Idazleen Elkartea) eta Beatriz Zabalondo (Berria Taldea).
Datozen hilabeteetarako prestatu dituztenak aurkeztu dituzte gaur, baina oroitu dute jada abiatuta daudela beste batzuk. Esaterako, Itsasargiak egitasmoaren barruan, Euskal Idazleen Elkarteak Ugalderen Mantal urdina eta Gizontzarra ipuinak podcast bihurtu ditu Donostia Kulturaren laguntzarekin. Garbiñe Ubedak, Inazio Mujika Iraolak, Anjel Lertxundik, Garazi Kamiok, Koldo Izagirrek eta Arantxa Urretabizkaiak jarri dituzte ahotsak.
Gainera, joan den apirilaren 23an, Liburuaren Nazioarteko Egunean, Ugalderen Itzulera baten historia liburuaren zenbait pasarte irakurri zituzten Hondarribiko Zuloaga etxean, udalerri hartako udal liburutegiak antolatuta.
Hona hemen antolatutako ekintzak:
Erakusketa: Ugalderen bizitza eta ekarpena bilduko duen erakusketa. Maiatzaren 27an aurkeztu eta inauguratuko dute Hondarribiko Arma plazan, eta han egongo da uztailaren 4ra arte. Andoaingo Bastero kulturgunean azaroaren 5etik abenduaren 4ra egongo da ikusgai, eta, ondoren, panel guztiak Martin Ugalde kultur parkean geratuko dira, herritarren begietara.
Hitzaldi zikloa: Urrian izango dira hitzaldiak, eta aztertuko dute Ugaldek literaturan, kazetaritzan, politikan eta Euskaldunon Egunkaria-ren sorreran egindako ekarpena. Zikloa guztiz itxi gabe dago, baina jada hitzartuta daude parte hartzaileetako batzuk: Larraitz Ariznabarreta, Nerea Azurmendi, Anjel Lertxundi eta Iñaki Uria.
Filma: Lezo Urreztietari egin zion elkarrizketan dago oinarrituta Josu Martinezek zuzendutako Jainkoak ez dit barkatzen pelikula. Andoaingo Basteron emanaldia berezia egingo dute azaroa hasieran, eta ondoren solasaldia egongo da zuzendariarekin.
Irakurketa jarraitua: Azaroaren 11n beteko dira 100 urte Ugalde jaio zenetik, eta egun horretan haren lan baten irakurketa jarraitua egingo dute Martin Ugalde kultur parkean. Goizetik hasi eta testua bukatu arte, dozenaka lagunek zatika-zatika irakurriko dute.
Bekaren emaitza: 2015az geroztik eta bi urtean behin, Martin Ugalde beka deitu izan dute (Berria, Elkar, Jakin eta kultur parkea dira antolatzaileak, Andoingo Udalaren laguntzarekin). 2019ko beka jaso zutenek haien lana bukatu berri dute, eta udazkenean ekitaldia egingo dute hura aurkezteko.
Ipuin sariketa: Andoaingo Udalak urtero antolatzen du Martin Ugalde ipuin sariketa.
Bestalde, oraindik badira erabat lotu gabe dauden «ekimen aukera batzuk». Lotu ahala, horien berri emango dute antolatzaileek. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197979/411-positibo-zenbatu-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 411 positibo zenbatu dira Hego Euskal Herrian | Positiboen ehunekoa %3,8 izan da asteazkeneko testetan. Osakidetzak eta Osasunbideak 49 gaixo erietxeratu dituzte gaitzak jota. | 411 positibo zenbatu dira Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,8 izan da asteazkeneko testetan. Osakidetzak eta Osasunbideak 49 gaixo erietxeratu dituzte gaitzak jota. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 10.715 proba egin ziren Hegoaldean, eta horien guztien %3,8k eman zuten positibo: hau da, 411 kasu positibo atzeman zituzten asteazkenean. Zehazki, Bizkaian 228 detektatu zituzten; Gipuzkoan, 101; Nafarroan, 60, eta Araban, berriz, 20.
Ospitaleei dagokienez, osasun sistemek jakinarazi dutenez, atzo 49 lagun ospitaleratu zituzten Hego Euskal Herrian. Hala, azken datuen arabera, guztira 449 pertsona daude birusarekin erietxeratuta. Horietako 301 gela arruntetan dira; ZIUetan, 148. Apirilaren 9tik aitzina, unitate horietan ospitaleraturik direnen kopurua beti izan da langa horretatik gorakoa. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197980/zoonosiei-aurre-egiteko-adituen-talde-bat-osatu-du-nbek.htm | Mundua | Zoonosiei aurre egiteko adituen talde bat osatu du NBEk | Animalietatik pertsonengana iristen ari diren gaixotasunak prebenitzeko eta haiei aurre egiteko aholkuak emateko sortu dute, Frantziako eta Alemaniako Gobernuek proposatuta. | Zoonosiei aurre egiteko adituen talde bat osatu du NBEk. Animalietatik pertsonengana iristen ari diren gaixotasunak prebenitzeko eta haiei aurre egiteko aholkuak emateko sortu dute, Frantziako eta Alemaniako Gobernuek proposatuta. | Ez zen joera berria, baina COVID-19aren pandemiak alarmak piztu ditu. Animalietatik pertsonengana jauzi egiten duten infekzioak ugaritzen ari direla-eta, prozesu horiek ikertzeko eta prebenitzeko modua ikertuko duen adituen talde bat eratu dute, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME), Nazio Batuen Erakundearen Ingurumen Programak (PNUMA), Animalien Osasun Erakundeak (OIE) eta Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (FAO) bultzatuta.
Gaur aurkeztu dute adituen taldea. Nazioarteko 24 adituk osatuko dute. «Zoonosiak gizakiengana zabaltzen ari dira ingurumena hondatzeagatik eta animalia baliabideak modu ez-iraunkor batean ustiatzeagatik», adierazi du PNUMAko zuzendari exekutibo Inge Andersenek. Gaineratu duenez, adituek hainbat diziplinari buruzko ikerketak uztartuko dituzte: klima aldaketa eta giza eta animalia epidemiak, besteak beste. Izan ere, Andersenek azpimarratu du faunaren, gizakien eta planetaren osasuna «bat bera» dela. Ez da COVID-19a bakarrik, SARS-a, zika, A gripea, hegazti gripea eta MERS gaitza eta antzekoak zabaldu dira azken urteotan: «Konpon dezakegu egoera hori, eta horrek esan nahi du basa bizitzaren eta natur baliabideen gainustiatzea amaitu behar dela, eta ingurumenarentzako positiboa litzatekeen nekazaritza bat bultzatu».
Alarma goiztiarra
Thomas Mattenleiter eta Wanda Markotter izango dira adituen taldeko presidentekideak. Helburua da birusen zabaltzeari buruzko alarma goiztiarreko sistemak aktibatzea, eta, halaber, patogenoak animalietatik gizakiengana zabaltzeko dauden arrisku faktoreak identifikatzea. Jean-Yves Le Drian Frantziako Atzerri ministroak argitu duenez, adituen taldeak NBEren Klima Aldaketarako Adituen Taldearen (IPCC) antzeko funtzionamendua eduki lezake, eta aldian behin gomendioak eta ikerketak zabal ditzake gai horren inguruan. Heiko Mass Alemaniako Atzerri ministroak iragarri du gomendio horiek pandemiei aurre egiteko nazioarteko itun baten oinarri izan daitezkeela etorkizunean. Taldearen lehen gomendioak udazkenerako espero dituztela adierazi dute.
Oraindik ikertzen ari dira nola zabaldu den COVID-19a, baina OMEk zuzendutako adituen taldeak egindako lehen ikerketen ondorioen arabera, hipotesi nagusia da saguzarretatik gizakiengana iritsi izana, beste animalia baten bidez. Beste hiru hipotesi dituzte aztergai: basanimalietatik zuzenean gizakiengana iritsi izana, elikadura katetik zabaldu izana eta laborategi batean izandako ihes baten erruz ailegatu izana. Azken teoria horrek du aukerarik txikiena, OMEren ikerketen arabera. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197981/saharar-herriaren-askatasunaren-aldeko-martxa-abiatu-dute-irunen.htm | Gizartea | Saharar herriaren askatasunaren aldeko martxa abiatu dute Irunen | Hego Euskal Herrian egingo diren bi ibilbidek lurraldeko hainbat puntu igaroko dituzte datozen egunetan, bakoitzean jarduerak antolatuz | Saharar herriaren askatasunaren aldeko martxa abiatu dute Irunen. Hego Euskal Herrian egingo diren bi ibilbidek lurraldeko hainbat puntu igaroko dituzte datozen egunetan, bakoitzean jarduerak antolatuz | Saharar herriaren kausarekin bat datozen hainbat elkarte, sindikatu eta erakundek Mendebaldeko Sahararen askatasuna aldarrikatzeko martxa abiatu dute gaur Irunen. Ekainaren 7ra bitarte, Hego Euskal Herriko hainbat puntu igaroko dituzte, bakoitzean jarduerak antolatuz, eta ordutik aurrera Madrilerako bidea egingo dute, han Espainiako Estatuko zutabeekin bat egiteko.
Egitasmo honekin, Afrikako herrialdeak lau hamarkada luzez jasan duen Marokoren okupazioa salatu eta herrien arteko elkartasunari dei egin nahi diote. Gaur Irunen eginiko agerraldian azaldu dutenez, «Mendebaldeko Saharak, Espainiako antzinako probintziak, 45 urte baino gehiago daramatza erbestealdi, errepresio eta okupazioan murgilduta, nazioarteko zuzenbidearen araberako irtenbiderik gabe», eta egungo «gerra egoeraren» amaiera eskatzeko, martxaren aldarriak jasotzen dituen zortzi puntuko manifestu bat aurkeztu dute parte hartzaileek.
Idatzi horretan, «Marokoko armadak saharar biztanleria zibilaren aurka egindako erasoak» gaitzesteaz gain, Euskal Herriko enpresek Mendebaldeko Saharan egiten duten «espoliazio jarduera» gelditzeko eskatu dute, horrek «sahararren oinarrizko eskubideen zapalketa sistematikoaren konplize zuzenak» bilakatzen dituela argudiatuz, eta horiek salatzeko deia egin diete lurraldeko alderdi eta sindikatuei.
Halaber, Espainiak Afrikako herrialdearen potentzia administratzaile gisa dituen betebeharrak «behingoz» bete ditzala exijitu diote Madrilgo gobernuari, Marokoko armadara bideratutako armen salmenta eta donazioak etetearekin batera, eta preso politiko sahararrak «lehenbailehen» aske geratzeko bitartekaritza bat eskatu dio.
Bestalde, nazioarteko komunitateari ere mintzatu zaizkio, giza eskubideen nazioarteko behatzaileen, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordearen eta NBEko Giza Eskubideen Goi Komisarioaren Bulegoaren premiazko esku hartzea eskatuz, Marokok Mendebaldeko Saharako lurralde okupatuetan egin dituen «gizateriaren aurkako krimenak» salatu eta amaiera eman diezaieten.
Bi ibilbide eta hainbat jarduera
Gaur Irundik abiatu den martxak Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako hainbat herri igaroko ditu, eta ekainaren 6an Gasteizera iritsiko da. Nafarroan, berriz, ekainaren 4tik 7ra bitarte egingo dute ibilbidea, Berriozartik Los Arcosera. Bi ibilbide horietan igaroko dituzten herriak eta egingo dituzten jarduera guztiak Saharar Herriaren Askatasunaren Martxak duen webgunean kontsultatu daitezke. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/197982/israelen-eta-palestinaren-arteko-elkarrizketarako-deiak-ugaritu-egin-dira-su-etena-indarrean-sartu-ostean.htm | Mundua | Israelen eta Palestinaren arteko elkarrizketarako deiak ugaritu egin dira su-etena indarrean sartu ostean | Leherketarik gabeko lehen gaua izan da atzokoa, bi aldeek Egiptok egindako proposamena ontzat emanda; menia 02:00etan abiatu dute. Netanyahuk dio Gazako erasoaldia «ohiz kanpoko arrakasta bat» izan dela. | Israelen eta Palestinaren arteko elkarrizketarako deiak ugaritu egin dira su-etena indarrean sartu ostean. Leherketarik gabeko lehen gaua izan da atzokoa, bi aldeek Egiptok egindako proposamena ontzat emanda; menia 02:00etan abiatu dute. Netanyahuk dio Gazako erasoaldia «ohiz kanpoko arrakasta bat» izan dela. | Israelen eta Hamas organizazio politiko islamistaren arteko su-etenak eragin duen pozarekin batera, nazioartean beste ideia bat ere ugaritu da menia indarrean sartu eta berehala: ezinbestekoa dela bi aldeen arteko elkarrizketak berreskuratzea.
Munduko agintariek aho batez egin dute negoziazioen aldeko deia, 11 eguneko gatazka armatua Egiptoren bitartekaritzari esker gelditu ostean. Behin-behineko bakea hauskorra da oraindik, baina atzerriko gobernuburuek eta estatuburuek bi aldeei eskatu diete su-etenak ireki duen aukera baliatzeko, egoera bideratze aldera; azken datuen arabera, gutxienez 243 lagun hil dituzte Gazan, eta hamabi Israelen.
Halakorik berriz ez gertatzeko, NBE Nazio Batuen Erakundeak menia «egonkortzeko» eskatu die Benjamin Netanyahu Israelgo jarduneko lehen ministroari eta Hamasi, eta gatazkari buruzko «elkarrizketa seriosak» abiatzeko, horren «arrazoi sakonak» lantze aldera; izan ere, Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiaren ustetan, agintariek horretarako «ardura» dute.
EB Europako Batasuna ere pozik agertu da Egiptok egindako su-eten proposamenak arrakasta izan duelako. Josep Borrell talde komunitarioko diplomaziaburuak «ongietorria» egin dio meniari, eta hark ere negoziazioetarako deia egin du, egungo egoera «jasanezina» dela argudiatuta: «Bake iraunkorra ekarriko duen konponbide politiko bat beharrezkoa da. EB prest dago Palestinako eta Israelgo agintariei hori lortzeko ahaleginetan laguntzeko».
Bide beretik jo dute Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak eta Charles Michel Europar Kontseilukoak, uste baitute ezinbestekoa dela egungo egoera luzera begira «sendotzea eta egonkortzea».
Horretarako, EBk jakinarazi du nazioarteko estatuekin harremanetan jarri dela, Israelen eta Palestinaren arteko elkarrizketak sustatzeko; besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuekin. Handik mintzatu da Joe Biden presidentea, hark ere goraipatu egin baitu Israelek eta Hamasek erasoak gelditzeari baiezkoa eman izana; hori bai, azaldu du PAN Palestinako Aginte Nazionalarekin lan egiten jarraituko duela, eta helburutzat jarri du Hamasek bere «armategia ez berreskuratzea».
Hala, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Ekialde Hurbilera joatekoa da «datozen egunetan», Tel Aviveko eta Palestinako agintariekin batzartu eta egunotako egoeratik «berreskuratzea finkatzeko ahaleginak» lantzeko; printzipioz, Gabi Ashkenazi Israelgo Atzerri ministroarekin eta Riyad al-Maliki PANekoarekin bilduko da. Egipto ere ordezkaritza bat bidaltzekoa da, bi aldeek su-etena errespetatuko dutela ziurtatzeko.
Nazioartean, Errusia izan da poza agertu duen beste estatuetako bat, hango Atzerri Ministerioaren bozeramaile Maria Zakharovak adierazi duenez: «Menia pauso garrantzitsu bat da, baina oraindik ez da nahikoa indarkeriaren gorakada eragozteko».
11 egunez iraun duen bonba hotsa isildu egin da Ekialde Hurbilean. Gaur goizaldean, 02:00etan, sartu da indarrean Hamasek eta Israelek onarturiko su-etena, Egiptoren artekaritzaren bitartez lorturikoa. Edonola ere, bi aldeek elkarri ohartarazi diote berriz erasora jotzeko prest daudela edonoiz.
Palestinarrak kalera atera dira gauean, menia ospatzera.
Ohi den bezala, meniaren aurretik bonbardaketak gogortu zituen Israelek, botere erakustaldi bat egiteko: denera, 100 aire eraso baino gehiago egin zituen atzo. Hamasek suziriak jaurti zituen bizilagunaren kontra.
Garaipena bi aldeentzat
Ikusteko dago, ordea, bakeak zenbat iraungo duen; izan ere, bi aldeak garaipen gisa aurkezten ari dira onarturiko menia. Hamaseko buru batek esan du Israelek hitza eman duela Jerusalemgo Xeikh Jarrah auzoarekiko eta Al-Aqsa meskitarekiko politika arinduko duela. Hain justu, auzo horretan hasi zen azken egunetako bonbardaketetara eraman duen gatazka, israeldar batzuk hainbat familia palestinar beren etxetik kanporatzen saiatu zirenean, eta gaur ere istiluak izan dira. Israelgo Poliziak meskitaren inguruko protesta baten aurka egin du, eta han zeudenei gomazko pilotak eta negar gasa bota dizkie; gutxienez hamabost lagun zauritu dituzte, WAFA berri agentziaren arabera.
Tel Avivek ere garaipen gisa aurkeztu du su-etena, baina esan du ez dagoela itunik Xeikh Jarrah eta Jerusalemgo meskita nagusiaren inguruan. Jarduneko Defentsa ministro Benny Gantzek segurtasun indarrak eta armada zoriondu ditu Twitter sare sozialean, azken 11 egunetako «aurrekaririk gabeko lorpen» militarrengatik, eta «Gazan erakunde terroristen aurkako borrokan erakutsi duten indar, zehaztasun eta garrantzi estrategikoa» dela eta. Halere, Gantzek Israelgo jarduneko lehen ministroari dei egin dio «garaipen militarra aukera diplomatiko galdua ez bilakatzera».
Netanyahuk, berriz, adierazi du erasoaldia «ohiz kanpoko arrakasta bat» izan dela, eta «Hamasekiko ekuazioa» aldatzea lortu duela, Israelen alde: «Gazarako genituen helburu guztiak bete ditugu».
Tel Avivek atzo onartu zuen Egiptok proposatutako menia, eta «aldebikoa» eta «baldintzarik gabea» izango da, Israelgo jarduneko lehen ministroaren bulegoak ohar batean jakinarazi duenez. Aurrez, Hamaseko ofizial batek Reuters berri agentziari eman zion adostutakoaren berri. Goizaldera arteko epea jarri zuten erasoekin jarraitzeko; zehazki, 02:00ak artekoa —01:00ak Euskal Herrian—.
Aurrez ere aski zabalduta zegoen su-etena une batetik bestera hel zitekeen ustea. Izan ere, Tel Aviven Segurtasun Kabineteak atzo arratsalderako jarria zuen bilera, eta Egiptok egindako azken proposamena bertan aztertzea espero zen. Azkenean, horren alde agertu da kabinetea, orain arteko operazio militarretan «lorpen handiak» erdietsi dituztela argudiatuta, Efe berri agentziaren arabera.
Hamaseko ordezkari Musa Abu Marzukek ere Libanoko Al-Mayadeen telebista kateari azaldu zion litekeena zela erasoak eteteko erabakia «berehalakoa» izatea, 24-48 orduko epean adostuko zutelakoan; hau da, gehienez, gaur gauerako. Hala, Hamaseko goi kargudun batek Eferi esan zion «ziurrenik laster» iritsiko zela su-etena.
Horretarako bere erakundeak jarritako baldintzak zein diren ere azaldu zuen: Jerusalem ekialdeko Al-Aqsa meskitara Israelgo segurtasun indarrak berriz ez sartzea, eta Xeikh Jarrah auzotik kanporatu nahi dituzten familia palestinarren aurkako prozesuak bertan behera uztea.
Israelgo hedabideetan ere ugaritu ziren gobernua Egiptoren bitartekaritzarekin menia bat finkatzea aztertzen ari zelako albisteak, eta, era berean, AEBen presioa handitzen ari zitzaion Netanyahuri. Herenegun, Bidenek «deseskalatze beliko esanguratsu bat» eskatu zion Israelgo jarduneko lehen ministroari, egun horretarako bertarako; agintariak, baina, erantzun zion operazioarekin jarraitzeko asmoa zuela, «lasaitasuna eta segurtasuna ezarri arte».
Badirudi mugarria izan zela dei hori, horren ostean Gazaren kontrako aire erasoak murriztu baitzituen Israelek hasieran. Iragan goizaldean, baina, berriz ugaritu ditu.
Azken datuek diotenez, Israelgo armadak gutxienez 243 lagun hil ditu Gazan, eta 1.719 zauritu; kalte materialak ere handiak izan dira, bonbardaketek gutxienez 264 milioi euroren kalteak eragin baitituzte, Gazako Informazio Ministerioaren arabera. Israelen, berriz, gutxienez hamabi lagun hil eta 336 zauritu dira Hamasen suziriengatik.
Hori ikusirik, PANeko lehen ministro Mohammad Xtayyehk jakinarazi du Israelen kontrako salaketa bat aurkeztuko dutela NZA Nazioarteko Zigor Auzitegian, «gerra krimenengatik».
NZAk kontuan hartuko ditu PANek egunotan emandako frogak, iragan martxoan ebatzi baitzuen jurisdikzioa duela Israelek Palestinako lurretan egindako krimenak ikertzeko. Zehazki, Fatou Bensouda fiskalburuak jakinarazi zuen 2014ko ekainaren 13tik aurrerako gertakariak eta «auzitegiaren eskumenekoak» direnak ikertuko zituztela, eta azaldu zuen Tel Avivek okupatutako lurraldean gatazkan parte hartu duten bi aldeek zibilei egindako erasoak izango dituztela aztergai. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197983/greba-egiten-ari-dira-gipuzkoako-zahar-etxeetan-egoera-desblokeatzeko.htm | Gizartea | Greba egiten ari dira Gipuzkoako zahar etxeetan, «egoera desblokeatzeko» | ELA eta LAB sindikatuek egin dute deialdia. Protesta egin dute Donostiako Adegiren, Garenen, Matiaren eta Larenekoren aurrean. | Greba egiten ari dira Gipuzkoako zahar etxeetan, «egoera desblokeatzeko». ELA eta LAB sindikatuek egin dute deialdia. Protesta egin dute Donostiako Adegiren, Garenen, Matiaren eta Larenekoren aurrean. | Gipuzkoako zahar etxeetako langileak greba egiten ari dira gaur, ELA eta LAB sindikatuek deituta. ELAk adierazi duenez, 249 greba egin dituzte gaurkoarekin. Protesta gisa, elkarretaratzea egin dute Donostiako Adegiren, Garenen, Matiaren eta Larenekoren aurrean. Gutxieneko zerbitzuak %100ekoak izan arren, elkarretaratze «jendetsuak» egin dituztela ziurtatu du ELAk.
Langileak patronalei nahiz Gipuzkoako Foru Aldundiari mintzatu zaizkie, ELAk azaldu duenez. Patronalei galdegin diete irtenbide bat emateko bi urteko «blokeoari»; Foru Aldundiari, berriz, «beste aldera begiratzeari uzteko» eta langileekin biltzeko eskatu diote. Ildo horretatik, adierazpenak egin ditu Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak Euskadi Irratian: «Guk badugu proposamena zahar etxeen gatazka konpontzeko, baina Markel Olanok —Gipuzkoako ahaldun nagusiak— ez du entzun nahi».
Greba dinamikak ez du etenik izango, eta ELAk beste deialdi bat egina du ekainaren 14rako. 250. greba eguna izaki, ekitaldia eta protestak egingo dituzte Donostian. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197984/sahararen-aldeko-manifestazioaren-kontra-jo-duen-gizon-bat-atxilotu-dute-bilbon.htm | Gizartea | Sahararen aldeko manifestazioaren kontra jo duen gizon bat atxilotu dute Bilbon | Manifestariei Saharako bandera bat kendu die, baina protestariak atzetik joan zaizkio, eta inguratu egin dute. Sekuentzia osoa bideoz hartu dute. | Sahararen aldeko manifestazioaren kontra jo duen gizon bat atxilotu dute Bilbon. Manifestariei Saharako bandera bat kendu die, baina protestariak atzetik joan zaizkio, eta inguratu egin dute. Sekuentzia osoa bideoz hartu dute. | Manifestazioa egin dute gaur Bilboko kaleetan, Mendebaldeko Saharari elkartasuna adierazteko.
Protesta Bilboko erdiguneko kale batean zegoela, gizonezko batek manifestarien kontra jo du, eta horietako bati Mendebaldeko Sahararen bandera bat kendu dio. Manifestariak, ordea, gizonaren atzetik joan dira, eta hura inguratzea lortu dute.
Azkenean, Ertzaintzak atxilotu du.
Ez dago, oraingoz, beste informaziorik, eta oraindik ez dute jakitera eman nor den erasotzailea, eta zergatik jo duen manifestarien aurka. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197985/geuretik-sortuak-kultura-egitasmoa-gaur-abiatu-da-oiartzunen.htm | Kultura | ‘Geuretik sortuak’ kultura egitasmoa gaur abiatu da, Oiartzunen | Udalbiltzaren proiektuan Euskal Herri osoko 30 udalek parte hartuko dute, eta sortzaileek 26 lan garatuko dituzte: hamasei ipuin, bost antzerki obra eta bost film labur. | ‘Geuretik sortuak’ kultura egitasmoa gaur abiatu da, Oiartzunen. Udalbiltzaren proiektuan Euskal Herri osoko 30 udalek parte hartuko dute, eta sortzaileek 26 lan garatuko dituzte: hamasei ipuin, bost antzerki obra eta bost film labur. | Idazleak, aktoreak, zinemagileak eta musikariak, batetik, eta alkateak, zinegotziak eta kultura arloko arduradunak, bestetik, 50 lagun inguruko bilkurarekin abiatu da Udalbiltzaren Geuretik sortuak egitasmoa, gaur goizean, Oiartzungo (Gipuzkoa) Arizmendi Eneako lorategian.
«Euskal Herriaren kontakizun sentikorra arteak eta kulturak baino ezin dute egin», adierazi du Udalbiltzak: «Azken urteotan, ordea, atzerriko hizkuntzetan egindako kultura nagusitzen ari da gizartean. Horregatik, euskara hutsean egindako artea eta kulturaren sormena, ekoizpena eta hedapena sustatuko dituen zirkuitu nazionala artikulatu nahi du Geuretik sortuak proiektuak».
Deialdi publiko bidez 26 proiektu lagunduko dituzte, hartara idazleek, zinemagileek eta antzerki konpainiek sormen egonaldiak egin ditzaten. Hiru asteko egonaldietan hamasei ipuin, bost antzerki obra eta bost film labur landuko dira, eta 2022an Euskal Herriko 30 herritan eta zenbait hiritan zirkuitu nazionala osatuko dute.
Hamasei ipuinen bilduma neguan argitaratuko du Udalbiltzak. Hauek izango dira idazleak: Ugaitz Agirre, Maialen Akizu, Garazi Albizua, Bertol Arrieta, Yolanda Arrieta, Itxaro Borda, Peru Calabaza, Iban Garro, Edorta Jimenez, Danel Lauzirika, Iñaki Martiarena, Nefer Olaizola, Maitane Perez, Fito Rodriguez, Sarai Robles eta Nahia Zubeldia.
Itxaro Borda Usurbilen izango da uztailaren 5etik 25era. «Baionatik nator; baxenafarra naiz, Zuberoan bizi izana. Hortik egin kontuak zein neurritan sartzen naizen Geuretik sortuak egitasmoan, idazlea naizen aldetik», adierazi du. «Proiektu honek egunerokotasunetik atera egingo gaitu. Herri edo hiri ezberdin batera joango gara, eta hiru astetan han integratzen saiatuko gara». Bordak ideiak badaramatza aitzinetik, baina iruditzen zaio Usurbilgo (Gipuzkoa) jendearekin egonez moldatu eta kanbiatu egingo direla neurri batean. «Artzeren eta Zumetaren herriaren aizolbean, segur naiz zerbait berezia sortuko dela». Idazleak asko maite du paisaia, «eta, Zubietako erraustegitik biziki hurbil egongo naizela jakiteak pixka bat beldurtzen nauen arren, saiatuko naiz Usurbilgo naturarekin harreman poetiko batean lotzen».
Bost antzerki proiektu lagunduak konpainia eta antzerkigile hauenak izango dira: Bon bon noir, Lore-More, Metrokoadroka, Tanttaka teatroa eta Oier Zuñiga.
Metrokoadroka taldeko Idoia Beratarbidek jakinarazi duenez, Bidaide lana sortuko dute, antzerkia eta beste arte diziplina batzuk uztartuko dituena: «Kulturgile anonimoak izango ditu ardatz. Uharten eta Atarrabian [Nafarroa] lan egingo dugu». Bereziki aipatu nahi izan du: «Metrokoadrokak 2008tik dihardu antzerkian, eta oso gutxitan gertatu zaigu kulturgintzan ikustea esperimentazioa eta ikerketa laguntzea. Eskertuta gaude horregatik».
Bost film laburrak egiteko zinemagileak hauek izango dira: Amancay Gaztañaga eta Erika Olaizola, Raul Barreras, Eñaut Castagnet, Leire Egaña eta Josu Martinez. Gero, Adabaki Ekoizpenak etxea arduratuko da bost filmak koordinatzeaz eta horiekin film luze bat osatzeaz. 2022. urtearen hasieran bukatzea espero da.
Raul Barreras zinemagilea Arnasa izeneko film proiektuaz mintzatu da. Ekaitz izango du protagonista, hiritik baserrira aitona zaintzera joango dena pandemia garaian. «Nekazari giroko herrian jazarpena pairatutakoa da Ekaitz, homosexuala izateagatik. Aitona izan zen bere izaera onartu zuen bakarra. Eta beste gai zentrala adinekoen zaintza da, noski». Filma Hernanin (Gipuzkoa) filmatuko du, eta erronka nagusia, oraintxe bertan, 80 urteko gizonaren rola beteko duen aktorea aurkitzea da.
26 sormen proiektuak herri hauetako egonaldietan eta lanaldietan garatu dira: Andosilla, Araitz, Arrigorriaga, Artziniega, Atarrabia, Baigorri, Bera, Bergara, Berriatua, Betelu, Etxarri-Aranatz, Etxebarre, Galdakao, Hernani, Larrabetzu, Larraun, Leitza, Lesaka, Lexantzu, Ligi, Liginaga, Lodosa, Mendabia, Oiartzun, Oñati, Ondarroa, Sartaguda, Tafalla, Uharte, Urepele, Usurbil, Uztaritze, Villabona, Zaldibia, Zestoa, Zuia eta Zumaia. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197986/aragones-laquohautagai-aurkeztuko-naiz-kataluniaren-independentzia-gauzatzekoraquo.htm | Mundua | Aragones: «Hautagai aurkeztuko naiz, Kataluniaren independentzia gauzatzeko» | Gaur hasi da ERCko hautagaia Kataluniako presidente inbestitzeko saioa, baina bihar izango da bozketa. Gobernuaren zutabe izango direnak zerrendatu ditu Aragonesek, eta akordio zabal bat eskatu du, amnistia eta autodeterminazioa jasoko dituena | Aragones: «Hautagai aurkeztuko naiz, Kataluniaren independentzia gauzatzeko». Gaur hasi da ERCko hautagaia Kataluniako presidente inbestitzeko saioa, baina bihar izango da bozketa. Gobernuaren zutabe izango direnak zerrendatu ditu Aragonesek, eta akordio zabal bat eskatu du, amnistia eta autodeterminazioa jasoko dituena | Okerrik ezean, hirugarren ahaleginean hartuko du Kataluniako presidente kargua Pere Aragones ERC Esquerra Republicana de Catalunyako hautagaiak. Bihar izango da hori, 9:00etatik aurrera, baina gaur hasi dute saioa, 16:00etan.
Aragonesek berak hasi du, auzi nazionalari helduta hasi ere: «Hautagai aurkeztuko naiz, Kataluniaren independentzia gauzatzeko». Independentismoa «askotarikoa» dela adierazi du, eta hori dela mugimendu politiko horren «indar nagusia», nahiz eta ezaugarri horrek, aldi berean, zail egiten duen elkar ulertzea. Zailtasun horiek gainditzeko, «sintetizatzeko eta bateratzeko» gaintasuna izan beharko dutela azpimarratu du. «Asko kostatu» dela aitortu arren, ildo horretan kokatu du ERCrekin eta JxCrekin egindako akordioa: «Diagnostiko partekatu bat dugu, eta hori oinarrizko urratsa da aurrera egiteko». CUPekin adostutako akordioa eta JxCrekin hitzartutakoa ez dira «kontraesanezkoak», Aragonesen arabera, eta azaldu du «elkar indartzen» dutela.
Amnistiaren eta autodeterminazioaren aldeko «akordio nazional zabal bat» sustatuko du gobernuak, aurreratu duenez, eta, horrekin batera, elkarrizketa mahaia baliatuko dute «[Espainiako] Estatuarekin konfrontazio zibiko eta baketsu bat» egiteko. Aitortu du gatazka politikoa gainditzea «obsesiotzat» duela, eta, horretarako, amnistia eta autodeterminazioa beharrezkoak direla ezinbestean. Eredutzat jarri du Eskozia, autodeterminazioaz aritzean.
Gobernatzeko moduan aldaketak hitzeman ditu ERCko hautagaiak, «forman eta sakonean», eta instituzioak «modernizatu» beharra nabarmendu du; besteak beste, «herritarren konfiantza berreskuratzeko».
Gobernu berriaren zutabeak izango direnak ere zerrendatu ditu Aragonesek. «Eraldaketa sozial, berde, feminista eta erradikalki demokratikoa» eraikitzea izango dute xede, eta esan du horretarako muga bakarra «herritarren borondatea» izango dela. Adibidetzat jarri ditu, besteak beste, Next Generation funtsak, zeinak «sistema produktiboa» aldatzera bideratu nahi dituen. Halaber, aurrekontuaren %2 kulturarentzat izango dela aurreratu du.
Aragonesen hitzartzeari erantzuteko tartea izango dute gainerako talde parlamentarioek, otsailaren 14ko hauteskundeetan jasotako babesaren araberako hurrenkeran. PSCko Salvador Illak eta JxCko Albert Batetek izan dute horretarako aukera gaur.
Huts egindako aurreko bi inbestidura saioetan egin moduan, auzi nazionala lehenestearen aurka egin du Illak, eta katalanen artean «konfrontazioa» sortzearekin lotu du. «Independentzia gauzatzeko konpromisoa hartu duzu, baina badakizu hori ez dela gertatuko; konpromiso hori ñabartu beharko zenuke», adierazi du, eta auzitan jarri du hori lortzeko ERCren estrategia, esanez elkarrizketa ez dela «konfrontazioa eta elkarrizketa nahastea». Independentismoa zatiketarekin lotu izana kritikatu dio Aragonesek, eta galdetu ea unionismoak zergatik ez duen zatitzen, independentismoak baino babes txikiagoa badu. Erreferendum batean bere proiektu politikoa babesteko eskatu dio Illari, Eskoziako eredua aipatuta.
Zatiketarik ez, baina desadostasunak agerikoak dira alderdi independentisten barnean, eta horien jatorriari buruz garden aritu da Batet. Hala ere, azpimarratu du independentziarako bideaz dituzten planteamenduak ez direla bateraezinak: «Konfrontazioa eta elkarrizketa ez doaz kontrakarrean; txanpon beraren bi aldeak dira». Elkarrizketa mahaiari «eszeptizismoz» begiratzen diotela aitortu du, kontuan hartuta inongo gobernuak ez duela horretarako modurik jarri, baina argitu du hori ez dela «traba» izango bide hori ere lantzeko. JxCk gogorarazi du inoiz ez diola uko egin erreferendum adostu bati, eta konbentzimendu hori mantentzen dutela: «Adostutako erreferendum batek soilik ordezka dezake urriaren 1eko mandatua».
Carles Puigdemontek zuzentzen duen Errepublikaren Kontseiluak prozesu independentistan izan beharreko paperak ere trabatu ditu duela egun gutxi onbideratutako negoziazioak. Horri buruz, Batetek argitu du «Kataluniako instituzioen subiranotasuna» aitortzen duela bere alderdiak, eta sekula ez duela «tutoretzarik» eskatu.
Gehiengo osoa ziurtatuta
Ondoren, presidentegaiaren inguruko bozketa egingo da, diputatuen abizenaren araberako ordena alfabetikoan. Parlamentuaren gehiengo osoaren babesa beharko du Aragonesek, eta aise lortu behar luke, aldeko 74 boto espero baititu —68 behar dira gehiengo osoa izateko—; gobernu akordioa egin duten alderdienak, JxC Junts per Catalunya, ERC eta CUP: JxCk 33 diputatu ditu; ERCk, 33; eta CUPek, bederatzi. Horrenbestez, 132. presidentea bihurtuko da Aragones, eta hemizikloan jasoko duen babesa Pasqual Maragall presidente ohiak 2003an jasotakoaren berbera izango da, diputatu guztiek euren alderdiek adostutakoa betetzen baitute. Jordi Pujol izan zen gehiengo handiagoarekin gobernatu zuen presidente bakarra: aldeko 75 boto jaso zituen 1980an, eta 87 1984an.
Behin bozketan presidentea izateko nahikoa babes lortzen duenean, Aragonesek bost egun izango ditu kargua hartzeko, baina espero da hurrengo astelehenean egingo dela, Generalitatearen jauregian egingo den zeremonia batean. Hortik aurrera, Generalitateak hasiera eman ahalko dio legealdi berriari. Legeak ez du eperik zehazten kontseilariak izendatzeko, baina pentsatzekoa da egun gutxi beharko direla horretarako, kontuan hartuta Quim Torra presidente ohia inhabilitatua izan zenetik jarduneko gobernu bat izan dela agintean, eta lehenbailehen trantsizioko epe horri amaiera ematea izan dela alderdi independentisten eskaria; batez ere, ERCrena eta CUPena.
Hamalau kontseilaritza izango ditu gobernu berriak, orain artekoak izan dituenak baino bat gehiago. Kopuru bera izango dute ERCk eta JxCk, zazpina. ERCren esku geratuko dira, besteak beste, barne, hezkuntza eta kultura sailak, sortuko duten feminismoen kontseilaritzarekin batera. JxCk kontrolatuko ditu, berriz, ekonomia eta ogasunaren, justiziaren, osasunaren eta eskubide sozialen kontseilaritzak.
Artadiren ukoa
Atzo arte, uste zen JxCko Elsa Artadi izango zela presidenteordea gobernu berrian, eta Ekonomia eta Ogasun kontseilaritza ere hark gidatuko zuela, baina Artadik berak uko egin die kargu horiei. Carles Puigdemont alderdiko presidenteari eta Jordi Sanchez idazkari nagusiari jakinarazi zien erabakia atzo, eta zenbait hedabidek zabaldu zuten ondoren. JxCren Bartzelonako udal taldea gidatzen jarraitu nahi duela azaldu zuen Artadik. Udal taldeak ohar bat argitaratu zuen, erabakiaren berri ematen: «Elsa Artadik Juntseko udal taldeari azaldu dio Bartzelonarekin duen erabateko konpromisoa mantenduko duela, eta udaletxeko lanean segituko duela, 2023ko hauteskundeetan udal gobernu aldaketa gauzatu dadin».
Presidentetza kontseilaritzari Artadik eman dion ukoak kargu horretarako beste norbait proposatzera behartuko du JxC, eta, Vilaweb atariaren arabera, alderdiaren barruan ez dago erabateko adostasunik ordezkoaren inguruan. Hedabideak jakin ahal izan duenez, Lledonerseko espetxean preso dauden alderdiko kideek Damia Calvet proposatu dute, orain arte Lurralde eta Jasangarritasun kontseilaria izan dena. Hala ere, alderdiko zenbait sektorerentzat moderatuegia da Calvet, eta ez du ordezkatzen alderdiaren osotasuna, Vilawebek dioenez. ERCrekin akordioa egin eta gobernu koalizioa osatzeko prestasun gehien erakutsi duen JxCko kideetako bat izan da negoziazioetan Calvet. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197987/the-jayhawks-eta-paco-ibanez-txillida-lekuko-udako-programazioan.htm | Kultura | The Jayhawks eta Paco Ibañez, Txillida Lekuko udako programazioan | Eva Guerreroren dantza konpainia, Lina & Raul Refree, Xoel Lopez eta Gerhard Quartet ere izango dira Hernaniko (Gipuzkoa) museoan, eta Pucciniren La Bohème operaren bertsio gaurkotu bat ere taularatuko dute. | The Jayhawks eta Paco Ibañez, Txillida Lekuko udako programazioan. Eva Guerreroren dantza konpainia, Lina & Raul Refree, Xoel Lopez eta Gerhard Quartet ere izango dira Hernaniko (Gipuzkoa) museoan, eta Pucciniren La Bohème operaren bertsio gaurkotu bat ere taularatuko dute. | Txillida Leku museoak artea, zinema, musika, dantza eta bestelako diziplina artistikoak uztartuko ditu udako programazioan; gaur aurkeztu du.
Egitarauak ekainetik irailera iraungo du, eta, hain zuzen ere, udako solstizioarekin batera hasiko da, ekainaren 20an. Egun horretan, Eva Guerrero dantza konpainiak Gorpuztu dantza garaikideko ikuskizuna emango du. Museoko arduradunek azaldu dutenez, «lasai egoteko, zarata isilarazteko, karga eta errua arintzeko, animaliak lasai lo egiten duen lekua aurkitzeko borroka» irudikatzen du obrak. Garazi Lopez de Armentia dantzaria arduratuko da Guerreroren ideia eta koreografia oholtzan hezurmamitzen.
Ekainaren 24an, 25ean eta 26an, Katapulta Tour programarekin elkarlanean, hiru musika emanaldi programatuko dituzte: Sara Azurza (24an), Ramona's First Evil Boyfriend eta Martin de Marte (25ean) eta Mugan eta Mihise (26an).
Uztailaren 8an izango da The Jayhawks AEBetako musika taldea Txillida Lekun. The Jayhawks Gary Lourisek eta Mark Olsonek sortu zuten, 1980ko hamarkadaren erdialdean, eta, batik bat 1990eko hamarkadaz geroztik, sustrai amerikarreko musikaren ordezkari nagusietako bat bilakatu da Tomorrow The Green Grass, Sound of Lies eta Rainy Day Music diskoei esker. Taldearen azkeneko diskoa XOXO da.
Uztailaren 10ean, Lina fado kantari portugaldarra eta Raul Refree musikari katalana elkarrekin ariko dira Hernaniko museoan, eta, uztailaren 30ean, Paco Ibañezen txanda izango da. Emanaldi horretan, kantariak bere ibilbideko pieza ezagunak interpretatuko ditu berriro erek, eta George Brassens ere gogora ekarriko da, haren jaiotzaren mendeurrena betetzen baita aurten.
Uztailaren 31n, Xoel Lopez musikari galiziarrak Si mi rayo te llegara diskoa aurkeztuko du seikote batekin batera, eta, abuztuaren 1ean, Emiliano Suarezek eta Macarena Bergaretxek Pucciniren La Bohème opera ekarriko dute. Opera horren «garaje bertsioa» izango da, Txillida Lekuko arduradunek azaldu dutenez. «Entzuleria zabal eta berritu batera hurbiltzeko prestatu eta pentsatutako proiektua da. Proposamen harrigarria, espiritu bitxi guztien eskura dagoen formatu ezezagunean».
Gerhard Quartet laukotea abuztuaren 22an ariko da Txillida Lekun, Donostiako Musika Hamabostaldiaren programazioaren barruan, Xoxtakovitxi eskainitako programa batekin, eta, azkenik, Kanpai dantza konpainiak Lathé Biosas ikuskizuna erakutsiko du abuztuaren 28an.
