date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198172/urte-bat-bete-da-george-floyd-hil-zutenetik.htm | Mundua | Urte bat bete da George Floyd hil zutenetik | 2020ko maiatzaren 25ean AEBak astindu zituen polizia zuri batek Floyd afro-amerikarra hiltzeraino itotzeak. Hilketa hark azalera atera zuen afro-amerikarrek urteetan jasandako arrazakeria. Bidenek Etxe Zurian jasoko du gaur Floyden familia. | Urte bat bete da George Floyd hil zutenetik. 2020ko maiatzaren 25ean AEBak astindu zituen polizia zuri batek Floyd afro-amerikarra hiltzeraino itotzeak. Hilketa hark azalera atera zuen afro-amerikarrek urteetan jasandako arrazakeria. Bidenek Etxe Zurian jasoko du gaur Floyden familia. | Urtebete igaro da Ameriketako Estatu Batuetako arrazakeria berriz ere mahai gainera atera zenetik. Urtebete Minneapolisko (AEB) polizia baten jokabideak sortutako haserreak AEBetako mugak gainditu zituenetik. Urtebete Derek Chauvin poliziak George Floyden lepoa belaunarekin zapalduta 9 minutu eta 29 segundoz izan zuenetik. Urtebete polizia zuri batek beste afro-amerikar bat hil zuenetik.
2020ko maiatzaren 25a zen, eta Minneapolisko Poliziak Floyd atxilo hartu zuen erosketak hogei dolarreko billete faltsu batekin ordaintzeagatik. Lau polizien artean lurrera bota zuten, eskuburdinak jarri zizkioten, eta haietako batek, Chauvinek, belaunarekin lepoa zapaldu zion, geldirik eusteko, nahiz eta berak behin eta berriz errepikatu ezin zuela arnasarik hartu. Epaiketan erakutsi zuten transkripzioak frogatu zuen moduan, Floydek hogei alditan errepikatu zuen itotzen ari zela.
Gauza bera zioten lekukoek: «Mesedez, mesedez, ezin du arnasa hartu. Mesedez». Ondoan beste polizia bat zegoen zutik, jendea hurbil ez zedin, eta hari ere esan zioten: «Gozatzen ari zara». Ez zuten jarrera aldatu, ordea. Zazpi minutu igaro zirenerako, Floyd konorterik gabe zegoen, baina Chauvinek jarraitu egin zuen hari eusten, harik eta larrialdi zerbitzuak heldu ziren arte. Ospitalean hil zen.
Gertatutakoaren bideoa azkar zabaldu zen, berehala hasi ziren protestak, eta kanporatu egin zituzten bideoan ageri ziren lau poliziak. Manifestazioak Minneapolisen hasi ziren, baina herrialde osora zabaldu ziren gero —26 estatutan Guardia Nazionala atera zen kalera manifestariei jazartzeko—, eta mundu osora azkenik: Erresuma Batura, Brasilera, Belgikara... Euskal Herrian ere izan ziren protestak. Besteak beste, ospetsua izan zen Bristolen (Erresuma Batua) egin zuten ekintza: itsasora bota zuten esklabo trafikatzaile baten estatua. Jendetsua izan zen Floyden hileta ere.
AEBetan, Floyden hilketak inoizko manifestaziorik gogorrenak piztu zituen. Adam Green Chicagoko Unibertsitateko irakasleak BERRIAri azaldu zion moduan, «60ko hamarkadan ere ez zen halakorik izan». Haren arabera, «hainbeste hilketaren ostean batere gizatasunik gabeko beste bat izateak frogatzen du polizia horientzat, behintzat, beltz baten bizitzak ez duela baliorik». Azpimarratu zuen «Floyden hilketari buruz irakurri edo bideoak ikusi dituztenek sentitu dutela barruan oinarrizko zerbait apurtu zaiela».
Izan ere, gertatutakoak gogora ekarri zuen 2014an gertatu zen beste kasu bat, Eric Garnerrena. Orduko horretan, atxilotuak, afro-amerikarra hori ere, 11 aldiz errepikatu zion poliziari ezin zuela arnasa hartu. Hura ere hil egin zuten.
Poliziaren Indarkeria Maparatzeko Proiektuaren arabera, 1.099 herritar hil zituen Poliziak 2019an; horietatik %24 afro-amerikarrak ziren, nahiz eta horiek biztanleen %13 izan. Greenek azaldu zuen moduan, horrek esan nahi du «afro-amerikar batek Poliziak hila izateko hiru aldiz aukera gehiago dituela».
Polizia indarkeriaren aurkako legeak
AEBetako banaketa politikoa ere agerian utzi zuen hilketak. Presidentetzarako kanpaina betean hil zuten Floyd, eta haren hilketak zuzeneko eragina izan zuen Joe Biden demokrataren garaipenean. Gaur, hilketaren urteurrena dela eta, Bidenek Floyden familia jasoko du Etxe Zurian.
Hilketa gertatu eta gutxira, Alderdi Demokratak hainbat neurri proposatu zituen polizia indarkeria arrazistari aurre egiteko. Polizia gehiegikerien auzipetzea erraztea proposatu zuten, abusu horien erregistro nazionala sortzea, eta atxilotuak mendean hartzeko itotze teknikak eta bestelako batzuk debekatzea.
Neurri horiek biltzen ditu demokraten proposamenak, baina ez da indarrean sartu. Legedi hori Ordezkarien Ganberak onartu zuen, baina ez Senatuan. Izan ere, han eserleku kopuru bera dute demokratek eta errepublikanoek, eta ez dirudi azken horiek legea onartzeko asmorik dutenik.
Minneapolisen, berriz, Udal Gobernua osatzen duten hamahiru zinegotzietatik bederatzik Polizia Departamentua desegiteko proposamena babestu zuten iaz—alkatea aurka agertu zen—.
40 urteko zigorra
Floyden hiltzaileei dagokienez, ia urtebete geroago eman zuten Chauvinen aurkako epaia: epaimahaiak erruduntzat jo zuen delitu guztietan. Martxoaren 8an hasi eta apirilaren 20an amaitu zen epaiketa. Chauvini bigarren graduko erailketa, hirugarren gradukoa eta nahi gabeko hilketa delituak leporatu zizkioten. Hortaz, baliteke 40 urte inguruko zigorra ezartzea: kargu larrienarengatik, kopuru hori; hirugarren graduko hilketarengatik, 25 urte artekoa; eta bigarren graduko giza hilketagatik, hamar urtera artekoa.
Beltzen eskubideen aldeko eta arrazakeriaren aurkako elkarteek ongi etorria eman zioten polizia ohiaren kontrako sententziari, nahiz eta ohartarazi zuten funtsean dagoen arazoa ez dela oraindik konpondu; poza eta zuhurtzia nabari da haien hitzetan, datozen urteei begira. «Espero dugu epai honek erakutsiko duela supremazismo zuriak ez duela irabaziko», ohartarazi zuen BLM Black Lives Matter mugimenduak, ohar baten bidez: «Supremazismo zuriak ez du tokirik demokrazian».
Hainbat irakurketa
Azken urtean, BERRIAk Floyden heriotzarekin lotutako hainbat pieza argitaratu ditu. Besteak beste, Itziar Ugarte Irizar kazetariak iazko ekainaren 14an argitaratu zuen komunitate beltzak «esklabotzaren ilunenetik» baliatu izan duela musika elkarrengana batzeko, eta ia ereserki bihurtu diren kantuak utzi dituela kateak ordutik. Haietako batzuk bildu zituen erreportaje batean.
Azaroan, Ricard Gonzalezek hizpide izan zuen Floyden hilketak mundu arabiarrean izandako eragina. Afrika iparraldean, Tunisia izan zen aitzindaria. Izan ere, han arrazakeria lotuta dago mendeetako esklabotzak utzitako lorratz sakonarekin.
Azkenik, hilketaren urteurrena aitzakiatzat hartuta, joan den igandean BERRIAk sakon landu zuen AEBetako arrazakeriaren gaia. Arantxa Elizegik aztertu zuen nola bazterketa ez den soilik Poliziaren indarkeriara mugatzen, eta gizarteko alor guztiei eragiten dien.
Elizegik berak Andre Perry Brookings institutuko ikerlaria elkarrizketatu zuen. Hark, besteak beste, nabarmendu zuen afro-amerikarrek ez dutela «arrazakeria sistematikoaren amaierak konpondu ezin duen ezaugarri kaltegarririk».
Iosu Alberdik azaldu zuen nola beltzek ez ezik, asiar-amerikarrek ere jasaten duten arrazakeria AEBetan. Azken urtean asiar-amerikarren aurkako eraso arrazisten gorakada izan da, baina jasaten duten diskriminazioak ez du ezer berritik. Afro-amerikarrenak ere ez. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198173/bernal-ez-da-motz-geratu.htm | Kirola | Bernal ez da motz geratu | Kolonbiarrak ia poltsikoan du Giroa, 16. etapan beste erakustaldi bat egin ondotik. Ibilbidea laburtu dute, eguraldi baldintzen ondorioz. Izagirre zortzigarren izan da, 2.31ra | Bernal ez da motz geratu. Kolonbiarrak ia poltsikoan du Giroa, 16. etapan beste erakustaldi bat egin ondotik. Ibilbidea laburtu dute, eguraldi baldintzen ondorioz. Izagirre zortzigarren izan da, 2.31ra | Besoak altxatzea ez zen aski Egan Bernalentzat (Ineos):âzira erantzi, eta maglia arrosaren jabea nor den erakutsiz sartu da Cortina d'Ampezzoko helmugan. Aise atzeratu ditu berriz ere aurkari guztiak, eta ia erabakita utzi du Giroa. Lasterketako etapa nagusia izan behar zuen gaurkoak, baina moztu egin dute antolatzaileek, muturreko eguraldi baldintzak zeudela argudiatuta. Hala, 153 kilometroko saioa jokatu da azkenean, eta ez dituzte Marmolada eta Pordoi igo. Giau bai, ordea, eta bertan piztu du sua Bernalek, helmugarako 22 kilometro falta zirela. Bakarrik irten da, eta halaxe egin ditu helmugara artekoak.
Antolatzaileen erabakiarekin haserre agertu da kolonbiarra. Etapa gogorra nahi zuen, oraintxe duen ahalmen ia mugagabeari etekina ateratzeko. Bada, ibilbidea laburtu duten arren, Bernal ez da motz gelditu, alde handiak atera baitizkie arerioei:â27 segundo Romain Bardet (DSM) eta Damiano Carusori (Bahrain), 1.18 Giulio Cicconeri (Trek), 1.19 Hugh Carthyri (Education), 1.21 Joao Almeidari (Deceuninck), 2.11 Aleksandr Vlasovi (Astana) eta 2.37 Simon Yatesi (Bike Exchange). Ingelesa behetik gora zihoala zirudien, baina gaur ahul agertu da berriro. Etsai ditu euria eta hotza. Bere txarrean, ez da erabat amildu, Remco Evenepoel (Deceuninck) ez bezala: 24 minutu galdu ditu, eta baliteke bihar bertan uztea lasterketa, atseden eguna dela baliatuta. Gorka Izagirrek (Astana), berriz, zortzigarren egin du, 2.31ra.
Ibilbidea laburtzeko erabakiak sortutako kalapitaren erdian abiatu da etapa. 22 lagunek egin dute ihes, eta 100 kilometroren faltan, sei txirrindulari nabarmendu dira:âIzagirre, Almeida, Amanuel Ghebreigzabhier eta Vincenzo Nibali (Trek), Davide Formolo (UAE) eta Antonio Pedrero (Movistar). Giaura bidean eskapada handia egin du Izagirrek, errepide bazterrean zegoen auto bat doi-doi saihestuta. Tropelean, Education Firstek zuen ekimena. Evenepoel jada ez zen bertan ageri.
Onenak erritmo gogorrean hasi dira Giau igotzen. Xehatu handia hartu du multzoak, eta Yatesen ezina bistaratu da. Vlasov, berriz, atzetik aurrera egin nahian zebilen, arazo mekaniko bat izan eta gero. Hura hurbiltzen ari zela jo du Bernalek. Ziztu batean aurreratu du Pedrero. Giroa erabakitzeko erasoa izan da.
Soilik Carusok eta Bardetek eutsi diote kolonbiarraren oldarrari, eta gerturatu egin zaizkio helmugara bidean, maldan behera. Gauzak hala, Caruso bigarren jarri da sailkapen nagusian, 2.24ra, eta hirugarren Carthy dago orain, 3.40ra. Yatesek hiru postu egin ditu atzera, bosgarren koskaraino; 4.20ra du lidergoa. Bihar atseden hartuko dute txirrindulariek, azken txanpa gogorrari heldu aurretik. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198174/corrugados-auzia-xextra-politiko-batekin-itxi-da.htm | Ekonomia | 'Corrugados auzia' xextra politiko batekin itxi da | Tapiak «aberats berri baten modura» jokatzea egotzi dio Nagore Alkorta alkateari, enplegua ez hobesteagatik. Bera «higatzeko kanpaina» bat egotzi dio EH Bilduk Jaurlaritzari. | 'Corrugados auzia' xextra politiko batekin itxi da. Tapiak «aberats berri baten modura» jokatzea egotzi dio Nagore Alkorta alkateari, enplegua ez hobesteagatik. Bera «higatzeko kanpaina» bat egotzi dio EH Bilduk Jaurlaritzari. | Erakundeen arteko xextra mingotsarekin bukatu da Corrugadosek Azpeitiko lantegia irekitzeko aukera. Alde batetik, Azpeitiko Udal Gobernua, EH Bilduko Nagore Alkorta buru duela; bestetik, Eusko Jaurlaritza eta Gipuzkoako Foru Aldundia, biak EAJk eta PSE-EEk gidatutakoak. Lehenengoak gaur berretsi du ezinezkoa zela lantegia lehen zegoen lekuan berriro zabaltzea, 2013ko hirigintza arauek debekatzen zutelako; bigarrenentzat, berriz, aukera bazegoen juridikoki, eta proiektuak aurrera egin ez badu, errudun bakarra dago: alkatea, «bere erantzukizunei uko egiteagatik».
Oso hitz gogorrak hautatu ditu Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak Corrugados auzian Alkortak izan duen jarrera azaltzeko: «Ez dut esango haserre nagoenik, baina ondoeza eta auzolotsa sentitzen dut 7.000 langabek ez dutelako ulertuko zer gertatzen ari den». Tapiak ziurtatu du «aberats berri baten» modura jokatu duela Azpeitiko udalak: «Argi dago udalerri guztietan ez dela bera egoera sozioekonomikoa, eta enplegua sortzeko aukera indar gehiagorekin edo gutxiagorekin defendatzen dela egoeraren arabera. Badirudi Azpeitiko Udalak ez duela [enplegurako] behar hori antzeman bere herritarren edo auzoko herritakoen artean; hori da aberats berriaren politikaren arriskua».
Sailburuak ukatu egin du udalaren tesi nagusia: udalak ez zuela nahikoa informazio proiektuari buruz. Azaldu duenez, martxoaren 11n Corrugadosen jabe Cristian Lay taldeko ordezkariek bilera izan zuten Azpeitiko Udalarekin, Jaurlaritzarekin eta aldundiarekin, eta hor informazio zehatza eman zien bere asmoei buruz. Gainera, 2013an utzi zuen eremuan, Amuen, egiteko aukera zegoela zioen txosten juridikoa aurkeztu zion udalari martxoaren 17an, haren esku zegoelako baimena ematea. Isiltasuna jaso zuen erantzun gisa», ziurtatu du Tapiak. Alkateak «ez zuen kontaktu gehiago izan enpresarekin, eta ez zuen txosten juridikoa kontrastatu ere egin».
«Ez dezala txipiroien tinta bota»
Tapiaren kontakizunaren arabera, martxoaren 31n beste bilera bat egin zuten hiru erakundeek, eta lantalde bat osatzea proposatu zuten Jaurlaritzak eta diputazioak. «Ezezko biribila jaso genuen». Horren ondoren, eta betiere sailburuaren arabera, apirilaren 12an CL taldeari azaldu zioten ez zela posible lantegia berriro irekitzea.
«Erantzukizuna dagoen lekuan dago; ez du balio errudunak beste leku batean bilatzeak», adierazi du Tapiak, Alkorta alkatea seinalatuz. Azken hilabeteetan gezurra esatea egotzi dio sailburuak alkateari, bere esku zuen informazio guztia jendaurrean ez zabaltzea, eta Jaurlaritzari eta diputazioari leporatu izana enplegua ez zen beste interes batzuk defendatu izana. «Ez dezala txipiroien tinta bota dena belzteko. Guk eta aldundiak lan egin dugu berriro zabal zedin. Ez da posible izan? Norberak bere erantzukizuna har dezala».
Jaurlaritzaren tesiarekin bat egin du Gipuzkoako Aldundiak ere. «Udalaren eskuetan zegoen proiektua egiteko aukera, eta udalak ez du nahi izan», azaldu du Eider Mendoza bozeramaileak. «Sinestezina» iruditzen zaio, «700 lanpostu baino gehiago sortzeko aukera zuelako».
Alkortaren azalpenak
Oso bestelakoa da Alkortaren interpretazioa. Udaletxean egindako agerraldian, bere tesi nagusia berretsi du: CL taldeak ez duela proiektu ekonomiko sendorik aurkeztu, eta ezinezkoa zela lantegia oraingo lursailean irekitzea, 2013ko hirigintza planak debekatzen duelako hor industria jarduera kokatzea. «Espektatiba faltsuen ardura» udalari pasatu nahi izatea egotzi die Jaurlaritzari eta aldundiari: «Aspalditik zekiten, martxoaren 31ko bileran adierazi ziguten bezala, ez zeukatela Corrugadosen inguruko idatzizko ezer: ez proiektu ekonomikorik, ez negozio planik, ez azterketa teknikorik, ez ingurumen eraginaren azterketarik. Eta kontrakoa dioenak aurkez dezala lanpostu horien guztien sorrera sostengatzen duen benetako proiektu ekonomiko bat».
Alkortak gogorarazi du oraindik mahai gainean dagoela Corrugadosen jarduera Trukutxo izeneko eremuan jartzeko eskaintza, baina aukera horri uko egitea egotzi die CL enpresari, Jaurlaritzari eta Gipuzkoako aldundiari.
Dagoeneko hasi dituzte Corrugadosek 2013 arte Amuen izan zuen lantegia desmuntatzeko eta eremu hori garbitzeko lanak. Horren bitartez, Azpeitia «fase berri batean» sartzen da: «Ia hamar urtez ezerezera kondenatuta egon diren lursailak berreskuratzeari ekingo diogu. Herrigunean azpeitiarren garapenerako oso garrantzitsuak diren lur batzuk berreskuratuko ditugu».
EH Bildu: «Tapia gezurretan ari da»
EH Bilduk Alkorta eta haren taldearen jarrera babestu du, eta koalizioa «higatzeko kanpaina» egitea egotzi die Jaurlaritzari eta aldundiari. «Tapia gezurretan ari da, eta gezurretan ari den oso jakitun dago. Corrugadosek ez du Azpeitiko lantegia berriro irekitzeko proposamen zehatzik aurkeztu. Non dago proposamen hori? Zergatik ez digu inork erakusten?», esan du Unai Urruzuno EH Bilduko legebiltzarkideak. «Pribatuan esaten duena jendaurrean esateko» eskatu dio Tapiari, eta «lanpostuak sortzeari buruzko itxaropen faltsuak sortzeari uzteko».
Duela zortzi urte itxi zuten Corrugadosek Azpeitian zuen lantegia, eta 180 langile kaleratu zituzten. Lasaoko (Gipuzkoa) plantan ere egon ziren kaleratzeak, baina zabalik dago gaur egun, eta azken asteotan lan karga sartu da, eta zenbait kontratazio ere egin ditu. Gallardo taldearena zen enpresa Corrugados itxi zutenean, baina 2019an KKR AEBetako funtsak erosi zuen. Iaz, CL talde Espainiarraren eskuetan geratu zen. |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198175/emakumezko-eskuzko-pilotarien-lehen-klub-profesionala-sortu-dute.htm | Kirola | Emakumezko eskuzko pilotarien lehen klub profesionala sortu dute | Ados Pilota du izena klub berriak. Urtean zehar gehiago jokatzea, lan baldintzak hobetzea eta beren buruaren jabe izatea dituzte helburu | Emakumezko eskuzko pilotarien lehen klub profesionala sortu dute. Ados Pilota du izena klub berriak. Urtean zehar gehiago jokatzea, lan baldintzak hobetzea eta beren buruaren jabe izatea dituzte helburu | Emakumezko eskuzko pilotariek aurrerapauso bat eman dute, eta lehen klub profesionala sortu dute: Ados Pilota. Hori eginda, mugarri bat jarri dute emakumezkoen pilotan, inoiz ez baita egon halakorik. Baina beharra ikusi dute: txapelketa gehiago jokatu nahi dituzte, lan baldintzak hobetu, eta, guztiaren gainetik, euren buruaren jabe izan nahi dute, inoren menpe egon behar izan gabe. Eta, klubaren izenak dioen bezala, ados jarri dira euren asmoak eta nahiak gauzatzeko. Ahaldundu egin dira.
Prest dute lehen txapelketa ere: Plazaz Plaza izena du, eta binaka jokatuko dute. Ekainaren 4an hasiko da, Leitzan (Nafarroa), eta toki berean bukatuko da, abuztuaren 14an. Euskal Herrian jokatuko da ia osorik, baina Katalunian ere ariko dira pilotariak, Bartzelonan. Hamahiru jardunaldi jokatuko dituzte, hamazazpi partida guztira. Egitasmo guztia aurrera eramateko, Lacturale eta Ibaisek enpresen laguntza dute, baita hainbat kolaboratzaile eta udalena ere.
Xehetasun guztiak aurkeztu dituzte gaur Leitzan. Han izan dira klubeko pilotari nagusiak. Batetik, klubeko hamahiru pilotari profesionalak: Maite Ruiz de Larramendi, Iera Agirre, Amaia Aldaregia, Olatz Ruiz de Larramendi, Irantzu Etxebeste, Naroa Elizalde, Eneritz Arrieta, Oihana Orbegozo, Naroa Agirre, Ainhoa Ruiz de Infante, Olatz Arrizabalaga, Amaia Aldai eta Gentzane Aldai. Egungo pilotaririk onenak dira, azken urteetan txapelketa nagusietan nabarmendu direnak. Baina klubak pilotari gazteak ere trebatuko ditu. Hain zuzen ere, formazio arloko hiru pilotari ariko dira profesionalekin estreinako txapelketan: Laia Salsamendi, Ane Mendiburu eta Uxue Oses. Haiek ere aurkezpenean izan dira.
«Oraingoa ez zen nahikoa»
Maite Ruiz de Larramendik azaldu duenez, «argi» zuten emakumezko pilotari «buelta bat» eman beharra zegoela. «Urteak daramatzagu Emakume Master Cupek antolatutako txapelketak jokatzen, eta asko eskertzen diogu aukera hori eman izana, ikusgaitasuna lortzeko. Baina argi genuen ez zela nahikoa: txapelketa horiek laburregiak dira. Apenas jokatzen ditugun bizpahiru lehia. Guk urte osoan jokatu nahi dugu, eta, besteak beste, horretarako antolatu gara. Guk eman dugu pausoa, emakumezkoak izanda bagenekielako inor ez zela guregana etorriko. Beste kirol batzuetan emakumezkoak ados jarri badira, zergatik ez pilotan? Zorionez, ados jarri gara. Oso pozik gaude, eta sekulako ilusioa dugu. Ametsa bete dugu. Hasteko irrikan gaude».
Gizonezkoen esku pilota profesionala enpresen esku dago. Baina, Ruiz de Larramendik azpimarratu duenez, haiek «hasieratik» izan dute oso argi klub bat osatu nahi zutela, ez enpresa bat. «Gure ustez, irtenbidea ez zen enpresa bat sortzea. Klub bat osatu nahi genuen. Beste kiroletan horrela funtzionatzen dute, eta guk ere halaxe egin nahi dugu. Ziur gaude eman dugun pausoak onurak bakarrik ez dizkigula ekarriko. Goi mailako kirolean lehiatzeko baliabide hobeak izango ditugu: entrenatzaile eta prestatzaile hobeak, lan baldintza hobeak... Eta horrek lagunduko du gure errendimendua hobea izan dadin. Asmoa ez da pilotaz bizitzea, guk gure lanak baititugu, baina bai baldintza hobeagoetan aritzea».
Nafarroako eta Euskadiko pilota federazioekin hitz egin dute, eta hitz egiten jarraitzeko asmoa dute. «Haien eskutik joan nahi dugu, haiekin itunak eginez», zehaztu du. «Handia litzateke liga profesional bat sortzea. Orain dagoen hutsunea bete beharra dago». Azken urteetan Emakume Master Cupek antolatu ditu txapelketa gehienak, eta haiekin ere hitz egiteko asmoa dute. Adibidez, asmoa dute hark antolaturiko Nafarroako Irekia jokatzeko. Baina argi dute euren buruaren «jabe» izan nahi dutela. «Guk gure egutegia izan nahi dugu, inoren menpe egon gabe. Egutegi ona izanez gero, agian, ez dugu beharrik izango beste txapelketak jokatzeko». |
2021-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/198176/astrazenecaz-txertaturiko-60-urtetik-gorakoek-ere-bigarren-txertoa-aukeran.htm | Gizartea | AstraZenecaz txertaturiko 60 urtetik gorakoek ere, bigarren txertoa aukeran | Espainiako Osasun Ministerioak atea ireki dio aukera horri, eta «aztertzeko modukoa» dela esan du | AstraZenecaz txertaturiko 60 urtetik gorakoek ere, bigarren txertoa aukeran. Espainiako Osasun Ministerioak atea ireki dio aukera horri, eta «aztertzeko modukoa» dela esan du | Fernando Simon Espainiako Alerta eta Larrialdi Sanitarioen Zentroko zuzendariak esan duenez, «aztertzeko modukoa» da AstraZeneca markako lehen txertoa jaso duten 60 urtetik gorakoek ere aukera izatea AstraZeneca edo Pfizer hautatu ahal izateko bigarren txertorako.
Orain arte, AstraZenecaz txertatutako 60 urtetik beherakoek baino ez zuten aukera hori, baina, jende askok erabakitzen badu bigarren txertorako berriro ere AstraZeneca markako txertoa jaso nahi duela, gerta daiteke guztientzat txerto nahikorik ez egotea: izan ere, AstraZenecak 12.200.000 txerto bidali behar zizkion Espainiari, eta erdiak baino ez dizkio eman, 5.700.000 inguru.
Kasu horretan, eta Simonek adierazitakoaren arabera, Osasun Ministerioak aztertuko luke Pfizer markako txertoa 60 urtetik gorakoei ere ematea eta, hortaz, horiek ere bi marka horien artean aukeratu ahal izatea bigarren txertorako. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198207/miresmena-sortu-du-gorka-izagirre-txirrindulariaren-eskapadak.htm | Kirola | Miresmena sortu du Gorka Izagirre txirrindulariaren eskapadak | Passo Giaura heldu aurreko jaitsiera arriskutsuan, bide bazterrean zegoen auto bat jo du ia. Bideoa, albistearen barruan. | Miresmena sortu du Gorka Izagirre txirrindulariaren eskapadak. Passo Giaura heldu aurreko jaitsiera arriskutsuan, bide bazterrean zegoen auto bat jo du ia. Bideoa, albistearen barruan. | «Ondo eutsi dio!». Miresmen hitzok egin zituzten atzo Global Cycling Network kateko esatariek Gorka Izagirre txirrindulariaren eskapada ikusita.
Izan ere, gutxigatik ez du istripua eduki Ormaiztegiko txirrindulariak (Gipuzkoa). Passo Giauri ekin aurreko azken jaitsieran, azkar zihoan txirrindularia aldapan behera, Antonio Pedreroren atzetik. Eskuinerako bihurgune batean, bazterrean zeuden hainbat autotatik oso gertu joan da txirrindularia. Ilarako azken autoak atzealdea apur bat kanporago zeukan, nahiz eta ondo aparkaturik egon, eta ia jo egin du. Hanka bat lurrera jaitsi behar izan du, kolpea ez hartzeko.
Ondoren, atzean geratu da, eta Davide Formolo eta Pedrerok jarraitu zuten ihesaldiarekin. Azkenean, zazpigarren sailkatu zen Izagirre. 2009tik da profesionala.
«Urteko eskapada» izan dela esan dute hainbatek sare sozialetan, baina beste batzuek hamarkadako eskapadatzat ere har daitekeela erantzun diete, eta baten batek Izagirrerentzat «bizialdi bateko eskapada» izan dela esan du.
Edonola ere, Izagirreren trebetasuna goraipatu dute, eta txirrindulariak hori ziklokrosean eginiko lanari zor diola nabarmendu dute. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198208/55-urtetik-beherakoak-txertatzeari-ere-ekin-diote-nafarroan.htm | Gizartea | 55 urtetik beherakoak txertatzeari ere ekin diote Nafarroan | Osakidetzak eta Osasunbideak bideak ezarri dituzte AstraZenecaren bigarren dosiaren zain daudenei erantzuteko | 55 urtetik beherakoak txertatzeari ere ekin diote Nafarroan. Osakidetzak eta Osasunbideak bideak ezarri dituzte AstraZenecaren bigarren dosiaren zain daudenei erantzuteko | Nafarroako Osasun Departamentuak beste urrats bat egin du populazioa txertatzeko estrategian, eta hasi da 55 urtetik beherakoak ere txertatzen: 50-54 urte arteko herritarrak. Bitartean, adin tarte altuagoetako herritarren txertaketa pauta osatzen ari da.
AstraZenecaren lehen dosia hartu eta bigarrenaren zain dauden 60 urtetik beherako herritarrei deika ere hasi dira osasun sistemak. Horiei, lehengo astean autonomia erkidegoek eta Espainiako Gobernuak osatzen duten lurralde arteko batzordeak hartu zuen erabakiaren araberako proposamena egingo diete: hain justu, Pfizer txertoa jarriko dietela adieraziko diete, eta horretarako aukera emango diete. Berriz AstraZeneca jartzea nahi badute, baimen informatu bat bete beharko dute. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik gaur eguerdian egin duen agerraldian zehaztu du horretarako inprimakiak eskura direla Osakidetzaren webgunean. «Dosiak daudenean» dei egingo diete pertsona horiei, eta baimen hori beteta joan beharko dute txertoa jartzera.
Txertaketa prozesua onbidean doala adierazi dute Nafarroako Osasun Departamentuko iturriek, eta jasotako txertoen %99,2 ipini dituztela. Horiek horrela, txertatutakoen ehunekoak gora doaz. 80 urtetik gorako guztiek dute gutxienez dosi bat hartua; 70-79 urte artekoen artean, %98k; 66-69 tartean, %93k; 60-65ean, %89k; eta 55-59 adin tartean, %80k. Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du orotara 16 urtetik gorako herritarren %45ek jaso dutela ja txertoaren dosiren bat, eta %23k bukatu egin dutela prozesua. Osakidetzaren estrategian ere, ehunekoak gero eta osoagoak dira; 50-59 urte artekoen artean %42k hartu dute txertoaren dosiren bat; 60-69 adin tartean %91 dira; 70-79an %96,5; 80 urtetik gorakoen artean, %100. Txertoak jaso ahala jartzen ari direla zehaztu du Gotzone Sagarduik, eta 16 urtetik gorakoen %47k dutela jarria txertoaren dosiren bat. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198210/hotzez-hil-dira-21-korrikalari-txinako-mendi-lasterketa-batean.htm | Kirola | Hotzez hil dira 21 korrikalari Txinako mendi lasterketa batean | Antolatzaileek bertan behera utzi zuten lasterketa, parte hartzaile batzuek hipotermia zutela ikusitakoan. Tenperaturek berehala egin zuten behera gune oso garai batean. | Hotzez hil dira 21 korrikalari Txinako mendi lasterketa batean. Antolatzaileek bertan behera utzi zuten lasterketa, parte hartzaile batzuek hipotermia zutela ikusitakoan. Tenperaturek berehala egin zuten behera gune oso garai batean. | Gutxienez 21 lagun hil ziren Txinako Gansu eskualdeko gune turistiko batean larunbatean egin zuten mendi lasterketa batean. Hala jakinarazi dute hango hedabideek. Aurreko egunean aurreikusi baino eguraldi kaskarragoa egin zuen larunbatean, eta lasterkariak ez zeuden prestatuta egoera horri aurre egiteko.
Lasterketan 172 korrikalarik hartu zuten parte. Gune menditsu batean 100 kilometro egin behar zituzten, baina bideari ekin eta gero bertan behera utzi zuten antolatzaileek, parte hartzaile batzuek hipotermia eta arazo fisikoak jasan zituztela ikusi eta gero. Altuera handiko gune batean berehala egin zuten behera tenperaturek, antolatzaileen arabera.
Txingorraren eta haize ufada indartsuen artean, desagertu egin ziren korrikalari batzuk larunbat eguerdirako, eta erreskate zerbitzuek igande goizeko zortzietan baieztatu zuten haietako hogei gutxienez hilda zeudela. Bi ordu geroago amaitu zituzten bilaketa lanak —ia 24 orduz jardun zuten—, eta hildako bat gehiago baieztatu zuten; denera, 21. 1.200 lagun inguru ibili ziren korrikalarien bila.
Gansuko Gobernuak baieztatu duenez, gainontzeko 151 parte hartzaileak salbu daude, nahiz eta haietako zortzik ospitaleratuta jarraitzen duten.
Aurreikuspen okerrak
Azaldu dutenez, 2.000 metro inguruan zegoen tarte batean 0 gradu inguruko tenperaturak erregistratu ziren larunbatean, eta lasterkariak ez zeuden horri aurre egiteko prestatuta. Arropa finekin abiatu ziren gehienak; izan ere, aurreko eguneko iragarpen meteorologikoek ez zuten aurreikusi halako eguraldia izango zenik. Bazekiten euria eta haizea izango zirela, baina ez horren tenperatura hotzak.
Lasterketa antolatzen duen Baiyin hiriko Zhang Xuchen alkateak doluminak helarazi dizkie hildakoen senideei, eta gertatutakoaren errudun sentitzen dela ere adierazi du. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198211/gazako-erasoaldiak-muturrak-indartu-dituela-esan-du-israelgo-parlamentuko-presidente-ohiak.htm | Mundua | Gazako erasoaldiak «muturrak» indartu dituela esan du Israelgo parlamentuko presidente ohiak | Frantziako Asanblean egiten ari diren jardunaldien lehen saioan hizlari aritu da Avraham Burg. | Gazako erasoaldiak «muturrak» indartu dituela esan du Israelgo parlamentuko presidente ohiak. Frantziako Asanblean egiten ari diren jardunaldien lehen saioan hizlari aritu da Avraham Burg. | Palestinaren eta Israelen arteko gatazka hizpide hartuta hasi dituzte Frantziako Asanblean nazioarteko gatazkei buruz gaur eta bihar egiten ari diren jardunaldiak. Hanan Ashrawi PAE Palestina Askatzeko Erakundearen batzorde exekutiboko kidea zen saioa hastekoa, baina Sebastien Nadot Frantziako diputatu eta mahai inguruaren gidariak jakinarazi du Ashrawi ezin izan dela bertaratu.
Avraham Burg Israelgo Knesset parlamentuko presidente ohiak hartu du hitza, lehenengo. Gaur hasitakoa «gerraren ondoren» egin den nazioarteko lehen jardunaldia dela adierazi du, Israelek azken egunetan Gazan egindako erasoaldiari erreferentzia eginez. Gatazka momentu «berezi» batean dagoela esan du, eta une horrekin lotu du Donald Trump AEBetako presidente ohiak enbaxada Jerusalemera lekualdatzeko hartutako erabakia.
Azaldu duenez, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa «pozik» dago egungo egoerarekin, Palestinarekin duen gatazka politikoaren jatorria «ezkutatu» egiten duelako gatazka militarrak. Esan du horrek «konfort eremuan» jarri dituela Netanyahu eta gatazka militarrean parte hartzen ari diren aldeak, baina, aldi berean, zaildu egiten duela irtenbide politiko bat ematea. «Indarkeria» areagotzeak «muturrak» indartzen dituela azaldu du, eta nabarmendu du ez dela hori berak babesten duena. «Badakit gutxiengo baten jarrera dela, baina nik eta nire gisako beste batzuek zera defendatzen dugu: muturrak erdira ekartzea. Hor dago potentzialtasuna».
«Balio demokratikoak eta giza eskubideak» lehenestearen alde mintzatu da Burg, eta, behin hori eginda, auzi politikoari heltzea; hots, palestinarren eta israeldarren arteko harreman administratiboari: «Ez dut uste bi estatu egiteko aukera posible denik. Osloko negoziazioak hilda daude. Nik sinesten dut herrialde bakarraren soluzioa posible dela».
Bide beretik jo du Charles Enderlin kazetariak, gatazka politikoa hartzen ari den joera aztertzean. Azken egunetan Netanyahuren eta Hamasen arteko ezinikusia areagotu dela azaldu du, eta gatazka militarra bi horiengan zentratzeak kalte egiten diola konponbide bat lortzeko ahaleginari. «Hamasek ez dauka ezer negoziatzeko asmorik, eta Israelgo eskuinak horixe nahi du», esan du. Israelgo politikan eskuina lortzen ari den ordezkaritza eta eragiteko gaitasuna hizpide izan ditu, eta horrek «Israelgo demokrazia ahuldu» egiten duela. Alde horretatik, «eskubide demokratikoak» bermatuko dituen irtenbide bat adosteko deia egin die aldeei.
Hagit Ofran Peace Now gobernuz kanpoko erakundeak, berriz, Palestinako lurren okupazioarekin» lotu du gatazkak eztanda egin izana, eta kolonizazio prozesuaren zenbait adibide eman ditu. «Koloniena gai judiziala dela dio gobernuak, baina mugimendu politiko bat da, prozesu legal baten bidez egiten dena», azpimarratu du. Israel etengabe lurrak «konfiskatzen» ari dela esan du, eta auzitegien eta gobernuaren arteko harremanak ahalbidetzen duela hori.
Gatazka politikoaren konponbidearekin lotu du kolonien auzia Ofranek, beste bi hizlarien tesia bere eginez: «Auzia demokrazia falta da». Herritarren parte at bazterrean uzten duen eta eskubideak bermatzen ez zaizkien sistema politiko bat da Israelgoa, haren arabera, eta nazioarteko komunitateari dei egin dio presio egin dezan eskubide urraketa horiek baztertzeko. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198212/pistolak-lizentziarik-gabe-soinean-eraman-ahalko-dira-texasen.htm | Mundua | Pistolak lizentziarik gabe soinean eraman ahalko dira Texasen | Texasko (AEB) Senatuak lege bat onartu du, eta, haren ondorioz, 21 urtetik gorakoek pistolak soinean eraman ahalko dituzte baimen berezirik gabe. | Pistolak lizentziarik gabe soinean eraman ahalko dira Texasen. Texasko (AEB) Senatuak lege bat onartu du, eta, haren ondorioz, 21 urtetik gorakoek pistolak soinean eraman ahalko dituzte baimen berezirik gabe. | Pistola bat soinean eramateko ez da baimen berezirik beharko Texasen (AEB) aurrerantzean. Hala erabaki du hango senatuak, non errepublikanoak nagusi diren. Legeak aldeko hemezortzi boto izan ditu, eta aurkako hamahiru. Greg Abbott gobernadoreak jada adierazi du legea iristen zaionean sinatuko duela.
Orain arte, Texasen, pistolak aldean eramateko beharrezkoa zen lizentzia bat izatea eta horretarako gaitasuna erakustea. Aurrerantzean bi baldintza soilik bete beharko dira: 21 urte baino gehiago izatea, eta aurrekari penalik ez izatea. Armak kontrolatzearen aldeko erakundeek abisatu dute arriskutsua izan daitekeela kontrolerako neurri horiek ezabatzea, baina erabakiarekin aurrera jarraitu du senatuak.
Aurretik ere AEBetako suzko armei buruzko legedirik malguenetakoa zuen Texasek. Besteak beste, han, legezkoa da errifleak soinean eramatea leku publikoetan, baimen berezirik gabe. Lege berriak, hori bai, onartzen du enpresek euren lokaletan armak debekatzeko duten eskubidea.
Legearen aldekoek diotenez, aurrerantzean Texasko biztanleak hobeto defendatu ahal izango dira leku publikoetan. Charles Schwertner senatari errepublikanoak atzo adierazi zuenez, lege berria onartu dute «lehen ere herritarrek zuten eskubide bat berreskuratzeko, armak edukitzekoa eta aldean eramatekoa».
Hainbat tiroketa
Senatari demokratek kezka adierazi dute. Adibide bat jarri zuen Beverly Powell senatariak: «Jatetxe batean pistola duen norbaitekin esertzen banaiz, segurtasuna izan nahi dut pertsona hori ondo entrenatuta dagoela hura erabiltzeko».
Armen kontrolaren aldeko taldeek, berriz, azken urteetan Texasen izan diren tiroketak gogorarazi dituzte. Besteak beste, 2019ko abuztuan 30 lagun hil zituzten tiroketa batean; 2018an, bi pertsona hil zituzten bigarren hezkuntzako eskola batean, eta 2017an, eliza batean izandako tiroketa batean, 27 izan ziren hildakoak. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198213/elektrolizagailuen-lantegia-euskal-herritik-irten-izana-cumminsek-erabakia-izan-dela-azaldu-du-tapiak.htm | Ekonomia | Elektrolizagailuen lantegia Euskal Herritik irten izana Cumminsek erabakia izan dela azaldu du Tapiak | «Itzuli behar ez diren diru laguntzak» lehenetsi izana leporatu dio, eta erabakiaren ardura kendu dio Iberdrolari | Elektrolizagailuen lantegia Euskal Herritik irten izana Cumminsek erabakia izan dela azaldu du Tapiak. «Itzuli behar ez diren diru laguntzak» lehenetsi izana leporatu dio, eta erabakiaren ardura kendu dio Iberdrolari | Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak onartu du atsekabetuta dagoela Iberdrolak ez duelako Euskal Herrian jarriko elektrolizagailuen lantegia. Hala ere, ez dio elektrizitate konpainiari egotzi erabakia, Cummins bazkide teknologikoari baizik, «itzuli behar ez diren diru laguntzak» lehenetsi dituelako, eta laguntza horiek Europako Funtsen bidez banatzeko garaian Espainiako Gobernuak izandako irizpidea ere kritikatu du: «Laguntza horiek lurraldetasunean oinarrituta banatu behar baditugu, hanka sartzen ariko gara».
Tapia sailburuak ez du ezkutatu haserre dagoela Iberlyzer elektrolizagailuen plantarekin gertatutakoarengatik. Hidrogenoaren aldeko estrategia garbia du Jaurlaritzak, eta elektrolizagailuak eraikitzea jardunaren muina da. Gailu horiek dira, hain zuzen, uretik hidrogenoa bereizi eta energia iturri gisa erabili ahal izateko behar direnak. Ildo horretan, sailburuak azaldu du hainbat bilera izan zituztela Iberdrola eta Cummingsekin, planta hori Euskal Herrian jar zezaten, eta eskaintza zehatza egin zietela.
Tapiaren hitzetan, Iberdrolak begi onez ikusten zuen Euskal Herrian ezartzea, baina azken hitza Cumminsek zuen, eta nahiago izan du Guadalajaran (Espainia) ezartzea. Iberdrola, azken finean, haren bezero izango da, eta Ingeteam, haren hornitzaile. Sailburuaren ustez, «Cummins ez dago ohituta Euskadin lan egiten dugun modura», lankidetza publiko pribatuarekin, zehaztu du. «Eta diru laguntzei eta itzuli behar ez diren funtsei bakarrik eman zien garrantzia. Tristea da, baina horri bakarrik begiratu dio».