Ekitaldiez gain, bestelakoak ere antolatuko dituzte udan: udaleku artistikoak, yoga saioak, zinema emanaldiak eta beste. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197988/ana-laura-alaezen-30-urteko-lana-bildu-dute-bilboko-azkuna-zentroan.htm | Kultura | Ana Laura Alaezen 30 urteko lana bildu dute Bilboko Azkuna zentroan | Artistaren ibilbideko 47 pieza bildu dituzte ‘Kontzertu guztiak, gau guztiak, dena hutsik’ erakusketan, haietako batzuk berrinterpretazioak. Irailaren 26ra arte bisitatu ahalko da | Ana Laura Alaezen 30 urteko lana bildu dute Bilboko Azkuna zentroan. Artistaren ibilbideko 47 pieza bildu dituzte ‘Kontzertu guztiak, gau guztiak, dena hutsik’ erakusketan, haietako batzuk berrinterpretazioak. Irailaren 26ra arte bisitatu ahalko da | Ez da erakusketako piezarik deigarriena; arreta bereganatzeko ahalmen handiagoa dute esekitako praka eta gonen segizioak, zutik dagoen obalo zulatu mardulak eta aretoko ataritik lehen kolpean ikusten den aluminiozko piezak. Baina, bere txikian, Ana Laura Alaez artista bilbotarraren lan ildoak eta moduak biltzen ditu Piel de naranja lanak: crochet-ez egindako laranja azalak dira, kiribilduta, fruituaren osotasuna iradoki baina barneko hutsunea ere agerian uzten dutenak. «Nire lan egiteko modua islatzen du: umiletik, txikitik, inperfektutik, azaletik. Paul Valeryk zioen bezala: ‘azala da sakona’». Irizpide horiek zeharkatzen dute, halaber, Kontzertu guztiak, gau guztiak, dena hutsik erakusketa. Artistaren 30 urteko lanak bildu dituzte Bilboko Azkuna zentroko erakusketa aretoan, eta irailaren 26ra bitarte ikusi ahal izango da.
Azkuna zentroak Madrilgo Centro de Arte Dos de Mayo espazioarekin batera antolatutako erakusketa da, eta Espainiako hiriburuan ikusgai egon zen 2019an. Izenburua eta oinarria berberak diren arren, ordea, itxura ez da bere horretan mantendu, areto bakoitzaren ezaugarri eta desberdintasunek piezen kokapena baldintzatu dutelako, batetik, eta, bestetik, Bilbon erakutsiko diren 47 piezetatik hamalau berriak direlako, Alaezen aurretiko lan batzuen berrinterpretazioak, Azkuna zentrorako propio onduak. Piel de naranja da pieza horietako bat: 1995ean sortu zuen jatorrizkoa, eta 2021ean, aldiz, erakusketa aretoan kokatua dagoena.
Bilduma «eskultura manifestu» bat dela azpimarratu du Bea Espejo komisarioak. Alaezen eskulturak tradiziotik urruntzen dira, piezen biguntasuna eta malgutasuna bilatzen duelako artistak, eta ez zurruntasuna. «Mudakorrarekiko etengabeko negoziazioa» da Alaezen lana, komisarioak azaldu duenez. «Errepikapenean oinarritutako elkarrizketa porotsu batean daude piezak. Egituren amaigabetasuna eta erresonantzien boterea azpimarratzen ditu erakusketak». Ildo horretatik, «ondorio itxirik gabeko» lana aldarrikatzen du artistak, inoiz biribiltzen ez diren piezak: «30 urtetako materialarekin aritzeak ahalbidetzen du malguagoa izatea, eskultorikoagoa».
Kronologiatik aldentzea
Bildumak 30 urteko lanak biltzen ditu, baina pieza guztiak elkarrekin nahasi, eta elkarri eragiten diote, eta hori izan da artistaren xedea. Dioenez, ez du izan kronologia bat eratzeko intentziorik, «elkarrizketa berri bat» egitekoa baizik «zalantza» eragiten zioten piezen artean. Hala, 1990. hamarkadan ondutako bi eskultura, Pantalón preservativo eta Culito, hiesaren pandemiari erreferentzia egiten diotenak, egungo koronabirusaren pandemiara ere aplika daitezke, komisarioaren iritziz. Lehena latexarekin egindako praka bat da, eta bigarrena, harrizko ipurdi bat, zuloan kortxo bat sartua duena. «Tapatzea, birusa sartu ez dadin»: hala interpretatzen ditu Espejok piezok.
Halaber, gai atenporala da emakumearena, eta hura hizpide duten hainbat lan ere batu dituzte Azkuna zentroko bilduman. Aretoko ataritik lehen begi kolpean ikus daitekeen obrak, Trayectoria piezak, andreez dihardu, besteak beste. Estruktura horizontal bat da, zintzilik dauden aluminiozko zati plegatuez osatutakoa. «Gorpuzdun elementuak dira, baina gorputz absente bat da. Inplizituki du genitalitate femeninoaren ideia: ikusezina, plegua, ezkutukoa», dio Alaezek. Halaber, ispiluak eta gillotina izan daitezkeela dio artistak.
Bestalde, kontrako indarrak islatzen dituzte Cortina eta El conflicto es otro eskulturek. Alaezen artea blaitu duen ideietako beste bat, artistak dioenez. Zaurgarritasuna eta indarra, handia eta txikia... «pultsu batean» dauden elementuak direla dio. Cortina 1990. hamarkadan ondutako pieza da, eta El conflicto es otro, 2018an; biak elkarrekin daude zintzilik, mardul, bata bestearen ifrentzua balitz bezala. «Gainjarritako bi pieza dira, denboran ere bai. Errepikapenaz hitz egiten dute, baita perforazioaz ere; denbora tunela da», dio Alaezek.
Gaua lehengai
Erakusketaren titulua piezetako baten izenburutik hartu du artistak. Todos los conciertos, todas las noches, todo vacío instalazioak aluminiozko habe batzuk ditu erdialdean, eta, horien inguruan, kamiseta beltz sorta bat, lurrean zabalduta. Izenak pluraltasuna iradokitzen du aurrena, Espejoren arabera, «guztiak» horren aipamenarekin. Kontzertuei dagokienez, horiek bukatutakoan geratzen denari erreparatu dio komisarioak: «Zalapartaren ideia: zer gertatzen da musika hori guztia bukatzen denean?». Eta, azkenik, gaua. «Gaueko munduak festa gogorarazten du», dio Alaezek: «Baina, niretzat, gaua beste material mota bat da: bizipenaren inpaktua, eskultura batean formalizatua». Artistaren sorkuntza prozesura orokortu du azalpena Espejok: «Emozioetan, gauza immaterialetan bilatzen du lan egiteko materiala».
Erakusketa dokumentazio gune batekin biribildu dute: aretoaren sarreran kokatu dute, eta Alaezen erakusketa batzuen maketak eta eskultura batzuen bozetoak eta moldeak bildu dituzte, besteak beste. Era berean, argazkiak eta pieza txikiago batzuk ere jarri dituzte ikusgai espazio horretan, artistaren erreferenteen erakusgarri, hein batean. «Alaezen unibertsoa oso erreferentziala da. Kutsatuta dago modaz, musikaz eta kultura popularraz», dio komisarioak. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197989/oihanederrek-toparaba-egitasmoaren-proiektu-irabazleak-aurkeztu-ditu.htm | Kultura | Oihanederrek TopAraba egitasmoaren proiektu irabazleak aurkeztu ditu | 'Ogiak hizketan baleki' eta 'Benniz' dira bi proposamenak. Kazetaritza eta arte eszenikoak uztartzen ditu aurrenekoak, eta musika eta ikus-entzunezkoak bigarrenak. Sei hilabete izango dituzte garatzeko; udazkenean aurkeztuko dituzte. | Oihanederrek TopAraba egitasmoaren proiektu irabazleak aurkeztu ditu. 'Ogiak hizketan baleki' eta 'Benniz' dira bi proposamenak. Kazetaritza eta arte eszenikoak uztartzen ditu aurrenekoak, eta musika eta ikus-entzunezkoak bigarrenak. Sei hilabete izango dituzte garatzeko; udazkenean aurkeztuko dituzte. | Iraganari eta geroari begiratzeko balio duten bi proiektu, bi sormen lan: Ogiak hizketan baleki eta Benniz. Horiek dira Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeak eta Vital fundazioak abian jarritako TopAraba egitasmoaren barruan hautatu dituzten bi proiektuak. Askotariko diziplinak eta sortzaileak uztartzen dituzten proiektuak dira biak. Lehen aldiz antolatu dute egitasmoa aurten, eta euskarazko sormena sustatzea, berrikuntza suspertzea eta sortzaileen artean sareak sortzea izan ditu helburu.
Egitasmoa, berez, iragan otsailean jarri zen martxan, Oihanederren egin zuten egun osoko topaketa batean. Hamasei lagunek hartu zuten parte, Araban sormenaren bueltan aritzen direnak guztiak ere: goizean, sortzaileen ekarpenak jaso zituzten, eta, arratsaldean, laborategi forma hartu zuen saioan, proiektu jakinen inguruan saretzeko aukera izan zuten. «Gure asmoa zen sortzaileek hausnartzea nola partekatu daitezkeen diziplina ezberdinak eta nola eraiki proiektuak hortik abiatuta», azaldu Iñaki Lazkanok, Oihanederreko arduradunak.
Bada, ariketa horretatik bost proposamen sortu ziren, baina epaimahaiak bi soilik hautatu ditu. Talde bakoitzak sei hilabeteko epea izango du proiektua garatzeko, eta, horretarako, Vital fundazioak emandako 4.000 eta 3.500 euroko laguntza izango du. Udazkenean, Oihanederren aurkeztuko dituzte proiektuaren emaitzak.
Kazetaritza «performatikoa» Mamiak kolektiboa sortu zuten, esaterako, diziplina ezberdinetan aritzen diren sei lagunek: Marina Suarez, Irantzu Lekue, Josune Velez de Mendizabal, Edu Zelaieta, Ander Gronda eta Txema Ramirez de la Piscina. Beren-beregi elkartu ziren Ogiak hizketan baleki proiektua garatzeko, hain zuzen. Diziplina anitzeko proposamena da, ikus-entzunezkoak, kazetaritza, arte eszenikoak, historia eta literatura uztartzen dituena.
Proposamenak «kazetaritza performatikoa» du oinarri, Ramirez de la Piscinak azaldu duenez. «Ikerketa kazetaritza eta arte eszenikoak zeharkatzen dituen artefakto kultural bat da». Euskal Herrian eta Europan ez da ezaguna jardun hori, adierazi duenez; bai, aldiz, Hego Amerikan: Argentinan eta Kolonbian, batez ere. Handik ekarri dute ideia, bada. «Ikerketa kazetaritzaren bitartez, hor nonbait ahanzturan dagoen gertakari bat errekuperatu, eguneratu eta gaur egungo testuingurura ekartzea: hori izango litzateke jarduteko modua, labur esanda». Eta hori da, hain zuzen, proposamenaren funtsa ere.
Kasu honetan, Gasteizen historiako zenbait pasadizo berreskuratzea da taldearen xedea: 1836an girotu dute obra, lehen karlistaldian, hiria milaka soldatu atzerritarrek hartu zuten urtean, hain zuzen ere. «1.200-1.500 soldatu ingeles hil ziren Gasteizen urte erdiko epean. Jende askok ez du datu hori ezagutzen hirian, baina egoera ikaragarri gordina eta gogorra bizi izan zen garai haietan». Hortik dator lanaren azpititulua bada: Gasteiz 1835-1836: hiri okupatuaren kronika bat.
Josefa de Mugika izeneko Gasteizko emakume bat da protagonista, eta Josune Velez de Mendizabalek jokatuko du haren rola. «Ez dakigu asko emakumearen inguruan; existitu zela bai, baina ez askoz gehiago. Jose de Elosegi bere senarrari gertatu zitzaionaren ondorioz nola bizi izan zuen garai hura plazaratu nahiko genuke», azaldu du aktoreak. Edu Zelaietak idatzi du gidoia, Ander Gondraren ikerketa historikoaren laguntzarekin. Marina Suarez arduratuko da obra zuzentzeaz, eta Irantzu Lekue izango da arte zuzendaria. BERRIA da antzezlanaren sustatzaileetako bat. Urrian aurkeztuko dute, ondo bidean.
'Bedroom pop' Beñat Goitia eta Anne Baskareinen proiektua da, bestalde, Benniz izenekoa. Funtsean, musika eta ikus-entzunezkoak uztartzen dituen kontzertu bat da proposamena. 2020ko urtarrila du abiapuntutzat proiektuak, orduan amaitu baitzen Goitia partaide zen Montauk musika taldearen ibilbidea. Behin betiko inflexio puntua, ordea, konfinamenduak eragin zuen; izan ere, ordura arteko bidea bazterrean utzi eta beste bide bat hartzeko irrika eta beharra sentitu zuen musikariak orduan. «Konfinamenduak zaplazteko galantak eman digu zentzu askotan, baina zaplazteko hori irakurtzen ere jakin behar da, eta ahalegin horretan dator proiektu hau», adierazi du Goitiak.
Etxean sortutako proiektu bat da, bere ordenagailuarekin, bere kasa eta bere bitartekoekin ondutakoa. «Gero eta gehiago entzuten den Bedroom pop kontzeptuan edo egiteko moduan oinarritzen da proiektu hau;:alegia, etxean sortutako musika horretan». Izan ere, pandemiaren ostean bizimoduetan eta sortzeko moduetan izan diren aldaketek eragin nabarmena izan dute musikariarengan, aitortu duenez. Eta, hain zuzen, egoera horretan eta egiteko modu berrietan topatu du «ilusioa» Goitiak, sorkuntzan «aurrera egiteko irrika».
Erreferente berriak topatu ditu, musika elektronikoan eta musika urbano-hiritarraren uztarketan ere. Eta berak egin bezala, beste batzuek ere ariketa hori egitea da proiektuaren helburua, hau da, iraganetik «ihes» egin eta doinu eta erreferente berriak plazaratzea. «Iruditzen zait belaunaldi berriekin bazetorrela berritasun ukitu baten beharra, baina pandemia ostean uste dut berritasun hori are gehiago nabarmendu behar dela, gehiago aldarrikatu behar dela», adierazi du Goitiak. Musikaren alorrean eta bereziki Euskal Herrian «ahalegin berezi bat egin behar dela iritzi dio, «nostalgia edo 80ko hamarkadaren benerazio hori bazterrean utzi eta belaunaldi berriei ateak irekitzeko».
Marko horretatik abiatuta, kantua «bere osotasunean» sortzea da musikariaren xedea. Eta, horretarako, Anne Baskaranen laguntza izango du; hark jarriko baitie abestiei irudia. Bideoklipei begira egindako sormen lan bat da oinarrian, eta hori bera gero zuzenekoetara eramatea da asmoa. Izan ere, Goitiak adierazi duenez, Bedroom pop horrek lotura estua du iruditeriarekin. «Gaur egun, kantu batek ez du esanahi osaturik soilik belarriekin entzuten bada. Kantu hori laguntzen duten bideoek, jantziek, argazkiek, iruditeriak, hau da, estetikak osatzen dute mezuaren esanahia. Beraz, irudia ere musika sortu dugun bide beretik sortzea da asmoa, etxeko ukitu hori ematea guztiari». |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197990/espainiako-kongresuak-behin-betiko-onartu-du-haurrak-eta-nerabeak-indarkeriatik-babesteko-legea.htm | Gizartea | Espainiako Kongresuak behin betiko onartu du haurrak eta nerabeak indarkeriatik babesteko legea | Alderdi politiko guztien babesa jaso du legeak, Voxena izan ezik. Aurrerantzean, adingabeen sexu abusuen preskripzio epea biktimak 35 urte dituenetik hasiko da kontatzen, eta ez 18 dituenetik. 70 milioi euroko finantzaketa izango du. | Espainiako Kongresuak behin betiko onartu du haurrak eta nerabeak indarkeriatik babesteko legea. Alderdi politiko guztien babesa jaso du legeak, Voxena izan ezik. Aurrerantzean, adingabeen sexu abusuen preskripzio epea biktimak 35 urte dituenetik hasiko da kontatzen, eta ez 18 dituenetik. 70 milioi euroko finantzaketa izango du. | Tramite guztiak igarota, Espainiako Kongresuak behin betiko onartu du gaur haurrak eta nerabeak indarkeriatik babesteko legea. Haurrei babes handiagoa eskainiko zaie sexu abusuen kasuan, baita indarkeria matxista pairatu dutenean ere. Hori guztia egin ahal izateko, Ione Belarra Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministroak iragarri du 70 milioi euroko finantzaketa izango duela. Espainiako Kongresuko alderdi politiko guztien babesa lortu du, Voxena izan ezik.
Aldaketa nagusietako bat sexu abusuen preskripzio epea luzatzean datza; hain zuzen, adingabeek jasandako sexu abusuen preskripzio epea biktimak 35 urte dituenetik hasiko da kontatzen, eta ez 18 dituenetik. Beraz, gutxienez biktimak 40 urte betetzen dituen arte ez dira preskribatuko delituak. Talde feministen beste eskaera bat ere jasoko du legeak: gurasoen alienazioaren sindromea (GAS) debekatu egingo dute.
Biktimei deklarazioa hartzean, berriz, delituak jasan dituzten 14 urtetik beherako adingabeek behin bakarrik deklaratu beharko dute auzibidearen instrukzio fasean. Legearen arabera, adingabeei hitza emango diete prozesu judizial eta administratiboetan, eta «delitu larriak» jasan dituztenek doan jasoko dute laguntza juridikoa. Bide horretan lagun izateko, asmoa dute adingabeen aurkako indarkerian espezializatutako epaitegiak sortzeko. Gainera, herritarrek derrigorrez salaketa jarri beharko dute, indarkeria zantzuak ikusiz gero.
Indarkeria matxistaren ondorioak jasaten dituzte haurren eta gazteen egoerari ere erreparatzen dio legeak. Bisita erregimenak bertan behera geldituko dira indarkeria matxistaren biktima bat babesteko agindu judizial bat indarrean baldin badago, eta adingabeak indarkeria ikusi edo nozitu duela adierazten duten «egiaztatutako zantzuak» baldin badaude.
Bestelako hainbat neurri ere hartu dituzte: besteak beste, migratzaile adingabeak ezingo dituzte osorik biluzi haien adina zehazteko, eta debekatuta egongo da adingabeen zentroetan adingabeak lotzea. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197991/maiatzaren-31tik-aitzina-heldu-guztiei-zabalduko-diete-txertaketa-iparraldean.htm | Gizartea | Maiatzaren 31tik aitzina heldu guztiei zabalduko diete txertaketa Iparraldean | Poliziek, irakasleek eta kutxazainek maiatzaren 24tik goiti hartzen ahalko dute txertoa. | Maiatzaren 31tik aitzina heldu guztiei zabalduko diete txertaketa Iparraldean. Poliziek, irakasleek eta kutxazainek maiatzaren 24tik goiti hartzen ahalko dute txertoa. | Maiatzaren 31tik aitzina, koronabirusaren aurkako txertoa hartzen ahalko dute heldu guztiek Iparraldean, baldintzarik gabe. Hala iragarri du arratsaldean Jean Castex Frantziako lehen ministroak Gagnyko (Frantzia) txertaketa gunean egindako bisita batean. Iragan astetik, heldu guztiek har dezakete txertoa Iparraldean, baina, egunetik biharamunera soilik eman dezakete izena, lehentasunezko publikoa txertatu ondotik gelditzen diren dosiak baliatuz. Hilaren bukaeran, ordea, helduentzat ez da gehiago baldintzarik izanen txertoa hartu ahal izateko. Maiatzaren 10etik, 50 urtetik gorako herritarrek eta 18 urtetik gorako herritar zaurgarriek har dezakete txertoa Ipar Euskal Herrian.
Maiatzaren 7an, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak erran zuen ekainaren 15ean irekiko zietela txertaketa herritar guztiei, baina Castexek baieztatu du epea aurreratuko dutela. Gainera, Castexek segurtatu du «birusarekin kontaktuan» diren langileek izanen dutela lehentasuna: hala nola Frantziako segurtasun indarrek, supermerkatuetako kutxazainek eta irakasleek. Sektore horietako langileek maiatzaren 24tik goiti hartzen ahalko dute txertoa, adin irizpiderik gabe.
Castexek azaldu du Frantziak datozen egunetan «milioika dosi» eskuratuko dituela. Frantziako Gobernuaren helburua da ekainaren 15erako 30 milioi herritarrek lehen dosia jarria izatea. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197992/hizkuntza-eskubideen-aurkako-epaiei-batera-erantzuteko-beharra-helarazi-die-kontseiluak-eragile-politiko-eta-sindikalei.htm | Gizartea | Hizkuntza eskubideen aurkako epaiei «batera» erantzuteko beharra helarazi die Kontseiluak eragile politiko eta sindikalei | Kontseiluko idazkari nagusiak ohartarazi du «botere judiziala bete-betean sartzen ari dela hizkuntza politikaren kudeaketan» | Hizkuntza eskubideen aurkako epaiei «batera» erantzuteko beharra helarazi die Kontseiluak eragile politiko eta sindikalei. Kontseiluko idazkari nagusiak ohartarazi du «botere judiziala bete-betean sartzen ari dela hizkuntza politikaren kudeaketan» | Euskararen aurkako epai «politikoei» batasun politiko eta sindikalarekin erantzun nahi die Euskalgintzaren Kontseiluak. Erakunde horretako zenbait ordezkarik bilera egin dute gaur arratsaldean zenbait eragile politiko eta sindikalekin, eta «batera» lan egiteko beharra helarazi diete.
EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren 152/2021 epaian Irungo udaltzain izateko lan deialditik euskara eskakizuna kamustu izana kritikatu du Paul Bilbaok, Kontseiluko idazkari nagusiak: «Bi elementu nagusi azpimarratu nahi izan ditugu. Batetik, epai politikoa dela, inolako justifikazio juridikorik ez duelako, eta, bestetik, epaia ezin dela bakarka ulertu. Aitzitik, epaitegietatik datorren joera baten barruan kokatu behar da, hizkuntza eskubideen urraketak ahalbidetzeko inertzia batean», esan du.
Izan ere, Kontseiluaren ustez, azken boladan asko dira «euskaldunen eta bestelako hizkuntza gutxituetako hiztunen aurkako erabakiak» hartu dituzten auzitegiak: «dela EAEko Justizia Auzitegi Nagusia, dela Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusia, dela Kataluniakoa edota Auzitegi Gorena».
Hori dela eta, «hizkuntza gutxituen alde lan egiten duten eragileen kezka» azaldu nahi izan die Bilbaok sindikatu eta alderdi politikoei. «Ohartzen ari gara botere judiziala bete-betean sartzen ari dela hizkuntza politikaren kudeaketan. Areago: egungo araudia jurisprudentziaren bidez aldatzen ari dira, herritarren hizkuntza eskubideak are gehiago murriztuz», azaldu du.
Hizkuntza eskubideen aurkako ebazpen judizialei aurre egiteko xedez, Kontseiluak etorkizunean jarri nahi izan du arreta: «Badakigu epai honen ostean beste batzuk etorriko direla. Batetik, epai honen beste hainbat prozeduratan izan ditzakeen ondorioengatik, eta, bestetik, auzitegiek hizkuntza gutxituetako hiztunen eskubideen aurka zabaldu duten bidearengatik».
Elkarretaratzea larunbatean
Aurrera begira, «estrategia bateratuen beharra» mahaigaineratu du Kontseiluak: «Azken egunotan ikusi dugu gizartea haserre dagoela gertatutakoarengatik. Eskubide murrizketei amaiera eman behar zaiela aldarrikatzen ari dira eragile politikoak, sindikalak, euskalgintzakoak...». Heldu den larunbatean elkarretaratzea eginen dute Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean, 11:00etan, Bilboko I Justizia auzitegiaren aurrean, baina, hortik aurrera ere, «estrategia bateratua artikulatzeko» eta horren gainean «proposamen bat» egiteko konpromisoa hartu du gaurko bileran. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197993/tubacexen-eskaintza-baztertu-dute-sindikatuek-xantaia-bat-da.htm | Ekonomia | Tubacexen eskaintza baztertu dute sindikatuek: «Xantaia bat da» | Langileen ordezkariek ez dute onartu greba bertan behera uzteko baldintza. Ezbaian jarri dituzte zuzendaritzaren konpromisoak. | Tubacexen eskaintza baztertu dute sindikatuek: «Xantaia bat da». Langileen ordezkariek ez dute onartu greba bertan behera uzteko baldintza. Ezbaian jarri dituzte zuzendaritzaren konpromisoak. | Tubacex enpresaren Amurrioko eta Laudioko fabriketan (Araba) ordezkaritza duten sindikatu guztiek baztertu egin dute zuzendaritzak aste hasieran eginiko eskaintza, «xantaia» bat delako. Ostiral honetan bi planta horietako langileek 100 egun egingo dituzte greba mugagabean, aldi baterako erregulazio espedienteko 129 kaleratzeen aurka. Sindikatuen arabera, proposamenak helburu bakarra du: mobilizazioa bertan behera uztea eta neurria onartzea. Hortik aurrera, eta «lerro artean» aipatzen direnak aztertu ondoren, salatu dute eskaintzan «iruzurrak» eta «mehatxuak» daudela, eta onartezina dela. Langileen batzordea osatzen duten sindikatu guztiek bat egin dute irakurketa horrekin, eta, nork bere batzarrean bozkatu behar duen arren, ziurtzat jotzen dute zuzendaritzaren proposamenari ezezkoa emango diotela.
Enpresak lanean jarraituko duten beharginentzat egin du bere eskaintza. Kaleratzeei buruzko negoziazioak apirilaren 15ean amaitu ziren, eta espedientea EAEko Auzitegi Nagusian dago, epailearen oniritziaren zain. Gainerako beharginei, berriz, «etorkizunera begirako proposamen» bat egin die zuzendaritzak, baina baldintza batekin: greba bertan behera uztea. Proposamenak iraungitze data du: maiatzaren 31.
Lerro artekoak
Langileek protestak amaituz gero, Tubacexek konpromisoa agertu du datozen hiru urteetan Arabako plantetan dituen lanpostuei eusteko eta soldatak 2021eko mailan mantentzeko, baina, langileen batzordeko iturriek azpimarratu dutenez, iruzur bat da proposamen hori. Gogorarazi dute aurten iraungiko dela egun indarrean dagoen lan hitzarmena, eta uste dute eskaintza horrekin zuzendaritzak euren lan baldintzak hobetzeari uko egitea inposatu nahi diela langileei. Lanpostuei eusteko proposamenari buruz, berriz, gogorarazi dute azken urtean 329 langile kaleratu dituztela, 200 behin-behinekoak eta 129 finkoak, eta lantaldea jada minimoetan dagoela.
Baina langileen batzordeko kideak gehien haserretu dituen puntua zera izan da, eskaintza greba uzteko eskaerarekin lotzea: xantaia bat da, haien iritzian. Uste dute enpresak epaiari itxaron gabe itxi nahi dituela kaleratzeak, eta auzibidea saihestu nahi duela horrela. Gainera, azpimarratu dute egindako eskaintzek ez dakartela onurarik. Azaldu dute kalte ordainak hobetzeko eta kaleratutako langile batzuk berriz hartzeko agertutako konpromisoa eta borondatea ez direla benetakoak. Adibidez, gogorarazi dute proposatutako kalte ordainak epaileek ebatz ditzaketenak baino txikiagoak direla.
Horrekin batera, behargin batzuk berriz hartzeari buruz zuzendaritzak eginiko proposamena ere kritikatu dute: konpromisoa agertu du barne promozio bidez betetzen ez diren kontratazioen erdia kaleratuei eskaintzeko, baina langileen batzordean susmoa daukate enpresak ez duela konpromiso hori beteko, sektorearen egoera argudiatuta. Gainera, hori eginda ere, gogorarazi dute enpresak berak hautatuko lituzkeela beharginak, eta lan baldintzak banaka negoziatuko lituzkeela, lan hitzarmenetik kanpo. |
2021-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/197994/lanak-eman-dio-saria-vendrameri.htm | Kirola | Lanak eman dio saria Vendrameri | Andrea Vendrame nagusitu da Italiako Giroko hamabigarren etapan. Zoncolanera igotzeko zain, etapa laua dute bihar txirrindulariek | Lanak eman dio saria Vendrameri. Andrea Vendrame nagusitu da Italiako Giroko hamabigarren etapan. Zoncolanera igotzeko zain, etapa laua dute bihar txirrindulariek | Etaparen amaieran hunkituta zegoen Andrea Vendrame (AG2r). Ez zen gutxiagorako: bere kirol ibilbideko garaipen handiena lortu du gaur, Giroko hamabigarren etapan, azken metroetan Chris Hamilton (DSM) atzean utzi ostean. Liderrentzat lan egitera ohituta dago Vendrame. Baina AG2r-k, nagusira begira, ez du liderrik aurtengo Giroan, eta taldeko txirrindulari guztiek dute aukera ihesaldietan sartzeko eta etapa garaipenak lehiatzeko. Bada, Vendramek ondo baliatu du. Aipatu bezala, txirrindulari langilea da italiarra. Atzo ere lanaren poderioz lortu du irabaztea; eguneko ihesaldian sartutako hamasei txirrindularien artean saiatuenetako bat izan da, eta une erabakigarrietan agertu da.
Etapa luzea izan da, 212 kilometrokoa, ihesaldietarako aproposa. Baina lehen 80 kilometroak oso bizkor egin ditu tropelak, eta ez da horretarako aukerarik egon. Lehen kilometro horietako gauzarik azpimarragarriena zera izan da, Movistarreko liderrak, Marc Solerrek, lasterketa utzi behar izan duela, laugarren kilometroan izandako eroriko baten ondorioz. 80. kilometroan egin da eguneko ihesaldia. Jendetsua izan da, hamasei txirrindularik osatu baitute; tartean ziren Giovanni Visconti (Bardiani), Mikkel Honore (Deceuninck), George Bennett (Jumbo), mendiko sailkapeneko buru Geoffrey Bouchard (AG2r) eta azken metroetara bakarrik iritsi diren bi txirrindulariak: Vendrame eta Hamilton.
Tropelak baimena eman die bidea egiteko, eta aurrekoek hala egin dute ibilbide gorabeheratsuan; 10 minututik gorako aldea izan dute. Bouchardek mendiko sailkapenerako puntuak biltzeko baliatu du eguna. Euria egin du hainbat zatitan, eta horrek are arriskutsuago egin ditu jaitsierak. Hala, ihesaldiko multzoan sartu eta atera ibili dira txirrindulariak. Atzean, tropela pixkanaka bizituz joan da erritmoa, baina estutu gabe. 25 kilometro falta zirenean, argi zegoen aurrekoen artean erabakiko zela etapa.
Hain zuzen ere, bost kilometro beranduago ekin diote Passo del Carniora igotzeari. Eguneko azken igoera zen, 10,5 km, %5eko pendizarekin. Hor hasi da erabakitzen etapa. Erasora jo duten lehen txirrindulariak Gianluca Brambilla (Trek) eta Bennett izan dira, baina hor agertu da buruan Vendrame ere. Baziren hark baino garaipen zerrenda oparoagoa zuten txirrindulariak, baina orduan hasi da erakusten indartsu zegoela. Azkenean, lau txirrindulari borrokatu dira etaparen garaipenaren lehian: Bennett, Brambilla, Hamilton eta Vendrame.
Ustez, Bennett zen indartsuena, baina, hiru kilometro falta zirenean, Vendramek lehenago erakutsitakoa berretsi du. Indartsu zegoen, eta ez zuen irabazteko aukera galdu nahi. Hamiltonekin batera egin du aurrera, eta, helmugatik 300 metrora, atzean utzi du, eta garaipena lortu. «Ametsa egia bihurtu dut Giroan irabazita». Hunkituta zegoen. Izan ere, ez du denboraldi hasiera erraza izan. Coppi Bartalin erorikoa izan zuen, eta lasterketa utzi behar izan zuen. Aste batzuk eman zituen lehiatu gabe.
Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan. Egan Bernal (Ineos) da lider oraindik ere. Etziko Zoncolaneko etaparen zain, bihar ere etapa luzea dute aurretik ziklistek, 198 kilometrokoa, Ravenna eta Verona artean. Baina ez du gaurkoak bezalako gorabeherarik. Esprinta espero da. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198019/militarrek-suu-kyiren-alderdia-sakabanatzeko-agindu-dute.htm | Mundua | Militarrek Suu Kyiren alderdia sakabanatzeko agindu dute | Demokraziarako Liga Nazionalari azaroko «hauteskundeetan iruzur» egitea egotzi diote, eta haien buruzagiak «traizioarengatik» jazartzeko eskatu dute. | Militarrek Suu Kyiren alderdia sakabanatzeko agindu dute. Demokraziarako Liga Nazionalari azaroko «hauteskundeetan iruzur» egitea egotzi diote, eta haien buruzagiak «traizioarengatik» jazartzeko eskatu dute. | Myanmarko Hauteskunde Batzordeak Demokraziarako Liga Nazionala sakabanatzeko agindua iragarri du. Otsailaren batean estatu kolpea eman zuten militarrek kontrolatzen dute batzordea.
Myanmarko prentsak zabaldu duenez, batzordearen buru Thein Soek azaroko «hauteskundeetan iruzur» egitea egotzi diote Aung San Suu Kyiren alderdiari. Alderdiko buruzagiei «traizioarengatik» jazar zaizkiela eskatu dute.
Bozetan erabat nagusitu zen alderdia, 2015. urtean bezala, eta nazioarteko begiraleek ontzat eman zituzten emaitzak. Aung San Suu Kyiren alderdiak botoen %80 baino gehiago eskuratu zituen.
Apirilaren amaieran, junta militarreko buru Min Aung Hlaingek zibilen aurkako «biolentzia eteteko» eta «alde guztiekin elkarrizketa eraikitzaileak» hasteko konpromisoa adierazi zuen.
Armadak otsailaren 1ean emaniko estatu kolpetik, junta militarraren aurkako protestak etengabeak izan dira herrialde osoan. Horietan, 745 lagun baino gehiago hil dituzte segurtasun indarrek, gehienak tiroz.
Maiatzaren hasieran Myanmarri armak «enbargatzeko» eskatu zioten gobernuz kanpoko 200 erakundek Nazio Batuen erakundeari.
«Ordua da Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak bere boterea erabil dezan mundu mailako armen enbargoa inposatzeko, militarrek egindako hilketak amaiarazten saiatzeko». Adierazi zuten sinatzaileek, Amnesty International buru. Otsailaren 24an egindako adierazpen batean egindako eskaria berritu zuten adierazpenarekin. Gobernuz kanpoko ehun erakundek baino gehiagok izenpetu zuten orduan, eta Segurtasun Kontseiluari eskatu zion junta militarrari armak saltzeari uzteko, haren esku zegoena egiteko. Hark, ordea, ez du kontsentsurik bere barruan Myanmarko auziaz. Indarkeria gaitzesten duten zenbait adierazpen publiko egin izan ditu, baina neurri gogorragorik ez du hartu oraingoz, NBEren parte diren zenbait gobernuren aurkakotasuna dela eta; besteak beste, Txinakoarena eta Errusiakoarena. «Adierazpenetatik» harago joateko eskatu zioten GKEek: «Adierazpenak egiteko garaia pasatu da. Segurtasun Kontseiluak Myanmarren inguruko kontsentsua beste maila batera eraman beharko luke, eta premiazko eta funtsezko ekintzak adostu». |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198020/covid-19-pasaportea-uztailaren-1ean-egongo-da-indarrean.htm | Gizartea | 'COVID-19 pasaportea' uztailaren 1ean egongo da indarrean | Ziurtagiriak bidaiariari buruzko honako informazio hau jasoko du: txertatuta dagoen, berriki PCR negatibo bat izan duen eta gaitza pasatu duelako antigorputzak dituen. | 'COVID-19 pasaportea' uztailaren 1ean egongo da indarrean. Ziurtagiriak bidaiariari buruzko honako informazio hau jasoko du: txertatuta dagoen, berriki PCR negatibo bat izan duen eta gaitza pasatu duelako antigorputzak dituen. | EB COVID ziurtagiri digitala izena izango du uda honetan martxan jarriko den pasaporteak. Europako Batasuneko herrialdeek eta Europako Parlamentuak atzo itxi zuten akordioa, eta uztailaren 1ean indarrean izango da. Agiri horren bidez, herrialde batetik bestera bidaiatu ahalko dute herritarrek, baldin eta ziurtatzen badute txertatuta daudela, PCR proban negatibo eman dutela edo gaitza pasatu dutelako antigorputzak dituztela. «Herritar guztien zirkulazio librea bermatzeko tresna da», adierazi zuen atzo Didier Reynders Justizia komisarioak. «Hilabeteetako berme juridikorik eza gainditzeko» balio izango duela erantsi zuen Juan Fernando Lopez Aguilar PSOEko eurodiputatuak.
Europako Parlamentuak eta Europako Kontseiluko talde negoziatzaileak lortutako akordioaren arabera, herrialde batera iristean pasaportea aurkezten duten bidaiariei ezingo zaie eskatu berrogeialdia egitea edo beste PCR proba bat egitea. Hala ere, baldintza horiek irizpide gisa finkatu dira, eta, beraz, herrialde bakoitzeko tokiko gobernuen eskumena izango da atzerritik iristen diren bidaiariei zer neurri ezarri behar zaizkien erabakitzea. Akordioaren arabera, hala ere, osasun publikoa tarteko «oso justifikatuta» dagoenean baino ezingo dute gobernuek halakorik ezarri, eta 48 ordu lehenago ohartarazita.
Europako Parlamentuaren nahia zen ziurtagiriarekin lotutako PCR probak doakoak izatea, udarako txertatua ez dagoena «diskriminatuta» ez egoteko, baina ez dute lortu. Europako Batzordeak, baina, 100 milioi euro agindu ditu proba diagnostikoen prezioa arintzeko. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198021/eusko-jaurlaritzako-kultura-sailak-eta-netflixek-lehen-bilera-egin-dute.htm | Bizigiro | Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak eta Netflixek lehen bilera egin dute | Bi aldeek «lankidetzarako borondatea» erakutsi dute, baina ez dute erabakirik zehaztu. Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeak elkarlanean arituko dira aurrerantzean. | Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak eta Netflixek lehen bilera egin dute. Bi aldeek «lankidetzarako borondatea» erakutsi dute, baina ez dute erabakirik zehaztu. Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeak elkarlanean arituko dira aurrerantzean. | Lehen harremanak izan badira ere, duela egun batzuk aurreneko aldiz egin dute aurrez aurreko bilera bat Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko sailburuordetzak eta Netflix streaming plataformak. Jaurlaritzaren iturrien arabera, «lankidetzarako borondatea» azaldu dute bi parteek. Dena den, ez dute erabakirik zehaztu, eta goiz da jakiteko harreman horiek zertan gauzatuko diren. Euskal ekoizpenak edo euskarara bikoiztutako edukiak plataformara noiz iritsiko diren ez dago jakiterik oraindik.
Kontuan hartzekoa da bilera hori iritsi baino aste batzuk lehenago, Durangon (Bizkaia), apirilaren 17an, euskalgintzako eta ikus-entzunezko sektoreko hamasei eragilek babesa adierazi ziotela Netflix Euskaraz herritar taldeari. Plataformari edukiak euskaraz emateko eskatuz, 12.500 sinadura baino gehiago jaso ditu talde horrek, eta beste eragile batzuekin harremanak abiarazi ditu pantailak euskaratzeko helburuz. Disney Plus Euskaraz ere sinadurak biltzen ari da, beste plataforma horretan ere edukiak euskaraz egon daitezen. 5900 sinadura lortu dituzte jada. Helburu bera izaki, Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz herri mugimenduak elkarlanean hasi dira, eta elkarlanean arituko dira hemendik aurrera, «plataformetan euskararen presentzia aldarrikatzeko». Sinadura bilketak elkarrekin sustatuko dituzte: hain zuzen ere, www.pantailakeuskaraz.eus webgunean sina dezakete herritarrek. Abenduaren 3rako, honako erronka hau jo dute: 20.000 sinadura lortzea Netflix Euskaraz kanpainarako, eta 10.000 lortzea Disney Plus kanpainarako.
EITBrekin «zuhurrak» Aste honetan, bestalde, EITBko zuzendari nagusiak Eusko Legebiltzarrean iragarri du «euskal Netflix bat» egiteko asmoa duela taldeak datorren urterako.
EITBren iragarpena ikusita, zera esan dute Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeek: «Baikorra da EITBk gure diskurtsoa bere egin duela ikustea, esaten duenean euskararen etorkizunarentzat ezinbestekoa dela plataformetan presentzia sendoa izatea». Hala ere, bi herritar taldeek kezkagarritzat jo dute EITBk sortuko duen plataforma elebiduna izatea. «Batez ere ikusirik orain arte EITBren elebitasunak gazteleraren aldeko desoreka nabarmena izan duela programazio eta aurrekontuetan». Plataforma berriarei dagokionez, bi herri mugimenduak «zuhurrak» izango dira. «Gaiari jarraipen zorrotza egingo diogu».
Disney Plus Euskaraz eta Netflix Euskaraz taldeek uste dute «aurrerapausoa» izan daitekeela EITBk sortuko duen plataforma. «Baina ez du konponduko munduan eta Euskal Herrian ikusle gehien dituzten streaming plataformetan euskarak duen ikusezintasunaren arazoa». Plataformen eduki arrakastatsuenak euskaraz bikoiztu eta azpidatzi behar direla aldarrikatu dute. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198022/cupen-babesa-ez-dela-laquotxeke-zuri-batraquo-ohartarazi-dio-sabaterrek-aragonesi.htm | Mundua | CUPen babesa ez dela «txeke zuri bat» ohartarazi dio Sabaterrek Aragonesi | Antikapitalistek eskatu diote Generalitateari gelditzeko etxebizitza eskubidea defendatzen duten kolektiboen aurkako errepresioa. ERCri «ulertezina» zaio En Comu Podemek Aragonesen inbestiduraren kontra bozkatu izana. | CUPen babesa ez dela «txeke zuri bat» ohartarazi dio Sabaterrek Aragonesi. Antikapitalistek eskatu diote Generalitateari gelditzeko etxebizitza eskubidea defendatzen duten kolektiboen aurkako errepresioa. ERCri «ulertezina» zaio En Comu Podemek Aragonesen inbestiduraren kontra bozkatu izana. | Pere Aragones ERC Esquerra Republicanaren hautagaia Kataluniako Generalitateko presidente inbestitu dute gaur, Kataluniako Parlamentuan. Ganberaren gehiengo osoa (68 boto) behar zuen —hori behar da lehen bozketan—, eta, bere alderdiaren 33 botoak, JxC Junts Per Catalunyaren 32ak eta eta CUPen bederatziak batuta, 74 lortu ditu. Legegintzaldia aurrera eramateko gutxiengoen akordio bat egin dute hiru indarrek, baina antikapitalisten talde parlamentarioaren presidente Dolors Sabaterrek ohartarazi dio Aragonesi «txeke zuri bat» ez dela hain babesa. «Datorren asteetan ez bada gelditzen etxebizitza eskubidea defendatzen duten kolektiboen aurkako errepresioa, eta istiluen aurkako Polizia erabiltzen bada etxegabetzeetan, ezin izango diogu parlamentuko gehiengoari eutsi».
Inbestidura saioa atzo arratsaldean hasi zen, eta Aragonesek adierazi zuen bere hitzartzean, «independentzia gauzatzeko» dela hautagai, eta akordio zabala eskatu zuen, presoen eta erbesteratuen amnistia eta autodeterminazioa jasoko dituena. Salvador Illa (PSC) eta Albert Batet (JxC) ere mintzatu ziren atzoko saioan, eta gaur ganberan ordezkaritzan duten gainontzeko alderdien txanda da.
Amnistia erdigunean jarri zuen Aragones jarduneko presidenteak atzoko —iazko irailetik da presidente, Quim Torra kargugabetu zutenetik— diskurtsoan, eta Sabaterrek adierazi dio hori «ñabardurarik gabe» irits dadila.«Nahikoa da errepresioarekin, nahikoa da jazarpenarekin. Gehiengoaren eskaera da hori». Aragonesek atzo nabarmendu zuenez, elkarrizketa mahaia baliatuko dute «[Espainiako] Estatuarekin konfrontazio zibiko eta baketsu bat» egiteko. Sabaterrek adierazi dio presidentegaiari Espainiako Gobernuan buruan dagoen alderdiak, PSOEk, ez duela amnistiari buruzko debaterik baimendu Espainiako Kongresuan.
Eta ERCk eta PSOEk abiatutako elkarrizketa mahaiaren bidea aipatuta, Sabaterrek uste du ez daramala «inora». Beraz, eskatu dio Aragonesi aurrerapausoak eman ditzala autodeterminazio erreferendum bat egin eta emaitzei eusteko. Presidentegaiak atzo planteaturikoari lotutako hitzaldia izan da antikapitalisten parlamentariarena, eta esan dio konfrontazioak zentzua edukiko lukeela independentziarantz pausoak emateko balio badu.«Utz dezagun demagogia alde batera: zein izan da estatuaren erantzuna? Mehatxuak, errepresioa, kartzelatzeak, erbesteratzeak, milaka zauritu...», nabarmendu du. Eta iruditzen zaio PSOE Moncloan dagoenetik ez dela estatuaren jokatzeko modua aldatu. «Gero eta erreakzionarioagoa da».
Marta Vilalta ERCren parlamentuko bozeramailearen esanetan, hauteskundeak berriro egitea «saihestu» dute azken orduan JxCrekin lortutako akordioaren bidez. Halere, barkamena eskatu die herritarrei, negoziazioak «oso poliki» joan direlako. Nabarmendu du «iraultza demokratiko bat» defendatzen dutela, «autodeterminazioa eta amnistia ezin saihestuzkoak» bilakatzeko. Legegintzaldi berriak dauka, ERCkoaren arabera, «kutsu aurrerakoia eta ezkerrekoa», eta independentzia du helburu. «Ez dakigu noiz, baina Kataluniako errepublika errealitate bat izango da. Izan ere, ezin da joan demokraziaren eta gehiengo sozialaren herri borondatearen kontra».
74 boto bildu ditu Aragonesen hautagaitzak, eta harenalderdikideak gogoratu du bi aldiz soilik inbestitu dutela Generalitateko presidente bat boto kopuru horrekin edo handiagoarekin. «Hirugarren aldia da gaur».
En Comu Podemen ezezkoa
En Comu Podemi eskua luzatu zion Aragonesek atzo, hau esan zuenean: «Ez naiz konformatzen inbestidura debate honetan konfiantza ematen didan gehiengoarekin». Jessica Albiach Comukoen koordinatzaile nagusiak erantzun dio ezin dela «aro aldaketarik» izan ez baldin badago gobernu aldaketarik. Adierazi dio presidentegaiari «gehiengo aurrerakoi bat» eduki zezaketela Generalitatean. «Guk zintzotasunez negoziatu genuen». En Comu Podemek betoa jarria dio JxCri. «Kromo aldaketa bat gertatu da gobernuan». Bide batez, CUPi zuzendu zaio Albiach, eta antikapitalistei esan die «procesismo-an» ez dutela elkar topo egingo, «merkatu askea justizia sozialarekin bateragarria delako fantasian».
Nolanahi ere, erantzuteko tartean bozketan abstenitu daitezela eskatu dio Aragonesek Albiachi, eta utzi diezaiola «atea irekita» balizko akordioei. «Baina horretarako eskuzabaltasun puntu bat eskatuko nizueke», erantsi du presidentegaiak. Comukoaren ustez, «politika egiteko beste modu bati» atea itxi dio Aragonesek. «Aurrekontuaren %60 pasa JxCren esku egongo da», azpimarratu du. «JxCek bulegoetan irabazi du hautetsontzietan irabazi ez zuena». Kritikatu du, gainera, «garapen falta» bai arloa sozialean, «nazionalean», eta klima larrialdiaren aurkako borrokan.
Vilaltak adierazi du «ulertezina» zaiola En Comu Podemek bozkatzea ezkerreko politikak egingo dituen presidente baten kontra. «Eta pena da, historikotzat hartzen dugun aukera honi muzin egin diotelako».
09:00etan hasi da osoko bilkura, eta Ignacio Garriga Voxen parlamentarioa izan da aurrenekoa hitza hartzen. Aragonesi aurpegiratu dio «gorrotoa eta konfrontazioa» hauspotzea bere mezuarekin. «Gaur, Kataluniak gero eta askatasun txikiagoa, oparotasun txikiagoa eta segurtasun txikiagoa du, eta, hilabete batzuk barru, are eta txikiagoa izango du [...] Apenas inporta zaizkien katalanen arazoak; horrexegatik dabiltza hiru hilabetean plantak egiten». Eskuin muturreko alderdiko ordezkariaren arabera legegintzaldia motza izango da, indar independentistak «ez direlako elkarren artean fidatzen». Eta ohartarazi du auzitara joko dutela «legalitatea» defendatzeko. «Gupidagabeak izango gara».
Carlos Carrizosaren (Ciutadans) iritziz, lehentasuna ez da amnistia edo autodeterminazioa. «Kataluniar gehien-gehienen lehentasuna da lan bat edukitzea edo zerbitzu publiko onak edukitzea». Ciutadansek 36 parlamentari lortu zituen 2017ko hauteskundeetan, eta sei besterik ez, ordea, joan den otsailaren 14an. Carrizosa bulartsu mintzatu da, nolanahi ere, eta adierazi du Torraren kargugabetzean protagonista izan zirela, haiek jo zutelako auzitegietara presidente izandakoak politikari presoen aldeko pankarta bat zintzilikatu zuenean Generalitatearen jauregiaren balkoian.
«Joan Espainiako Kongresura»
Eskozia adibide gisa aipatu zuen, atzo, Aragonesek. «Eskozia bezala egin nahi dut; autodeterminazio erreferendum bat nahi dut». Eskoziak Erresuma Batuko Gobernuarekin adostuta egin zuen 2014ko galdeketa, eta, orain, atzera, hori errepikatu asmo du. Alejandro Fernandez PPCren buruak Aragonesek jarritako adibideari heldu dio, gaur, bere hitzartzean: «Eskoziarrek bezala egin nahi baduzue, joan Espainiako Kongresura eta errespetatu hango bozketa. Errespetatu legea eskoziarrek bezala». |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198023/murgiltze-eredua-frantziako-konstituzioaren-kontrakoa-dela-ebatzi-du-konstituzio-kontseiluak.htm | Gizartea | Murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi du Konstituzio Kontseiluak | 60 diputatuk jarritako helegiteari erantzunez, hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota du, partzialki. Murgiltzen sistema kolokan utzi du eta ez da posible izanen estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako zeinu diakritikoak erabiltzea. | Murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi du Konstituzio Kontseiluak. 60 diputatuk jarritako helegiteari erantzunez, hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota du, partzialki. Murgiltzen sistema kolokan utzi du eta ez da posible izanen estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako zeinu diakritikoak erabiltzea. | Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota du partzialki, 4. eta 9. artikuluak Frantziako Konstituzioaren aurkakoak direla erranez. Ondorioz, murgiltze eredua ez da Frantziako Hezkuntza Kodean sartuko eta ez da posible izanen estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako zeinu diakritikoak erabiltzea.
Hizkuntza gutxituen irakaskuntza eskaintzen duten eskolak diruz laguntzeari buruzko 6. artikuluaren kontra ezarri zuten helegitea, joan den apirilaren 22an Martxan talde parlamentarioko 60 diputatuk. Artikulu hori ontzat eman du Konstituzio Kontseiluak. Baina gainerakoak aztertzea erabaki du bere baitarik, eta aipatutako bi artikuluak Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluaren kontrakoak direla ebatzi du. Horren arabera, frantsesa da Frantziako Errepublikako hizkuntza.
Honela dio Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak: «Konstituzioaren 2. artikuluan xedatutakoaren arabera, zuzenbide publikoko pertsona juridikoei eta zuzenbide pribatuko pertsonei frantsesaren erabilera inposatzen zaie zerbitzu publikoko eginkizun bat gauzatzean. Administrazio eta zerbitzu publikoekiko harremanetan partikularrak ezin dira frantsesa ez den beste hizkuntza erabiltzeko eskubideaz baliatu, ezta horren erabilerara behartuak izan ere».
Ebazpenaren arabera, hizkuntza gutxituen irakaskuntza bidezkoa da, baldin eta Frantziako Konstituzioko 2. artikuluaren eskakizunak betetzen baditu. «Alta, jaukitutako legearen prestakuntza lanetatik ondorioztatzen da, bereziki, eskualdeetako hizkuntza baten murgiltze ereduko irakaskuntza ez dela hizkuntza hori irakastera mugatzen den metodoa, baizik eta hizkuntza hori irakaskuntza hizkuntza nagusi gisa eta komunikazio hizkuntza gisa erabiltzean datzana». Horren arabera, hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela dio.
«Gerla deklarazio bat da»
Eneritz Zabaleta zuzenbide doktoreak argi du: «Gerla deklarazio bat egin dute». Ebazpenak argi dio itunpeko eskola izateko ezin duzula murgiltze eredua proposatu. «Ondorioz, Seaska, Diwan eta Calandretak, Estatuarekin kontratupean izanik, Konstituzioaren kontrakoak dira. Ez dakit ohartzen diren Parisen idatzi dutenak zer ondorio dituen», adierazi du. Bere hitzetan, ebazpen honek «dena zalantzan» ematen du. «Estatuak kontratu horiek ezeztatuko ditu? Galdetuko du murgiltzerik ez egitea? Ilegalitatean kontratuak atxikiko dituzte? Zer eginen du ministerioak? Zabaltzen da sekulako ziurgabetasuna Seaskarentzat».
Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak ere «gerla deklarazioa» aipatu du: «Konstituzio Kontseiluak gaur eman duen erabakia gerra adierazpena da eskualdeetako hizkuntzentzat! Errepublikako hizkuntza frantsesa bada, eskualdeetako hizkuntzak dira Frantzia osatzen duten lurraldeen mamia».
Max Brisson Errepublikanoetako senatariak erran du «haserre handia» duela, eta helegitea ezarri zuten diputatuek «ardura handia» dutela. «Murgiltzeari buruzko artikuluaren zentsura ez da ondoriorik gabea izanen helegitea ezartzeko azpijokoan aritu direnentzat. Eskualde hizkuntzekiko etsaitasuna erakutsi dute, eta horren ardura eraman beharko dute».
Vincent Bru Modemeko diputatua «etsitua» agertu da Frantziako Konstituzio Kontseiluaren erabakiarekin. «Erabakia biziki larria da. Euskararen iraupena dago jokoan», adierazi du. «Gero eta konbentzituagoa naiz murgiltze eredua dela euskararen transmisioa bermatzeko modu bakarra. Bide hori ehortziz, euskara da ehorzten duguna». Emmanuel Macronen gobernuaren aldeko diputatuaren hitzetan, «mobilizatu behar da», eta Frantziako presidenteari dei egin behar zaio konstituzioa aldatu «eta hau frenatzeko».
Zabaletaren hitzetan, orain, egoera hau aldatu nahi bada, Konstituzioa aldatu beharko da. «Frantsesa inposatzen duen 2. artikulua kendu edo osatu beharko da, gainerako hizkuntzei lekua emateko». Parekidetasun legearekin gertatutakoa oroitarazi du. «Aplikatu nahi izan zirelarik Konstituzio Kontseiluak erran zuen berdintasunaren kontrakoa zela. Konstituzioa bi aldiz aldatu behar izan zuten parekidetasunaren legea lortzeko».
Hori izan liteke, bere ustez, hemendik aitzina abiatu litekeen bataila. «Politikoki haserrea eraginen du. Zer eginen dute legearen alde bozkatu zuten diputatuek? Konstituzioa aldatzeko bilduko dira?», galdetu du.
Lege «historikoa»
Frantziako Gobernuaren borondatearen kontra, aldeko 247 botorekin onetsi zuten hizkuntza gutxituen aldeko legea, apirilaren 8an. Seinale publiko elebidunak eta estatu zibileko dokumentuetan ñ eta gisako marka diakritikoak idaztea baimentzeaz gain, hizkuntza gutxituen irakaskuntzari koadro sendoago bat ematen dio: hizkuntza gutxituak murgiltze ereduan ikasteko aukera ofizialki agertzea Frantziako Hezkuntza Kodean, ikastetxe guziek proposatu behar izatea lurraldeko hizkuntza gutxituen irakaskuntza eskaintza, eta elkarte kontratupeko ikastetxe pribatuen diruztatzean eskola elebakarrak dituzten herriko etxeak behartuak izatea haien herriko haurrak doazen ikastetxeak laguntzera.
Hizkuntza gutxituen alde lanean ari diren eragileek «historikotzat» jo zuten Frantziako Asanbleak legea onartu izana. 1951n bozkatu zen Deixonne legetik hizkuntza gutxituen aldeko halako legerik ez zela izan azpimarratu zuen Euskal Konfederazioak.
Emmanuel Macron Frantziako presidenteak legea promulgatzeko epea bukatzear zela, apirilaren 22an ezarri zuten haren kontrako helegitea Martxan alderdiko 61 diputatuk. Ikastetxeak diruz laguntza behartzen duen 6. artikuluari buruz galdetu zioten Konstituzio Kontseiluari, baina, gainerako artikuluak aztertzea erabaki du honek, bere baitarik. Helegitea bera ontzat jo du, nahiz eta berau izenpetu zuten diputatu batzuek «engainatuak» izan zirela salatu.
Azken asteetan, legeari jarritako helegitearen kontra mintzatu dira hizkuntza gutxituetako eragileak, eta Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiak. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198024/lankidetza-hitzarmena-sinatuko-dute-asteazkenean-jaurlaritzak-eta-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Lankidetza hitzarmena sinatuko dute asteazkenean Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak | Memoria, biktima guztien arreta eta bizikidetza arloan Hego Euskal Herriko bi gobernuen arteko elkarlana «sendotuko du», Ana Olloren arabera | Lankidetza hitzarmena sinatuko dute asteazkenean Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Memoria, biktima guztien arreta eta bizikidetza arloan Hego Euskal Herriko bi gobernuen arteko elkarlana «sendotuko du», Ana Olloren arabera | Aurreko legealdian, 18 esparrutan lankidetza sendotzeko konpromisoa adierazi zuten Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak eta Uxue Barkos Nafarroako Gobernuko orduko lehendakariak. Esparru horietako bat bakea eta bizikidetza arloa zen, eta, bide horretan sendotzeko asmoz, datorren asteazkenean, maiatzaren 26an, hitzarmena sinatuko dute bi gobernuek. Zehazki, Ana Ollo Herritarrekiko Erakundeekiko kontseilariak eta Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak.
Horren gaineko azalpenak eman ditu Nafarroako Parlamentuan Ana Ollok, Iñaki Iriarte Navarra Sumako parlamentariaren eskariari erantzunez. Olloren arabera, hiru esparru jorratuko ditu lankidetza hitzarmen horrek. Alde batetik, biktimen arreta dago. Bertan, ETAren biktimak, 36 gerrako errepresaliatuen biktimak eta Poliziaren zein eskuin muturreko taldeen biktimen arreta jorratuko da. «Bakoitza bere testuinguruan, elkarren artean alderatzerik egin gabe, baina haietako bakoitzarekin eta guztiekin batera».
Hain zuzen ere, Ollok oso positibotzat jo du Auzitegi Konstituzioanalak asteon motibazio politikoko biktimen legeari bermea eman izana: «Oraingoan bai, berme horrek ahalbidetuko digu instrumentu juridiko egonkor eta seguru bat izatea egia, justizia eta erreparazioa izateko eskubidean aurrerantz egin ahal izateko». Uztailean, auzitegi horrek berak EAEko legea onetsi zuen, eta esparru horretan Jaurlaritzak garatutako politikak, metodologia eta esperientzia «ezinbestekotzat» jo ditu partekatu ahal izateko.
Memoriaren arloan, berriz, bi gobernuen lana «erreferentzia» bat dela uste du, eta Carmen Calvo Espainiako Gobernuko presidenteoardeak berriki hala aitortu izan duela azpimarratu. Nafarroan, zehazki. hezkuntzan garatutako Memoriaren Eskolak programa edo fusilatuen arrastoak aurkitu eta hobien mapa osatzeko lanaren garrantzia azpimarratu du, eta arlo horretan lankidetza indartu nahi dute gobernuek, Nafarroako Memoriaren Institutuaren eta Gogora institutuaren bidez.
Beste lankidetza esparrua bizikidetzarena da. Nafarroan, orain, bizikidetza arloko plan estrategikoa lantzen ari da Nafarroako Gobernua, eta legealdiko «mugarritzat» jo du. Jaurlaritzarekin esperientzia komuna izatea lagungarri izango dela azpimarratu du Ollok. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198025/eh-bilduk-salatu-du-zentral-eolikoak-kontrolik-gabe-ugaritu-direla-araban.htm | Gizartea | EH Bilduk salatu du zentral eolikoak kontrolik gabe ugaritu direla Araban | Eusko Jaurlaritzari plangintzarik eta adostasunik eza leporatu diote. | EH Bilduk salatu du zentral eolikoak kontrolik gabe ugaritu direla Araban. Eusko Jaurlaritzari plangintzarik eta adostasunik eza leporatu diote. | Ohartarazpena egin du gaur EH Bilduk, eta salatu Araban kontrolik gabe ugaritu direla zentral eolikoak eta fotovoltaikoak, plangintza eta adostasun faltaren ondorioz. Adierazi dute Arkamo, Iturrieta, Labraza, Azazeta eta Arlabanen proiektatu diren zentral eolikoez gain, «neurri handiko» zentral fotovoltaikoak proiektatzen ari direla orain. EH Bilduren arabera, Eusko Jaurlaritzaren «utzikeriak» eta plangintza eta adostasun ezak eragin dute «kaos eta anabasa hori». Ekimen bat erregistratu dute lurraldeko udal guztietan, «energia berriztagarriak modu antolatuan, planifikatuan eta deszentralizatuan zabaltzeko eta proiektu handi guztiak geldiarazteko».
Ruth Ibisate eta Arantza Arranze Arraia-Maeztu eta Arratxua-Ubarrundia udaletako bozeramaileek egin dute agerraldia, egoera azaltzeko. Salatu dute Solaria enpresak ehun hektarea laborantza lur okupatu nahi dituela eguzki plakak jartzeko. Jakinarazi dutenez, lur horren %75 nekazaritza eta abeltzaintza jardueretarako lur komunala da. «Zalantza asko sortzen zaizkigu egitasmo honen inguruan; eragin handia izango du, lehen sektorean aritzen diren bizimodua amaituko du, eta elikagaiak ekoizteko aukerak murriztuko ditu», azpimarratu du Arranzek.
Gaineratu dute proiektu horri beste batzuk gehituko zaizkiola, Gasteizko hegoaldean edo Agurain eta Iruraiz-Gauna artean. «Hori guztia Jaurlaritzak Iturrietako, Arkamoko, Azazetako, Arlabango edo Labrazako mendietan bultzatutako zentral eolikoak ahaztu gabe». Ibisatek eta Arranzek salatu dute enpresa pribatuek aukera ikusi dutela energia berriztagarriekin negozioa egiteko. «Eusko Jaurlaritzaren eta Arabako Foru Aldundiaren erantzukizuna da arlo honetan esku hartzea eta klima aldaketaren aurkako borrokari modu ordenatu eta adostuan ekitea».
Horiek horrela, Jaurlaritzari eskatu diote bermatzeko energia berriztagarrien hedapena modu antolatuan eta planifikatuan egingo dela, «herritarren interesak errespetatuz eta lurraldeko ingurumen balioen zaintzarekin bat etorriz». Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialaren onartze prozesua albait azkarren bideratzeko ere galdegin dute, prozesuan kontsentsu politiko, sozial eta instituzionala bilatuta.
Nafarroan ere, eskaera
Nafarroan ere mozio bat erregistratu du EH Bilduk, Nafarroako Gobernuari eskatzeko behin-behinean geldiarazteko instalazio eolikoen eta fotovoltaikoen «makroproiektuak», benetako energia beharrak aztertu ahal izateko. Azaldu dutenez, asmoa da gobernuari galdegitea garapen berriztagarria behar bezala «arautzeko eta planifikatzeko».
Esan dute beharrezkoa dela inplikatutako «estamentu guztien eta herritarren artean eztabaida sozial zabala irekitzea». |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198026/maiatzaren-amaieran-ostalaritzako-neurriak-arintzea-aztertuko-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Maiatzaren amaieran ostalaritzako neurriak arintzea aztertuko du Jaurlaritzak | Egungo neurriak hilabete amaierara arte egongo dira, eta orduko egoeraren arabera neurriak leuntzea erabaki dezake Eusko Jaurlaritzak | Maiatzaren amaieran ostalaritzako neurriak arintzea aztertuko du Jaurlaritzak. Egungo neurriak hilabete amaierara arte egongo dira, eta orduko egoeraren arabera neurriak leuntzea erabaki dezake Eusko Jaurlaritzak | Maiatzaren amaieran egungo ostalaritzako eta txokoetako neurriak leuntzea aztertuko dute, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak azaldu bezala. Izan ere, hilabete amaierara arte mantenduko dira ostalaritzako ordutegiak eta txokoen itxiera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: eta orduko egoera epidemiologikoaren arabera aztertuko dute neurri horiek arinduko diren edo ez. Zupiriak ontzat jo ditu orain arte ezarritako neurriak, eta ondorioztatu du, oro har, «eraginkorrak» izan direla.
Maiatzaren 7an onartu zuen Eusko Jaurlaritzak ostalaritzaren ordutegiak erregulatzen dituen dekretua. Gaueko 22:00ak arte egon daitezke zabalik ostatuak: txokoak, berriz, itxita daude oraindik. Neurri horiek kutsatuen eta ZIUetako gaixoen kopurua jaisteko hartu zirela azaldu du Zupiriak, «txertaketak aurrera egiten duen bitartean». Pandemiaren bilakaerari buruz galdetuta, azaldu du ezin dela aurreikusi datozen asteetan egoera nolakoa izango den, baina azaldu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako intzidentzia tasa eta ZIUetako okupazioa «handiak» direla oraindik.
Dena den, ez dio aterik itxi neurrien leuntzeari, hilabete amaieran egoera epidemiologikoa egokia bada, betiere. Neurriak gutxitzearen alde azaldu da Eusko Jaurlaritzako bozeramailea, baina honela azaldu du: «Erabakia bilakaera epidemiologikoaren araberakoa izango da». |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198027/aragones-generalitateko-presidente-aukeratu-dute.htm | Mundua | Aragones Generalitateko presidente aukeratu dute | Inbestidura saioa gainditu du, aldeko 74 botorekin, eta datorren astelehenean egingo du karguaren zina. CUPek ohartarazi dio babesa erretiratuko diola etxegabetzeetan istiluen aurkako polizia erabiltzeari uzten ez bazaio. | Aragones Generalitateko presidente aukeratu dute. Inbestidura saioa gainditu du, aldeko 74 botorekin, eta datorren astelehenean egingo du karguaren zina. CUPek ohartarazi dio babesa erretiratuko diola etxegabetzeetan istiluen aurkako polizia erabiltzeari uzten ez bazaio. | Emandako hitza bete dute alderdi independentistek, eta aldeko botoa eman dute Pere Aragones ERCko hautagaia presidente izendatzeko saioan. Proposamenari baiezkoa eman diote 74 diputatuk: ERCko 33ek, JxCeko 32ek eta CUPek bederatziek.
Bozketaren aurreko azken mezuan, artean presidentegaia zenak diskurtso bateratzaile bat egin du. «Gaurkoa egun pozgarria izango da ERCrentzat. Ez dugu nahi alderdiaren garaipen bat izatea. Herrialde osoaren garaipena izango da, eraldaketa ekonomikoa eta soziala egiteko gai bagara, zeinetan herritar oro instituzio honekin identifikatu ahal izango den».
Generalitateko 132. presidentea izango da Aragones, eta datorren astelehenean egingo du karguaren zina, Generalitatearen jauregian egingo den saio batean. Iragan astean JxCrekin egindako gobernu akordioak ahalbidetu du Aragonesek presidente izateko hirugarren saioa gainditzea —martxoaren 26an eta 30ean ez zuen nahikoa babes izan—. Legegintzaldia aurrera eramateko gutxiengoen akordio bat lortu dute bi indar horiek, baina aurrez egina zuten beste bat ERCk eta CUPek. Lehenengo akordioak bigarrena estaltzearen arriskuez ohartarazi du gaur Dolors Sabater CUPeko diputatuak. Aragonesi gogorarazi dio bere alderdiaren babesa ez dela «txeke zuri bat». Etxegabetzeak jarri ditu adibidetzat: «Datorren asteetan ez bada gelditzen etxebizitza eskubidea defendatzen duten kolektiboen aurkako errepresioa, eta istiluen aurkako Polizia erabiltzen bada etxegabetzeetan, ezin izango diogu parlamentuko gehiengoari eutsi».
Espainiako Estatuko aparatuekin «josturak etetea» eskatu du Sabaterrek, eta nabarmendu du independentzia lortzea beharrezkoa dela eskubideak bermatzeko: «Estatuaren barruan ez dira kabitzen gure eskubideak, ez zibilak, ez sozialak». ERCk Espainiako Gobernuarekin abian duen elkarrizketa mahaia bide «antzua» dela esan du: «Egungo baldintzetan, elkarrizketa mahaiak ez gaitu gidatuko gatazkaren konponbidera». Bide horri bi urteko epemuga emana diotela oroitarazi du. Emaitzarik izan ezean, aldebakarreko erreferendum bat egiteko borondatea du CUPek.
Kargua hartzea bermatuko zion gehiengoa ziurtatua bazuen ere, gehiengo hori zabaltzeko asmoa duela azaldu zuen atzo Aragonesek, eskua luzatuz En Comu Podemi. Gaur, berriz ere, inbestidura saioari oztoporik jarri ez eta abstenitzeko eskatu dio alderdi horri. Jessica Albiach En Comu Podemeko koordenatzaile nagusiak erantzun dio ezin dela «aro aldaketarik» izan ez baldin badago gobernu aldaketarik. Adierazi dio presidentegaiari «gehiengo aurrerakoi bat» eduki zezaketela Generalitatean. «Guk zintzotasunez negoziatu genuen». En Comu Podemek betoa jarria dio JxCri. «Kromo aldaketa bat gertatu da gobernuan». Bide batez, CUPi mintzatu zaio Albiach, eta antikapitalistei esan die «procesismo-an» ez dutela elkar topo egingo, «merkatu askea justizia sozialarekin bateragarria delako fantasian». JxCrekin egindako akordioa kritikatu du Albiachek, eta ERCri leporatu dio JxCren eskarietara makurtu izana: «JxCk bulegoetan irabazi du hautetsontzietan irabazi ez duena». |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198028/gerla-deklarazioa-da.htm | Gizartea | «Gerla deklarazioa da» | Legelariak, erakundeetako kargudunak eta euskararen aldeko elkarteetako ordezkariek gogor jo dute, besteak beste, murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren aurkakotzat jo duen ebazpenaren kontra. Ebazpenak sorturiko egoera konpontzeko Frantziako Konstituzioa aldatzea besterik ez dagoela ohartarazi dute. | «Gerla deklarazioa da». Legelariak, erakundeetako kargudunak eta euskararen aldeko elkarteetako ordezkariek gogor jo dute, besteak beste, murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren aurkakotzat jo duen ebazpenaren kontra. Ebazpenak sorturiko egoera konpontzeko Frantziako Konstituzioa aldatzea besterik ez dagoela ohartarazi dute. | «Gerla deklarazioa». Hitz horiek behin eta berriz agertu dira Frantziako Konstituzio Kontseiluak ebatzitakoa deskribatzeko. Legelariak, erakundeetako kargudunak eta euskararen aldeko elkarteetako ordezkariek gogor jo dute, besteak beste, murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren aurkakotzat jo duen ebazpenaren kontra.
Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak «gerla deklarazioa» aipatu du: «Konstituzio Kontseiluak gaur hartu erabakia gerla deklarazioa da tokiko hizkuntzen kontra! Errepublikaren hizkuntza frantsesa bada ere, tokiko hizkuntzak Frantzia osatzen duten lurraldeen izateen adierazgarri onenak dira».
Eneritz Zabaleta zuzenbide doktoreak argi du: «Gerla deklarazio bat egin dute». Ebazpenak argi dio itunpeko eskola izateko ezin duzula murgiltze eredua proposatu. «Ondorioz, Seaska, Diwan eta Calandretak, Estatuarekin kontratupean izanik, Konstituzioaren kontrakoak dira. Ez dakit ohartzen diren Parisen, idatzi dutenak zer ondorio dituen», adierazi du. Bere hitzetan, ebazpen honek «dena zalantzan» ematen du. «Estatuak kontratu horiek ezeztatuko ditu? Galdetuko du murgiltzerik ez egitea? Ilegalitatean kontratuak atxikiko dituzte? Zer eginen du ministerioak? Zabaltzen da sekulako ziurgabetasuna Seaskarentzat».
Zabaletaren hitzetan, orain, egoera hau aldatu nahi bada, Konstituzioa aldatu beharko da. «Frantsesa inposatzen duen 2. artikulua kendu edo osatu beharko da, gainerako hizkuntzei lekua emateko». Parekidetasun legearekin gertatutakoa oroitarazi du. «Aplikatu nahi izan zirelarik Konstituzio Kontseiluak erran zuen berdintasunaren kontrakoa zela. Konstituzioa bi aldiz aldatu behar izan zuten parekidetasunaren legea lortzeko».
Hori izan liteke, bere ustez, hemendik aitzina abiatu litekeen bataila. «Politikoki haserrea eraginen du. Zer eginen dute legearen alde bozkatu zuten diputatuek? Konstituzioa aldatzeko bilduko dira?», galdetu du.
«Izugarri haserre nago», idatzi du Max Brisson Pirinio Atlantikoetako diputatuak, eta fokua jarri du legearen aurkako helegitea aurkeztu zuten LREM diputatuen gainean: «Tokian tokiko hizkuntzen kontrako gorrotoa erakutsi dute, eta erantzukizuna euren gain hartu beharko dute». Ohartarazi die euren jokabideak ondorioak ekarriko dizkiela. «Gure lurraldeetako hizkuntzen benetako transmisioa ziurtatzeko modu bakarra den murgiltze eredua kolokan jarri izanaren erantzukizun larria eramango dute». Halere, pozik agertu da besteak beste ikastolak diru publikoz laguntzeko baimena ematen duen artikulua ez dutelako zentsuratu.
Paul Molac diputatu bretoiak «sinestezina!» idatzi du sare sozialetan, eta Frantziako presidenteari eskatu dio berehalako lege proposamen bat aurkezteko Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua aldatzeko. Diputatua izan zen legearen bultzatzaile nagusietako bat, eta horregatik deitzen diote arauari Molac Legea.
«Gure hizkuntzen aurkako militantismoak gehiegi iraun du. Konstituzio Kontseiluak bertan behera uzten du eskoletan emaitza akademiko bikainak eman dituen metodo pedagogikoa, ez da metodo pedagogikoa aldatu behar dena, baizik eta Konstituzioa».
Vincent Bru Modemeko diputatua «etsitua» agertu da Frantziako Konstituzio Kontseiluaren erabakiarekin, BERRIArekin edukitako elkarrizketan. «Erabakia biziki larria da. Euskararen biziraupena da jokoan dagoena», adierazi du. «Gero eta konbentzituagoa naiz murgiltze eredua dela euskararen transmisioa bermatzeko modu bakarra. Bide hori ehortziz, euskara da ehorzten duguna». Emmanuel Macronen gobernuaren aldeko diputatuaren hitzetan «mobilizatu behar da», eta Frantziako presidenteari dei egin behar zaio konstituzioa aldatu «eta hau frenatzeko».
Paul Bilbao Sarria Kontseiluko idazkari nagusiaren irudiko, «kolpe gogorra» da Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpena, eta azken asteotan euskararen aurka epaitegietatik heldu diren beste hainbat erabakirekin lotu du. Horregatik dei egin du bihar Bilbon egingo den elkarretaratzera joatera.
Kontseiluak bidalitako prentsa oharrean, Bilbaok adierazi du oso larria» dela ebazpena, zirrikitua ireki diolako Frantziako Gobernuak «modurik hertsienean» aplikatzeko eta hizkuntza gutxituen normalizazioan aritzen diren ikastetxeen aurka jotzeko aukerari. «Inflexio puntua ezartzeaz gain, mahaian gainean kolpea eman nahi izan du Konstituzio Kontseiluak».
Ikastolen Elkartea, «haserre»
Ebazpena ikusita, «haserrea eta kezka» adierazi du Ikastolen Elkarteak, prentsa oharrean. Ondorioak larriak direla deritzo, «ikastolak, beste behin, ataka larrian jarri eta berriro ere etorkizun ziurgabe baten «aurrean ipinii» baititu.
Atzera eginarazi nahi dietela salatu du, halaber, Ikastolen Elkarteak, baina ebazpenari aurre egiteko asmoa azaldu du: «Euskal Herriko Ikastolen komunitateko kideok kosta ahala kosta defendituko ditugu gure ikastolak; kosta ahala kosta defendituko dugu murgiltze eredua; kosta ahala kosta defendituko dugu Euskal Herrian euskaraz bizitzeko nahia eta eskubidea». Dei egin diete euskal erakunde, hautetsi, alderdi politiko, sindikatu, hezkuntza, euskalgintzako eragileei eta oro har herritarrei euskaraz bizitzeko asmoari tinko eusteko.
Gainera, apirilaren 8an, Frantziako Asanbleako diputatuek hizkuntza gutxituen aldeko legea babestu zuten, eta, «adostasun berarekin», Ikastolen Elkarteak diputatuei eskatu die frantsesa Frantziako hizkuntz bakartzat inposatzen duen konstituzioaren 2. artikulua kentzeko eta aldatzeko. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198029/josu-okinenak-euskal-diasporako-konposizioak-berreskuratu-ditu-eta-bihar-joko-ditu-bilbon.htm | Kultura | Josu Okiñenak euskal diasporako konposizioak berreskuratu ditu, eta bihar joko ditu Bilbon | Piano jotzaileak ‘Aradak’ disko berria ondu du Amerikan jaio edo bizitako, baina euskal tradizio musikaletik edan duten artista «ezezagunen» piezak erabilita. Guggenheim museoan interpretatuko ditu | Josu Okiñenak euskal diasporako konposizioak berreskuratu ditu, eta bihar joko ditu Bilbon. Piano jotzaileak ‘Aradak’ disko berria ondu du Amerikan jaio edo bizitako, baina euskal tradizio musikaletik edan duten artista «ezezagunen» piezak erabilita. Guggenheim museoan interpretatuko ditu | Euskal Herriko ondare musikala ezagutarazteko asmoarekin joan zen Josu Okiñena piano jotzailea Amerikara, 2018an. Euskal konposizioekin osatutako bira bat antolatu zuen, eta AEBetan, Argentinan, Kuban, Txilen, Mexikon eta Uruguain interpretatu zituen euskal ondare musikaleko hainbat pieza klasiko. Irakastera joan zen toki horietara, baina, aldiz, berak jaso zituen irakaspen handienak. Dioenez, «asko» joan ziren kontzertuetara, Amerikako hegoaldeko herrialdeetan, «batez ere», baina jakin-mina ez ezik, entzuleetako askok erakusteko grina ere erakutsi zioten musikariari: Euskal Herrian «ezezagunak» ziren hainbat konpositoreren berri eman zioten, Amerikara joandakoak edo bertan jaiotakoak; euskal tradizio musikalean oinarritu ziren haien lanetarako, eta euskal ondarea beste folklore batzuekin nahastu zuten. «Euskal errepertorio bat komunikatzera joan nintzen, eta haiek beste euskal errepertorio bat erakutsi zidaten».
Hari horri tiraka, Okiñenak Euskal Herritik kanpo sortutako euskal musika klasikoaren inguruko ikerketa abiatu zuen, eta dagoeneko badu lehen fruitua: Aradak diskoa. Euskal ondarea berreskuratu eta hedatzeko sortu zuen musikariak OndarE Oficina egitasmoa, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin; haren barnean ondu du ekoizpena, eta proiekturako propio sortutako ekoiztetxearekin kaleratu du, Ondare Music zigiluarekin. Hiru dira egitasmoaren ildoak, laburki: ikerketa, argitalpena eta hedapena; hirugarren pausua bihar emango du Okiñenak: Bilboko Guggenheim museoan interpretatuko ditu, lehen aldiz, diskoan jaso dituen lanak.
Orotara, 25 konposizio batu ditu, zazpi musikagilerenak: Tomas Mugica, Hector Tosar, Emiliana Zubeldia, Lizarrako (Nafarroa) Aita Olazaran, Yiyi Arricivita, Aita Madina, Nemesio Otaño eta Gabirel Erkoreka. 2018az geroztik aurkitutako izenen hautaketa bat da, dena dela, aurrerantzean musikari gehiago ezagutarazteko asmoa baitu. Ikerketa lerro baten hasiera besterik ez dela azpimarratu du piano jotzaileak; gainera, Euskal Herrian «ezezagunak» diren musikarien zerrenda puzten doala iragarri du, Antiokiatik (Kolonbia), Durangotik (Mexiko) eta Habanatik (Kuba) jarri baitira berarekin harremanetan, besteak beste, izen gehiagoren berri emateko. «Gaur egun, ez dakigu zer dimentsio duen erbesteko edo diasporako ondareak». |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198030/lur-azpiko-uretan-barrena.htm | Bizigiro | Lur azpiko uretan barrena | Euskal Herriko akuiferoak ezagutzeko aukera egongo da bihar Bizigiro gehigarrian, hainbat adituren eskutik, uraren zikloan «ezinbesteko» rola baitute. | Lur azpiko uretan barrena. Euskal Herriko akuiferoak ezagutzeko aukera egongo da bihar Bizigiro gehigarrian, hainbat adituren eskutik, uraren zikloan «ezinbesteko» rola baitute. | Ezezagunak izan ohi dira lurpeko urak, baina azalekoek bezainbesteko garrantzia dute uraren zikloan. Ura hartu eta eman egiten dute akuiferoek, eta baita eraldatu ere; arroken mineraletatik gorpuzten da, eta, beraz, osasunaren bidean ere bere funtzioa betetzen du sarritan. Euskal Herrian hainbat akuifero daude, batez ere kareharrizkoak eta hareharrizkoak, mendi gainetan edo haranetan kokatuta, eta horrek eragina du barnean hartzen duten uraren kalitatean ere.
Euskal Herriko akuiferoen egoera nola dagoen aztertuko du bihar Bizigiro gehigarriak, eta, horretarako, adituen hitzak jasoko dira. Iñaki Antiguedad hidrogeologoak eta EHUko ikertzaileak, Celso Gil Nafarroako Gobernuko ekonomia zirkularreko eta klima aldaketaren zerbitzuko teknikariak, eta Miren Errandonea Nafarroako Ingurumen Kudeaketako teknikariak beraien iritzia emango dute gai honen inguruan.
Haien arabera, euskal lurraldeetako akuiferoetako uraren kalitatea «ona» da, baina aitortu dute haranetakoak kutsatuago egon ohi direla, hala nola gizakiaren jarduerarengatik. Klima aldaketari ere erreparatu diote: azaldu dute ezin daitekeela ziurtasunez jakin zer gertatuko den datozen urteetan, baina uste dute beroketa globalaren ondorioz, ura gehiago lurrunduko dela, eta, horrek akuiferoetan eragina izango duela, besteak beste, ur gutxiago sartu daitekeelako. Beraz, ebapotranspirazioan eta lurraren antolamenduan jarri dute arreta.
Txakolina, errezetak, eta gehiago
Txakomic egitasmoaren berri ere emango du BERRIAk. Bizkaiko Txakolina, Leioako Mendibile jauregia eta Jata-Ondo Landa Garapenerako Elkartearen artean sortu dute proiektua, ustez elkarrengandik urrun dauden bi diziplina, txakolina eta komikia, uztartzeko. Batetik, ekainaren lehen bi asteburuetan hainbat jarduera egingo dituzte Mendibile Jauregian eta Bakioko Txakolinaren museoan. Bestetik, Bizkaiko zazpi sortzailek zazpi komiki sortuko dituzte, txakolinari buruzko istorioak ezagutarazteko. Eta, azkenik, liburu bat osatuko dute komikien bidez Bizkaiko txakolinaren historia eta ibilbidea jasotzeko.
Txakolinik ez, baina, gastronomian, sasoiko produktuekin osatutako errezeta bat dakar Iker Markinez Kuko jatetxeko (Ormaiztegi, Gipuzkoa) sukaldariak. Ilarrak eta baba freskoak izango ditu osagai nagusi, arrautza galdarraztatuarekin eginda, lau lagunek aise jateko moduan. Ardoaren atalean, berriz, Roberto Sarriugartek Errioxara (Espainia) egingo du bidaia bat, bertako upategi baten ibilbidez eta ardoaz hitz egiteko.
Telesailetan, The Underground Railroad telesaila izango du hizpide Mikel Yarza Artolak. Barry Jenkis zinemagile estatubatuarrarena da, baina, aurrez, fikziozko Pulitzer saria irabazi zuen izen bereko nobelak. Telesail formatura egokituta, beraz, AEBetako bi esklabo beltzen istorioa kontatzen du. Nagore Arin kazetariak, berriz, Ipar Euskal Herriko zinema aretoen irekierarekin batera, Promising Young Woman filma dakar. Iaz estreinatu zuten filma, eta, genero bat baino gehiago uztartzen ditu. Cassie izeneko emakume gazte bat da protagonista, baina bat-bateko gertakari ezatsegin batek bere ibilbide profesionalari eragiten dio.
Azkenik, Hendaian (Lapurdi) asteazkenean irekitako Bordeline Fabrika kulturgunea ezagutzeko aukera egongo da. Publiko osoari zabaldutako elkargune bat da, baina artistek aukera izango dute espazio horretan sorkuntzari, produkzioari eta erakusketari ere ekiteko. Taberna bat ere bada, eta programazio zabala dute antolatuta. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198031/bi-preso-euskal-herriratzea-eta-hiru-gerturatzea-onetsi-dute-espetxe-erakundeek.htm | Politika | Bi preso Euskal Herriratzea eta hiru gerturatzea onetsi dute Espetxe Erakundeek | Gainera, Zueratik Soriara lekualdatuko dute Juan Luis Agirre. | Bi preso Euskal Herriratzea eta hiru gerturatzea onetsi dute Espetxe Erakundeek. Gainera, Zueratik Soriara lekualdatuko dute Juan Luis Agirre. | Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak erabaki du bi euskal preso Euskal Herriratzea, hiru Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara hurbiltzea eta bat lekualdatzea.