Zeharka bada ere, Tapiak Espainiako Gobernuari ere leporatu dio leku aldaketa. Guadalajaran jarrita, Cumminsek diru laguntza handiak jasoko ditu, eta horien iturria Europako Funtsak izango dira. Horiek horrela, Tapiak eskatu du funts horiek banatzeko garaian haien helburua kontuan har dadila, alegia, egitasmo «eraldatzaileentzat» izan daitezela, eta ez lurraldeen arteko orekaren arabera. Azkenik, ardura kendu dio Iberdrolari, eta esan du Jaurlaritzak eutsi egingo diela harekin indarrean dituen lankidetza proiektuei. Baita hidrogenoaren euskal korridorearekin dituzten guztiei ere, eta, besteak beste, nabarmendu du CAFek egitasmo berritzaile bat duela hidrogenozko trena sustatzeko. Era berean, Tapiak azaldu du ez duela espero antzeko ezer gertatzerik Miñaon aurreikusita dauden baterien inguruko proiektuetan. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198214/txertoen-patenteak-behin-behinean-askatzearen-alde-azaldu-da-jaurlaritza.htm | Gizartea | Txertoen patenteak behin-behinean askatzearen alde azaldu da Jaurlaritza | Mundu osoan osasun eskubidea bermatzearen alde agertu da. Iñigo Urkulluk aurkeztu du adierazpena, beste zenbait erakunderekin batera. | Txertoen patenteak behin-behinean askatzearen alde azaldu da Jaurlaritza. Mundu osoan osasun eskubidea bermatzearen alde agertu da. Iñigo Urkulluk aurkeztu du adierazpena, beste zenbait erakunderekin batera. | Eusko Jaurlaritzak ere eman du pausoa: COVID-19aren aurkako txertoen egiletza eskubideak behin-behinean salbuestearen alde agertu da. Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi du erabakia, eta argudiatu du jabetza intelektualeko eskubideek ezin dutela ukatu edozein herrialdetako «osasunaren aldeko apustua».
«Beharrezkoa jotzen da mundu osoan lankidetzan aritzea txerto kopuru nahikoa garatzeko eta munduan osoan garaiz eta modu inklusiboan banatzeko». Horrelaxe eman du Eusko Jaurlaritzaren erabakiaren berri Urkulluk. Eusko Jaurlaritzarekin batera, beste erakunde batzuek ere sinatu dute adierazpena: Espainiako Mugarik Gabeko Medikuen Elkarteak, Amnesty Internationalek, Oxfam Intermon-eko Herritartasun eta Intzidentzia Sailak, Euskadiko Farmazialarien Kontseiluak, Euskal Autonomia Erkidegoko Sendagileen Elkargoak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erizainen elkargoek eta Bilboko Zientzia Medikoen Akademiak.
Jaurlaritzak COVID-19ari aurre egiteko nazioartean egindako ahaleginak azpimarratu ditu Urkulluk, garabidean dauden herrialdeei txertoak helarazteko sortutako Covax programari egindako ekarpen ekonomikoak gogoraraziz. Hala ere, neurri gehiago behar direla adierazi du, eta, hain zuzen ere, horregatik hartu du egiletza eskubideak behin-behinean salbuestearen aldeko jarrera.
India eta Hegoafrika izan ziren eskaera hori plazaratzen lehenengo herrialdeak, eta ehunka estaturen babesa lortu zuten. Iazko urrian egin zioten eskaera MME Munduko Merkataritza Erakundeari, eta auzia oraindik ixteko dago, ekainean izango baitute hori argitzeko bilera. Dena den, ehunka estaturen babesa izan bazuten ere, AEBek aurrena eta EB Europako Batasunak gero erakutsitako baiezko jarrerak jarri du berriz gaia mahai gainean. Horien erabakiaren ostean etorri da Eusko Jaurlaritzak gaur aurkeztutako adierazpena. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198215/hilabete-batean-57-apaldu-da-hegoaldeko-erietxeetako-pazienteen-kopurua.htm | Gizartea | Hilabete batean %57 apaldu da Hegoaldeko erietxeetako pazienteen kopurua | Guztira 387 lagun dira COVID-19arekin ospitaleraturik; horietako 130, ZIUetan. Nafarroan ez dute inor erietxeratu, hamar egunean lehenbiziko aldiz. | Hilabete batean %57 apaldu da Hegoaldeko erietxeetako pazienteen kopurua. Guztira 387 lagun dira COVID-19arekin ospitaleraturik; horietako 130, ZIUetan. Nafarroan ez dute inor erietxeratu, hamar egunean lehenbiziko aldiz. | Azken asteotako joerari eutsita, koska bat beherago da ospitaleen presioa: birusarekin eri diren 387 pertsona daude Hegoaldeko zentroetan, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera. Hain zuzen ere, azken bederatzi asteetako kopururik apalena da hori. Are, martxoaren 21etik aitzina zenbatekoa beti izan da 400 kasuren langatik goitikoa; orain arte. Orain hilabeteko egoerarekin alderatuta, bistakoa da apaltzea: %57 paziente gutxiago. Apirilaren 25ean 897 ziren Hego Euskal Herriko ospitaleetan.
Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, gaur egun erietxeratuta direnen 130 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, bezperan baino 11 gutxiago. Maiatza hasi zenetik, beheranzko joera ia etenik gabekoa da unitate horietan ere; apirilaren 7tik erregistratutako daturik txikiena da. Halaber, osasun sistemek emandako datuen arabera, atzo 40 gaixo erietxeratu zituzten COVID-19agatik. Paziente horiek guztiak Osakidetzaren ardurapeko zentroetara eraman zituzten; izan ere, hamar egunean lehenbiziko aldiz, ez zuten inor ospitaleratu Nafarroan.
Transmisioari dagokionez, atzo 10.684 diagnostiko proba egin ziren birusa atzemateko, eta horien guztien %3,1 izan ziren positibo. Zehazki, 329 kasu detektatu ziren. Horietako 160 Bizkaian atzemandakoak dira; 190, Gipuzkoan; 53, Nafarroan; eta hemeretzi, berriz, Araban. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198216/itxiera-perimetralak-nola-egingo-dituen-zehaztu-du-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Itxiera perimetralak nola egingo dituen zehaztu du Nafarroako Gobernuak | Intzidentzia handia bada, ixteaz gain, etxeratze agindua ezarriko da, ostatuen barruko aldeak itxiko dira, eta bizikidetza unitateen arteko bilkurak bakarrik onartuko dira | Itxiera perimetralak nola egingo dituen zehaztu du Nafarroako Gobernuak. Intzidentzia handia bada, ixteaz gain, etxeratze agindua ezarriko da, ostatuen barruko aldeak itxiko dira, eta bizikidetza unitateen arteko bilkurak bakarrik onartuko dira | Alarma egoera bertan behera geratu zenean, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak adierazi zuen bide bat ebatziko zuela COVID-19aren gaineko intzidentzia kasuak handitzen ziren tokietan neurriak hartzeko. Gaur Nafarroako Parlamentuan eman dute horretarako irizpideen berri: intzidentzia handia den tokietan, ixteaz gain, etxeratze agindua ezarriko da, ostatuen barruko aldeak itxiko dira, eta bizikidetza unitateen arteko bilkurak bakarrik baimenduko dira. Neurri horiek ezartzeko, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren onespena beharko da.
100.000 biztanleko hamalau eguneko intzidentzia metatuari begiratuko zaio halako neurriak hartzeko. Mila kasu gainditzen badira 5.000 biztanle baino gutxiagoko herrietan; 750 kasu gainditzen badira 5.000 eta 1.000 artekoetan; eta 600 10.000tik gorakoetan. Beste hainbat aldagairi ere erreparatuko zaie; itxiera perimetrala ezarriko da, halaber, trazabilitatea %70etik beherakoa bada, eta baita egindako testen %10 baino gehiago positiboak badira ere, edota osasun agintariek kezkagarritzat duten aldaera baten prebalentzia oso handia bada. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198217/lehen-mundu-gerrako-euskal-intsumiso-eta-desertoreen-mapa-egin-dute.htm | Gizartea | Lehen Mundu Gerrako euskal intsumiso eta desertoreen mapa egin dute | Mauleko barrutiari dagozkion datuak baino ez daude, baina esanguratsuak dira: herritarren %16k uko egin zioten gerrara joateari, eta ehunekoa are handiagoa da mugatik gertuko eskualdeetan, Urepelen %29ra heltzeraino. | Lehen Mundu Gerrako euskal intsumiso eta desertoreen mapa egin dute. Mauleko barrutiari dagozkion datuak baino ez daude, baina esanguratsuak dira: herritarren %16k uko egin zioten gerrara joateari, eta ehunekoa are handiagoa da mugatik gertuko eskualdeetan, Urepelen %29ra heltzeraino. | Intsumisioa 1980-1990eko hamarkadarekin lotzen da askotan, baina tradizio handiko jokabidea izan da Euskal Herriaren historian. Horren adibide bat ilustratu berri du Galder Gonzalez geologo, dibulgatzaile eta euskarazko Wikipediako kideak. Intsumisioa eta desertzioa Lehen Mundu Gerran Mauleko barrutian mapa sortu du, Gerla Handiak Ipar Euskal Herrian borrokara deiturikoen artean eragin zuen erreakzioa erakusteko.
Datuak esanguratsuak dira: batez bestean, herritarren %16,54k egin zien uko Frantziako Armadara joateari. Joera argi bat nabari da: Nafarroa Garairako mugatik gero eta hurbilago, orduan eta intsumiso eta desertore gehiago. Izan ere, deituriko askok bestaldean hartu zuten babes, armei uko egiten zietenei ezartzen zizkieten zigor gogorretatik ihesi. Horrela, Aldudeko herritarren %25,91k uko egin zioten gerran parte hartzeari, eta Urepelen, %29,14k.
Horiek datu ofizialak, Jean-Paul Jourdan ikertzaileak jasotakoak Le refus de «l’impôt du sang»: insoumis et déserteurs basques pendant la Grande Guerre liburuan ('Odol zergaren' ukoa: euskal intsumiso eta desertoreak Gerlan Handian). «Bertan esaten duenez, Mauleko Barrutiko datuak baino ez daude zehaztuta, eta mugako herri batzuk ere badaude, polizia txostenetatik atereak», idatzi du Gonzalezek. «Baina, bertan ere, esaten du datuak ez direla osoak eta balitekeela gehiago izatea».
Historialariak lanaren hitzaurrean adierazten du Frantziako nazionalismoak eraikitako kontakizunean beti adierazi dela herritarrak «sutsu» joan zirela frontera. Haatik, adituek aspaldi erakutsi dute herritarrek «atsekabez, txundiduraz, eta etsipenez» hartu zutela gerraren iragarpena. Agintariek lan handia egin behar izan zuten horiek ezkutatzeko, eta protesta oro zapaltzeko.
Gerra 1914ko uztailaren 28an hasi zen, eta handik bi egunera Baionan gertaturikoaren berri ematen du Jourdanek. Sindikalistek gerraren aurkako eta bakearen aldeko elkarretaratzera deitu zuten Lapurdiko hiriburuan. Ezin izan zuten ekitaldia egin, ordea, nazionalista frantsesek deialdiaren berri izan zutelako, eta haien kontra kolpez jo zutelako. Fernand Elosu militante anarkistak antolatu zuen protesta, eta ihes egin behar izan zuen, eskuin muturrekoei «gora Alemania» oihukatu ostean.
Agintariek zuzenean bultzatu zituzten protesten aurkako ekimenak. Orduko prefetak bidalitako telegrama baten berri ematen du ikertzaileak. Horretan, funtzionarioei esaten die debekatu egin behar direla herritarrak gerrara eramateko mobilizazioa oztopatuko lukeen bakearen alde antolaturiko protesta oro.
Milaka gizonezko gaztek ihes egin zuten Hegoaldera Frantziako Armadan gerran ez aritzeagatik. Horietako bat Extefana Irastortza poetaren aita izan zen; Hendaiatik Pasaia aldera joan zen. BERRIAn kontatu zuen idazleak aita desertorearen istorioa. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198218/fernandez-iradi-parisera-eraman-dutela-salatu-dute.htm | Politika | Fernandez Iradi Parisera eraman dutela salatu dute | Bakegileek eta Bake Bideak gogorarazi dute esklerosi anizkoitza duela. | Fernandez Iradi Parisera eraman dutela salatu dute. Bakegileek eta Bake Bideak gogorarazi dute esklerosi anizkoitza duela. | Euroagindu bat dela eta, Ibon Fernandez Iradi euskal presoa Parisko La Sante presondegira eraman dutela salatu dute Bake Bideak eta bakegileek. Gogorarazi dute Fernandez Iradik esklerosi anizkoitza daukala eta Paueko Dei Auzitegiak ere eskumena duela, eta, beraz, uste dute ez zegoela presoa Parisera eraman beharrik. Lannemezanen (Okzitania) dago preso.
Bakegileek eta Bake Bideak «fermuki» kritikatu dute erabakia, uste baitute presoaren osasun egoera kontuan izan gabe hartu dela: «Parisko ministerio publikoak, euskal aferei loturiko euroagindu eskaera guztiak jurisdikzio horretan zentralizatu nahi ditu. Ibon Fernandez Iradiren osasun egoera ikusiz, erabakia onartezina da; are gehiago, Euskal Herriko testuinguru politikoa kontutan hartzen bada».
Fernandez Iradiren zigorra bertan behera uztearen alde egin zuen Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak 2019ko azaroaren 12an, osasun arrazoi horiengatik. Fiskaltza antiterroristak, ordea, erabakiaren aurkako helegitea jarri zuen. Hala, bertan behera geratu zen hura askatzeko erabakia, iazko otsailaren 27ko beste ebazpen batek berretsi zuena. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198219/madril-erlojuaren-aurka-ari-da-aldi-baterako-erregulazio-bereziak-luzatzeko.htm | Ekonomia | Madril erlojuaren aurka ari da aldi baterako erregulazio bereziak luzatzeko | CEOE patronalak uko egin dio Espainiako Gobernuaren azken eskaintzari, eta exekutiboak Ministro Kontseilu berezi bat deitu beharko du pandemian enpleguari eusteko oinarrizkoa izan den tresna luzatzeko | Madril erlojuaren aurka ari da aldi baterako erregulazio bereziak luzatzeko. CEOE patronalak uko egin dio Espainiako Gobernuaren azken eskaintzari, eta exekutiboak Ministro Kontseilu berezi bat deitu beharko du pandemian enpleguari eusteko oinarrizkoa izan den tresna luzatzeko | Bost egun gelditzen dira Espainiako Gobernuak onartutako Aldi Baterako Enplegu Erregulazioen arau bereziaren azken luzapenak indarra galdu aurretik, eta enpleguari eusteko funtsezko tresna izan den horrek udan ere indarrean egon behar duenez —Madrilek horrela erabaki duelako—, erlojuaren aurka ari dira negoziatzen UGT eta CCOO sindikatuak, eta CEOE patronala Lan eta Gizarte Segurantzako ministerioekin. Orain arte, eragile sozialen oniritziarekin egon dira indarrean pandemiari lotutako enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bereziak, baina araudi horren azken luzapena izan daitekeena gobernuak bere kabuz egingo du, beharbada, patronalak uko egin baitio Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroaren azken eskaintzari. Horrek badu lehen eragin bat: Ministro Kontseilu berezi bat deitu beharko du exekutiboak luzapena onartzeko, akordioz izan ala ez, gaurkoa baitzen azken kontseilua, oraindik indarrean dagoen araudia iraungi baino lehen (maiatzaren 31).
"Alde baten erantzunaren zain gaude, gure azken eskaintza egin ondoren, baina ez dago akordiorik, momentuz", esan du Maria Jesus Montero gobernuko bozeramaileak; "gobernuak ez du zalantzarik: datozen orduetan itun berri bat egongo da; izan ere, entrenamendua dugu horretarako, jakinduria nahikoa eta elkarren arteko konfiantza mahaian gaudenon artean".
Baina non dago desadostasuna? Escriva ministroaren eskaintzak jasotzen du erregulaziotik ateratzen diren langileen kotizazioetan abantailak izatea enpresek, baina erregulazioan jarraitzen dutenen kotizazioetan apur bat galtzea. Alegia, orain arteko logika hautsita, lanera itzultzea sarituko luke araudi berriak. Logika horri ezetz esan dio CEOEk, eta, oraingoaz, sindikatuak bat datoz patronalarekin. Uda amaitu artean, orain arteko arauak indarrean egotea nahi dute eragile sozialek, eta gobernuak uste du badela garaia aldi baterako erregulazio horietan egoera berri bat islatzen hasteko, turismoak aldatuko duen egoera hobe bat, hain zuzen.
Milaka euskal langile
CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok, dena den, garbi utzi du enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bereziak ez daudela arriskuan, "alde guztiek argi dutelako indarraldia luzatu behar dela". Alegia, baliteke CEOEk ezetzari eustea, baldin eta Gobernuak ez badu lortzen eskaintza erakargarri bat egitea harentzat, baina sindikatuek nekez esango diote ezetz langileek beren enpleguei eusteko oinarrizkoa den tresna ez luzatzeari. Akordioarekin edo gabe, aldi baterako espedienteak luzatzea nahi dute CCOOk eta UGTk, baita CEOEk kanpoan geratzea erabakitzen badu ere.
Apirilaren amaieran 32.474 langile zeuden Hego Euskal Herrian, aldi baterako enplegu erregulazioan, martxoa bukatu zenean baino 2.522 gutxiago. Aldi baterako erregulazioan daudenetatik, bi herenek ez dute batere lanik egiten, eta besteek, partzialki. Iazko apirilean jo zuen goia ABEEn zeuden langileen kopuruak: 230.000.
Gizarte Segurantzan 600.000 langile geratzen dira enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean oraindik, alarma egoera atzean geratuta, ekonomia suspertzen hasi den arren. Pandemiaren gordinean, hiru milioi eta erdi langile egon ziren araudi berezi horiei loturik. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198220/mendilibarrek-ez-du-jarraituko-eibarren.htm | Kirola | Mendilibarrek ez du jarraituko Eibarren | Klubak eta Zaldibarko entrenatzaileak adostu dute ez luzatzea datorren hilaren akaberan amaitzen zen kontratua. Sei denboraldi egin ditu, denak ere Lehen Mailan, sasoi honetan Bigarren Mailara jaitsi den arte. | Mendilibarrek ez du jarraituko Eibarren. Klubak eta Zaldibarko entrenatzaileak adostu dute ez luzatzea datorren hilaren akaberan amaitzen zen kontratua. Sei denboraldi egin ditu, denak ere Lehen Mailan, sasoi honetan Bigarren Mailara jaitsi den arte. | Bukatu da Jose Luis Mendilibarren bigarren aroa Eibarren. Sei denboraldi egin ditu bigarrengo honetan, eta Zaldibarko entrenatzaileak eta klubak adostu dute nahikoa dela. Datorren ekainaren 30ean bukatzen zaio kontratua, eta ez dute luzatuko.
2015-2016an hartu zuen ardura, Gaizka Garitano ordezkatzeko. Eibarren eskaintzari baiezkoa eman zionean, ez zen ziurra taldeak Lehen Mailan segitu ahal izango zuen. Izan ere, zelaian jaitsi egin zen, baina irauteko aukera Elxen auzi administratiboan zegoen. Lehen Mailan segitu ahal izan zuen azkenean Eibarrek, eta bertan egin ditu beste sei denboraldi, guztiak ere Mendilibarrekin. 248 partida izan dira, eta 2017-2018ko sasoian lortu zuen sailkapenik onena: bederatzigarren izan zen. Denboraldi honetakoa izan da markarik txarrena, azkena geratuta Bigarren Mailara jaitsi baita Eibar.
Mendilibarrekin batera joango dira Toni Ruiz prestatzaile fisikoa, Iñaki Bea bigarren entrenatzailea eta Josu Anuzita atezainen entrenatzailea.
Kike Garcia, Osasunara
Eibarri adio gaur bertan esan dion beste bat Kike Garcia da. Aurrelari espainiarrak iragarri du ez duela taldean segituko, eta handik gutxira baieztatu du Osasunak hura fitxatu duela, hiru denboralditarako. Bost sasoi osatu ditu taldean, eta 160 partida jokatu, 37 gol sartuta.
Aurrerantzean Eibarren arituko ez den beste bat Rafa Soares atzelaria da. Portugalgoak sare sozialetan iragarri du ez duela taldean segituko. Utzita egon da Eibarren Vitoria Guimaraes taldeko jokalaria denboraldi eta erdian. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198221/bi-langilek-istripu-bat-izan-dute-ahtaren-donostiako-lanetan.htm | Gizartea | Bi langilek istripu bat izan dute AHTaren Donostiako lanetan | Istripua larunbatean gertatu zen, Martuteneko Okendotegi zubia eraisteko lanetan. Bi lagun zauritu ziren, baina ez daude larri. | Bi langilek istripu bat izan dute AHTaren Donostiako lanetan. Istripua larunbatean gertatu zen, Martuteneko Okendotegi zubia eraisteko lanetan. Bi lagun zauritu ziren, baina ez daude larri. | Sare sozialen bidez zabalduriko bideo batean argi ikus daiteke gertatutakoa. Larunbat gauean, AHT Abiadura Handiko Trena eraikitzeko asmoz Donostian egiten ari diren lanetan, bi langilek istripu nabarmen bat izan zuten, Martutene eta Astigarraga arteko Okendotegi zubia eraisten ari zirela, hark goitik behera egin baitzuen. Dirudienez, zaurituak ez daude larri, oraingoz gaiaren inguruko informazio ofizialik zabaldu ez den arren.
Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideak bere Twitter kontuan argitaratutako bideoak erakusten du bi langileak zubiko aldeetako batean zutik daudela, bi eraiste makina lanean ari diren bitartean. Une batetik bestera, zubiaren bi aldeak lotzen zituen azken zatia apurtu egiten da, eta bi muturrek behera egiten dute, langileak eroraraziz.
Istripua larunbatean gertatu bazen ere, lanen ardura duenak, ETS Euskal Trenbide Sareak, oraindik ez du gaiaren inguruko azalpenik eman, Ernesto Martinez de Cabredo zuzendaria atzo udaletxean egon zen arren, metroaren obretako jarraipenerako batzordean. Halaber, tokiko gobernu batzordearen osteko gaurko agerraldian, Eneko Goia alkateak adierazi du ez duela gaiaren inguruko berririk izan.
Horiek horrela, Fernandez de Betoñok aditzera eman duenez, EH Bilduk istripuaren eta lanen inguruko xehetasunak ezagutzeko galdera batzuk egin dizkio Legebiltzarrean Iñaki Arriola Garraio sailburuari.
«Obretako gorabeherak ezkutatzeko erabakia» salatu du EH Bilduk
Metroaren lanetan agerturiko azken zuloarekin bezala, honako honetan ere «obretako gorabehera guztiak nahita ezkutatzeko erabakia» hartu izana leporatu dio Donostiako EH BildukETSri, ohar baten bidez: «Astelehenean Ernesto Martinez de Cabredo ETSko zuzendari nagusia udaletxean egon zen, metroko lanen jarraipenari buruzko informazioa ematen, eta ez zuen istripu honen berri eman».
Alde horretatik, ETSren eta Eusko Jaurlaritzako Garraio Sailaren gobernantza eredua «onartezina» dela gaineratu du alderdiak, eta zalantzan jarri du ETSren kudeatzaileen «gaitasun operatiboa». Gainera, jakinarazi du larunbateko istripuko bi langileak Construcciones Mariezcurrena enpresakoak direla, eta azpimarratu enpresa hori inplikatua egon zela metroaren Mirakontxa-Easo tartearen «kudeaketa txarrean» ere.
Construcciones Mariezcurrena, hain zuzen, lan horren lehen esleipena jaso zuten ABEE aldi baterako enpresa elkarteko enpresetako bat zen, baina haiek hasitako lanak irailean eten behar izan ziren, obran agerturiko bi zuloren ondorioz proiektua birdiseinatu eta berriro esleitu behar izan zutelako. Horren harira, EH Bilduk gogor jo du bi obra publikoen arduradunen aurka: «Orain, enpresa bera agertu da AHTaren obretan, eta beste istripu bat izan du, berriz ere. Ez da ulertzen zergatik administrazio publikoak ez duen egiten kontrol estuagorik obra publiko handietan. Ondorioak begi bistakoak dira».
Era berean, Goiaren azalpenik ezari erantzunez, EH Bilduk adierazi du hirian egiten ari diren lan publikoetako langileen osasunak ez duela alkatearen arreta publikorik merezi, eta jakinarazi du premiazko interpelazio bat erregistratuko duela datorren osteguneko osoko bilkuran, alkateak «donostiarrei behar diren azalpen guztiak» eman diezazkien. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198222/urrutikoetxea-etsaiarekin-bakeak-egiteak-ez-du-gatazkaren-erabateko-konponbidea-erran-nahi.htm | Politika | Urrutikoetxea: «Etsaiarekin bakeak egiteak ez du gatazkaren erabateko konponbidea erran nahi» | Frantziako Asanblean Euskal Herriko gatazkaz jardun dute, eta han hitz egin du Josu Urrutikoetxeak. Azpimarra egin du «etikaren arloari» eman behar zaion lehentasunean. | Urrutikoetxea: «Etsaiarekin bakeak egiteak ez du gatazkaren erabateko konponbidea erran nahi». Frantziako Asanblean Euskal Herriko gatazkaz jardun dute, eta han hitz egin du Josu Urrutikoetxeak. Azpimarra egin du «etikaren arloari» eman behar zaion lehentasunean. | «Etsaiarekin bakeak egiteak ez du gatazkaren erabateko konponbidea erran nahi, bereziki, gatazkaren muina eta ondorioak ez badira konponduak». Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide ohiak esandako esaldi horrek laburbildu dezake gaur Frantziako Asanblean antolatutako mahai inguruaren arrazoia. Gaur hasi eta bihar arte munduko hainbat gatazkaren inguruan hizketan dabiltzan han, eta gaur eguerdian Euskal Herriko gatazka izan dute hizpide. Zuzenean jarraitu du BERRIAk.
Urrutikoetxearen ostean beste hizlari ezagun batzuk ere hartu dute parte: Brian Currin nazioarteko bitartekariak, Veronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendariak, Caroline Guibet Lafaye filosofo eta soziologoak, eta Judyta Wasowska HD zentroko kideak.
Hitza hartzen lehenengoa izan da Urrutikoetxea, eta lehendabizi, Euskal Herriko gatazkaren oinarriak nondik datozen esplikatu du. Nafarroaren konkista, karlistadak eta diktadura frankista aipatu ditu: «Frankismoaren kontra gerra galdu zutenen seme-alaben belaunaldiak sortu zuen Euskadi Ta Askatasuna».
Urrutikoetxearen arabera, frankismo garaian iritsi zen «bortizkeriaren zurrunbiloa»: «ENAMen lehen helburua gatazka bortitzari amaiera ematea eta gatazka konpontzea izan da. Dolu dut, eta samina eragiten dit, gatazka bortitzaren amaiera beranduegi iritsi izanak. Indarkeriak, zeina ez baita berez inoiz helburu izan, zoritxarrez galera itzulezinak eta bi aldeetako biktimak eragin ditu, eta ezinbestekoa da denak aitortzea».
Dimentsio etikoaz
Ondoren, gatazkaren «dimentsio etikoan» egin du azpimarra ETAko kide ohiak: «Indarkeriaren amaiera gogoeta politikoen emaitza da, baina etikaren arloa da hemen lehentasuna. Tamalez, luzaroegi ez zaio behar bezalako arretarik jarri alderdi horri, etengabe larriagotu den elkarrenganako bortizkeria zurrunbiloaren ondorio gaiztoengatik. Zurrunbilo horrek sorgortu egin gaitu, alde batekoak zein bestekoak, besteak bizi zuen sufrimenduaren aurrean».
Urrutikoetxeak ETAren historian izandako lau negoziazio aldiak errepasatu ditu: 1989an Algerren, 1998an Zurichen, 2005ean Genevan eta 2011n Oslon. Azaldu duenez, «dimentsio etiko» horrek bultzatu zuen bera gatazkaren konponbidea bilatzeko negoziazioetan inplikatzera. Aldi oro, bi faktore beharrezkoak zirela azpimarratu du: bi aldeek kontsideratzea gatazka karrika itsu batera heldu zela, eta aterabide negoziatu bat posible dela pentsatzea.
Negoziazioak aurrera eramateko eta horrek esan nahi zuena «fin ulertzeko», ordea, barne mailan lan egin behar izan zutela onartu du: «Negoziazio horiek inoiz ez ziren linearrak izanen, oztopoak izanen zituzten, posible zen Espainiar Estatuak bere promesak ez betetzea. Akordioak berretsi eta aplikatzeko bi palanka behar ziren: nazioarteko bitartekari eta Estatuak, eta akordioak bete ditzan Estatuari demokratikoki presio eginen zion gure herria».
Urrutikoetxeak erran du negoziazioak posible izateko zubiak eraikitzeko bitartekariak eta elementuak behar zirela, eta horiek bilatzea izan dela nagusiki bere lana. Horretan lanean aritu zela erran du, Frantziak atxilotu zuen arte.
Aldebakarreko bidea, «ahitua»
Era berean, 2000. urtetik aitzina HD zentroak egindako lana ere goraipatu du: «Maleruski, Estatuen artean hartutako engaiamenduei muzin egin zien Frantziak, eta nire kontrako bi prozedura ireki dituzte terrorismo helburudun gaizkile elkarteko kide izatea leporatuta».
Gatazkaren ondorioak konpontzeko aldebakarreko bidea «ahitua» dela erran du Urrutikoetxeak. Biktima guzien aitortza, erreparazioak, preso eta iheslarien gaia, eta justizia transizionalaren printzipioei jarraikiz, halakorik berriz ez gertatzeko baldintzak jarri behar direla esan du: «Etsaiarekin bakeak egiteak ez du gatazkaren erabateko konponbidea erran nahi, bereziki, gatazkaren muina eta ondorioak ez badira konponduak». Azken hilabeteetan presoen gaian aurrera pausoak izan direla erran badu ere, gehitu du gatazkaren ondorio guziak konpontzetik «urrun» daudela. Horretara iristeko, nazioartearen bitartekaritza eta gizarte zibilaren inplikazioa eskatu du.
Currin, bitartekaria
Urrutikoetxearen ostean, Brian Currin nazioarteko bitartekariaren txanda izan da. Kontatu du 2004an Euskal Herriko ezker independentistako kideak bera ikustera joan zirela Hego Afrikara, rol definitu bat jokatzeko prest zegoen galdetuta. «Helburua zen euskal presoen askatasuna lortzea negoziazioen amaieran».
ETA su-eten batean zegoen orduan, baina hautsi egin zuen. Azaldu du atentatuaren ondotik bi aldeetakoek hitz egiteko engaiamendua atxikitzea izan zela beren rola: «Batasunako kideekin mintzatu behar zen, armak utzi behar zirela konbentzitu. Hori lortzen bagenuen, bake prozesuarekin aurrera joateko aukerak egon zitezkeen». Ezker abertzaleak gutxi geroago hartu zuen erabaki hori, eta adierazi du 2007-2008 urteetan harreman etengabea izan zutela haiekin.
Hego Afrikan edo Irlandan ez bezala, Euskal Herrian ez da egon gatazka konpontzeko nazioarteko babesik, Currinen hitzetan: «ETA gaizkile talde bat bezala ikusia zen, eta Espainiak konpondu beharreko barne arazo bat zen». Nazioarteko babesaren bila abiatu zirela esplikatu du, eta hala heldu zela gaur egun Bruselako adierazpena bezala ezagun dena.
2011ren hasieran eman zion erantzuna ETAk Bruselako adierazpenari su-eten iraunkor batekin. «Ondoren osatu diren bitartekari talde guziak unilateralki osatu dira, Espainiak eta Frantziak ez dutelako parte hartu nahi izan, nahiz eta 2007aren inguruan bestelako engaiamenduak hartu».
«Ez da prozesu konbentzionala izan»
Véronique Dudouet Berghof fundazioko kideak aipatu du Euskal Herrikoa ez dela prozesu «konbentzionala izan», eta gizarte zibilak izandako parte hartzea goraipatu du. «Baina etsaien arteko elkarrizketarik ez izateak gainerako elementuak konpontzea oztopatu du: presoen eta biktimen gaia, eta Euskal Herriaren etorkizun politiko eta instituzionala».
Barne dinamikak nabarmendu nahi izan ditu Dudouetek. Kontatu du ETAk gogoeta eta eztabaida «fase luze eta sakon bat» abiatu zuela, kide guziei hitza emanez: sasian, kartzelan, atzerrian... 3.000tik gora kidek parte hartu zutela erran du.
80ko hamarkadatik bakearen alde sortutako erakunde zibilak ere aipatu ditu Dudouetek. Alde batetik, Elkarri eta Lokarri, eta bestetik, Bake Bidea. «Proposamen konkretuak egin zituzten, karrika itsutik ateratzeko». 2010etik aitzina egin diren jardunaldi eta foroak ere aipatu ditu, eta erran du horien bidez publikoak bere egin zuela bake prozesua.
Amaitzeko, bi erronka nagusi gelditzen direla erran du Dudouetek: desmobilizazioa eta bergizarteratzea, eta justizia trantsizionala eta negoziatzaileen geriza. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198223/maliko-presidentea-eta-lehen-ministroa-kargugabetu-dituzte.htm | Mundua | Maliko presidentea eta lehen ministroa kargugabetu dituzte | Assimi Goita presidenteorde eta koronelak eman du erabakiaren berri, eta jakinarazi du trantsizioak bere horretan jarraituko duela. Bah N'daw eta Moctar Uane atxilotuta daude, atzodanik. | Maliko presidentea eta lehen ministroa kargugabetu dituzte. Assimi Goita presidenteorde eta koronelak eman du erabakiaren berri, eta jakinarazi du trantsizioak bere horretan jarraituko duela. Bah N'daw eta Moctar Uane atxilotuta daude, atzodanik. | Duela hamar bat hilabete Malin abiaturiko trantsizio politikoak beste atal bat izan du egunotan. Bah N'daw – hauteskundeak egin arte lehen ministro karguan egon behar zuen– eta Moctar Uane – lehen ministro postua zuen– atxilo eraman zituzten atzo gauean, hiriburutik hamabost kilometrora dagoen base batera, eta Assimi Goita presidenteorde eta koronelak gaur jakinarazi du bi politikariak beren karguetatik kendu dituztela.
Aldaketa behartu horien arrazoiak trantsizio gobernuaren osaketa berria eta botere oreka izan dira. Hilaren 14an, Uanek dimisioa aurkeztu zion N'dawri, baina horrek kargu berera itzularazi zuen, eta gobernu «inklusiboago bat» izendatzeko eskatu zion, politikariek pisu handiagoa izan zezaten.
Hala, gobernuburuak atzo eman zuen lantalde horren berri, eta, iragan abuztuko estatu kolpean parte hartu zuten lau militarrek beren karguetan jarraituko duten arren, bi jeneral kanpoan utzi izanak haserrea eragin du soldaduen juntan; horren harira hartu zituzten atzo atxilo, eta horren harira bota dituzte gaur beren postuetatik.
Junta iazko udatik izan duen eragina eta pisua galtzearen beldur da, herritarren manifestazioen ostean haiek altxatu egin baitziren garai hartako gobernuaren aurka, eta Ibrahim Bubacar Keita presidentea eta Bubu Cise lehen ministroa gatibu hartu baitzituzten.
Bahiketa horien ondotik, Keita dimisioa ematera behartu zuten, eta gobernua eta parlamentua desegitera. Orduan, militarrek onartu egin zuten N'dawk estatuburu kargua hartzea, eta Uane —gizarte zibilekoa— lehen ministro bilakatzea, beren influentziari eustearen truke; bai Trantsiziorako Kontseilu Nazionalean, baita gobernuan ere.
Azken bi egunotako erabakiekin, militarrek beren boterea mantentzeko asmoa erakutsi dute, baina horrek ez luke eraginik izango trantsizio prozesuan, Goitak adierazi baitu bere horretan jarraituko dutela datorren urterako aurreikusita dauden hauteskundeek, presidentetzarakoek eta Asanblea Nazionalerakoek.
Presidenteorde eta jenerala, hain justu, kritiko agertu da kargugabetu dituzten bi agintariekin eta gobernu berriaz hartu dituzten erabakiekin, jeneralen ordez gizarte zibileko ordezkariak aukeratu baitituzte: «Horrelako desmartxa batek agerian uzten du trantsizioko presidenteak eta lehen ministroak trantsiziorako gutuna urratzeko asmoa zutela». Egoera hori ikusirik, Goitak azaldu du bere burua «behartuta» ikusi duela «aldaketak» egitera.
Nazioartearen pisua
Hala, oraindik ikusteko dago juntak nazioarteari zin egindakoa beteko duen: gizarte zibilari hemezortzi hilabeteko epean boterea ematea, hiru urtean eman beharrean, tarte horretan nahiago baitzuen.
Egunotarako espero da CEDEAO Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Batasuneko ordezkaritza bat herrialdera iristea, hura arduratzen baita trantsizio prozesua gainbegiratzeaz. Oro har, nazioarteak kezka handiz erreakzionatu du junta militarraren erabakia dela-eta, eta Afrikako Batasunak eta Europako Batasunak, esaterako, atxiloturiko agintariak berehala askatzeko eskatu dute; baita Frantziak ere, Maliren kolonizatzaile izandakoak.
Afrikako herrialde horren egoera ezegonkorra izan ohi da. Batetik, herrialdeko taldeen arteko tentsio etnikoa eta indarkeria ia egiturazkoa da azken hamarkadetan, gobernu zentralak ezintasuna erakutsi baitu jarduera aktiboan dauden dozenaka miliziak armagabetzeko.
Milizia horiek, oro har, irizpide etnikoei erantzuten diete, eta lurren kontrolagatik borrokatzen dira; horrez gain, talde jihadistak, egoeraren arabera, batzuen zein besteen aliatuak izan ohi dira. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198224/nafarroako-i-liburu-azoka-egingo-dute-maiatzaren-28tik-ekainaren-6ra.htm | Kultura | Nafarroako I. Liburu Azoka egingo dute maiatzaren 28tik ekainaren 6ra | Iruñeko urteroko liburu azoka hiriburutik kanpo zabalduko dute lehen aldiz, eta jarduerak egingo dituzte Tuteran, Lizarran eta Elizondon. Orotara, hamasei liburu dendak parte hartuko dute. | Nafarroako I. Liburu Azoka egingo dute maiatzaren 28tik ekainaren 6ra. Iruñeko urteroko liburu azoka hiriburutik kanpo zabalduko dute lehen aldiz, eta jarduerak egingo dituzte Tuteran, Lizarran eta Elizondon. Orotara, hamasei liburu dendak parte hartuko dute. | Maiatzaren 28tik ekainaren 6ra bitartean egingo dute Nafarroako I. Liburu Azoka, Iruñeko Gazteluko plazan. Nafarroako Liburu Saltzaileen Elkarteak eta Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiak antolatu dute, eta Editargi Nafarroako Editore Independenteen Elkarteak, Nafarroako Idazleen Elkarteak, Iruñea Beltza jaialdiak, Tiza elkarteak eta Nafarroako Gobernuaren liburutegi eta argitalpen zerbitzuek ere parte hartuko dute. Gaur aurkeztu dute, Nafarroako Liburutegian.
Iaz, pandemiaren egoerara egokituz, Iruñean urte osoan egin ohi diren hiru azokak —liburuarena, edizioarena eta liburu zaharrarena— bakarrean egin zituzten, udazkenean. Aurten, ordea, erabaki dute ohiko azoka guztiak berreskuratzea, baina elkarteen arteko lankidetzan urrats berri bat egitea, eta, lehen aldiz, lurraldean zabalduko dute. Unai Pascual Editargiko kideak adierazi du krisiaren ondorioz sortu dituzten «sinergia» berriek eragin positiboak izan dituztela: «Kultur arlo guztian gertatu da: elkartu egin gara, ikusi dugulako hobe dela batera joatea, guztien artean egoera honetatik ateratzeko».
Hori lortzeko, Kultura Zuzendaritza Nagusiaren eta Nafarroako Liburu Saltzaileen Elkartearen arteko lankidetzak garrantzia izan du, Maider elkarte horretako kideak nabarmendu duenez: «Iaz lankidetza ezinbestekoa izan zen aurrera egiteko, eta aurten, berriz, sektorea berreskuratzen ari denez, baliagarria izan da eskaintza zabalagoa egin ahal izateko».
Aurkezpenak, mahai inguruak eta tailerrak
Hamasei liburu dendak parte hartuko dute; hemezortzi mahai egongo dira, eta 50 jarduera inguru eskainiko dituzte: besteak beste, liburu aurkezpenak, mahai inguruak eta tailerrak. Parte hartzaileen artean izango dira idazle nafarrak, hala nola Fernando Txibite, Irati Iturritza, Elena Oloriz eta Miguel Sanchez-Ostiz, eta baita kanpokoak ere, esaterako Elisa Victoria, Sergio del Molino, Javier Olivares eta Teresa Valero. Diazek zehaztu du proposamenetan «aniztasuna» bilatu dutela.
Iruñean urtero egiten dute liburu azoka, baina aurten hiriburutik harago zabalduko dute, eta Tuterako, Elizondoko eta Lizarrako liburutegi publikoetan ere egingo dituzte jarduerak. Tuterako liburutegian Carlos Bassas eta Carlos Ollo idazleen liburu aurkezpenak egingo dira, ekainaren 2an; Baztango liburutegian, Cira Crespo eta Elena Ziordiaren liburuarena, ekainaren 3an; eta egun berean, Lizarrako liburutegian, Fernando Txibite eta Rocio Wittibenak. Halaber, Iruñeko Gazteluko plazan, azokan, Tutera, Egues eta Urrotz Hiriko liburu denden mahaiak ere egongo dira.
Azokaren irudia Jon Juarez ilustratzaileak sortu du, eta, azaldu dutenez, azokaren proiektuak aurrera jarraitzen badu, urtero ilustratzaile batek egingo du.
Kalean egotearen garrantzia
Antolatzaileak pozik agertu dira azoka kalean egin ahal izateagatik, eta irakurleekin hartu-emana berreskuratzeagatik. «Internet bidezko plataformak ere baliagarriak dira, baina garrantzitsua da kalean egotea eta azoka hauek egitea, irakurle batzuk hitzordu hauetara etortzen direlako, baina dendetara ez, eta hau eskaintzen ez badiegu, plataforma handietara joko dute», ohartarazi du Pascualek.
Azken hilabeteetan, testuinguruak bultzatuta, irakurtzeko ohitura areagotzen ari dela nabaritu dute, gainera, Diazek azpimarratu duenez: «Sumatu dugu jendeak ohi baino gehiago irakurtzen duela, agian errealitatetik aldentzeko, eta kontsumo aldetik ere nabaritu da: aurtengo Liburuaren Eguneko irabaziak izan ditugun hoberenetakoak izan dira». Zehaztu duenez, egun horrekin eta azoka honekin, liburu dendek, gutxi gorabehera, urteko irabazien erdiak lortzen dituzte.
Ostiralean zabalduko dute azoka, eta egunero ordutegi bera izango du: 10:30etik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198225/vladimir-putin-eta-joe-biden-genevan-bilduko-dira-ekainaren-16an.htm | Mundua | Vladimir Putin eta Joe Biden Genevan bilduko dira, ekainaren 16an | Etxe Zuriaren arabera, herrialdeen arteko harremana «normalizatu» eta «egonkortu» nahi dute bilera horren bidez. Adierazi dute onura ekarriko diela bi herrialdeei, eta baita nazioarteko komunitateari ere. | Vladimir Putin eta Joe Biden Genevan bilduko dira, ekainaren 16an. Etxe Zuriaren arabera, herrialdeen arteko harremana «normalizatu» eta «egonkortu» nahi dute bilera horren bidez. Adierazi dute onura ekarriko diela bi herrialdeei, eta baita nazioarteko komunitateari ere. | Jen Psaki Etxe Zuriko bozeramaileak ohar batean jakinarazi duenez, Suitzako Geneva hirian batuko dira Ameriketako Estatu Batuetako lehendakaria eta Errusiako presidentea, ekainaren 16an. Psakik azaldu duenez, «premiazko» gaiak jorratuko dituzte bilera horretan: bi herrialdeen arteko harremana berrezarri eta «egonkortu» nahi dute, «aurreikusteko modukoa» bihurtzeko.
Bi buruzagien arteko lehenengo bilera izango da. Izan ere, 2018ko uztailean Putin eta Donald Trumpek egin zuten azken bileraz geroztik, ez da goi mailako bilera gehiagorik egon.