Iratxe Yañez izango da Euskal Herriratuko dituztenetako bat. Asturiasen dago preso (385 km), eta Zaballara ekarriko dute. 2010eko urrian espetxeratu zuten, hogei urteko zigorra betetzeko, eta 2025eko urtarrilean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Bigarren graduan dago, eta hala jarraitzea proposatu du Villabonako kartzelako Tratamendu Batzordeak.
Bestalde, Valentina Morisoli presoa Madrildik Arabara hurbilduko dute. 2020ko azarotik dago preso, behin-behinean.
Gerturatzeen kasuan, Iker Olabarrieta eta Asier Arzalluz daude Sevilla II-ko espetxean (990 km), baina biak gerturatuko dituzte Logroñora (170 km). Olabarrieta 2005eko martxoan kartzelatu zuten, hogei urteko zigorra betezteko, eta iazko martxoan bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Harentzat ere bigarren gradurako progresioa onartu dute. Arzalluz, berriz, 30 urteko zigorra betetzen ari da 2009ko azarotik, eta hiru laurdenak 2023ko apirilean beteko ditu. Bigarren graduan egongo da aurrerantzean hura ere.
Andoni Goikoetxea, berriz, Dueñasko kartzelatik (310 km) El Duesora (170 km) gerturatuko dute. 2019ko apirilaren 25ean espetxeratu zuten, zazpi urteko zigorra betetzeko, eta hiru laurdenak 2024ko uztailean beteko ditu. Lehen gradutik bigarrenera igaroko da, Espetxe Erakundeek hala onartu eta gero.
Gainera, Juan Luis Agirre presoa lekualdatuko dute, Zueratik (245 km) Soriara (260 km). 30 urteko zigorra betetzen ari da 2002tik, eta iazko martxoan bete zituen hiru laurdenak. Bigarren gradurako progresioa proposatu du harentzat Zuerako Tratamendu Batzordeak. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198032/hegoaldean-430-lagun-dira-covid-19arekin-erietxeratuta.htm | Gizartea | Hegoaldean 430 lagun dira COVID-19arekin erietxeratuta | ZIUetako okupazioa koska bat beherago da: 147 eri daude. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 469 kasu positibo atzeman dituzte osteguneko probetan. | Hegoaldean 430 lagun dira COVID-19arekin erietxeratuta. ZIUetako okupazioa koska bat beherago da: 147 eri daude. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 469 kasu positibo atzeman dituzte osteguneko probetan. | Beheranzko joera gero eta egonkorragoa da: berriz ere, apaldu egin da birusak jota Hegoaldeko ospitaleetan diren gaixoen kopurua. Nafarroak Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, 430 paziente dira. Horiek horrela, datuak martxoaren hondarrean erregistratutakoen parekoak dira. Zehazki, erietxeratuetako 283 gela arruntetan daude. Berriz, 147 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino bat gutxiago.
Halaber, Osakidetzak eta Osasunbideak 48 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzaren sintomak larriagoturik. Azken hamalau egunetako bilakaerari so, egunero 52 pertsona erietxeratu dituzte batezbeste.
Birusaren transmisioari dagokionez, ostegunean 468 COVID-19 kasu detektatu zituzten Hego Euskal Herrian egindako diagnostiko probetan. Bizkaian 233 kasu atzeman zituzten; Gipuzkoan, 133; Nafarroan, 72, eta Araban, 27. Guztira 9.435 test egin ziren, eta, beraz, %5 izan zen positiboen portzentajea. Hainbat egunez, langa horretatik behitikoa izan da ehunekoa Hegoaldean; atzoko testak oinarri, ordea, datua atzera ailegatu da OME Osasunaren Munduko Erakundeak gehienezko mugarritzat ezarria duen portzentajera (%5). |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198033/euskaraz-lan-egin-bekarako-izen-emateak-ireki-ditu-eepk.htm | Gizartea | Euskaraz Lan Egin bekarako izen emateak ireki ditu EEPk | Euskara ikasteko diru laguntza da, EEPk diruztatzen duena. Arlo profesional ezberdinetako 20 kidek ematen ahalko dute izena. | Euskaraz Lan Egin bekarako izen emateak ireki ditu EEPk. Euskara ikasteko diru laguntza da, EEPk diruztatzen duena. Arlo profesional ezberdinetako 20 kidek ematen ahalko dute izena. | Euskaraz Lan Egin diru laguntza egitasmoa aurkeztu du goizean Antton Kurutxarri EEPko zuzendariak. Beka horren bitartez, EEPk helduak euskalduntzeko erronka bete nahi du, «EEPren proiektu estrategikoarekin» bat egiten duten esparru profesionaletan euskararen erabilera «azkartzeko». 2017an abiatu zen egitasmoa, eta, orduan, irakasleei zuzendua zitzaion. Iaztik, berriz, lan eremu gehiagotara zabaldu dute deialdia: «Lan sektore batzuek euskara eta frantsesa menperatzen dituzten pertsona kalifikatuak atzemateko zailtasunak dituzte: irakaskuntzan, heziketa artistikoan eta kulturalean, animazioan, hedabideetan...». Hala, arlo horietako langileek ere ematen ahalko dute izena.
Diru laguntza eskuratzeko epea zabalik da, eta berantenez ekainaren 15a aitzin igortzen ahalko dira hautagaitzak. Ikasle bakoitzak, gehienez, 10.500 euroko laguntza jasotzen ahalko du, EEPk beka horretarako duen aurrekontua 146.000 eurokoa baita. Aurten, beraz, hogei helduren formakuntzak diruztatzen ahalko ditu EEPk. Euskarazko formakuntzak Ipar Euskal Herrian egiten ahalko dituzte ikasleek, AEKrekin. Gainera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako euskaltegietan ikasteko ere balio du diru laguntzak.
Ikasturte honetan, hemezortzi ikaslek eskuratu dute diru laguntza: hiruk irakaskuntza elebidunean lan egiteko xedea dute, eta gainerako hamabostek, bestelako arlo profesionaletan.
Helburua da ikastalditik ateratzean gutxienez B2 maila lortzea, jakinez zenbait arlotan C1 maila ere beharrezkoa dela. Hala, ikasketa prozesuaren epea ikaslearen hastapeneko mailaren araberakoa da. Kasurako, Genevieve Laganek 2020ko deialdian parte hartu zuen, eta euskara maila hobetzeko baliatu du diru laguntza, AEK-ko barnategia eginez, Angelun. Bost hilabeteren ondotik, C1 maila lortzeko EGA azterketa pasatzekoa du datozen egunetan. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198034/bigarren-dosirako-astrazeneca-hautatzeko-era-ematearen-alde-agertu-da-espainiako-bioetika-batzordea.htm | Gizartea | Bigarren dosirako AstraZeneca hautatzeko era ematearen alde agertu da Espainiako Bioetika Batzordea | Espainiako Gobernuak emandako epaia berretsi du batzordeak, eta, Pfizer hobesten bada ere, herritarrek baimena izango dute AstraZenecarekin txertatzeko. EMAk AstraZenecaren txertaketa pauta osatzearen aldeko irizpideak eman ditu | Bigarren dosirako AstraZeneca hautatzeko era ematearen alde agertu da Espainiako Bioetika Batzordea. Espainiako Gobernuak emandako epaia berretsi du batzordeak, eta, Pfizer hobesten bada ere, herritarrek baimena izango dute AstraZenecarekin txertatzeko. EMAk AstraZenecaren txertaketa pauta osatzearen aldeko irizpideak eman ditu | Atzotik begirada guztiak zituen gainean Espainiako Bioetika Batzordeak: AstraZenecarekin txertatutako 60 urteko herritarrek bigarren dosia ere etxe horretakoa hartzeko aukera eman zuten gobernuak eta erkidego arteko batzordeak, eta Bioetika Batzordearen onespenaren zain zeuden. Batzordeak gaur eman du epaia, eta loteslea ez bada ere, gobernuaren erabakiaren alde egin du. Hori horrela, Espainiako Gobernuak bigarren dosia Pfizerren txertoarena izatea hobetsi badu ere, herritarrek AstraZenecaren bigarren dosia hartzeko aukera izango dute, inprimaki bat sinatzen badute.
Espainiako Gobernuak iragarritako neurria Karlos III.a Unibertsitateak egindako ikerketa batean oinarritu dute. Izan ere, AstraZenecaren lehen dosia hartu zuten 60 urtetik beherakoen bigarren dosiari begira jarri ziren, EMA Sendagaien Europako Agentziak AstraZenecaren txertoak zenbait txertatuk jasandako odolbilduekin harremana zuela baieztatu eta gero. 600 boluntario inguru txertatu dituzte Pfizerren dosiekin, erantzun immunologikoa aztertzeko. Hain zuzen ere, gobernuaren erabakia lau astez atzeratzea ekarri zuen ikerketak, oraindik emaitzak jaso gabe baitzeuden. Emaitzek bi txertoak uztartzea eraginkorra zela baieztatu eta gero ezarri du neurria Espainiako Gobernuak. Espainiako Gobernuaren erabakia EMAk emandako irizpideen aurka doa, Europako agentziak espresuki adierazi baitu AstraZenecaren txertoen pauta bukatzea dela egokiena. Gobernuaren erabakiari baiezkoa eman dio, ordea, Bioetika Batzordeak.
Hain zuzen ere, batzorde hori izango da AstraZenecarekin txertatzea nahi dutenek bete behar duten inprimakia sortzearen arduraduna. Hori hartu nahi dutenek sinatu egin beharko dute AstraZenecaren txertoak eragin dituen odolbilduen kasuak ezagutzen dituztela. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198035/covid-19ak-hildakoak-datu-ofizialen-gainetik.htm | Gizartea | COVID-19ak hildakoak, datu ofizialen gainetik | OME Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi duenez, Amerikan 1,5 milioi pertsona hil ziren birusagatik 2020an; Europan, 1,2 milioi. Datu ofizialetan, kopuruak ia erdira murriztuak ziren bi kasuetan. | COVID-19ak hildakoak, datu ofizialen gainetik. OME Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi duenez, Amerikan 1,5 milioi pertsona hil ziren birusagatik 2020an; Europan, 1,2 milioi. Datu ofizialetan, kopuruak ia erdira murriztuak ziren bi kasuetan. | Birusak joan den urtean utzitako heriotzei buruzko datuak are beltzagoak direla erakutsi du OME Osasunaren Munduko Erakundeak argitaratutako informazioak. Izan ere, jakinarazitako heriotza kopuruak ez du bat egiten datu ofizialetan bilduak direnekin. OMEk esan du Amerikan 1,5 milioi pertsona hil zirela COVID-19agatik 2020an; datu ofizialetan 900.000 dira erregistraturik. Europari dagokionez, berriz, erakundeak adierazi du 1,2 izan zirela gaitzagatik hildakoak; datuetan, muga 600.000 hildakoren bueltan zen kontinente horretan.
Gainera, OMEk argitu du hildakoak oraindik ere gehiago izan direla. Heriotzaren kausa nagusia COVID-19a izan ez den kasuak ere aintzat hartuta, alegia, gaitzarekin zendutako guztiak kontuan izanik, guztira sei edo zortzi milioi pertsona hil dira munduan, erakundearen esanetan. Kontrara, datu ofizialek diote munduan hiru milioi herritar hil direla. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198036/migratzaileen-egoera-salatzeko-manifestaziora-deitu-dute-hilaren-29rako.htm | Gizartea | Migratzaileen egoera salatzeko manifestaziora deitu dute hilaren 29rako | Irundik eta Hendaiatik abiatuko dira manifestazioak, eta Santiago zubian elkartuko dira. | Migratzaileen egoera salatzeko manifestaziora deitu dute hilaren 29rako. Irundik eta Hendaiatik abiatuko dira manifestazioak, eta Santiago zubian elkartuko dira. | Irungo Harrera Sareak prentsaurrekoa egin du gaur goizean, hilaren 29an migratzaileen egoera salatzeko manifestazioa egingo dutela jakinarazteko. Irundik eta Hendaiatik abiatuko dira protestak, eta Santiago zubian elkartuko dira.
Irungo Harrera Sarea, Cimade, Etorkinekin, Diakite eta Bizi! elkarteek deitu dute manifestazioa, eta hainbat aldarrikapen egingo dituzte. Besteak bestek, migratzaileei egiten zaien harrera salatuko dute. Adierazi dutenez, euskal administrazioko estamentu guztiak «oso rol eskasa» jokatzen ari dira etorkinei harrera egin eta politika horiek arintzeko orduan. «Gizarte politika publiko serio eta arduratsuak aplikatuko balira, erakunde publikoen lehentasuna lirateke egoera zaurgarrian dauden pertsona hauen beharrak. Bide horretan lanean berehala hasteko eskatzen dugu».
Horrez gainera, salatu dute Frantziako agintariek aitzakia gisa erabili dituztela pandemia eta terrorismoaren aurkako alerta kontrol arrazistak egiteko. Erakunde publikoei, udalari, foru aldundiari eta Eusko Jaurlaritzari eskatu die ez «ezkutatzeko»eskumenetan dituzten mugetan, eta behar den tokian lan egiteko Frantziari, Espainiako Estatuari eta Europari politika aldaketa bat eskatzeko.
Azpimarratu dutenez, Europako Batasunak eta estatu kideek ezarritako migrazio politikak arrazistak dira, eta migratzaileen eskubidea diren mugitzeko askatasuna, bide seguruak eta harrera oztopatzea beste helbururik ez dute. «Horrek guztiak eragiten ditu egunero». Salatu dute urtero moldatzen dituztela legeak, migratzera behartuak ikusi diren etorkinen etorkizuna zaildu eta «mingarriago bihurtzeko». Darabilten politikak arrazismoa eta xenofobia hauspotu eta indartu izana kritikatu dute.
«Horregatik guztiagatik egiten dugu deialdi hau. Ezin dugu normalizatu bizitza hobeagoaren bila datozenen sufrimendua, ezin dugu legitimatu jazarpena, heriotza». Irungo eta Hendaiako udaletatik abiatuko dira manifestazioak, 17:00etan, eta bertan parte hartzeko deia egin dute. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198037/bruselak-atsegin-du-aebek-enpresentzat-nahi-duten-gutxieneko-zerga-15.htm | Ekonomia | Bruselak atsegin du AEBek enpresentzat nahi duten gutxieneko zerga: %15 | "Lehen urrats baten" gisan hartu du Batzordeak, Washingtonekin adostu nahi duen agertoki berria lortzeko bidean | Bruselak atsegin du AEBek enpresentzat nahi duten gutxieneko zerga: %15. "Lehen urrats baten" gisan hartu du Batzordeak, Washingtonekin adostu nahi duen agertoki berria lortzeko bidean | Donald Trumpek minaz bete zuen bidea garbitzeko lanekin aurrera doa Joe Bidenen administrazio berria, eta Europako Batasunarekin atzera kolaborazio estua izateko ezinbestekoa da OCDEn izozturik egon den zergen negoziazioan emaitzak lortzea. Bada, Washingtonek lehen proposamen bat egin du korporazioek gutxieneko sozietate zerga bat pagatu dezaten nazioarteko ekonomia indartsuenetan: %15.
Bruselak «aurrerapauso» gisa hartu du, garbi utzita musika hori atsegin duela; dantza luzea behar duen prozesuan, ordea, baleko lehen urratsa baizik ez dela ere aditzera eman du Europako Batzordeak. Izan ere, estatu bakoitzaren lehiakortasun fiskalarekin lotutako neurri horrez gain, erraldoi teknologikoen salmenten zergena da Bidenekin adostu beharreko gai beroena, Google tasa esan diotena. Esan beharrik ez dago: negoziazioaren bi habe horietan akordioak baleude aurten, oraindik argitzeko dagoen muga zergen auziak ere konpondurik beharko luke.
Batzordeko Ekonomia komisario Paolo Gentilonirentzat, «oso litekeena da» paktu bat lortzea G20aren barruan, betiere AEBek proposatutako %15eko gutxieneko zerga horri dagokionez. Baina, lortuko balitz ere, «lan asko» geratuko litzatekeela gogoratu du, Eurotaldearen bilera bukatu ondoren, Lisboan. AEBetako Altxorrak zehatu du korporazioei %15eko gutxieneko tasa ezartzeko proposamena abiapuntu bat baino ez dela, eta prest dagoela tasa hori handitzeko.
Veneziako goi bilera
AEBen proposamenari ongietorria egin dion lehen estatua Frantzia izan da, Google tasa ezarri zuen lehena. Parisek esan du posible ikusten duela gutxieneko sozietate zerga bat adostea mundu mailan, eta erraldoi digitalentzako gutxieneko tasa bat adostea ere bai, haien salmentak zergapetuz. Negozioa egiten duten herrialdeetan pagatzea da horren helburua, eta ez paradisu fiskaletan, Irlandarena esaterako.
Gauzak horrela, Washigntonek eta Bruselak begiz joa dute G20ko Finantza ministroek Venezian (Italia) egingo duten goi bilera, uztailaren 9an eta 10ean. Itun garrantzitsuak lortzeko agertokia izatea nahiko lukete. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198038/hik-hasik-25-ikastaro-antolatu-ditu-irakasleen-zaintza-erdigunean-jarriz.htm | Gizartea | Hik Hasik 25 ikastaro antolatu ditu, irakasleen zaintza erdigunean jarriz | Uztailaren 5ean, 6an eta 7an egingo dituzte, EHUren Donostiako campusean. Izen ematea zabalik dago Hik Hasiren webgunean. | Hik Hasik 25 ikastaro antolatu ditu, irakasleen zaintza erdigunean jarriz. Uztailaren 5ean, 6an eta 7an egingo dituzte, EHUren Donostiako campusean. Izen ematea zabalik dago Hik Hasiren webgunean. | Iaz pandemiagatik eten bat egin ostean, Hik Hasik aurten berriro antolatu ditu udako topaketa pedagogikoak. Haien berri eman dute gaur goizean Mikel Arrizabalaga Hik Hasi egitasmo pedagogikoko formazio arduradunak, Beñat Amenabar EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultateko dekanoak eta Naiara Gorroño Hik Hasiren topaketetako formatzaileak Donostian egindako agerraldian. COVID-19aren pandemia garaian, irakasleen zaintza erdigunean jarri nahi dute.
Hik Hasik mende laurdena bete duela eta, urte adina ikastaro antolatu ditu udako topaketetarako: 25. Uztailaren 5ean, 6an eta 7an egingo dituzte, EHUren Donostiako campusean. Hik Hasitik eskerrak eman dizkiote EHUri bidelagun izateagatik. Agirrezabalak iragarri duenez, izena emateko aukera zabalik dago ekainaren 15era arte. Hik Hasiren harpidedunek lehentasuna izango dute, baita prezio berezia ere.
Aurtengoa pandemiak markatutako ikasturtea izaki, osasun krisiari erantzuteko ahalegina egingo dute hainbat ikastarotan, Agirrezabalak azaldu duenez. «Aurten errekonozimendu, aitortza eta eskertza berezia egin nahi diegu Euskal Herri luze zabaleko hezitzaileei». Horretarako, zenbait ikastarotan zuzenean nahiz zeharka landuko dute «pandemiak ekarri duen testuingurua»: besteak beste, irakasleen eta hezitzaileen estresari eta antsietateari begiratuko diote, eta meditazioa eta natura uztartuz, «irakasleen zaintza ardatz» izango duen ikastaro bat ere eskainiko dute.
Halere, pandemiarekin zuzeneko loturarik ez duten ikastaroak ere eskainiko dituzte: heriotzaren lanketaz, dislexiaz edo eskoletako kanpo espazioez arituko dira. Gaiei dagokienez, bi ildotako ikastaroak izango dituztela esan du Agirrezabalak: «Gorputzari —irakasleenari nahiz ikasleenari— leku egingo diogu, baina puri-purian dauden beste gai batzuk ere ekarriko ditugu: eskoletako jolastokiei buruzko hausnarketak, jolasaren bidezko heziketa sortzailea edo Pikler-Loczy lan ildoa, esate baterako».
Agirrezabalak azpimarratu duenez, berrikuntzaz beteta etorriko dira aurtengo udako topaketak, ikastaroen ia erdiak berriak izango baitira, eta COVID-19ak eskatzen dituen babes neurrietara egokitu dituzte denak. Gainera, uztailaren 5ean «hausnarketa kolektibo bat» ere egingo dute: «Zaintza esperientziak ezagutuko ditugu, eta datorren ikasturtea ere gogorra izan daitekeela aurreikusirik, ikasturte honetako lezioak, ondo eginak eta hobetu beharrekoak jarriko ditugu mahai gainean».
Hurrengo ikasturterako, lau
Hik Hasi hurrengo ikasturtera begira ere jarrita dago. Agirrezabalaren hitzetan «indartu» egingo dute urte osoko formazio jarraitua, eta ikastaro bat gehiago eskainiko dute: pedagogia sistemikoko formazioa. Horretaz gain, Haur Hezkuntzako hezitzaileentzako graduondoko formazioa eta psikomotrizate erlazionalari buruzkoa ere emango dituzte, aurrez aurre. Komunikazio ez bortitzari buruzko beste ikastaro bat, berriz, online eskainiko dute. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198039/bera-bera-kopako-finalerdietarako-sailkatu-da.htm | Kirola | Bera Bera Kopako finalerdietarako sailkatu da | Irabazi egin dio Malagari (31-28), final-laurdenetan, eta Elx izango du kontrario bihar. | Bera Bera Kopako finalerdietarako sailkatu da. Irabazi egin dio Malagari (31-28), final-laurdenetan, eta Elx izango du kontrario bihar. | Super Amara Bera Berak Espainiako Kopako finalerdiak jokatuko ditu bihar Elxen aurka. Horretarako aukera irabazi du gaur, Malagari final-laurdenetan irabazita (31-28), Telden. Parekatua izan da partida, eta azken zortzi minutuetan erabaki da, Donostiako taldeak 7-4ko partziala egin diolako aurkariari.
Lehen zatian, larri antzean ibili da Imanol Alvarezen taldea. Jokoan ez horrenbeste, baina bai emaitzan. Izan ere, bitan izan da hiru gol atzetik. Malagak ezarri du erritmoa eta jokomoldea, eta Silvia Arderius erdikoaren trebeziarekin eta eraginkortasunarekin arazo franko eragin dizkio Bera Berari. Bizi jokatzea da Donostiako taldearen bereizgarria, eta gola sartzen ziotenean bakarrik lortu du baliatzea. Bestela, eraso estatikoan, sei seiren aurka, ez da eroso ibili, Mariane Fernandes izan ezik. Brasildarrak bost lau sartu ditu lehen zatian. Arazoa, dena dela, atzean zeukan Bera Berak, baina oztopoak oztopo, gol bat atzetik joan da atsedenaldira (13-14).
Bigarren zatia hasi eta segituan lortu du Bera Berak aurretik jartzea lehendabizikoz (15-14). Bi golen aldea ere izan du 40. minutuan, baita hirukoa ere handik bi minutura (20-17). Emaitza alde jartze horretan, erabakigarriak izan dira Adriana Cardosok elkarren segidan sarturiko hiru penaltia; baita atzetik aurrera erasoan azkar jokatzen segitzea ere, lehen zatian bezala, Malagak erasotik defentsarako bidean egin dituen jokalari aldaketak baliatuz. Bera Berak defentsa bizitu egin du, eta aurkaria lotzeko bideak txandakatu ere bai, Arderiusi buruz buruko zaintza ere egin baitio Esther Arrojeriak, tarteka. Baina oso ona da Bera Berako jokalari ohia, eta lortu du taldekideak jokoan berriz sartzea. 23na berdinduta heldu dira azkeneko hamabi minutuetara. Azkeneko berdintzea 24nakoa izan da, eta, hortik aurrera, Bera Bera nagusitu da. Malagak erasoan pare bat baloi une garrantzitsutan galtzeak ere lagundu du, eta garaipenak ez dio ihes egin Bera Berari.
Donostiarren artean golegilerik onena Fernandes izan da, zazpi gol sartuta. Partidako jokalaririk onenaren saria ere hari eman diote, Arderiusek gol bat gehiago sartu badu ere. Horrenbestez, Kopako azkeneko txapelduna kaleratu dute, eta kirol mendekua hartu ere bai. Izan ere, Superkopan espainiarrek irabazi zieten. Ligan, aldiz, Euskal Herriko taldea nagusitu da, eta zazpigarren titulua eskuratu. Hain zuzen, asteburu honetan Kopa irabazten badu, zazpigarrena izango du, Superkopak hainbeste. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198040/madarikazioa-apurtu-du-nizzolok.htm | Kirola | Madarikazioa apurtu du Nizzolok | Aurrenekoz irabazi du esprinter italiarrak Giroan, 11 aldiz bigarren izan eta gero. Hautagaiek atseden hartu dute, Zoncolanen bukatuko den etaparen bezperan. | Madarikazioa apurtu du Nizzolok. Aurrenekoz irabazi du esprinter italiarrak Giroan, 11 aldiz bigarren izan eta gero. Hautagaiek atseden hartu dute, Zoncolanen bukatuko den etaparen bezperan. | Aspalditik bilatutako saria lortu du Giacomo Nizzolok (Qhubeka), Italiako Giroko 13. etapa irabazita, Veronan. Italiarra zortzigarrenez ari da lehiatzen lasterketa, eta, 11 aldiz bigarren izan ostean, garaipen preziatua lortu du gaur; esprintean, nola ez. Mamirik gabeko etapa laua izan da, baina Nizzolok betirako gordeko du oroimenean. Haren ametsa zapuztear izan da Edoardo Affini (Jumbo Visma), azken uneko eraso indartsu batekin, eta soilik esprinter italiarrak aurreratu ahal izan du. Affiniren atzetik, Peter Sagan (Bora) sartu da. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan; Egan Bernal (Ineos) iritsiko da maglia arrosarekin bihar Zoncolanen bukatuko den etapa handira.
Simon Pellaud (Androni), Umberto Marengo (Bardiani) eta Samuele Rivi (Eolo) saiatu dira ihesean loria bilatzen. Hirugarrenez izan dira elkarrekin, tropelari aurrea hartuta. Pellaudek eta Marengok, berriz, bosgarren ihesaldia zuten bata bestearen ondoan. Haatik, ez dute elkar ondo hartu: lehenik, Pellaud saiatu da hirukotea apurtzen, helmugarako oraindik 130 kilometro gelditzen zirela, eta, gero, Rivik egin du eraso, 55 kilometro falta zirela.
Batera iraun dute, ordea, zazpi kilometro falta zirelarik tropelak irentsi dituen arte. Amaiera prestatzeko lanari ekin diote orduan azkarrenen taldeek. Azken hiru kilometroak zuzen-zuzenak ziren; beraz, bermatua zirudien esprintak. Affini handia egitear izan da, baina ziztu batean gainditu du Nizzolok.
Gaurko barealdiaren ostean, etapa erabakigarria jokatuko da bihar, Cittadella eta Zoncolan mendiaren artean. 205 kilometroko saio luzea izango da, eta, lehen 130 kilometroetan, laugarren mailako koska bat izango da oztopo bakarra. Ordea, gero bigarren mailako Rest igoko dute (10,5 kilometro eta %5,9eko pendiza), eta bukaeran, Zoncolan beldurgarria.
Zazpigarrenez bukatuko da Giroko etapa bat mendate horretan. Sutriotik hasita egingo da igoera; hala, txirrindulariek 14 kilometro eta %8,5eko pendiza duen horma topatuko dute. Bereziki gogorrak dira azken hiru kilometroak: %13koa da batez besteko pendiza, eta %20tik gorako zatiak daude. Lidergoan ondo sendotuta iritsiko da Bernal: 45 segundora du Aleksandr Vlasov (Astana), 1.12ra Damiano Caruso (Bahrain), 1.17ra Hugh Carthy (Education) eta 1.22ra Simon Yates (Bike Exchange).
Andre Greipelek esprintean irabazi du Andaluziako Itzuliko laugarren etapa, Alvaro Hodeg (Deceuninck) eta Mads Pedersenen (Trek) aurretik. Zazpigarren izan da Enrique Sanz (Kern Pharma). Miguel Angel Lopezek (Movistar) jarraitzen du lehen postuan. Burgosko itzulian, berriz, Anastasiia Chursina (Ale) izan da bigarren etapako garailea. 1.11 atera dio Alice Barnes (Canyon) buru izan duen tropelari. Euskal herritarrik ez da sartu hamar onenen artean. Alta, bosgarren egin du Bizkaia-Durangoko Sandra Alonsok. Elise Chabbey (Canyon) jarri da lider. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198041/mobilizazioa-eginen-dute-maiatzaren-29an-baionan-murgiltze-ereduaren-alde.htm | Gizartea | Mobilizazioa eginen dute maiatzaren 29an Baionan, murgiltze ereduaren alde | Frantziako Konstituzio Kontseiluaren erabakia salatu eta euskarazko irakaskuntza defendatzen segitzeko borondatea erakutsi dute Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek | Mobilizazioa eginen dute maiatzaren 29an Baionan, murgiltze ereduaren alde. Frantziako Konstituzio Kontseiluaren erabakia salatu eta euskarazko irakaskuntza defendatzen segitzeko borondatea erakutsi dute Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek | Prentsaurrekoa egin dute gaur arratsaldean Euskararen Erakunde Publikoa osatzen duten instituzioetako ordezkariek, Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek eta Euskalgintzako eragileek hizkuntza gutxituen legearen kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako erabakia salatzeko. Hitz gogorrak izan dituzte Frantziako Gobernuaren kontra eta Konstitzio Kontseiluaren kontra: «eskandalu bat da, jakobinoa da eta ideologikoa da». Mobilizazioa deitu dute maiatzaren 29rako, 16:00tan, Baionan.
Ebazpenak sortzen duen «insekuritatea» azpimarratu dute, baina Frantziako Gobernuaren gainean jarri dute etorkizunean gertatuko denaren ardura. Hau da, gobernuari dagokiola erabakitzea zer egin itunpeko eskolen kontratuekin. «Konstituzio Kontseiluak legearen artikulu baten kontra egin du, baina koadro orokorra ez du aldatzen», adierazi du Max Brisson Errepublikanoetako senatariak. Haatik, duda agertu dute heldu den ikasturtean eskola publikoan hasitako euskarazko irakaskuntza elebakarreko esperimentazioek segitzen ahalko duten.
Marie Andree Ouret Biga Bai guraso elkarteko lehendakariaren hitzetan hezkuntza sistema oso bat da «zalantzan» ezarria dena. Insekuritatea aipatu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. «Uste genuen lege hori aitzin-urratsa izanen zela, baina Seaskan usatuak gara insekuritatean aritzera. Badu 50 urte insekuritatean ari garela», adierazi du. «Lortu behar dugu hizkuntza ez oztopatzea erabaki horrekin». Orain arteko lanean segituko dutela erran du, eta heldu den ikasturtean Bardozeko ikastola irekiko dutela. «Orain arte, mobilizazioak antolatu ditugu eta orain ere horrela segituko dugu».
Murgiltze ereduaren defentsa
Banan bana hartu dute hitza hautetsiek Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpena salatu eta euskarazko irakaskuntza murgiltze ereduaren bidez eskaintzea defendatzeko. «Erabaki hau biziki arriskutsua da, kolpe gogorra da», adierazi du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak. Terminologia zehaztu du: «hauek ez dira tokiko edo eskualdeko hizkuntzak, hizkuntza gutxituak dira. Ahulen kontra indarra erakusten dute». EEPko lau kideetatik hiru elkartu dira gaur. «Ez dugu gehiago ulertzen zer egin behar dugun EEPn. Nola lan egin dezakegu erabaki honekin? Nora goaz? Galdera hauei erantzun behar diegu».
Max Brisson Errepublikanoetako diputatuaren hitzetan «helegitea ezarri duten diputatuek dute ardura osoa». Zehaztu du beraiek eman diotela «kolpe hau eskualde hizkuntzei». Helegitea Hezkuntza ministerioaren kabinetetik pilotatua izan dela berretsi du. «Horiek denek dute ardura». Urteetan tentsioak apaldu eta baretasunean oinarritutako politikak garatzen saiatzen direla erran du, zatiketak gaindituz. «Probokazio bat da. Euskal Herriak, bere hautetsien bidez, ez du halakorik onartzen» Murgiltze eredua ezinbestekoa dela erran du. «Modu batera edo bestera lortuko dugu murgiltze ereduaren garapena, itunpeko eskoletan eta eskola publikoetan». EEPren baitako hizkuntza politika partekatua kolokan dagoela erran du. «Maskarada honekin segituko ote dugu?»
Prozesu politiko baten bukaera dela erran du Mathieu Berge Akitania Berria eskualdeko hautetsiak. «Badu bi urte Frantziako Gobernua hizkuntza gutxituen kontra ari dela». Hezkuntza ministerioak azken urteetan izan duen jarrera salatu du, baita Emmanuel Macron Frantziako presidenteak legea promulgatzeko «azken unerarte» itxaron izana. «Nazionalismo jakobinoa» salatu du. «Mobilizatuak geldituko gara, lanean segituko dugu. Heldu den ikasturtean murgiltze ereduko klase gehiago ditugu irekitzeko». Alain Hiriart Hiriburuko auzapezaren iritziz, «gure oinarrizko eskubideen kontrako eraso bat da». Duela 60 urte ikastolak sortu zirenean baino «egoera okerragoa» dela erran du. |
2021-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/198042/rezusta-finalerdietara.htm | Kirola | Rezusta, finalerdietara | Bergarako atzelariak ez dio aukerarik eman Elezkano II.ari, eta 22-8 irabazi dio Buruz Buruko Txapelketako final-laurdenetan | Rezusta, finalerdietara. Bergarako atzelariak ez dio aukerarik eman Elezkano II.ari, eta 22-8 irabazi dio Buruz Buruko Txapelketako final-laurdenetan | Beñat Rezustak buruz buruko finalerdiak jokatuko ditu bigarrenez, azkenekoz halakorik egin eta lau urte gerora. Bergarako (Gipuzkoa) atzelariak nagusitasun osoz irabazi dio gaur Danel Elezkanori, Idiazabalen (Gipuzkoa), final-laurdenetako lehen partidan: 22-8. Rezustak Mikel Urrutikoetxea edo Iñaki Artola izango du aurkari finalerdietan. Baikoko bi pilotariak igandean ariko dira, Bilbon.
Erakustaldia eman du Rezustak, eta ez dio aukerarik eman Elezkano II.ari. Hankapean ibili du une oro. Dena egin du era ikusgarrian: pilota jo; gurutzatu; eta tantoa amaitu, dejadaz, horma-bikoz eta boleaz. Hamabost egin ditu guztira. Erne harekin. Sasoiz eta konfiantzaz lepo dago.
Bihar beste finalerdia geratuko da zehaztuta. Final-laurdenetako bi lehia jokatuko dituzte Donostian (17:30, ETB1): Jose Javier Zabaleta, Dario Gomezen aurka; eta, Joseba Ezkurdia, Jokin Altunaren kontra. Irabazleak elkarren aurka ariko dira. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198058/auzitegiek-hizkuntz-politikan-esku-hartzea-salatu-dute-bilbon.htm | Gizartea | Auzitegiek hizkuntz politikan esku hartzea salatu dute Bilbon | Paul Bilbao Kontseiluko lehendakariak azpimarratu du botere judizialak hizkuntz politikaren eskumena beretzat hartu nahi duela. | Auzitegiek hizkuntz politikan esku hartzea salatu dute Bilbon. Paul Bilbao Kontseiluko lehendakariak azpimarratu du botere judizialak hizkuntz politikaren eskumena beretzat hartu nahi duela. | Euskalgintzaren Kontseiluak deituta, 200 bat lagunek elkarretaratzea egin dute gaur 11:00etan Bilbon, Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiaren parean. Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean egin dute. Hasieran batean, auzitegi horrek Irungo Udaltzaingoaren (Gipuzkoa) lan deialdian euskara eskakizuna «diskriminatzailetzat» jo duela salatzeko deitua zegoen elkarretaratzea, baina atzo Frantziako Konstituzio Kontseiluak eman zuen ebazpenaren ondoren, botere judizialak hizkuntz politikan esku hartu nahi duela salatzeko protesta bilakatu da.
Paul Bilbao Kontseiluko lehendakariak azaldu du Irungoa ez dela gertaera bakan bat, eta gaineratu du azkenaldian hainbat auzitegitan ari direla euskaldunen hizkuntz eskubideak murrizteko ahaleginean. «Nafarroan izugarria da auzitegia hainbat udaletako plantilla organikoekin egiten ari dena. [Espainiako] Auzitegi Gorena behin eta berriro ari da hizkuntza gutxituak lehenesten dituzten erabakiak baliogabetzen». Esan du horren guztiaren atzean botere judizialak hizkuntz politika egiteko hartu duen joera bat dagoela, eta hizkuntz politikaren eskumena eurentzat hartzeko nahia salatu du: «Epaileen eta jurisprudentziaren bidez, legeen interpretazio are eta murritzagoa ari dira egiten, hizkuntz politikaren eskumena eurentzat hartzeko. Eskandaluzkoa da, eta atzo ikusi genuen kolpe horiek euskararen lurralde osoan ari direla gertatzen».
Euskaraz bizitzeko eskubideari galga jarri nahi zaiola esan du Bilbaok. «Euskaraz egin nahi dugu, eskubide bat delako, gure eskubide bat, eta horrek batu gaitu: euskaraz bizitzearen alde egoteak», esan du. Irungo kasuan epaia politikoa izan dela azaldu du: «Lehenik, epaia idatzi zuten, eta, gero, jurisprudentzia hautatu zuten, eta tokiko erakundeei eskumenak kendu dizkiete. Epaiak oso argi esaten du badagoela edozeren gainean dagoen printzipioa: herritarrei gaztelera ezagutzeko ezartzen zaigun derrigortasuna. Antza, hori nahikoa da eskubideen aldeko edozer neurri hartzeko. Gauza bera gertatu zen atzo Konstituzio Kontseiluak atzo hartutako erabakiarekin».
Bilbaok gogorarazi du tokiko erakundeei dagokiela hizkuntz politikaren eskumena eta salatu du auzitegiak gai horretan esku hartu nahi izatea: «Badirudi orain auzitegiak erabaki behar duela zein lanpostuk behar duen hizkuntzaren derrigorrezko eskakizuna, edo udaltzainak binaka joan behar duten, edo hirunaka, eta horien artean zeinek izan behar duen euskararen ezagutza».
Batera erantzuteko deia
Azkenik, eraso horiei guztiei batera erantzuteko deia egin du Bilbaok.«Batzea eta batasunetik erantzutea nahitaezkoa dugu. Kezkatuta gaude, oso, auzitegietatik datozen erabakiekin, izan ditzaketen ondorioekin. Horregatik erabaki genuen ahalik eta bizkorrena gaurko elkarretaratzea antolatzea. Berehalako erantzun sozialaren beharra ikusi genuen», azaldu du. Baina horrez gain, «inboluzioari» aurre egiteko erronka zehaztea eta ados jartzea dela gaineratu du. «Ezin dugu etsipenetik jardun, epaia besterik gabe onartu. Lan egin behar dugu, denok batera».
Bilbaok azaldu du Kontseilua azken hilabeteetan etorkizunari begirako bat lanketa bat ari dela egiten eragile askorekin, eta datozen egunetan plazaratuko duela. «Horrelako epaiak ahalbidetzen dituzten ahuleziak zeintzuk diren aurkitu behar ditugu», esan du. Eta estrategia bateratu baten beharraz ohartarazi du: «Eragile politiko, sindikal eta sozialek oinarrizko adostasun batera ailegatu behar dugu horrelako bidegabekeriei aurre egiteko». Bilkuran zeuden eragileak horretara deitu ditu, eta Kontseiluak konpromisoa hartu du lehen proposamen bat egiteko. «Ezin gara hurrengo epaiaren zain egon. Ekimena hartu behar dugu, eta Kontseiluak erantzukizunez jokatu nahi du». Izan ere, Bilbaoren ustez, auzitegietatik berri txar gehiago iritsiko dira, eta, horiei aurre egiteko, gaur zortzi Baionan murgiltze ereduaren alde egingo den mobilizazioan parte hartzera deitu du. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198091/bi-hildako-eta-zenbait-zauritu-iluntzean-arminonen-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Bi hildako eta zenbait zauritu iluntzean Armiñonen izandako auto istripu batean | Istripua atzo iluntzean izan zen. Sei lagun furgoneta batean zihoazen, AP-1 errepidean, Espainia aldera. Ibilgailua errailetik atera, eta irauli egin zen. | Bi hildako eta zenbait zauritu iluntzean Armiñonen izandako auto istripu batean. Istripua atzo iluntzean izan zen. Sei lagun furgoneta batean zihoazen, AP-1 errepidean, Espainia aldera. Ibilgailua errailetik atera, eta irauli egin zen. | Bi pertsona zendu ziren atzo iluntzean izandako auto istripu batean. Sei lagun furgoneta batean zihoazen, AP-1 errepidean, Burgos aldera (Espainia). Ibilgailua errailetik atera, eta irauli egin da Armiñondik hurbil (Araba). Furgonetan ziren bi lagun hil dira, eta beste laurak zauritu egin dira. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eman du ezbeharraren berri. Zehaztu dutenez, istripua gertatu ondoren, Ertzaintza eta osasun larrialdietako zenbait langile ezbeharra izandako lekura joan ziren. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198092/positiboen-ehunekoa-41-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positiboen ehunekoa %4,1 da Hego Euskal Herrian | Osasunbideak eta Osakidetzak 10.500 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta 427 kutsatu zenbatu. Hegoaldeko ZIUetan 142 lagun daude birusarekin erietxeratuta. | Positiboen ehunekoa %4,1 da Hego Euskal Herrian. Osasunbideak eta Osakidetzak 10.500 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta 427 kutsatu zenbatu. Hegoaldeko ZIUetan 142 lagun daude birusarekin erietxeratuta. | Egun bakarrean zenbatutako positibo kopuruak laugarren egunez jarraian gainditu du 400 kasuren langa. Zehazki, beste 430 kasu positibo atzeman zituzten ostiraleko testetan. Guztira, 10.481 diagnostiko proba egin ziren Hegoaldean, eta, beraz, %4,1 izan zen positiboen portzentajea. Hain zuzen ere, OME Osasunaren Munduko Erakundeak gehienezko mugarritzat ezarria duen langatik behitikoa da, beste behin. Erakundeak %5ean du zehaztua muga. Osakidetzak egindakoetan %4,4 da datua; Osasunbideak egindakoetan, %2,7.
Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian 221 positibo atzeman dira ostiralean; Gipuzkoan, 101; Nafarroan, 57, eta Araban 36.
Ospitaleei begira, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi dute atzo 46 lagun erietxeratu zituztela COVID-19aren sintomak larriagotuta. Gainera, zehaztu dute oraintxe bertan 142 lagun direla ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino bost gutxiago. Zehazki, apirilaren 9tik erregistratutako kopururik apalena da hori. Maiatza hasi zenetik, unitate horietan ospitaleraturik direnen kurba ia etenik gabeko beherako maldan da Hego Euskal Herrian. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198093/migratzaile-bat-hil-da-bidasoa-ibaian-ustez-itota-irunen.htm | Gizartea | Migratzaile bat hil da Bidasoa ibaian ustez itota, Irunen | Irungo Harrera Sareak jakinarazi duenez, bi migratzailek uretara salto egin dute, eta hilik aurkitu dute horietako bat. Elkarretaratzera deitu dute biharko. | Migratzaile bat hil da Bidasoa ibaian ustez itota, Irunen. Irungo Harrera Sareak jakinarazi duenez, bi migratzailek uretara salto egin dute, eta hilik aurkitu dute horietako bat. Elkarretaratzera deitu dute biharko. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, Santiago Aurrera irlan aurkitu dute gorpua, ibaian barrena zihoazen kayakista batzuek,11:00 aldera. Irungo Harrera Sareak zehaztu du zendu den pertsona hori migratzaile bat dela. Gainera, sarekoek emandako informazioaren arabera, beste migratzaile batek ere salto egin du uretara. Bigarren hori bizirik erreskatatu dute, gorpua aurkitu duten ibai ertz berean. 16 urteko gazte bat da. Sarekoen esanetan, uretara salto egin duten pertsona horiek igerian Hendaiara iristea zuten helburu.