Etxe zuriak adierazi duenez, bi gobernuak hitzordu hori prestatzen aritu dira azken egunotan. Hain zuzen, atzo bertan batu ziren AEBetako Segurtasun Nazionaleko aholkulari Jake Sullivan eta haren homologo errusiarra, Nikolái Pátrushev, Genevan. Batzar horretan, biak bat etorri ziren bi herrialdeen arteko harremana «normalizatzeko» beharraz, izan ere, haien hitzetan, bi herrialdeei eta nazioarteko komunitateari mesede egingo lieke. Era berean, bi herrialdeetako ordezkariek «bi aldeentzat onargarriak diren konponbideak» aurkitzea ere espero dute bilera horretan.
Etxe zuriaren arabera, Bidenek apirilean proposatu omen zion Putini laster beste herrialde batean biltzea, telefono dei baten bidez. Errusiako presidenteak baietza eman ondoren, joan den astean bildu ziren Reikiaviken AEBetako eta Errusiako kanpo harremanen arduradunak, Antony Blinken eta Serguéi Lavrov. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198226/espetxe-funtzionarioen-aurkako-jazarpenaz-ikerlan-bat-egingo-du-jaurlaritzak.htm | Politika | Espetxe funtzionarioen aurkako jazarpenaz ikerlan bat egingo du Jaurlaritzak | Espero dute ETA jazarri zitzaien funtzionarioei buruzko lana 2022an prest egotea. Zaballara joan da Artolazabal, eta Maximo Casado 2000an hildako langilea omendu du. | Espetxe funtzionarioen aurkako jazarpenaz ikerlan bat egingo du Jaurlaritzak. Espero dute ETA jazarri zitzaien funtzionarioei buruzko lana 2022an prest egotea. Zaballara joan da Artolazabal, eta Maximo Casado 2000an hildako langilea omendu du. | Eusko Jaurlaritzak azterketa bat egingo du ETAren «jazarpen kriminala» jasan zuten espetxeetako funtzionarioen kolektiboaren inguruan. Jaurlaritzak gisa horretako beste azterlan batzuk egin izan ditu lehenago ere, eta asmoa da kartzelako funtzionarioei buruzkoa datorren urterako prest egotea.
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikarako sailburuak gaur eman du ikerlana egiteko asmoaren berri, Zaballako presondegira (Araba) eginiko bisitan. Bertan, ETAk 2000ko urriaren 22an hildako Maximo Casado funtzionarioa omendu dute, eta Artolazabalek gogora ekarri ditu funtzionarioek «ETAren presioagatik eta bidegabekeriarengatik bizi behar izan zituzten garai zailak». «Oinaze hori ez ahazteko» egingo dute ikerlana, eta Deustuko Unibertsitateak gauzatuko du.
Saila berrantolatzen
Zaballako bisitan, Artolazabalekin batera izan dira Ana Agirre Justizia sailburuordea eta Eugenio Artetxe, Javier Landeta eta Jon Uriarte zuzendariak, urriaren 1etik aurrera espetxeen eskumena zuzentzeko ardura izango dutenak. Uriarteren ardura izango da langileen administrazio batetik besterako transferentzia zuzentzea; Landetarena, azpiegiturak eta baliabide orokorrak; eta Eugenio Artetxerena, espetxe arloko ekintza soziala eta kartzeletako barne erregimena. Bestalde, Agirrek jakinarazi zuen sei funtzionario eramango dituztela sailera, eta horiek 30 langileko talde bat zuzenduko dutela. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198227/segurtasun-sailak-ernairen-pintaketa-eta-kartelak-fiskaltzara-eramango-ditu.htm | Gizartea | Segurtasun Sailak Ernairen pintaketa eta kartelak fiskaltzara eramango ditu | Ertzaintzaren aurkako gorroto delitua egon daitekeela iritzita, Fiskaltzari pintaketak, kartelak eta mezuak aztertzeko eskatuko dio Jaurlaritzak. | Segurtasun Sailak Ernairen pintaketa eta kartelak fiskaltzara eramango ditu. Ertzaintzaren aurkako gorroto delitua egon daitekeela iritzita, Fiskaltzari pintaketak, kartelak eta mezuak aztertzeko eskatuko dio Jaurlaritzak. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Ernai gazte antolakundearen pintaketak, kartelak eta mezuak aztertzeko eskatu dio fiskaltzari, Eusko Jaurlaritzak BERRIAri baieztatu dionez. Horrela, Ertzaintzaren aurkako gorroto delitua izan ote den jakin nahi duela azaldu du.
Zigor Kodeko 510. artikuluak babesten ditu kolektibo zaurgarriak gorroto delituetatik. Hala ere, 2018. urtean Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak emandako epai baten arabera, ezin liteke esan polizia kolektibo zaurgarrien parte denik.
Auzia jada fiskaltzari jakinarazi zaiola argitu du Segurtasun Sailak. Era berean, Ertzaintzak oraindik zabalik dauka poliziaren aurkako gorroto ekintzak aztertzen dituen ikerketa, «egunero» agertzen omen baitira «ertzaintzaren aurkako gorrotoa» adierazten duten pintaketak.
Izan ere, Ernaik maiatzaren 7an Larrialdi egoeran gaude lelopean antolatu zituen mobilizazioei gogor oldartu zitzaien Ertzaintza, eta gutxienez zortzi lagun atxilotu zituzten. Orduz geroztik, gazte antolakundeak Ertzaintzaren aurkako hainbat mezu zabaldu ditu, kartel eta pintaketa bidez, poliziaren jarrera salatzeko.
Ernairen erantzuna
Berria zabaldu eta ordu gutxira, gazte antolakundeak ohar batean nabarmendu du «lotsagarria» dela «ikertzeke dauden hamaika injustizi ikusirik» tresna hori Ernairen aurkako auzibide bat zabaltzeko erabiltzea. Gehitu dute, gainera, «atentzioa desbideratzeko» helburuarekin egin duela Jaurlaritzak, pandemiaren kudeaketa «negargarria» ezkutatzeko.
Gertakarien berri emateko agerraldia egingo dutela ere iragarri dute, eta ostegun honetan Donostiako Trinitate plazan jarri dute hitzordua. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198228/sagardoaren-txapelketako-finalerdiak-erabakita-geratu-dira.htm | Kirola | Sagardoaren Txapelketako finalerdiak erabakita geratu dira | Ansa II-Labakak, Goikoetxea V-Aizpuru III.aren aurka jokatuko dute eta Urriza-Zalduak, Segurola-Larrañagaren kontra | Sagardoaren Txapelketako finalerdiak erabakita geratu dira. Ansa II-Labakak, Goikoetxea V-Aizpuru III.aren aurka jokatuko dute eta Urriza-Zalduak, Segurola-Larrañagaren kontra | Azken jardunaldiak ez zuen aldaketarik ekarri Sagardoaren Txapelketaren sailkapenean eta aurreko astean bezala geratu da. Ansa II-Labakak azken jardunaldian ere irabazi egin zuten, 30-22, Goikoetxea-Aizpururen aurka eta beraz partidu hau bera jokatuko da finalerdian.
Jardunaldiko lehenengo partiduan Juanenea eta Zubirik Erremontari saioan, lehenengo garaipena lortu zuten 21-30, baina ez zuten aukerari ksailkatzeko eta Segurola eta Larrañaga hirugarren postuan sailkatu dira nahiz eta galdu. Honela, finalerdian Urriza eta Zaldua izango dituzte aurkari Segurola eta Larrañagak.
Azken bi partiduak ezusteko batzuk izan zituzten. Hasteko Juanenea eta Zubirik ez zuten partidarik irabazi eta sailkapenaren presiorik gabe txapelketako partidarik onena jokatu zuten eta merezimendu osoz lortu zuten garaipena. Hasieratik bukaerarino nagusitu ziren. Segurola eta Larrañagak ez zuten punturik batu.
Hala ere ez zuten posturik galdu Goikoetxeak eta Aizpuruk garaipena ez zutelako lortu azken partidan.Aurretik joan ziren Ansa eta Labakaren aurka, baina 16-20 aurretik zirela krisian sartu eta Setien sagardotegiaren bikoteak buelta eman zioten markagailuari 14-2ko azken partzial batekin.
Urrutia eta Barrenetxeak, Gurutzetaren bikoteak 16an edo tanto gutxiagoan geratzea behar zuten sailkatzeko, baina Goikoetxea eta Aizpuruk ez zuten arazorik izan 17ra iristeko.
Honela sagardotegi sailkatuak Setien, Bereziartua, Gaztañaga eta Gurutzeta dira eta Oialume Zar eta Larre Gain geratu dira kanpoan. |
2021-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/198229/alfonso-barasoain-hil-da-eibarreko-entrenatzaile-ohia.htm | Kirola | Alfonso Barasoain hil da, Eibarreko entrenatzaile ohia | Armaginak Bigarren Mailara igo zituen 1987-1988ko denboraldian, eta, hamar urte geroago, taldea mailaz ez jaistea lortu zuen, azken txanpa miragarria eginez. 63 urte zeuzkan. | Alfonso Barasoain hil da, Eibarreko entrenatzaile ohia. Armaginak Bigarren Mailara igo zituen 1987-1988ko denboraldian, eta, hamar urte geroago, taldea mailaz ez jaistea lortu zuen, azken txanpa miragarria eginez. 63 urte zeuzkan. | Alfonso Barasoain entrenatzailea hil da, 63 urterekin. Eibar Bigarren Mailara igo zuen 1987-1988ko denboraldian, eta hurrengo bietan mailari eutsi zion. Gero, 1998-1999koan, sasoi erdiz egon zen taldea zuzentzen. 34. jardunaldian, 13 puntura zeukan salbazioa, eta, azken bederatzi partidetatik sei irabaziz, Eibarrek Bigarren Mailan segitu zuen. Lortzen bazuen promesa bat beteko zuela hitzeman zuen: Gernikatik Arratera oinez joatea. Halaxe egin zuen. Eibarren aulkian 181 partidatan eseri zen: 101 Bigarren Mailan, eta 80 Bigarren B-n.
2011n, Amorebieta igo zuen Bigarren B Mailara. Beste talde batzuetan ere ibili zen: Gernika, Amurrio, Barakaldo, Palamos, Gimnastica Segoviana, Eldense, Sestao eta Lemoa. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198253/eleetatik-ekintzetara-pasatzeko-eskatu-diote-euskal-herriko-eragileek-macroni.htm | Gizartea | Eleetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diote Euskal Herriko eragileek Macroni | Bermeak behar direla eta larunbateko mobilizazioa inoiz baino beharrezkoagoa dela erantzun dute Iparraldeko eragileek. | Eleetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diote Euskal Herriko eragileek Macroni. Bermeak behar direla eta larunbateko mobilizazioa inoiz baino beharrezkoagoa dela erantzun dute Iparraldeko eragileek. | Mintzatu da Emmanuel Macron hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz. Hizkuntza gutxituen legearen kontra hartutako ebazpenean Frantziako Konstituzio Kontseiluak arriskuan jarri ondotik murgiltze ereduan oinarritzen diren itunpeko eskolak, Frantziako presidentearen hitzak espero zituzten anitzek, eskola horien etorkizuna zein izanen den argitzeko. Facebookeko mezu batean mintzatu da Macron, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduaren bidez egitea defendatu du. «Frantziako Gobernuari eta Parlamentuari eskatu diet bitartekoak atzeman ditzatela aniztasun linguistiko hori bermatzeko, duela mende erditik ezaguna den esparru pedagogikoa errespetatuz», adierazi du mezu labur batean.
Haserrea eragin zuen, ostiralean, Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak: hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen partzialki, 4. eta 9. artikuluak Konstituzioaren aurkakoak direla erranez. Ondorioz, murgiltze eredua ez da sartuko Frantziako Hezkuntza Kodean, eta ez da posible izanen estatu zibileko dokumentuetan ñ-a eta halako zeinu diakritikoak erabiltzea. Erabakia gaitzetsi, eta sortzen duen «segurtasun falta» salatu zuten Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek, hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela erratean ikastetxe publikoez gain itunpekoak ere aipatzen baititu. Horien etorkizuna zein izanen den argitzeko eskatu zioten Frantziako Gobernuari. Era berean, maiatzaren 29an Baionan mobilizatzera deitu zuten. Protesta andana eginen dute egun horretan, Frantziako Estatuaren meneko lurraldeetan, Pour Que Vivent Nos Langues kolektiboak deituta (Gure hizkuntzak bizi daitezen).
Atzo, Yannick Kerlogot Bretainiako diputatuak (Errepublika Martxan) Jean Castex lehen ministroa akuilatu zuen Frantziako Asanblean, eta ebazpenak murgiltze ereduan izanen dituen «ondorio zehatzak» argitzea galdetu zion. Castexek segurtatu zuen bi diputatu izendatuko dituela horiek aztertzeko, eta, ondoren, prest dela hizkuntza gutxituetako hezkuntza ordezkariekin biltzeko Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroarekin batera. «Auzia lasaitzea da nire arrangura», erran zuen.
Altxor nazionala
«Frantziako hizkuntzak altxor nazional bat dira», Macronen hitzetan. «Metropoliko gure eskualdeetakoak izan, itsasoz haraindikoak izan, gure kultura frantsesa aberastu besterik ez dute egiten». Frantziako presidenteak nabarmendu du badirela hamarkada batzuk «murgiltze eskolen bidezko transmisio mugimendu bat dagoela», hizkuntza horiek «biziarazteko» eta haien «etorkizuna bermatzeko». Seaska bezala, Frantziaren meneko lurraldeetan lan hori egiten duten elkarteei aipamena egin die.
Argi mintzatu da Macron: «Ezerk ere ezin du oztopatu ekintza erabakigarri hori, halako pertsona engaiatuek egina —usu boluntarioek egina—, zeinak aldi berean baitira beren eskualdearen maitale, Frantziarenganako pasioaren jabe eta unibertsaltasunaren zale. Zuzenbideak askatu egin behar du, inoiz ez ito. Ireki, inoiz ez murriztu. Kolore bera, azentu berberak, hitz berberak: gure nazioa ez da hori. Braudelek idatzi zuen: Frantziak aniztasuna du izena».
Frantziako presidente gisa «frantses hizkuntzaren babesle eta gure eskualdeetako hizkuntzak diren aberastasunaren zaindari» dela adierazi du, eta arrazoi horregatik eskatu die Frantziako Gobernuari eta Parlamentuari, «aniztasun linguistiko hori bermatzeko bitartekoak» aurkitu ditzatela.
Harrera hotza
Ezin erran Macronen hitzek harrera oso beroa izan dutenik Ipar Euskal Herrian. Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak adierazi du Frantziako presidentearen mezuak «lasaigarria izan nahi» duela, baina ez duela «deus bermatzen».
Kritikoago agertu da Max Brisson Errepublikanoetako senataria: «Hitzak, hitzak... Baina presidenteak zergatik ez du bere hezkuntza ministroa garaiz gelditu? Eta horrez gain, hitzik ere ez Seaska edo Diwanen gaineko ondorioei buruz, edo [Ipar] Euskal Herriko eskola publiko eta katolikoetako 40 murgiltze klaseei buruz», idatzi du Twitterren. Ildo beretik, Macronen «hitz ederrak» aipatu ditu Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak: «Hitzez gain, ekintzak behar ditugu! Beraiek sortu duten krisia konpondu behar dute orai! Larunbateko mobilizazioa inoiz baino beharrezkoa da, gure haserrea ikus dezaten!».
Ekintzak eskatu dizkio Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak ere: «Ados! Orain, eleetatik ekintzetara: murgiltzea gerizatu ta garatu! Ikastolen izatea segurtatu, baita publiko eta pribatu katolikoan diren murgiltze klaseak segitu ere! Ikasle kopuru handiak publikoan dira. Hizkuntza politika eraginkorrik ez da murgiltze publikorik gabe!»
Legea, promulgatua
Hizkuntza gutxituen aldeko eragileek behin baino gehiagotan gaitzetsi dute Molac legearen harira Frantziako presidenteak izan duen jokaera. Azkenera arte itxaron zuen apirilaren 8an Frantziako Asanblean bozkatu zuten legea promulgatzeko, eta, maniobra horren bidez, haren kontrako helegitea aurkeztu zuten apirilaren 22an Martxan alderdiko 61 diputatuk. Joan den ostiralean eman zuen ebazpena Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta, orduan, askoz ere lasterrago ibili zen Frantziako Errepublikako agintaria: Konstituzio Kontseiluak zentsuratutako artikuluak kenduta, igande goizean promulgatu zuen hizkuntza gutxituen legea, eta Frantziako Egunkari Ofizialean agerrarazi zuten, Frantziako Asanblean berriz aztertzeko aukerari ateak itxita.
Azken egunetan, haserre agertu dira hainbat pertsona ezagun Frantziako Konstituzio Kontseiluak itunpeko eskolak utzi dituen egoerarekin. Horien artean da François Bayrou, Paueko (Okazitania) auzapez eta Modem alderdiko burua. Bera izan zen, Frantziako Hezkuntza ministro zela, 1994an ikastolekin eta gisa bereko eskolekin itunak izenpetu zituena. Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortzen duen «egoera leherkorra» deitoratu zuen asteburuan. «Ulertu dezakegu haien irakaskuntza eskola publikoaren barruan ez egotea. Baina aukera hau erabiltzea transmisio metodo hau debekatzeko, hori ez dugu onartuko. Milioika frantziarrek ez dute onartuko, sekula; eta ni horien artean izanen naiz».
Bi aukera izan litezke Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortutako egoera konpontzeko: Frantziako Konstituzioaren printzipioak errespetatuko lituzkeen estatus bat asmatzea itunpeko eskola horiek orain arte bezala segitu dezaten, edo konstituzioa bera aldatzea. Bigarren horren alde egin zuen Paul Molac Bretainiako diputatuak ebazpenaren berri jakin bezain laster. Frantziako presidenteari eskatu zion berehalako lege proiektu bat aurkezteko Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua aldatzeko. «Gure hizkuntzen aurkako militantismoak gehiegi iraun du. Konstituzio Kontseiluak bertan behera uzten du eskoletan emaitza akademiko bikainak eman dituen metodo pedagogikoa; ez da metodo pedagogikoa aldatu behar, baizik eta konstituzioa». Ikusteko dago zer norabide hautatzen duen Frantziako Gobernuak. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198254/urkulluk-heldu-den-astelehenerako-deitu-du-labi-batzordera.htm | Gizartea | Urkulluk heldu den astelehenerako deitu du Labi batzordera | Ostatuen ordutegia zabaltzea mahai gainean egongo da | Urkulluk heldu den astelehenerako deitu du Labi batzordera. Ostatuen ordutegia zabaltzea mahai gainean egongo da | Atzo, gobernu kontseiluaren osteko bileran, Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak iragarri zuen aste honetan bederen ez zela berritasunik egongo izurriari aurre egiteko neurrietan, baina aitortu zuen eboluzioa aztertuko zutela astearen bukaera aldera begira. Gaur jakin da Iñigo Urkullu lehendakariak astelehenerako deitu duela neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilerara. Kazetariek propio galdetu zioten gaiaz, eta Zupiriak erantzun zuen ez direla ostalariekin hitz egiten ari ostatuetako ordutegiaren harira, baina asteleheneko bileran hizpide izango dituzten gaietako bat izango da.
16:30ean izango da bilera, Lehendakaritzan. Maiatzaren 7an izan zen aurreko bilera, eta orduan erabaki zen, adibidez, taberna eta jatetxeen ordutegiak malgutzea: 20:00etan itxi behar zuten ordura arte, eta 22:00ak arteko muga dute orain. Ostalarien sektorean eskeak badira, hala ere, neurri hori oraindik ere gehiago malgutzeko.
Osasun agintariek beti argudiatu dute irizpide epidemiologikoen arabera hartzen direla neurriak, eta, alde horretatik, hobera ari da egoera azken aste hauetan. Horren adierazgarri, esaterako, azkena jasotako datuak; hilabete batean Osakidetzan %53 egin du behera erietxeetako pazienteen kopuruak. Intzidentzia ere beheraka ari da: apirilaren bukaeran, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 400dik gorakoa zen tasa, eta ordutik apalduta dabil: 251 da Bizkaian, 213 Gipuzkoan, eta 118 Araban. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198255/biktimen-memoriala-datorren-asteartean-inauguratuko-dute-gasteizen.htm | Politika | Biktimen Memoriala datorren asteartean inauguratuko dute, Gasteizen | Espainiako errege-erreginak eta Espainiako Gobernuko presidentea etorriko dira Gasteizera, memoriala inauguratzera | Biktimen Memoriala datorren asteartean inauguratuko dute, Gasteizen. Espainiako errege-erreginak eta Espainiako Gobernuko presidentea etorriko dira Gasteizera, memoriala inauguratzera | ETAren biktimen omenezko memoriala datorren asteartean inauguratuko dute, ekainaren 1ean, Gasteizen, antolakuntzako iturriak aipatuz berri agentziek jakinarazi dutenez. Haren inaugurazioa hainbat aldiz atzeratu dute. Inaugurazioan izango dira, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariaz gain, Espainiako errege-erreginak eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea.
Terrorismoaren Biktimak Aitortu eta Babesteko Legeak jasotzen du memorial bat eraikitzea, eta 2014an Madrilgo gobernuak erabaki zuen egoitza Gasteizen izatea. 2012an hitzartu zuten Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak, baina proiektua geratuta egon zen bolada batean, hainbat desadostasun zeudelako diseinuaren inguruan eta biktimen oroimena kontatzeko moduaren inguruan. Gidalerro hau adostu zuten: «Gizarte libreago eta toleranteago bat eraikitzen lagunduko digu iragana ez ahazteak eta terrorismoak eragin duen sufrimendua eta samin ikaragarria ere ez ahazteak».
Lau gunetan dago banatuta erakusketa. Lehenak ETA, GAL, BVE eta Graporen historiak biltzen ditu. Beste gune batek «terrorismoa eta haren ingurua» jasotzen ditu. Hirugarren gunean, Poliziak, auzitegiek eta gizarteak indarkeriari nola erantzun dioten agertzen da, eta azken guneak biktimak omentzen ditu. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198256/gipuzkoak-n-i-eta-a-15-guztira-zabalduko-du-bidesaria.htm | Ekonomia | Gipuzkoak N-I eta A-15 guztira zabalduko du bidesaria | «Epaitegiek eta garraiolariek behartu gaituzte erabaki hau hartzera. Beste aukera zerga berri bat ezartzea izango litzateke, baina ez zaigu justua iruditzen gipuzkoarrentzat», azaldu du Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. | Gipuzkoak N-I eta A-15 guztira zabalduko du bidesaria. «Epaitegiek eta garraiolariek behartu gaituzte erabaki hau hartzera. Beste aukera zerga berri bat ezartzea izango litzateke, baina ez zaigu justua iruditzen gipuzkoarrentzat», azaldu du Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. | Gipuzkoako Foru Aldundiak formula berri bat aurkitu du kamioiei bidesariak ezartzeko N-1 eta A-15 autobietan zirkulatzeagatik: bide guztia kobratzea, eta ez zati batzuk, orain arteko moduan.
Horrela egin nahi die aurre Markel Olanoren gobernuak orain arteko bidesariek auzitegietan jasotako debekuari. Izan ere, lehen bi foru arauak baliogabetu ditu EAEko Justizia Auzitegiak, eta Espainiako Auzitegi Gorenak ez ditu indargabetu debeku horiek.
«Garraiolariek eta epaitegiek behartu gaituzte erabaki hau hartzera. Gure errepideak behar bezala artatu nahi baditugu, behar diren hobekuntzak eta eraikuntzak egin nahi baditugu, aldundiaren aurrekontua ez da nahikoa, eta beste finantzaketa iturri batzuk bermatu behar dira. Baliabide horiek bi modutara lortu daitezke, gaitasun handiko errepideetan erabiltzen duenak ordainduz edo zerga berri bat ezarriz. Erabiltzen duenak ordaintzearen aldekoak gara, askoz justuagoa iruditzen baitzaigu», ziurtatu du AIntzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak, Gipuzkoako Batzar Nagusietan egindako agerraldian.
Lehen bi arauetako epaiek nabarmendu dute orain arteko bidesariek kanpoko garraiolariei kalte egiten dietela eta bertakoei mesede egiten, bi autobideetako zati batzuetan ez dagoelako bidesaria ordaintzeko arkurik. «Zeharkako diskriminazioaren kontzeptua non gauzatzen den argi ez egon arren», aldundiak modu bakarra aurkitu du epaitegietan hirugarren ezezko bat ez jasotzeko: «Segurtasun juridikoa lortzeko bide bakarra N-I eta A-15 osoan zehar bidesaria jartzea da».
Epaitegien erabakiak eta garraiolarien kexuak gorabehera, Oiarbidek berretsi du ibilgailuei bidesariak ezartzeko erabakia «irmoa» dela, eta bat egiten duela Europako Batasunaren zuzentarauekin. «Sententzia bakar batek ere ez du zalantzan jartzen guk gure errepideetan bidesaria ezartzeko dugun eskumena eta gaitasuna. Beraz, erabat zalantzaz kanpo dago Gipuzkoak bere batzar nagusiek demokrazia osoz emandako agindua betetzeko duen eskubidea».
Diputatuak argitu nahi izan du ez dela kamioilariei jartzen zaien zerga bat, kamioiari baizik: «Beraz, kamioiaren karga erosten duenak ordaintzen ditu gastu horiek, guk taxi bat hartzen dugunean bidaiaz gain peajea ordaintzen dugun bezala».
Epaitegietako bidea
Olanoren gobernuak foru dekretu bat egingo du bidesaria berehala martxan jartzeko, eta arau bat prestatuko du gero batzar nagusiek onar dezaten. Edonola ere, Olanoren gobernuak iragarri du helegitea jarriko duela Espainiako Auzitegi Gorenean, uste baitu «akats nabaria» egin zuela epaitegi horrek, Europako Batzordeari ez ziolako galdetu bigarren arauaren legezkotasunari buruz.
«Europako legedi oro Europako instantzietan kontsultatu behar da, eta kasu horietan ez da hala egin, eta defentsa-gabezia nabarmena sortuz», salatu du Oiarbidek, eta gogorarazi du Europako Batzordeak berak bigarren bidesariaren aldeko iritzia eman zuela. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198257/covid-19a-dela-eta-bertan-behera-utzitako-hegaldiak-bidaiarien-eskubideak-berresten-dituzten-epaiak.htm | albisteak | COVID-19a dela-eta bertan behera utzitako hegaldiak: bidaiarien eskubideak berresten dituzten epaiak | Bilboko Merkataritza arloko 2. epaitegiak aire konpainia batzuk zigortu ditu, eta konpentsazioak eman beharko dizkiete pandemia dela-eta bertan behera utzitako hegaldietako bidaiariei. Kasu guztietan, konpainiak saiatu ziren ordainketa saihesten, baina horretarako alegatu zituzten arrazoiak epaitegiek atzera bota dituzte orain. | COVID-19a dela-eta bertan behera utzitako hegaldiak: bidaiarien eskubideak berresten dituzten epaiak. Bilboko Merkataritza arloko 2. epaitegiak aire konpainia batzuk zigortu ditu, eta konpentsazioak eman beharko dizkiete pandemia dela-eta bertan behera utzitako hegaldietako bidaiariei. Kasu guztietan, konpainiak saiatu ziren ordainketa saihesten, baina horretarako alegatu zituzten arrazoiak epaitegiek atzera bota dituzte orain. | COVID-19ak milaka eta milaka hegaldi bertan behera uztea eragin du mundu osoan, eta aire konpainiek hainbat estrategia erabili dituzte txartelen dirua ez itzultzeko edo kalte ordainik ez ordaintzeko. Milioi asko daude jokoan, eta enpresa horiek zerbitzu juridiko ahaltsuak dituzte. Halere, legea argia da, eta auzi horietan bidaiariek irabazteko aukera handia dute, kasua espezialisten esku utziz gero. ERREKLAMATUn lortu dugu gure bezeroek beren dirua berreskuratzea COVID-19arekin lotutako erreklamazio guztietan. Eta erreklamazioa epaitegietara iritsi denean, epaiek arrazoia eman digute.
Ondoren, aire konpainien trikimailuak ikusiko ditugu, eta haien gakoak aztertuko, azken hilabeteetan kaleratu diren epaietako batzuekin.
1.- Ez dizute dirua itzultzen, eta bonuak eskaintzen dizkizute aurrerago hegaldi bat hartzeko
Azken urtean izan dugun kasurik ohikoena: zure hegaldia bertan behera utzi dute pandemiaren ondorioz, eta aire konpainiak konpentsazio bat eskaintzen dizu, voucher edo bidaia bonuak emanez. Dirua itzultzea eskatzen baduzu, esaten dizute ezin dela itzuli txartelaren prezioa.
Trikimailu horren bidez, aire konpainiek milioika euro aurreztu dituzte, ez dutelako txartelen dirua itzuli, nahiz eta arauek bidaiaria babestu, inongo zalantzarik gabe. Horren froga da horrelakoetan erreklamazioa ez dela gehienetan auzitara iristen, konpainiarekin akordioa eginez bideratzen delako, gure bezeroen alde beti.
Beraz, koronabirusaren ondorioz —nahiz ohiz kanpoko beste edozein arrazoirengatik— bertan behera utzitako hegaldietako bidaiariek eskubidea dute beti txartelaren dirua berreskuratzeko edo destinora eramango dituen garraiobide bat izateko, bai eta bidaian zehar informazioa eta laguntza jasotzeko ere, Europako 261/2004 Erregelamenduan xedatutakoarekin bat.
Horregatik, ez gaude beharturik inolaz ere aire konpainiek eskaintzen dituzten bidaia bonu horiek onartzera. Eta hegaldiaren dirua erreklamatzen badugu, itzuli egin beharko digute. Horrelakoetan, egokiena da ERREKLAMATUra jotzea eta gure esku uztea, lasaitasun osoz. ERREKLAMATUn, irabaziz gero baizik ez dugu kobratzen; zehazki, zuretzat lortzen dugun zenbatekoaren %20. Eta kontsulta eta informazioa doakoak dira.
ERREKLAMATU Bilboko abokatu talde bat da, hegaldien erreklamazioetan espezializatua. ERREKLAMATU
2.- Ez dizute dirua itzultzen hegaldia agentzia baten bidez erosi zenuelako
Azken urte honetan oso ohikoa bihurtu den beste egoera bat: zure hegaldia bertan behera utzi dute pandemiaren ondorioz, eta, aire konpainiari txartelaren dirua itzultzeko eskatu ondoren, ezinezkoa dela esaten dizute, zure hegaldia agentzia bitartekari batean erreserbatu zenuelako.
Hori gertatu zitzaien azken Gabonetan Bizkaiko hiru bikoteri; Bilbo– Lisboa–Kanaria Handia hegaldi bat erreserbatu zuten, TAP aire konpainia portugaldarrarena. Bidaia baino egun batzuk lehenago, konpainiak hegaldiak aldatu zituen, eta, hura ikusita, bidaiariek beren planak baztertzea erabaki eta txartelen dirua itzultzea eskatu zuten. TAP konpainiak, ordea, uko egin zion dirua itzultzeari, esanez erreserba Lastminute.com agentziaren bidez egin zela eta aire konpainiak ez duela inolako loturarik agentziak kobratzen duen komisioarekin.
Baina 2021eko martxoan emandako epai batean, Bilboko Merkataritza arloko 2. epaitegiak TAP zigortu zuen bikote horiek erreklamatzen zuten kopurua, 1.902 euro, itzultzera, adieraziz «bidaia agentziak txartelen salmentan bitartekari izateak ez duela baztertzen demandatzailearekin kontratu zuena aire konpainia dela, zeinak, agerikoa denez, jaso duen eta demandatzaileek ordaindu duten prezio baten truke, bidaiarien garraioa egiteko beharkizuna hartu zuen bere gain».
ERREKLAMATUn zerbitzu osoa euskaraz eskaintzen dute. ERREKLAMATU
3.- Zure hegaldia bertan behera uzteko arrazoia ez zen koronabirusa izan
Aire konpainia batek zure hegaldia pandemiagatik bertan behera uzten badu, jarri harremanetan ERREKLAMATUrekin, eta egiaztatu benetako arrazoia hori den, litekeena da-eta aire konpainia dagokizun kalte ordaina ez ordaintzeko ahaleginetan ibiltzea.
Bilboko bikote batek bi hegaldi zituen Bilbotik Pragara joateko, 2020ko martxoan. Aire-konpainiak, Brussels Airlines-ek, bertan behera utzi zituen, ohiz kanpoko arrazoiak aipatuz: COVID-19aren pandemia. Baina Edreams-k, erreserbaz arduratu zen agentziak, bidali zien jakinarazpen oharrean ez zen inon ere aipatzen osasun egoera izan zenik hegaldi hura bertan behera uzteko arrazoia. Gainera, aire konpainiak aukera eskaini zien bidaiariei hegaldien orduak aldatzeko, eta hori ez dator bat COVID-19ak eragindako gorabehera batekin.
Eta zergatik da garrantzitsua hegaldiak bertan behera uzteko arrazoia? Aire konpainiak konpondu ezin dituen ohiz kanpoko inguruabarrengatik gertatu baldin bada, COVID-19ak sortutako egoera, adibidez, erabiltzaileek eskubidea dute txartelaren dirua itzultzeko, eta ez, ordea, kalte ordaina jasotzeko; izan ere, kalte ordaina ordaindu behar du hegaldia bertan behera uzteko arrazoiak konpainiari egotzi ahal zaizkionean bakarrik.
Horrenbestez, bi bidaiariek ERREKLAMATUra jo zuten, hegaldia bertan behera utzi izanaren benetako arrazoiak jakin nahian, zerbitzu hori dohainik ematen baitugu. Informazioa lortu ondoren, hegaldia erreklamatzea erabaki zuten. Berriki, Bilboko Merkataritza arloko 2. epaitegiak ebatzi du arrazoia dutela, esanez ezin dela frogatutzat eman hegaldia bertan behera uzteak loturarik zuenik pandemiarekin. Hortaz, konpainia zigortu du, eta 2.124,92 euro ordaintzera behartu, hau da, txartelen diruaren itzulketa gehi 800 euroko kalte ordaina bidaiari bakoitzarentzat.
ERREKLAMATU www.erreklamatu.com 944-02 75 96 / 688-65 19 44 |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198258/ernairen-aurkako-ikerketa-bat-abiatu-du-arabako-fiskalak.htm | Politika | Ernairen aurkako ikerketa bat abiatu du Arabako fiskalak | Erkorekak uste du «esplizitua eta argia» dela gazte antolakundeak «gorroto mezua» darabilela Ertzaintzaren aurka. | Ernairen aurkako ikerketa bat abiatu du Arabako fiskalak. Erkorekak uste du «esplizitua eta argia» dela gazte antolakundeak «gorroto mezua» darabilela Ertzaintzaren aurka. | Eusko Jaurlaritzak fiskaltzari eskatu dio aztertu dezala Ernai gazte antolakundearen zenbait jokabide Ertzaintzaren aurkako gorroto delitu izan daitezkeen, eta Arabako fiskaltzak ikerketa bat abiatu du, deliturik baden argitzeko. Poliziak fiskalaren esku utzi zuen atestatua, pintaketak, pankartak eta abarrak azter ditzan.
Horren harira, Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak ezker abertzaleari eskatu dio zain dezala «bere talde eta elkarteek demokrazian behar den bezala jarduten dutela». «Arduraz» jokatzeko ere eskatu dio. Onda Vasca irratian elkarrizketatu dute Zupiria: «Gizartearen parte handienak ez dugu dudarik nor dagoen egunez egun mailaz igotzen ari diren pintaketa eta akusazio horien atzean. Urte askoan ikusi gabeak ginen esaldiak ikusten ari gara, ETAri ere erreferentzia egiten diotenak», esan du. Zupiriaren esanetan, ez daki EH Bilduk «zer egingo duen», baina adierazi du «haiekin zerikusia» duela eta, beraz, gaiaz hitz egin beharko luketela.
Auzibideaz, Zupiriak esan du orain epaileek erabaki beharko dutela gorroto deliturik antzematen ote duten, baina gaineratu du, edozein modutan, «izaten ari diren portaerak eta egiten ari diren adierazpenak» ez direla «onargarriak».
Zupiriak ez ezik, gaiaz hitz egin du Josu Erkoreka Jaurlaritzako lehendakarigai eta Segurtasun sailburuak ere. Hark ziurtzat jo du Ernairen erantzukizuna, «esplizitua eta argia» iruditzen zaiolako Ernaik «gorroto mezua» darabilela Ertzaintzaren aurka: «Mezuak esplizituak eta argiak dira, eta gorrotoaren inguruan antolatuta daude. Hori delitua den edo ez, ez dagokigu guri erabakitzea, eta fiskalak eta epaileek esango dute nola kalifikatzen duten».
Bizkaia irratian eginiko elkarrizketa batean mintzatu da Erkoreka, eta esan du fiskaltzara jotzearen asmoa dela «argibideak» izatea: «Argibideak daudenean, mundu guztiak daki nola jokatu, eta gorroto mezuekin dabilenak ere jakin dezake zeintzuk diren igaro ezin diren mugak».
Ertzaintzaren jokabideaz ere galdetu diote Erkorekari. Esan du Poliziaren jarduna «jendearekiko errespetuan» oinarritzen dela, eta indarkeria erabiltzen dutenetan, «proportzionaltasun printzipioan». Printzipio horiek errespetatzen ez diren «kasu bakanetan», Erkorekak gogorarazi du «ardurak kitatzeko mekanismoak eta barne diziplinako espedienteak» daudela jokabide horiek arauaren aurkakoak diren eta, hala badagokio, neurriak hartu behar diren erabakitzeko.
«Astakeria bat»
Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak, berriz, uste du «astakeria bat» dela pintaketak gorroto delitutzat jo eta fiskaltzara eramatea: «Astakeria juridiko eta politiko bat da, ondorio larriak izan ditzakeena gazte batzuentzat». Iriarteren hitzetan, salatzeko erabakiak «muga guztiak gainditzen» ditu, eta erantsi du Jaurlaritza «etengabe gezurretan eta gazteriari eta mugimendu subiranista osoari eraso eginez» ari dela «bere gabeziak estaltzen» saiatzeko.
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak ere Jaurlaritzak auzitara jo izana kritikatu du; haren ustez, erabakiak ez du «inolako zentzurik», argudiatuta gorroto delitua sortu zela kolektibo «jazarriei eta baztertuei» babesa emateko eta ez botere publikoak babesteko.
Ernaik bihar eguerdian egingo du agerraldi bat gaiari buruzko iritzia emateko. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198259/lanera-itzultzea-sarituko-du-abeen-araudi-berriak.htm | Ekonomia | Lanera itzultzea sarituko du ABEEn araudi berriak | Eragile sozialek eta gobernuak enplegua aldi aterako erregulatzeko espedienteak luzatzeko akordioa sinatu dute. Lanean hasten direnen kotizazioak babestuko ditu batez ere araudi berriak, eta erregulazioan jarraitzen dutenenak orain arte baino pixka bat gutxiago lagunduko ditu gobernuak. | Lanera itzultzea sarituko du ABEEn araudi berriak. Eragile sozialek eta gobernuak enplegua aldi aterako erregulatzeko espedienteak luzatzeko akordioa sinatu dute. Lanean hasten direnen kotizazioak babestuko ditu batez ere araudi berriak, eta erregulazioan jarraitzen dutenenak orain arte baino pixka bat gutxiago lagunduko ditu gobernuak. | Ostegun honetan eginiko Ministroen Kontseilu berezi batean onartu dute aldi baterako erregulazio espedienteen luzapena; irailaren 30 arte izango dute indarraldia. Lanean hasten direnen kotizazioak babestuko ditu batez ere araudi berriak, eta erregulazioan jarraitzen dutenenak orain arte baino pixka bat gutxiago lagunduko ditu, Espainiako Gobernuak nahi zuen moduan, hein batean.
Azken luzapena izan daitekeena erlojuaren aurka aritu dira negoziatzen UGT eta CCOO sindikatuak eta CEOE eta Cepyme patronalak Lan eta Gizarte Segurantzako ministerioekin. Orain arte, eragile sozialen oniritziarekin egon dira indarrean pandemiari lotutako aldi baterako erregulazio bereziak, eta araudi horren azken luzapena izan daitekeena ere horrela izango da, patronalaren asmoek soka asko tenkatu badute ere.
Apirilaren amaieran 32.474 langile zeuden Hego Euskal Herrian aldi baterako erregulazioan, martxoa bukatu zenean baino 2.522 gutxiago. Aldi baterako erregulazioan daudenetatik, bi herenek ez dute batere lanik egiten, eta besteek, partzialki. Iazko apirilean jo zuen goia halako erregulazio batean zeuden langileen kopuruak: 230.000.
Hona hemen hartutako neurririk garrantzitsuenak.
Kotizazioen barkamenak
Agintariek hartutako murrizketen ondorioz jarduera «eragotzia» duten enpresen baldintzak berdin mantenduko dira: 50 langile baino gutxiago badituzte, %100ekoa izango da kotizazioen barkamena, eta gehiago badituzte, %90ekoa.
Beren jarduera «partzialki mugatu» behar izan dutenen kasuan, salbuespenak aurreko aldikoak baino txikiagoak dira, eta beheranzkoak, espedienteak irauten duen denboraren arabera. Hala, ekainean eta uztailean %85ekoak izango dira, eta abuztuan eta irailean, %75koak, enpresak 50 langile baino gutxiago baditu. Gehiago izanez gero, %75ekoak dira ekainean eta uztailean, eta % 65ekoak abuztuan eta irailean.
Enpresak erregulazio espedientetik ateratzea lortzen duen langileentzako barkamenak, berriz, handiagoak dira enplegua eten edo murriztu behar izan dutenenak baino: %95koak eta %85koak izango dira, enpresaren tamainaren arabera.
Autonomoen kasuan, gauza bera: barkamenak berdin mantenduko dira jarduera «eragotzia» dutenentzat, eta txikiagoak izango dira partzialki mugatua dutenentzat eta erregulazioa uzten dutenentzat. Aurreko baldintzak betetzen ez dituztenek gutxieneko kotizazio oinarriaren % 50eko aparteko laguntza eskatu ahal izango dute.
Kaleratzeak, debekatuta
Erregulazio txostena aurkez dezaketen enpresen jardueren zerrenda handitu dute, eta honako hauek gehitu dituzte: jantzi eta osagarri batzuk ekoizten dituztenen artean, gehiago sartu dituzte; kafea, tea, kakaoa eta espeziak salerosten dituzten enpresak ere sartu dituzte, eta baita argazkigintzarekin loturiko jarduerak ere. Aldizkako langile finkoentzako eta jendaurreko ikuskizunetako arteetako profesionalentzako prestazioak ere irailaren 30era arte bermatzen dira.
Orain arte bezala, kaltetutako guztiek ez dute langabeziagatiko laguntzarekin loturik eskubiderik agortuko: «kontagailua hutsean» mantenduko dute 2022ko urtarrilaren 1era arte.
Era berean, orain arte bezala, enpresek ezingo dute kaleratzerik egin espedientea aurkeztu eta hurrengo sei hilabeteetan; behin-behineko kontratuei eutsi beharko diete; ezingo dituzte langileak aparteko orduak egitera behartu, eta ezingo dituzte dibidenduak banatu. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198260/preso-independentista-katalanei-indultua-ematearen-aurka-agertu-da-gorena.htm | Mundua | Preso independentista katalanei indultua ematearen aurka agertu da Gorena | Azken hitza Espainiako Gobernuak izango du. Sanchezek adierazi du «adiskidetasunera» bidean hartutako erabakia izango dela. Casadok, berriz, helegitea aurkeztuko dutela indultuak onartzen badira. | Preso independentista katalanei indultua ematearen aurka agertu da Gorena. Azken hitza Espainiako Gobernuak izango du. Sanchezek adierazi du «adiskidetasunera» bidean hartutako erabakia izango dela. Casadok, berriz, helegitea aurkeztuko dutela indultuak onartzen badira. | Espainiako Gobernuak badu Auzitegi Gorenaren erantzuna. Espero bezala, Kataluniako buruzagi politikoak espetxeratu zituen auzitegia haiei indultua ematearen aurka agertu da, aurrez fiskaltzak egin bezala. Halere, erabakia ez da loteslea, eta azken hitza Espainiako Gobernuak izango du.
Gorenaren txostenak adierazten du auzitegia hamabi presoei edonolako indulturik ematearen aurka dagoela, izan horiek osoak edo partzialak, argudiatuta, besteak beste, ez dutela «damurik» adierazi —1870eko Indultuen Legeak, ordea, ez du halako baldintzarik jasotzen—. Horrez gain, kritikatu egin du buruzagi independentistek euren burua «preso politiko» gisa kalifikatu izana, «ordena konstituzionala alde bakarretik asaldeatzera bideratutako» mobilizazio baten gidari gisa agertu beharrean. Horrek, gainera, eskaera egiteko erabilitako edozein argudio ezerezean uzten duela azaltzen du Bigarren Salako presidente Manuel Marchena epaileak —presoen aurkako auzia gidatu zuen berak— zuzendutako txostenak.
Azaldu du ez dagoela halako neurri bat hartzea justifikatzen duen arrazoirik, eta 2019an auzitegiak jarritako zigorrek —bederatzi eta hamahiru urte artekoak— ez dituztela «proportzionaltasun printzipioak urratzen». Auzitegiaren esanetan, gainera, kasu honetan indultuak eskatzeak figura juridiko horren zentzua «gaizki erabiltzea» dakar, Espainiako Gobernuak ebazpen judizial bat zuzentzeko helburua izan dezakeelakoan. Beraz, auzitegiak ebatzi du espetxe zigorrak hark bere helburuak betetzean amaitu behar direla, eta gogoratu ezin direla bizikidetzaren oinarriak apurtu herritarrak «modu arduragabean bultzatuz sustatzaileen imajinazioan soilik existitzen den estatu berri bat eraikitzera».
Hitzak hitz, azken erabakia Espainiako Gobernuarena izango da. Espainiako presidente Pedro Sanchezek adierazi du «adiskidetasuna» eta «mendekurik eza» kontuan izanda hartuko dutela. Jarrera hori txalotu egin du PSOErekin batera gobernuan den alderdiak, Unidas Podemosek, eta adierazi indultuak onartzeak koalizioa indartuko lukeela. Era berean, En Comu Podemeko bozeramaile Jessica Albiachek uste du presoak askatzea pauso garrantzitsua izango litzatekeela «epaileen gobernua» amaitzeko, «elkarrizketaren etapa berri bati» bide emateko. PSCko bozeramaile Salvador Illa ere aukera horren alde agertu da, baina amnistia ezartzearen aldeko ideia baztertzeko eskatu die alderdi independentistei.
Oso bestelako jarrera erakutsi dute eskuineko alderdi unionistek. Alderdi Popularraren esanetan, Sanchezek indultuak onartuko balitu, Espainia «legeditik kanpo» utziko luke. Hala, erabakia iritsiko balitz helegitea aurkeztuko luketela azaldu du alderdiko buru Pablo Casadok, Auzitegi Gorenaren argudio «gogorretan» oinarrituta. Aurrez, gauza bera egitearen alde agertu ziren Vox eta Ciudadanos ere. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198261/nagore-alkorta-zin-egiten-dut-azpeitiko-udalak-ez-duela-jaso-corrugados-irekitzeko-proiekturik.htm | Ekonomia | Nagore Alkorta: «Zin egiten dut Azpeitiko Udalak ez duela jaso Corrugados irekitzeko proiekturik» | Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak gutun pertsonal bat plazaratu du sare sozialetan. «Galdetzen diot neure buruari zerk bultzatu ote dituen publikoki gai hau nahastera», esan du Jaurlaritzako ordezkariei buruz. | Nagore Alkorta: «Zin egiten dut Azpeitiko Udalak ez duela jaso Corrugados irekitzeko proiekturik». Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak gutun pertsonal bat plazaratu du sare sozialetan. «Galdetzen diot neure buruari zerk bultzatu ote dituen publikoki gai hau nahastera», esan du Jaurlaritzako ordezkariei buruz. | «Ez dakit egokia den idaztera noana. Ez dakit zuzena den alkate bat modu honetan mintzatzea». Hala hasi du Nagore Alkorta Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak sare sozialetan argitaratu duen gutuna, Nire loari ez dizkio orduak kentzen egia esateak izenburu duena. Azken egunetan zeresan handia eman du Corrugados lantegia irekitzeko aukerak, eta hartaz idatzi du Alkortak, ikuspuntu pertsonaletik.
Eztabaida erakundeen arteko xextra mingots batekin bukatu da. Alde batetik, Azpeitiko Udal Gobernua, Alkorta buru duela; bestetik, Eusko Jaurlaritza eta Gipuzkoako Foru Aldundia, biak EAJk eta PSE-EEk gidatutakoak. Lehenengoak atzo berretsi zuen ezinezkoa zela lantegia lehen zegoen lekuan berriro zabaltzea, 2013ko hirigintza arauek debekatzen zutelako; bigarrenentzat, berriz, aukera bazegoen juridikoki, eta proiektuak aurrera egin ez badu, errudun bakarra dago: alkatea, «bere erantzukizunei uko egiteagatik».
Alkortak, gutunean, «gehien maite dituenengatik» zin egiten du Azpeitiko Udalak ez duela «Corrugados irekitzeko proiektu ekonomikorik, ez dagoela jarduera hori abiarazteko administrazio prozedurarik martxan». Adierazi du hori esateak ez diola bere loari ordurik kentzen: «Beste batzuk, publikoki, proiektua badagoela esaten entzuten ditudanean, pentsatzen dut ea horiek lorik egiten ote duten».
Gaia «modu horretan nahastera» zerk bultzatu dituen ere galdetu du alkateak: «Galdetzen diot neure buruari zerk bultzatu ote dituen [...] enpresari baten kontakizun edo ahozko kontsulta soil batetik ehunka lanpostu sortzeko aukera paregabeaz hitz egitera».
Langabezian edo lan baldintza kaskarretan lanean daudenak izan ditu gogoan Alkortak, eta aitortu du «beldurra» ere ematen duela «hedabide nagusien sintoniak errealitatea desitxuratzeko duen gaitasunak».
Egoera «gogorra»
Alkortak uko egin dio «deskalifikazioei» erantzuteari eta «argumenturik gabeko eztabaidetan» sartzeari. Gehitu du «denborak bakoitza bere lekuan» jartzen duela, eta ofizialki egon den prozedura bakarra Corrugadosen itxierarena izan dela.
Egoera barrutik bizitzea «gogorra» egin zaiola aitortu du alkateak, baina «egiten ari diren bideaz» seguru azaldu da: «Horrelako egoerek erakusten dute oraindik ere asko daukagula egiteko, aldatzeko, hobetzeko». Kalean gelditu duten herritarrak aipatu ditu jarraian, sentsibilitate askotakoak, «EAJko bozkatzaile fidel eta afiliatuetaraino»: «Eta egia osoa jakin dezazun, esango dizut herritar bakarra etorri zaidala Corrugados herrigunean zabaltzeko eskatzera».
Azkenik, eskerrak eman dizkie bere lantaldeari, gerturatu zaizkion herritarrei, sindikatuei, laguntza eskaini dieten enpresariei, EH Bilduri eta beste hainbati. Argi utzi du mezua ez dela agur bat, eta kontzientzia lasai daukala: «Elkarrekin egingo dugu denontzako Azpeitia». |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198262/jaurlaritzak-eta-nafarroako-gobernuak-memoriaren-arloko-lankidetza-hitzarmena-sinatu-dute.htm | Politika | Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak memoriaren arloko lankidetza hitzarmena sinatu dute | Aurten, hiru jarduera egingo dituzte elkarrekin; tartean, memoriaren arloko digitalizazioari buruzko jardunaldi bat eta Gerardo Lizarragari buruzko erakusketa bat Bilboko Arte Ederren Museoan | Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak memoriaren arloko lankidetza hitzarmena sinatu dute. Aurten, hiru jarduera egingo dituzte elkarrekin; tartean, memoriaren arloko digitalizazioari buruzko jardunaldi bat eta Gerardo Lizarragari buruzko erakusketa bat Bilboko Arte Ederren Museoan | Aurreko astean, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak iragarri zuen lankidetza hitzarmena izenpetuko zuela Eusko Jaurlaritzarekin, eta gaur goizean sinatu du Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburuarekin batera. Akordioak jasotzen du bi gobernuak elkarrekin jardungo dutela bost esparrutan: memoria, biktimak, bizikidetza, giza eskubideak eta aniztasuna. Sinadura ekitaldia «berezia» izan dela nabarmendu dute bi kargudunek.
Hala azpimarratu dute bi gobernuetako ordezkariek Bilbon, Gogora institutuaren egoitzan egindako agerraldian. Beharrezkotzat jo dute elkarlanean jarduteko loturak bultzatzea eta bakea eta bizikidetza finkatzeko beharrezkoak diren baldintzak sortuko dituzten programak eta ekintzak sustatzea. Elkarlanerako eremu horien artean daude giza eskubideen errespetua sustatzea, indarkeria orori zilegitasuna kentzea, memoria kritikoa eta biktima guztien egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko eskubidea.
Artolazabalen arabera, helburu nagusia bizikidetza da. «Bizikidetza horrek esan nahi du indarkeriaren zentzugabekeriaren erabateko deslegitimazioa. Bizikidetza horrek esan nahi du bidegabea izan zela, inoiz ez gehiago. Bizikidetza horrek esan nahi du aitorpena, errespetua, elkarrizketa, enpatia, ezberdin pentsatzen eta sentitzen dutenen arteko interakzio askotarikoak, bakoitzaren ideien eta nortasun sentimenduen kaltetan izan gabe, jakina. Eta XXI. mendeko bizikidetzak aniztasuna ere esan nahi du».
Ollok gogoratu du Nafarroa bakearen eta bizikidetzaren arloko plan estrategikoa lantzen ari dela iragan urtetik, eta, behin onartzen denean, lagunduko duela aniztasunaren errespetuan: «Giza eskubideen urraketak ez errepikatzen eta helburu politikoekin indarkeria erabiltzeari zilegitasuna kentzen lagunduko du».
Memoriaren eremuan, Bakearen, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritza Nagusiaren Memoriaren Nafarroako Institutuaren eta Gogora-ren bidez egingo da elkarlana. Bi erakunde horiek informazioa trukatuko dute, 36ko biktimen inguruan eta DNA bankuaren inguruan, memoria babesteko eginkizunetan, ikerketa proiektuetan.
Halaber, biktimen arretarako esparruan, elkarrekin arituko dira Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Biktimen eta Aniztasunaren Zuzendaritzak eta Nafarroako Gobernuko biktimei arreta emateko bulegoak. Kasu horretan, bi gobernuak partekatu egingo dituzte biktimen arreta osoa emateko zerbitzuak, kalte ordain eta laguntzen inguruko neurriak, ikastetxeetan biktimek euren testigantza emateko hezkuntza programak eta gizartea sentsibilizatzeko jarduerak.
Akordioan, halaber, elkarrekin ekintza jakin batzuk egingo dituztela jasotzen da. Aurten, memoriaren digitalizazioari buruzko jardunaldi bat antolatuko dute, eta 36ko gerrako biktimen datu baseari buruzko ekintza aitzindariak aurkeztu. Gainera, Bilboko Arte Ederren Museoan, erbestean izan zen Gerardo Lizarraga artistari buruzko erakusketa bat egingo dute. Azkenik, enpresa eta giza eskubideen inguruko beste jardunaldi bat antolatuko da. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198263/nazioarteko-orkestra-handiak-musika-hamabostaldira-itzuliko-dira.htm | Kultura | Nazioarteko orkestra handiak Musika Hamabostaldira itzuliko dira | Donostiako musikaldiak egitarauaren aurrerapenaren berri eman du. Budapesteko eta Luxenburgoko orkestra sinfonikoek kontzertuak emango dituzte Kursaalean, eta jaialdiko bakarlarien artean dira Yuja Wang pianista eta Anne-Sophie Mutter biolinista ezagunak. | Nazioarteko orkestra handiak Musika Hamabostaldira itzuliko dira. Donostiako musikaldiak egitarauaren aurrerapenaren berri eman du. Budapesteko eta Luxenburgoko orkestra sinfonikoek kontzertuak emango dituzte Kursaalean, eta jaialdiko bakarlarien artean dira Yuja Wang pianista eta Anne-Sophie Mutter biolinista ezagunak. | Abuztuaren 1ean abiatuko da Donostiako 82. Musika Hamabostaldia, eta hilaren 27an amaituko da. Neurri murriztaileek baldintzatuko dute jaialdia, baina programazioan «normaltasunerako aurrerapauso bat» eman dutela esan dute antolatzaileek. Osasun krisiaren aurreko tamaina berreskuratu du, hein batean. Agertoki nagusia Kursaal auditoriuma izango da, eta emanaldiak Euskal Herri osora zabalduko dituzte, berriz ere.
Luxenburgoko Orkestra Filarmonikoak zabalduko du ziklo sinfonikoa, abuztuaren 1ean eta 2an. 2018an aritu ziren Donostian estreinakoz, eta aurten itzuli egingo da, Gustavo Gimeno zuzendari titularrak gidatuta, eta Yuja Wang pianista bakarlari dela, bi kontzertu emateko. 34 urteko pianista bere belaunaldiko musikarien abangoardian dagoela adierazi du jaialdiak: «Erabateko talentuagatik, moldakortasunagatik eta interpretazio molde indartsuagatik aintzatetsia da», esan dute. Lehen kontzertuan, Rakhmaninoven pianorako laugarren kontzertua joko du; bigarrenean, berriz, Liszten pianorako lehen kontzertua.
Gainera, Gustavo Gimeno aurtengo Musika Hamabostaldiko zuzendari egoiliarra izango da. Luxenburgoko zuzendari titularra izateaz gain, Torontoko Orkestra Sinfonikoaren zuzendari artistikoa ere bada. Berak zuzenduko du EGO Euskal Herriko Gazte Orkestrak abuztuaren 8an emango duen kontzertua. Han arituko da, bestalde, Julian Rachlin biolinista birtuosoa. «Haur prodijiotzat» hartu izan dute. Mandelssohnen Biolin eta orkestrarako kontzertua, op. 64 joko du EGOrekin batera.
Galiziako Orkestra Sinfonikoa ere itzuliko da Kursaalera. Abuztuaren 19an emango du lehen kontzertua, Elisabeth Leonskaja pianista lagun duela. Munduko pianistarik onenetako bat da, jaialdiaren arabera. Brahmsen pianorako bigarren kontzertua joko du. Hurrengo egunean, berriz, Galiziako orkestrak bigarren emanaldia joko du, Easo abesbatzarekin batera. Brahmsek ahots mistoentzat idatzitako Nänie, op. 82 eta Patuaren kanta, op. 54 joko dituzte.
Mitsuko Uchida pianista. GEOFFROY SCHIED
Horren ondoren, beste kontzertu sinfoniko koral bat egingo dute, abuztuaren 21ean: agertokian elkartuko dira Euskadiko Orkestra, Victor Pablo Perez zuzendaria, Iwona Sobotka sopranoa, Airam Hernandez tenorra, Frederic Jost baxua eta Donostiako Orfeoia. Batetik, Poulencen Birjina beltzaren letaniak eta Faureren Arrantzaleen meza piezak joko dituzte; bestetik, Beethovenen Kristo olibondoen mendian.
Espainiako Orkestra Nazionalak ere emango du kontzertu bat. Abuztuaren 25ean izango da, David Afkhamek zuzenduta. Leonidas Kavakos biolinista arituko da bakarlari lanetan. Txaikovskiren Biolinerako kontzertua, op. 35 eta Schumannen lehenengo sinfonia joko dituzte.
Budapesteko Jaialdiko Orkestrak itxiko du ziklo sinfonikoa, abuztuaren 27an. Ivan Fischer sortzaileak zuzenduko du. Munduko hamar orkestra onenetako bat izendatu izan dute, eta askotan jo izan du Musika Hamabostaldian. XIX. eta XX. mendeetako musika joko dute Kursaalean: Milhauden Le boeuf sur le toit, op. 58, Ravelen Piano eta orkestrarako kontzertua sol maiorrean, Satieren Gymnopédie, 1. zk. eta Kodalyren Galantaren dantzak. Orkestrak lagun izango du Dejan Lazic pianista.
Bakarlarien errezitalak
Kontzertu sinfonikoez gainera, mundu osoan ibilbide oparoa duten hiru bakarlarik euren lana erakutsiko dute Kursaal auditoriumean: Grigody Sokolov eta Mitsuko Uchida pianistek eta Anne-Sophie Mutter biolinistak, hain zuzen. Sokolov «pianoaren mitoa da», jaialdiaren hitzetan. Abuztuaren 9an emango du kontzertua, eta hara eramango ditu Chopinen Polones-en hautaketa bat eta Rakhmaninoven Hamar preludioak.
Anne-Sophie Mutter biolinista. MUSIKA HAMABOSTALDIA
Ondoren, Uchidak egingo du emanaldi bat, abuztuaren 22an. Pianista japoniarra ez da sarri aritzen errezital formatuan inguruko agertokietan, eta Schuberten inguruko egitarau monografiko bat prestatu du Donostiarako: Lau Improptus D. 935 eta Sonata sol maiorrean D. 894 joko ditu. Uchida «ezinbestekoa da pianoaren historia garaikidea ulertzeko», adierazi dute musikaldiaren antolatzaileek.
Azkenik, Mutter ariko da, puntako biolinista bat. Lehenbizikoz joko du Musika Hamabostaldian, abuztuaren 26an. Tradizioarekin ez ezik, musika sorkuntza garaikidearekin duen konpromisoa nabarmendu dute jaialditik. Beethovenen lanen aukeraketa bat joko du Donostian, 1988. urteaz geroztik lankide duen Lambert Orkis pianistak lagunduta. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198264/bigarren-dosian-pfizerren-txertoa-hartzera-deitu-dute-txibitek-eta-sagarduik.htm | Gizartea | Bigarren dosian Pfizerren txertoa hartzera deitu dute Txibitek eta Sagarduik | Argitu dute 60 urte baino gutxiago izan eta AstraZenecaren txertoa hartu dutenek aukera izanen dutela bigarren dosian ere hura hartzeko, baina nabarmendu dute apustua Pfizer etxearenaren aldekoa dela. | Bigarren dosian Pfizerren txertoa hartzera deitu dute Txibitek eta Sagarduik. Argitu dute 60 urte baino gutxiago izan eta AstraZenecaren txertoa hartu dutenek aukera izanen dutela bigarren dosian ere hura hartzeko, baina nabarmendu dute apustua Pfizer etxearenaren aldekoa dela. | AstraZenecaren txertoaren inguruko zurrunbiloa oraindik ere bizirik den honetan, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak argi utzi dute auziaren gainean duten iritzia: bi administrazioek bigarren dosirako Pfizerren dosia hautatzera deitu dituzte 60 urtetik beherako herritarrak.
Goizean egindako prentsaurrekoan, Maria Txibite Nafarroako presidenteak azaldu du bi konpainien txertoak «oso seguruak» direla, baina zehaztu du gobernuak Pfizerrena lehenetsi dadin nahi duela. Adierazi duenez, Europako herrialdeek erabaki desberdinak hartu dituzte gaiaren inguruan, eta, hartu beharreko bideari dagokionez, Alemaniak eginiko urratsen antzekoak eginen ditu foru erkidegoak, Txibiteren esanetan. «Badirudi Pfizerrenarekin immunitate handiagoa lortzen dela eta albo kalteak gutxiago direla. Dena dela, AstraZenecarenak ez du arazorik eragin 40 urtetik gorako herritarrengan», esan du presidenteak. Halaber, adostasuna azaldu du bigarren dosian ere AstraZenecarena hartu nahi dutenek baimen informatu bat sinatu beharrarekin.
Iritzi bertsua azaldu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Atzo iragarri zuen Osakidetza astelehenetik deitzen ari zaiela funtsezko jardueretan ibilitako langileei, txertatzeko ordua emateko; dei horietan, Pfizer etxeko txertoa eskaintzen zaie herritarrei. Hain zuzen ere, gaur egindako agerraldian, Sagarduik herritarrei galdegin die Pfizerren txertoaren alde egin dezatela. Gainera, sailburuak nabarmendu du txertaketa prozesua «ordenatua eta azkarra» izaten ari dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198265/frustrazioa-eta-abandonu-arriskua-ana-malagonen-ipuin-berrien-ardatz.htm | Kultura | Frustrazioa eta abandonu arriskua Ana Malagonen ipuin berrien ardatz | Idazleak hirugarren liburua atera du: ‘Ez dakit zertaz ari zaren’. Hamabost narrazioz osatuta dago, askotariko protagonisten ahotsetatik kontatuak. «Oskol» batetik ateratzeko saiakera ere bada, besteak beste. Elkarrek argitaratu du. | Frustrazioa eta abandonu arriskua Ana Malagonen ipuin berrien ardatz. Idazleak hirugarren liburua atera du: ‘Ez dakit zertaz ari zaren’. Hamabost narrazioz osatuta dago, askotariko protagonisten ahotsetatik kontatuak. «Oskol» batetik ateratzeko saiakera ere bada, besteak beste. Elkarrek argitaratu du. | Sinetsarazitakoaren eta benetan gertatutakoaren arteko tartea azaletik agertzen du Ana Malagonen liburu berriak: plano zenital batek mahai luze baten muturra erakusten du; inguruko aulkiak hutsik daude, mahaikideek dagoeneko utzi baitute oturuntza, ustez bapo, eta mahaian hondarrak baino ez dira geratu. «Ondo bizi ginela pentsatzen genuen garaien ondoren utzitakoa da», interpretatu du Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak. «Frustrazio puntu bat» agertzen duela zehaztu du autoreak: «Ematen du asko jan dugula, baina, benetan, ezerk ez gaitu ase». Hori da Ez dakit zertaz ari zaren ipuin liburuko kontakizunak zeharkatzen dituen ideietako bat, Malagonek azpimarratu duenez. Hamabost narrazio batu ditu bere hirugarren lanean, eta Elkar argitaletxearekin kaleratu du.
Alabaina, «inolako asmo bateratzailerik» gabe ekin zion ipuinak idazteari. Hainbat iturritatik etorri zaizkio ideiak, izan aldizkarietako erreportajeetatik, izan lagun batek kontatutakotik, baita telesail bateko detailetxoren batetik tiraka ere. Ertz horietatik elikatu da ipuinak idazteko; «oskol» batetik ateratzeko, alegia: «Hori da idaztea niretzat: entzutea, saiatzea ulertzen zen gertatzen den». Eta, jasotako hori dena bere galbahetik igaro ondoren, gizartera berriro bota du, ipuin eran. Horiek horrela, askotariko lanbideak eta familia motak agertzen ditu idazleak: irakasleak, telefonistak, autobus gidariak, mojak eta etxez etxeko saltzaileak dira narrazioak ardazten dituzten subjektuak; horiek, kasuan-kasuan, guraso dibortziatuak izango dituzte, edo aita galdu berri izango dute, edo atxilotutako ahizparen edo egoitza batean bizi den amaren kargu egin beharko dute.
Lehengo bera, baina berria
Malagonek ipuinen formatura jo zuen bere aurreko liburuak ontzeko: Lasai, ez da ezer gertatzen lanean (2014, Elkar), mikroipuinak jorratu zituen, eta Gelditu zaitezke gurekin obran (2017, Elkar), berriz, ipuin molde konbentzionalagora jo zuen; oraingo honetan ere istorioak narrazio laburretan garatzea hautatu du, eta, gainera, nabarmendu du tonua eta gaien ildoa aurreko lanen «bera» dela. Baina, sorkuntzen artean antza egon daitekeen arren, azken lanak zenbait berrikuntza dakartzala azpimarratu du Malagonek; hiru, zehazki.
Lehena pertsonaiei dagokie. Ipuin gehienek protagonista definituak dituzte, baina, hala ere, kutsu «kolektiboagoa» eman die oraingo narrazioei, pare bati batez ere: kontzentrazio batean dauden emakume talde bat eta irakasleen klaustroko kideak dira ipuinotako ahotsak. Halaber, ohiko lehen pertsonaz gain, beste pertsona batzuk ere txertatu ditu kontakizunetan, istorio «panoramikoak» lantzeko asmoz: protagonistaren istorioaz gain, beste batzuenak ere txirikordatu ditu, «aniztasun handiagoa» erdiesteko.
Bigarrenik, errealismotik aldendu egiten dira ipuinetako batzuk. Molde hori «gainditu» egiten du «esajerazioaren» bitartez, Mendigurenen iritziz, eta bat dator autorea editorearen ikuspegiarekin. «Errealitatearen eta distopiaren arteko mugak geroz eta lausoagoak dira. Niri oso zaila egiten zait biak banantzea». Dioenez, «sistemaren abandonu sentsazio orokorra» antzematen ari da, eta horrek eragiten dio distopiarako joera. «Gure arteko kableak eten egin dira, eta jendea ahal duena egiten ari da».
Hirugarrenik, gaietan ere ñabardurarik igar liteke. Familia eta harremanak dira narrazioen oinarria, baina, hala ere, xehetasunak ugaritu egin dira aurreko lanekin alderatuta: «Bakardadea, gainetik kendu ezin den zama, etsai ikusezinak, nortasunaren inguruko hausnarketak...», eta, horien artetik, baita «itxaropenerako zirrikitu bat ere», dioenez, nahiz eta langa oso altua ez eduki, onartu du, umorez.
Babeserako baliabideak
Paratestuei erreparatu die Malagonek, beste behin, liburuaren azalpena biribiltzeko. Aurreikuspenean kontakizunen arteko haririk ez zegoen arren, narrazioak irakurtzean loturak sortzen dira ezinbestean, idazlearen arabera, eta bai azalak eta baita izenburuak ere ezusteko batasun horren gakoak eman ditzakete. Ez dakit zertaz ari zaren. «Autodefentsarako erabiltzen den esaldia da. Badakigunean bestea zertaz hitz egiten ari den, baina ez ulertuarena egin nahi dugunean. Abandonua sortzen du; besteengandik banantzen gaitu».
Baina badago liburuan, abandonua ez ezik, hura baretzeko heldulekurik ere. Izan ere, Malagonek umil adierazi du irakurleek «zorroztasuna» egotzi izan diotela, eta, izaera hori aprobetxatuta, besteen tokian jartzeko ariketa egiten saiatu da bere sorkuntzetan; aipatutako oskol hori hausten eta besteengana hurbiltzen, funtsean: «Enpatiaz abiatzen saiatzen naiz. Nahiz eta pertsonaia miserableak izan, saiatzen naiz ulertzen zergatik egiten dituzten gauza horiek». Hori lortzeko ironiaz baliatzen dela azpimarratu du Mendigurenek: «Idazle batzuek erasorako erabiltzen dute ironia, baina Ana Malagonek defentsarako erabiltzen du, babes ezkutu gisa». Hemen ere ados dago idazlea editorearekin: «Ironia babesleku bat da abandonuan, besteekin harremanetan jartzeko». |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198266/birusarekin-eri-ziren-26-lagun-hil-dira-astebetean-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Birusarekin eri ziren 26 lagun hil dira astebetean Hego Euskal Herrian | Martxoaren erdialdetik gaitzak jota jende gutxien zendu den astea izan da aurrekoa. Nafarroan ez da inor hil COVID-19arekin. | Birusarekin eri ziren 26 lagun hil dira astebetean Hego Euskal Herrian. Martxoaren erdialdetik gaitzak jota jende gutxien zendu den astea izan da aurrekoa. Nafarroan ez da inor hil COVID-19arekin. | Azken egunotan Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuek aski argi erakusten dute bilakaera zein den: kutsatzeen beheranzko joera gero eta geldoagoa da; ospitaleetako okupazioak eta gaitzarekin loturiko heriotza kopuruak, berriz, maldan behera segitzen dute, malkartsu. Hain justu, hildakoei erreparatuta, azken bi hilabeteetako kopururik apalena erregistratu da Hego Euskal Herrian. Maiatzaren 17tik 23ra, 26 lagun hil ziren gaitzak jota, aurreko astean baino zazpi gutxiago. Zehazki, birusarekin zendu diren kasu horiek guztiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoak dira; izan ere, foru gobernuak emandako datuen arabera, aurreko astean ez da COVID-19arekin loturiko heriotzarik izan Nafarroan.
Halaber, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, oraintxe bertan 123 pertsona daude Hegoaldeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino zazpi gutxiago.
Kutsatzeak, 400dik gora berriz ere
Transmisioari dagokionez, zenbait eguneko barealdiaren ondotik, egun bakarrean zenbatutako kutsatu kopuruak gora egin du atzera ere. Hegoaldean atzemandako positiboak 400 baino gutxiago izan ziren hiru egunez jarraian –horietako bitan, 300 baino gutxiago–; ordea, joerak etena izan zuen atzo. Birusa detektatzeko 10.989 proba eginda, 429 kasu atzeman ziren: Bizkaian, 228; Gipuzkoan, 121; Nafarroan, 50, eta Araban, 29. Hego Euskal Herriko egoeraz gainera, Zuberoako datuek kezka eragin dute: 450eko intzidentzia tasa du lurraldeak, zazpi eguneko datuak kontuan hartuta. Philippe Le Moing-Surzur Pirinio Atlantikoetako suprefeta Zuberoako auzapezekin bildu da gaur, egoeraz mintzatzeko. Auzapezek galdetu diote txertaketa kanpaina zalutzeko eta PCR test gehiago egiteko. Le Moing-Surzurek, berriz, birusari aurre egiteko neurriei buruzko «pedagogia» egiteko eskatu die auzapezei. Suprefetak datorren ostiralean baieztatzekoak ditu auzapezek egindako eskaerak. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198267/euskal-eskola-publikoaren-aldeko-mobilizazioa-egingo-dute-udazkenean.htm | Gizartea | Euskal eskola publikoaren aldeko mobilizazioa egingo dute udazkenean | Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako hezkuntza sistema «inflexio puntu batean» dagoela uste dute. Segregazioa amaitzeko eta eskola publikoen baldintzak hobetzeko eskatuko dute. | Euskal eskola publikoaren aldeko mobilizazioa egingo dute udazkenean. Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako hezkuntza sistema «inflexio puntu batean» dagoela uste dute. Segregazioa amaitzeko eta eskola publikoen baldintzak hobetzeko eskatuko dute. | Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneak «mobilizazio historiko bat» egin nahi du udazkenean. Datarik zehaztu ez duten arren, eskola publikoaren defentsan kaleak betetzeko asmoa iragarri dute gaur Bilbon egindako agerraldian. Hezkuntza komunitateko hainbat eragilek, sindikatuk eta elkartek osatzen dute topagunea, eta 2019ko abenduan aurkeztu zuten. Aurkezpen egunean hezkuntza sistemaren analisi bat eskaini zuten. Ordutik «erantzunik jaso ez» dutela eta «denak berdin jarraitzen duela» azaldu dute.
Topagunearen diagnosiaren arabera, diru publikoa banatzeko irizpide «bakarra» «kontzertazio unibertsala» da. Plataformaren ustetan, Madrildik kokatzen da hezkuntzaren markoa, eta Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako hezkuntza sailak areagotu egiten du marko hori. Horren adibide, Esade eta Save the Children elkarteek apirilean argitaratutako Aniztasuna eta Askatasuna txosteneko datuak eman dituzte. Txostenaren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoa eskola-segregazioaren zerrendan laugarren postuan dago ELGAko (Ekonomia Lankidera eta Garapeneko Erakundeak) herrialdeen artean. Estatuan ere jatorriaren faktoreagatik segregazio handiena duen erkidegoa da, eta egoera sozioekonomikoagatik egiten duen segregazioan, berriz, laugarrena. «Gaur egungo datuek lotsagarriak izaten jarraitzen dute», ondorioztatu du Topaguneko Maribel Lopez de Luzuriagak.
Eusko Jaurlaritzako datuak ere eman dituzte. Plataformaren arabera, PSEk eta EAJk desberdin jokatu dute eskola publikoekin eta itunpekoekin: «2008-2021 bitarteetan %20 igo da sare pribatuko itunen finantzaketa, eta eskola publikoek, aldiz, murrizketak jasan dituzte: azken bi ikasturtetan eskola publikoetan 160 gela gutxiago daude», zehaztu du Topaguneko kide den Elena Cardenasek. Amurrioko Zabaleko eskola publikoaren auzia ere azpimarratu dute. Izan ere, Amurrioko Lehen Hezkuntzako Zabaleko eta Mendiko ikastetxeak bat egiteko proposamena helarazi du Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak, eta horrek Zabaleko eskola desagertzea dakarrela azaldu dute.
Uste dute neurri horien atzean arduragabekeria dagoela: «Agerikoa da Jaurlaritzan dauden alderdiei hezkuntzan gertatzen diren giza eskubideen urraketak ez diela axola», gehitu du Cardenasek. Uste dute ikasleen «baztertze» dinamiken aurrean ez dagoela neurri eraginkorrik, eta neurri eraginkorrak «premiazkoak» direla.
Garaiari erreparatuz, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako hezkuntza sistema garai erabakigarrian dagoela diote: «Erkidegoko hezkuntza sistema inflexio puntu batean dago. Jaurlaritzak 2024rako aurreikusi du hezkuntzako lege berria, eta lege berriak ez du ezertarako balio dugun sistema duala eta baztertzailea sendotzeko izango bada», adierazi du Cardenasek. Lege berriaren aurrean hainbat aldaketa aldarrikatu dituzte: «Eskola publikoa indartzeko ordua da: azpiegiturak hobetuz, ratioak jaitsiz, baliabide pertsonal eta materialetan inbertituz, murgiltze eredua unibertsalizatuz...».
Atxikimendu kanpaina
Udazkeneko mobilizazio nagusiari begira, atxikimendu kanpaina bat abiatu dute, eta ikastetxe guztiei babesa emateko deia luzatu diete. «Hezkuntza publikoaren alde, pribatizazioari ez! Udazkenean kalera aterako gara» lelopean, kartel mutuak banatu dituzte. Bertan ikastetxeetako izena idatzi, eta babes argazki bat bidaltzera animatu dituzte hezkuntza zentroak. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198268/cristina-iglesiasen-obrak-eragingo-duen-kalteaz-kezka-adierazi-dute-hainbat-eragilek.htm | Kultura | Cristina Iglesiasen obrak eragingo duen kalteaz kezka adierazi dute hainbat eragilek | Donostiako Bizilagunekin plataforma, Haritzalde naturzale elkartea, Eguzki talde ekologista, eta Parkea Bizirik taldea ez daude ados itsasargia eta uhartea kudeatzeko Donostiako Udalak eta proiektuaren sustatzaileek hartutako neurriekin. | Cristina Iglesiasen obrak eragingo duen kalteaz kezka adierazi dute hainbat eragilek. Donostiako Bizilagunekin plataforma, Haritzalde naturzale elkartea, Eguzki talde ekologista, eta Parkea Bizirik taldea ez daude ados itsasargia eta uhartea kudeatzeko Donostiako Udalak eta proiektuaren sustatzaileek hartutako neurriekin. | Cristina Iglesiasek Donostiako Santa Klara uhartean sortu duen Hondalea eskultura datorren astean bisitatu ahal izango da: ekainaren 5ean jasoko ditu irlako itsasargiak aurreneko bisitariak. Eta, hain zuzen, hainbat eragilek nabarmendu dute egun hori «mugarri» bilakatuko dela uharteko eta hiriko «ekosistema soziokulturalarentzat»; kezka adierazi dute eremua «behin betiko eraldatu» dezakeelako.
Proiektua ezagutzera eman zenetik adierazi dute kezka Donostiako Bizilagunekin plataformak, Haritzalde naturzale elkarteak, Eguzki talde ekologistak, Parkea Bizirik taldeak eta beste hainbatek. Eta mahai gainean jarri dituzte itsasargiko esku-hartzeak ekar zitzakeen ondorioak, batez ere, «ingurumenari eta hiriko balio naturalei, ondareari, udal ekonomiari, etenik ez duen turistifikazio prozesuari, edota hiri espazio eta baliabideen pribatizazioari» dagokienez.
Ondorio horietaz ohartarazteko hainbat ekintza egin dituzte azken hilabeteetan, eta, orain, uhartea bisitariak hartzen hasiko dela eta, hizpidera ekarri nahi izan dituzte berriz kezka guztiak. Izan ere, ez daude ados itsasargia eta uhartea kudeatzeko Donostiako Udalak eta proiektuaren sustatzaileek hartutako neurriekin.
Eragileek ohar bidez azaldu dutenez, neurriak diseinatzerakoan laguntzeko borondatea eskaini zieten erakundeei eta arduradunei, eta proposamena onartu izana eskertu diete bai Donostiako Udalari eta baita proiektuaren sustatzaileei ere. «Kontsulta-mailara mugatu bada ere, proiektuaren sustatzaileak eragileokin harremanetan jarri izana era positiboan baloratzen dugu».
Hala ere, bi aldeen arteko harreman horrek ez du eragileek esperotako emaitza izan: «Ez da espero bezain emankorra izan». Izan ere, arduradunek uhartea kudeatzeko hartutako neurriak nahikoa ez direla iritzi diote.
Batetik, uste dute «onargarriak» direla uhartea babesteko jarritako mugak –itsasargiak eguneko 250 pertsona jasotzea gehienez, txalupen maiztasuna ez areagotzea…–, baina irizpide zehatz eta irmoak ezarri ez izana gaitzetsi dute, «anbiguotasunerako eta salbuespenerako tarte handiegia» uzten dutelako. Eta gogorarazi dute araudi forman egikaritu ez izanak zalantzan uzten duela neurrien derrigortasuna.
Nabarmendu dute, halaber, irizpideetan epe laburreko ikuspegia gailentzen dela; aurten, pandemiak irizpideak mugatu baditzake ere, hurrengo urteetan aldetzeko aukera zabalik dagoelako. «Masifikazio eta gain-esplotazio arriskuak hor dirau». Izan ere, gaitzetsi dute udalak hiriaren «turistifikazioa» eta «erakarpen efektua» handitzeko erabili duela obra.
Natura 2000 sarea Eragileek ohartarazi dute uhartean gauzatu diren esku-hartzeek «arriskuan» jarri dutela gunea. Hori dela eta, erakundeei eskatu diete Santa Klara-Igeldo eta bien arteko itsasartea Natura 2000 Sarean barneratua izateko tramitazioari ekiteko. Eta adierazi dute uhartea defendatzen jarraituko dutela: «Epe luzera, uhartearen babesa bermatu eta hura masifikatu eta arriskuan jartzea ekiditeko araudi eta erabilera-plan zehatz baten alde, ahal dugun bideetatik, lanean jarraituko dugula jakinarazten dugu». |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198269/cintruenigon-gizon-bat-atxilotu-dute-auto-istripu-bat-nahita-izateagatik-bere-emaztearekin-zihoala.htm | Gizartea | Cintruenigon gizon bat atxilotu dute auto istripu bat nahita izateagatik, bere emaztearekin zihoala | Gidariari hilketa saiakera eta genero indarkeria egozten dizkiote. Biktimak zauri leunak ditu, eta atxilotua espetxera bidali dute. | Cintruenigon gizon bat atxilotu dute auto istripu bat nahita izateagatik, bere emaztearekin zihoala. Gidariari hilketa saiakera eta genero indarkeria egozten dizkiote. Biktimak zauri leunak ditu, eta atxilotua espetxera bidali dute. | Foruzaingoak gizon bat atxilotu zuen atzo Cintruenigon (Nafarroa), gidatzen ari zen autoarekin nahita istripu bat izateagatik, bere emaztearekin zihoala. Hilketa saiaketa eta genero indarkeria delituak egotzi dizkiote, eta Iruñeko espetxera bidali dute.
Gertaera NA-6801 errepidean gertatu zen, Cintruenigoko industrialde batean. Atxilotuaren furgonetak zuhaitz bat jo zuen abiadura bizian, eta kalte handiak eragin. Emakumea kopilotuaren eserlekuan zihoan, eta laguntza eske atera zen furgonetatik. Foruzaingoak adierazi duenez, gizon batek jaso zuen, eta Tuterako (Nafarroa) ospitalera eraman. Emakumeak zauri leunak ditu, baina jaso zutenean shock egoeran zegoen.
Biktimak berak kontatu zien foruzainei istripua nahita eragindakoa izan zela, eta senarrarengandik urruntzeko agindu bat eskatu zuen. Gidaria unean bertan atxilotu zuten. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198270/nafarroak-ordubete-atzeratuko-du-tabernen-barnealdearen-itxiera-ostiraletik.htm | Gizartea | Nafarroak ordubete atzeratuko du tabernen barnealdearen itxiera, ostiraletik | Ostalaritza lokalen barnealdeak gaueko 23:00ak arte izaten ahalko dira zabalik. Neurri berriak elkarte gastronomikoei eta peñei ere eraginen die. | Nafarroak ordubete atzeratuko du tabernen barnealdearen itxiera, ostiraletik. Ostalaritza lokalen barnealdeak gaueko 23:00ak arte izaten ahalko dira zabalik. Neurri berriak elkarte gastronomikoei eta peñei ere eraginen die. | Izurritearen bilakaera bide onean dela iritzita, joan den astetik foru erkidegoan indarrean diren prebentzio neurriak arintzea erabaki du Nafarroako Gobernuak. Ostiraletik, ostalaritza lokalen ordutegia zabaldu eginen da herrialdean: gaueko 23:00ak izaten ahalko dira irekita –gaur egun, gaueko 22:00etan dago ezarria muga–. Santos Indurain Osasun kontseilariak eman du araudiaren aldaketen berri. Haren hitzetan, Nafarroa arrisku maila «ertain eta egonkorrean» da gaur egun, eta horrek eman du urratsa egiteko aukera.
Gainera, Indurainek zehaztu duenez, ostiralean indarrean sartuko den neurriak peñetan eta elkarte gastronomikoetan ere izanen du eragina; horietan ere ordubete atzeratuko da itxiera ordua. Izan ere, azaldu duenez, espazio horiek ostalaritzaren barnealdeek zituzten neurri berberak edukitzea da asmoa, ordutegiari dagokionez. Halaber, kontseilariak argitu du oraingoz ez dela gehienezko edukieraren mugak zabaltzeko asmorik. «Pandemiaren bilakaeraren arabera eginen dugu horiek arintzera», esan du Indurainek. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198271/elkarrizketarako-eta-arriskuak-hartzeko-beharra-nabarmendu-dute-ipar-irlandako-bake-prozesuko-eragileek.htm | Mundua | Elkarrizketarako eta arriskuak hartzeko beharra nabarmendu dute Ipar Irlandako bake prozesuko eragileek | Nazioarteko gatazkei buruzko Frantziako Asanbleako jardunaldietan, «inklusibitatearen eta konfiantzaren» garrantzia defendatu dute Adamsek, McWilliamsek eta Goodek. Mugaren auzian, Powellek ohartarazi du ez dagoela Ipar Irlandako Protokoloaren alternatibarik. BERRIA zuzenean ematen ari da. | Elkarrizketarako eta arriskuak hartzeko beharra nabarmendu dute Ipar Irlandako bake prozesuko eragileek. Nazioarteko gatazkei buruzko Frantziako Asanbleako jardunaldietan, «inklusibitatearen eta konfiantzaren» garrantzia defendatu dute Adamsek, McWilliamsek eta Goodek. Mugaren auzian, Powellek ohartarazi du ez dagoela Ipar Irlandako Protokoloaren alternatibarik. BERRIA zuzenean ematen ari da. | Elkarrizketarako eta arriskuak hartzeko beharra, alde guztien partetik: horiek dira, Ipar Irlandako bake prozesuan parte hartu zuten eragileetako batzuen iritziz, gatazken konponbiderako ezinbestekoak diren elementu nagusiak.
Jonathan Powell Erresuma Batuko Gobernuaren Ipar Irlandarako negoziatzaile izandakoa da jarrera horren defendatzaileetako bat, eta, hark azaldu duen bezala: «Oso zaila da terroristatzat dituzunekin mahai beraren inguruan esertzea, baina argi genuen hori egitea ezinbestekoa zela».
Haren aurretik, Gerry Adams Sinn Feineko buruzagi ohi eta Ostiral Santuko Akordioko sinatzaileak ere ideia bera helarazi du, 1998ko bake itunera eraman zuten negoziazioetan bizi izan zuena oinarri hartuta: «Unionistekin gutxi hitz egin nuen. DUP [Alderdi Demokratiko Unionista] elkarrizketetatik atera zen Sinn Fein sartzean, eta UUPrekin [Ulsterko Alderdi Unionistarekin] oso gutxi aritu nintzen, elkarrekin hitz egitea giltzarri den arren».