Irungo Harrera Sareak elkarretaratze batera deitu du biharko; gorpua agertu den lekuaren inguruan eginen dute,11:30ean. Sarekoek galdegin dute heriotza ez dadila uler «migrazioaren sinonimotzat». Gainera, instituzioei eskatu diete «migrazioaren eta egin beharreko harreraren erantzukizuna» beren gain har dezatela. Adierazi dutenez, nahi dute «eskubideak sistematikoki urratzen dituzten muga horiei irtenbidea aurkitzeko» urratsak egin ditzatela. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198094/elak-ez-du-onartu-hampmren-akordioa-eta-greba-mugagabeari-eutsi-dio.htm | Ekonomia | ELAk ez du onartu H&Mren akordioa, eta greba mugagabeari eutsi dio | UGT eta CCOO sindikatuek ituna egin dute arropa konpaniarekin, 920 langile kaleratzeko edo haien lanaldiak txikitzeko. | ELAk ez du onartu H&Mren akordioa, eta greba mugagabeari eutsi dio. UGT eta CCOO sindikatuek ituna egin dute arropa konpaniarekin, 920 langile kaleratzeko edo haien lanaldiak txikitzeko. | Espainiako sindikatuek atzo H&M multinazionalarekin lortutako akordioaren ostean, ELAk greba mugagabearekin jarraitzea erabaki du, «enpleguak galtzearen aurka». Donostiako COS H&M dendako emakume langileak lanuzte mugagabean daude maiatz hasieratik, eta enpleguei eusteko protestan jarraituko dute, beraz, Madrilen ituna egin duten arren. ELAk salatu du enpresak aurkeztutako espedientea ez datorrela bat krisi ekonomikoarekin. «Alderantziz: H&M enpresa, oro har, errentagarria da, 2019an ia 22.000 milioi euro fakturatu eta 1.270 milioiko irabaziak izan baitzituen».
CCOOk eta UGTk arropa konpainiaren kaleratzeei oniritzia ematea erabaki zuten, atzo, kalte ordainak adostu ondoren. Espainian, Katalunian eta Euskal Herrian, 1.066ko lantaldea 349ko bihurtzeko erregulazioa dauka mahai gainean H&Mk. UGTk esan du kaleratze kolektiboa borondatezko irteeren bidez egingo dela, pizgarriak lagunduta.
ELAk uste du enpresak aurkeztutako argudioak balekotzat jo dituztela Espainiako sindikatuek; «argudio horien arabera, estatu osoan 920 langile kaleratuko dituzte erabat edo partzialki, eta horietatik 47 Hego Euskal Herrian». Sinatzaileek enpresaren argudioak ontzat emanda ondoren, «etorkizuneko kaleratzeei ateak ireki» dizkiete, ELAren arabera. «Horregatik, borroka sindikalean jarraituko dugu, bai eta borroka juridikoan ere, enplegua defendatzeko eta enpleguaren prekarizazioa ez ahalbidetzeko».
Arropa denden geroa
Donostiako COS H&Mren itxierak eragingo dituen kaleratzeaz gain, Nafarroan ere eragina izango du Suediako konpainiaren enplegu murrizketak. Itaroa (Iruñea) merkataritza zentroan dagoen saltokiko hiru langileri %20 murriztuko diete lanaldia: 30 ordutik 24ra jaitsiko zaie; beste hainbeste gertatuko zaie La Morea zentroko dendako beste bi langileri. Kaleratze ez legezkotzat konpentsatuko dira galdutako orduak, UGTren arabera. Hego Euskal Herrian, guztira, zortzi dendari eragingo die H&Mren berregituraketak, eta 229 langilek dihardute horietan. Enplegua galtzeko bidean dauden langileak edo lanaldia murrizteko arriskuan daudenak 47 dira.
H&M kateak egingo duen kaleratze kolektiboa ez da kasu bakarra sektoreak. Aitzitik, Internet sareko salmentak asko igo dira azken urteetan, eta, pandemiak bultzatuta, komertzio elektronikoak aurrera auso handia eman du azken urtean. Inditex erraldoiak, esaterako, saltoki ugari ixteko plan bat martxan jarri du, sare bidezko salmentak hauspotzearekin batera. Euskal Herrian, ia 80 dira enplegua arriskuan dutenak Inditexeko dendetan. 2022rako, salmenten %25 sarean egiteko plana bete nahi du Amancio Ortegaren konpainiak, eta dendak ixteko azeleragailuari sakatu dio. Azkenak, adibidez, Eibarko Stradivarius eta Garberako (Donostia) Zara Home dira. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198095/bera-bera-kopako-finaletik-kanpo.htm | Kirola | Bera Bera Kopako finaletik kanpo | Donostiako taldeak ezin izan du bere jokoa egin, eta 26-28 galdu du finalerdietan Elxen kontra. | Bera Bera Kopako finaletik kanpo. Donostiako taldeak ezin izan du bere jokoa egin, eta 26-28 galdu du finalerdietan Elxen kontra. | Bera Berak ezingo egindako denboraldi aparta biribildu. Liga irabazi eta gero, Espainiako Kopatik kanpo geratu da finalerdietan, Elxen kontra galdu eta gero: 26-28. Aurreko sasoiko Kopako borrero bera izan du Imanol Alvarezen taldeak. Orduan bezala, Herrialde Katalanetako taldeak ez dio utzi ohikoa duen jokoa egiten utzi Bera Berari. Apenas izan du kontraerasora ateratzeko aukerarik, eta geldikako erasoan ez du argitasunik izan. Atzo finalerdietako partidan zazpi gol egin zituen Mariane Fernandezek, bakarra egin du, adibidez. Gainera, donostiarrek hamasei baloi galdu dituzte.
Azaroaren 1etik partidarik galdu gabe zen Bera Bera, eta unerik txarrenean jaso du porrota. Dena den, ondo hasi dute neurketa donostiarrak: 6-3 jarri baitira aurretik. Baina ordutik aurrera gauzak okertzen zaizkio Bera Berari. Bost minutu egin ditu golik sartu gabe, eta Elx partida nahi zuen lekura bideratzen hasi da. Herenegun Malagaren kontra Silvia Arderiusekin gertatu bezala, taldeko jokalari ohi bat amesgaizto izan zen Bera Berarentzat. Ana Isabel Martinez. Denboraldi amaieran hartuko du erretiroa, eta partida ikusgarria jokatu du. Nahi bezala gidatu du bere taldea, eta zortzi gol egin ditu. Harekin batera erabakigarriak izan da Nicole Morales atezainaren geldituak eta Gabriela Bitoloren golak.
Atsedenaldian 16-18 zen atzetik Bera Bera. Baina final-laurdenetan ez bezala, bigarren zatian ezin izan dio buelta eman. Partida handia egiten segitu du defentsan Elxek, Imanol Alvarezen taldeari korrika egiteko aukerarik eman gabe, eta ondo kudeatu du bizpahiru goleko errenta. Gainera, defentsan Bera Bera ez da ohi bezain sendo aritu. Duela hiru aste ligan Elxek 20 gol egin zizkion, gaur zortzi gehiago.
Renata Arruda atera zen aulkitik, eta haren geldituek bizirik mantendu dute Bera Bera. Baina baloi galerek eta erasoan ez asmatzeak kondenatu dute. Hainbat ahalegin eta gero, gainera, Elxek lau golen errenta lortu zuen. Azken minutuetan arriskatu egin behar zuen ezinbestean Imanol Alvarezek erasoan, atezaina kendu eta zazpi jokalarirekin jokatuz. Baina alferrik izan zen. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198096/zortea-baino-gehiago-lanaren-ordaina.htm | Kirola | Zortea baino gehiago, lanaren ordaina | Lorenzo Fortunatok irabazi du Zoncolango maldetan, Italiko Giroan; Profesionaletako lehen garaipena du. Egan Bernalek lasterketako lidergoa sendotu du; Simon Yates, bigarren. | Zortea baino gehiago, lanaren ordaina. Lorenzo Fortunatok irabazi du Zoncolango maldetan, Italiko Giroan; Profesionaletako lehen garaipena du. Egan Bernalek lasterketako lidergoa sendotu du; Simon Yates, bigarren. | Epai kaskarra egin dio izenak. Lorenzo Fortunatok (Eolo-Kometa) irabazi du Italiako Giroko hamalaugarren etapa, eguneko ihesaldian sartu eta hura amaieraraino eramanda. Fortunatik gutxi izan du garaipenak; kilometro luzeetan ondutako lanak eraman du Zoncolango maldetan lasterketaren buruan egotera, eta azken kilometroetan amorerik eman ez izanak ahalbidetu dio helmugan besoak altxatzea. Zortedun baino, langile aritu da. Gorriz markatutako eguna zen Giroan, Italiako mendate mitiko eta gogorrenetariko batean amaitzen zelako etapa. Bisitariek jo mugan zuten Zoncolan, eta zer esanik ez italiarrek. Eolo taldeak agerian utzi du hori; gonbidatuta heldu da Girora, lehendabiziko aldiz, eta, galtzekorik gabe, apustu egin du, ihesaldian sartuta. Ondo atera zaio; %27ko maldak heldu aurretik bideratu dute emaitza ona, eta kokapenari zukua atera diote gero. Hamalau etapetatik zazpitan, eguneko ihesaldiko kide bat izan da garaile. Gaur, bere ibilbide profesionaleko estreinakoa lortu du Lorenzo Fortunatok. Haren atzetik sailkatu dira Jan Tratnik, 26 segundura, (Bahrein) eta Alessandro Covi (UAE), minutu batera. Eguneko ihesaldian 11 lagun pilatu dira, eta zortzi geratu dira Zoncolanen gora hasterako. Tartean ziren Sam Bennet (Deceuninck) eta Bauke Mollema (Trek-Segrafedo). Pixkanaka aletu da multzoa, eta bi lagun geratu dira azkenerako. Fortunato, eta Tratnik. Italiarrak piztu du txinparta, maldan gora, eta esloveniarrak eman dio segida. Haiek biak bakarrik geratu ostean, gorputza behartuta, pixkanaka aldea atera du Fortunatok, garaipena eskuratzeraino. Ausart jokatzearen saria Etapako lehen postuetan txirrindulariak helmugara bidean zirela, sailkapen nagusirako lehian makineria martxan jarri du Ineos-Grenadiersek. Gianni Moscon, Jonathan Castroviejo eta Jonathan Narvaez uztarri berean lotu, eta tropelari tiraka jarri da taldea. Helburu argia zuten; Egan Bernalek lidergoa indartzea. Taldeak bidea zabaldu du, eta kolonbiarrak errematatu du. Haien segidan izan dira Simon Yates (Bike Exchange), Hugh Carty (Education First), Alexander Vlasov (Astana) eta enparauak. Helmugarako kilometro bat falta zela, Yatesek egin du erasora. Britainia Handikoa makal aritu da orain artean, eta behar zuen arriskatu, baldin eta sailkapen nagusian ondo kokatu nahi bazuen. Multzoko denak utzi ditu atzean, liderra izan ezik. Bernalek ondo heldu dio Yatesi, eta ez dio tarterik utzi. Carthy eta Carusok ezin izan diete neurria hartu. Bien bitartean, Remco Evenepoel sufrikario betean zen Zoncolanen. Beste koska bat egin du atzera; jada, flandiarrak ez du zer eginik sailkapen nagusian. Yatesek, berriz, behetik gora egin du, orain arteko ezkutalditik aterata, eta ausart jokatzeak saria eman dio etapa amaieran. Bigarren dago sailkapen nagusian. Haren aurretik, mailarik onena erakusten ari da Bernal. Kolonbiarrak atzean utzi du Yates, maldan gora, eta elastiko arrosa lotzeko beste erakustaldi bat eskaini du Zoncolanen. Jardunaldiek aurrera, geroz eta bideratuagoa du garaipena. Lehen postuan sendo da Bernal; Yates du orain atzetik (1.33ra), eta Caruso da hirugarren (1.51ra). Vlasov laugarrena 1.57ra dago. Bihar hamabosgarren etapa jokatuko da, Zoncolango bi bizkorrenen herrialdeetan barrena. Italiako Giroak kiku bat egingo du Eslovenian, eta, hasi bezala, Italian amaitu. Txirrindulariek 147 kilometro osatu beharko dituzte, Grado eta Gorizia artean. Etapa ehiztarientzat aukerakoa da. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198097/urkullu-erabakia-kolpe-gogorra-da-iparraldean-euskararen-erabilera-normalizatzeko.htm | Gizartea | Urkullu: «Erabakia kolpe gogorra da Iparraldean euskararen erabilera normalizatzeko» | Eusko Jaurlaritzako lehendakariak bat egin du ebazpenaren ondorioz Euskal Herri osoan milaka lagunek agertu duten «kezka eta frustrazio» sentimenduekin. | Urkullu: «Erabakia kolpe gogorra da Iparraldean euskararen erabilera normalizatzeko». Eusko Jaurlaritzako lehendakariak bat egin du ebazpenaren ondorioz Euskal Herri osoan milaka lagunek agertu duten «kezka eta frustrazio» sentimenduekin. | Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen legearen harira emandako ebazpenak erreakzioak sortu ditu gaur ere. Bere iritzia azaldu du gaur Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, Twitterren idatzitako hainbat txiotan.
Besteak beste, Urkulluk adierazi du erabakia «kolpe gogorra» dela Iparraldean euskararen erabilera normalizatzeko eta berreskuratzeko. Hala izanik, gaineratu du Eusko Jaurlaritza bat datorrela Iparraldeko erakundeek eta hainbat herritarrek agertu duten kezka eta frustrazio sentimenduekin. «Europako Eskualde edo Hizkuntza Gutxituen Itunak, Frantziako Asanblea Nazionalak sinatu zuenak, euskara bezalako hizkuntzak aniztasunaren eta kultur aberastasunaren espresio direla eta babestuak izan behar direla dio», gogorarazi du Jaurlaritzako lehendakariak. Ildo horretan, hizkuntza horien ezagutza eta erabilera sustatzeak «Europako herrien aniztasunaren aitorpenean eta errespetuan sakontzea» dakarrela azpimarratu du. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198098/erabakitzeko-eskubidearen-aldeko-60-sinadura-bilketa-egin-dituzte.htm | Politika | Erabakitzeko eskubidearen aldeko 60 sinadura bilketa egin dituzte | Gure Esku-k sustatuta, askotariko jarduerak izan dira tokian toki, erreferendumaren alde. | Erabakitzeko eskubidearen aldeko 60 sinadura bilketa egin dituzte. Gure Esku-k sustatuta, askotariko jarduerak izan dira tokian toki, erreferendumaren alde. | Gure Esku-k, hainbat eragile biltzen dituen Hamaika Gara mugimenduaren bitartez, estatus politikoa erreferendum bidez erabakitzeko eskubidearen aldeko 60 deialdi antolatu ditu gaur Euskal Herriko hainbat hiri, herri eta auzotan, Indarrak batzeko garaia da, Elkar zainduz, ekin lelopean. Sinadura bilketak egin dituzte, eta horrekin batera, baita askotariko ekintzak ere, hala nola Hamaika Gara abestiaren dantza kolektiboak edota Altxa! ekitaldiaren proiekzioak. Antolatzaileen arabera, baliagarria izan da erabakitzeko eskubidearen aldeko mugimendua kalera ateratzeko berriz, eta horren inguruko parte hartzea sustatzeko.
Bilbon, esaterako, hamahiru auzotan egin dituzte deialdiak, eguerdi aldera, eta balorazioa «oso positiboa» izan da, Miriam Campos Bilboko Gure Esku-ko kideak azaldu duenez; besteak beste, mugimenduari ikusgarritasuna ematea lortu dutelako: «Berreskuratu ditugu giza katea egin zen garaiko sare batzuk, eta merezi izan du kalera ateratzeak, modu horretan jendeak gehiago ikusten gaituelako: hurbiltzen da, galdetzen du, sinatzen du». Dantzaren erronkarekin «asmatu» egin dutela ere nabarmendu du, eta modu egokia izan dela gazteengana iristeko: «Gazte askok beren erronka propio gisa hartu dute, eta dantza egin den auzo gehienetan gazteek antolatu dute».
Gasteizen ere hainbat taldetan jarri dira hiriaren erdigunean, eta «espero baino sinadura gehiago» lortu dituzte, Gotzon Berganzo Gasteizko Gure Esku-ko kideak jakinarazi duenez; arratsaldean dantza egin dute, eta 50 bat lagun batu dira. Berganzok ere kalera ateratzeko beharra azpimarratu du: «Garrantzitsua da presentzia izatea; jendeak ikus gaitzala».
Manifestuaren sinaduren bitartez, Euskal Herriko hiru esparru administratiboetako erakundeak «interpelatu» nahi dituzte, Berganzok azaldu duen moduan: «Helburua da haiek bultza dezatela erreferenduma, haiek dituztelako tresna egokiak hori gauzatzeko; guk aldarrikatu egiten dugu, besterik ez». Euskal Herriko lurralde guztiek erritmo berberak ez dituztela ulertuta, sinadurak Eusko Legebiltzarrean, Nafarroako Parlamentuan eta Euskal Hirigune Elkargoan une ezberdinetan aurkeztea aurreikusten dute.
Pandemiak bete-betean zipriztindu du Hamaika Gara egitasmoa; izan ere, manifestua eta sinadura bilketa iazko martxoaren 11n aurkeztu zituzten, eta handik hiru egunera ezarri zuten itxialdia Hego Euskal Herrian. Prozesua azaroan jarri zuten martxan berriro, eta gutxika berraktibatzea lortzen ari direla uste dute. «Kostatu zaigu kalera ateratzea, kristoren erronka izan da, baina pentsatzen dugu lortu dugula oinarria jartzea aurrera jarraitzeko, ekinbide gehiago antolatzeko, eta burujabetzaren eta erreferendumaren aldeko bidea egiteko», adierazi du Camposek.
Uztailaren 3an, Bilbon
Atzoko jarduerak Gure Esku-k abiatu duen mobilizazio zikloaren barruan kokatzen dira, beraz. Sinadura bilketekin eta gainerako jarduerekin «indarrak pilatzen» ari dira, eta hurrengo helburua uztailaren 3koa izango da: Bilboko itsasadar inguruan mobilizazio bat egingo dute, «kale okupazio» bat. Egitasmo «masiboa» izatea dute xede, betiere izurritearen egoerak ahalbidetzen badu. Osasun neurriak bermatuko dituztela ziurtatu dute. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198099/sufrituta-berriro-ere.htm | Kirola | Sufrituta berriro ere | Realak 0-1 irabazi dio Osasunari Sadarreko derbian, eta txuri-urdinak Europa ligan ariko dira datorren denboraldian, Liga bosgarren amaituta. Alexander Isakek sartu du partidako gol bakarra, 86. minutuan. | Sufrituta berriro ere. Realak 0-1 irabazi dio Osasunari Sadarreko derbian, eta txuri-urdinak Europa ligan ariko dira datorren denboraldian, Liga bosgarren amaituta. Alexander Isakek sartu du partidako gol bakarra, 86. minutuan. | Realak, iazko sasoian bezalaxe, ligako azken partidako hatsean lortu du Europa ligarako sailkatzea, Osasunari 1-0 irabazita, Sadarren. Oro har, Imanol Alguacilen taldea nagusi izan da partidan, baina gola sartzea izugarri kostatu zaio, harik eta 86. minutuan saria jaso duen arte, Alexander Isaken eskutik. Garaipenaren gola sartu du suediarrak, eta bigarren urtez jarraian Europa ligan ariko dira datorren sasoian. Egiari zor, txuri-urdinek buruan ondo iltzatuta izango dute aurtengo denboraldia.
Jagoba Arrasatek eta Imanol Alguacilek zelairatu dituzten hamaikakoei lehen begirada emanda, nabari zen zein taldek zuen gehiago jokoan; hots, Realak. Gorritxoei dagokienez, Unai Garciak, David Garciak eta Kike Barjak soilik errepikatu dute postua. Etxekoek puntuen premiaren behar handirik ez zutela eta, Arrasatek denboraldian gutxi jokatu duten jokalariei eman die aukera. Alguacilek, berriz, sasoiko azken zatian klarion zorrotzarekin arbelean marraztu izan ohi duen taldea zelairatu du gaur, azken partidarekin alderatuta bi aldaketa egin dituen arren; batetik, eskuin hegalean Cristian Portu ezarri du, eta Adnan Januzaj aulkian utzi; eta, bestetik, Martin Zubimendik hartu du euskarri lanetarako ardura, Asier Illarramendiren ordez.
Demaren atarikoan, Orioko teknikariak argi esan zuen Reala ez zela jolasera joango Iruñera, eta Jorge Figueroa Martinez epaileak txistua jo orduko baieztatu da hori. Hasiera-hasieratik, baloiaren jabetza Realaren aldekoa izan da, eta, ibilian-ibilian, txuri-urdinek izan dituzte partidako lehen abaguneak; lehenengoan, Alexander Isakek erdiraketa pozoitsua bezain zitala egin du, eta Osasunako atzelariek hala moduz urrundu dute; bigarren aukera are handiagoa izan dute donostiarrek. Portuk eskuin hegaletik erdiraketa paregabea egin ostean, Ander Guevarari oinetara heldu zaio baloia, penalti puntuaren inguruan zegoela. Gasteiztarrak, ordea, baloia gora bidali du.
Osasunako jokalariak atzean sartuta zeuden, eta nola edo hala kontraerasoan atera nahi zuten baloia. Reala, berriz, serio atera zen zelaira, eta soseguz zebiltzan donostiarrak, batez ere eskuinetik sortutako ahaleginen bitartez. Atea zulatzea falta zitzaien, ordea. Partidak aurrera joan ahala, Realari jokoa nahasi zaio, Osasunaren mesederako; urrats bat aurrera egin du, harik eta Alex Remiroren atera aurrenekoz iritsi diren arte. Kike Barjak sekulako zartakoa eman dio baloiari, baina langatik gora joan zaio. Lehen zatiko hondarrean, Arrasateren taldea indar nahiz gogortasun handiarekin lehiatzen ari zen, baina erasoan ez zebilen fin. Huts eta huts heldu dira atsedenaldira.
Realaren erauntsia
Osasunak bigarren zatia kementsu hasteko xedez, Berriatuako entrenatzaileak Jon Moncayola sartu du zelaira, Lucas Torroren ordez. Bigarren aldaketa, ordea, uste baino lehenago egin du Arrasatek. Unai Garciari, ezker belauna soropilean kateatu zaio, eta halabeharrez, zelaia utzi behar izan du. Jonas Ramalhok ordeztu du.
Aldaketak aldaketa, Realak hartu du demaren lema, eta aurkariaren areara ere sarriago heltzen zen, Mikel Oiartzabalen eskutik; bi aukera garbi izan ditu, baina kamuts aritu da eibartarra. Joko argirik egin gabe ere, Reala zen nagusi, eta aukerak ere bata bestearen atzetik izan dituzte Alguacilen jokalariek. David Silvak pase ederra bidali dio Isaki, baina aurrelari suediarrak area barruan eskuinez gurutzatuegi jaurti du. Handik gutxira, protagonistak ziren bi jokari horiek aurreko rolak ordezkatu dituzte; Isakek mimo handiz bidali dio baloia Silvari, baina espainiarrak zerura bidali du. Alguacilek txinpartari hauspo gehiago eman nahi zion, eta Ander Barrenetxea, Carlos Fernandez eta Adnan Januzaj atera ditu zelaira, eta Oiartzabal, Silva eta Portu bidali aulkira. Enegarrenez, gola sartzeko zorian izan da Reala; Fernandezek aukera paregabea izan du area txikian, baina zutoinaren ondotik joan zaio baloia. Osasuna gogotik ari zen sufritzen, eta sekulako erauntsia jasotzen ari zen bisitarien partetik.
Kosta ahala kosta, donostiarrek gola behar zuten Europa ligako postua ziurtatzeko; izan ere, Galiziatik ez zetorren albiste onik; Betisek 3-2 irauli baitu markagailua Celtaren aurka, eta, egoera horretan, Europatik at ziren txuri-urdinak. Emaitza horren jakinaren gainean zeudela, bai zelaian bai aulkian urduritasuna gehiago azaleratu zaie Realeko jokalariei, baina azken minutuetan ez dute iparra galdu, eta, ekinaren ekinaz, saria jaso du Realak 86. minutuan. Januzaj maisua da eskuinetik erdiraketak egiten, eta, aukera izan duenean, gozo-gozo jarri du baloia arean; izan ere, han zegoen Isak, zain. Aztia da horrelako jokaldietan, eta suediarrak denboraldi osoan argi erakutsi du gol sena baduela. Indarra eta arima jarri ditu baloia errematatzeko, eta nola ez, sareetara bidaltzeko. Zoramena Realeko taldekideen artean, gol horrek eman baitio bigarren urtez jarraian Europan aritzeko aukera. |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198100/erantzukizun-politikoak-eskatu-dituzte-zaldibarko-auziaren-harira.htm | Gizartea | «Erantzukizun politikoak» eskatu dituzte Zaldibarko auziaren harira | Manifestazioa egin dute Zallan. Jaurlaritzak ardura hartu ez izana salatu dute. | «Erantzukizun politikoak» eskatu dituzte Zaldibarko auziaren harira. Manifestazioa egin dute Zallan. Jaurlaritzak ardura hartu ez izana salatu dute. | Zaldibar Argitu plataformak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak deituta, manifestazioa egin dute gaur arratsaldean Zallan (Bizkaia), Zaldibarko zabortegiko hondamendiaren kudeaketa salatu eta «erantzukizun politikoak argitzeko» eskatzeko. Eusko Jaurlaritzari leporatu diote Verter Recycling enpresari ardura egotzi eta erantzukizuna saihestu nahi izatea: «Eusko Jaurlaritzaren utzikeriaren aurrean, erantzukizunak eskatzen jarraituko dugu».
Hamabost hilabete dira Zaldibarren hondakindegia amildu zela. Bi langile desagertu ziren hondamendian: Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Sololuzeren gorpuzkiak joan den abuztuan aurkitu zituzten, eta Eusko Jaurlaritzak joan den astean iragarri zuen Beltranenak bilatzeko lanak bertan behera uztea erabaki zuela. Manifestazioan erantzukizunak eskatu eta Beltranen senitartekoei elkartasuna adierazi die.
Zaldibar Argitu plataformak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak Jaurlaritzaren jokabidea kritikatu dute. Azaldu dutenez, enpresak badu «ardura zuzena» gertatutakoan, baina Jaurlaritzari zegokion enpresaren jarduera kontrolatzea, eta ez zuen «ezer» egin, 2016tik zabortegia «arrisku larrian» zegoen arren.
Zaldibar Argitu plataformak azpimarratu du zabortegiaren hondamendiak «ez zuela gertatu behar», eta eragotz zitekeen zerbait zela. Salatu dute hondakinen kudeaketaren inguruan ez dela hausnarketarik edo norabide aldaketarik egin. «Herritarrek pauso argiak eta erabakiak behar dituzte Zaldibarren gertatutakoa ez errepikatzeko. Ez dugu onartuko gure arduradun politikoek beste alde batera begiratzen jarraitzea eta hain modu arduragabean jokatzea».
Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunaren arabera ere, «ezinbestekoa» da erantzukizun politikoak argitzea eta «azken ondorioetaraino» iristea, «jazotakoaren egia ezagutzeko, justizia egiteko eta hondamendia berriro ez errepikatzeko bermeak egoteko». |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198101/manex-agirre-eta-martin-abarrategi-nagusitu-dira-arabako-binakakoan.htm | Kultura | Manex Agirre eta Martin Abarrategi nagusitu dira Arabako binakakoan | Aramaioko bikoteak irabazi du Arabako Binakako Bertsolari Txapelketa. Haien atzetik sailkatu dira Unai Anda eta Iñaki Viñaspre, eta Manu Bendala eta Oihane Perea bikoteak. | Manex Agirre eta Martin Abarrategi nagusitu dira Arabako binakakoan. Aramaioko bikoteak irabazi du Arabako Binakako Bertsolari Txapelketa. Haien atzetik sailkatu dira Unai Anda eta Iñaki Viñaspre, eta Manu Bendala eta Oihane Perea bikoteak. | Aramaiora joan da Arabako aurreneko txapel bikoitza: Manex Agirre eta Martin Abarrategi gailendu baitira Arabako Binakako Bertsolari Txapelketaren finalean. Saio borobila josi dute biek ala biek, eta zortzi punturen aldearekin nagusitu zaie Unai Anda eta Iñaki Viñaspre bikoteari. Hirugarrenak izan dira Manu Bendala eta Oihane Perea, aldiz.
Bi urtetik behin egiten den banakako bertso txapelketak behar zuen aurten Araban, baina izurriaren eraginez, formatuz aldatzea erabaki zuten antolatzaileek. Banaka lehiatu beharrean, binaka lehiatu dira bertsolariak txapel bikoitzaren bila. Apirilaren 17an Izarran hasi, eta Araian, Oionen, Amurrion eta Gasteizen saio bana egin ondoren, gaur egin dute finala Legution. 200 lagun elkartu dira, elkarrekiko distantzia gordeta izan bada ere. Oholtzan, sei lagun, hiru bikote izan dira lehian, eta bi txapel jokoan.
Elkar besarkatuz, hunkituta jaso dute txapela Agirrek eta Abarrategik. Aurrenekoak Aramaioko bertso eskolari eskaini dio garaipena: «Pandemiaren erantzun gisa/ ere balio du hara/ hemen ezin da funtzionatu/taldean ez baldin bada», kantatu du. Bigarrenak, aldiz, senitartekoei, ingurukoei eta kantukideari eskaini die: «Banatu nahian gure txapela/ behar ditut konpas ta erregela/ bateko eta besteko/ asko baitut eskertzeko».
Hala geratu da sailkapena:
1.- Manex Agirre-Martin Abarrategi- 828 puntu
2.-Unai Anda eta Iñaki Viñaspre- 820 puntu
3.-Manu Bendala eta Oihane Perea 816 puntu |
2021-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/198102/etxeak-bizitzeko-direla-aldarrikatu-dute-ehunka-pertsonak-donostian.htm | Gizartea | Etxeak bizitzeko direla aldarrikatu dute ehunka pertsonak Donostian | Herritarren eskubideak babestuko dituen bestelako etxebizitza politika bat eskatu dute. | Etxeak bizitzeko direla aldarrikatu dute ehunka pertsonak Donostian. Herritarren eskubideak babestuko dituen bestelako etxebizitza politika bat eskatu dute. | Herritar guztiek etxebizitza duin bat izateko eskubidea dutela aldarrikatzeko atera dira gaur kalera ehunka donostiar. Etxeak bizitzeko, ez negoziorako! lemapean, «larrialdi» gisara definitzen duten arazoari aurre egiteko bestelako etxebizitza politika bat eskatu dute, hiriko hamabost eragilek deituriko manifestazioan.
Gros, Erdialdea eta Parte Zaharra zeharkatuta, protesta udaletxe pareraino eraman dute, eta, hor, Donostiako herritarren etxebizitza eskubideak urratzen dituzten arazoak zerrendatu dituzte: «Etxeak bizitzeko direla aldarrikatzeko elkartu gara gaur hemen, nazkatuta gaudelako herritarren oinarrizko eskubide batekin negozioa egitea babesten duten politikekin».
Agerraldi horretan gogoratu dute azken urteetan etxebizitzaren prezioak eta bereziki alokairuarenak «gora eta gora» egin dutela hirian, eta egungo egoera datuekin islatu dute: Donostian, 90 metro koadroko pisu batek 460.000 euro balio du batez beste, eta alokairuan, berriz, tamaina bereko etxebizitzak hilero 1.323 euroko prezioa dauka.
Halako baldintzek herritarren bizitzan duten eragina nabarmenduz, dagoeneko «belaunaldi oso batek bere burua hiritik joatera behartua ikusi duela» azpimarratu dute, gazte donostiarrei erreferentzia eginez. Eta, galera horrekin batera, auzoek pixkanaka beren bizilagunen arteko sareak, harremanak eta nortasuna «desegiten» dituztela ohartarazi dute.
Halaber, etxebizitzaren arazoarekin loturiko errealitate gordinena kalean bizi dena izanik, Donostian etxerik gabeko ehunka pertsona daudela ere salatu dute, eta instituzioei beren ardura ez betetzea leporatu diete: «Erakunde publikoetatik ez da nahikoa egiten egoera tamalgarri eta lotsagarri honi behar bezalako erantzuna emateko. Ez dugu onartzen aberatsez harrotzen den eta miseriari ez ikusiarena egiten dion eredua».
Azken urteetan hiriko hainbat eraikinen jabetzarekin egin diren funts putreen aurka ere agertu dira manifestazioan, Blackstone, Sareb eta Azoraren kontrako oihu ugarirekin. Hain zuzen, protestak Azorakk Groseko Galtzada Nagusian erositako eraikina igaro duenean, Saretxe taldeko hainbat ekintzailek «auzodefentsa» aldarrikatzen zuen pankarta bat eskegi dute bere terraza batetik, manifestarien txaloen artean.
Era berean, «Donostia orekatua eta bizigarria» eraikitzeko bidean, desazkunde turistiko bat garatzeko beharra ere aipatu dute, turismo ereduaren eta «etxebizitza larrialdiaren» arteko lotura azpimarratuz: «Turistifikazioak hotel eta pisu turistiko bihurtu ditu bizitzeko behar ditugun etxeak».
«Herritar aktibazioaren» bila
Etxebizitza eskubidearen aldeko manifestazioa hainbat arlotan jarduten duten hiriko hamabost eragilek deitu dute, atzokoaren bitartez «herritar aktibazio bat» sortzeko itxaropenarekin: «Antola gaitezen gure bizitzak gure eskuetan hartzeko eta hiria saldu eta erosi nahi dutenak geldiarazteko».
Izan ere, jokoan dagoena arazo indibidualetatik harago doan zerbait dela ohartarazi dute, eta arazoa «gizarte osoarena» dela gogoratu: «Hiriaren elitizazioa, gazteriaren kanporatzea, espekulatzaileen botere pilaketa eta auzo komunitateen desegitea gertatzen ari da [...]. Jokoan dagoena gure bizitzak eta gure ingurukoenak baldintzatuko dituen hiri eredua da». |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198133/reala-b-eta-amorebieta-bigarren-mailara.htm | Kirola | Reala B eta Amorebieta, Bigarren Mailara | Igotzeko beren kanporaketa erabakigarriak gainditu dituzte. Reala B 2-1 nagusitu zaio Algecirasi, luzapenean, eta Amorebieta, 0-1 Badajozi. | Reala B eta Amorebieta, Bigarren Mailara. Igotzeko beren kanporaketa erabakigarriak gainditu dituzte. Reala B 2-1 nagusitu zaio Algecirasi, luzapenean, eta Amorebieta, 0-1 Badajozi. | Gutxienez hiru talde izango dira datorren denboraldian Espainiako Bigarren Mailan. Eibar, Reala B eta Amorebieta. Eibar mailaz jaitsi da, eta beste biek balentria egin zuten atzo. Txuri-urdinen bigarren taldeak Bigarren Mailan jokatuko du 60 urteren ondoren. Amorebieta, berriz, estreinakoz ariko da maila horretan. Gaur laugarren talde bat gehitu daiteke zerrenda horretara, Athletic B-k Burgosen aurka izango baitu jokoan igoera.
Realarentzat egun biribila izan zen atzokoa. Izan ere, lehen taldea Europa ligarako sailkatzeaz gain, Reala B bigarren mailara igo zen. Ikusgarria Xabi Alonsoren taldeak egin zuena, luzapnean 2-1 menderatu baitzuen Algeciras. Txuri-urdinak ziren faborito, eta ez zuten huts egin. Nahikoa zuen luzapena berdinduta amaitzea, baina, 108. minutuan, Ion Karrikaburuk garapenaren gola sartu zuen. Ahoz aho dabilen aurrelariak.
Lehen zatian kontrolpean izan zuen lehia Realak, eta Rober Navarrok eta Julen Lobetek aukera izan zuten Xabi Alonsoren taldea aurretik jartzeko. Baina ez zen horrela izan, eta, bigarren zatiaren hasieran, zorigaiztoko jokaldi batean Ezkurdiak gola ezin zuen bere atean.
Talde gaztea da Realaren bigarrena, baina une horretan jokalariek eskarmentu handia erakutsi zuten. Gai izan ziren behera ez egiteko, eta 64. minutuan lortu zuten berdinketa. Jordi Figuerasek egin zuen bere atean, Aldasororen erdiraketa batean. Reala ondo aritu zen, eta merezi zuen garaipena. Baina 85. minutuan Algeciras gola egitear egon zen. Ayesaren gelditu batek saihestu zuen.
Luzapanera iritsi zen neurketa. Realak nahikoa zuen berdintzea, bere multzoan lider geratu baitzen liga erregularrean. Baina irabazteko grina izan da denboraldi osoan txuri-urdinen ezaugarri nagusia, eta atzo beste behin erakutsi zuten. Hala, Karrikaburu agertu zen 108. minutuan; bizkarrez baloia jaso, buelta eman, eta gola sartu zuen. Denen ahotan zebilen aurrelaria, eta atzoko golarekin are gehiago.
Amorebietak balentria egin zuen. Izan ere, Bigarren B Mailako aurrekontu txikienetakoa izanda, igotzea lortu du. Balentria hori handiagoa izan da kontuan hartuta Badajozen aurka lortu zuela, talde horren zelaian. Badajoz zen faborito argia, baina 22. minutuan Iker Bilbaok sartutako golak hankaz gora jarri zituen aurreikuspen guztiak. Ondo baliatu zuen aldaratze bat gola egiteko. Iñigo Velez de Mendizabalen taldeak egindako partida hasiera onaren saria izan zen.
Hortik aurrera, ondo estutu behar izan zituen hortzak. Izan ere, Badajozek hartu zuen patidaren ekimena, eta, espero bezala, aurrera egin zuen. Baina, defentsako lan onari esker, minutuak aurrera joan ziren eta Espainiako taldeak ez zuen aparteko arriskurik sortu. Sortu zuenean, gainera, Mikel Saizar atezaina agertu zen. Ikusgarria izan zen 75. minutuan egin zuen gelditua. Urrritxen denboraldi historiakoa izango da hurrengoa. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198137/ezer-gertatu-izan-ez-balitz-bezala.htm | Iritzia | Ezer gertatu izan ez balitz bezala | Ezer gertatu izan ez balitz bezala. | Ezer gertatu izan ez balitz bezala agurtu du, irribarrea ezkututzat hartuta, biek ezagutzen duten —eta beraien artean gertatu denari buruz ezertxo ere ez dakiela dirudien— hirugarren pertsona baten aurrean. Bazekien lehenago edo beranduago gertatuko zela. Orain parean daukanak ez zuela azken «utz nazazu behingoz bakean» hura errespetatzeko inolako asmorik eta, tamalez, bien lan esparruak berak nahiko lukeena baino askoz ere gertuago daudela elkarrengandik. Behin baino gehiagotan irudikatu izan du momentua; askotariko eszenatokiak imajinatu ditu, askotariko erreakzioak bere gorputzean. Herio batean ikusi izan du bere burua, amorruak bere bidea egiten zuen bitartean sentitzen eta pentsatzen zuen guztia oihukatuz, parekoari ezertarako tarterik utzi gabe.
Ez zuen aurreikusi, ordea, orain parean daukanak hirugarren pertsona baten konpainia balia zezakeenik normaltasun osoa antzeztuz bere ondoraino hurreratzeko. «Egun on, ederra dago eta! Zer moduz zaude?». Ez zuen aurreikusi orain parean daukanaren jokamoldea hain perbertsoa izan zitekeenik; horren fin neurtu zezakeenik noiz bai eta noiz ez, zenbateraino bai eta zenbateraino ez. Zementu lehortuak hartu dizkio zainak; izotzak larruazaleko ehun guztiak. Guztiz paralizatuta gelditu da.
Ezer gertatu izan ez balitz bezala agertu zen han, berak goizero-goizero hamaikak aldera ebaki bat eskatu ohi zuen tabernan. Tabernaria ezagun gisa definitzetik lagun gisa definitzera eraman zuen egunerokoak. Laneko zaratatik ihesi joan ohi zen berarengana. Eta on egiten zion ordu erdi inguruko su-etenak. Bigarren egunez jarraian barraren ertzean topatu zuenean ulertu zuen zertan ari zen tabernariarekin hain abegikor agertzen zen gizon hura. Goizetan hara joateari utzi zion. Badaki noizbait tabernaria topatuz gero kontatu egin beharko diola gertatutakoa. Berez ez zuen horretarako asmorik, baina behartuta sentitzen da orain. Kontatu ezean, gizonari emango dio enegarrenez arrazoi isiltasunak. Gaur, astearte eta ostegunero moduan kiroldegira zihoala, atariko bankuan topatu du, egunkari bat eskuetan zuela, patxadatsu. Bere presentziak aztoratuta isuri ditu lehen izerdi tantak. Bihar, akaso, bost urteko semea agertuko zaio piruleta bat eskuetan duela, poz-pozik, eta gozokia nondik atera duen galdetzean gizon batek oparitu diola kontatuko dio.
Ezer gertatu izan ez balitz bezala hitz egiten du. Ezer gertatu izan ez balitz bezala aipatu du neskaren izena berriro. Nik ezer jakingo ez banu bezala. Testuingurua baliatzen ari da bere alde; nire erantzun posibleak neutralizatzeko. Jende gehiago ere badago tartean, eta argi dauka ez dudala giroa zapuzteko ausardiarik izango. Niri buruzko zerbait aipatu du, gainerakoen belarrietan hutsala izan daitekeen zerbait, eta neskak kontatu diola gehitu du jarraian. Nik badakizkit elkarrekin zeuden bitartean neskari egindakoetatik batzuk; pasarte batzuen berri izanda neurtu dezaket nik ez dakidan beste guztiaren larritasun maila. Berak ere badaki nik badakidala. Badaki baietz, eta badakit. Badakit, ustez behintzat, jada ez daudela elkarrekin. Harremana etetea erabaki zuela neskak duela ez horrenbeste. Bigarrenez aipatu du neskaren izena. Oporretara joango omen dira elkarrekin, oraindik ez dakitela nora baina... Beste kide batek furgonetarekin joateko moduko bi leku proposatu dizkio. Isilik geratu naiz; nahasita. Neskaren izenak oihartzun egiten dit oraindik barruan. Badakit nahita aipatzen duela nire aurrean. Komunera altxatu naiz.
Ez dira guardia zibilak, militarrak edo gugandik hain urrun kokatzen ditugun izaki maltzurrak. Hementxe bertan, gugandik gertuen, dena delako harreman baten bukaera onartu nahi ez duten hiru gizon baino ez dira. Hiru emakumek hartutako erabakia errespetatu nahi ez, eta gidaliburu bereko jokamoldeak dituztenak. «Burua galdu» dutenez, emakume horien ingurua inbaditzen ari direnak.