Gertakari horrek agerian uzten du, Adamsen ustetan, «inklusibitatea, konfiantza eta aldebikotasuna» aldagai garrantzitsuak direla prozesu baten arrakastarako, are gehiago gatazka armatu batez aritzerakoan.
Nazioarteko gatazkei buruzko Frantziako Asanblea Nazionaleko jardunaldiek bigarren eguna izan dute gaur, eta Ipar Irlandako bake prozesuan parte hartu zuten agintarietako batzuek eman dute beren ikuspegien berri, era birtualean. Ipar Irlandak mende erdiko gatazka armatuari amaiera eman zion iragan mendearen bukaeran; besteak beste, Irlandako Errepublikako eta Erresuma Batuko gobernuen eta Ipar Irlandako alderdien arteko negoziazioei esker.
Esperientzia horretatik abiatuta, hizlariak bake prozesuaz eta gatazka armatuaz aritu dira, eta, zehazki, aldebikotasunaz, nazioarteko eragileen garrantziaz eta pisuaz, eta brexit-ak eragin dituen tentsio berriez.
Horri begira, 1998ra arteko elkarrizketetan izandako jarrerak goraipatu ditu Harold Good apaiz protestante eta IRA eta ETA erakundeen armagabetzeen egiaztatzaileak, horrek bide eman ziolakoan negoziazioen arrakastari; finean, «beharrezkoa» zelako «batak bestea» ezagutzea: «Elkarrengandik kilometro batera bizi ginen, baina, aldi berean, milaka kilometroko distantzia zegoen gure artean».
Good bera izan da arrakastarako beste gako bat eman duena, eta gainerako hizlarien oniritzia izan duena: era horretako elkarrizketak abiatzea ez dela «merkea, prezio garestia» baitu.
Pauso hori emanda ere, oraindik erabaki eta sentsazio gehiagoren beharra egon zela azaldu du Monica McWilliams Emakumeen Koalizioa alderdiaren sortzaile eta talde paramilitarren desegitea gainbegiratzeaz arduratzen den IRC taldeko kideak; besteak beste, «konfiantza eraikitzea» ezinbestekoa izan zela. Powellek bat egin du horrekin: «Gehituko nuke lidergo sendoa ere garrantzitsua dela. Eta horren erakusle izan zen Gerry, kasurako».
«Bakea eraikitzea oso zaila da; erronka bat da»
Bakea adostea bai, baina negoziaturikoa hurrengo urteetan egonkortzea: horra hor gatazken konponbiderako prozesuen beste erronka nagusia. Eta, nola ez, Ipar Irlanda arrisku horren erakusle ere bada, azken urteek erakutsi dutenez. Labur esanda: «Bakea eraikitzea oso zaila da; erronka bat da», McWilliamsen arabera.
Erresuma Batua EB Europako Batasunetik atera izana ekuaziotik aldagai bat kentzearen parekoa izan da, Irlandako Errepublika eta Erresuma Batua EBko estatu kide izateak eman baitzuen modua, hein handi batean, Ostiral Santuko Akordioaren edukia adosteko eta, batez ere, Irlanda banatzen duen mugaren auzia konpontzeko.
Baina, egun, egoera erabat aldatu da, eta Ipar Irlandarako Protokoloak Ipar Irlandaren eta Britiania Handiaren artean sortu duen mugak haserrea eragin du unionisten artean. Bi aldeek adosturikoaren arabera, Ipar Irlanda EBren aduana batasunean geratu da brexit-aren ostean, eta, aldi berean, merkatu bakarraren parte da ondasunei dagokienez.
Hain justu, asteon Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek adierazi du protokoloa dela mugaren auzirako «irtenbide bakarra», eta talde paramilitar loialistek erantzun diote datorren uda «kaosarena» izan daitekeela, horrek bere horretan jarraitzen badu.
Powell, ordea, ados agertu da Von der Leyenekin, baina Bruselari eskatu dio «jarrera malguagoa» izan dezala, protokoloa «denentzako funtzionarazi» behar dutelako. McWilliamsek auzi horri begirako beste gako bat eman du berehala: «Gainbegiratze lanak ezinbestekoak dira, hitzemandakoa ematea, hori gauzatuko dela ziurtatzea». |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198272/manu-garcia-kapitainak-ez-du-alavesen-segituko.htm | Kirola | Manu Garcia kapitainak ez du Alavesen segituko | Bederatzi denboraldi egin ditu Arabako taldean, eta 308 partida jokatu. Alavesen elastikoa gehien jantzi duten jokalarietan bigarrena da, Martin Astudilloren atzetik. | Manu Garcia kapitainak ez du Alavesen segituko. Bederatzi denboraldi egin ditu Arabako taldean, eta 308 partida jokatu. Alavesen elastikoa gehien jantzi duten jokalarietan bigarrena da, Martin Astudilloren atzetik. | «Buelta harmailara. Hauxe zen Alavesek niretzat gordea zuen oparia: Bigarren Mailatik Lehen Mailara, Bederatzi denboraldi, bi igoera, 308 partida, 19 gol eta finala [Espainiako Kopakoa]. Harro eta pozik nire Alaves kutunaren alde dena eman dudalako. Bideak aurrera segitzen du, eta utzitako aztarna borratu ezina da». Sare sozialetan idatzitako mezu horrekin esan dio agur Alavesi Manu Garcia kapitainak (Gasteiz, 1986). Azpian, argazki bat, bikotekidearekin eta semearekin Mendizorrotzan. Hala baieztatu da albistea.
Minutu batzuk lehenago klubak agiri ofiziala atera du. Bertan jasotzen da Manu Garciak eta Alavesek beren bideak bereiztea erabaki dutela, bederatzi denboraldi eta 308 partidaren ondoren. Taldeko ikurra badoa, kapitaina badoa. 2012an iritsi zen Gasteizko taldera, Logroñesetik, eta, hain justu, taldearen mendeurrenaren urtean, agur.
Alavesen azken hamarkadako une guztiak bizi izan ditu. Esanguratsuena, 2016an, taldea lehen mailara itzuli zenean, edota, 2017an, Espainiako Kopako finala jokatu zuenean, Bartzelonaren kontra. Sartu dituen goletako asko garrantzitsuak izan dira. Lasesarren Athletic Bren kontra, Vicente Calderonen Atletico Madrili sartutakoa edo Real Madrili Mendizorrotzan sartutakoa.
Alavesen elastikoa gehien jantzi duten jokalarietan bigarrena da, Marti Astudilloren atzetik: Astudillok 346 jokatu zituen, eta 308 Manu Garciak. Alavesen kapitaina izan da azken bost denboraldietan. Alavesek eskerrak eman eman dizkio bere «konpromiso, inplikazio eta profesionaltasunagatik». Bihar bertan agerraldia egingo du Manu Garciak Mendizorrotzan, Sergio Fernandez kirol zuzendariarekin eta Alfonso Fernandez presidentearekin, eta, pandemiak ahalbidetzen duenean, omenaldia egingo diote, zaleekin batera. Ekitaldi horretan, klubaren urrezko ikurra emango diote. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198273/ia-200-ikertzaile-gaztek-hartuko-dute-parte-ikergazte-kongresuan.htm | Gizartea | Ia 200 ikertzaile gaztek hartuko dute parte Ikergazte kongresuan | Gasteizko Europa Jauregian eginen dute kongresua ekainaren 9tik 11ra. Ortziralean bukatuko da izena emateko epea. | Ia 200 ikertzaile gaztek hartuko dute parte Ikergazte kongresuan. Gasteizko Europa Jauregian eginen dute kongresua ekainaren 9tik 11ra. Ortziralean bukatuko da izena emateko epea. | Gaur goizean aurkeztu dute Gasteizen UEU Udako Euskal Unibertsitateak antolatzen duen Ikergazte kongresuaren hirugarren aldia. Nazioarteko ikerketa euskaraz egitea sustatzen du Ikergaztek, eta Gasteizko Europa Jauregian eginen dute ekainaren 9tik 11ra. 150 artikulu zientifiko aurkeztuko dituzte, eta ia 200 ikertzaile gaztek parte hartuko dute bertan. Ikertzaile gazteen proiektuez gain, nazioarteko ikertzaileen hitzaldiak, mahai inguruak eta ekintza ludikoak izanen dira kongresuan. Ortziralean bukatuko da izena emateko epea. Inoiz baino ekarpen gehiago jaso dituzte kongresuan, 163 denera, eta gainbegiratze prozesua gainditu duten 150 lan aurkeztuko dituzte: 58 ahozko aurkezpen eta 92 poster. Giza zientzien eta artearen ingurukoak dira hemezortzi lan, gizarte zientzien eta zuzenbidearen ingurukoak 39, zientzia zehatzen eta natur zientzien ingurukoak 42, ingeniaritzaren eta arkitekturaren ingurukoak 24, eta osasun zientzien ingurukoak 27.
EHUko ikertzaileak dira kongresuan parte hartuko duten ikertzaile gehienak, baina Mondragon Unibertsitateko, Nafarroako Unibertsitate Publikoko, Deustuko Unibertsitateko eta Nafarroako Unibertsitateko ikertzaileek ere parte hartuko dute. Gainera, horiez gain, atzerriko hainbat unibertsitatetik etorritako ikertzaileak ere izanen dira: Bartzelonako Unibertsitate Autonomokoak, Bordeleko Unibertsitatekoak, University of Illinois at Urbana-Chamapaign-ekoak, Vic-eko Unibertsitatekoak eta Granadako Unibertsitatekoak.
Jakintza alor bakoitzeko lanik onenari saria emango zaio kongresuaren azken egunean, Gasteizko Udalaren eskutik. Halaber, Udalbiltzak Euskal Herriko garapenean eraginik handiena izango duen ikerketari bertze sari bat emanen dio.
Zientzia euskaraz egiteko beharra
Zientzia euskaraz egiteak duen balioa aldarrikatu dute gaurko aurkezpenean Iñaki Gurtubaik Gasteizko Udaleko alkateorde eta Euskara zinegotziak eta Lexuri Ugartek Arabako Foru Aldundiko Euskara zuzendariak. «Euskarazko ikerkuntza eta hezkuntza ekimenak babestea Gasteiz bezalako hiri batentzat pozgarria da oso. Euskararen hiriburua ere izan nahi dugu. Eta horretarako, Ikergazte bezalako kongresu erreferenteak gurean egiteak garrantzi handia du», nabarmendu du Gurtubaik.
Kepa Sarasola UEUko Zuzendariak azpimarratu du UEUrentzat ere kongresua ezinbestekoa dela: «UEUren helburu garrantzitsuenetako bat betidanik izan da euskal komunitate zientifiko intelektuala trinkotzea. Elkarren berri izatea ezinbestekoa da ezagutzak aurrera egin dezan, are gehiago gure kasuan, euskaraz lanean dihardugun ikerlariak hain sakabanatuta egonda». Ikergazte ikertzaile gazteentzat «erreferentzia» bihurtu dela erran du Sarasolak, eta horren atzean unibertsitate eta erakundeekin «elkarlana» dagoela aldarrikatu du.
Hain zuzen ere, EHU Euskal Herriko Unibertsitatearekin elkarlanean antolatzen du kongresua UEUk, eta Inma Arostegi EHUko Ikerketa errektoreordearen esanetan, euskarak terminologia zientifikoa, bibliografia, material didaktikoa, eta, batez ere, euskara lanean erabiliko duten ikertzaileak behar ditu. Bi erakundeek azken urteetan egindako elkarlana nabarmendu du, eta bere fruituak eman dituela azpimarratu du: «Poliki-poliki baina eten gabe doa gure hizkuntza ikerketan ere bere bidea egiten».
Elkar ezagutzearen garrantzia
COVID-19aren pandemiak bete-betean harrapatu du kongresuaren bigarren aldia. Hala ere, presentzialtasuna mantentzea ezinbertzekoa dela adierazi du Olatz Arbelaitz kongresuaren koordinatzaileak: «Beste helburu batzuen artean ikertzaile gazteek elkar ezagutzea duen kongresua ezin imajina genezakeen urruneko moduan eginda». Aitzineko bi kongresuen moduan, ikerlarien elkar ezagutze horrek elkarlan berriak sortuko dituela nabarmendu du Arbelaitzek. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198275/gipuzkoako-enpresen-90ek-langile-kopuruari-eustea-edo-handitzea-espero-dute.htm | Ekonomia | Gipuzkoako enpresen %90ek langile kopuruari eustea edo handitzea espero dute | Suspertzea gero eta gehiago zabaltzen ari da enpresen artean. Aurten ekonomia %4,5 eta 6,5 artean haziko dela uste du Adegik, eta 3.000-3.500 enplegu sortuko direla. | Gipuzkoako enpresen %90ek langile kopuruari eustea edo handitzea espero dute. Suspertzea gero eta gehiago zabaltzen ari da enpresen artean. Aurten ekonomia %4,5 eta 6,5 artean haziko dela uste du Adegik, eta 3.000-3.500 enplegu sortuko direla. | Baikortasuna eta konfiantza handituz doaz Gipuzkoako enpresen artean, jarduera ekonomikoaren susperraldia gero eta gehiago hedatzen ari dela. Adegik koiunturaz maiatzean egindako inkestan, lurraldeko enpresen %80k adierazi dute dagoeneko lortu dutela suspertzea, edo espero dutela suspertze hori urtebeteko tartean iristea. Horrekin batera, hamar enpresatik bederatzik enplegua mantentzea edo handitzea espero dute.
Gauzak horrela, Gipuzkoako ekonomiarentzako urte honetarako hazkunde aurreikuspena %4,5 eta %6,5 artean kokatu du Adegik, eta kalkulatu du urtean zehar 3.000-3.500 enplegu garbi sor daitezkeela.
Batzuk, okerrago
Datu onekin batera, hala ere, zuhurtzia agertu du gaur Gipuzkoako patronalak, urteko batzar orokorraren berri emateko agerraldian. Hasteko, desberdintasunak handiak direlako sektoreen artean, Jose Miguel Aierza Adegiko idazkari nagusiak azaldu duenez: «Industriak, eraikuntzak eta enpresei zuzendutako zerbitzuek nabarmen hobera egin dute ia adierazle guztietan. Aldiz, kontaktu pertsonala behar duten zerbitzuek, esate baterako hotelek, komertzioak eta ostalaritzak egoera makurra bizi dute oraindik».
Sektore beraren barruan ere egoerak oso desberdinak izan daitezke enpresentzat. «Balio katearen edo enpresaren merkatuen egoeraren arabera, egoera guztiz alda daiteke, egun eguzkitsu batetik gau ilun beltz baterako aldea bezala». Ildo horretan, Aierzak zehaztu du enpresa txikiei gehiago ari zaiela kostatzen suspertzeari heltzea.
Datu onak
Edonola ere, gehien-gehienak ondo dabiltza. Gipuzkoako enpresen %76k uste dute berenmerkatuen egoera normaltasunezkoa edo berraktibaziozkoa dela. Uste hori, hori bai, zabalagoa da industria enpresetan (%84), eta murritzagoa zerbitzuetan (%59). Zerbitzuen barruan, gainera, aldeak oso handiak dira azpisektoreen irakurketan: enpresetako zerbitzuetan, merkatuen normaltasuna edo berraktibazioa antzeman dute enpresen %72k, baina kopurua %29,5ekoa da merkataritza eta ostalaritza enpresetan.
Salmentetan, batez besteko fakturazioa aurreko hiruhilekotik %0,3 handitu da (+%0,8 industrian, +%2,4 eraikuntzan, -%1,9 zerbitzuak). Eskari zorroetan, berriz, igoera %5ekoa izan da lehen hiruhilekoarekiko, eta hiru enpresatik bik diote eskari maila normala edo altua dutela. Pandemia aurreko, iazko urtarrileko ehuneko bera da, baina orain gehiago dira eskari maila altua dela dioten enpresak.
Suspertzearen beste adierazle bat produkzio gaitasunaren erabilera da, eta Gipuzkoako enpresen artean %80ra hurbiltzen ari da. Zerbitzuak daude horren azpitik, eta batez ere komertzioa eta ostalaritza, zeinetan establezimendu asko gutxieneko jardueran ari diren edo itxita dauden oraindik.
Kezka lehengaiekin
Enpleguaren inguruan ere baikor agertu dira enpresa gehienak. %66,5ek aurreikusten dute lantaldean aldaketarik ez egitea, eta %24k langile kopurua handitzeko asmoa dute.
Enpresek dituzten kezketan zabalduena Espainiako ekonomiaren ahuleziaren ingurukoa da oraindik ere, nahiz eta asko txikitu den aurreko inkestatik. Kezken zerrendan bigarrena kokatu da lehengaien hornikuntza eta prezioa. Jose Miguel Aierzaren arabera, lehengaien eskasia orokorra bada ere, erdieroaleak «arazoa izaten hasi dira. Batez ere automobilgintzak pairatzen du, baina industriak oro har, digitalizazioarekin txip horiek hainbat prozeduratan erabiltzen direlako. Ikusi beharko dugu hurrengo hilabeteetan nolakoa den bilakaera, entzuten ari galerako enpresa batzuk gelditzen ari direla erdieroaleen gabeziarengatik. Agian hurrengo aste edo hilabeteetan Gipuzkoako enpresaren batek geldialdi bat egiteko beharra izan dezake».
Bestalde, Adegiren batzar orokorrak zuzendaritza kontseilua berritu du, eta Eduardo Junkeraren bigarren agintaldia hobetsi. Junkerak azaldu du Adegi gogoeta estrategikoa abiatzear dela etorkizuneko erronkei heltzeko. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198276/laquoetxean-bezala-sentiarazi-naute-eibarrenraquo.htm | Kirola | «Etxean bezala sentiarazi naute Eibarren» | Agur esan dio Eibarri Jose Luis Mendilibarrek. Eskerrak eman dizkie sei urte hauetan berarekin harremana izan duten guztiei, eta berriz itzultzeko atea ez du itxi. | «Etxean bezala sentiarazi naute Eibarren». Agur esan dio Eibarri Jose Luis Mendilibarrek. Eskerrak eman dizkie sei urte hauetan berarekin harremana izan duten guztiei, eta berriz itzultzeko atea ez du itxi. | Esan ditu azkeneko hitzak Eibarreko entrenatzaile moduan Jose Luis Mendilibarrek. Oraingoz. "Ez dut berriz itzultzeko aterik ixten", esan baitu Ipuruako prentsa areto berrian. Mukuru betea egon da: haren laguntzailetako bi (Iñaki Bea eta Andoni Azkargorta) eta Amaia Gorostiza lehen lerroan, eta hortik atzera, kazetariak; baita Fran Garagarza kirol zuzendaria eta Mikel Martija idazkari teknikoa ere. Klubeko beste hainbat kide ere bai, eta aretotik kanpo, baina barruan baleude bezala, kide eta langile gehiago. "Babestua sentitzen naiz une honetan, eta eskertzekoa da aretoa beterik egotea", esan du Zaldibarkoak aurreneko galderari erantzun dionean.
Aurretik, Gorostizak hartu du hitza lehendabizi, eta eskerrak eman dizkio Mendilibarri Ipuruako aulkian egon den sei denboraldietan egindako lan guztiagatik. Atzo hil zen Alfonso Barasoain ere gogoan izan du presidenteak, 1998an Eibar Bigarren Mailara igo zuen entrenatzailea. Mendilibar hasi da hizketan ondoren, eta eskerrak emateko baliatu du aukera: "Lasai etorri naiz, baina urduri jartzen hasita nago", onartu du. Eskertzak, gero: "Amaiari eta administrazio kontseiluari eskerrak eman nahi dizkiet, ni hautatzeagatik urte hauetan. Frani [Garagarza] eta Mikeli [Martija] ere eskerrak eman nahi dizkiet. Izan ditugu desadostasunak, baina normala da hori, eta ona ere bai". Klubeko langile guztiak, kazetariak, laguntzaileak, jokalariak...denekin oroitu da, norbait ahaztu izanaren kezka plazaratu badu ere: "Barkatu norbaitez ahaztu banaiz, baina ez dut ekarri ezer prestatuta. Pentsatu bezala hitz egitekoa naiz".
Aparteko aipamena eta eskertza egin die zaleei: "Antzeman egin dugu haien hutsunea iazko martxotik. Oso puntu gutxi atera ditugu Ipuruan". Eskaera bat ere bai haiei: "Jarrai dezatela taldea babesten. Ziur nago baietz". Eguneroko lanari ere egin dio aipamena, klubeko langile guztiak berriz ere gogora ekarriz. "Egunero irribarre batekin hartu naute. Lanerako konfiantza erabatekoa izan dut, eta hori ordaintzeko ez dago dirurik".
Aipamena egin dio taldearen epe motzeko geroari: "Aukera du Eibarrek berriz ere Lehen Mailara igotzeko; ez dakit lehentasunezko zerbait izango den edo lasai hartuko duen klubak. Behintzat, egoera onean dago dena, kontseiluak ondo baliatu duelako Lehen Mailako ibilia kluba sendotzeko".
Galderen txanda etorri da gero:
Zer esan nahi du zuretzat aretoa beterik izateak zu agurtzeko?
"Entrenatzaileon jarrera denekin ona izan da egunerokoan, eta eskertzen da aretoa beterik egotea. Ez naiz magoa, gauzak aldatzeko. Nire jarrera izan da egunerokoa ondo egitea; ez dut aparteko ezer egin... Kosta egiten zait jendea zoriontzea, baina txarto egindakoan indarrez esaten ditut gauzak. Normal portatu naiz, gauzak ondo joan direnean edo gaizki joan direnean. Haserreak pasatu egiten dira, eta lanera berriz, hitz egitera edo edozertara. Ez dut ezer egin hainbeste jende hemen egoteko"
Zer eman dizu Eibarrek?
"2004-2005eko denboraldian egon nintzen lehen aldiz, eta asko sartu zitzaidan. Eibartar bat gehiago sentiarazten zaituzte. Lagun asko utzi ditut, eta askotan etorriko naiz bisitan".
Zer une hartuko duzu batez ere gogoan?
"Iritsi ginenean, ez genekien Lehen Mailan ginen edo ez, Elx auziagatik. Une asko izan dira onak. Partida handiak ere bai, zeinetan pozik saltoka atera naizen estadiotik, jokalariek nik nahi nuena egin dutelako. Partida asko, sasoi onak. Agur hau ere berezia da, egunerokoa jokalariekin; askotan, gozamena izan da haiek entrenatzen ikustea".
Nola izan da ez segitzearen inguruko erabakiarena?
"Amaiak esan zidan ez dutela nirekin segitu nahi. Ni ere zalantzekin nenbilen; mailari eutsita ere, ez neukan batere garbi. Halakoak esateko ez dago une onik. Amaia bera minduago joan zen. Kluba aurreratu da azkenean: Valentziaren eta Bartzelonaren partiden artean esan zidaten".
Orain zer, entrenatzen segitzeko asmoarekin zaude?
"Zaharra ikusten nauzu, ala? Orain, atseden hartu, eta, gero, ikusi egin behar, zerbait heltzen bada. Baina ez nago zain. Oporretan nago ia-ia. Deitzen badute, aztertu egingo dut proposamena, eta erabakia hartu. Getaferekin hizketan ari naizela ez da egia".
Hirugarren arorik izango duzu Eibarren?
"Ezin da esan. Begira Barasoainena, hori da betiko. Bestela, hitz egin daiteke, etxean bezala nagoen kluba utziko baitut. Pozik egon da kluba. Jaitsi egin gara, eta zerbait gaizki egingo genuen. Baina egin zitekeen guztia egin da, eta kluba ondo geratzen da. Ateak hor daude, eta ni prest. Ez da arazorik izango".
Eibarrekin egiten dute bat ondoen zure balioek?
"Balioak leku guztietan izan behar dira, eta denok eduki behar ditugu balioak. Pertsona izan behar duzu, eta nik ez dut esaten zer balio ditudan; zuk esango dizkidazu. Normal eta errespetuz jardun behar da, eta beste guztia etorri egiten da ondorioz".
Zein da sei urte hauen balorazioa kirol arloan?
"Zaila da erregularra izatea. Aurrekontu handia dutenek errazago lortzen dute hori. Oso gogorra da jaistea, baina horrela gertatu da. Sei urte onak izan dira, eta gauza txarrak bai? Jokalari bat ekarri nahi eta ezin, edo ustez ona dena ez dabil ondo.... Nik alukeriaren bat egin diodan norbaiti? Ba, egongo dira halakoak. Gauza onekin geratzen naiz. Txarrak dira balio dutenak ikasteko".
Nolakoa izan zen jokalariak agurtzeko unea? Aita bezalakoa omen zara haientzat.
"Aita bezalakoa? Aitona ez naizen bitartean... Entrenatzaile oso ona izan naizela gogoratzea nahiko nuke. Arazorik ez dut izan ia inorekin. Jokalariak ondo ateratzea da ona, eta laguntzaileek asko lagundu didate, zelaiaren zaintzaileek zelaiaz hitz egiteko... denek. Egunerokoan jendea haserre etortzea litzateke txarra".
Jokatzeko estilo bat utzi duzu Eibarren. Gustatuko litzaizuke bide horretatik segitzea klubak?
"Etorkizunak esango du hori. Entrenatzaile bakoitzak du bere estiloa. Hala ere, kluba beheko mailetan ari da sei urte hauetako estiloarekin lanean, eta pozten nau horrek".
Zer datorkio orain Eibarri?
"Eguneroko lan gogorra dator orain: lan handia dago. Amaiak lehen esan dit ezin dela geratu, geratzeko beharra edukita ere. Ohituta daude lanean, eta egingo dute."
Entrenatzaile berriak galdetuko balizu zer den Eibar, zer erantzungo zenioke?
"Sinplea dela, arrunta. Inguruko parafernaliarik ez da Eibarren. Atxabalpen zelaiak fenomeno daude; ingurua, bueno... Baina guk berdean egiten dugu lan. Lagundu egingo diote berriari, sinetsi dezala daukanarekin, eta ez dezala pentsatu hemen dagoena baino hobea denik hark dakarrena. Eta lana egin dezala."
Hortxe bukatu da Mendilibarren agurreko prentsaurrekoa. Aulkitik jaiki baino lehen, txaloka hasi da areto osoa, eta txalo artean ezkutatu da ate batetik, besoarekin adio eginez. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198277/osakidetzak-zortzi-hondartzatan-ez-erretzea-gomendatuko-du.htm | Gizartea | Osakidetzak zortzi hondartzatan ez erretzea gomendatuko du | Aurtengo udan abiatuko dute ekinbidea, eta 2022an gainerako hondartzetara zabaltzea nahi dute | Osakidetzak zortzi hondartzatan ez erretzea gomendatuko du. Aurtengo udan abiatuko dute ekinbidea, eta 2022an gainerako hondartzetara zabaltzea nahi dute | Osakidetzak udan zortzi hondartzatan ez erretzeko gonbita egin du: Zumaiako Itzurun eta Santiago hondartzetan, Ibarrangeluko Lagan eta Laidan, Lekeitioko Isuntzan, Mundakako Laidatxuran eta Hondartzapen, eta Garaio hegoaldeko hondartzan. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak adierazi duenez, proposamenaren helburua da adingabe ugari dituen aisialdirako ingurune horretan tabako kontsumoa desnormalizatzea, eta, era berean, hondartzak zikintzen dituen zigarro puntarik ez egotea. Aurtengo udan abiatuko dute ekinbidea, ekainaren 15ean, eta 2022an gainerako hondartzetara zabaltzea nahi dute, tabakorik eta kerik gabeko hondartzen sarea eratzeko asmoz.
Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur emandako prentsaurrekoan esandakoaren arabera, ez da zigor ekinbide bat bat izango, banako konpromisoan eta kolektiboan oinarritzen den ekintza bat baizik: «Ez da gure asmoa hondartzetan erretzea debekatzen duen lege bat sustatzea. Espazio horretan erretzera doazenek birritan pentsatzeko eta ez egiteko gonbidapena da». Informazioa emateko kartelak egongo dira, eta hondartza horietan lan egiten dutenek lan pedagogikoa egingo dute, ez erretzea gomendatzeko.
Datuak
Bestalde, Sagarduik nabarmendu du igo egin dela tabakoa erretzeari uzteko Osakidetzaren programetan parte hartu duen lagunen kopurua: 2020an, 7.820 pertsonak hasi zuten; 2019an, berriz, 2.059k. Hots, hirukoiztu egin da. «Oso positibotzat» jo dute hori, eta tabakismoaren aurkako gizarte kontzientziaziorako eta prebentziorako egiten den lana goraipatu dute. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198278/ongizate-krisia-salbuespen-egoeran-erantzun-berrien-bila-solasaldia-zuzenean-emititu-du-berriak.htm | Gizartea | 'Ongizate krisia: salbuespen egoeran, erantzun berrien bila' solasaldia zuzenean emititu du BERRIAk | Koronabirusak ongizate estatuan izan duen eraginaz aritu dira hizlariak, bakoitzak bere arlotik ekarpenak eginez. | 'Ongizate krisia: salbuespen egoeran, erantzun berrien bila' solasaldia zuzenean emititu du BERRIAk. Koronabirusak ongizate estatuan izan duen eraginaz aritu dira hizlariak, bakoitzak bere arlotik ekarpenak eginez. | Krisialdia ez zen hasi COVID-19arekin. Aitzitik, izurriak azalera atera ditu lehendik ere antzeman zitezkeen arrakalak eta desorekak. Horri buruz solastatu dira Gotzone Sestorain baserritarra eta Etxalde egitasmoko kidea, Angel Elias EHUko Enpresen Zuzenbideko irakaslea eta Gaizka Suarez Eragin Bilboko kidea, Ongizate krisia: salbuespen egoeraren aurrean, erantzun berri bila izeneko mahai inguruan. Hamaika Gara ekinbideak antolatutako solasaldi zikloan bosgarrena izan da gaurkoa.
Eliasen ustez, pandemiak bi faktore utzi ditu agerian: batetik, «gizartean lehendik ziren gabeziak eta desorekak»; eta, bestetik, erakundeen erreakzio gaitasuna. Ideia horrekin bat egin du Suarezek, COVID-19aren izurriak gizarte arrakalak «areagotu» dituela sinetsita: «Koronabirusaren aurretik ere argi ikusten zen egoera gero eta okerragoa zela hainbat sektoretan, eta horren adibide izan ziren mugimendu feministaren protestak, pentsiodunen mobilizazioak, metalaren sektoreko eta irakaskuntzako grebak... Ezinegon eta gabezia horiek areagotu egin ditu koronabirusaren izurriak».
Sestorainek beste erpin batetik heldu dio gaiari: elikadura burujabetzaren ikuspuntutik. Haren esanetan, pandemia eta gaixotasun berriek lotura dute egungo elikadura industriarekin: «Sistema globalizatu eta inperialista ari da tokian tokiko elikadura ereduak suntsitzen. Horrek eragina du ekoizpenean, ekonomian, kulturan, baliabideetan... eta baita osasunean ere». Zehazki, abeltzaintza industriala «osasun publikorako arriskutsua» dela esan du baserritarrak, «izurriak zabaltzen lagun dezakeelako».
Atzemandako arazo horien aurrean, «eredu osoa» auzitan jarri beharra dagoela gaineratu du Eliasek: «Kapitalismo, neoliberalismo... edozein izenekin ere, argi dago eredu ekonomiko honen erdigunean ez daudela pertsonak, interesak baizik». Horren adibidetzat jo du maskaren arazoa: «Esportazio eta inportazioen menpe gaude. Maskarak Txinatik ekarri zituzten arte, ez genuen izan baliabide hori eskuratzerik». Sistema publikoa indartzeko beharra ere azpimarratu du EHUko irakasleak. Hain zuzen, enpresa handien interesen aurrean «beste politika batzuk» aldarrikatu ditu Suarezek, «langile klasearen aldekoak, enpresei legea betearaziko dietenak eta zerbitzuak bermatuko dituztenak».
Burujabetza erdigunean Osasun krisi bat kudeatzeko tenorean baliabide, mekanismo eta egitura propioak izatea garrantzitsua dela esan dute hiru solaskideek. Hala ere, ñabardura batzuk azaleratu dira. Hala, Sestorainen aburuz, beharrezkoa da «estatu mentalitatea, estatu egiturak bainoago». «Independentzia lortuta ere, egungo mentalitate eta politikekin ez genuke arazoa konponduko. Egungo baliabideak erabil daitezke multinazionalen menpe ez dauden politikak bultzatzeko».
Eliasek azpimarratu du erakundeak herritarrengandik zenbat eta hurbilago izan orduan eta «hobeto» kudeatzen direla krisiak, baina aintzat hartu behar dela «izurriak mundu osoari eragin diola, eta interes ekonomikoak ere globalak direla».
Solasaldi zikloa
Hamaika Gara egitasmoaren sustatzaileek antolatu duten zikloaren barruan dago azken solasaldi hau. Burujabetzak eta erabakitzeko eskubideak «arduratzen» dituzten eta «aktualitateari lotuta dauden beste gai batzuekin duten intersekzionalitatea aztertu eta herri eztabaida bat elikatzeko» helburuarekin antolatu dituzte hizketaldiak. BERRIAk zuzenean eman ditu orain arteko solasaldi guztiak, baina oraindik ere ikusteko aukera dago, hemen klik eginez. |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198279/irtenbideen-zidorrak-hizpide-frantziako-asanblean.htm | Politika | Irtenbideen zidorrak hizpide Frantziako Asanblean | Itxierako mahai-ingurua egiten ari dira Etsaien artean hitz egin izenburupeko jardunaldian. | Irtenbideen zidorrak hizpide Frantziako Asanblean. Itxierako mahai-ingurua egiten ari dira Etsaien artean hitz egin izenburupeko jardunaldian. | Bi egunez bakegintzaz hizketan aritu dira Etsaien artean hitz egin izenburupeko jardunaldian Frantziako Asanblean, eta 16:30ean abiatu dute itxierako mahai-ingurua. Gaia: bake prozesuez atera daitezkeen irakaspenak; nortzuk diren ezinbesteko bitartekariak, babesleak aliatuak eta arerioak; eta negoziatzaileen estatusa eta horien babesa bermatzeko beharra.
Hitza hartzen lehena izan da Teresa Whitfield; Nazio Batuen Erakundeko Bakegintza eta Politika Departamentuko Politika eta Mediazio Dibisioko zuzendaria da Whitfield, Henri Dunant zentroko aholkulari nagusia eta Euskal Herriko prozesuan aditua; hain justu, euskal bakegintza prozesua jarri du «eragileen engaiamendu sortzailearen» adibide, baita «inguruabar politikoek» aldebakarreko prozesu bat garatzera bultzatu zutenean ere.
Bestalde, Michael Keating Bakerako Europako Institutuaren zuzendari exekutibo eta NBEko idazkari nagusiaren Somaliarako ordezkari ohiak azaldu du zaila dela zehatz kalkulatzea, baina merkeagoa dela bakegintzan baliabide ekonomikoak jartzea segurtasunean baino: «Gatazkaren prebentzioa eta konponbidea oharkabean igarotzen da; indarkeriak, berriz, arreta handia pizten du».
Gainera, bake prozesuetan engaiatzeko «arriskuak hartzen dituztenak babestearen garrantzia» nabarmendu du. Arrisku batez ohartarazi du, halere: «Gatazken konponbidea sexy-a bihurtu da estatu askorentzat; ongi dago interesa, baina ez du ekarpenik egingo egindako lanetik ikasten ez bada, kanpo politikari begira egina bada».
Jonathan Cohen Conciliation Resources erakundeko zuzendari exekutiboaren esanetan, bake prozesuak ez dira elkarrizketa mahaian hasten eta amaitzen, eta beharrezko jo du «gizartean bakearen aldeko sostengua zabaltzea», argudiatuta bake negoziazioen arriskuetako bat dela «hierarkiak pribilegiatzea».
Kezka agertu du Liv Tørres Norvegiako Nobel Bakearen Zentroko zuzendari exekutibo ohiak: «Europako parte batek ez du gerra bizi izan, eta batzuetan ikusten ditugu gerra jokoak. Zabaldu behar dugu bakearen garrantzia, eta gerraren kostuak izugarriak direla». Horregatik, ohartarazi du galdetu behar dela zer nahiago den: «Gerra bat irabaztea edo bakea eraikitzea». Torresek ere adierazi du lan zailena bake akordio bat lortu ostean datorrela, eta negoziatzaileek babesa behar dutela: «Posizio arriskutsua da». |
2021-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198280/jaurlaritzak-23-hilabeteko-zigor-eskaera-bana-egin-du-bizkaiko-metalgintzako-bi-grebalarirentzat.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak 23 hilabeteko zigor eskaera bana egin du Bizkaiko metalgintzako bi grebalarirentzat | 2019an Durangoko pikete batean agintaritzaren aurkako delitua egin izana egozten die. Beste hiru epaitu dituzte Bilbon eginiko manifestazio bateko istiluengatik. | Jaurlaritzak 23 hilabeteko zigor eskaera bana egin du Bizkaiko metalgintzako bi grebalarirentzat. 2019an Durangoko pikete batean agintaritzaren aurkako delitua egin izana egozten die. Beste hiru epaitu dituzte Bilbon eginiko manifestazio bateko istiluengatik. | Urte eta erdi igaro da Bizkaiko metalgintzako sektoreko azken lan ituna sinatu zenetik. Negoziazio luzeen eta mobilizazio ugariren ondoren iritsi zen akordioa. Protestaldi haiek harroturiko hautsa, baina, ez da pausatu oraindik, eta egunotan ari dira epaitzen 2019an ustez eginiko hainbat delitu. ELAk, LABek, CCOOk, eta UGTk, mobilizazioetan parte hartu zuten sindikatuek, salatu dute auzibide horiek irekita jarraitzen dutela eta «langile borroka kriminalizatzen jarraitzeko» interes politiko bat dagoela: «Atzean erabaki politikoak daude». Sindikatuek EAEko Auzitegi Nagusian eman dute ezagutzera egoera. 2019ko ekainaren 21ean Bilbon antolaturiko manifestazio batean atxiloturiko hiru grebalari epaitu dituzte. Sektorean deituriko greba egun batean izan zen, eta desordena publikoa egozten diete. Iratxe Azkue LAB sindikatuko metaleko ordezkariak azaldu duenez, egun hartan Ertzaintza bortitz oldartu zen «manifestazioaren erdian», eta lau sindikatuek agerraldia egin zuten gertaturikoa salatzeko. Hiru horiek, baina, ez dira Bizkaiko metaleko grebako protestaldiengatik epaituko dituzten langile bakarrak. Beste lau epaitegira joateko hitzorduaren zain daude. Biri, gainera, Eusko Jaurlaritzaren abokatuak 23 hilabeteko zigor eskaera bana egin die autoritatearen aurkako delituarengatik. Durangoko (Bizkaia) pikete batean parte hartu zuten bi langile dira, eta, sindikatuen kontakizunaren arabera, Ertzaintzaren oldarraldi batean bietako bat lurrera bota zuten, eta bestea hura babestera joan zenean atxilotu zituzten. Langileak lehen arretako zentroan artatu behar izan zituzten, eta ertzainei salaketa jarri zieten, lesioengatik. Fiskaltzaren zigor eskaera, berriz, hamabi hilabetekoa da.
Azkueren ustez, «erabaki politikoak» daude salaketen atzean, «Eusko Jaurlaritzak eta Urkullu lehendakariak borroka sindikalarekin zer ikusia duten ekintza oro kriminalizatu nahi dute». Epaitegiaren aurrean eginiko adierazpenetan, nabarmendu du «eskubide bat» dela lanpostuengatik eta lan baldintza duinengatik borrokatzea , eta, besteak beste, Tubacexeko edota ITP-PCBko langileak «egurtuak» izan direla gogoratu.
LABeko ordezkariak kritika zorrotza egin dio EAJri auziaren inguruan izandako jarrerarengatik: «Ez da kasualitatea EAJ abstenitu izana Espainiako Kongresuan piketeetan eginiko ekintzak zigorgabetu ala ez erabakitzeko bozketa egin zenean». Jose Maria Rojo EAEko UGTko industria federazioko ordezkariak antzeko kritika egin du: «Ez du zentzurik langile horien aurkako akusazioa mantentzeak piketeen jarduna zigortzen zuen zigor kodeko puntua dagoeneko indargabetu den honetan. 2019ko greba egunetan egin ziren protestaldiekin lotura duten ekintzak epaitzen ari dira, eta, ondorioz, lotura dute piketeen jardunarekin».
Unai Orbegozo CCOOko metaleko sektoreko ordezkariak, berriz, «elkartasun osoa» adierazi die auzipetuei, eta nabarmendu du Bizkaiko metaleko hitzarmeneko borrokarena «eredu interesgarria» izan zela. Egun langile asko borrokan daudela gogoratu du, eta epaiketa hauen antzeko erasoak «geldiarazi» egin behar direla.
Metaleko grebetako epaiketen aldi berean, sindikatuek azaldu dutenez, ekainaren 24an Zigor Azpiolea ITP Aero Castingeko LABeko delegatua epaituko dute Barakaldon (Bizkaia). Greba egunetan Barakaldoko lantegira joatea erabaki zuten langileak zeramatzan autobusari kalteak eragin izana egozten diote. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198309/covid-19a-laborategi-batetik-atera-izanaren-aukera-ere-ikertzeko-eskatu-du-joe-bidenek.htm | Mundua | COVID-19a laborategi batetik atera izanaren aukera ere ikertzeko eskatu du Joe Bidenek | Koronabirusaren eta Wuhango Birologia Institutuaren arteko loturaren hipotesiari hauspoa eman dio AEBetako presidenteak. Ikerketaren emaitza 90 egunen buruan entregatzeko esan die zerbitzu sekretuei. | COVID-19a laborategi batetik atera izanaren aukera ere ikertzeko eskatu du Joe Bidenek. Koronabirusaren eta Wuhango Birologia Institutuaren arteko loturaren hipotesiari hauspoa eman dio AEBetako presidenteak. Ikerketaren emaitza 90 egunen buruan entregatzeko esan die zerbitzu sekretuei. | Nola sortu zen munduko azken pandemia eragin duen COVID-19 birusa? Basa animalietan sortu eta gizakietara pasatu zela uste dute aditu gehienek. Halere, birusa laborategi batetik atera ote zen galdetu izan dute beste batzuek. Konspirazio teorien esparruan ibili da orain arte hipotesi hori, baina AEBetako presidente Joe Bidenek nolabaiteko bultzada eman dio orain. Birusaren jatorria azaltzeko ahaleginak indartzeko eskatu die zerbitzu sekretuei, eta, besteak beste, laborategiaren hipotesia kontuan hartzeko.
Bidenek esan du AEBetako informazio zerbitzuetako adituak banandurik daudela ezbeharraren eta laborategiaren hipotesiaren defendatzaileen artean. Zehaztu duenez, AEBetako bi zerbitzu sekretuk basapiztien hipotesiaren alde egin dute, baina beste batek uste du birusa laborategi batetik atera zela. «Ez dago behar adina informaziorik hipotesi baten edo bestearen alde egiteko».
Txostena 90 egunen buruan emateko agindu die presidenteak informazio zerbitzuei.
Horrek Txinaren haserrea eragin du, espero izatekoa zen bezala. «Gezur kanpainetan eta errua beste norbaiti leporatzeko ahaleginetan ari dira berriz ere, eta laborategiko ihesaren konspirazio teoria berriz ari da azalera ateratzen», adierazi du Pekinek AEBetan duen enbaxadak. Diplomazialari txinatarrek esan dute ez «politizatzeko» zientziari dagokion ikerketa bat.
AEBetako prentsak joan zen astean zabaldu zuenez, informazio zerbitzuetako txosten batek jaso du Txinako Wuhang hiriko Birologia Institutuko hiru ikertzaile ospitalean sartu behar izan zituztela 2019ko azaroan, hau da, hirian beste kasurik ofizialki atzeman aurretik, lehenengo kasuak abenduaren erdialdera detektatu baitzituzten. Haien sintomak bat zetozen, txostenaren arabera, «koronabirusak eragindako gaitzarekin, edo sasoiko gaixotasun arrunt batekin». Plazaraturiko informazio horrek bultzada eman dio berriz laborategiko istripuaren hipotesiari.
Informazio hori jasotzen zuen dagoeneko Donald Trump presidentearen agintaldiaren azken egunetan zabalduriko Estatu Departamentuko agiri batek, baina hedabideek adierazi dute oraingo txostenak xehetasun gehiago ematen dituela, besteak beste zenbat ikertzaile gaixotu ziren, noiz eta zer bisita eduki zituzten erietxean.
Trumpek zabaldu zuen iaz birusa Wuhango Birologia Institututik atera zela. Orduan, politikari eta hedabide gehienek baztertu egin zuten hipotesia.
Osasunaren Mundu Erakundeak Txinako ikertzaileekin osaturiko txosten bat plazaratu zuen martxoan. Han, ondorioztatu zuten laborategiaren hipotesia zuzena izateko aukera oso txikia dela, baina onartu zuten ikertzen jarraitzeko beharra dagoela. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198310/eh-bilduk-salatu-du-tapiak-onartu-duela-modu-pribatuan-ez-dagoela-proiekturik-corrugados-irekitzeko.htm | Ekonomia | EH Bilduk salatu du Tapiak onartu duela, modu pribatuan, ez dagoela proiekturik Corrugados irekitzeko | Nagore Alkorta alkateari babesa emateko ekitaldi bat antolatu dute Azpeitian, larunbatean, 12:00etan. Arantxa Tapiak dio aukera badela oraindik Corrugados irekitzeko. | EH Bilduk salatu du Tapiak onartu duela, modu pribatuan, ez dagoela proiekturik Corrugados irekitzeko. Nagore Alkorta alkateari babesa emateko ekitaldi bat antolatu dute Azpeitian, larunbatean, 12:00etan. Arantxa Tapiak dio aukera badela oraindik Corrugados irekitzeko. | EH Bilduko parlamentari Iker Casanovak salaketa gogorrak egin ditu gaur Arantxa Tapiaren aurka, Corrugados auzia dela eta. Casanovak esan du Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak onartu egin duela Nagore Alkorta Azpeitiko alkatearen aurrean ez dagoela proiektu errealik, «literalki». «Ez dago proiektu industrialik Corrugados irekitzeko». Horiek izan ei dira Tapiaren hitzak, EH Bilduren legebiltzarkidearen arabera. «Errespetu arau guztiak hautsi ditu Tapiak, ez bakarrik erakundeen artean», esan du, eta sailburuari «ausardia» eskatu dio modu pribatuan esan omen duena «jendearen aurrean esateko».
Horiek horrela, EH Bilduk tramiteak abiatu ditu Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak erakuts ditzaten Corrugadosen plan industrial bat dagoela frogatuko luketen agiriak.«Jaurlaritzak enpresa bideratu du urratsak egiten joateko, jakinda errealitatearekin egingo zuela topo», esplikatu du Casanovak; «EH Bilduri proiektua oztopatzea egotzi ahal izateko» egin ei du hori EAJk. EH Bilduko parlamentariak esan du «gaur bertan» atera ditzakeela gobernuak Corrugadosi buruzko agiriak, eta ez badu hala egiten «kea saltzen ari dela» ulertuko dutela herritarrek. Casanovak zalantzarako tarterik uzten ez duen esaldi bat utzi du: «Ez dago plan industrialik, ezta udal hirigintza arauekin egokitzeko legezko modurik ere».
Babes ekitaldia, larunbatean
Corrugados irekitzeko proiektua dela eta ez dela azken egunetan izan den xextra politikoaren ondoren, Azpeitiko hainbat herritarrek Alkorta alkateari babesa emateko ekitaldi bat antolatu dute larunbaterako, 12:00etan, herriko plazan. Sare sozialetan jakinarazi dutenez, eguerdian izango da ekitaldi hori, eta Eutsi Nagore, asko gara leloa izango du. «Une zail hauetan gure babesa eta elkartasuna adierazi nahi dizkiogu Azpeitiko Udalari. Bereziki, Nagore Alkorta alkateari. Corrugados auzian gure alkatea gardentasunez eta profesionaltasun handiz aritu dela defendatu nahi dugu», esan du ekitaldia antolatu duen herritar taldeak. Haien hitzetan, asko dira alkatearekin bat egiten dutenak, eta babes hori kalean erakusteko unea delakoan deitu dute ekitaldira.
«Corrugados auzia eztabaida politiko eta mediatikoaren erdian kokatu da azken hilabeteetan. Hitz egin dute politikariek, hitz egin dute kazetariek, eta hitz egin dute enpresarien patronalek. Uste dugu herritarroi ere badagokigula hitza hartzea», azaldu dute bideoan. Euren jarrera agertu nahi izan dutela azaldu dute. Izenik aipatu gabe, adierazi dute «asaldatuta» daudela «ardura handiko politikariek herriaz, udalaz eta, bereziki, Nagore Alkorta alkateaz esandakoekin». Haien hitzetan, alkateak informazioa eman du, zalantzak argitzen saiatu da, eta aurpegia eman du «une oro». Gainera, gaia ezagutzen duela eta koherentziaz jokatu duela azaldu dute larunbateko ekitaldira deitu dutenek.
«Kez eginiko gazteluak saltzen dabiltzanei», berriz, mezu bat eman nahi izan diete: «Denak ez du balio. Gezurra eta manipulazioa jarrera itsusiak dira, politikan eta bizitzan», esan dute. Giroa nahastea, gezurrak esatea eta ilusio faltsuak ematea leporatu die herritar talde horrek Corrugados irekitzeko proiektua bazegoela esan dutenei. Adierazi dute, baina, auzia gertutik aztertu dutela eta argi dutela «errealitatea ez datorrela bat komunikabide handiek eta arduradun politikoek» kontatu dutenarekin. Horregatik, herria eta alkatea «bakean uzteko» eskatu dute.
Corrugados enpresa berriro irekitzeko proiektua egon da zurrunbiloaren erdian. Cristian Lay taldeak uko egin dio azkenean Azpeitia erdian dagoen lantegia irekitzeari, eta Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Aldundiak Alkortari leporatu diote hori. Arantxa Tapia sailburuak «aberats berri baten modura» jokatzea egotzi dio Nagore Alkorta alkateari, enplegua ez hobesteagatik. Enpresak ere jakinarazi du bidali zuela informazioa udalera, eta adierazi du udalarekin aurrez aurreko bi batzar egin zituela gutxienez, eta zenbait idatzi bidali zizkiola, horien artean «lantegia zortzi hilabeteko epean irekitzeko aukera» jasotzen zuen bat.
Azpeitiko Udalak, baina, lantegia berriro irekitzeko proiektua ez dutela inoiz jaso azaldu du behin eta berriz, eta EH Bildu higatzeko kanpaina bat egitea egotzi diote Jaurlaritzari. Alkortak atzo gutun bat zabaldu zuen sare sozialetan, eta, eskutitz horretan, «gehien maite dituenengatik» zin egiten du Azpeitiko Udalak ez duela «Corrugados irekitzeko proiektu ekonomikorik, ez dagoela jarduera hori abiarazteko administrazio prozedurarik martxan». Adierazi du hori esateak ez diola bere loari ordurik kentzen: «Beste batzuk, publikoki, proiektua badagoela esaten entzuten ditudanean, pentsatzen dut ea horiek lorik egiten ote duten».
Tapia: «Enpresaren borondatea hor dago oraindik»
Arantxa Tapiak berriro esan du Corrugadosen proiektua egiteko aukera badela oraindik, Azpeitian. Atzo Herri Irratian eta gaur Radio Euskadin helarazi du ideia bera: «Enpresaren borondatea hor dago oraindik; Jaurlaritzaren eta aldundiaren borondatea ere hor dago. Udalak nahi badu, gu prest gaude». Tapiak ez du aztertu nahi izan Azpeitiko Udalaren erabakiak oinarririk duen edo ez duen. «Hau ezin da izan erakundeen eta alderdien arteko eztabaida bat», esan du, aste hasierako salaketa gogorrak atzean utzi nahian. Errepikatu du CL taldeak ez duela itxitzat jo proiektua, atzo enpresaburuak ETBn eginiko adierazpenei erreparatuz, eta oraindik «posible» dela Corrugados zabaltzea.
Ezerezean geratu den beste proiektu garrantzitsu bati buruzko galdera bat ere erantzun behar izan du Tapiak, irratian. Iberdrolak eta Ingeteamek bultzatutako AEBetako Cummins ez etortzea «pena» dela esan du sailburuak, eta erantsi du konpainia horrek itzuli behar ez diren laguntza publikoak lehenetsi dituela eta horregatik joan dela Guadalajarara (Espainia). |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198311/kultur-jarduerak-egiteko-neurriak-arinduko-dituzte-nafarroan.htm | Kultura | Kultur jarduerak egiteko neurriak arinduko dituzte Nafarroan | Edukierarekin eta ordutegiekin lotutako neurriak dira, eta gaur sartuko dira indarrean. | Kultur jarduerak egiteko neurriak arinduko dituzte Nafarroan. Edukierarekin eta ordutegiekin lotutako neurriak dira, eta gaur sartuko dira indarrean. | Nafarroako Gobernuko osasun agintariek bilera bat egin dute kultur sektoreko eragileekin, eta hainbat neurri samurtzea erabaki dute: gehienez erabiltzen ahalko den edukiera handiagoa izanen da bihartik, eta ordubete atzeratuko da itxiera ordua: 23:00ak arte izaten ahalko dira zabalik. Neurriak gaur ezarri dira, eta ekainaren 3ra arte izanen dira indarrean, printzipioz.
Zehazki, foru gobernuak ohar batean adierazi duenez, zinemetako, antzokietako, auditoriumetako eta antzekoetako jardueren gehienezko edukiera %60ekoa izanen da; gehienez 300 pertsona egongo dira barruan. Orain arte, gobernuak %50ean zuen ezarria edukieraren muga, eta 200 pertsona elkar zitezkeen gehienez. Aire zabalean egindako jarduerei dagokienez, gobernuak 400dik 600ra handitu du baimendutako edukiera.
Ordutegiak ere zabaldu eginen dira. Izan ere, gobernuak atzo iragarri zuen ordubete atzeratuko zuela ostalaritza lokalen barrena ixteko ordua, 22:00etatik 23:00etara, alegia. Hain zuzen ere, urrats bera egin dute kultur jarduerei dagokienez ere; gune horiek 23:00etan ixtea ere erabaki dute.
Santos Indurain Osasun kontseilariak nabarmendu du kulturak udan garrantzi berezia izango duela, eta, arloa arautzeko irizpideak argituta, bidea eman nahi dute jarduera horiek sustatzeko. Foru arau batean zehaztu zituzten horiek guztiak, atzo. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198312/urkulluren-ustez-laquoazken-40-urteetako-justifikatuenakraquo-lirateke-preso-independentisten-indultuak.htm | Mundua | Urkulluren ustez, «azken 40 urteetako justifikatuenak» lirateke preso independentisten indultuak | Zelaari Kataluniarekiko «haustura saihesteko» modua iruditzen zaizkio indultuak, eta adierazi du Gorenaren ebazpena ez dela loteslea | Urkulluren ustez, «azken 40 urteetako justifikatuenak» lirateke preso independentisten indultuak. Zelaari Kataluniarekiko «haustura saihesteko» modua iruditzen zaizkio indultuak, eta adierazi du Gorenaren ebazpena ez dela loteslea | Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako preso independentsiten indultuaren kontrako ebazpena kaleratu izanak eta Espainiako Gobernutik indultua eskaintzeko norabidean egindako adierazpenek eztabaida politikoaren erdigunean jarri dute gaia. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak izan ditu hizpide gaur, Eusko Legebiltzarrera iristean kazetarien aurrean eginiko adierazpenetan. Urkulluren arabera, Espainiako Gobernuak indultuak ematea erabakiko balu, «azken 40 urteetako justifikatuenak» lirateke. «Espainiako gobernu ezberdinek azken 40 urteetan sinatutako indultu guztien artean, justifikatuenen zerrendan egongo lirateke hauek, elkarrizketa politikoan oinarritutako etorkizuneko bizikidetza dutelako helburu». Urkulluk nabarmendu du, era berean, indultuak eman edo ez Pedro Sanchezen gobernuari dagokion erabaki politiko bat dela, eta ez dela auzitegi baten erabakia.
Iragan hurbilean «politika egiteko modu bat» izan zenak, «155. artikulua aplikatu eta haren aplikazioa sustatu zutenen» politika egiteko moduak, «porrot» egin duela esan du Urkulluk, eta uste du indultuak emateak politika horren «porrota» aitortuko lukeeela.
Espainiako Gobernutik, bestalde, iritsi eta iritsi ari dira indultuaren aldeko mezuak. Isabel Zelaa Hezkuntza ministroaren hitzetan, «bizikidetza» hobetzeko baliagarria litzateke, eta «haustura saihesteko» eta «Katalunia esparrukonstituzionalaren barruan sartzeko ahalegin» gisa definitu du. Nabarmendu du Gorenaren ebazpena ez dela loteslea, baina zehaztu du oraindik indultuen gaia ez dagoela Ministro Kontseiluaren mahai gainean. Espaniako Gobernuaren eta Pedro Sanchezen asmoa, baina, «oso argia» dela gehitu du: «Bizikidetzaren bidean aurrepausoak ematea, eta, ondorioz, Katalunia ahalik eta modu naturalenean konstituzioaren barnean kokatzea, beti izan den bezala».
Kataluniako Parlamentuko oposizioburu eta Espainiako Osasun ministro ohiak ere indultuen aldeko jarrera erakutsi du. «Elkar uletzea» lagunduko duten neurri guztiak «positibotzat» jo ditu. «Konfiantza osoa dut Ministroen Kontseiluak eta gobernuko presidenteak hartuko duten erabakian. Eta erabaki hori, nire ustez, ezin da hartu koiuntura politikoaren edo inkesten arabera, konbikzioen arabera baizik». |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198314/macronek-aitortu-egin-du-frantziak-ruandako-genozidioan-izandako-laquoerantzukizunaraquo.htm | Mundua | Macronek aitortu egin du Frantziak Ruandako genozidioan izandako «erantzukizuna» | Paris «erregimen genozida baten alboan» egon zela onartu du Frantziako presidenteak, baina ez du barkamenik eskatu. | Macronek aitortu egin du Frantziak Ruandako genozidioan izandako «erantzukizuna». Paris «erregimen genozida baten alboan» egon zela onartu du Frantziako presidenteak, baina ez du barkamenik eskatu. | Ruandako hiriburuko genozidioaren oroitarrian, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak beste pauso bat eman du bere herrialdearen rola onartzean. Agintariak aitortu egin du Frantziak «erantzukizuna» duela Afrikako herrialde horretako genozidioan, baina, karguan haren aurretik aritutakoek egin bezala, ez du barkamenik eskatu: «Frantziak aitortzen du ruandarrei eragin dien sufrimendua. Ez da konplize izan, baina denbora luzeegiz lehenetsi du isiltasuna egiaren azterketari buruzko auzian».
Macronek Ruandarako bisita ofizial batean egin ditu adierazpenok, 150 bat lagunen aurrean; Frantziako Gobernuak bi herrialdeen arteko «harremanen normalizazioaren azken etapatzat» aurkeztu du hitzaldi hori, eta baliteke esaldi horiek erabaki diplomatiko batzuen atarikoa izatea. Horretarako, agintariak aitortu egin du Frantziak «rol bat, historia bat eta erantzukizun politiko bat» dituela Ruandan, «ehunka mila biktima abandonatu» zituztelako. 1994an, ehun eguneko epean, 800.000 eta milioi bat zibil artean hil zituzten.
Macronen aurretik, soilik Nicolas Sarkozy joan zen Afrikako herrialdera genozidioaz aritzera, 2010ean, baina ez zuen lortu bi estatuen arteko harremana normalizatzea, hura Macron baino atzerago geratu baitzen Frantziaren arduraz aritzean; zehazki, Sarkozyk adierazi zuen bere herrialdeko agintariek «hutsegite larriak» izan zituztela, eta 1994an «itsutasun mota bat» izan zutela.
Urte hartako apirilaren 7an, muturreko hutuek tutsien eta hutu moderatuen aurkako genozidioa hasi zuten, eta, ehun eguneko epean, 800.000 eta milioi bat zibil artean hil zituzten. Horrez gain, ehunka mila laguni bizi osorako ondorio fisiko eta psikologikoak eragin zizkieten; milaka emakume bortxatu zituzten; ehunka mila haur umezurtz geratu ziren; eta beste hainbestek ihes egin behar izan zuten.
Genozidioak ondorio lazgarriak izan zituen Ruandan: gizartearen kohesioa eta eraikuntza erabat suntsitu zituen, eta hautsi egin zuen ruandarren batasuna eta elkarrekiko konfiantza. Gertakari horren 25. urteurrenaren harira emandako elkarrizketan, Guillaume Ancel Frantziako armadako kide ohiak BERRIAri adierazi zion «sinetsita» dagoela bere belaunaldiak «eragotzi behar zuen genozidio bat izan» zela: «Kontrakoa egin genuen: genozidioa egiten ari zirenei armak eman genizkien, genozidioaren aurretik eta genozidioaren ondoren. Erabakitzaile politikoak guztiz nahastu ziren».
Ondorio horretara heldu da Parisek agintaldi honetan eskaturiko txostena ere. Vincent Duclert historialariak koordinatu du, eta iragan martxoan atera zuten argitara; bertan diote 1994ko Frantziako presidente François Mitterrand eta haren ingurukoak «itsututa» egon zirela Ruandako Gobernuak hartu zituen erabakien aurrean; hala, Frantziak «ardura pisutsu eta lehergarriak» dituela ondorioztatu zuten.
Txosten horren aurrean, Paul Kagame Ruandako presidenteak adierazi zuen «oinarri sendoak finkatu» zituela bi herrialdeen arteko harremana hobea izateko; esan zuen garai horretan bi estatuek «normalizaziorako lanaren %85-90 artean» egin zutela azaldu zuen.
Aljeriarekin egin bezala
Macronek Frantziaren iragan kolonialari heldu dio bere agintaldia hasi zuenetik, eta, batez ere, Ruandari eta Aljeriari begira egindako lanek izan dute oihartzunik handiena; 2017an, Martxan! mugimenduaren presidentegai zenean eta hauteskundeetarako hiru hilabete falta zirela, Macronek hara egindako bidaia batean adierazi zuen «kolonialismoa gizateriaren kontrako krimen bat» dela.
Baina, Frantziaren erantzukizuna eta hilketa batzuen aitortza onartzeaz gain, agintariak ez du herritar askok exijiturikoa egin: barkamena eskatzea. Eliseotik, aurten ere errealitate hori oroitarazteaz arduratu dira, eta, hortaz, gaur Ruandan emandako hitzaldia ez da Macronek harturiko eta zehazturiko bidetik batere atera.
Esaldi hau adieraztean egon da Afrikako herrialdeari barkamena eskatzetik hurbilen: «Soilik gaua zeharkatu dutenek ahalko dute, agian, barkamena eman, gu barkatzearen dohaina helarazi, biharamun berriak elkarrekin eraikitzeko». Kagamek, halere, aitortu du Frantziako presidentearen hitzaldia «indartsua» izan dela, eta bere hitzek «barkamena baino balio handiagoa» izan dutela, «egia» esan duelako: «Arriskutsua da, baina justua delako egiten dugu». |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198315/kairon-biltzea-adostu-dute-hamasek-eta-tel-avivek.htm | Mundua | Kairon biltzea adostu dute Hamasek eta Tel Avivek | Datorren astearen hasieran ekingo diote negoziazio saioari. Su-etenaren etorkizuna eta Gaza berreraikitzeko lanak izango dituzte hizpide. NBEk uste du Israelek azken egunetan eginiko erasoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela. | Kairon biltzea adostu dute Hamasek eta Tel Avivek. Datorren astearen hasieran ekingo diote negoziazio saioari. Su-etenaren etorkizuna eta Gaza berreraikitzeko lanak izango dituzte hizpide. NBEk uste du Israelek azken egunetan eginiko erasoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela. | Egiptoren bitartekaritza lanak eman ditu fruituak, eta Israelgo Gobernuak eta Hamasek Kairon biltzea adostu dute, aurreko astean sinatutako su-etena egonkortzeko asmoz. Lehen bilera «datorren astearen hasieran» egingo dute, Israelgo Atzerri ministro Gabi Ashkenaziren esanetan, eta, besteak beste, Gaza berreraikitzeko lanak ere izango dituzte hizpide. Ashkenazi berak zuzenduko du Tel Aviven ordezkaritza. Hamasena, berriz, mugimenduaren buru politiko Ismail Haniyehk.
Oraindik ez dago argi bi buruzagiak aurrez aurre elkartuko ote diren edo banan-banan elkartuko diren bitartekari lanetan ari direnekin, Egiptoko, Jordaniako eta NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkariekin. Halere, Israelgo hainbat hedabideren arabera, azken hori, «elkarrizketa ez zuzenena», izango da formatua.
Gaza berreraikitzeko diru laguntzak izan daitezke bileran tratatuko diren gaietako bat. Izan ere, Israelek, EB Europako Batasunak eta AEBek egin bezala, laguntzak Hamasen eskuetatik pasatu gabe iritsi beharra nabarmendu du. Erakunde hartako bozeramaile Abu Marzuken esanetan, ordea, hori ez da arazo izango: «Hamasek ez du inolako eragozpenik mugimenduaren esku hartzerik gabe nazioarteko erakundeek eta herrialdeek eginiko dohaintzak baimentzeko».
Eraso «neurrigabeak»
Egiptoren lanak bi aldeen arteko su-eten bat adostea bideratu zuen aurreko astean, Gazako herritarren aurkako 11 eguneko bonbardaketen ostean. Ordura arte, Israelek eginiko bonbardaketek gutxienez 253 palestinar hil zituzten Gazan, besteak beste, 67 haur. Horrez gain, 74.000 lagun inguruk beren etxetik ihes egin dute. NBEren Giza Eskubideen goi mandatari Michelle Bacheleten esanetan, «gerra krimentzat» har daitezkeen erasoak dira horiek, «indiskriminatuak eta neurrigabeak» izan direla frogatzen bada: «Ezbaian jartzen dute Israelek nazioarteko legediaren oinarrian dauden proportzionaltasun neurriak betetzen ote dituen». Besteak beste, Bacheletek salatu du ez dela frogatu bonbek suntsitutako ehunka eraikinak «helburu militarrekin» erabiltzen zirenik. Azpiegitura horien artean, ikastetxeak, osasun zentroak eta ospitaleak daude.
Hitz horiei erantzunez, Israelgo Gobernuak NBEri eskatu dio Hamasen ekintzak «gaitzesteko», argudiatuta kontrakoak zilegitasuna ematen diela «errugabeak ezkutu gisa erabiltzeko»: «Heriotza goratzen duen erakunde terrorista baten eta bizia aintzat hartzen duen demokrazia baten artean aukeratu behar da». Bacheletek ihardetsi du Hamasen erasoak ere «nazioarteko legediaren aurkakoak» direla, baina gehitu alde baten ekintzek ez dutela bestea «bere betebeharretatik aske uzten». Are gehiago, NBEren Giza Eskubideen goi mandatariak gogorarazi du palestinarrek ez dutela inolako babesik, eta Israelek Burdinezko kupula erabiltzen duela. Defentsa sistema horri esker, Al-Qassam brigadak —Hamasen adar armatua— eta Jihad Islamikoak jaurtitako suzirien %90 ez ziren beren helburura iritsi. Hala, bi talde horien erasoek hamabi lagun hil dituzte Israelgo lurretan.
NBEren Palestinarako kontalari Michael Lynkek ere azaldu du Gazako herritarren egoera «etsigarria» dela, Israelek eragindako «zigor kolektiboaren» aurrean. Ez da hor geratu, ordea, eta Jerusalem ekialdeko Xeikh Jarrah auzoko etxegabetzeak ere salatu ditu, «legez kanpoko kokaleku gehiago ezartzea helburu dutenak». Hala, Israelek Gazan eta Zisjordanian eginiko azken ekintzak Nazioarteko Zigor Auzitegian ikertu beharra nabarmendu du. Harekin bat egin du Bacheletek ere: «Arazoak oinarritik heldu eta okupazioari amaiera emango dion bake prozesu inklusibo bat behar da».
Etxe Zuriaren ustez, baina, bi estaturen ezarpena helburu lukeen bake prozesua ez da lehentasuna. Anthony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Egiptoko eta Jordaniako estatuburuekin bildu da egunotan, eta, bake elkarrizketak «berehala» hastearen garrantzia azpimarratu dioten arren, indarrak Gaza berreraikitzeko prozesuan jartzearen aldeko hitzak egin ditu hark: «Palestinarrei esperantza emateko eta aukera berriak sortzeko». |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198316/euskarazko-300-ordu-euskaltelen-plataforma-berean.htm | Bizigiro | Euskarazko 300 ordu Euskaltelen plataforma berean | EITBk eta Euskaltelek Euskalteka plataforma sortu dute. EITBko euskarazko eduki ugari topatu ahalko dituzte bertan Euskaltelen bezeroek. | Euskarazko 300 ordu Euskaltelen plataforma berean. EITBk eta Euskaltelek Euskalteka plataforma sortu dute. EITBko euskarazko eduki ugari topatu ahalko dituzte bertan Euskaltelen bezeroek. | Euskaltelek eta EITBk Euskalteka aurkeztu dute, euskarazko ikus-entzunezkoen plataforma berria. Euskaraz sortutako edukiei eskuragarritasun eta irismen handiagoa ematea da Euskaltelen integratutako zerbitzu berri horren helburu nagusia. Abiapuntu gisa, EITBren saiorik arrakastatsuenen 300 orduko programazio eskaintza bilduko du.
Zerbitzu berriaren aurkezpena gaur goizean egin dute, EITBren Bilboko egoitzan. Bertan parte hartu dute Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, Xabier Iturbe Euskalteleko presidenteak, Isabel Octavio EITBko Estrategia eta Komunikazio zuzendariak, Mikel Agirre EITBko Esplotazio eta Ingeniaritzako eta Net-eko zuzendariak eta Koldo Unanue Euskalteleko Marketin zuzendariak.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak egitasmoa goraipatu du. Honela adierazi du: «Euskarak urrats erraldoiak egin ditu 1982an Euskaren Legea onartua izan zenetik, eta EITBko lehen hedabideak martxan jartzen hasi zirenetik gaur arte. Ibilbide oparo horretan, mundu analogikotik digitalerako iraultza ere erabatekoa izan da, eta erabakigarria, besteak beste, ikus-entzunezko kulturgintzaren zabalkunderako. Entzule, ikusle eta erabiltzaileen kontsumo ohiturak errotik aldatu dira eta aldatzen ari dira, pandemia garai honetan bertan ere ikusi ahal izan dugunez. Horregatik, ongietorria ematen diogu eta txalotzen dugu EITBren eta Euskaltelen arteko lankidetza estrategiko hau, euskara ezagutzera eman eta erabilera sustatzen Eusko Jaurlaritzaren helburuarekin bete-betean lerrokatzen delako».
Xabier Iturbe Euskalteleko presidentea, bestalde, harro agertu da euskarazko ekoizpenekin soilik osatutako lehen bideotekarekin: «Plataforma aitzindari bat da, Euskadiko kultur panoraman mugarri». Euskatelen lanak mamitzen duen guztiaren laburpena da Euskalteka, Iturberen arabera: «Gizartearekiko konpromisoa, euskara, kultura, teknologia, berrikuntza eta bezeroarekiko gertutasuna».
Mikel Agirre EITBko Esplotazio eta Ingeniaritzako eta Net-eko zuzendariak, berriz, urte luzez EITBk eta Euskaltelek jorratu izan duten aliantzaren garrantzia nabarmendu du. Agirreren arabera, euskaraz sortutako edukiei eskuragarritasun eta irismen handiagoa emateko aukera paregabea da Euskalteka. «300 orduko eskaintza dago jada martxan, euskarazkoa eta lehiakorra, nahieran kontsumitu ahal izango dena. Bere kanaletako edukiei zabalpen handiagoa emateko eta ikus-entzunezkoen kontsumo berrietara egokitzeko EITBren estrategiari erantzuten dio ekimen honek», azaldu du.
Euskaltel telebistaren Replayteka zerbitzuaren barruan dago Euskalteka. Nahieran kontsumitzeko edukien katalogo batek osatzen du zerbitzua, eta Euskaltel telebistako harpidedunek doan eskura dezakete.
EITBrekin egindako akordioari esker, Euskaltekako gordailuan ikusgai izango dira ETB1, ETB3 eta Eitb.eus-eko saio nagusiak. Hainbat generotakoak dira: Go!azen telesaila, Herri Txiki, Infernu Handi eta Barre Librea programak, Baserria reality-a... Gainera, Hondar ahoak, Ihesaldia, Altsasu eta Alardea telesailak ere bertan aurkitu ahal izango ditu Euskalteleko erabiltzaileak.
Halaber, lehen fase honetan, haurrentzako 3 Ene Kantak programaren hainbat atal daude. Baita musika saio hauek ere: Bidegurutzean, Gaztea B Aldea egitasmoaren emanaldiak, Gaztea 30, 30, 30 eta Gure Doinuak. Proposamen horietan guztietan, egun-eguneko euskal musikak protagonismo handia du.
Euskaltekako edukiak ikusteko, erabiltzaileak Euskaltel telebistako Replayteka atalera jotzea baino ez du, eta bertako azalen ageri diren programen artean aukeratu. Bezeroaren ordutegiei egokituta ikus-entzunezko eduki gehiago eskaintzen dituen zerbitzua da Replayteka; hala, telesailak, pelikulak, dokumentalak, kontzertuak nahi duenean ikusteko aukera ematen dio ikus-entzuleari. Gainera, bideo bat balitz bezala ikus daitezke, emanaldia geldituz eta aurrera edo atzera eramanaz.
Euskaltelen eta EITBren arteko aliantzatik sortutako euskarazko ikus-entzunezko edukien erakusleiho berriak euskarazko produkzioak dituzten beste ekoiztetxe eta kanal batzuetara zabaltzeko asmoa du, eskaintza aberasteko eta osatzeko. Hala, Euskalteka euskarazko ikus-entzunezko kulturaren bilgune bihurtu nahi dute, eta plataforma zabalik dago euskarazko eduki gehiago bertan sartzeko, etorkizunean ikus-entzunezko sektorean erreferentziazko bideoteka bihurtu dadin.
Euskaltekak ez du inolako harremanik joan den astean EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak Eusko Legebiltzarrean iragarri zuen streaming plataforma berriarekin (gaztelaniazko zein euskarazko edukiak izango ditu). Hori 2022. urtean iritsiko da. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198317/zabaldu-dute-martin-ugalderi-buruzko-erakusketa-hondarribian.htm | Gizartea | Zabaldu dute Martin Ugalderi buruzko erakusketa Hondarribian | Arma Plaza fundazioko bulegoan egongo da ikusgai uztailaren 4ra arte. Erakusketaren bidez, Martin Ugalderen beraren eta hark egindako lanen transmisioa bermatu nahi dute. | Zabaldu dute Martin Ugalderi buruzko erakusketa Hondarribian. Arma Plaza fundazioko bulegoan egongo da ikusgai uztailaren 4ra arte. Erakusketaren bidez, Martin Ugalderen beraren eta hark egindako lanen transmisioa bermatu nahi dute. | Politikaria, kazetaria, idazlea, euskaltzalea... Hainbat alde zituen Martin Ugaldek, eta, haren jaiotzaren mendeurrenaren harira, guztiak ezagutzeko aukera egongo da Hondarribian (Gipuzkoa) ireki berri duten erakusketan. Haren berri eman dute aurkezpen ekitaldian Txomin Sagarzazu Hondarribiko alkateak, Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko ordezkariak eta Martin Ugalderen alaba Itxaso Ugaldek eta seme Unai Ugaldek. Besteak beste, Eusko Jaurlaritza, Andoaingo eta Hondarribiko udalak, Gipuzkoako Foru Aldundia, BERRIA eta Jakin daude proiektuaren atzean. Uztailaren 4ra arte egongo da zabalik erakusketa, Hondarribiko Arma Plaza fundazioko bulegoan, eta Martin Ugalde pertsonaren eta haren lanaren transmisioa bultzatu nahi dute erakusketaren bidez. Haren jaiotzatik mendea aurten beteko dela eta, beste hainbat egitasmo ere antolatu dituzte.
Martin Ugalderi buruzko erakusketa ez da zerotik sortua izan; Larrartek azaldu duenez, 1997an Andoainen (Gipuzkoa) egindako erakusketa batean oinarritutakoa da. Bertan, Ugaldek izandako askotariko jarduerak jaso nahi izan dituzte: «Haren biografia, kazetari izaera, idazle izaera, euskaltzale izaera eta izaera politikoa biltzen da». Gainera, Ugalderi buruz Euskal Herriko zenbait ikerlarik eta idazlek esandakoak ere bertan daude, baita Ugaldek berak esanak ere: «Garrantzi handia eman zaio hark han eta hemen esandako hitz edo esaldi batzuk biltzeari, iruditzen zaigulako horrek berak erakusten duela ondoen Martin [Ugalde] zein izan zen». Larrartek esan duenez, Ugalderen «kezka handienetako bat» transmisioa izan zen, eta hori da eurek ere erakusketaren bidez lortu nahi dutena: «Gure asmoa da tradizio horri segida ematea; Ugaldek momentu batean egin zuen horrekin guk ere jarrai dezagun, eta egin dezagun gauza bera haren pertsonarekin eta haren lanarekin».
Erakusketa aretoan hainbat panel jarri dituzte ikusgai. Horietan, Martin Ugalderen biografia ageri da, baita haren alderdi desberdinen —kazetaria, idazlea, euskaltzalea eta politikaria— inguruko azalpenak ere. Martin Ugalde kultur parkeari buruzko nondik norakoak ere bertan daude. Horretaz gainera, Martin Ugaldek idatzitakoaren «lagin bat» ere jarri dute eskura, Larrartek jakinarazi duenez, haren lana zabalagoa bada ere: «Gaur egun identifikatuta dauzkagun lanen artean, Martinek [Ugaldek] 47 liburu utzi zituen idatzita, 50 liburu zati, eta beste 1.500 artikulutik gora». Jakin ari da horiek digitalizatzeko lanean, eta espero dute urte amaierarako digitalizatuta eta eskura egotea. EiTBk Ugalderi egindako elkarrizketa bat ere utzi diete, erakusketan ikusgai egon dadin. Erakusketa Hondarribian egongo da uztailaren 4ra arte, eta urrian Andoainera eramango dute. Hilabetean Bastero kulturgunean egongo da ikusgai, eta, gero, Martin Ugalde kultur parkean jarriko dute behin betiko. Gainera, udan Donostian ikusteko aukera ere egon litekeela esan du Larrartek.
«Arrasto handia»
Ugaldek Hondarribian utzi zuen arrastoa «handia eta era askotakoa» izan zela azpimarratu du Hondarribiko alkate Txomin Sagarzazuk. Ugaldek herriarekiko izandako lotura nabarmendu du, hil aurreko azken 30 bat urtean bertan bizi izan baitzen. Erakusketa Ugalderen «alde asko» ezagutzeko baliagarria iruditzen zaio, eta hori askoren arteko «elkarlanaren bidez» egin izana goretsi du. Unai Ugaldek eskerrak eman dizkie erakunde guztiei «egindako esfortzuagatik», eta egitasmo guztiagatik «hunkituta» daudela esan du. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198318/nafarroako-gobernuak-itunpeko-eskolen-segregazioa-onartzen-duela-salatu-du-steilasek.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak «itunpeko eskolen segregazioa onartzen» duela salatu du Steilasek | Egoera sozioekonomiko txarrean diren ikasleen %90 sare publikoak hartzen dituela azaldu du sindikatuak, "Eskola segregazioa itundua dago" txostenean | Nafarroako Gobernuak «itunpeko eskolen segregazioa onartzen» duela salatu du Steilasek. Egoera sozioekonomiko txarrean diren ikasleen %90 sare publikoak hartzen dituela azaldu du sindikatuak, "Eskola segregazioa itundua dago" txostenean | Hego Euskal Herria da itunpeko eskola gehien biltzen dituen Europako eskualdeetako bat: 2018-2019 ikasturtean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleen %48,4 eta Nafarroakoen %33,7 zeuden itunpeko sareko ikastetxeetan izena emanda. Europan, berriz, batez bestekoa %19koa da. Steilas sindikatuak eman ditu datuok, Eskola segregazioa itundua dago. Nafarroako hezkuntza sistemaren lotsa izeneko txostenaren aurkezpenean.
Gainera, sindikatuko ordezkari Raul Lopezek eta Arantxa Ruiz Bidaurretak salatu dute itunpeko sarearen pisua gero eta handiagoa dela Nafarroako hezkuntza sisteman: «Nafarroa bigarren postu lotsagarrian dago ikastetxe pribatu-itunduetan ikasleen ehuneko handiena duten estatuko erkidegoen artean, ikasleen % 35,2 sare horretan matrikulatuta baitzeuden 2019/2020 ikasturtean, aurrean Euskal Autonomia Erkidegoa baino ez zuela. Hortaz, Hego Euskal Herria itunpeko ikastetxe pribatuetan lehena da. Gainera, pribatu itunduak ikasgelen kopurua handitzen jarraitzen du gure erkidegoan; izan ere, bi urte eskasean 24 hezkuntza-unitate itundu gehiago izatera igaro da Nafarroa: 2017-2018 ikasturtean 1.559 ziren, 2019-2020 ikasturtean 1.583».
Steilasko kideek kezka agertu dute, sare publikoak «egoera sozioekonomiko txarrean eta bazterketa egoeran diren ikasle gehienak hartzen dituelako», eta horrek «ikasleen segregazioa» eragiten duelako: «Atzerriko jatorriko ikasleen ia % 85 hartzen du publikoak; itunpeko sareak, aldiz, ikasleen % 15 baino ez du matrikulatzen eta, beraz, ez da betetzen 2/2006 Lege Organikoak xedatutakoa, funts publikoekin finantzatutako ikastetxeetan segregazioa saihesteko neurriak ezartzea. Horrela, Nafarroak, aspaldi Estatu osoko bigarren autonomia erkidego segregatzaile eta segregatua izanik, onartzen du ikastetxe batzuk egotea, non biltzen baitira egoera sozioekonomiko txarrean dauden ikasleen % 90; beste batzuetan, ordea, % 10 baino ez dira. Nafarroako Gobernuak eusten die ikastetxe horiei guztiei». Ikastetxe publikoetan izena emanda daude premia handiak dituzten ikasleen %85 ere.
Bi hezkuntza sare bereizi izatea kritikatu dute Lopezek eta Ruizek: «Eliza katolikoaren mesede tratuan du oinarria bereizketa horrek; diktadura garaian areagotu zen eta 1985. urtean PSOEk bermea eman zion, LODE legearen bidez». Urte hartan, «Ikastetxea aukeratzeko askatasuna» kontzeptua sortu zela azaldu dute sindikatuko kideek, baina askatasun hori «faltsua» dela gaineratu dute: «Familia askori ukatu egiten zaie ikastetxe itunduetarako sarbidea, argudio xenofobo edota erlijiosoen bidez».
Bestalde, ikastetxe horiek kobratzen dituzten kuotak «legez kanpokoak» direla azaldu dute: «Ez dira agertzen administrazioak ikuskatzen dituen kontabilitateetan. Gainera, zerga-salbuespenak eta kenkariak dituzte: BEZa, ondare-eskualdaketen eta egintza juridiko dokumentatuen gaineko zerga, lurraren kontribuzioa eta ekonomia-jardueren gaineko zerga, beste lurralde batzuetan zerga gutxi ordaintzearen ohiko deslokalizazioa ahaztu gabe».
Sindikatuaren esanetan, gainera, segregazioa ez da «ardatz publiko-pribatura mugatzen», eta hizkuntza ereduei eta sexuen arteko banaketari ere eragiten die. Honako bazterketa motak nabarmendu dituzte: «A/G eta D hizkuntza-ereduen artean bertako eta atzerriko jatorriko ikasleen banaketa desorekatua (euskarak jasandako bazterketa historikoagatik eta diskriminazio hori mantentzen duten elementuengatik), segregazio sexu-generikoa, ikasleen segregazioa Lehen Hezkuntzatik DBHra igarotzean duten ingeles mailagatik, eta Nafarroako ingurune txiroetan gertatzen den biztanleriaren banaketa irregularra».
Arazo horri aurre egite aldera, «adabakiak eta neurri mengelak alboratzeko» galdegin dio Steilasek Nafarroako Gobernuari: «Eskola publikoaren aldeko politikak bakarrik ahalbidetuko du segregazioaren gaitza gainditzea. Horretarako, funts publikoekin sostengatutako ikastetxeak publifikatu behar dira, ikastetxe segregatzailei dirulaguntzak kendu behar zaizkie, hizkuntza-apartheida desagerrarazi behar da eta Hezkuntza Publikoan gutxienez BPGren % 6 inbertitu behar da». |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198319/ernaik-aldarrikatu-du-poliziaren-indarkeria-salatzea-ez-dela-gorroto-delitua.htm | Politika | Ernaik aldarrikatu du Poliziaren indarkeria salatzea ez dela gorroto delitua | Gorroto delitua kolektibo zaurgarriak babesteko tresna juridiko bat dela azaldu du, eta Ertzaintza ez dela «inolaz ere» kolektibo zaurgarri bat. | Ernaik aldarrikatu du Poliziaren indarkeria salatzea ez dela gorroto delitua. Gorroto delitua kolektibo zaurgarriak babesteko tresna juridiko bat dela azaldu du, eta Ertzaintza ez dela «inolaz ere» kolektibo zaurgarri bat. | Eusko Jaurlaritzak Ernairen ustezko gorroto delituak ikertzeko egindako eskaeraren harira, agerraldia egin du gazte antolakundeak gaur goizean Donostian. Adierazi du gorroto delitua kolektibo zaurgarrienak babesteko tresna juridiko bat dela eta «gazteak, langileak, migratzaileak borraz jipoitzen dituen Ertzaintza» ez dela kolektibo zaurgarria. Bestalde, «Poliziaren gaineko kontrola eta birpentsatzea» edozein herri demokratikok sustatu beharko lukeena dela aldarrikatu dute, eta, hain zuzen ere, hori egitea ez dela «inolaz ere» gorroto delitua.
Asteon jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak fiskaltzari igorri dizkiola Ernairen izenean agertu diren pintaketak, kartelak eta mezuak, Ertzaintzaren aurkako gorroto delitua izan ote diren iker dezan. Lehen aldiz eraman du gorroto delitua fiskaltzara Urkulluren gobernuak, eta Arabako Fiskaltzak atzo eman zuen ikerketa abiatzeko erabakiaren berri. Gazte erakundeak azaldu du «sinestezina» dela gorroto delitua gazte erakundearen aurka egiteko erabiltzea.
Gehitu dute EAJri ez zaiola interesatzen gazteen «larrialdi egoera» salatzeko egindako lana. Are gehiago, enplegu duinak, emantzipaziorako neurriak eta kalte psikologikoetarako baliabide publikoak aldarrikatu dituztenean gazteak jipoitu eta kriminalizatu dituztela salatu dute. Horren harira, Eusko Jaurlaritzak eta komunikabide handiek egindako «kriminalizazio kanpaina» salatu dute, eta, erakundeari buruz hitz egin badute ere, «komunikabideek eta batez ere komunikabide publikoek» beraiei ahotsik eman ez izana «eskandalu hutsa» dela adierazi dute.
Dena den, ustezko gorroto delituaren aurka abiatutako eskaerak EAJren «ahuldadea» erakusten duela uste du gazte erakundeak. Gobernuari «kudeaketa onaren domina» erori zaiola, eta gogora ekarri dituzte azken egunetan AHTaren obretan izandako bi langileen istripua eta Bidasoko uretan hildako migratzailea. Baita Iñigo Cabacasen hilketaren erantzuleak nor diren oraindik argitzeke dagoela ere. Horietatik atentzioa desbideratzeko aitzakia Ernai dela uste dute, baina eraldaketa eta burujabetza aldarrikatzen jarraituko dutela azaldu dute, eta gazte erakundea «seinalatzeari eta kalumniatzeari» uzteko eskatu diote Jaurlaritzari. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198320/beste-456-positibo-atzeman-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 456 positibo atzeman dira Hegoaldean | Positiboen ehunekoa %4,4 izan da asteazkeneko testetan. Kutsatzeen beheranzko joera eteten ari da: Arabako eta Nafarroako intzidentzia tasek gora egin dute, hilabete batean lehen aldiz. Hegoaldeko ZIUetan 118 paziente dira. | Beste 456 positibo atzeman dira Hegoaldean. Positiboen ehunekoa %4,4 izan da asteazkeneko testetan. Kutsatzeen beheranzko joera eteten ari da: Arabako eta Nafarroako intzidentzia tasek gora egin dute, hilabete batean lehen aldiz. Hegoaldeko ZIUetan 118 paziente dira. | Egun bakarrean atzemandako positiboak 400dik gora dira bigarren egunez; koska bat gorago da Hego Euskal Herriko kutsatuen kurba. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, beste 456 kasu zenbatu dituzte, 10.387 diagnostiko proba eginda. Hala, atzoko testen %4,4k eman zuten positibo.