Ez dakit ziur zenbat urte ote genituen lagun batek bere mutilarekin zuen harremana etetea erabaki eta mutilak kalean zehar jarraitzen ziolako bere etxera laguntzeko txandak egiten hasi ginenean. | |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198138/protesta-egin-dute-azpeitian-ertzaintzak-larunbatean-lau-gazte-atxilotu-ostean.htm | Gizartea | Protesta egin dute Azpeitian Ertzaintzak larunbatean lau gazte atxilotu ostean | Izarraizko Atea parkean bilduta zeuden hainbat gazte, eta Ertzaintza iristean, istiluak hasi ziren. Atxilotuak aske daude jada. GKSk, Ernaik eta Bilduk Ertzaintzaren jokabidea gaitzetsi dute, eta EAJk poliziak babestu ditu. | Protesta egin dute Azpeitian Ertzaintzak larunbatean lau gazte atxilotu ostean. Izarraizko Atea parkean bilduta zeuden hainbat gazte, eta Ertzaintza iristean, istiluak hasi ziren. Atxilotuak aske daude jada. GKSk, Ernaik eta Bilduk Ertzaintzaren jokabidea gaitzetsi dute, eta EAJk poliziak babestu ditu. | Jendetza elkartu zen atzo arratsaldean Azpeitian, Jazarpen polizialik ez! Burgesiaren erasoaldia gelditu lelopean. Larunbat gauean Ertzaintzak kalean jai giroan zeuden gazteen aurka kargatu izana eta lau gazte atxilotu izana salatu zuten. 19 urteko, 18 urteko, 15 urteko eta 14 urteko gazteak eraman zituzten atxilo, desordena publikoa egotzita.
Protestaren antolatzaileek salatu zutenez, Ertzaintzak erabili zuen indarkeria «aurrez kalkulatutakoa» izan zen. Azaldu zutenez, gazte kuadrilla bati «mehatxua» egin zien poliziak, eta larunbat arratsaldean Ertzaintzaren istiluen aurkako taldeak zeuden herriko hainbat lekutan.
Atzo arratsaldeko protesta, Azpeitian. GEDAR
Ertzainek «muturreko biolentzia» erabili zutela adierazi zuten. Besteak beste, apar balak erabili zituztela salatu zuten. «COVID-19aren pandemiaren harira, politikariek polizia baliabideak handitu dituzte, eta sektore sozial desberdinen aurkako eraso eta kriminalizazio saiakerak handitu dituzte».
Ernaik eta EH Bilduk ere salatu zuten larunbatekoa «aurrez antolatutako polizia dispositiboa» izan zela. «Pandemia egoeran urtebete pasa daramagu jada, eta oraindik ez dira gai izan egoerari adarretatik eusteko. Aginpide guztia Espainiar Estatuari utzi eta hark esandakoei men egitera mugatu da Eusko Jaurlaritza. Hala, ez du pauso bakar bat ere eman herritarren egoera honi aurre egiteko baliabideak eskaintzeko garaian», irakur daiteke Ernairen oharrean. «Utzi gazteak jipoitzeari eta har itzazue behingoz geure bizi baldintzak hobetzeko neurriak, poltsikoei begirako politikak egin beharrean herriarentzako egin ezazue lan».
Ertzaintzaren esku hartzea erabat lekuz kanpokoa eta «neurrigabea» izan zela salatu du Bilduk, eta polizia eredua aldatzeko beharra agerian uzten duela.
Azpeitiko EAJk, ordea, Ertzaintza naiz Udaltzaingoa babestu zituen, «bizikidetza arauak betearazteko» eginiko lanarengatik.
Istiluak izan ziren larunbat gauean Azpeitian (Gipuzkoa). Gauerdiak jota, hainbat gazte zeuden bilduta Izarraizko Atea parkearen inguruan, eta, uztarria.eus hedabidearen arabera, Ertzaintza iritsitakoan hasi ziren tirabirak. Poliziak jakinarazi du lau lagun atxilotu zituela, haietako bi adin txikikoak (14 eta 15 urteko bi mutil), eta hiru agente zauritu zituztela. Atxilotuak aske daude jada.
Ertzaintzak azaldu duenez, poliziek defentsak erabili behar izan zituzten lekua hustutzeko, eta, besteak beste, foam jaurtigaiak baliatu zituzten gazteak sakabanatzeko. Haien arabera, 300-400 gazte artean zeuden han, «kale zurrutean, musika ozen jarrita eta suziriak piztuta».
Ertzaintzaren hainbat ibilgailu ibili ziren Azpeitian, eta irudiak zabaldu dira sare sozialetan. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198139/aiaraldeko-greba-batzordeak-mobilizazioak-eta-lanuzteak-egitera-deitu-du-ekainaren-2rako.htm | Ekonomia | Aiaraldeko Greba Batzordeak mobilizazioak eta lanuzteak egitera deitu du ekainaren 2rako | 'SOS Aiaraldea' lelopean, lau orduko lanuzteak egingo dituzte eskualdean, eta manifestazioak Amurrion eta Laudion. Eskualdea «etorkizunik gabe» geratzen ari dela salatu nahi dute. | Aiaraldeko Greba Batzordeak mobilizazioak eta lanuzteak egitera deitu du ekainaren 2rako. 'SOS Aiaraldea' lelopean, lau orduko lanuzteak egingo dituzte eskualdean, eta manifestazioak Amurrion eta Laudion. Eskualdea «etorkizunik gabe» geratzen ari dela salatu nahi dute. | «Gaur, etorkizunera begira, eskualdeko fronteak bide berri bati ekin dio». Aiaraldeko Greba Batzordea osatzen duten eragileek hala adierazi dute gaur Amurrion egindako ekitaldian. Argi utzi dute eskualdearen etorkizuna «kezkagarria» dela, besteak beste, enpresen itxierengatik, kaleratzeengatik, lan baldintzen prekarizazioagatik eta erakundeek «eskualdearen aldeko apustu sendorik egiten ez dutelako»: «Etorkizunik gabe geratzen ari gara».
Hori salatzeko, mobilizazioak iragarri dituzte datorren ekainaren 2rako. Lau orduko lanuzteak egingo dituzte (10:00etatik 14:00etara), baita manifestazio bana ere Laudion eta Amurrion. Laudiokoa 11:00etan izango da, eta Amurriokoa 19:00etan.
Agerraldian azaldu dute egoerari «eskualde gisa» erantzuteko asmoa dutela. Izan ere, hainbat arlotako eragileek osatutako sare zabal bat osatu dute Aiaraldean: tartean daude enpresetako langile batzordeak, sindikatuak, gazte mugimendua, mugimendu feminista, pentsiodunak eta abar.
Horregatik deitu dute ekainaren 2ko greba sektore guztietan. «Indar erakustaldi bat egitea» da asmoa, eta eskualdeko eragile eta pertsona guztiei mobilizazioetan parte hartzeko eskatu diete. «Aiaraldea larrialdi egoeran dago. Babes dezagun gure etorkizuna» esanez amaitu dute agerraldia. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198140/bilbo-basketek-acb-ligan-segituko-du.htm | Kirola | Bilbo Basketek ACB ligan segituko du | Bilbo Basketek irabaztea nahikoa zuen ACBn jarraitzeko, eta aise gailendu zaio Joventuti. Estudiantes jaitsi da mailaz. | Bilbo Basketek ACB ligan segituko du. Bilbo Basketek irabaztea nahikoa zuen ACBn jarraitzeko, eta aise gailendu zaio Joventuti. Estudiantes jaitsi da mailaz. | Retabet Bilbo Basketek bere esku zuen ACB ligan segitzea, eta lortu du helburua. Joventut baino gehiago izan dira bilbotarrak (94-73), eta goren mailan segituko du Alex Mumbruren taldeak. Joventutek ez zuen ezer jokoan, jada sailkatuta dago kanporaketetarako, eta kantxan argi ikusi da bietako zer taldek behar zuen gehien garaipena.
Etxeko taldeak hasieratik utzi ditu argi bere asmoak (9-0 irabazten hasi da), eta hirugarren laurdenean bideratu du neurketa, hiruko jaurtiketetan oinarrituta. Mumbruren taldeak 9 jaurti ditu hirugarren laurdenean, eta 7 sartu. Bilbo Basketeko jokalari onenak, gaur, Jenkins (13 puntu eta 6 errebote) eta Brown (11 puntu eta 3 asistentzia) izan dira.
Horiek horrela, beste urtebetez ACB ligan jarraituko du Bilbo Basketek, eta Madrileko Estudiantesek LEB mailan jokatuko du datorren urtean.
Baskonia eta GBC
Baskoniak, atzo, Valentziak Fuenlabradaren aurka galtzea behar zuen laugarren izateko, baina ez zen hala izan. Gaur Manresaren pabiloian jokatuko dute arabarrek (18:30). Dusko Ivanovicek Achille Polonararen hutsunea izango du, orkatilan min baitu. Youssoupha Fall itzuliko den ere zalantza dago. Baskonia ez dago bolada onean: azken lau partidetatik bakarra irabazi du, eta suspertu beharra du kanporaketei begira.
Acunsa GBCk, berriz, ez du ezer jokoan: gaur esango dio agur ACB ligari. Andorran jokatuko du Marcelo Nicolaren taldeak (18:30), eta amaiera duina eman nahiko dio denboraldiari, garaipen bat lortuz. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198141/hegoaldean-300-positibo-baino-gutxiago-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Hegoaldean 300 positibo baino gutxiago atzeman dituzte | Martxoaren 15etik kopuru hori baino gutxiago atzematen den lehen aldia da: 298 kasu positibo atzeman dituzte. Positibo eman dute proben %4,2k. | Hegoaldean 300 positibo baino gutxiago atzeman dituzte. Martxoaren 15etik kopuru hori baino gutxiago atzematen den lehen aldia da: 298 kasu positibo atzeman dituzte. Positibo eman dute proben %4,2k. | Pixkanaka, ari dira iristen pandemiaren garapenari buruzko datu positiboak. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 298 kasu positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian. Aurretik, egun bakarrean zenbatutako positibo kopuruak lau egunez jarraian gainditu du 400 kasuren langa.
Denera 7.035 proba egin zituzten, eta ondorioz positibo emandako proben ehunekoa %4,2 a da. Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 149. Gipuzkoan 78 izan ziren, Nafarroan 41, eta Araban 27.
Nabarmen arintzen ari dena erietxeetako presioa da. Beheranzko joera agerikoa da maiatz hasieratik. Izan ere, ordutik, apaltzeak ez du izan aparteko etenaldirik. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 29 lagun ospitaleratu zituzten, eta, guztira, 416 gaixo daude zentroetan sartuta. Horietako 275 gela arruntetan daude; 141 dira, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198142/campenaertsek-irabazi-du-giroko-etapa-zoroa.htm | Kirola | Campenaertsek irabazi du Giroko etapa zoroa | Aurten zortzigarren aldiz, eguneko ihesaldia iritsi da helmugara. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan, baina seigarren zen Buchmannek Giroa lasterketa utzi du. | Campenaertsek irabazi du Giroko etapa zoroa. Aurten zortzigarren aldiz, eguneko ihesaldia iritsi da helmugara. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan, baina seigarren zen Buchmannek Giroa lasterketa utzi du. | Victor Campenaerts izan da indartsuena Italiako Giroko 15. etapan. Etapa zoroa izan da, eta denetik izan du: euria, anbulantziak, erretiroak... nahaste horretan eguneko ihesaldia heldu da helmugara beste behin —aurten zortzigarren aldiz—, eta Campenaertsek ondo jokatu ditu bere kartak azken kilometroetan.
Liderraren taldea garailearengandik 17 minutura heldu da. Ineosek erritmo lasaia ezarri du pelotoian, eta kilometro asko falta zirenean argi zegoen jada garaipena ihesaldikoren batentzat izango zela.
Txirrindulariek bazekiten garrantzitsua zela ihesaldian sartzea, eta lehen metrotik hasi dira lehian. Hori dela eta, lasterketa hasi eta bost kilometrora eroriko handi bat izan da pelotoian, eta lau txirrindularik utzi behar izan dute lasterketa, tartean Emanuel Buchmann sailkapen nagusiko seigarrenak.
Lasterketa berriz abiatu denean hamabost gizonek osatu dute ihesaldia. Igotzaile onak zeuden tartean —Mollema, Cataldo eta Hermans, besteak beste—, eta lauan indartsuak direnek bazekiten amaierako aldapak iritsi aurretik egin behar zutela euren jokaldia. Horregatik apurtu du taldea Campenaertsek hogei kilometro falta zirenean. Orduan agertu da euria ere, baina ez da erorikorik izan.
Harekin ihes egindakoek ez diote erlojupekoan espezialista den txirrindulariaren joari eutsi, eta, helmugara Riesebeekekin heldu den arren, hark ez du Campenaertsen garaipena zalantzan jartzeko indarrik izan.
Bihartik aurrera, mendia
Orain arte denetik izan du Giroak, baina oraindik mendiko etapa bakarra izan dute txirrindulariek. Aurtengo aldirako halako bost etapa daude programatuta, eta haietako lau datorren astean izango dira, azkenengoan.
Bernal liderra itxura sendoa ematen ari da, eta Ineosek lasterketa kontrolpean duela dirudi une oro. Ikusteko dago azken etapetan ere segurtasun bera erakutsiko duen kolonbiarrak. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198143/estatu-sekretuak-desklasifikatzeko-eskatu-du-egiari-zor-ek-txirritari-egindako-omenaldian.htm | Politika | Estatu sekretuak desklasifikatzeko eskatu du Egiari Zor-ek Txirritari egindako omenaldian | 1976ko apirilean hil zuen Guardia Zibilak Bernardo Bidaola, ETA (pm)-ko beste hiru kiderekin batera Hegoaldera pasatzen ari zirela. Tolosan (Gipuzkoa) egin diote omenaldia. | Estatu sekretuak desklasifikatzeko eskatu du Egiari Zor-ek Txirritari egindako omenaldian. 1976ko apirilean hil zuen Guardia Zibilak Bernardo Bidaola, ETA (pm)-ko beste hiru kiderekin batera Hegoaldera pasatzen ari zirela. Tolosan (Gipuzkoa) egin diote omenaldia. | «Umiliagarria da GALekin edo Batallon Vasco Españolekin izandako harremanagatik kondenatutako zenbait politikarik kartzelan Altsasuko gazteek baino denbora gutxiago pasatu izana. Umiliagarria da gure senideak hil zituztenak kondekoratzea, eta haiei bizi guztiko ordainsariak ematea». Eneko Etxeberriaren hitzak dira, Jose Miguel Etxeberria Naparra-ren anaiarenak, gaur Tolosan Bernardo Bidaola Txirrita-ri Egiari Zor fundazioak egin dion omenaldian esandakoak.
Omenaldia Bidaolaren hilketaren 45. urteurrenaren harira antolatu dute. 1976ko apirilean, Txirrita Sara (Lapurdi) eta Etxalar (Nafarroa) arteko mugan desagertu zen, ETA (pm)-ko beste hiru kiderekin batera, eta hilik agertu zen handik egun batzuetara. Garai hartan, Guardia Zibilak aditzera eman zuen bere buruaz beste egin zuela, baina 2018an egindako autopsiak argitara atera zuen ez zela hala izan: «45 urte luze pasatu dira jada, eta oraindik ezkutuan dirau desagertu eta gorpua agertu arteko egun horietan gertatu zenaren egiak», azpimarratu dute fundazioko kideek.
Hori dela eta, Egiari Zor-ek dei egin die «Espainiako Estatuari eta hura sostengatzen duten indar politikoei» ezkutuan mantendu duten informazioa desklasifikatu dezaten, eta, «behingoz, dagozkien ardurak euren gain har ditzaten».
Euskal Herriko erakundeei ere mintzatu zaizkie, eta esan dute beharrezkoa dela urratsak egitea Txirrita «estatuaren biolentziak» hil zuela aitortzeko, «horretarako nahikoa froga badagoelako». Egiari Zor-eko kideen iritziz, memoriak izan behar du «hamarkadetan bizitako biolentzia bortitza berriro errepikatuko ez dela bermatzeko oinarria».
Elkarbizitza demokratikoa
Ekitaldian hitza hartu dutenek azpimarra berezia egin dute elkarbizitza demokratikoaren eraikuntzan: «Beste ezeren gainetik, aldarrikatu nahi dugu ezinezkoa dela etorkizuneko elkarbizitza demokratikoa eraikitzea heriotza horiek, eskubide urraketa larri horiek aintzat hartzen ez baditugu, aitortzen ez baditugu».
Ramon Agirre musikariaren doinuek girotu dute ekitaldia, baita Joanes eta Xabat Illarregiren bertsoek ere. Tolosako udala osatzen duten hiru talde politikoetako ordezkariak izan dira.
Basoan utzitako kasua
BERRIAk 2016ko maiatzean argitaratu zuen Txirritaren kasuaren inguruko erreportaje luze bat, hilketaren 40. urteurrenean. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198144/artolak-urrutikoetxea-kanporatu-du.htm | Kirola | Artolak Urrutikoetxea kanporatu du | Datorren larunbatean jokatuko du Buruz Buruzko txapelketako finalerdia Rezustaren aurka. | Artolak Urrutikoetxea kanporatu du. Datorren larunbatean jokatuko du Buruz Buruzko txapelketako finalerdia Rezustaren aurka. | Iñaki Artola Buruz Buruko txapelketako finalerdietarako sailkatu da. Alegiarrak ikuskizuna eman du gaur Bizkaia pilotalekuan, eta Mikel Urrutikoetxeari aise gailendu zaio (7-22). Datorren larunbatean Beñat Rezustaren aurka jokatuko du Iruñeko Labriten.
Irabazten hasi da Urrutikoetxea (2-0), baina hortik aurrera Artola nagusi izan da kantxan. 4-13 jarri da aurretik, eta ia erabakita utzi du lehia ordurako. Lehia berdindua espero zen bi pilotari horien artean, baina denean gailendu zaio gipuzkoarra bizkaitarrari, eta ez du une batean ere neurketari buelta emateko imintziorik egin Urrutikoetxeak.
Gauzak hala, erabakita daude aurtengo Buruz Buruko txapelketako finalaurrekoak. Batetik, lehen aipatu bezala, Rezustak eta Artolak jokatuko dute elkarren aurka, eta, bestetik, Zabaletak eta Altunak jokatuko dute datorren igandean, Bizkaia pilotalekuan. Finala ere Bilbon izango da, ekainaren 13an. |
2021-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/198145/artolak-urrutikoetxea-kanporatu-du.htm | Kirola | Artolak Urrutikoetxea kanporatu du | Datorren larunbatean jokatuko du buruz buruzko txapelketako finalerdia, Rezustaren aurka. | Artolak Urrutikoetxea kanporatu du. Datorren larunbatean jokatuko du buruz buruzko txapelketako finalerdia, Rezustaren aurka. | Iñaki Artola buruz buruko txapelketako finalerdietarako sailkatu da. Alegiarrak ikuskizuna eman du gaur Bizkaia pilotalekuan, eta Mikel Urrutikoetxeari aise gailendu zaio (7-22). Datorren larunbatean Beñat Rezustaren aurka jokatuko du, Iruñeko Labriten.
Irabazten hasi da Urrutikoetxea (2-0), baina, gero, Artola nagusi izan da kantxan. 4-13 jarri da aurretik, eta ia erabakita utzi du lehia ordurako. Lehia berdindua espero zen bi pilotari horien artean, baina denean gailendu zaio gipuzkoarra bizkaitarrari, eta Urrutikoetxeak ez du une batean ere neurketari buelta emateko imintziorik egin.
Horiek hala, erabakita daude aurtengo buruz buruko txapelketako finalaurrekoak. Batetik, lehen aipatu bezala, Rezustak eta Artolak jokatuko dute elkarren aurka, eta, bestetik, Zabaletak eta Altunak jokatuko dute datorren igandean, Bizkaia pilotalekuan. Finala ere Bilbon izango da, ekainaren 13an. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198146/bielorrusiak-hegazkin-bat-lurreratzera-behartu-du-kazetari-bat-atxilotzeko.htm | Mundua | Bielorrusiak hegazkin bat lurreratzera behartu du, kazetari bat atxilotzeko | Roman Protasevitx da atxilo hartu dutena, Aleksandr Lukaxenkoren gobernuarekin kritikoa izateagatik ezaguna. Minskek defendatu du «nazioarteko araudia errespetatu» duela. | Bielorrusiak hegazkin bat lurreratzera behartu du, kazetari bat atxilotzeko. Roman Protasevitx da atxilo hartu dutena, Aleksandr Lukaxenkoren gobernuarekin kritikoa izateagatik ezaguna. Minskek defendatu du «nazioarteko araudia errespetatu» duela. | Roman Protasevitx erbesteratutako kazetaria atxilotu zuten atzo Minskeko aireportuan. Ryanair konpainiaren hegaldi bat Greziatik Lituaniarako bidea egiten ari zela, Bielorrusiako Gobernuak bonba abisu bat zegoela jakinarazi zien hegazkineko gidariei; gerrako hegazkin bat bidali zuen haien bila, eta Minsken lurreratzera behartu zuen. Orduan atxilotu zuten Protasevitx.
Ryanairrek azaldu duenez, «hegazkinarentzat arriskutsua zen» mehatxu baten berri eman diete Bielorrusiako agintariek, lur hartzera behartu aurretik. Dena den, jakinarazi dute hegazkinean ez zutela ezer berezirik aurkitu, eta, hainbat orduz lurreratuta egon ondoren, lehengo bideari berrekin zion airekoak; hori bai, Protasevitx gabe. Gerora, konpainiaren buruzagi Michael O'Learyk Newstalk Breakfast Irlandako Errepublikako irratsaioari adierazi dio airekoan Bielorrusiako segurtasun agentziako lau agente egon zitezkeela: «Uste dugu KGBko agente batzuk hegazkinetik jaitsi zirela».
Adierazpen horrek baieztatu egingo luke atxiloketaren ostean zabalduriko informazioa; alegia, hegazkinak Minsketik Vilniuserako bidea hartu zuenean Protasevitxez gain beste lau bidaiari ere falta zirela. Oraingoz, Bielorrusiako agintariek ez dute informaziorik eman kazetariaren egoeraz, ezta deliturik leporatu dioten ere.
Atxilotua Telegram mezularitza aplikazioko Nexta kanalaren sortzaile eta zuzendarietako bat izan zen —egun Belamova kanalaren parte da—, eta, hain justu, Nexta garrantzitsua izan zen Aleksandr Lukaxenko presidentea berriz hautatua izan eta geroko protestak koordinatzeko. Telegramen, Nextak Lukaxenkoren aldekoei egotzi die hegazkina bahitzea Protasevitx atxilotzeko: «Heriotza zigorra ezarriko diote Bielorrusian».
Gertakariaz, Minskek argudiatu du ez dagoela «zalantzarik nazioarteko araudia errespetatu» dutela hegazkinak lur hartzeko eskatzean; Anatoli Glaz Atzerri Ministerioaren bozeramaileak esan duenez, Bielorrusiak «modu arduratsuan» jardun du, eta hitzeman du «erabateko gardentasuna» izango dutela auziaz aritzean: «Egoera nahita politizatu dute».
Hori bai, Glazren arabera, hegazkinean Protasevitx egoteak ez du zerikusirik izan airekoak lur hartzea behartzearekin, azaldu baitu «erabakia arazoen berri eman zuen gailua laguntzeko» hartu zutela: «Oinarririk gabeko akusazioak entzuten ari gara».
Izan ere, hegazkinaren lurreratze behartuak kritika handiak eragin ditu, batez ere nazioartean. Airekoa EB Europako Batasuneko estatu kide batetik bestera zihoala kontuan harturik, talde komunitarioarena izan da lehen erreakzio esanguratsua; Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek, esaterako, esan du «gaur arte halakorik sekula gertatu gabea» zela.
Agintariak ohartarazi duenez, zer gertatu den aztertuko dute gaur eta bihar Bruselan egitekoa den ezohiko goi bilkuran: «Gertaera ez da ondoriorik gabe geratuko», adierazi du ohar baten bitartez; hala, baliteke Europar Kontseiluan bilduko diren estatuburuek eta gobernuburuek Lukaxenkoren kontrako zigor ekonomiko gehiago adostea, haren kontrako presioa handitzeko. Hori nahi du Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak, gaur adierazi duenez.
Nazioarteko ikerketa baten eskariak
Bien bitarterako, EBko diplomaziaburu Josep Borrellek nazioarteko ikerketa bat eskatu du, gertaturikoa argitzeko: «Bielorrusiako agintariek arriskuan jarri dute bidaiarien eta eskifaiaren segurtasuna».
Bide beretik jo du AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkari Antony Blinkenek, Protasevitx libre uzteko exijitu baitio Bielorrusiari; horretaz gain, jakinarazi du EBko, Greziako eta Lituaniako agintariekin koordinatzen ari dela, eta hura ere gaia nazioarteko aire garraio erakundeetan aztertzearen alde agertu da, hegazkina desbideratzeko erabakia gezurrezko bonba abisu batean oinarritu delako.
Jean-Yves Le Drian Frantziako Atzerri ministroak, berriz, EBko 27 estatu kideen «erantzun irmo eta batua» eskatu du gaurko hitzordurako, eta Heiko Maas Alemaniakoak, gertatutakoa ezin dela geratu «ondorio argirik gabe».
Nazioarteko beste hainbat buruzagik ere gaitzetsi dute atxiloketa; besteak beste, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak eta Grezia eta Lituaniako gobernuek; azken horrek bere aire eremua itxi die Bielorrusia igaroko duten hegazkin guztiei, eta Atzerri Ministerioak herritarrei gomendatu die herrialde horretara ez joateko.
Bielorrusiak iazko azaroan sartu zituen Protasevitx eta Stepan Putilo (Nextaren beste sortzailea) «ekintza terroristetan» parte hartu dutenen zerrendan; aurretik, abuztuan, Lukaxenkok hauteskundeak irabazi zituen, botoen %80 eskuratuta –1994. urtetik dago boterean–.
Hurrengo hilabeteetan protestak izan ziren herrialdean, hauteskundeak iruzur bat izan zirela salatzeko, eta 30.000 lagun inguru atxilotu zituzten; egun, oposizioko buruzagi ezagunenak espetxean edo erbestean daude. Horietako garrantzitsuenak, Svetlana Tikhanovskaiak, bere herrialdeko agintarien kontrako zigor ekonomiko gehiago agintzera eta ikerketa bat abiatzera deitu du: «Estatu terrorismoa izan da».
Moskuk, Lukaxenkoren aliatu nagusienak, berriz, adierazi du ez dela «presakako baloraziorik egin behar», eta Sergei Lavrov Atzerri ministroak bere egin ditu Minsken asmoak: «erabateko gardentasuna» erakusteko asmoa dutenez, oraindik goizegi dela kritikarik egiteko.
Evo Moralesena oroitarazi du
Gertakariak Evo Morales Boliviako presidente ohiari gertaturikoa oroitarazi du. 2013ko uztailean, Moskutik zetorrela, Moralesen hegazkinak Vienan lurreratu behar izan zuen, Italiak, Frantziak, Espainiak eta Portugalek aire eremua itxi ziotelako Amerikara bueltan egin beharreko bidean. Edward Snowden AEBetako zerbitzu sekretuetako langile ohia zeramalako zurrumurrua zabaldu zen, eta garai hartan Boliviako estatuburu zena hamahiru orduz eduki zuten aireratu ezinda.
Bitarte horretan, Austriako aireportuko zerbitzuek hegazkina miatu zuten, eta zurrumurrua gezurra zela frogatu. «Hamahiru orduz ia bahituta eduki nautela esango nuke», adierazi zuen Moralesek. Boliviako agintariak ez ezik, Latinoamerikako asko ere sutu zituen Europako herrialdeen jarrerak; azkenean, barkamena eskatu zioten. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198147/hamalau-pertsona-hil-dira-alpeetako-teleferiko-bat-amilduta.htm | Mundua | Hamalau pertsona hil dira Alpeetako teleferiko bat amilduta | Hildakoen artean haur bat dago, eta beste bat hil edo bizi dago. Kable bat hautsi zen, eta segurtasun sistemek ez zuten funtzionatu. | Hamalau pertsona hil dira Alpeetako teleferiko bat amilduta. Hildakoen artean haur bat dago, eta beste bat hil edo bizi dago. Kable bat hautsi zen, eta segurtasun sistemek ez zuten funtzionatu. | Alpeetako Maggiore Lakuko Stresa eta Mottarone estazioen arteko teleferikoaren kabina bat amildu zen atzo, eta hamalau pertsona hil ziren. Kabinari eusten zion kablea apurtu zen, baina segurtasun sistemek ez zuten funtzionatu, Carabinieriren arabera.
Baso batean erori zen kabina. Lekukoek esan dutenez, soinu ozen bat entzun zen, eta kabinak atzera egin zuen azkar. Gero, teleferikoen zutabea jo zuen, eta amildu.
Bi haur bizirik erreskatatu zituzten, 9 eta 5 urtekoak, eta Turingo erietxe batera eraman zituzten. Horietako bat hil egin zen handik gutxira, eta bestea hil edo bizi dago.
>Erreskate lanen une bat. Italiako suhiltzaileak>
Kabina helmugatik 300 metrora zegoela gertatu zen ezbeharra, ibilbidearen punturik altuenetako batean. Hildako kopurua handiagoa izan zitekeen. Izan ere, normalean, halako kabinek 40 pertsona eraman ahal dituzte, baina, koronabirusarengatik harturiko neurriengatik, hamabost pertsona bakarrik eraman zezakeen.
Teleferikoa 2014. urtean itxi zuten goitik behera aztertzeko, eta 2016ko abuztuan zabaldu zuten berriz. Berritzeko lanetan lau milioi euro gastatu zituzten.
Italiako gobernuburu Mario Draghik «samin handia» adierazi zuen atzo.
>Bi haur zauriturik atera zituzten hondakinetatik. Horietako bat erietxean hil zen gero. Italiako Suhiltzaileak> |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198148/baigorri-eta-ortzaizeko-euskara-aztertu-du-zuazok-liburu-batean.htm | Gizartea | Baigorri eta Ortzaizeko euskara aztertu du Zuazok liburu batean | Hizkuntzalariak ‘Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara’ liburua argitaratu du. Euskalkiaren gramatika, sintaxia eta hiztegia landu ditu. Hilaren 28an aurkeztuko du, Baigorrin, 18:00etan, Herriko Etxean. Aldudeko ibarrean ere ariko da berantago. | Baigorri eta Ortzaizeko euskara aztertu du Zuazok liburu batean. Hizkuntzalariak ‘Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara’ liburua argitaratu du. Euskalkiaren gramatika, sintaxia eta hiztegia landu ditu. Hilaren 28an aurkeztuko du, Baigorrin, 18:00etan, Herriko Etxean. Aldudeko ibarrean ere ariko da berantago. | Sarako euskararekin egin zuen bezala duela bost urte, Baigorri eta Ortzaize eskualdeko euskara aztertu du azken bi urte hauetan Koldo Zuazo hizkuntzalariak (Eibar, Gipuzkoa, 1956). Azterketa honen emaitza argitaratu du Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara liburuan, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ikertuz sailean plazaratu berri duena. Tokiko euskalkiaren gramatika eta sintaxia landu ditu, xeheki, eta hiztegi aberats bat osatu. Liburua maiatzaren 28an aurkeztuko du, Baigorrin. Ondoko lana, berriz, Barkoxeko euskarari buruzkoa izanen du.
Lekuko hiztunekin grabaketak eginez hasi zen Zuazo 2018an. Oren bat eta oren eta erdi arteko 29 grabaketa egin zituen hilabete bat eta erdiz, eta etxera itzuli horien aztertzeko. Ondoko bi urteetan, grabaketa zenbaitekin segitzeaz gain, Baigorri eta Ortzaize ibarretako lagun talde batekin segitu du azterketa lana.
Azterketa sakona eginik, bere ondorioak atera ditu hizkuntzalariak. Horietarik bat, Luis Luziano Bonapartek XIX. mendean egin zituen euskalki bereizketei buruzkoa da. “Gaur egun, ez dut batere argi ikusten Bonapartek bereizi zituen mendebaleko behe nafarra eta ekialdeko behe nafarra euskalkien arteko aldea”, dio Zuazok, liburuko sartze hitzetan.
Hots, Lapurdiko ekialdetik Zuberoa arteko eremu zabalean “egitura bereko euskara egiten” dela. Ezaugarri batzuk aipatu ditu: hitz hastapenean x– erabiltzearena; xori, ximinia, eta ez tx-rekin, beste lekuetan bezala. Halaber, aditzetan: emaiten, erraiten, egoiten; ez baita berdin egiten Lapurdi mendebalean —erraten, ematen, egoten—, konparazione. “Ikusten da Lapurdiko mendebalean egon dela Gipuzkoako eta Nafarroako eragin bat”.
Halako batasun bat ikusten du, beraz, Ipar Euskal Herriko eremu zabal batean. “Nahiko argi ikusten dugu guk orain hitz egiten ditugun dialektoak Erdi Aroan sortutakoak direla. Ematen du ezaugarri horien sorgunea Lapurdiko kostaldea izan zitekeela eta hedatu zirela Lapurdi osora eta Nafarroa Beherera. Batzuk Zuberoara ere bai, baina ikusten da Zuberoa aspalditik ibili dela bere kasa”.
Bonapartek beti, bereizi zituen Garazi eta Baigorriko euskarak xuka formarengatik. Zuazok dio ez dela aski bi euskalki direla errateko. “Ortzaize, Baigorri eta Garaziko euskara berdintsua dela ikusi dut. Jendea xuka mintzatzen denean, hizkuntzak hartzen du beste kolore bat, baina ez zait iruditzen ezaugarri bakar bategatik bi euskalki bereiz daitezkeenik”, erran du.
Zuazok uste du bat-bederak guti aski duela bestea sailkatzeko eta norbere euskalkikoa ez den hitz bat entzun orduko beste euskalki batean zalu kokatzeko: “Jendeak —eta guk guztiok ere bai— zerbait diferente entzuten dugunean, iruditzen zaigu hizkera berezi bat dela; baina, hasten garenean gauzak zerrendatzen, gauza diferenteak izan daitezke hamar edo hamabost, baina gauza berdinak infinituak dira”. Hortik, ondorioa: “Ez dugu bakarrik begiratu behar zerk bereizten gaituen; begiratu behar dugu ere zerk batzen gaituen”.
Erdaren eraginak
Baigorri eta Ortzaize aldeko euskarak, baita Aldude ibarrekoak ere, Nafarroa hurbileko Baztangoarekin dituen eite handiak ikusi ditu ikerlariak. Saran egon zelarik, Xareta eremuko mugaz bi aldeetako herrien artean hauteman zituen bezal-bezala.
Bizkitartean, gauzak aldatzen ari direla ohartu da. Hego eta Ipar Euskal Herri arteko euskara desberdintzen ari da, baina ez batere euskalkiengatik, baizik eta erdaren eraginez. “Gaur egun muga administratiboa muga linguistikoa ere bada”. Horri ohartu zaio adineko elkarrizketatuen artean euskara bertsua zelakoan —Zugarramurdi, Urdazubi, Sara edo Azkainekoen artean—. Berdin, Luzaide eta Garazikoen artean, edo Baztan eta Baigorri-Aldude ibarrekoen artean. Gazteen euskaran, frantsesaren eta gazteleraren eraginak du ondorio gehien. “Mailegu pila bat ikusten dira, ez bakarrik hitzak, fonologian, morfologian, sintaxian, arlo guztietan; frantsesak alde batean eta espainolak bestean, muga linguistikoa ezartzen ari direla. Zortzi urte egin ditut Iparraldean, eta hori da ikusi dudan gauza inportante bat”.
Lexiko edo hiztegi batek osatzen du Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara liburuaren zati nagusia. 4.625 hitz edo sarrera ditu, 934 azpisarrerarekin, eta 75 erranmoldek eta 35 eskaera edo erran-zaharrek aberasturik. Erran-moldeek euskalkiaren ulertzeko “dena” ekartzen dutela dio Zuazok. “Hizkuntza bat erakutsi eta erabili nahi badugu, hitzek inportantzia handia daukate”. Hitza bere testuinguruan ezartzeak mintzairaren muinera ekartzen du irakurlea, “ikusteko hitzak nola erabiltzen diren”.
Haritxelarren omenez
Jean Haritxelar (1923-2013) zenari eskaini dio lana Zuazok. Doktore tesiaren zuzendari izan zuen, eta nagusi 1980 eta 1984 artean euskararen lektore izan zelarik Zuazo Bordeleko [Okzitania] unibertsitatean. “Asko lagundu zidan, eta ordutik izan dut Baigorriko euskara aztertzeko gogoa, lagun horrekin neukan zorra kitatzeko. Gizon ona izan zen nirekin”.
Baigorri, Banka eta Urepeleko herriko etxeak ere bereziki eskertu ditu liburuan. Baigorrikoa, diru laguntza eman diolako lana eramateko; Bankakoa eta Urepelekoa, liburua argitaratzen lagundu dutelako. Azpimarratzekoa zaio, arraro baita. “Normalean, euskara eta euskal kultura beti gutxietsiak izan dira. Aldiz, bai Saran, bai Baigorrin ukan dut herriko etxeen laguntza guztia”.
Gaur zortzi liburuaren aurkezpena eginen du Koldo Zuazok, Baigorrin, Basaizea elkartea eta herriko etxearekin batean antolaturik. Gisa berean, larrazkenean, Aldude ibarrean beste aurkezpen baten egitea aitzin ikusi dute. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198149/etorkizuna-marraztu-nahian.htm | Ekonomia | Etorkizuna marraztu nahian | Desindustrializazio prozesuak eta zerbitzuen sektorearen aldeko apustuak "prekaritatean murgilduta"; utzi dute Ezkerraldeko egoera sozioekonomikoa. ELAk eta LABek salatu dutenez, hainbat enpresak osasun larrialdia "erabili" nahi dute "langileen kontura irabaziak handitzeko". | Etorkizuna marraztu nahian. Desindustrializazio prozesuak eta zerbitzuen sektorearen aldeko apustuak "prekaritatean murgilduta"; utzi dute Ezkerraldeko egoera sozioekonomikoa. ELAk eta LABek salatu dutenez, hainbat enpresak osasun larrialdia "erabili" nahi dute "langileen kontura irabaziak handitzeko". | Shock-aren doktrinaren arabera, kapitalismoak edozein ezbehar baliatu dezake —naturala edo nahita sortutakoa— kapitala are esku gutxiagoren artean pilatzeko. Hala uste du Naomi Klein kazetari eta ekintzaileak. Luis Fernandez ELA sindikatuko eskualdeko arduradunak salatu du Ezkerraldeko hainbat enpresatan hori bera gertatzen ari dela: “Osasun larrialdiaz baliatzen ari dira irabaziak handitu eta krisia langileek ordain dezaten”. Ezkerraldean bizi-bizi dauden lan gatazken artean, “irabazi handiak” dituzten enpresek langileak kaleratzeko martxan jarritako prozesuez ari da Fernandez. “Nola azaldu, bestela, Petronorrek bezala azken urtean 135 milioi euroko irabaziak izan dituen enpresa batek aldi baterako enplegu erregulazioak eta lan suntsiketak ezartzea?”, galdetu du. “Edota Productos Tubulares enpresako langileak greban egotea enpresak orain dela bost urte adostutako hitzarmena berritu nahi ez duelako?”, erantsi du. Maila ekonomiko “altua” duten enpresak direla esan du ELAko kideak, eta krisia erabili nahi dutela deritzo beren irabaziak “are gehiago handitzeko”.
Josune Eroa LAB sindikatuko Ezkerraldeko arduradunak bat egin du Fernandezen argudiaketarekin: “Pandemiak areagotu egin du lehenagotik pairatzen genuen egoera. Guk argi dugu osasun larrialdia ez dela arrazoia izan, eta, beraz, ezin dela aitzakia gisa erabili lana suntsitzeko”. Egoera “koiunturala” izanik, gisa bereko neurriekin erantzun behar zaiola deritzo. “Patronalak, ordea, aldi baterako erregulazio txostenak erabili nahi ditu dagoeneko jota zegoen eskualdeari heriotza-ukaldia emateko”.
ITP-PCBren adibidea ere mahaigaineratu dute. “Erregulazio bat aplikatu zuten 83 pertsona kaleratzeko, eta, azkenean, epaitegiek baliogabetu egin dute, argudiatuz ez dagoela arrazoirik egoera koiuntural batean halako neurririk ezartzeko”, azaldu du Eroak. “Judizialki arrazoia eman diete langileei. Baina non daude erakunde publikoak?”, galdetu du. “Patronalarekin lerrokatu dira erakundeak, eta inoiz ez dituzte zalantzan jartzen enpresen erabakiak. Gero diru laguntzak ematen dizkiete diru publikoarekin, baina ez dute horiekiko inongo kontrolik ezartzen”.
Lanpostuen suntsiketa saiakeraz gain, oro har eskualde osoan lan baldintzak “okertu” egin direla esan du LABeko kideak: “Sektore publikoak, zaintzarena kasurako, eta zerbitzuetakoak ere bai, kalera atera dira. Apirilaren 17an manifestazioa egin genuen Ezkerraldeko etorkizuna defendatzeko. Eta bertan ziren Petronorreko eta PCBko langileak, baina baita Mediapostekoak eta San Joan Jainkoarena ospitalekoak ere”.
Fernandezek uste du lan baldintzen aldeko borroka “pil-pilean” dagoela. Aurreko krisietan ez bezala, oraingoan borroka horiek guztiak batzen dituen “hari eroale” bat dagoela nabarmendu du: “Jendea altxatzen ari dela ikusten dugu: langileak borrokan ari dira bizitzak erdigunean jarri eta lan baldintzak defendatzeko”.
Industriatik zerbitzuetara
Biek azaldu dutenez, 1980ko hamarkadan abiatu zen eskualdeko desindustrializazio prozesua eta zerbitzuen sektorearen aldeko “apustua”. “Enpleguaren suntsiketa izugarria ekarri du. Ez soilik itxi diren dozenaka enpresengatik, horien inguruan eraikita zegoen bizimodu osoa desagerrarazi dutelako baizik: tabernak, dendak… Hedabideetan agertzen diren zenbaki handiez gain, egunero galtzen dira enpleguak, tantaka”, ohartarazi du Eroak.
Horrekin batera, Fernandezek erantsi du sortu diren lanpostu berriak “prekarioak” direla: “Industriaren barruan, urteetako borrokari esker, lan baldintza duin batzuk eskuratu ziren. Orain, ordea, oso bestelakoa da”. La Naval ontziola ipini du adibide gisa: “Oso paradigmatikoa da, bizi dugun aldaketaren eredua: antzinako fabrikak zentro logistiko bilakatzen ari dira. Digitalizazioak kontsumo ereduak aldatu ditu, eta logistikaren industriak sekulako gorakada izan du. Amazon, esaterako, La Navaleko lursailak eskuratu nahian dabil”. Trapagaranen martxan dagoen zentroaz ere mintzatu dira. “2.000 langile zituen La Navalek; Amazonek, 50″, nabarmendu du Eroak, “eta oso langile gutxi dituzte kontratatuta. Zergatik? Besteak baldintza prekarioetan daudelako”. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198150/krisia-baliatu-eta-oinarria-sendotu.htm | Kultura | Krisia baliatu, eta oinarria sendotu | Pandemiak gogor jo du kulturaren arloa oro har, eta, zehazki, musikarena. Egungo jokalekuak agerian utzi ditu, gainera, sektoreak aurretik zituen arazoak. Halere, zailtasunak aukera bilakatzeko gai izan dira musikariak, teknikariak, enpresak eta irabazi asmorik gabeko erakundeak, eta bat egin dute Musikaren Nafarroako Elkartean. | Krisia baliatu, eta oinarria sendotu. Pandemiak gogor jo du kulturaren arloa oro har, eta, zehazki, musikarena. Egungo jokalekuak agerian utzi ditu, gainera, sektoreak aurretik zituen arazoak. Halere, zailtasunak aukera bilakatzeko gai izan dira musikariak, teknikariak, enpresak eta irabazi asmorik gabeko erakundeak, eta bat egin dute Musikaren Nafarroako Elkartean. | Batera, lehendabiziko aldiz”: horixe nabarmendu dute Musikaren Nafarroako Elkartea sortu berri duten eragileek. Musikariek, teknikariek, eta sektoreko enpresek eta irabazi asmorik gabeko erakundeek egin dute bat elkarte horretan, helburu nagusi batekin: pandemiak eragindako etenaldia gainditzea eta lanean segitzea, alegia.
Horretarako, koronabirusaren pandemiak ekarri duen jokalekura egokitzeko urratsak egitea hartu dute lehentasun, batetik; eta, bertzetik, krisiak aldaketarako ematen duen aukera baliatuta, pandemiak eztanda egin aurretik zeuden oztopoak gainditzeko beharra jarri dute erdigunean, “sektorea duintzeko eta duen balioa aitortzeko”. “Beharrak” bultzatuta sortu dute Musikaren Nafarroako Elkartea, neurri handi batean, bat egin duten eragileek aitortu dutenez. Baina bidea argitzeko gogoz dira, elkarlanerako prest, “indartzeko”.
Musikaren hainbat sektore batzen ditu elkarteak; hau da, elkarteen elkarte bat da, eta barruan dira, oraingoz, Nafarroako Musikarien Elkartea, Nafarroako Ikuskizunetako Teknikarien Elkartea, Musikaren Industriaren Nafarroako Elkartea eta Nafarroako Musika Alorreko Jarduera Elkartuak plataforma.
Esparru horietako bakoitzean ari direnek ikuspuntu propioa dute gaur egungo egoerari buruz, eta krisiak ezberdin eragin die, gainera, batzuei eta bertzeei; musikak denak batzen dituela nabarmendu dute, halere, eta lotzen dituen hori lehenetsi dute proposamen bateratu bat egin ahal izateko.
Lau dira, zehazki, hizpide izan dituzten auzi nagusiak, eta horien berri eman dute Nafarroako Parlamentuko Kultura Batzordean. Nafarroako Gobernuko eta Nafarroako Udalerri eta Kontzejuen Federazioko arduradunekin ere egin dituzte bilerak, eta zehaztutako proposamenak aurkeztu dizkiete.
Egokitu
“Gure helburu bakarra da lan egitea; egungo egoerara egokitzeko gai gara, eta hori egin nahi dugu, lanean jarraitu ahal izateko”, erran du Musikaren Nafarroako Elkarteko bozeramaile eta Nafarroako Musikarien Elkarteko kide Ibai Armendarizek.
Labur azaldu du zeintzuk diren zehaztu dituzten lau neurri nagusi horiek: “Bestarik ez bada ere, udalek gasta dezatela bestetarako eta kultur jarduerak antolatzeko duten aurrekontu osoa; bete ditzatela kontratazio arauak; udalen esku jar ditzatela jarduerak segurtasunez egiteko behar diren protokolo eta jarraibide guztiak; eta, azkenik, Europatik ailegatuko diren laguntzak jasotzerakoan, har gaitzatela kontuan, eraginkorrak izan daitezen”.
Nueva Era orkestran ari da Armendariz, bertzeak bertze; musika irakasle ere bada, eta horri esker lortu du azkeneko urtean eustea. “Kontzerturik gabe, halere, diru sarreren erdia baino gehiago galdu ditut”.
Antzekoa izan da Eduardo Pardo Nafarroako Ikuskizunetako Teknikarien Elkarteko kidearen egoera: “Urtean 125 kontzertu ingurutan aritzen nintzen pandemia hasi aurretik; 2020 hasieran, kontzertu pila nituen jada, baina martxotik aurrera denak gelditu ziren bertan behera, banaka”, azaldu du.
Armendarizek eta Pardok nabarmendu dute musikaren arloan ari diren profesionalen lan baldintzak duintzeko beharra. “Gurea ez da astelehenetik ostiralera bitarteko lan bat; ezaugarri bereziak ditu, eta horiek kontuan hartu behar dira”, erran du Pardok. Bat egin du Armendarizek: “Nik ez diot inoiz musikari izateari uzten, baina kontzertu bakoitzeko egin behar didate kontratu berri bat; egoera horrek atea irekitzen dio prekaritateari”.
Pandemiak ekarri du prekaritate horrek gora egitea, eta horregatik eskatu dute musikariek eta teknikariek profesionalen jarduera “erregulatzeko” modu bat. “Ez dugu lan hitzarmenik; laguntzak jasotzeko aukerarik ere ez, anitzetan. Hori konpondu beharra dago”, zehaztu du Pardok. Frantzian egindako urratsa jarri du adibide: “Profesionalek gehiago ordaintzen dute lan gehien dutenean, eta gutxieneko soldata bat bermatzen zaie, ondorioz, lanik ez dutenerako”.
Udako martxa maiatzarekin batera hasten da musikarientzat eta haiekin lan egiten duten gainerako profesionalentzat. “Iazkoa baino hobea” izatea espero du Pardok. Ana Zamarbidek ere bai; Musikaren Industriaren Nafarroako Elkarteko kidea da.
Diru laguntzak
Herrialdeko hamalau enpresak egin dute bat elkarte horretan. “2020a hagitz gogorra izan da; antsietate handikoa. Genituen kontzertuak bertan behera utzi behar izateak anitzez ere lan gehiago ekarri zigun”, azaldu du Zamarbidek. Espainiako Gobernuak iazko martxoan alarma egoera ezarri zuenean, itxita zeuden ekinaldiak atzeratzea izan zen anitzek egin zuten lehen urratsa. “Uda pasatuta, egoerak okerrera egin zuen; pandemiaren bigarren olatuak gogor jo gintuen, eta dena gelditu egin zitzaigun bertan behera”, oroitu du Zamarbidek.
Eragile pribatuak dira Nafarroako Musikaren Industriaren Elkartean bat egin dutenak; diru laguntzak jasotzeko bideetatik kanpo uzten ditu horrek, Zamarbidek azaldu duenez. “Berezia da gure jarduera, hilabete luzez aritzen garelako kobratu gabe lanean, kontzertu bat egin arte”.
Aretoen edukiera mugatu izanak “anitz” baldintzatu du eragileon lana, Zamarbidek erantsi duenez. “%70-80ko edukiera behar izaten dugu irabaziak izateko”. Diru laguntzak jasotzeko aukerarik gabe, euren industria “sustatzeko” neurriak eskatu ditu Musikaren Industriaren Nafarroako Elkarteko kideak.
Arlo pribatutik kanpo ere, badira arazoak diru laguntzekin. Horixe nabarmendu du Nafarroako Musika Alorreko Jarduera Elkartuak plataformako kide Iñigo Laboreriak. “Laguntzak banatzeko egungo moduak behartzen gaitu maileguak eskatzera, hagitz berandu jasotzen ditugulako”. Plataforman bat egin dute zenbait musika jaialdi eta musika erakundek. “Jasotzen duguna itzultzen dugu, bertzeak bertze, administrazioak betetzen ez duen esparru bat betetzen dugulako”.
Lanean segitu nahi dute musikaren sektoreko eragile guztiek; egoerara egokitu, eta kulturaren alde lanean segitu. Oinarria sendotuta eta egunerokoa duinduta. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198151/datuak.htm | Datuak | Datuak. | 5.000
ZENBAT PROFESIONAL ARI DIREN SEKTOREAN Nafarroako musikaren industrian 5.000 profesional inguru ari dira lanean, Musikaren Nafarroako Elkarteak Nafarroako Parlamentuan egindako agerraldian ezagutarazi duenez.
20
ZENBAT FAKTURATZEN DUTEN, MILIOI EUROTAN Musikaren arloan ari diren enpresek 20 milioi euro fakturatzen dute txarteldegietan, urtean. Iaz, nabarmen egin zuen behera negozioaren bolumenak: 2,5 milioikoa izan zen.
60
ZENBAT JAIALDI DAUDEN
Musikaren Nafarroako Elkarteak nabarmendu du herrialdean 60 musika jaialdi inguru egiten dituztela urtean. Hamabost grabazio estudio dira, eta auditorium eta areto sare zabala, gainera.
1.000
ZENBAT MUSIKA TALDE
Musikaren arloa esparru askotarikoa da Nafarroan, herrialdean dauden taldeen kopuruak agerian uzten duenez: 1.000 baino gehiago dira. | ||
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198152/gobernuak-navarra-live-music-sortu-du.htm | Gobernuak ‘Navarra Live Music’ sortu du | Gobernuak ‘Navarra Live Music’ sortu du. | Nafarroako Gobernuko Kultura eta Turismo zuzendaritza nagusiek Navarra Live Music izenburuko egitasmoa jarri dute martxan, herrialdeko musikaren industria bultzatzeko asmoz.
Izen bereko webgunea sortzea izan da egindako aurreneko urratsa. Gobernuko arduradunen asmoa da proiektua bilakatzea musikarien, aretoen, grabazio estudioen, jaialdien eta enpresen topagune.
Horretarako, bertzeak bertze, kontzertu ziklo bat antolatu dute, Nafarroan biran lelopean. Parte hartu nahi duten taldeek webgunean eman behar dute izena aurretik Navarralivemusic.com. Herriz herriko ziklo bat egitea da Turismo eta Kultura zuzendaritza nagusien asmoa, zuzeneko musika Iruñetik at ere eskaintzeko asmoz.
Bertzalde, Nafarroako Gobernuko arduradunek ezagutarazi dute Musika Eragileen Elkarteak Iruñean eginen duela urteko bilera, datorren irailean. Zehazki, Baluarten eginen dute. Musikaren arloko 150 enpresari, eragile eta jaialdi arduradun baino gehiagok eginen dute bat batzarrean.
Navarra Live Music egitasmoaren bidez, herrialdeko musika jaialdiak ere bultzatu nahi ditu Nafarroako Gobernuak, eta turismoa bultzatzeko tresna gisa erabili, aldi berean. Kultur izeneko programa da kultura eta turismoa uztartzeko Nafarroako Gobernuaren egitasmo nagusietako bat; 2019an, bertze urrats bat egin zuten herrialdeko agintariek, eta Bilbon Bilbao International Music Experience ekinaldian izan ziren, Navarra Kingdom of Live Music marka aurkezten. | ||
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198153/legea-dute-damoklesen-ezpata.htm | Gizartea | Legea dute Damoklesen ezpata | Gipuzkoan, Donostiako Bideberri institutuan ikasten dute bakarrik dauden migrante adingabeek. Lagunberri programa dute han. Institutuko ordezkariek diote ikasteko gogoa eta gaitasuna izan arren, ikasleek ikasketak utzi behar izaten dituztela sarri, 18 urte betetzerako lana behar izaten dutelako. | Legea dute Damoklesen ezpata. Gipuzkoan, Donostiako Bideberri institutuan ikasten dute bakarrik dauden migrante adingabeek. Lagunberri programa dute han. Institutuko ordezkariek diote ikasteko gogoa eta gaitasuna izan arren, ikasleek ikasketak utzi behar izaten dituztela sarri, 18 urte betetzerako lana behar izaten dutelako. | Donostiako Bidebieta auzoan dago Bideberri institutua. Txikia da: berrehun ikasle inguru ditu. “Etorkinak eta maila ekonomiko oso apala dutenak: hori da gure ikasleen profila”, esan dute Jabi Lopez zuzendariak eta Iban Alonso ikasketa buruak. 26 nazionalitatetako ikasleak dituzte, eta, gela batzuetan, guztiak dira atzerritar jatorrikoak. Gipuzkoako Foru Aldundiak ere hara bideratzen ditu bakarrik dauden migrante adingabeak, Lagunberri programan txerta daitezen. Pertsona horientzako programa bat duen Gipuzkoako eskola bakarra da, eta egiten ari diren lanarekin oso gustura daudela esan dute Lopezek eta Alonsok, baina “paretaren kontra” aritzearen sentsazioa ere aipatu dute: “Ikusten dugu ikasle batzuk oso onak direla, ikasteko kristoren gogoa dutela, izugarrizko ahalegina egiten dutela, baina, hala ere, ikasketak utzi behar izaten dituztela”. Haien esanetan, gaur egun ez dago aukera berdintasunik hezkuntzan, besteak beste, atzerritarrei buruzko legearen eraginez.
2018ra jo dute Lagunberriren abiapuntua azaltzeko. Gainezka zegoen Uba, bakarrik dauden etorkin adingabeak hartzen dituen zentroa, eta programa bat prestatzeko eskatu zieten, gazte horiek ikasten jarrai zezaten. “Zergatik guri? Ez dakigu. Izan daiteke beste batzuek ezetz esan zutelako, edo izan daiteke bazekitelako matrikulazio gutxi genituela, eta gure ikasleen profilagatik ere bai, hemen marokoarra izatea, adibidez, ez delako berezitasun bat, beste nonbait izan daitekeen bezala”.
Azaldu dute “segituan” onartu zutela programa egitea, eta halaxe prestatu zuten Lagunberri. Hiru urtekoa da: lehen urtea harrera gelan egiten dute ikasleek, eta garrantzi berezia ematen diote hizkuntza ikasteari; horrez gain, matematika, teknologia eta zientzia ere lantzen dituzte. Ondoren, oinarrizko lanbide heziketara jo nahi duten edo DBH egin nahi duten erabaki behar izaten dute ikasleek. DBH egitea aukeratuz gero, amaitutakoan erdi mailako lanbide heziketako gradu batera edo batxilergora joatea proposatzen die Bideberrik.
2018ko abenduan onartu zuten plana, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren eta Gipuzkoako Diputazioaren oniritziarekin, eta 2019ko urtarrilean bertan hasi ziren harrera gelarekin. 21 ikasle hartu zituzten. Lopezek gogoan du hainbeste ikasle bat-batean hartzeak hasieran eragiten zien kezka puntua: “Lehen egunean, ikusi, eta esan genuen: umeak dira eta”. Umeak, baina Saharako basamortua kamioi batean zeharkatu dutenak, mafia baten esku egon direnak eta beste hainbat bizipen gogor ekarri ohi dituztenak. Harrera gelako etaparen ostean, sei ikaslek erabaki zuten DBH egiten jarraitzea, eta gainerakoek oinarrizko lanbide heziketara jo zuten —lanbideren bat ikastea izaten da ikasketa horien helburua—.
Arazoak legezko tutoreekin
Bigarren ikasturtean, 2019-2020an, are ikasle gehiago iritsi zitzaizkien: 29. Horietatik lauk bakarrik jarraitu zuten DBHn. “Pandemiaren urtean, are pandemia okerragoa etorri zen ikasle horientzat”. Legearen arabera, 18 urte betetzen dituztenean, bakarrik dauden adingabeek bi baldintza bete behar izaten dituzte bizileku baimena berritu ahal izateko: baliabide ekonomiko propioak izatea, IPREMaren %100aren baliokideak —aurten 564,90 euro—, eta urtebeteko iraupena duen lan kontratu bat izatea.
Lopezek eta Alonsok kontatu dute ikasten arituz gero ordura arte nahiko erraz lortzen zutela baimen hori ikasleek, jasotzen zituzten diru laguntzak ere kontuan hartzen zizkietelako. “Baina Gipuzkoako Atzerritarren Bulegoa legearen interpretazio murriztaileagoa egiten hasi zen orain dela pare bat urte: esan zuen diru laguntza ofizialak ez direla diru sarreratzat hartzen, lanaren fruitu diren diru sarrerek bakarrik balio dutela”. Gazteen batez besteko langabezia tasa eta kontratuen batez besteko iraupena ikusita, baldintza horiek betetzea oso zaila dela nabarmendu dute. “Atzerritarrei buruzko legea ez dago betetzeko, baizik eta eskulan merkea edukitzeko”.
Bideberriko kideen esanetan, lege horrek eraginda arazoak etorri ziren Lagunberri programara. Gurasorik gabe daudenez, legezko tutoreak izaten dituzte gazteek: “Tutore horiek esaten zuten ikasketak oso ondo zeudela, baina gazte horiek lana behar zutela 18 urte egitean, eta atera egin zituzten institututik”. Lanbideren ikastaroetan hasi ziren, baina ez oinarrizko lanbide heziketan. “Ikastaro laburrak izaten dira, oso duinak, baina birziklatzeko eta abar dira gehiago; inork ez ditugu nahi gure seme-alabentzat”. Esan dute ikasle batzuen kasuak asko mindu zituela, oso ikasle onak zirelako: “Guk prestatu genuen programa ez zen hori. Ikusten genuen itxaron gela bat bihurtzen ari ginela, non ikasleak egoten ziren Lanbiden ikastaro bat egin arte. Ez bazuten aukerarik DBHn jarraitzeko, erretiratu egingo ginela pentsatu genuen, eta diputazioak eta Hezkuntza Sailak pentsa zezatela beste zerbait gazte horientzat”.
COVID-19aren pandemia etorri zen, ordea, eta aurten berriro jarri dute abian Lagunberri. 11 ikasle dituzte, aurreko urteetan baino gutxiago, mugak itxita daudelako. Lanbideren ikastaroetara ez da inor joan, baina izan dituzte zenbait tirabira ikasleen legezko tutoreekin: “Aurreko astean ere eztabaida izan genuen etxe batekoekin, ikasten jarraitzeko aukera eskaintzen diegulako gazteei. Esaten digute ikasle horiek ez direla besteak bezalakoak, 18 urterekin derrigorrez lanean hasi behar dutelako”. Gipuzkoako hainbat herritako etxe tutelatuetan bizi dira gaur egun bakarrik dauden migrante adingabeak; ez daude guztiak Donostian, eta enpresa ezberdinak daude etxe horien kargu. “Ez dago batere koordinaziorik haien artean. Batzuek esaten digute gazteek utzi egin behar dituztela ikasketak, eta besteek diote guk batxilergoa egiteko gai ikusten baditugu, ados daudela”.
18 urte egitearen zama
Lagunberri programaren bidez oraindik ez da inor hasi batxilergoan. Aurten, bakarrik dauden bost ikasle adingabe dituzte DBHko 4. mailan: Abdelhak, Kamal, Ayman, Soukaina eta Mohamed izena dute. Guztiek jarraitu nahi dute, baina inork ez du egin hurrengo urterako aurrematrikularik. Azken biek, Soukainak eta Mohamedek, aurten beteko dituzte 18 urte. Adingabeentzako harrera etxetik alde egin behar izaten dute adinez nagusi egindakoan, eta, beste batera joaten diren arren, tarte batean kalean geratzeko arriskua izaten dute. “Esan digute Soukainak arrisku txikiagoa duela kalean geratzeko, neska delako, akaso, ez dakigu; baina Mohameden kasuan, beste norbaitek behar badu plaza bat, posible da alde egin behar izatea”. Dena den, irakasleek azaldu dute Bideberriko ikaslerik ez dutela utziko kalean, irekiko dizkietela eskolako ateak bertan lo egiteko, dutxatzeko eta otordu beroak egiteko.
“Mohamed oso ikasle ona da, 7,2ko batez besteko nota atera du aurreneko bi hiruhilekoetan”. Aurten DBH4n dauden gainerako ikasleak ere ondo ari dira. “Aymanek beti esan izan du erizain edo mediku izan nahi duela, bere bizipenengatik. Ez ditu aurten egingo 18 urte, eta ikasten jarraitzeko aukera dauka, baina haren tutoreek aurreikusten dute zer datorkion, eta batxilergorik ez egiteko esan diote”.
Aldundiari eskaera
Lopezek eta Alonsok, ordea, aurrematrikula egiteko aholkatuko diete gazteei. Izan ere, badute itxaropen izpi bat. Orain gutxi jakin dute Espainiako Gobernuak aldaketa batzuk egin nahi dituela atzerritarrei buruzko araudian. Zirriborro bat aurkeztu dute, eta, han agertzen denez, bizileku baimena lortu ahal izateko kendu egingo dizkiete orain eskatzen zaizkien baldintzak. “Zirriborro hori dagoen bezala onartzen bada, gure ikasle guztiek ikasten jarraitzeko aukera izango lukete; akabo arazoak”.Proposamena eztabaidatzea tokatzen da orain, baina, onerako edo txarrerako, Espainiako Gobernuak bi urte igaro baino lehen onartuko duela uste dute. “Horregatik esango diegu aurrematrikula egiteko”.
Aurreko astean, Gipuzkoako Batzar Nagusietan ere izan ziren Bideberriko kideak, eta han ordezkaritza duten talde politikoei lege aldaketa hori babesteko eskatu zieten. “Agerraldiarekin, lagun berri hauen arazoa ikusgarri egitea ere nahi genuen, bidegabekeriak zailagoak direlako ikusgarriak direnean”.Gipuzkoako Foru Aldundiarekin akordio bat egiteko premia ere ikusten dute. Akordio horrek Lagunberri programa formalizatzeko balio behar duela diote, eta, aldi berean, programa horretan dauden ikasleak babesteko ere bai, legearen eskakizunen aurrean legezko estaldura emanez. “Gaur egungo egoera zein den jakinda, ikasle hauek batxilergorik ezin badute egin, norbaitek esan behar du hori, baina ez guk, ezta ikasle horien tutoreek ere”.
Lagunberriko ikasleak Legorreta, Urretxu, Segura, Arrasate, Errenteria eta Hernaniko etxeetan ere bizi direnez, batzuek kilometro ugari egin behar izaten dituzte egunero. Horregatik, Donostian plazak hutsik geratuz gero, ikasleei horietara joateko aukera emateko eskatu diote aldundiari.
Datorren urtean ere jarriko dute programa; gainera, uste dute datozen hilabeteetan gora egingo duela bakarrik dauden adingabeen kopuruak. Gogorarazi dute hezkuntzak beti izan duela tranpolin sozial funtzioa. “Baina aukera berdintasunarekin bakarrik eman daiteke hori, eta, horretarako, denek izan behar dute nahi duten tokira iristeko aukera”.
Institutu publikoa da Donostiako Bideberri. “Aukera berdintasuna hezkuntza publikoak bakarrik bermatzen du gaur egun”, diote Lopezek eta Alonsok. Baina badute “pena” bat, egiten duten lanaren gaineko ezjakintasuna edo aitortza falta sentitzen baitute. Lagunberri programa ez ezik, beste hainbat egitasmo dituzte martxan ikastetxean. Amara Berri sistema da bat: “Egundoko sona du nazioartean, eta guk ere jarri dugu DBHn, baina inork ez daki hori. Arte batxilergoa ere eman digute, eta oso proiektu interesgarriak ditugu, baina… Beste ikastetxe bat bagina, egunero aterako ginateke albistegietan”. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198154/amurrioko-zabaleko-eskola-txikia-desagertu-egingo-da.htm | Gizartea | Amurrioko Zabaleko eskola txikia desagertu egingo da | Zabaleko Bizirik plataformak jakinarazi duenez, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi die elkartu egingo dituela herriko bi ikastetxe publikoak. Erabakia «bat-batekoa eta adostu gabea» izan dela salatu dute. | Amurrioko Zabaleko eskola txikia desagertu egingo da. Zabaleko Bizirik plataformak jakinarazi duenez, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi die elkartu egingo dituela herriko bi ikastetxe publikoak. Erabakia «bat-batekoa eta adostu gabea» izan dela salatu dute. | Amurrion (Araba) ikastetxe bat gutxiago egongo da datorren ikasturtetik aurrera: herriko Lehen Hezkuntzako Zabaleko eta Mendiko ikastetxeak bat egiteko proposamena helarazi die Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak, eta Zabaleko desagertu egingo da, Zabaleko Bizirik taldeak jakinarazi duenez. Mobilizazioak egingo dituzte erabakiarekin ados ez daudela adierazteko.
Hezkuntza Sailak maiatzaren 20an egin zien bat egiteko proposamena, plataformak jakinarazi duenez. Ondorioz, azaldu dutenez, desagertu egingo da Zabaleko eskola: «Amurriok ikastetxe publiko bakarra izango luke familia guztiak hartzeko». Bat egite horren ondorioz, eskola txikien eredua ere galdu egingo dela nabarmendu dute, Zabaleko ikastetxea Euskal Eskola Txikien sareko kidea baita. Horrek ekarriko duen galera azpimarratu dute: «Bat egite honen ondorioz, gure eskola txikiaren eredua desagertuko litzateke; adinen arteko aniztasuna, Amurrion errotua, publikoa eta euskalduna».
Hori eragotzi nahian, Zabaleko Bizirik plataforma sortu dute, «eskola defendatzearen aldeko ahalegin guztien topagunea» izango dena. Gainera, babesa eskatu diete gainerako Euskal Herriko guraso elkarteei, eragile sozialei eta politikoei, sindikatuei eta norbanakoei: «Bat-bateko eta adostu gabeko erabaki honen aurrean, zuen guztien babesa eskatzera gatoz». Iragarri dutenez, mobilizazioak eta aldarrikapenerako jaiak ere antolatuko dituzte. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198155/ccooren-eta-ugtren-alde-jokatzea-egotzi-dio-elak-nafarroako-gobernuari.htm | Ekonomia | CCOOren eta UGTren alde jokatzea egotzi dio ELAk Nafarroako Gobernuari | Lau forotan, tartean kontratazio publikoaren batzordean, UPNren agintaldiko «irizpide antidemokratikoak» berreskuratu direla salatu du sindikatuak, eta bihar elkarretaratzea egingo du gobernuaren egoitzaren aurrean, 12:30ean. | CCOOren eta UGTren alde jokatzea egotzi dio ELAk Nafarroako Gobernuari. Lau forotan, tartean kontratazio publikoaren batzordean, UPNren agintaldiko «irizpide antidemokratikoak» berreskuratu direla salatu du sindikatuak, eta bihar elkarretaratzea egingo du gobernuaren egoitzaren aurrean, 12:30ean. | «Argi dago ez dela bat-bateko erabaki bereizi bat, ondo pentsatutakoa baizik». Imanol Pascual ELAko Nafarroako koordinatzaileak salatu du lau forotan CCOO eta UGT sustatu dituela; zehazki, kontratazio publikoaren batzordean, kirol profesionalari buruzko batzordean, automozioaren mahaian eta talentuaren mahaian. ELAren arabera, irizpide horietako batzuk «babes juridiko gabe» hartu dira.
«Bereziki larria» iruditzen zaio kontratazio publikoaren batzordearekin gertatutakoa. ELAk gogorarazi du 2014an herri ekimen legegile bat bultzatu zuela, eta 14.625 sinadura bildu. Gerora, LAB eta CCOOrekin batera, kanpaina bat egin zuen kontratazio publikoaren legea aldatzeko, eta, bertan jasotzen zenez, kontratazio publikoaren batzorde bat eratuko zen. 2018an onartutako legeak zekarren, besteak beste, sindikatuek ordezkaritza izango zutela batzorde horretan.
Alta, 2019an, lege hura garatzeko foru dekretuan, ordezkaritza handieneko sindikatuak formula aipatzen da osaerari buruzko irizpideak ezartzean. Errealitatean, tokia soilik CCOO eta UGTri egin zaie. Era berean, gogorarazi du automozioren mahaian, eta prestakuntza eta talentuaren mahaian gobernuak bi sindikatuen ordezkaritza hobetsi duela, gainerakoei atea itxita eta «oinarri juridikorik gabe».
Krisi mahaian, berdin
Halaber, sindikatuak salatu duenez, gobernuak antzera jokatu zuen iaz pandemiari aurre egiteko krisi mahaian. Nahiz eta hasieran mahai horretan CCOO, UGT, ELA eta LAB izan, ekainetik aurrera, aldi baterako lan erregulazioko espedienteei osagarri bat ezartzeko aukera eztabaidatu zenean, Txibiteren gobernuak Gizarte Elkarrizketaren Kontseilura eraman zuen auzia, eta bertan CCOOk eta UGTk dute ordezkaritza. ELAk azpimarratu du bertan azkenean hitzartu zen osagarria «propaganda izugarria» izan dela, 11.000 onuradun izango zituela iragarri, eta azkenean 600 baino ez dituelako izan.
Pascualen arabera, bi sindikatuok ordezkaritza galtzen ari dira urtez urte Nafarroan, eta azken urteetan bien artean %56ko ordezkaritza izatetik %48koa izatera pasatu dira. Horregatik, Pascualen irudiko, erabaki horrek bi sindikatuok «sustatzeko» borondateari erantzuten dio. ELAko koordinatzaile nagusiaren arabera, koalizio gobernua osatzen duten hiru alderdien arteko erabakia da, eta bilerak eskatuko ditu alderdietako kontseilariekin: Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilaria, Jose Maria Aierdi bigarren presidenteordea eta Eduardo Santos Migrazio Politiken eta Justizia kontseilaria.
Bihar, 12:30ean, ELAko ordezkariek elkarretaratzea egingo dute Nafarroako Jauregian, gobernuaren egoitza aurrean, «jarrera antidemokratikoa alda dezan» eskatzeko. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198156/iberdrolak-ez-du-euskal-herrian-jarriko-elektrolizagailuen-lantegia.htm | Ekonomia | Iberdrolak ez du Euskal Herrian jarriko elektrolizagailuen lantegia | Cummins AEBetako enpresak Guadalajaran eraikiko duen fabrikaren bezeroa izango da | Iberdrolak ez du Euskal Herrian jarriko elektrolizagailuen lantegia. Cummins AEBetako enpresak Guadalajaran eraikiko duen fabrikaren bezeroa izango da | Hidrogenoaren inguruan sortzen ari den industriaren hanka bat galtzeko zorian dago Euskal Herria: elektrolizagailuen fabrika handi bat. Horretarako asmoa zuten Iberdrolak eta Ingeteamek, haien artean sortutako Iberlyzer enpresaren bitartez. Biek ala biek egoitza Euskal Herrian dutenez, eta Eusko Jaurlaritzak ere esku hartzeko borondatea zuenez, aukera handiak bazeuden fabrika berria Euskal Herrian kokatzeko. Baina azken hitza ez dute haiek izan, proiektua aurrera ateratzeko behar zuten bazkide teknologikoak baizik, eta Cummins AEBetako enpresak ez du Euskal Herria hautatu, Guadalajara baizik (Gaztela-Mantxa, Espainia). Haren bezero izango da Iberdrola, eta hornitzaile, berriz, Ingeteam. Iberlyzerren euskal lantegia, hortaz, jaio aurretik hil den proiektu bat izan da.
Elektrolizagailuak, hain zuzen, uretatik hidrogenoa bereizi eta energia iturri gisa erabili ahal izateko aparailuak dira. Garatzen ari den teknologia da elektrolizagailuena, eta gaur-gaurkoz ez da erraza makina handiak egitea. Baina, uste denez, hurrengo urteotan haien behar handia izango da, EBk hidrogenoaren aldeko apustua egin duelako trantsizio energetikoan. Iberdrolak eragile garrantzitsua izan nahi du arlo horretan, eta kontratu bat badu datorren urtetik aurrera hidrogenoz hornitzeko Fertiberia ongarrietako enpresa espainiarra.
Elektrolizagailuen lantegia Euskal Herrian jartzeko aukera «Eusko Jaurlaritzaren esku» zegoela esan izan duen arren, atzo Gaztela-Mantxaren aukeraketa txalotu zuen Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak: «Pozten gara proiektua kokatu delako maite dugun eskualde batean; harekin konpromiso historiko bat dugu». Iberdrolako iturriek onartu diote Berriari Cumminsek izan duela azken hitza lantegiaren kokapenari buruz, baina ez dute arrazoia azaldu. Edonola ere, El Correo egunkariak kaleratu du diru-laguntza publiko handiagoak jaso ditzakeela proiektuak Guadalajaran —inbertsioaren %25—, Europako Batasunak gainbeheran dagoen eremutzat duelako; Euskal Herrian, ordea, gehienez %10eko laguntza jasoko zukeen proiektuak.
Elektrolizagailuen lantegia Euskal Herrian ez jartzeak balio erantsi handiko ehunka lanpostu ez sortzea dakar. Jaurlaritzarentzat ere kolpe handia da, Euskadi Next planean sartuta baitzuen EBren funtsak jasotzeko hautagaien artean baitzuen. Ekonomiaren Garapeneko Saileko iturri ofizialek ez dute proiektuaren porrota baloratu nahi izan. «Erabakiaren berri ofizialik ez dagoen bitartean ez dugu ezer esango», azaldu diote Berria-ri. Arantxa Tapia Madrilen izango da bihar, Reyes Maroto Industria ministroarekin, eta gaur agerraldia du, gobernu bileraren ondoren.
Petronorren proiektua
Edonola ere, Iberlyzerrena ez da Euskal Herrian elektrolizagailuak eraikitzeko proiektu bakarra. Martxoan, lantegi bat egiteko asmoa dutela iragarri zuten Petronorrek eta Sener Bizkaiko ingeniaritza enpresak. Oso litekeena da fabrika Portugaleten eraikitzea (Bizkaia). 120 milioi euroko inbertsio bat izango da; aurten hasiko dira eraikitzen, eta 2022rako hasiko da lanean, erabat bukatuta ez egon arren. Hasieran 50 edo 60 langile inguru izango dituela kalkulatu dute, baina aurrerago ehunera ere iritsiko dira.
Lantegi horretan egitekoak diren elektrolizagailuak BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorearen proiektuak hidrogeno berdearekin (CO2 isuririk gabekoa) hornitzeko izango dira hasiera batean, hala nola Abanton eraikitzen ari diren parke teknologikoa, Petronorrek Bilboko portuan eraikiko duten erregai sintetikoen fabrika, eta Petronorren findegia bera. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198157/287-positibo-zenbatu-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 287 positibo zenbatu dira Hego Euskal Herrian | Kutsatuen kurba koska bat beherago da Hegoaldean. Proben %4,5ek eman dute positibo. | 287 positibo zenbatu dira Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurba koska bat beherago da Hegoaldean. Proben %4,5ek eman dute positibo. | Kutsatuen kurba koska bat beherago dago Hego Euskal Herrian, eta arinagoa da birusaren kutsatzearen larritasuna. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, 287 COVID-19 kasu atzeman ziren atzo egindako probetan; 6.345 test egin zituzten, eta, hortaz, %4,5 izan zen positiboen portzentajea.
Herrialdez herrialde, kutsatu kopuruak Bizkaian baizik ez zuen gainditu ehun kasuren langa igandean: 125 kasu detektatu zituzten lurralde horretan. Gipuzkoan, 88 kasu zenbatu ziren; Nafarroan, 46, eta Araban, berriz, 25.
Nabarmen arintzen ari dena erietxeetako presioa da. Beheranzko joera agerikoa da maiatz hasieratik. Hegoaldean guztira hemezortzi lagun ospitaleratu zituzten igandean. Osasun agintariek jakinarazi dute guztira 403 paziente daudela ospitaleetan; gela arruntetan 262 daude, eta ZIUetan, berriz, 141 lagun daude COVID-19ak jota. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198158/pentsioak-defendatzea-langile-guztien-zeregina-dela-gogoratu-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Pentsioak defendatzea langile guztien zeregina dela gogoratu dute sindikatuek | Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuneko kiden diren sindikatuek larunbatean pentsiodunen mugimenduak antolaturiko manifestazioetan parte hartzera deitu dute | Pentsioak defendatzea langile guztien zeregina dela gogoratu dute sindikatuek. Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuneko kiden diren sindikatuek larunbatean pentsiodunen mugimenduak antolaturiko manifestazioetan parte hartzera deitu dute | «Pentsioak ez dira egun erretiroa hartuta daudenen borroka soilik. Langileok erretiroa hartzean bizitza duin baterako eskubidea bermatua izan dezagun borrokatu behar dugu». ELA, LAB, Steilas, ESK, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek, premisa horri jarraituz, Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak larunbaterako antolatu dituen manifestazioetan parte hartzera deitu dute. Sindikatuek bere egiten dituzte pentsiodunek azken hiru urteetan zabaldu dituzten eskaerak, eta nabarmendu dute «pentsio sistema publiko eta duinaren aldeko borrokak ez duela etenik”, eta erabakiak Euskal Herrian hartu ahal izateak izango lukeen garrantzia nabarmendu dute: «Burujabetzak behar ditugu, baita pentsio sistemari buruz erabakitzeko ere».
Bilbon eman dute jendaurrean atxikimendua sindikatuek, Espainiako Gobernuaren lurralde ordezkaritzaren aurrean. Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak pentsiodunen mugimenduak eginiko lana goratu du, eta Espainiako Gobernua pentsio pribatuen aldeko apustu garbia egiten ari dela salatu du. Era berean, salatu du emakumezko pentsiodun askok «miseriazko» ordainsariak jasotzen dituztela haien zaintza lana ez delako aintzat hartu, eta, horregatik, besteak beste, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzeko eskatu du. Azkenik, iragarri du mobilizazio eta greba gehiago etorriko direla langileen eta pentsiodunen eskubideen alde.
Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak, berriz, 2011ko eta 2013ko pentsioen erreformak indargabetu beharra nabarmendu du; izan ere, haren esanetan, Espainiako Gobernua egun «aurkakoa» planteatzen ari da: «Seinaleek diote pentsioak are gehiago murriztu nahi dituztela, eta erretiroaren muga atzeratu nahi dutela. Batez ere erretiro aurreratuekin ari dira, eta helburua argia da: erretiro aurreratuak murriztuz hurrengo pentsioak baxuagoak izatea».
Pentsiodunek Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan deitu dute manifestazioetara, larunbat arratsalderako. Eskaera nagusiak hauek dira: 2011ko eta 2013ko pentsio erreformak eta 2010eko eta 2012ko lan erreformak bertan behar uztea; 2021erako iragarri diren murrizketen eta pentsio sistema pribatizatzeko asmoen aurka agertzea; gutxieneko pentsioa 1.080 eurokoa izan dadila eta gutxieneko soldata 1.200 eurokoa; soldatetan eta pentsioetan dagoen sexu arrakala amaitzea; ezkonkidearen pentsioaren %100 alargun pentsiorako; eta erretiro aurreratua kotizatutako 40 urterekin hartu ahala izatea inolako zigorrik gabe. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198159/eh-bilduk-ikus-entzunezko-hedabideen-euskal-kontseilua-legez-sortzea-proposatu-du.htm | Bizigiro | EH Bilduk ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua legez sortzea proposatu du | Eusko Legebiltzarrean egin du koalizioak lege proposamena, eta nabarmendu du kontseilu hori independentea litzatekeela. Ikus-entzuleen defentsa bulegoa sortzea ere proposatu du EH BIlduk. | EH Bilduk ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua legez sortzea proposatu du. Eusko Legebiltzarrean egin du koalizioak lege proposamena, eta nabarmendu du kontseilu hori independentea litzatekeela. Ikus-entzuleen defentsa bulegoa sortzea ere proposatu du EH BIlduk. | Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua sortzeko lege proposamena aurkeztu du. Adierazi duenez, «anomalia bat» da Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian erakunde hori ez existitzea, «Europako Batzordeak berak sustatzen baitu horrelako organo independenteak sortzea ikus-entzunezko komunikabideak eraldatzeko estrategian». Hala, Katalunian eta Andaluzian (Espainia) martxan daude hango kontseiluak, eta Valentzian (Herrialde Katalanak) lege bat onartu dute halako kontseilu bat sortzeko. Frantziak ere badu ikus-entzunezko kontseilua, baita Europako beste zenbait herrialdek ere. EH Bilduk proposatu duen legea ikus-entzunezkoen arloko hainbat aditurekin eginiko kontraste eta lanketa baten emaitza da.
Proposamen hau egin du EH Bilduko ordezkariak: «Kontseilu horrek erakunde independente bat izan beharko luke, eta haren helburua euskal esparruko ikus-entzunezko edukiak arautzea izango da, bai eta zigor arauak ezartzea ere, komunikabide publiko zein pribatuetan eta gainontzeko ikus-entzunezkoetan, eta, era berean, erakunde aholkularia eta proposatzailea ere izango da».
EH Bilduko legebiltzarkideak nabarmendu du kontseilua independentea izango litzatekeela, eta, azaldu duenez, arauak ezartzeko boterea izango luke euskal ikus-entzunezko komunikazioaren esparru osoan, bai telebistan, bai irratian, bai Interneten.
Kontseiluaren helburuei dagokienez, hauek aipatu ditu Agirrek: «Ikus-entzunezkoen komunikazioaren askatasuna, informazioaren aniztasuna, neutraltasuna eta baliabide publikoen independentzia eta inpartzialtasuna bermatzea, euskararen ezagutza eta erabilera sustatzea, Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko erakundeekin akordioak egiten laguntzea, adin tarte guztietan Interneterako sarbidea bermatzea eta emakumeen eta gizonen berdintasunezko parte hartzea sustatzea».
Halaber, koalizio abertzaleak azaldu du kontseiluaren zereginetako bat audientziaren defentsa bulegoa sortzea eta kudeatzea izango litzatekeela. Bulego horrek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako irrati eta telebistetan ematen diren programazio eta publizitatearen inguruko herritarren kexak jaso, bidali eta erantzungo lituzke.
EH Bilduko legebiltzarkideak kontseilua eratu beharra aldarrikatu du: «Gaur egungo euskal komunikazio esparruan ikus-entzunezkoek ez dituzte inondik inora asetzen geure beharrak herri gisa, eta kanpoko parametroetara, kanpoko hizkuntza, kultura, identitateetara ari gara egokitzen». Pandemiarekin, ikus-entzunezkoen kontsumoa gehiago handitu da, eta Agirrek ohartarazi du gaur egun jokaleku horretan egiten dela gizarte balioen transmisioa, batez ere gazteen artean. «Horregatik, berebiziko garrantzia dauka ikus-entzunezkoen espazioa ikuskatu eta arautuko duen erakunde independente bat izateak».
Eusko Jaurlaritzaren irizpenaren ostean, lege proposamena ekainaren amaieran edo irailean bozkatuko dute Eusko Legebiltzarrean. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198160/hizkuntza-gutxituen-legea-berriz-eztabaidatzeko-aukera-itxi-du-macronek.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituen legea berriz eztabaidatzeko aukera itxi du Macronek | Legea promulgatu eta egunkari ofizialean agerrarazi zuen igande goizean Frantziako presidenteak, Frantziako Asanblean berriz aztertzeko prozedura ahalbidetu zezala eskatzen ziotenei muzin eginik. | Hizkuntza gutxituen legea berriz eztabaidatzeko aukera itxi du Macronek. Legea promulgatu eta egunkari ofizialean agerrarazi zuen igande goizean Frantziako presidenteak, Frantziako Asanblean berriz aztertzeko prozedura ahalbidetu zezala eskatzen ziotenei muzin eginik. | Azken unera arte itxaron zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak apirilaren 8an Frantziako Asanblean bozkatu zuten hizkuntza gutxituen legea promulgatzeko. Maniobra horren bidez, haren kontrako helegitea aurkeztu zuten apirilaren 22an Martxan alderdiko 61 diputatuk. Joan den ostiralean eman zuen ebazpena Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta, aldi honetan, askoz ere lasterrago ibili da Frantziako Errepublikako agintaria: Konstituzio Kontseiluak zentsuratutako artikuluak kenduta, igande goizean promulgatu zuen hizkuntza gutxituen legea, eta Frantziako Egunkari Ofizialean agerrarazi dute, Frantziako Asanblean berriz aztertzeko aukerari ateak itxita.