Herrialdeka, Bizkaian 194 COVID-19 kasu detektatu dituzte; Gipuzkoan, 117; Nafarroan, 93, eta Araban, berriz, 46. Azken asteotako datuei so, aski argi ikus daiteke kutsatzeek lau herrialdeetan izandako beheranzko joera. Hala eta guztiz ere, intzidentzia tasa metatuari dagokionez, joera eten egin da Araban eta Nafarroan; tasak handitu egin dira azken egunean, hil hasieratik aurreneko aldiz. Arabako tasa 124 da 100.000 biztanleko –bezperan, 118–. Nafarroan, aldea txikiagoa izan da: tasa 131 da; aurreko egunean, 130.
Ospitaleak, onbidean
Transmisioan ez bezala, erietxeekin loturiko aldagai guztietan sumatu daiteke arintzea Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, oraintxe guztira 336 lagun daude gaitzarekin ospitaleraturik. Abuztuaren hondarretik, inoiz ez da erregistratu hain kopuru apalik. Zehazki, erietxeetan direnen 118 ZIU zainketa intentsiboetan daude; 218, gela arruntetan. Halaber, atzo 36 lagun ospitaleratu zituzten; horiek guztiak Araba, Bizkai, edo Gipuzkoan erietxeratu zituzten. Nafarroan ez zen izan erietxeratzerik. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198321/clementek-baieztatu-du-libiara-joango-dela-selekzioaren-ardura-hartzeko.htm | Kirola | Clementek baieztatu du Libiara joango dela selekzioaren ardura hartzeko | Euskal Selekzioko hautatzailea Nazioen Afrika Koparako sailkapen fasea prestatzen hasiko da Libiako selekzioarekin. | Clementek baieztatu du Libiara joango dela selekzioaren ardura hartzeko. Euskal Selekzioko hautatzailea Nazioen Afrika Koparako sailkapen fasea prestatzen hasiko da Libiako selekzioarekin. | Javier Clemente gizonezkoen Euskal Selekzioko hautatzaileak Onda Vasca irratian jakinarazi duenez, datozen orduetan Libiara joango da hango futbol ligako partidak ikusi eta Libiako selekzioak ekainaren 19an Sudanen aurka jokatuko duen partida prestatzeko. Izan ere, Euskal Selekzioaren hautatzaile izateaz gain, Libiako selekzioko hautatzaile ere izango da.
Oraindik ez dute aurkeztu Libian hautatzaile gisa. Hitz egiten ari zirela jakina zen, baina Clementek berak gaur esandakoek baieztatzen dute berriro hartuko duela Afrikako selekzio horren ardura. Lehenago ere Libiako hautatzaile izan zen barakaldarra, eta, hura aulkian zela, 2014an Nazioen Afrika Kopa irabazi zuen Libiak, selekzio horren titulu bakarra.
Clementek 2019ko martxoan hartu zuen Euskal Selekzioaren ardura. Bi partida jokatu ditu selekzioak bere aginduetara: kargua hartu eta bi hilabetera, Euskal Selekzioak Panaman jokatu zuen partida bat, eta 0-0 berdindu zuten; 2020ko azaroan, berriz, 2-1 irabazi zion Costa Ricari.
Orain, berriz, Libiarekin 2022ko Nazioen Afrika Kopa prestatzen hasiko da Clemente. Qatarren jokatuko da, et libiarrek abuztuan hasiko dute sailkatzeko fasea: Egipto, Gabon eta Angolarekin lehiatuko dira, eta lauetatik lehena geratzen dena soilik sailkatuko da txapelketa jokatzeko.
Euskadiko Futbol Federazioak ez du adierazpenik egin Clementeren izendapenaren inguruan. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198322/kultur-artikulazioaren-beharra-nabarmendu-dute-azpeitian.htm | Kultura | Kultur artikulazioaren beharra nabarmendu dute Azpeitian | Eragileen arteko kohesioak dakartzan erronkez mintzatu dira 'Kultur artikulazioa: nondik, zertarako eta nola' jardunaldian. Askotariko egoera soziolinguistikoetako eta hainbat diziplinatako hizlariek hartu dute parte. 'Sanagustin kulturguneak 10 urte' herri batzordeak eta Jakin fundazioak antolatu dute egitasmoa (ikusi bideoa 58. minututik aurrera). | Kultur artikulazioaren beharra nabarmendu dute Azpeitian. Eragileen arteko kohesioak dakartzan erronkez mintzatu dira 'Kultur artikulazioa: nondik, zertarako eta nola' jardunaldian. Askotariko egoera soziolinguistikoetako eta hainbat diziplinatako hizlariek hartu dute parte. 'Sanagustin kulturguneak 10 urte' herri batzordeak eta Jakin fundazioak antolatu dute egitasmoa (ikusi bideoa 58. minututik aurrera). | Hamargarren urteurrena du Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturguneak. Eta, urteurrenaren harira, kultur artikulazioari buruzko nazio jardunaldi bat antolatu dute Azpeitiko Sanagustin kulturguneak 10 urte herri batzordeak eta Jakin fundazioak; 9:30ean hasi da. Hitzaldi eta jarduera askotarikoak izan ditu egitarauak, eta Euskal Herriko hainbat elkarte eta dinamika batu dira egitasmora. Kultur artikulazioaren gaia izan jardunaldiaren ardatza, eta kultur artikulazio hori nondik, zertarako eta nola egituratzen den xehatu dute askotariko egoera soziolinguistikotik eta diziplinetatik. Hortik jardunaldiaren izena: Kultur artikulazioa: nondik, zertarako eta nola.
Kulturaren artikulazioarekin batera, hari lotutako testuinguru soziolinguistikoan eta soziopolitikoan ere jarri dute arreta, jardunaldiaren antolatzaileen esanetan, harremana baitute ezinbestean. Horregatik, Euskal Herriko eredu eta ibilbide askotarikoak izan dituzte aztergai, testuinguru eta errealitate horiek guztiak «lekuan-lekuan eraikitzen direlako». Azpeitian girotzen dena da eredu horietako bat, antolatzaileen hitzetan, «herri baten markoan dauden eragileen baturatik datorrena».
Hala ere, badira beste ardatz batzuetan artikulatzen diharduten adibideak ere, eta horietako esperientzia ugari ezagutzeko eta horien inguruan gehiago jakiteko aukera eskaini du jardunaldiak. Hala, Azpeitiko (Gipuzkoa) Uztarria koordinakundearen eta Kultur Mahaiaren sorreraz eta ibilbideaz mintzatu da Enekoitz Esnaola; Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzoki itxi berriaren ondotik, euskalgintzan oinarritutako proiektu berrian zer urrats egin dituzten azaldu du Ihintza Orbegozok; Baiona-Angelu-Miarritze eremuko euskara sarean jendea elkartu izana botere publikoetatik egindako kanpainak baino eraginkorragoa izan dela nabarmendu du Eneko Gorri Miarritzeko udaleko (Lapurdi) euskara teknikariak; Bertsozale Elkartearen ereduak dituen erronkak aletu ditu zuzendaritza taldeko Miren Artetxek; eta Ihitz Iriartek azaldu du nola erabili dituzten Aloizeko (Zuberoa) pastoralak eta maskaradak Iruñeko euskaldunak batzeko.
Lekukotzak baino lehen, kultura artikulazioaren inguruko testuingurua eskaini dute Harkaitz Zubiri soziologoak eta Maialen Akizu bertsolariak. Kulturaren paradigma aldaketaz mintzatu da Zubiri: Modernitatearen aurretik kulturak "helburu soziala" zuela azaldu du, baina, ondoren, pisu handiago hartzen joan dira "merkatua eta artisten ospe gogoa", haren arabera. Metaforara jo du, berriz, Akizuk: Femurra, haragia eta protesia izeneko hitzaldian, hiru elementu horietatik abiatuta azaldu du zer izan behar duen kultur artikulazioak: hurrenez hurren, instituzioen, militantzia eta balioen eta kultur politiken arteko uztarketa, hain zuzen. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198323/aita-mari-itsasontziak-50-pertsona-erreskatatu-ditu.htm | Gizartea | 'Aita Mari' itsasontziak 50 pertsona erreskatatu ditu | Erreskatatu dituztenen artean lau adingabe daude | 'Aita Mari' itsasontziak 50 pertsona erreskatatu ditu. Erreskatatu dituztenen artean lau adingabe daude | Duela minutu batzuk Itsas Salbamendu Humanitarioa GKEak sare sozialetan zabaldu duenez, mediterraneo itsasoaren erdialdean, Maltako uretan, «noraezean» zeuden 50 pertsona lagundu ditu itsasontziak. Azaldu dute erreskatatu dituzten pertsona horiek Libiatik atera zirela, eta salbu daudela oraingoz. Ordu batzuk Libia eta Italia artean igaro ondoren erreskatatu ditu ontziak. Lau adingabe daude erreskatatu dituztenen artean, hamasei eta hamazazpi urte bitartekoak.
Itsas Salbamendu Humanitarioak kudeatzen du Aita Mari orain, eta Adrako (Almeria, Espainia) portutik atera zen maiatzaren 8an. Gaurkoa bigarren erreskatea litzateke. Izan ere, lurra utzi eta gutxira, hamasei pertsona zeramatzan txalupa bati lagundu zion ontziak.
Antonio Trives kazetaria ere ontzian dago, eta, duela egun batzuk Twitter bidez azaldu zuenez, Aita Mari Libiatik atera ziren 95 pertsonaren bila zebilen. Hala ere, azkenean, Libiako eta Tunisiako kostazainek erreskate bat antolatu zuten haiengandik hurbil zebilen merkataritza ontzi baten bidez. Kazetariaren arabera, oraindik ez dakite zer gertatu den erreskatatu zituzten pertsonekin. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198324/konstituzioa-aldatzeko-urgentziazko-lege-bat-eskatu-diote-macroni-hizkuntza-gutxituen-erakundeek.htm | Gizartea | Konstituzioa aldatzeko urgentziazko lege bat eskatu diote Macroni hizkuntza gutxituen erakundeek | Murgiltze eredua arriskuan jarri duen Konstituzio Kontseiluaren ebazpena «gibelatze» bat dela adierazi dute, Frantziako Presidenteari zuzenduriko gutun ireki batean. | Konstituzioa aldatzeko urgentziazko lege bat eskatu diote Macroni hizkuntza gutxituen erakundeek. Murgiltze eredua arriskuan jarri duen Konstituzio Kontseiluaren ebazpena «gibelatze» bat dela adierazi dute, Frantziako Presidenteari zuzenduriko gutun ireki batean. | Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen legearen kontra hartutako ebazpenarekin «haserre» agertu dira Euskararen, Bretoieraren, Katalanaren eta Okzitanieraren Erakunde Publikoetako presidenteak, eta, Emmanuel Macroni zuzendutako gutun ireki batean, Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua aldatzeko urgentziazko lege-proiektu konstituzional bat eskatu diote Errepublikako Presidenteari. Macronek atzo hizkuntza gutxituen alde Facebooken argitaratutako mezuari erantzunez, lau erakundeek adierazi dute «ezinezkoa» zaiela «intentzio adierazpen soil batekin» konformatzea, eta murgiltze ereduan oinarrituriko irakaskuntza babesteko neurriak eskatu dizkiote.
Hain zuzen, gutunean ohartarazi dute irakaskuntza eredua desagertzea «aitzinkaririk gabeko hondamendi» bat izango litzatekeela, jokoan dagoena «eskualdeetako hizkuntzen biziraupena eta garapena» dela azpimarratuz: «Ez dezakegu onar gure hizkuntzei beren garapenerako hain garrantzitsua zaien halako baldintza debekatzea, gibel egitera kondenatzea bailitzateke. [...] Gibel egitea gure hizkuntzak kondenatzea da».
Konstituzio Kontseiluaren ebazpena Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluan oinarritu zen hizkuntza gutxituen aldeko legea partzialki atzera bota eta murgiltze eredua kolokan jartzeko, baina hizkuntza gutxituen aldeko erakundeek Macroni gogorarazi diote artikulu hori «frantsesa ingelesetik babesteko» idatzi zela: «Alta, Konstituzio Kontseiluan eman ebazpenetik landa, egoera zibilean William edo Steve izenak idazten jarraitzen ahalko dugu, baina Beñat edo Fañch, Ròsa edo Martí, ez».
Murgiltze ereduko irakaskuntzak frantsesa eta tokiko hizkuntza transmititzeko eta eleaniztasunerako gai diren hiztunak ekoizteko eraginkortasuna frogatu duela ere nabarmendu dute gutunaren sinatzaileek, eta uste dute Konstituzio Kontseiluaren erabakiak «lorpen» hori deuseztatuko lukeela. Halaber, azpimarratu dute murgiltze ereduko ikasleek baxoan eskuratzen dituzten emaitzak «kasik beti %100ekoak» direla, eskolatze osoa tokiko hizkuntzan murgildurik egin ostean azterketak frantsesez egitera «behartuak» diren arren. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198325/mendizale-bat-hil-da-aramaion.htm | Gizartea | Mendizale bat hil da Aramaion | Amildegi batetik erori da. 75 urte zituen. | Mendizale bat hil da Aramaion. Amildegi batetik erori da. 75 urte zituen. | 75 urteko mendizale bat hil da Aramaion (Araba), Santa Ageda inguruan, ustez amildegi batetik erorita. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak ohar batean adierazi duenez, Ertzaintzaren helikoptero batek erreskatatu behar izan du gorpua.
Pertsona batek SOS Deietara deitu du 17:30etan, eta jakinarazi pertsona bat konortea galduta zegoela Santa Ageda inguruan. Osasun zerbitzuetako kideak hara joan dira, eta mendizalearen heriotza baieztatu dute: pairatutako zauriengatik hil da. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/198326/pertsona-bat-hil-da-auto-istripu-batean-berantevillan.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da auto istripu batean, Berantevillan | Hiru ibilgailuk talka egin dute N-124 errepidean. Beste gizon bat larri dago. | Pertsona bat hil da auto istripu batean, Berantevillan. Hiru ibilgailuk talka egin dute N-124 errepidean. Beste gizon bat larri dago. | Hiru autok talka egin dute gaur Berantevillan (Araba), N-124 errepidean, Logroñorako (Espainia) noranzkoan, eta, istripuaren ondorioz, gizonezko bat hil egin da, eta beste bat larri dago. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, furgoneta batek, auto batek eta kamioi batek egin dute talka. Hildakoa autoaren gidaria da.
Istripuaren ondorioz, errepidea itxi behar izan dute bi noranzkoetan, eta trafikoa Miranda de Ebrotik (Espainia) eta AP-68tik desbideratu dute. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198357/oinezko-bat-harrapatu-eta-hil-egin-du-gidari-batek-iruntildeean.htm | Gizartea | Oinezko bat harrapatu eta hil egin du gidari batek Iruñean | Baionako Etorbidean zebra bide bat gurutzatzen ari zen 32 urteko gizonezkoa. Kolpeak 80 metrora jaurti du, Udaltzaingoaren arabera. Gidariari drogen eraginpean gidatzea egotzi diote, besteak beste. | Oinezko bat harrapatu eta hil egin du gidari batek Iruñean. Baionako Etorbidean zebra bide bat gurutzatzen ari zen 32 urteko gizonezkoa. Kolpeak 80 metrora jaurti du, Udaltzaingoaren arabera. Gidariari drogen eraginpean gidatzea egotzi diote, besteak beste. | Gauerdiak pasatxo gertatu da, Iruñeko Baiona Etorbidean, Martin Azpilikueta kalearen parean. 32 urteko gizonezko bat semaforoa duen zebra bide bat gurutzatzen ari zen auto batek harrapatu duenean. Kolpeak 80 metrora jaurti du biktima, Udaltzaingoaren arabera, eta hil egin du.
Ibilgailua ez da gelditu harrapaturiko pertsonari laguntza emateko. Udaltzainek gidaria eta harekin zihoan pertsona bat aurkitu dituzte Arga ibaiaren ondoan, ihes egiten saiatzen ari zirela, udaltzainen arabera. Autoan zihoazen beste bi pertsona ere atxilotu eta identifikatu dituzte.
Gidariak 26 urte ditu, eta lau delitu egotzi dizkiote: giza hilketa arduragabekeria larriarekin, alkoholaren eta drogen eraginpean gidatzea, eta istripu lekutik ihes egitea biktimari laguntza eman gabe. Gaur goizean eramango dute epailearen aurrera. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198359/pedro-sanchezen-aholkulari-nagusiak-euskaraz-egin-du-espainiako-kongresuan.htm | Politika | Pedro Sanchezen aholkulari nagusiak euskaraz egin du Espainiako Kongresuan | Euskaraz hasi aurretik, Ivan Redondo donostiarrak iragarri du adierazpenak «bere erara» egin nahi zituela. Gero, esaldiz esaldi joan da bere hitzak gaztelerara itzultzen. BIDEOA albistearen barruan. | Pedro Sanchezen aholkulari nagusiak euskaraz egin du Espainiako Kongresuan. Euskaraz hasi aurretik, Ivan Redondo donostiarrak iragarri du adierazpenak «bere erara» egin nahi zituela. Gero, esaldiz esaldi joan da bere hitzak gaztelerara itzultzen. BIDEOA albistearen barruan. | Ivan Redondo da Pedro Sanchezen spin doctor delakoa, hau da, haren itzalpean dagoen estratega nagusia. Espainiako gobernuburuaren kabineteko burua da donostiarra, eta, askoren ustez, Sanchez Moncloara eraman zuen operazio politikoaren ideologoa. PSOEko militantea izan gabe, hark finkatzen ditu alderdiaren, edo, behintzat, presidentetzaren estrategia nagusiak.
Espainiako Kongresuan mintzatu zen atzo Redondo, Segurtasun Nazionalaren Batzorde Mistoan. Horretan, eskua luzatu nahi izan die talde politiko guztiei, Espainiak aurre egin behar dien erronkei elkarrekin ekiteko, izurria dela, migrazio krisia dela. Eta euskarari keinu bat egin dio ahalegin horretan.
«Neure modura egin nahi dut», iragarri du, gazteleraz. Eta, orduan, euskaraz hasi da: «Espainia gazte moderno anitz eta dinamiko bat zabaltzen ari da». Ondoren, bere burua gaztelerara itzuli du. «Gure herrialdea Gobernutik eta oposiziotik eraikitzen dela ulertzen duen Espainia», azaldu du gero. «Segurtasun nazionala estatu politika bat da, edozein gobernutatik haratago doa; eta horregatik, horregatik, nire pertsonan, eta baita profesionalki, nire eskua beti luzatuta aurkituko duzue».
Hiru esaldi izan dira, denera, berehalako autoitzulpenarekin. Ondoren, gazteleraz hutsez jarraitu du.
BERRIAk alderdien spin doctor deiturikoen inguruan eginiko erreportaje honetan, Txema Ramirez de la Piscina Komunikazio Zientzietan doktore eta HGH ikertaldeko kideak adierazi zuen Redondok «aura berezi» bat bereganatu duela, «estratega politiko eta komunikatibo perfektuaren» etiketa bat, baina PSOEren barruan denek ez zutela gogoko. «Sanchezen oso apustu pertsonal eta arriskutsu gisa ikusten dute, eta uste dute botere handiegia bereganatu duela», azaldu zuen.
Donostian jaio zen Ivan Redondo Bakaikoa, 1981. urtean. Deustuko Unibertsitatean ikasi zituen humanitateak eta komunikazioa. PPko, Xavier Garcia Albiolentzat eta Antonio Basagoitirentzat hasi zen lanean,eta. 2017tik, Sanchezentzat ari da. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198360/elak-kalte-ordainak-adostu-ditu-eatonekin-fabrika-ixtera-doala.htm | Ekonomia | ELAk kalte ordainak adostu ditu Eatonekin, fabrika ixtera doala | AEBko multinazionalak Derion duen planta itxi, eta 38 langile kaleratuko ditu | ELAk kalte ordainak adostu ditu Eatonekin, fabrika ixtera doala. AEBko multinazionalak Derion duen planta itxi, eta 38 langile kaleratuko ditu | Derioko Eaton konpainiaren fabrikako langileek 62 eguneko greba egin dute, harik eta ELA sindikatuak beharginek jasoko dituzten kalte ordainak adostu dituen arte. Fabrika itxi egingo du multinazionalak, martxoan iragarri bezala. Itxiera hori epaitegietara eraman zuen ELAk, eta esparru horretan egin dute akordioa langileen ordezkaritzak eta zuzendaritzak, beharginek jasoko dutena zehazteko.
Akordio horri esker, 38 langileetatik 25ek aldez aurretiko erretiroa hartuko dute: 55 urtetik gorako adina dutenek, hain zuzen. 63 urte bete arte, beren soldaten %85 eta %90 arteko kopuruak jasoko dituzte. Horrez gain, beste hiru langileri lanpostu berria emango zaie beste lantoki batean, eta beste hamar beharginek urteko 45 eguneko kalte ordainak jasoko dituzte kaleratzeagatik. Gehienezko ordaina 45 soldata izango dira, hau da, 15.000 euro.
ELA sindikatuak esan du akordio gazi-gozoa dela: «Gozoen artean sartu behar dira erresistentzia kutxa, zerbitzu juridiko-teknikoak, eta, beste ezeren aurretik, langileen antolakuntza eta borroka eredugarria. Gazia da itxiera ezin izan dela galarazi». ELAk salatu du euskal erakundeek abandonatu egin dituztela Eatoneko langileak: «Guk industria politikaz hitz egin dugun bitartean, erakundeek bizkarra eman diete langileei». 2016an ere, Eatonek itxiera egiteko beste saio bat egin zuen. Orduan, jarduerak aurrera egitea lortu zuten langileek. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198361/barrionuevoren-arabera-veraren-eta-bien-kasuak-ez-du-zerikusirik-kataluniako-buruzagi-independistenarekin.htm | Mundua | Barrionuevoren arabera Veraren eta bien kasuak ez du zerikusirik Kataluniako buruzagi independistenarekin | Bahiketarengatik zigorturiko eta PPk indultaturiko Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak bere kasua Kataluniako buruzagi independentistenarekin zerikusirik ez duela esan du: «Arrautza bat gaztaina baten pare jartzearen gisako zerbait da». | Barrionuevoren arabera Veraren eta bien kasuak ez du zerikusirik Kataluniako buruzagi independistenarekin. Bahiketarengatik zigorturiko eta PPk indultaturiko Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak bere kasua Kataluniako buruzagi independentistenarekin zerikusirik ez duela esan du: «Arrautza bat gaztaina baten pare jartzearen gisako zerbait da». | Kataluniako preso independentistei indultua ematearen aurka agertu da Espainiako Auzitegi Gorena, eta zenbaiten artean harrabotsa sortu du erabakiak.
Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak eta Rafael Vera Estatuaren Segurtasunerako idazkari ohiak, adibidez, neurri hori Kataluniako prozesu subiranistaren harira kondenatutakoei aplikatzearen aurka daudela esan dute –Segundo Mareyren bahiketagatik zigortu zituzten bi politikariak, eta ondoren indultu partziala eman zieten– . Hain justu ere, Barrionuevo Barne ministro ohiak esan du haien kasua eta buruzagi independentistena «arrautza bat gaztaina baten pare» jartzearen gisako zerbait dela, eta bi kasuek ez duela zerikusirik.
La Vanguardia egunkariari eginiko adierazpenetan, Barne ministro ohiak gogorarazi du bera eta Rafael Vera Segurtasunerako Estatu idazkari ohia Jose Maria Aznarren gobernuak indultatu zituela, eta auzitegiko heren baten baino gehiagoren aurkako botoekin kondenatu zituen aretoak berak «aho batez eskatuta» hartu zela erabaki hori. Barne ministro ohiak nabarmendu duenez, gainera, «pertsona bat bederatzi egunez modu irregularrean atzemateagatik» kondenatu zituzten, eta azpimarratu du «GAL erakundearen erreferentziarik gabe» gertatu zela, «nahiz eta batzuek hori ziurtatu». Vera ere mintzatu da gaiari buruz, eta adierazi du PPk indultu partzial hori eman ziela «ETAren aurkako jardunari buruzko adostasuna haustean egin zuen akatsa zuzentzeko».
Barrionuevoren arabera, bere kasuak ez du inolako antzarik Kataluniako hainbat buruzagi independentista indultatzeko aukeraren testuinguruarekin; izan ere, Gorenaren txostena aurka agertzeaz gain, politikari katalanek ez dutelako aintzat hartzen «legeak berriz ere ez urratzearen konpromisoa». Rafael Vera ere bat dator Barrionuevoren adierazpenekin, eta «desleialtasun konstituzionala» egin izana egotzi die Kataluniako prozesu subiranistaren harira kondenatutako politikari independentistei. Gainera, erantsi du neurri hori ezin dela hartu Espainiako oposizioarekin hitz egin gabe: «PPrekin adostasun batera iristen saiatu behar da, eta hori posible ez bada, neurri hori atzeratu». |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198362/indarkeriak-kaltetutako-bizikidetza-hobetu-nahi-du-jaurlaritzak-datozen-urteetan.htm | Politika | «Indarkeriak kaltetutako bizikidetza» hobetu nahi du Jaurlaritzak datozen urteetan | Udaberri 2024 izeneko plana aurkeztu du, bizikidetza, giza eskubideak eta aniztasuna sustatu nahi dituena | «Indarkeriak kaltetutako bizikidetza» hobetu nahi du Jaurlaritzak datozen urteetan. Udaberri 2024 izeneko plana aurkeztu du, bizikidetza, giza eskubideak eta aniztasuna sustatu nahi dituena | Hainbat urte iraun duen indarkeria ziklo luze baten ostean, Eusko Jaurlaritzaren Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailean uste dute «bizikidetza hobe eta aberatsago bat» lortzea izan behar dela helburu nagusietako bat, betiere giza eskubideak oinarri hartuta eta bere burua askotarikotzat jotzen duen gizarte batean. Horregatik, prestatu duten plan berriaren zirriborroan, bizikidetza, giza eskubideak eta aniztasuna dira ardatzak. Udaberri 2024 da planari jarri dioten izenburua, eta Jaurlaritzak irailerako onartu nahi du, eragileen ekarpenak jaso ostean.
Esan daiteke Udaberri 2024 plana 2013-2016ko Bake eta Bizikidetza Planaren eta 2017-2020rako Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Planaren jarraipena dela. Jonan Fernandez Bakegintza eta Bizikidetzarako idazkari nagusi zelarik onartu ziren horiek. Oraingoaren zirriborroan nabarmentzen da ETAren amaierak «agertoki berria» ireki duela eta datozen urteetarako erronka «bizikidetza desberdinen artean eraikitzea» dela.
Orain arte bezala, biktimei garrantzi handia eman nahi diete bizikidetza sustatzeko politiketan: «biktima guztiak, parekatzerik, konpentsaziorik eta bazterketarik gabe», txostenean agertzen den bezala. «Terrorismoaren biktimen» zein «motibazio politikoko indarkeriaren biktimen» aitortzan urratsak egitea da helburua.
«Iraganari buruzko gogoeta autokritikoa» sustatzea ere xede gisa agertzen da txostenean. Horretarako, Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea onartu nahi dute. Litekeena da Irailean iristea daiteke hori.
Txostenaren arabera, espetxe politika ere «normalizatu» egin behar da bizikidetza sustatuko bada. Sailean uste dute espetxe erakundeen funtzionamenduari buruzko eskumena Espainiako Gobernutik Eusko Jaurlaritzara igaro izanak lagun dezakeela «bakea sendotu eta bizikidetzan aurrera egiteko», planean horren inguruko xehetasunik egin ez duten arren.
Presoak askatzen dituztenean herrietan egin ohi zaizkien harrera ekitaldien inguruan, horrelakoak ez egitearen alde egiten da txostenean, «indarkeriaren kultura politikoaren goratze sinbolikoa eta biktimak berriro biktima bilakatzea» direlakoan.
Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak oso positibotzat jotzen ditu zenbait herritan askotariko eragileen arteko elkarrizketa eta harremanak sustatzeko egin diren esperientziak. Asmoa litzateke herrietan egindako ahalegin hori datozen urteetan maila zabalagoetara eramatea, eta «bizikidetzaren kulturarako bide ematen duten ekinbide eta topaketarako guneak sustatzea».
Giza eskubideak
Giza eskubideen alorrean, txostenean egiten den analisia argia da: nazioartean jotzen duten haizeek, pandemia egoerak eta abarrek adierazten dute ez direla garairik onenak giza eskubideentzat, baina hori «Euskadirentzat aukera aparta» izan daiteke «eskubide horiek babesteko, indartzeko eta bermatzeko».
Bide horretan, garatzen diren politika guztiei «giza eskubideen ikuspegia» ematea, eta bi urtean behingo txostenen bidez egoera etengabe ebaluatzea proposatzen da planean. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198363/baskoniako-hamaika-jokalari-ohi-euroligako-lauko-finalean.htm | Kirola | Baskoniako hamaika jokalari ohi Euroligako Lauko Finalean | Lau talde ariko dira gaurtik Euroliga irabazteko lehian, Kolonian (Alemania). CSKA Moskun Baskonian aritutako lau jokalari daude; Efesen eta Milanen, hiru; eta Bartzelonan, bat. | Baskoniako hamaika jokalari ohi Euroligako Lauko Finalean. Lau talde ariko dira gaurtik Euroliga irabazteko lehian, Kolonian (Alemania). CSKA Moskun Baskonian aritutako lau jokalari daude; Efesen eta Milanen, hiru; eta Bartzelonan, bat. | Baskonia ez da ariko Euroligako Lauko Finalean, Kolonian (Alemania), baina taldeko jokalari izandako ordezkaritza handi bat bai. Gaur dira bi finalerdiak, eta, lau taldeen artean, Baskoniako hamaika jokalari ohi daude. Lau dauzka CSKA Moskuk: Darrun Hilliard, Tornike Xengelia, Johannes Voigtmann eta Michael Eric; hiru ditu Efesek: Shane Larkin, Rodrigue Beaubois eta Tibor Pleiss; beste hiru Milanek: Vladimir Micov, Michael Roll eta Shavon Shields; azkenik, Bartzelonak bakarra dauka: Adam Hanga. Hamabi izango ziren Mike James CSKAtik bidali izan ez balute duela hilabete pasatxo. Hamaika jokalari horiek talde berean jarriz gero, ez litzateke edozein modukoa izango, eta horrek erakusten eta berresten du Baskoniaren inguruan esaten den hau: sekulako begia duela jokalari onak fitxatzeko ia inork ezagutzen ez dituenean.
Hamaika horietako bat, gutxienez, txapeldun izango da denboraldi honetako Euroligan, eta, kasu guztietan, irabazten duenak irabazten duela, lehen aldiz lortuko du Europako garaikur preziatua. Irekia aurreikusten da Lauko Finala, ez baita faborito argirik. Lau taldeak dira oso onak, eta, hori horrela izanik, goi mailako saskibaloiaz gozatzeko aukera dago gaur eta igandean. Finalerdietan, 18:00etan, CSKA eta Efes ariko dira, eta ondoren, 21:00etan, Bartzelona eta Milan. Ligaxkan, lau taldeen artean onena Bartzelona izan zen (1), CSKA (2), Efes (3) eta Milanen (4) aurretik. Hor bada nabarmentzeko datu bat: Top 8an edo kanporaketetan, irabazleak ligaxkako lau talderik onenak izan ziren. Ez da ezusterik, beraz, Lauko Finalean dauden taldeen artean.
Gaurko bi partidetako irabazleek finala jokatuko dute igandean, 20:30ean. Hirugarren eta laugarren postua erabakitzeko partida, berriz, 17:30ean izango da. Ez da zalerik izango Lanxess Arena pabiloian, pandemiagatik. Hain justu, horrexegatik geratu zen iazko Euroliga txapeldunik gabe, lehiaketa bertan behera uztea erabaki zelako. Azkeneko txapelduna CSKA da, duela bi urteko garaipenarekin, hemen, Euskal Herrian, Gasteizen.
Palmaresean, lehengo Europako Kopak Euroliga izena hartu zuenetik (2000-2001 denboraldian), Panathinaikosek eta CSKAk dituzte titulu gehien: lau. Bartzelonak bi dauzka, eta alerik ez Efesek eta Milanek. Italiarrak lehen aldiz sailkatu dira Lauko Finalera. Europako Kopa ere palmaresaren barne sartzen bada, berriz, Real Madrilek dauzka titulu gehien (10). CSKAk zortzi ditu; Milanek, hiru, eta Bartzelonak, bi. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198364/kontseiluarentzat-ulertezina-da-psnk-hizkuntzen-ofizialtasuna-ezartzeko-mozioaren-aurka-bozkatzea.htm | Gizartea | Kontseiluarentzat «ulertezina» da PSNk hizkuntzen ofizialtasuna ezartzeko mozioaren aurka bozkatzea | Espainiako Kongresuak, tartean PSOE ere bai, martxoan onartutako puntuak biltzen zituen mozioaren kontra egin zuen, atzo, Nafarroako Parlamentuan. | Kontseiluarentzat «ulertezina» da PSNk hizkuntzen ofizialtasuna ezartzeko mozioaren aurka bozkatzea. Espainiako Kongresuak, tartean PSOE ere bai, martxoan onartutako puntuak biltzen zituen mozioaren kontra egin zuen, atzo, Nafarroako Parlamentuan. | Hizkuntza gutxituen aldeko eragileek bultzatuta, hizkuntza gutxituak babesteko legez besteko proposamen bat eztabaidatu eta bozkatu zuten, joan den martxoan, Espainiako Kongresuan. Nogara, Iniciativa Pol Asturianu, A Mesa Pola Normalizacion Linguistica, Accio Cultural del Pais Valenciá, Ciemen, Omnium, Plataforma per la Llengua eta Euskalgintzaren Kontseiluak adostutako testua ez zuten osotasunean bozkatu, puntuka baizik, eta zazpi neurritatik hiru onartu zituen ganberak, tartean hizkuntzen ofizialtasunaren aldekoa. PSOEk puntu hori babestu zuen. Madrilen onartutakoak biltzen dituen mozioa eztabaidagai izan zuten, atzo, Nafarroako Parlamentuan, eta PSNk kontra bozkatu zuen. Kontseiluko idazkari nagusi Pau Bilbaok ohar batean nabarmendu du «ulertezina» dela PSNren erabakia. «Oraindik ez dugu ulertzen zer gertatu den testuarekin Madrildik Iruñerako bidean. Atzo Nafarroako Parlamentuan aurkeztutako testua Madrilen onartutakoaren berdin-berdina izan zen».
EH Bilduk, Geroa Baik, Nafarroako Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak sustatu zuten mozioa. «Abstenitzea ere bazuen, baina ezezko biribila ematea erabaki zuen», kritikatu du Kontseiluako idazkari nagusiak. Gogoratu du, bide batez, ez zutela «zalantzarik» pentsatzerakoan testu horiek erkidegoetako parlamentuetara helduz gero «babes bera» jasoko zutela.
Kontseiluarentzat, Madrilen onartutako puntuetako bat «zuzen-zuzenean» lotzen zaio Nafarroako errealitateari. Hau da puntu hori: «Berezko hizkuntzen ofizialtasunerako estatutu- erreformak bultza eta babes ditzala, hizkuntza horiek ofizialak ez badira hitz egiten diren lurraldearen zati batean edo lurralde osoan». «Oso argi geratu zen lurraldearen zati batez ari garenean, besteak beste, Nafarroaz ari garela, eta horrexegatik erabaki genuen testua horrela idaztea. Hartara, Madrilen bozkatu zutenean ere, bazekiten zein ondorio zekarren puntu horrek», adierazi du Bilbaok.
Hizkuntza gutxituen aldeko gizarte eragileek ordua eskatua dute Espainiako Gobernuko Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko Ministroarekin Kongresuak onartutako legez besteko proposamenean jasotakoa nola exekutatuko duen galdetzeko. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198365/ela-ez-dago-industria-planik-eta-balego-ez-litzateke-herrigune-batean-enpresa-bat-berriro-ireki-behar.htm | Ekonomia | ELA: «Ez dago industria planik, eta, balego, ez litzateke herrigune batean enpresa bat berriro ireki behar» | ELA sindikatuak «Arantxa Tapia sailburuaren eta Eusko Jaurlaritzaren jarrera» errefusatu du. Herrigunean fabrika zabaltzea ¨biztanleriaren osasun, ingurumen eta segurtasun irizpide eta araudi guztien aurka baitoa». | ELA: «Ez dago industria planik, eta, balego, ez litzateke herrigune batean enpresa bat berriro ireki behar». ELA sindikatuak «Arantxa Tapia sailburuaren eta Eusko Jaurlaritzaren jarrera» errefusatu du. Herrigunean fabrika zabaltzea ¨biztanleriaren osasun, ingurumen eta segurtasun irizpide eta araudi guztien aurka baitoa». | ELA sindikatuak Azpeitiko Corrugadosen auziari buruzko iritzia jakinarazi du, eta garbi utzi du bat datorrela Azpeitiko Udalaren erabakiarekin. «Ez dago industria planik, eta, halakorik balego ere, ez litzateke herrigune batean enpresa bat berriro ireki behar, hori biztanleriaren osasun, ingurumen eta segurtasun irizpide eta araudi guztien aurka baitoa», esan du sindikatuak, ohar baten bidez.
«Berresten dugu Corrugados Azpeitia lehengo kokalekuan berriro ireki nahi izatea Europako zuzentarauen, EAEko Lurralde Antolamenduko Planen eta Azpeitiko hirigintza-arauen aurka doala», jarraitu du sindikatuak; «onartezina da Arantxa Tapia sailburuak gai horri buruz duen jarrera, are gehiago Ingurumen Saileko titularra dela kontuan hartuta». Tapiaren aurkako salaketa gogorra egin du sindikatuak, bere saila alderdikeriaz kudeatzen duela esanez… «Bere eginkizunen kontura borroka politiko alderdikoi bat egiteak gogoeta eginarazi beharko luke Ingurumen ardura izateko duen egokitasunari buruz». Tapìaren kudeaketaren egokitasuna jarri du mahai gainean, finean, ELAk: «Zaldibarko zabortegia, fracking-a edo errausketa bezalako gai larrien aurrean izan beharreko jokabidea eta jarrera aipatu behar dira».
Baina, edonola ere, ordezkaritzarik handiena duen sindikatuak oso argi dauka Azpeitiko Corrugadosen zer gertatzen ari den: «Tapia sailburua eta bere Jaurlaritza Corrugados Azpeitiaren kasua kanpaina politiko gisa erabiltzen ari dira Jaurlaritzaren industria eta ingurumen-politika zorigaiztokoa ezkutatzeko». Azken hilabeteetan egon diren lan gatazkak ere ez ditu ahaztu ELAk, eta horietan nola jokatu duen Tapiak: «Enpleguaren aitzindari gisa agertu nahi du, Aernnovan, ITP-n, Alestisen, H&M-n eta Tubacexen aurrez aurre ditugun milaka kaleratzeen aurrean ezer ez duela egiten ezkutatzeko».
Jaurlaritza eta Trukutxo
Azpeitiko Corrugadosi dagokionez, ELAk gogorarazi du Gasteizko Gobernuak badakiela enpresako labeen jarduera hirigunetik gertu egotearekin bateraezina dela, eta 2009an erabaki zuela «Trukutxo siderurgia jarduerarako lurzoru egokitzat jotzea». 2013an, lantegia oraindik martxan zegoela, EH Bilduk eta EAJk Corrugadosen jarduera utzi behar zela erabaki zuten. «Ordutik, instalazioak, inolako jarduerarik gabe, hondatu baino ez dira egin. 2021a iritsi da, eta, pandemia betean, etorkizuna bizitza eta ingurumena errespetatzen dituzten proiektuetatik igarotzen dela dioen mundu mailako adostasuna dagoen bitartean, enpresaren jabe berriek, Cristian Layk, jarduerari berriz ekiteko asmoa azaldu dute».
Proiektu berriaren «titular bakarra» ezagutu dela uste du ELAk, gobernuak eta aldundiak «etengabe» aipatu ei dutena: «50 milioiko inbertsioa eta 700 lanpostu berri». ELAk ez du proiektu berriari buruzko informaziorik izan. «Proiektu baten seriotasuna diskrezioz eta gardentasunez lan egiteko gaitasunaren arabera neurtzen da, argudioen bidez konbentzituz. Ez da horrelakorik gertatu». Sindikatuak dio Miguel Angel Leal Cristian Layko kontseilari delegatuak bakarrik adierazi duela «lantegia irekitzeko asmoa» badela. Industria planaren xehetasunen inguruan, berriz, gogorarazi du Tapia sailburuak esan zuela «atariko fase batean» zegoela proiektua, eta «bideragarritasun plan bat administrazio laguntza eskatzen denean» enkargatzen dela. »Prozesua oraindik ez zegoen garai horretan esana dauka».
Beraz, sindikatuaren ustez, adierazpen horiek adierazten dute ez dagoela landutako proiekturik. «Nolanahi ere, ELAk espero du inbertsio horren zati bat Lasaoko lantegira iristea; izan ere, dagoeneko eregulazio garrantzitsu bat jasan du, eta industria plan bat behar du». Horrez gain, sindikatuak gogorarazi du Cristian Layk proiektua bertan behera utziko zuela iragarri zuenean Tapiak «ezinegona, tristura eta sargoria» adierazi zuela.
Sailburuak esan du Azpeitiko Udala «aberats berria» zela, eta alkateari «egia osoa ez esatea» eta «informazioa ezkutatzea» leporatu dio egunotan. »Jarduera hori ez dagokio Jaurlaritzako sailburu bati». Hori guztia ikusita, ELAk «Tapia eta Eusko Jaurlaritzaren jarrera errefusatu» du. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198366/alemaniak-ofizialki-aitortu-du-bere-armadak-namibian-egin-zuena-genozidioa-izan-zela.htm | Mundua | Alemaniak ofizialki aitortu du bere armadak Namibian egin zuena genozidioa izan zela | Herero eta Nama etnietako milaka pertsona hil zituen armada inperialak XX. mendearen hasieran. Alemaniak barkamena eskatuko du, baina biktimen ondorengoei ez die kalte ordainik emango; 1.100 milio euroko garapen programa bat finantzatuko du. | Alemaniak ofizialki aitortu du bere armadak Namibian egin zuena genozidioa izan zela. Herero eta Nama etnietako milaka pertsona hil zituen armada inperialak XX. mendearen hasieran. Alemaniak barkamena eskatuko du, baina biktimen ondorengoei ez die kalte ordainik emango; 1.100 milio euroko garapen programa bat finantzatuko du. | Alemaniako Gobernuak lehen aldiz aitortu du ofizialki herero eta nama etniak suntsitu egin zituela XX. mendearen hasieran, Namibian. «Genozidio» hitza erabili du Heiko Maas Atzerri ministroak. «Gizatalde baten suntsiketa sistematiko eta berariazkoa, erlijio-, arraza- edo politika-arrazoiengatik egiten dena», dio Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuak genozidioa zer den azaltzean. Bost urteko lan baten ondorio da aitortza.
Ehun urte baino gehiago pasatu badira ere, Namibian zauriak irekita daude. Namibiako lurralde horiek garai horretan Hego Mendebaldeko Afrika Alemaniarra ziren, Alemaniaren kolonia bat. XX. mendeko lehen genozidioa izan zen herero eta namen kontra 1904. eta 1908. urteen artean gertatu zena. Alemaniako Inperioko soldatuek 65.000 herero (80.000 ziren guztira) eta 10.000 nama inguru (20.000 ziren) hil zituzten bost urte horietan matxinadei aurre egiteko, eta beste milaka asko kontzentrazio esparruetan sartu zituzten edo basamortuan hil arte ibiltzera behartu zituzten.