Haserrea eragin zuen, ostiralean, Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak: hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen partzialki, 4. eta 9. artikuluak Frantziako Konstituzioaren aurkakoak direla erranez. Ondorioz, murgiltze eredua ez da sartuko Frantziako Hezkuntza Kodean, eta ez da posible izanen estatu zibileko dokumentuetan ñ-a eta halako zeinu diakritikoak erabiltzea. Erabakia gaitzetsi eta egoera horrek sortzen duen «segurtasun falta» salatu zuten Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek, agerraldi jendetsu batean. Maiatzaren 29an Baionan mobilizatzera deitu zuten. Protesta andana eginen dituzte egun horretan, Frantziako Estatuaren meneko lurraldeetan, Pour Que Vivent Nos Langues (gure hizkuntzak bizi daitezen) kolektiboak deituta.
Ebazpena agertu eta berehala azpimarratu zuten hainbatek bertan idatzitakoak zekarren arriskua, hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela erratean ikastetxe publikoez gain itunpekoak ere aipatzen baititu ebazpenak. «Ondorioz, Seaska, Diwan eta Calandreta, estatuarekin kontratupean izanik, konstituzioaren kontrakoak dira», ondorioztatu zuen Eneritz Zabaleta zuzenbide doktoreak. «Estatuak kontratu horiek ezeztatuko ditu? Galdetuko du murgiltzerik ez egitea? Ilegalitatean kontratuak atxikiko ditu? Zer eginen du ministerioak? Sekulako ziurgabetasuna zabaltzen da Seaskarentzat», adierazi zuen.
Blanquerren mehatxua
Gauean bertan, bere intentzioei buruzko argipenak eman zituen Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak, Ouest France Bretainiako egunkariari emaniko elkarrizketa batean. Ikastolen parekoak diren Bretainiako Diwan eskolen irakaskuntza eredua ezbaian dagoen galdetuta, honela erantzun zuen: «Zalantzarik gabe, eboluzioetara eramango du, baina ez du Diwanen existentzia kondenatzen. Bada aukera bat bere garapenaren fase berri batera igarotzeko». Zer den fase berri hori, oraingoz, ez da jakina, baina murgiltze forma zalantzan jartzeko asmo gisa interpretatu du batek baino gehiagok.
Asteburuan, Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpena salatu du ohar batean Alain Rousset Akitania Berria eskualdeko presidenteak, eskualdeko gehiengoaren izenean «beste garai bateko jakobinismoa» deitoratuta. «Azken 50 urteotan, ikasleen belaunaldi andanak jaso du irakaskuntza hori Seaskako ikastoletan eta Calandreta eskoletan, eta azken urteotan, baita [Ipar] Euskal Herriko 20 bat eskola publikotan ere. Modalitate pedagogiko honek ez du zertan frogatu bere onura haurraren garapenerako, ezta bere herritartasuna eraikitzeko ere». Larunbat honetako mobilizazioetan parte hartzera deitu du.
Emmanuel Macronen gobernuaren sostengu den François Bayrou Modem alderdiko buruak ere hitza hartu du asteburuan. Bera izan zen, Frantziako Hezkuntza ministro zela, 1994an ikastolekin eta gisa bereko eskolekin itunak izenpetu zituena. Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortzen duen «egoera leherkorra deitoratu du. «Haien irakaskuntza eskola publikoaren barruan ez egotea ulertu dezakegu. Baina aukera hau erabiltzea transmisio metodo hau debekatzeko, hori ez dugu onartuko. Milioika frantziarrek ez dute onartuko, sekula; eta ni horien artean izanen naiz».
Konstituzio aldaketa
Erantzun ezberdinak izan zituen, ostiralean, itunpeko eskolentzat sortutako arrisku egoerak. Ipar Euskal Herrian, ebazpenak sortzen duen «segurtasun falta» azpimarratu zuten, baina Frantziako Gobernuaren gainean jarri zuten etorkizunean gertatuko denaren erantzukizuna. Hau da, gobernuari dagokiola erabakitzea zer egin itunpeko eskolen kontratuekin. «Kontseiluak legearen artikulu baten kontra egin du, baina esparru orokorra ez du aldatzen», adierazi zuen Max Brisson Errepublikanoetako senatariak.
Bretainian, bestelako hitzak izan zituen Paul Molac diputatuak, legearen sustatzaileak: Frantziako presidenteari eskatu zion berehalako lege proiektu bat aurkezteko Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua aldatzeko. «Gure hizkuntzen aurkako militantismoak gehiegi iraun du. Konstituzio Kontseiluak bertan behera uzten du eskoletan emaitza akademiko bikainak eman dituen metodo pedagogikoa; ez da metodo pedagogikoa aldatu behar, baizik eta konstituzioa».
Loig Chesnais-Girard Bretainia eskualdeko presidenteak bestelako proposamen bat mahaigaineratu zuen: konstituzioko 10.2 artikulua erabiliz hizkuntza gutxituen aldeko legea Frantziako Asanblean berriz eztabaidagai jarri, eta zentsuratutako artikuluak berridaztea, Konstituzio Kontseiluaren galbahea pasatzeko aukera izan zezaten. Emmanuel Macron Frantziako presidenteari zegokion prozedura hori martxan jartzea, baina, legea promulgatu eta egunkari ofizialean argitaratuta, aukera horri ateak itxi dizkio.
Hemendik aitzina, ikusteko dago zer jarrera hartuko duen Frantziako Gobernuak. Baina, bide bat edo bestea hartu, goiz ala berant argitu beharko du zer esparrutan segitzen ahalko duten hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduaren bidez eskaintzen duten itunpeko eskolek. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198161/fiskalak-60-urteko-kartzela-zigorra-eskatu-du-kasedako-hilketaren-ustezko-egileentzat.htm | Gizartea | Fiskalak 60 urteko kartzela zigorra eskatu du Kasedako hilketaren ustezko egileentzat | Sei emakumek eta hiru gizonek osatuko dute herri epaimahaia | Fiskalak 60 urteko kartzela zigorra eskatu du Kasedako hilketaren ustezko egileentzat. Sei emakumek eta hiru gizonek osatuko dute herri epaimahaia | Gaur goizean hasi da 2018ko irailean Kasedan (Nafarroa) gertatutako krimen hirukoitzaren ustezko egileak epaitzeko prozesua, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian.
Lehenik eta behin, herri epaimahaia osatuko duten gizon-emakumeak aukeratu dituzte, bi orduko saioan: sei emakume eta hiru gizon izanen dira. Prozesu horretan, epaimahaiko bederatzi kideez gain, bi ordezko ere hautatu dituzte. Horren ondoren, ahozko saioa hasi da, aldez aurretik ebatzi beharreko alegazioekin. Biharko saioan, hiru akusatuek deklaratuko dute epailearen aurrean.
Maiatzaren 27an, frogak aurkeztuko dituzte alde guztiek. Espero izatekoa da epaimahaia maiatzaren 31tik aurrera hastea ebazpena eztabaidatzen.
Fiskalak 60 urteko kartzela zigorra eskatu du hiru akusatuentzat [20 urte, hilketa delitu bakoitzeko].
2018ko irailaren 18an, familia bereko hiru pertsona hil zituzten Kasedan, eskopeta tiroz: 50 urteko F.J.E. eta 29 eta 17 urteko bi semeak. Fiskalaren arabera, hiru akusatuek (aita-semeak horiek ere) eta hiru biktimek eztabaida gogorra izan zuten.
Nafarroako larrialdi zerbitzuek 18:53an jaso zuten abisua, Kasedako kale batean «bi familiaren arteko liskarra» zegoela, tiroak entzun zirela eta batzuek eskopetak zituztela. Foruzaingoaren hainbat patruila hara joan ziren, baita anbulantziak ere, eta heltzean hiru lagun lurrean aurkitu zituzten. Tiroen egileek auto batean ihes egin zuten, baina Foruzaingoak San Martin Unx parean atzeman eta atxilotu zituen gero. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198162/nafarroan-samurtu-egin-dituzte-zahar-etxeetako-murrizketak.htm | Gizartea | Nafarroan samurtu egin dituzte zahar etxeetako murrizketak | Carmen Maeztu kontseilariak esan du aintzat hartu dituztela familien eta zentroen eskabideak | Nafarroan samurtu egin dituzte zahar etxeetako murrizketak. Carmen Maeztu kontseilariak esan du aintzat hartu dituztela familien eta zentroen eskabideak | Nafarroako Gobernuko Gizarte Eskubideen Departamentuak samurtu egin ditu zahar etxeetan COVID-19aren kontra egite aldera ezarritako murrizketak. Carmen Maeztu kontseilariak gaur eman du aldaketen berri, eta esan du horiek ezartzeko orduan aintzakotzat hartu dituztela adinekoen egoitzetako egoiliarren senitartekoen eta zentroetako arduradunen eskaerak. COVID-19a bereziki erasokorra da adinekoen artean, eta zentroetan, oro har, murrizketa oso zorrotzak ezarri dituzte izurriaren aurka.
Egoera epidemiologikoaren hobekuntzak ekarri du malgutzea, eta txertaketa prozesuaren onurek. Proposatu dituzten aldaketen artean, bisitak ugaritzeko era egongo da, arrisku handiko eta baxuko irteerak bereizteko irizpideak kenduko dira, zentroan bertan ekintza gehiago egiteko era egongo da, jada txertoa hartuta dauden boluntarioak zentroetan sartzea onartuko da, eta bolada baterako egoitzara doazen egoiliarrentzako egonaldiak berriz martxan ipiniko dira.
Neurri horiek indarrean sartzearekin batera, Nafarroako Gobernuak kanpaina bat egingo du egoitzetako arta ona dela adierazteko; toki seguruak direla gogoraraziko du, eta arta profesional egokia jasotzen dutela egoiliar guztiek. Agerikoa da halakoen premia; gutxienez 1.415 egoiliar hil dira Hego Euskal Herrian izurriaren ondorioz. Lehen olatuan, COVID-19ak min handia egin zuen zahar etxeetan. Garai hartan, gaixotasun horren eraginez hildakoen %40 zahar etxeetako egoiliarrak ziren. Bigarren olatutik aurrera, apaldu egin da koronabirusaren eraginez hildako egoiliarren kopurua, baina, hala ere, koronabirusarengatik hildako guztien %25 inguru dira orain. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198163/nldren-legitimotasuna-defendatu-du-aung-san-suu-kyik.htm | Mundua | NLDren legitimotasuna defendatu du Aung San Suu Kyik | Myanmarko kontseilari ohia lehen aldiz bildu da bere abokatuarekin, otsailaren 1ean atxilotu zutenetik. Militarrek beste lau lagun hil dituzte, eta, denera, 818 dira hildakoak kolpea jo zutenetik. | NLDren legitimotasuna defendatu du Aung San Suu Kyik. Myanmarko kontseilari ohia lehen aldiz bildu da bere abokatuarekin, otsailaren 1ean atxilotu zutenetik. Militarrek beste lau lagun hil dituzte, eta, denera, 818 dira hildakoak kolpea jo zutenetik. | «Herriarentzat sortu zen NLD [Demokraziarako Liga Nazionala], eta existitzen jarraituko du jendeak hor jarraitu bitartean». Hitz horiekin erantzun dio alderdiko lider eta Myanmarko Gobernuko kontseilari ohi Aung San Suu Kyik junta militarrak NLD legez kanporatzeko hartutako erabakiari. Argitara atera diren NLDko liderraren lehen hitzak dira otsailaren 1eko estatu kolpearekin batera atxilotu zutenetik. Haren abokatuari esan dizkio, Naypyidawko auzitegi berezi batean, haren aurka hasitako lehen epaiketan.
Aung San Suu Kyi «osasuntsu» dago, eta «otoi egiten du herritar guztiak ongi egon daitezen», haren abokatu Min Min Soek adierazi duenez. Hura lehen aldiz bildu da aurrez aurre NLDko buruarekin, etxean giltzapetuta dagoenetik. Ordu erdi eskaseko bilera horretan, NLDren legitimotasuna defendatzeko baliatu du kontseilari ohiak, epailearen aurrean eseri aurretik. Hor ere ez du denbora asko egin, epaiketa ekainaren 7ra arte atzeratu baitute.
NLDk, ordurako gobernuan zenak, nagusitasunez irabazi zituen iazko azaroko bozak —botoen %60 inguru eta jokoan zeuden eserlekuen %80 eskuratu zituen—, baina armadak haietan «iruzur» egin zutela argudiatu zuen estatu kolpea emateko. Joan den ostiralean, hauteskunde batzordeak, junta militarrak berak aukeratuak, mezu bera berretsi zuen, eta alderdia desegingo dutela nabarmendu. Haren hitzetan, «identifikatu gabeko pertsonek bozkatzea baimendu zuten», eta «aurretiazko botoa euren mesedetan manipulatu». Ustez, hamar milioi boto inguru maneiatu zituzten euren interesen arabera, armadaren aldeko hedabideen esanetan. Horregatik, alderdiko buruzagiei «traizio» delituak egotzi dizkiete.
Akusazio horiek nazioarteko begiraleek esanikoen aurka doaz. AnfrelHauteskunde Askeen Asiako Sarearen arabera, pandemiarekin eta armadaren eta mugimendu independentisten eta arteko enfrentamenduekin lotutako «irregulartasunetatik» haratago, ez zen inolako arazorik atzeman: «2020ko bozen emaitzak Myanmarko herriaren nahiaren erakusle izan ziren».
Azken asteko salaketak, gainera, ez dira izan Aung San Suu Kyiren aurkako eraso bakarrak. Otsailetik, sei delitu egotzi dizkiote kontseilari ohiari; besteak beste, gailu elektronikoen legez kanpoko inportazioa ÂÂdebekatutako walkie-talkie batzuk izateagatikÂÂ, hauteskunde kanpainan COVID-19aren aurkako neurriak ez betetzea, liskarrak hauspotzea, eta Sekretu Ofizialen Legea haustea. Azken akusazio hori da haren aurka aurkeztutako larriena. Myanmarko Auzitegi Gorenean epaituko dute, eta hamalau urteko espetxe zigorra ezar diezaioke hark. Ez da militarrek jomugan duten lehen aldia ere. 1962tik 2011ra indarrean egon zen junta militarrak ere hamabost urtez eduki zuen preso, 2010era arte. Aurrez, 1991n, Bakearen Nobel saria jaso zuen, demokraziaren aldeko borrokagatik.
818 hildako
Junta militarraren aurkako manifestariek kalean jarraitzen dute, demokrazia berriz ezartzeko eta atxilotuak askatzeko exijituz. Otsailaren 1etik, mobilizazioen kontrako oldarraldietan, segurtasun indarrek 818 lagun hil dituzte, Preso Politikoak Babesteko Elkartearen arabera; eta atxilotuak 5.400 baino gehiago dira, tartean Aung San Suu Kyi eta Win Mynt presidentea.
Horiek hala, armadari aurre egiteko miliziak eratu dituzte herrialde osoan zehar, periferiako mugimendu independentisten eta autonomisten laguntza dutenak. Bi aldeen arteko liskarretan, atzo, militarrek lau lagun hil zituzten Kayan estatuan, eliza baten aurka eginiko erasoan. Asteburuan, berriz, 40 soldadu hil zituzten Defentsa Zibilerako Indarrek, Karen estatuko talde armatuen laguntzarekin.
Oposizioa gaia nazioartekotzen saiatzen ere ari da. NLDko parlamentari talde batek CPRH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordea sortu zuen martxoan, nazioartean junta militarraren aurkako gobernu legitimo gisa aurkezteko asmoz. Haiekin bat egin dute beste hainbat alderdik ere, junta militarrak hartutako azken erabakien ostean. Juntako buru Min Aung Hlaingek otsailean adierazi zuen hauteskunde berriak deitzeko asmoa zuela, eta, horretarako, hainbat alderdirekin biltzeari ekin zion. Lehen elkarrizketa prozesuan 56 taldek parte hartu zuten arren, horietako askok, tartean parlamentuan ordezkaritza zuten batzuk, mahaitik altxatzea erabaki dute. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198164/hiru-euskal-herritarrek-jokatuko-dute-eurokopa.htm | Kirola | Hiru euskal herritarrek jokatuko dute Eurokopa | Espainiako hautatzaileak Mikel Oiarzabal, Unai Simon eta Cesar Azpilikueta deitu ditu. | Hiru euskal herritarrek jokatuko dute Eurokopa. Espainiako hautatzaileak Mikel Oiarzabal, Unai Simon eta Cesar Azpilikueta deitu ditu. | Hiru izango dira azkenean Europako gizonezkoen selekzioen arteko kopa lehiatuko duten euskal futbolariak, eta hirurak Espainiaren elastikoarekin ariko dira. Luis Enrique hautatzaileak Mikel Oiarzabal Realekoa, Unai Simon Athleticekoa eta Cesar Azpilikueta Chelseakoa deitu ditu bere taldean jokatzera. Azkenean, Iñigo Martinez ez da ariko Espainiako selekzioarekin, berak azaldu duenez ez dagoelako ehuneko ehunean. Realeko eta Athleticeko bi jokalari ohi ere ariko dira Espainiarekin: Diego Llorente eta Aymeric Laporte.
Ekainaren 11n hasiko da Eurokopa, eta jokatuko duten hiru euskal futbolarietatik Azpilikueta da —orduan ere Chelsearekin jokatzen zuen— lehendik txapelketa horretan aritu den bakarra. 2016an Frantzian jokatuko zen Eurokopan ere aritu zen Espainiarekin. Harekin batera, orduko horretan, Mikel San Jose eta Aritz Aduriz aritu ziren.
Euskal jokalarien parte hartzeaz haratago, aipagarria da Espainiaren deialdian ez dagoela Real Madrileko jokalari bakar bat ere. Luis Enriquek zerrendatik kanpo utzi du Sergio Ramos kapitaina, hura ere ez dagoelako ehuneko ehunean eta ez duelako Real Madrilekin behar bezainbeste jokatu Eurokopara sasoi hobean iristeko. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198165/osakidetza-hasi-da-astrazenecaren-lehen-dosia-jaso-zuten-60-urte-azpikoak-deitzen-bigarrena-har-dezaten.htm | Gizartea | Osakidetza hasi da AstraZenecaren lehen dosia jaso zuten 60 urte azpikoak deitzen, bigarrena har dezaten | Pfizerren formula jasoko dute pertsona horiek, eta bigarren dosia ere AstraZenecarena izatea nahi dutenak beste agenda batean sartuko dituzte. Nafarroan datorren astean hasiko dira bigarren dosia jartzen. | Osakidetza hasi da AstraZenecaren lehen dosia jaso zuten 60 urte azpikoak deitzen, bigarrena har dezaten. Pfizerren formula jasoko dute pertsona horiek, eta bigarren dosia ere AstraZenecarena izatea nahi dutenak beste agenda batean sartuko dituzte. Nafarroan datorren astean hasiko dira bigarren dosia jartzen. | Ostiralean, Espainiako Bioetika Batzordeak babestu egin zuen joan den astean Espainiako Osasun Ministerioak egindako proposamena, eta, ondorioz, txertaketa planak aldatu behar izan dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Osakidetza gaur hasi da AstraZenecarekin txertatutako 60 urtetik beherako oinarrizko langileei deitzen, COVID-19aren kontrako bigarren txertoa hartzeko ordua emateko. Otsailean hartu zuten 60 urte azpiko 83.000 gora oinarrizko langilek AstraZenecaren lehen ziztada, eta orain bigarren dosia jartzea egokitzen zaie. Tartean daude, besteak beste, unibertsitate azpiko irakasleak, ertzainak eta zerbitzu soziosanitarioetako beharginak. Osakidetza dagoeneko hasi da bigarren dosi hori jartzeko orduak ematen, eta irizpide nagusia izango da Pfizer etxearen txertoa ipintzea. Inork AstraZenecaren bigarren dosia hartu nahiko balu, baimen informatua sinatu beharko du txertoaren arriskuak ezagutzen dituela ziurtatuz. Pertsona horiek beste agenda batean sartuko ditu Osakidetzak, eta txertoak eskuragarri daudenean deituko dituzte. Nafarroan, berriz, datorren astean hasiko dira AstraZenecaren lehen dosia hartu zuten 60 urtetik beherako pertsonak deitzen bigarren dosia hartzeko. Nafarroako Gobernuak ez du oraindik argitu Espainiako Gobernuak emandako bi aukeren artean zeinen alde egingo duen. Orora, 21.000 pertsona deituko dituzte datorren astetik aurrera bigarren dosia hartzeko.
Gaur Nafarroako Parlamentuko talde guztiek kritikatu egin dute Espainiako Osasun Ministerioak hartutako erabakia. Besteak beste, Ramon Alzorriz PSNko eledunak Espainiako Gobernuari egotzi dio AstraZenecaren auzian «erantzun argirik» ez ematea. Geroa Baiko Uxue Barkosek kritikatu du «zentzugabea» dela AstraZenecaren bigarren dosia hartu nahi duten herritarrei eskatzea baimen berezi bat sinatzeko, eta EH Bilduko Adolfo Araizek salatu du herritarren gainean «ardura handiegia» utzi dela. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198166/intildeigo-martinezek-uko-egin-dio-eurokopan-egoteari.htm | Kirola | Iñigo Martinezek uko egin dio Eurokopan egoteari | "Fisikoki eta mentalki" ez dagoela ondo esan du. "Athletici eta Espainiako selekzioari zor diedan zintzotasungatik hartu dut erabakia, atseden hartu beharra baitut" | Iñigo Martinezek uko egin dio Eurokopan egoteari. "Fisikoki eta mentalki" ez dagoela ondo esan du. "Athletici eta Espainiako selekzioari zor diedan zintzotasungatik hartu dut erabakia, atseden hartu beharra baitut" | Iñigo Martinezek uko egin dio Eurokopa jokatzeari, "mentalki eta fisikoki" ez dagoelako prest. Hala jakinarazi du ohar batean. "Lerro hauek idaztea oso gogorra da niretzat. Bada denbora bat ez nagoela ez fisikoki ez mentalki Athleticen eta Espainiako selekzioaren elastikoek eskatzen duten exijentzia mailan lehiatzeko moduan. Are gutxiago Eurokoparen gisako txapelketa batean. Beraz, albo batera egitea erabaki dut".
"Sakon" aztertu du erabakia gertukoekin, eta, "bi elastikoei" zor dien "zintzotasungatik", Eurokopara ez joatea erabaki du. "Atseden hartzeko beharra dut, deskonektatu eta ohikoa dudan energiarekin itzultzeko". Duela egun batzuk jakinarazi zien erabakia Athletici eta Espainiako Federazioari. "Dena eman dut denboraldi honetan nire klubean, eta gogor lan egin dut Eurokopan egoteko. Onena eman dut zelaian, eta selekzioarentzat onena nik zintzo jokatzea da, aurretik duen erronka handia baita".
Atseden hartu, eta hurrengo denboraldian berriro ere "ahalik eta gehien" lan egingo du. "Hautatzaileari berriro ere arrazoiak ematen saiatuko naiz, hautatua izateko. Bitartean, etxetik animatuko dut".
Unai Simon, Mikel Oiarzabal eta Cesar Azpilikueta dira Eurokopa jokatuko duten euskal futbolariak. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198167/herritarrak-ibilian-jarri-nahi-ditu-sarek-datozen-hilabeteetan.htm | Politika | Herritarrak «ibilian» jarri nahi ditu Sarek datozen hilabeteetan | Hasitako bidea «muturreraino» eraman nahi dute, eta «salbuespenezko espetxe politika» behingoz amaitu | Herritarrak «ibilian» jarri nahi ditu Sarek datozen hilabeteetan. Hasitako bidea «muturreraino» eraman nahi dute, eta «salbuespenezko espetxe politika» behingoz amaitu | Ekitaldi eta mobilizazio egitarau zabala prestatu du Sare Herritarrak datozen hilabeteetarako, presoak etxeratzeko eta bizikidetzan aurrera egiteko bidean «urratsak egiten» jarraitzeko asmoz. Izan Bidea izeneko dinamika aurkeztu zuen Sarek duela urtebete, horri heldu diote aurreko hilabeteetan, eta orain beste urrats bat egiteko garaia iritsi dela deritzote, «hasitako bidea muturreraino eraman eta salbuespenezko espetxe politika» behingoz amaitzeko.
Ibilian-ibilian, etxerako bidean izango da urrira bitartean garatuko duten kanpainaren leloa, eta «herritarrak ibilian jartzea» izango du helburu. Sarek uste du espetxe politikaren norabidea aldatzeko egindako urrats guztiak «kale aktibazioari esker» gertatu direla eta «herritarren bultzada ezinbestekoa» izan dela. Horregatik, bide horri eusteko asmoa dute datozen hilabeteetarako.
Abuztuaren 2ra arte, eskualdez eskualdeko «ekinbide eta mobilizazio maratoia» egingo du Sarek Gipuzkoan. Bi astez, egitarau zabala prestatuko dute Gipuzkoako eskualde batean, eta epe hori igarota eskualde horrek lekukoa pasatuko dio beste bati, non beste hamabost egunez ekitaldiak eta mobilizazioak egingo dituzten, Gipuzkoako eskualde guztietatik pasatu arte. Bukatutakoan, antzeko dinamikak egingo dituzte Bizkaian, Araban eta Nafarroan: Bizkaian, esaterako, abuztuaren amaieran ekingo diote dinamika horri, eta Nafarroan lau eguneko martxa ibiltaria egingo dute irailaren 29tik aurrera, gauez gelditu gabe.
Horrez gain, urteroko bizikleta martxa egingo dute Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan uztailaren 22tik 24ra, udan manifestazioak egingo dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan, eta kanpaina urriaren 23an amaituko dute, Donostian izango den mobilizazio batekin. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198168/eibarrek-azkar-igo-nahi-du-lehen-mailara-baina-burua-galdu-gabe.htm | Kirola | "Eibarrek azkar igo nahi du Lehen Mailara, baina burua galdu gabe" | Amaia Gorostiza presidenteak eta Jon Ander Ulazia kontseilari nagusiak iragarri dute kirol zuzendari berriaren fitxaketa "oso aurreratuta" dagoela. | "Eibarrek azkar igo nahi du Lehen Mailara, baina burua galdu gabe". Amaia Gorostiza presidenteak eta Jon Ander Ulazia kontseilari nagusiak iragarri dute kirol zuzendari berriaren fitxaketa "oso aurreratuta" dagoela. | Futbolean ez dago atzera begira jartzeko denborarik, eta Eibarren gaur egin den agerraldia oso argigarria da. Denboraldiaren balantzea egitera atera dira hedabideen aurrera Amaia Gorostiza presidentea eta Jon Ander Ulazia kontseilari nagusia, baina apenas itaundu zaien bukatu denaz. Atzera begirakoan, erantzun bakarra: ". Ez dago jaitsieraren errudun edo arduradun bakar bat; denok gara erantzule". Datorrenak hartu du galderetan leku gehien, eta kluba bera ere aurrera begira dagoelako da. Bigarren Mailako lehen denboraldiari begira, zer? Presidenteak azkar esan du: "Lehen sasoi honetan saiatu nahi dugu berriz igotzen". Leundu egin dio erantzuna Ulaziak: "Baina ezin gara zoratu. Ez bagara lehen denboraldian igotzen, klubak badu egitura nahikoa saiatzen jarraitzeko hurrengo sasoietan ere". Alegia, bien erantzunak uztartzen badira, hauxe da baieztapena: "Eibarrek azkar igo nahi du Lehen Mailara, baina burua galdu gabe".
Aurrera begirako beste lan bat, eta funtsezkoa, premiazkoa: kirol zuzendari berria aukeratzea. Fran Garagarzak eta klubak adostu zutenez hark ez jarraitzea, beste batek behar du kirol egituraren buruan. Gorostizaren iragarpena: "Oso aurreratuta daukagu fitxaketa, eta aste honetan edo hurrengoaren hasieran iragarriko dugu". Geroko beste erantzunen batean ihes egindakoaren arabera, pertsona hori ez dago klubean: "Hona etorri behar du", esan du presidenteak. Izenen dantzan badira batzuk: Cesar Palacios, Fran Rico eta besteren bat. Nafarra bada "kanpotik" etorriko litzatekeena.
Kirol zuzendariaren atzetik entrenatzailearen izendapenak etorri behar duela ere esan dute bi agintariek. Ondorioa: esan gabe esan dute Jose Luis Mendilibarrek ez duela jarraituko. Zaldibarkoaren geroa bihar argituko da, iragarpen baten bidez. Entrenatzailearena kirol zuzendariaren ardura dela esan dute, eta fitxaketa horren berri ematea atzeratu egingo dela gehitu dute.
Jokalariak beharko ditu entrenatzaileak, jakina, eta kirol zuzendariak osatu beharko du taldea, aulkiko nagusiaren laguntzaz. Ulaziak iragarpena: "Eraberritu egingo dugu taldea". Sasoi honetako taldetik askok ez dutela segituko, ondorioz: "Utzita egon direnak ez, kontratua amaitzen zaienak ere ez, eta kontratua izan arren Bigarren Mailara jaisteagatik eten egingo zaienak ere ez". Azkenekoen barruan legoke Kike Garciaren kasua: kontratua du berez, berritu berri duelako, baina, zabaldu denez, badu klausula bat zeinaren arabera eten egingo den harremana, taldea jaisteagatik. Kontratu horiek badaudela esan du Ulaziak, eta zergatik dauden ere bai: "Klubaren bideragarritasuna bermatzeko egiten dira, ezin delako Lehen Mailan kobratzen duena Bigarren Mailan ordaindu, diru sarrerak jaitsi egiten direlako". Beraz, kontratua dutenetako batzuk ere ospa egiteko moduan izango dira.
Kirol zuzendaria, entrenatzailea, jokalariak... Denak klubaren berezko filosofiaren barruan, Ulaziaren arabera: "Eibarren badugu gauzak egiteko modu bat, betikoa izan dena Eibarren, eta hainbestetan erabilia izan den Eibar eredua. Etorriko diren berriek badakite zer eskainiko dien klubak, eta zer mugarriren barruan egin beharko duten lan. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198169/urrutikoetxea-elkarrenganako-bortizkeria-zurrunbiloak-sorgortu-egin-gaitu-alde-batekoak-zein-bestekoak.htm | Politika | Urrutikoetxea: «Elkarrenganako bortizkeria zurrunbiloak sorgortu egin gaitu, alde batekoak zein bestekoak» | Frantziako Asanblean hitz egin du Josu Urrutikoetxeak Euskal Herriko esperientziaz. | Urrutikoetxea: «Elkarrenganako bortizkeria zurrunbiloak sorgortu egin gaitu, alde batekoak zein bestekoak». Frantziako Asanblean hitz egin du Josu Urrutikoetxeak Euskal Herriko esperientziaz. | * Josu Urrutikoetxeak Frantziako Asanblean antolatu dituzten jardunaldietan hitz egin du, Parisen. ETA zeneko kide historiko gisa, Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan negoziazio fase ezberdinetan izandako esperientziaz aritu da.
* Urrutikoetxeak beste hizlari ezagun batzuk izan ditu alboan: Brian Currin nazioarteko bitartekaria, Veronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendaria, Caroline Guibet Lafaye filosofo eta soziologoa, eta Judyta Wasowska HD zentroko kidea.
* Bi gai nagusiri buruz aritu dira mahai inguruan: batetik, gatazkaren konponbidea eta negoziatzaileen geriza, eta, bestetik, gatazkaren ondorioei buruzko negoziazioan Frantziako eta Espainiako Estatuak inplikatzeko beharra. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198170/metroaren-obretako-azken-zuloa-orain-arteko-handiena-dela-baieztatu-du-etsk.htm | Gizartea | Metroaren obretako azken zuloa orain arteko handiena dela baieztatu du ETSk | Ekainean berriz hasiko dira lanean Mirakontxa-Easo tartean. EH Bilduk esan du segurtasun aldetik «erokeria» bat dela. | Metroaren obretako azken zuloa orain arteko handiena dela baieztatu du ETSk. Ekainean berriz hasiko dira lanean Mirakontxa-Easo tartean. EH Bilduk esan du segurtasun aldetik «erokeria» bat dela. | Donostiako metroaren obretako hirugarren zuloa orain arteko handiena dela baieztatu du gaur ETS Euskal Trenbide Sareak, hura agertu eta hamazazpi egunera, obraren jarraipenerako goizeko batzordean. Hain zuzen, EH Bilduk eta ELA sindikatuak aurretik jakinarazitako informazioa berretsi du ETSk: 138 metro kubiko hormigoi erabili dituztela zuloa estaltzeko. Kopuru hori ekainean eta irailean agertutako beste zuloetan erabilitakoa baino lau aldiz handiagoa da, baina, Ernesto Martinez de Cabredo ETSko zuzendari nagusiak azaldu duenez, ez dago kezkatzeko arrazoirik: «Lasaitasuna; [zuloaren gaineko] eraikinak ez du ez mugimendurik ez minik sufritu. Ez da jabetu».
Easoren eta Mirakontxaren arteko metroaren ibilbideko obra geldirik egon da irailetik hona, lur azpiko lanetan sorturiko konplikazioek proiektuaren gehiegizko gainkostu bat eragin zutelako. Abenduan, ordea, obraren 2. fase hori eraikitzeko proiektu berria 50,9 milioi eurotan esleitu zion ETSk beste ABEE (Aldi Baterako Enpresa Elkarte) bati, eta ekainean lanei berrekiteko asmoa dutela jakinarazi du Martinez de Cabredok: «Proiektu berria aurrekoa baino ziurragoa da. Poliki joan behar dugu, eta kontrol nahikoa egongo da».
Horiek horrela, ETSk aste honetan sinatuko du obraren kontratua ABEEarekin, eta datorren astean txosten geotekniko berria aurkeztuko dio Kosta Zerbitzuari, lur azpiko lanekin jarraitu ahal izateko.
EH Bilduk obra geldiarazteko eskatu du
EH Bilduren ustez, «dauden arriskuak eta kudeaketa txarra ikusita», ekainean Mirakontxa-Easo tartearen eraikuntza lanak berrabiarazteko erabakia «erokeria» bat da. Eta, goizeko batzordearen osteko agerraldian, Garbiñe Alkiza zinegotziak gogor jo du ETSren aurka horregatik: «Orain arte egindako azterlanak ez badira gai izan horrelako zulo bat detektatzeko, nola esan dezakezue lanak ekainean hasiko direla, ezer gertatuko ez balitz bezala?».
Herritarren eta langileen segurtasuna bermatzeko, «Kontxako eremu osoaren azterketa sakona egin arte» obrak geldiarazteko eskatu du Alkizak, eta, aurreko asteetako ildoari jarraituz, metroarekin loturiko arazoak «ezkutatzeko» borondate bat izatea leporatu dio ETSri; gaineratu du herri lan bat kudeatzeko duen modua «onartezina» dela: «Lehenik eta behin, zuloaren existentzia ezkutatu zenuten, eta, EH Bilduk publiko egin zuenean, garrantzia kentzen saiatu zarete, helburu garbi batekin: ezkutatzeko gaur-gaurkoz ez dagoela lanarekin jarraitzeko segurtasun-berme nahikorik, eta badakizuelako benetako txapuza egiten ari zaretela».
Halaber, Eneko Goia alkateari ere gaurko batzordera joan ez izana leporatu dio EH Bilduk ohar bidez: «Alkateak autokritika egiteko eta gardentasunez jokatzen hasteko eta herritarrei egia esateko aukera galdu du gaur. Gainera, ETSren Batzordea bildu zen azken aldian hartu zuen parte, eta informazio guztia emateko konpromisoa hartu zuen. Oraingoan nahiago izan du bere bulegoan egotea, agerraldia egiten zen osoko bilkuren aretotik metro gutxira». |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198171/bilboko-azkuna-zentroa-askotariko-diziplinez-lepo.htm | Kultura | Bilboko Azkuna zentroa, askotariko diziplinez lepo | Prototipoak egitasmoaren barruan, zortzi sorkuntza proiektu erakutsiko dira zentroko zenbait gunetan. Hala nola argazkilaritza eta arkitektura jorratuko dituzte lanok, eta ekainaren 1etik 5era ikusi ahal izango dira | Bilboko Azkuna zentroa, askotariko diziplinez lepo. Prototipoak egitasmoaren barruan, zortzi sorkuntza proiektu erakutsiko dira zentroko zenbait gunetan. Hala nola argazkilaritza eta arkitektura jorratuko dituzte lanok, eta ekainaren 1etik 5era ikusi ahal izango dira | «Gauza konkretu baten bila joan ginen, baina beste bat aurkitu genuen: hor zegoena, baina hara heldu arte ikusi ez genuena». Aurreikusitakotik ezberdina izango da Prototipoak. Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa, Rosa Casado komisarioak nabarmendu duenez. 2019an hasi ziren egitasmoko zortzi proiektuak garatzen, eta 2020an ziren horiek aurkeztekoak, baina urtebetez atzeratu behar izan dute pandemiaren ondorioz. Azkenean, ekainaren 1etik 5era bitarte erakutsiko dira, aparteko denbora tarteari esker obrak «etengabe birkolokatu eta berrorientatu» ondoren, komisarioaren arabera. Bilboko Azkuna zentroko hainbat gune okupatu, eta horiekin elkar eragina izango dute proposamenek, askotariko diziplinetatik abiatuta: ikusizko arteak, argazkilaritza, zinema, arkitektura eta performancea jorratu eta, zenbait kasutan, uztartu dituzte lanon konposizioan.
Zentroko terraza, auditoriuma, atondoa eta Lantegietako guneak beteko dituzte proiektuek, kokapenok modu «ez-tradizionalean» erabiliz, Fernando Perez Azkunako zuzendariak adierazi duenez. Errealitateari helduko diote, haren «dualtasunei» zehazki, Casadoren hitzetan: «Publikoa eta pribatua; etxekoa eta kanpokoa; edota gizatiarra eta ez-gizatiarra. Proiektu guztiek erlazioak islatzen dituzte». Baina, elementuon ageriko aurkakotasuna gorabehera, proposamenetan «besarkatuta» ageriko direla dio komisarioak: «Dualtasun hauek elkar osatzen dira: elkar konfiguratu eta antzaldatu egiten dira».
Orotara, 11 sortzaile batu ditu Prototipoak programak: Sra. Polaroiskako Alaitz Arenzana eta Maria Ibarretxe, Jose Ramon Ais, Diego Sologuren eta Sebastien Tripod, Maider Lopez, Laida Lertxundi eta Ren Ebel, Elssie Ansareo, Elena Aitzkoa eta Amalia Fernandez.
Inguruak baldintzatuta
Guneak eta piezek duten elkar eraginaren isla nabarmena da, esaterako, Amalia Fernandezen Atzera begirako expografia proiektuan. Jatorrian lan eszenikoa zena erakusketa formatura moldatuko du Prototipoak-en, eta eraldaketaren gakoa lana tokian «txertatzea» izango da, artistak azaldu duenez: «Elkarri esanahi berriak emango dizkiote lekuak eta nik egiten dudanak: asmoa da ikustea nola aldatzen den tokia egiten dudanaren ondorioz». Aldaketa bat egongo da, baina, betiere, jatorrizko obraren «identitatea» mantenduta.
Era berean, gunea bete-betean sartu da Sra. Polaroiska taldearen Hiru Haiku ikus-entzunezkoan, baina, kasu honetan, ez Azkunakoa. Areago, halako tokietatik -hiri eta herrietatik- berariaz aldendu ziren Alaitz Arenzana eta Maria Ibarretxe kideak, «kontenplaziorako» abagunea naturan aurkitzeko asmoarekin, Arenzanak adierazi duenez: «Detaile txikien behaketa da abiapuntua».
Naturak blaitu du, halaber, Elena Aitzkoaren Lendia Song erakusketa. Apirilaren bukaeratik bisitatu daiteke BAT Lantegian, baina ekainaren 2tik 5era bitarte performance serie batekin biribilduko du artistak pieza bilduma. Apodakako (Araba) Lendia aintziran inspiratuta dago, eta Aitzkoak paisaia harekin egingo du bat eskulturen bidez.
Elssie Ansareok, berriz, lagun maitatu batekin egingo du bat, hilabeteetako itxialdian elkar ikusi gabe egon ondoren. Bere lagunaren azalaren, eskuen eta bestelako xehetasunen 21 argazki eta bideo bat biltzen dituen bilduma BIO-INT-DÍA izendatu du, zinema gidoietan lokalizazioa adierazteko erabiltzen den terminologia baliatuz: Bilbao-Interior-Día -alegia, Bilbo-Barnealdea-Egunez-; hain zuzen, bere itxialdia deskribatzen dituzten parametroak. «Lagunarekin berriz elkartu zeneko sentsazioak eta emozioak gogoratzen ditu proiektuak. Gertukoen zirkulua ospatzen du, zeinak eusten baituen», Casadoren arabera. Irailaren 19ra arte bisitatu ahal izango da erakusketa, Azkunako atondoan.
Ingurua baldintzatzea
Emakume bat Bilboko Zazpikaleetan eta Atxuri auzoan, egunero ibilbide bera egiten, hilabete batez. Hori agertzen du Maider Lopezen Personaje lanak. «Asmatutako errutina bat garatzen du», dio Casadok. Baina ezohiko ñabardura batekin: «Landare handi bat eskuetan daramala egiten du bidea. Lekuz kanpo dagoen zerbait da; transformazio txiki bat txertatzen du egunerokotasunean eta espazio publikoan». Hiriarekin izandako harreman hori 30 argazkiz osatutako bi serie, bi bideo, eta emakumearen sentsazioak biltzen dituen eguneroko batean islatu du. Komisarioak nabarmendu duenez, argazki serie batek espazioa du hizpide, eta besteak, berriz, denbora: «Errealitatea osatzen duten bi planoak, hain justu».
Diego Sologurenek eta Sebastien Tripodek arkitekturaren bidez esku hartu dute espazio publikoan, biologiako eta ingurumen zientzietako adituen laguntzarekin. Hala ondu dute BroadWindow, Azkuna zentroko mendebaldeko fatxadan sortu duten biotopoa. «Dispositibo txiki batzuei esker, eraikina ingurumenarekin lotu dugu, hirietan galdutako bioaniztasuna berreskuratzeko eta galeraz kontzientziatzeko asmoarekin», azaldu du Sologurenek.
Biotopo oso bat eratzera heldu gabe, natura hirian sartzeko ariketak lotzen du Jose Ramon Aisen lana Sologuren eta Tripodenarekin. Baso bidaiariak proiektuan, Aisek zuhaitz batzuk lerrokatu ditu Azkunako terrazan, Bilboko Udaleko teknikarien laguntzarekin. Zehazki, haritzak, pagoak, lizarrak, palmondoak eta pinuak hautatu ditu Aisek, Euskal Herriko jatorrizko espezieak batzuk, kolonizatzaileak besteak, baina denak «elkarrizketan», artistak nabarmendu duenez.
Gainera, Laida Lertxundik eta Ren Ebelek Azkunako auditoriuma zinema bilakatuko dute, grabatzen ari diren Working from filmetik dagoeneko grabatutakoa erakusteko. Etxeko bizitzaren eta arlo profesionalaren arteko talkaz eta uztarketaz dihardu ekoizpenak, Casadoren arabera: «Kezka erakusten dute ume bat zaintzearen eta bizitzari eusten dioten lan ikusezinak egitearen zailtasunaren inguruan; ikusgaitasuna eman nahi diote horri». Orain arte egindako lana proiektatuko dute, editatu gabea: ondorioz, Notes on Working from izena jarri diote emanaldiari. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.