Herero eta nama horien ondorengoek ez dute inoiz ahaztu gertatutakoa. AEBetako epaitegietara jo izan dute, baina ez dute aldeko ebazpenik jaso. Alemaniak duela bost urtera arte saihestu egin du ofizialki barkamena eskatzea, hildakoen ondorengoei kalte ordainik ordaindu behar ez izateko. Duela bi urte, ordea, Gerd Mueller Alemaniako Garapen ministroak aitortu zuen genozidioa izan zela hura, eta bide bat ireki zuen. Urte berean, uztailean, Daniel Gunther Parlamentuko presidenteak ere esan zuen hura genozidioa izan zela. Orain, aitortza ofiziala iritsi da.
«Pozik eta eskertuta nago gure historia komunaren atalik ilunenetako baten gainean akordio batera iritsi ahal izan dugulako», esan du Maasek, gaur egin duten ekitaldian. Akordioaren ataletako bat da, hain zuzen, herero eta namen kontrakoa genozidioa izan zela aitortzea. «Alemaniaren erantzukizun historiko eta morala ikusirik, barkamena eskatuko diegu Namibiari eta biktimen ondorengoei», iragarri du gero. Bere hitzetan, bi aitortza horiek urrats garrantzitsu bat dira, baina onartu du benetako adiskidetzea ezingo dutela dekretuz ezarri.
Kalte ordainik ez
Herero eta namen ordezkariek biktimen ondorengoei kalte ordaina emateko eskatzen zioten Alemaniari, baina Berlinek uko egin dio beti aukera horri, eta, azkenean, ez du egingo, genozidioa eta erantzukizuna aitortuta ere. Akordioan adostu dutenaren arabera, 1.100 milioi euroko garapen programa bat finantzatuko du Namibian.
Hereroak eta namak bizi ziren lurraldeak sekula ez zion buelta eman bost urte horietan gertatu zenari. Hereroak bizi ziren lurralde horri Hereroland esaten zioten kolonizatzaileek aurretik. Alemaniak 1884an ezarri zuen ofizialki bere kolonia han. Alemaniarrek lurrak eta ganadua bereganatu zituzten, eta hereroak eta namak esklabo gisa hartu zituzten. Hereroak eta namak horren kontra altxatu ziren, eta Alemaniak inperioko armada bidali zuen matxinadari aurre egiteko. Guztira 20.000 soldadu bidali zituen Alemaniak eskualde horretara.
Alemaniak ez zuen gerran garaipena erabakigarria lortu, eta, ondorioz, gizonezko guztiak fusilatzea agindu zuen. Emakumeak eta haurrak bota egin zituzten. Lothar von Trota jeneralak hala erabaki zuen: «Herero nazioak herrialdea utzi behar du, eta, egiten ez badu, indarrez behartuko dugu. Alemaniako lurraldean dagoen herero oro, armak izan edo ez, ganaduarekin edo gabe, fusilatu egingo dugu. Emakume eta haurrei ez zaie utziko lurraldean geratzen, eta bota egingo ditugu bat egin dezaten euren herriarekin [Botswuanan ere bizi ziren etnia horiek, Erresuma Batuaren menpeko Bechuanalandia Protektoratuan], edo hil egingo ditugu. Hauek dira Herero nazioari zuzenduko dizkiodan azken hitzak».
Kalahari basamortura bota zituzten hereroak eta namak. Askoren gorpuak 25 metroko zuloen inguruan aurkitu zituzten; ur bila, egarriz hil ziren. Gainera, beren lurretan zeuden putzuak pozoitu egin zituzten. 1904. eta 1908. urteen artean, kontzentrazio esparru bat ere sortu zuen Alemaniak hereroak eta namak biltzeko. Hainbaten ustez, historiako lehen kontzentrazio esparrua izan zen: Shark Island. Nora zihoazen jakin gabe eraman zituzten hereroak eta namak, eta ikertzaile alemaniarrek esperimentuak egin zituzten haiekin, azpiko arraza bat zirela frogatu nahian. Nazioartean kexak izan baziren ere, Alemaniako Gobernuak argudiatzen zuen Genevako Lehen Konbentzioak ez zituztela etnia horietako pertsonak babesten, ez zirelako gizakiak,«azpi-gizakiak baizik». |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198367/iruneko-castillo-de-javier-hotelean-langile-bat-sei-urtez-esplotatu-izana-salatu-du-labek.htm | Ekonomia | Iruñeko Castillo de Javier hotelean langile bat sei urtez esplotatu izana salatu du LABek | Aurreko astean, Nafarroako Probintzia Auzitegiak 9 hilabeteko espetxe zigorra eta 3.000 euroko kalte ordaina ezarri dio hotelaren jabeari, langileen eskubidearen aurkako delituagatik. | Iruñeko Castillo de Javier hotelean langile bat sei urtez esplotatu izana salatu du LABek. Aurreko astean, Nafarroako Probintzia Auzitegiak 9 hilabeteko espetxe zigorra eta 3.000 euroko kalte ordaina ezarri dio hotelaren jabeari, langileen eskubidearen aurkako delituagatik. | «Ez da Iruñean izango den kasu bakarra, ezta Euskal Herrian ere». Lan esplotazioaren aurpegirik gordinena salatu du gaur eguerdian LABek, Iruñeko San Nikolas kaleko Hotel de Javier hotelaren parean. Bertan, Bulgariatik etorritako emakume migrante bat izan zuten sei urtez lanaldi bikoitzarekin, ordu estrarik ordaindu gabe eta aireztatu gabeko biltegi txiki batean lo egitera behartuz.
Aurreko astean epai irmoa atera zuen Nafarroako Probintzia auzitegiak, eta Juan Carlos Cipres jabeari bederatzi hilabeteko espetxe zigorra eta 3.000 euroko kalte ordaina ezarri zion. NIeves Cipres Derecha Navarra y Española eskuin muturreko taldeko buruzagiaren anaia da. Izaskun Juarez LABeko Iruñerriko arduradunaren hitzetan, zigor arina da hori, eta, beste hainbat negozio dituenez, Cipresi «merkeago ateratzen zaio langileak esplotatzen jarraitzea hori egiteari uztea baino».
LABek gaur egindako elkarretaratzean epaiaren, edukia gaitzetsi du, ez direlako aintzat hartu biktimaren genero eta etorkin izaera. Langilearen eskubidearen aurkako zapalkuntza egon zela onartu arren, «irrigarria» deritzo ezarritako zigorrari, «Jabeak beti pertsona migranteak kontratatzen ditu, eta ez da kasualitatea ia inork ez duela hainbeste denbora irauten. Pepak ia zazpi urte eman zituen lanean bertan, baldintza horietan, familia bat duelako bertan, eta haiei dirua bidaltzeko», azaldu du Izaskun Juarez LABeko Iruñerriko arduradunak.
Langile migrante hori 2008tik 2015era bitartean egon zen hotel horretan —azpian, izen bereko taberna dago, baina bertan kartel bat paratu dute zehaztuz ez dutela zerikusirik hotelarekin—. Berez, astelehenetik ostiralerako kontratua zuen, baina baldintzak ez ziren betetzen, astelehenetik igandera egiten baitzuen lan, egunez zein gauez. «Lanaldi bikoitzarekin zegoen, biltegi ziztrin batean egiten zuen lo, eta arroparekin lo egitera behartuta zegoen gauean zetozen bezeroei atea irekitzeko eta harrera egiteko. Ez zuen komunik; ez zuen leihatilarik», azaldu du Izaskun Juarezek. Gainera, lan istripu bat izan zuen produktu kimikoen intoxikazioagatik, eta ez zuten mutualitatera eraman.
Juarezek azaldu duenez, langile migrante izanik, ez zekien gazteleraz, eta horrek bide eman dio Juan Carlos Cipresi langile hori sei urtez esplotatzeko. Enpresa txikia izanik, ez dago ordezkaritza sindikalik, eta berekin batera lan egiten zuen eta enpresaburuaren «aliatu» zen herrikide bat zuen itzultzaile bakar. «Hark aipatzen zion hemen normala zela baldintza horietan lan egitea», kritikatu du Juarezek.
Lankideen elkartasuna
Egoera aldatu zen beste langile migranteek babesa eman, eta ahalduntze prozesu bati ekin zionean langileak: «Haien kontakizuna eta laguntza funtsezkoak izan dira esplotatzaile hau agerian uzteko eta Pepa jasaten ari zen bakartzea hausteko». Laguntza horri esker, 2014an, lan istripua izan zuenean, sindikatura jo zuen, eta LABek salaketa aurkeztu zuen ezbeharra aitortua izan ez zitzaiolako. Arlo zibiletik jo zuten orduan.
Juarezek nabarmendu du une horretan langilearen aurkako jazarpena handitu zuela enpresaburuak: «Saiakera ugari egin zituen jabeak Pepak lana bere kabuz utz zezan esku bat aurretik eta bestea atzetik zuela, ezer kobratu gabe»,
2016an, langileak langileen eskubidearen aurkako delitua egotzita, auzibideak zigor arlotik jo zuen, eta bost urte iraun du. Juarezen arabera, botere judizialek eta administratiboek «beste aldera» begiratu dute. 2017an, pikete feminista batek egoera salatu zuen, eta, bere esanetan, lan ikuskaritzak bazuen langilearen egoeraren berri. Ikuskaritzak hiru zigor espediente ireki dizkio Cipresi langile horren kasuagatik, LABek duen informazioaren arabera. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198368/ebren-zorpetzeari-baiezkoa-eman-diote-27-kideek.htm | Ekonomia | EBren zorpetzeari baiezkoa eman diote 27 kideek | Next Generation funtsaren zati bat modu horretan finantzatuko da. Bruselaren asmoa da herrialdeentzako lehen ordainketak uztailean egitea. Nekazaritza Politika Bateratuari buruzko akordioa atzeratu dute. | EBren zorpetzeari baiezkoa eman diote 27 kideek. Next Generation funtsaren zati bat modu horretan finantzatuko da. Bruselaren asmoa da herrialdeentzako lehen ordainketak uztailean egitea. Nekazaritza Politika Bateratuari buruzko akordioa atzeratu dute. | Europako Batasunak Next Generation EU funtsa finantzatzeko azken urratsa egin du, Austriako eta Poloniako parlamentuek zorpetze plana berretsi ondoren –bi herrialde horien babesa baino ez zen falta–. Horri esker, Bruselak merkatuetara jo dezake 800.000 milioi euro lortzeko Next Generation-en parte bat finantzatzeko. Erabakiak bidea erraztu du ekonomiaren susperraldirako funtsa berehala abian jartzeko, zorraren lehen jaulkipenak ekainean eginda, aurreikusitakoa baino lehen.
Hala iragarri du Johannes Hahn Aurrekontu komisarioak. «Maiatzean geratzen diren urratsak amaitu ahal izatea espero dut, eta, horri esker, susperraldi funtsa martxan jarri ahal izango genuke, eta ekainean kapital merkatuetan emisioak hasi», esan du Twitter sare sozialean.
Hahnek aipatzen dituen izapideak gainditu ondoren, Batasunak plan finantzaketaren parte bat eskuratu ahal izango du bonuak jaulkita –bestea estatuek jarriko dute–, eta, gero, baliabide horiek gobernuei transferituko dizkie, mailegu gisa.
Bruselaren asmoa da herrialdeentzako lehen ordainketak uztailean egitea, eta gainerakoak sei hilean behin egingo lirateke, mugarri eta xede jakin batzuk bete ondoren. Funtsak jasotzeko, estatuek erreforma eta inbertsio planak bidali dizkiete Bruselako agintariei, eta Europar Batzordeak eta estatu kideen oniritzia jaso behar dute oraindik. Gutxienez hiru hilabete dituzte horretarako, baina Bruselak epea murriztu nahi du.
Estatu kide guztien babesarekin, Next Generation plana abian jartzeko mugarri bat gainditu da. Bidea, dena den, ez da arraza izan. Alemaniako Auzitegi Konstituzionalak Berlinen sinadura eteteko agindua eman zuen, plana finantzatzeko moduaren legezkotasuna egiaztatu arte, eta Finlandiako, Poloniako, Herbeheretako, Austriako eta Hungariako parlamentuek ere agertu dituzte zalantzak.
Nekazaritza politikan, akordiorik ez
Europako Batasuneko gobernuak eta Europako Parlamentua ez dira ados jarri Nekazaritza Politika Bateratuaren erreformari buruz, lau eguneko elkarrizketen ostean. Nekazaritza ekologikoaren planetara bideratu beharko den dirua izaten ari da traba nagusia. Ekainean saiatuko dira berriro.
2023tik 2027ra indarrean izango den Nekazaritza Politika Bateratuari buruzko akordioa ixteko azken proposamen bat egin zuen ostegunean Europar Batzordeak: nekazaritza ekologikorako laguntzak beste %5 handitzea eskaini zuen; aurreko lau urteko planean baino %25 handiagoa izango litzateke kopuru hori. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198369/botoen-95-eskuratu-ditu-al-assadek.htm | Mundua | Botoen %95 eskuratu ditu Al-Assadek | Bere laugarren eta azken legealdiari ekingo dio presidenteak, beste bi hautagaiei aise irabazi ostean. EBk salatu du bozek ez dituztela «irizpide demokratikoak» bete. Moskuk, berriz, Siriako barne gaietan esku ez hartzeko exijitu dio Bruselari. | Botoen %95 eskuratu ditu Al-Assadek. Bere laugarren eta azken legealdiari ekingo dio presidenteak, beste bi hautagaiei aise irabazi ostean. EBk salatu du bozek ez dituztela «irizpide demokratikoak» bete. Moskuk, berriz, Siriako barne gaietan esku ez hartzeko exijitu dio Bruselari. | Baxar al-Assadek botoen %95 eskuratu ditu Siriako presidentetzarako hauteskundeetan, eta bere azken legealdia behar lukeena hasiko du. «Hauteskunde prozesuaren amaieran, eta lan fase berri baten hasieran, siriar guztiei eskerrak eman nahi dizkiet euren abertzaletasunagatik eta hauteskunde hauek izan duten parte hartze nabarmenagatik», adierazi du hautatu berritan. Izan ere, atzerrian dauden siriarrei hainbat herrialdetan ezarritako bozkatzeko debekuak eta Siriako hainbat puntutan hauteslekuak jartzeko arazoak medio, botoa ematera deituta zeuden hemezortzi milioi herritarretatik hamalau milioi baino gehiagok hartu dute parte.
Damaskoren menpe dauden lurraldeetan —Siriako %80 inguru— eta atzerrian emaniko botoak zenbatuta, Al-Assadek hamahiru milioi baino gehiago jaso ditu; Mahmud Merei oposizioko kideak, 470.000 inguru; eta Abdullah Salum Abdullah Parlamenturako ministrorde ohiak, ia 214.000. Parte hartze handia, beraz, hauteskunde batzordearen esanetan, herrialdeko iparraldeko hainbat eremutan hauteslekurik jarri ez zen arren. Ipar-mendebaldeko Idlib probintzia Turkiaren babespeko talde jihadistek kontrolatzen dute. Ipar-ekialdea, berriz, kurduek kontrolatzen dute, eta haiek uko egin diote parte hartzeari, Damaskori elkarrizketarako deia egitearekin batera. Dena den, Siriako Parlamentuko presidente Hammuda Sabbaghen esanetan, siriarren nahia bete da: «Hau da jendearen nahia, eta ezer ez dago horren gainetik. Jainkoaren nahia da herritarrek botoa emateko askatasuna izan eta herrien eraikuntzarako bidea zehaztea».
Garaipen horrekin, Al-Assadek bere laugarren legealdia hasiko du, «Siriaren etorkizuna eraikitzeko esperantza sendotzeko» asmoz. Presidentea haren aita Hafez al-Assaden heriotzarekin iritsi zen boterera, 2000n. Urte hartan eta 2007an, orduko hautaketa sistema medio, erreferendum bidez onartu zuten herritarrek haren lidergoa. 2011ko matxinadaren eta ondorengo gerraren eraginez, ordea, gobernuak herrialdeko Konstituzioan hainbat aldaketa egin zituen. Horietako bat da presidentea hautatzeko prozesua aldatzea, hainbat hautagairi emanez aurkezteko aukera. Modu horretan eginiko lehen bozetan, 2014an, botoen %88 eskuratu zituen Al-Assadek.
Presidentetzarako hauteskundeen sistema berria oso kritikatua izan da oposizioko kideen aldetik. Besteak beste, aurkezteko ezinbestekoa da azken hamar urteetan Sirian bizi izana, gerraren ondorioz oposizioko kide esanguratsu ugarik egin ez dutena; baita Siriako Parlamentuko gutxienez 35 diputaturen babesa lortzea ere. Iazko legebiltzarrerako bozen ostean, Al-Assaden Baath alderdiak 167 eserleku ditu, eta harekin batera gobernuko Fronte Progresista Nazionala osatzen duten gainerako alderdiek, beste hamar. Horiez gain, beste 67 parlamentari independente daude.
Oposizioa, aurka
NBE Nazio Batuen Erakundea bereizi egin da bozetatik, hura 2015etik sustatzen ari den bake prozesuarekin bat egiten ez dutelakoan. Siriako Gobernua eta atzerrian den oposizioa Genevan ari dira negoziatzen azken urteetan, Konstituzio berri bat eratu eta «hauteskunde askeak» egiteko helburuarekin. SOC Siriako Oposizioko Koalizioak, mahai hartan eserita dagoenak, «iruzurtzat» ditu bozak, eta haien «balio legal, politiko eta legitimo eza» salatu.
Hauteskunde egunaren aurretik, EB Europako Batasuneko gobernuk eta Etxe Zuriak ere adierazi zuten ez zituztela emaitzak onartuko, eta hala berretsi dute emaitzen berri izan ostean ere. EBko diplomaziaburu Josep Borrellek esan du gatazkari konponbide bat ematearen aurka doazela, eta ez dituztela «irizpide demokratikoak» bete. Jarrera hori gogor kritikatu du Moskuk, eta Errusiako Atzerri Ministerioak azaldu du «ekintza baldar bat» dela: «Siriako barne gaietan esku hartu eta herrialdea ezegonkortzeko saiakera bat da».
Gatazka armatua herrialdearen iparraldeko eremuetara mugatuta dagoela, egoera ekonomiko larriari, nazioarteko zigor ekonomikoei eta azken urteetako hondamendiari aurre egitea dira Siriaren helburu nagusiak. NBEren arabera, siriarren %80 pobreziaren atalasetik behera bizi dira, eta 11 milioi lagunek laguntza humanitarioa behar dute. Une honetan, 6,2 milioi desplazatu daude herrialde barruan, eta ia beste horrenbeste errefuxiatu inguruko herrialdeetan. Egoera horri aurre egiteaz gain, hauteskundeetan lortutako garaipenarekin, Ekialde Hurbileko hainbat herrialderekin eta Arabiar Ligarekin harremanak hobetzeko asmoa du Al-Assadek. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198370/beste-bi-euskal-preso-gerturatuko-dituzte.htm | Politika | Beste bi euskal preso gerturatuko dituzte | Jon Rubenach Leongo kartzelan dago, eta El Duesora hurbilduko dute. Asier Borrero ere Kantabriako kartzelara eramango dute, Dueñastik. | Beste bi euskal preso gerturatuko dituzte. Jon Rubenach Leongo kartzelan dago, eta El Duesora hurbilduko dute. Asier Borrero ere Kantabriako kartzelara eramango dute, Dueñastik. | Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak erabaki du beste bi euskal preso Euskal Herritik gertuago dagoen presondegi batera hurbiltzea. Jon Rubenach da horietako bat; Leongo kartzelan dago, 370 kilometrora, eta El Duesora gerturatuko dute, 170 kilometrora.
Rubenach 2019ko apirilaren 16an espetxeratu zuten, 30 urteko zigorra betetzeko, eta zigorraren hiru laurdenak 2040ko azaroan beteko ditu. Mansillako kartzelako Tratamendu Batzordeak proposatu du lehen gradutik bigarrenera igarotzea.
Bestalde, Asier Borrero ere gerturatuko dute; Dueñasko kartzelan dago, 310 kilometrora, eta El Duesora eramango dute hura ere. 2019ko otsailaren 25etik dago kartzelan, behin-behinean. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198371/noaingo-batailari-musika-jarri-diote-500-urteurrena-dela-eta.htm | Kultura | Noaingo Batailari musika jarri diote, 500. urteurrena dela eta | Tafallako Rotten XIII taldeak Noain abestia estreinatu du gaur, eta bideo batekin aurkeztu du, Nafarroa Berriz Altxa ekimenarekin elkarlanean. | Noaingo Batailari musika jarri diote, 500. urteurrena dela eta. Tafallako Rotten XIII taldeak Noain abestia estreinatu du gaur, eta bideo batekin aurkeztu du, Nafarroa Berriz Altxa ekimenarekin elkarlanean. | Ekainaren 30ean, 500 urte beteko dira Noaingo guduan (Nafarroa) Nafarroako tropek erresuma berreskuratzeko azkeneko saioa egin zutenetik. Horren harira, eta datorren urtean Amaiurko gazteluko (Nafarroa) setioaren mende erdia beteko dela-eta, Nafarroa Berriz Altxa herri ekimena aurkeztu zuten apirilean. Ekimenarekin lankidetzan, Noaingo batailaren inguruko kantu bat sortu du orain Tafallako Rotten XIII taldeak, eta gaur estreinatu du, bideo baten bidez.
Ahanzturaren lurrak irauli nahi eta ezin. Arbasoen senaren legez berriz ekin. Haiengatik, sortu edo hil. Deika dugu geroa, altxatu Nafarroa! altxatu Nafarroa!
Hala abesten dute Noain kantuan. Endika Irisok, David Uriartek, Patxi Uriartek, Amaiur Esparzak eta Irati Palaciosek osatzen dute taldea.
Nafarrek 1521eko ekainaren 30ean egin zioten aurre Gaztelaren mendeko tropei, Getzen. Nafarroako Erresuma berreskuratzeko eginiko hiru saioetatik azkena izan zen.
Gertaera haien urteurrena ez da oihartzunik gabe pasatuko. Apirilean aurkeztu zuten Nafarroa Berriz Altxa ekinbidea, Iruñeko Ziudadelan. Leku hura aukeratu zuten, konkistatzaileek «Iruñea menderatu eta kontrolpean mantentzeko» eraiki zutelako gotorlekua. Ekainaren 19an manifestazioa egingo dute, Iruñean.
«Konkistatu gintuzten arren, ez gaituzte guztiz menderatu», adierazi zuten Amagoia Susperregi eta Joseba Compains bozeramaileek, eta burujabetzaren alde mobilizatzera deitu zuten: «Ez dugu eskumenik gure arazoak hemen kudeatzeko, eta Madrilgo aginte bakarraren menpe bizi gara». |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198372/zubietan-industria-hondakinak-erretzearen-aurkako-helegitea-jarriko-du-usurbilek.htm | Gizartea | Zubietan industria hondakinak erretzearen aurkako helegitea jarriko du Usurbilek | Jaurlaritzak egindako ingurumen baimen bateratuaren aldaketari jarritako helegitea onartu ezean, epaitegira joko du udalak | Zubietan industria hondakinak erretzearen aurkako helegitea jarriko du Usurbilek. Jaurlaritzak egindako ingurumen baimen bateratuaren aldaketari jarritako helegitea onartu ezean, epaitegira joko du udalak | Eusko Jaurlaritzak otsailean jakinarazi zuen argi berdea eman ziola Zubietako erraustegiaren ingurumen baimen bateratua aldatzeko proposamenari, eta, era horretan, industria hondakinak ere errausteko baimena izango zuela. Usurbilgo Udalak gaur jakinarazi du helegitea jarriko duela erabaki horren aurka, eta, aintzat hartu ezean, epaitegira joko duela.
Usurbilek (Gipuzkoa) Jaurlaritzari eskatu dio alde interesdun gisa har dezala udala, eta hala dela aitortu du gobernuak. Horrekin batera, espedientearen zati bat ere igorri diote udalari. Zubietako erraustegia Donostiako udalerrian bada ere, bi kilometro baino gutxiagoko distantziara du Usurbilgo hirigunea. Bertako udalak Jaime Dorentes ingurumen zuzenbidean aditu eta abokatua kontratatu du prozedura aurrera eraman dezan. Aditu horren arabera, Jaurlaritzak hartutako erabaki hori ez dago behar beste arrazoituta. «Ez du arrazoi bakar bat ere ematen aldaketa ez funtsezkotzat jotzeko», iritzi dio udalak.
Izan ere, aldaketa funtsezkoa delakoan da udala, besteak beste, isuriak handituko direlako, eta sustantzia kutsatzaile gehiago sortuko direlako. «Kasu honetan ez dago dudarik horretaz ari garela, izan ere, jatorri industriala duten hondakinak erraustu nahi dira, eta batzuk, gainera, hondakin arriskutsuak dira», nabarmendu du Agurtzane Solaberrieta alkateak. Horrek denak ingurumenean eta herritarren osasunean duen «eragin negatiboa» aipatu du udalak, eta, gainera, gaitzetsi du CO2 isurketak nabarmen handitzea ekarriko duela: adibidez, sortuko diren sustantzia berri horietako batzuk minbizia eragileak direla nabarmendu du. Halaber, gogorarazi du Zubietakoa hondakin ez-arriskutsuak errausteko instalazioa dela, eta, beraz, aldaketa funtsezko bihurtzen duela erabakiak.
Azkenik, udalak uste du GHKk eta erraustegiak udal edo hiri hondakinak kudeatzeko dutela eskumena, ez industria hondakinak kudeatzekoa, haiek arlo pribatukoak baitira, eta, beraz, industriei eurei dagokie kudeatzea.
Solaberrietak salatu duenez, Arantxa Tapia sailburuak egindako adierazpenen bidez jakin du udalak Zubietako erraustegian hondakin industrialak kudeatzeko erabakia. Zaldibarko zabortegiaren auziarekin lotu du: «Bistan da Zaldibarko zabortegiaren hondamendiak eragindako egoeraren ondorioz hartu dela erabaki hau». |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198373/teresa-catalan-konpositoreak-jasoko-du-vianako-printzea-saria.htm | Kultura | Teresa Catalan konpositoreak jasoko du Vianako Printzea saria | Nafarroako musikaren historiaren «erreferenteetako bat» izateagatik emango diote saria. Arte Talentua Sustatzeko saria, berriz, Martxel Rodriguezek jasoko du. | Teresa Catalan konpositoreak jasoko du Vianako Printzea saria. Nafarroako musikaren historiaren «erreferenteetako bat» izateagatik emango diote saria. Arte Talentua Sustatzeko saria, berriz, Martxel Rodriguezek jasoko du. | Kulturaren eta Artearen Nafarroako Kontseiluak erabaki du Teresa Catalan Sanchez (Iruñea, 1951) musikari eta konpositoreak jaso dezala 2021eko Kulturaren Vianako Printzea saria. Gaur egindako agerraldian, Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilariak adierazi du Catalan nazioartean aitortza duen konpositorea dela, eta irakaskuntza eta ikerketa lanetan ere nabarmendu dela. BERRIA-k elkarrizketa zabala egin zion duela urtebete.
Kulturaren eta Artearen Nafarroako Kontseiluko Tomas Marcok proposatu zuen Catalan, eta hark ere parte hartu du gaurko agerraldian. Catalanen «musika trebakuntza zabala» txalotu du, eta gogorarazi du musikari lotutako ikastaro, topaketa eta jaialdi ugari zuzendu dituela bere ibilbidean, eta hainbat musikari eta erakunderen enkarguak jaso dituela, besteak beste.
Catalanek Iruñeko Pablo Sarasate kontserbatorioan ikasi zuen, Pilar Baiona, Luis Morondo, Juan Eraso, Luis Taberna eta Fernando Remacharekin, eta piano jotzaile gisa bere buruari galderak egiten hasi zitzaiolako erabaki zuen konposizioa ikastea. Konplexua zen aurrean zuen bidea, ordea: lana bere horretan konplexua zelako, baina baita gizartearengatik ere, orduan apenas zelako emakume musikagilerik Nafarroan. Haren aurretik, Emiliana Zubeldia eredu esanguratsua izan zen, baina garai hartan ez zen ezaguna. Horregatik, Catalanek aldarrikatu izan du berez asko izan direla, baina isildu egin dituztela.
Sienan (Italia) ere ikasi zuen, eta Europako hainbat hiritan osatu zuen formakuntza. Lehenago, 1985ean konpositoreen Iruñeko Taldearen sortzaileetako bat izan zen, eta Jakiundeko eta Nafarroako Kultura Kontseiluko kide ere izan da, besteak beste.
Ibilbide luzea egin du musikagile gisa. Pianorako soloak, ganberako kontzertuak eta orkestra sinfonikorako lanak konposatu ditu, eta haren sormen lanak mundu osoko jaialdi esanguratsuetan programatu dituzte. Konposizioa irakaskuntzarekin uztartu du, bi premisa oinarri hartuta: ezinbestekoa dela kultura ezagutza gisa hartzea, eta ezagutzaren transmisioa ezagutza bezain garrantzitsua dela. Musika bizia aldarrikatu ohi du, eta musika eta entretenimendua gauza ezberdinak direla ohartarazi.
Sari ugari lortu ditu sorkuntza eta interpretazioagatik; besteak beste, 2017an Espainiako Musikaren Sari Nazionala jaso zuen, eta sari hori jaso zuen hirugarren emakumea izan zen.
Ekitaldia, ekainaren 19an
Nafarroako Gobernuak foru dekretu bidez berretsi beharko du orain erabakia. Saria emateko ekitaldia ekainaren 19an izango da, Erriberrin, eta Maria Txibite Nafarroako presidenteak emango dio saria Catalani. Nafarroako Gobernuak 1990az geroztik antolatu du saria, urtero, etenik gabe, eta aurtengoa 32.a da. Kulturaren edozein arlotan pertsonek, taldeek edota erakundeek egindako lanari aitortza egiteko helburua du. Iaz Carlos Cavonas argazkilariak jaso zuen.
Aurten, Catalanekin batera, beste bederatzi hautagai zeuden: Atena Fundazioa dantza eta antzerki taldea; David Beriain Amatriain kazetaria; Eduardo Gil idazlea; Jesus Hernandez Aristu filosofo, teologo eta pedagogoa; Miguel Ibañez Artika numismatika eta itsas biologian aditua; Patxi Mangado Beloki arkitektoa; Fernando Mikelarena Peña historialaria; Obanosko Misterioa fundazioa eta Cesar Oroz Martija ilustratzailea.
Aurten sariak 20.000 euroko diru kopurua berreskuratu du, eta osorik emango diote sarituari. Hori da aurtengo Vianako Printze sariaren berrikuntza nagusia.
Talentu gaztea ere saritu dute
Foru Erkidegoko kulturaren sari nagusiaz gain, Arte Talentua Sustatzeko saria ere antolatu dute, bigarrenez, eta Martxel Rodriguez (Lesaka, 1990) dantzariari eman diote. Epaimahaiak azpimarratu du Rodriguezek Europan erreferente diren dantza konpainietan jaso duen prestakuntza eta izan duen ibilbidea, bai eta gaztetatik ezagutza hori Nafarroako sormen komunitateari aplikatzeko izan duten gaitasuna ere. Arte Talentua Sustatzeko sariak Nafarroako artearen eta kulturaren esparruan gazte ekintzaileen lana babestea, bultzatzea eta ikustaraztea du xede.
Ekainaren 15ean emango diote saria, Baluarte auditoriumean. Hauek ziren gainerako hautagaiak: Alicia Urtasun, Massil Allatxe, Joseba Ceberio, Sergio Eslava, Sofia Esparza, Barbara R. Gragirena, Andrea Irurzun, Iruñeko Gazte Orkestra, Erik Rodriguez, Andres Sanz eta Taupadak. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198374/azpeitiko-eajk-corrugadosen-proiektuaren-dokumentazio-guztia-plazaratu-du.htm | Ekonomia | Azpeitiko EAJk Corrugadosen proiektuaren "dokumentazio guztia" plazaratu du | Udal oposizioaren arabera, "gardentasunez eta irisgarritasunez, herritar guztiek egiaztatu ahal izango dute Corrugados irekitzea posible zela eta dela" | Azpeitiko EAJk Corrugadosen proiektuaren "dokumentazio guztia" plazaratu du. Udal oposizioaren arabera, "gardentasunez eta irisgarritasunez, herritar guztiek egiaztatu ahal izango dute Corrugados irekitzea posible zela eta dela" | EH Bilduk Corrugados zabaltzeko proiektuaren industria-plana erakusteko eskaera egin zien atzo Eusko Jaurlaritzari eta Gipuzkoako Foru Aldundiari, eta, gaur, Azpeitiko EAJk proiektuari buruz dagoen "dokumentazioa guztia" plazaratu du, hedabideei helarazita. Agiri horietako batzuk udalak berak bere webguneran jarriak dituen idatziak dira, publikoak; beste batzuk, Cristian Lay taldeak emandakoak; adibidez, CuatreCasas abokatu zerbitzuari eskatutako bideragarritasunari buruzko txosten bat, kontuan hartuta udal hiringintza araudia.
Edonola ere, Azpeitiko EAJk "ezinbestekotzat" jo du herritarren eskura jartzea dokumentazio hori guztia. "Gardentasunez eta irisgarritasunez, herritar guztiek egiaztatu ahal izango dute Corrugados irekitzea posible zela eta dela, hasiera-hasieratik defendatu dugun bezala", dio hedabideetara igorritako oharrak.
Eta zein diren agiri horiek? Bada, Azpeitiko Plan Orokorraren laburpen bat, non Amueko eremuari dagozkion punturik nagusienak nabarmentzen diren, eta plan osoa ere bai. Bestetik, otsailaren 18an, CL Taldeak Eusko Jaurlaritzari, aldundiari eta Azpeitiko Udalari "eskuz eman zien Negozio Plana" ere bidali du EAJk, eta CL taldeak Azpeitiko alkateari bidali zion gutun bat ere bai, "berriz irekitzeko asmoa zuela adieraziz". Gutun horrek erantzunik gabe jarraitzen du, EAJren arabera.
Horrez gain, agirien artean sartu ditu EAJko udal taldeak Martxoaren 17an Nagore Alkorta alkateari bidalitako gutunari erantsitako txosten juridiko bat eta udal idazkariak sinatutako beste txosten juridiko bat. Alkateak Osoko Bilkurara eraman zuen txosten hori, apirilaren 27an.
Dokumentazio horrek "argi eta garbi" erakusten du, EAJren ustez, udal talde horren ekarpen guztiak "dokumentu sendoetan" oinarritzen direla. Horregatik, uste du "jasota geratzen dela proiektua existitzen zela eta existitzen dela". Are, Azpeitiko udal oposizioak dioenez, "ziurtatuta geratzen da enpresak udalari jakinarazi ziola berriz irekitzeko asmoa zuela eta enpresa plana eman ziola".
Bukatzeko, EAJk dio beti "jarrera kolaboratzailea eta gardena" izan duela Udal gobernuarekin. "Baina, beste behin ere, agerian geratu da aldeetako batek elkarlanari uko egiten dionean ezinezkoa dela akordioak lortzea. Gure aldetik, lanean jarraituko dugu Corrugados enpresak ateak berriro ireki ditzan". |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198375/laboaren-lekeitioak-abiapuntu-dituen-erakusketa-bat-jarri-dute-tabakaleran.htm | Kultura | Laboaren 'Lekeitioak' abiapuntu dituen erakusketa bat jarri dute Tabakaleran | Komunikazio-inkomunikazio izeneko erakusketan, hainbat artistak hizkuntzaren gainean egindako askotariko hausnarketak jaso dituzte. Tabakalerak ekoizpen berri ugari bultzatu ditu proiektuaren barruan. Programa publiko batekin osatu dute proiektua. | Laboaren 'Lekeitioak' abiapuntu dituen erakusketa bat jarri dute Tabakaleran. Komunikazio-inkomunikazio izeneko erakusketan, hainbat artistak hizkuntzaren gainean egindako askotariko hausnarketak jaso dituzte. Tabakalerak ekoizpen berri ugari bultzatu ditu proiektuaren barruan. Programa publiko batekin osatu dute proiektua. | Mikel Laboak 1980ko hamarkadatik aurrera abiatu zuen Lekeitioak seriea. Herri kultura eta abangoardia gurutzatzen dira musikariaren obran, eta gurutzaketa horren erdian indar berezia hartzen dute konposizio horiek. Horiek abiapuntutzat hartuta, atzean gordetzen diren hausnarketak arte garaikidearen bidez landu dituzte hainbat artistak. Artelan horiek artxiboko materialarekin nahastu dituzte Donostiako Tabakalera zentroan. Gaur aurkeztu dute hori guztia biltzen duen Komunikazio-inkomunikazio izeneko erakusketa, eta abuztuaren 29ra arte egongo da zabalik.
Erakusketak herri kulturari buruzko gogoetak proposatzen ditu, horiek era aldakor batean ikusita, eta baita hizkuntzarekiko harremanaren gaineko hausnarketak ere. Lekeitioetan ageri dira herri kultura eta abangoardia, tradizioa eta esperimentazioa, hizkuntzaren abstrakzioa, musika eta soinua, kantua eta performancea. Hori askotariko formatuetan landu dute erakusketan, arte garaikidearen bidez.
Oier Etxeberria komisarioaren hitzetan, Lekeitioak «lan tresna» bihurtu dituzte, artelan berriak ekoizteko galdera berriak sortzeko. Izan ere, zenbait artistak lan berriak egin dituzte, propio horretarako: Zbynek Baladranek, Kimia Kamvari eta Nader Koochakik, Asier Mendizabalek, Maria Salgadok eta Fran MM Cabeza de Vacak eta Amaia Urrak.
Beste artista batzuek lan historikoak ere erakutsi dituzte: Vicente Ameztoi, Joxean Artze, Francisco eta Goyaren Caprichos lanetako bat eta Jose Luiz Zumetaren Gernika, besteak beste.
Lanek Tabakalerako erakusketa aretoa eta Lau pareta gela hartzen dituzte. Sei ataletan banatu dituzte lanak, gaiaren arabera, eta Antigonak / Lekeitioak izeneko epilogo batekin itxi dute.
Erakusketa hori ikerketa prozesu zabalago baten barruan dago. Prozesu hori abian jartzeko, komisarioak lantalde bat osatu zuen Itxaro Borda, Xabier Erkizia eta Maialen Lujanbiorekin. Horren lehen mugarria martxoan izan zen, Non dago Lekeitio? izeneko Hizketaldi Handia mintegia egin baitzuten Tabakaleran.
Programa publikoa ekainean hasiko da, Bordaren eta Kiko Cavalieren Musika dena eta eszena programako Orbelen intziriak izeneko saioarekin. Gero, utzailaren 7tik 10era, Ezbaikaria mintegia egingo dute, San Telmo museoarekin elkarlanean.
Gainera, udan, Donostiako Musika Hamabostaldiarekin elkarlanean, Lekeitioak aditzeko entzunaldi publikoak egingo dituzte Tabakalerako zinema aretoan. Entzun eta gero, gonbidatu hauek hartuko dute hitza: Mohamed Bouljalek, Marie Cosnayk, Pedro G. Romerok eta Garazi Navasek. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198376/jaurlaritzak-dio-aholkularitza-enpresen-kartelaren-laquobiktimaraquo-izan-dela.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak dio aholkularitza enpresen kartelaren «biktima» izan dela | Urkulluk ziurtatu du ez dagoela irregulartasunik gobernuaren eta zigortutako enpresen arteko harremanean. Legebiltzarraren esku jarriko ditu kontratazio guztiak. | Jaurlaritzak dio aholkularitza enpresen kartelaren «biktima» izan dela. Urkulluk ziurtatu du ez dagoela irregulartasunik gobernuaren eta zigortutako enpresen arteko harremanean. Legebiltzarraren esku jarriko ditu kontratazio guztiak. | Iñigo Urkullu lehendakariak ziurtatu du ez dela «irregulartasunik» egon Espainiako Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionalak (CNMC) zigortutako aholkularitza enpresen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko kontratuetan , eta azpimarratu du gobernuaren jardunean halakorik egon dela erakusten bada «exijentzia handienarekin» jokatuko duela. Antzera mintzatu da Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburua ere, eta adierazi du auzi horretan Jaurlaritza enpresa horien praktiken «biktimetako bat» izango litzatekeela.
Lehiaren Batzordeak, besteak beste, Deloitte, PwC eta Idom zigortu ditu, lizitazio publikoak manipulatzeagatik. Kartel baten gisara funtzionatzea egotzi die. «Espainia iparraldean» gutxienez 101 lizitazio egin zituzten, eta horietako batzuk Bilboko eta Gasteizko udalekin, Jaurlaritzako hainbat sailekin eta Bizkaiko Foru Aldundiarekin lotuta zeuden. Elkarrekin Ahal Dugu-IUko taldeak lehendakariari ohartarazi dionez, lizitazio horiek «gainkostu handia» ekarri diete euskal ogasunei, erakundeek agindutako lanak «haiek egin beharrekoak» direlako. Gainera, ziurtatu duenez, ikerketan azaltzen diren mezu elektronikoek erakusten dute «konfiantzazko harreman desegokiak» daudela arduradun publikoen eta enpresen horien artean, eta «EAJko kide garrantzitsuek» parte hartu dutela. Erantzunean, lehendakariak gogorarazi du ikertutakoak enpresak direla, eta ez erakundeak, eta azpimarratu du Jaurlaritzak sustatutako lizitazio guztiak «bere garaian» ikuskatu zituztela gobernuaren kontu ikuskatzaileak eta Herri Kontuen Euskal Epaitegiak. «Batzordeak ez du gure jokabidea zalantzan jarri. Eusko Jaurlaritzako sailetako lizitazioen ikerketan ez da egiaztatu bat etortze zantzurik», azpimarratu du Urkulluk. Gogorarazi duenez, Lehia Batzordeak irekitako prozedura ez da amaitu, eta enpresek helegitea aurkez dezakete Espainiako Auzitegi Nazionalean. Ziurtatu du bere gobernuak ikerketekin lagunduko duela eta legebiltzarraren esku jarriko dituela «ikertutako enpresekin egindako kontratazio guztiak». |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198377/txoko-natural-bat-gertukoa.htm | Kirola | Txoko natural bat, gertukoa | Espainiako Bigarren Mailara jaitsita, ez dira egunik gozoenak Eibarrentzat, baina haren «talde izaera» goratu dute Anaitz Arbillak, Jon Errastik, Txema Añibarrok eta Xabi Iruretak, azken zazpi urteotako jokalarietako lauk. | Txoko natural bat, gertukoa. Espainiako Bigarren Mailara jaitsita, ez dira egunik gozoenak Eibarrentzat, baina haren «talde izaera» goratu dute Anaitz Arbillak, Jon Errastik, Txema Añibarrok eta Xabi Iruretak, azken zazpi urteotako jokalarietako lauk. | «Familia» eta «txokoa». Eibar futbol taldeari buruz hizketan hasi, eta hitz horiek errepikatu dituzte azken zazpi denboraldietan taldeko jokalari izan direnetako lauk. 2012-2013ko denboraldian Espainiako Bigarren B Mailatik Espainiako Bigarren Mailara igo zen Eibar, eta hurrengo sasoian, ezustean, Espainiako Lehen Mailarako jauzia egin zuen taldeak. Egitura hartan ziren, besteak beste, Xabi Irureta (Berriatua, Bizkaia, 1986), Txema Añibarro (Zeberio, Bizkaia, 1979) eta Jon Errasti (Eibar, 1988); Anaitz Arbilla (Iruñea, 1987), berriz, 2016-2017ko sasoian iritsi zen Eibarrera, eta futbolaren alderik krudelena egokitu berri zaio, maila galduta. Eibarren zazpi urteotako ametsetako ibilbidearen ikurretako lau dira Irureta, Añibarro, Errasti eta Arbilla.
Errasti «etxean bezala» sentitu izan da beti Eibarren —Logroñesen ari da egun, eta, jaisteko postuetan sartuta, Bigarren B Mailara ez jaisteko borrokan ariko da asteburuan, Las Palmasen aurka—. «Txiki-txikitatik bizi izan dut klub hau, eta eibartarron irudia osatzen duela uste dut: laguntzeko prest dagoen jendea, langilea, familia gisa portatzen dena… Hori da Eibarren ezaugarri nagusia. Oso talde berezia da eguneroko gauza txiki askotan; naturala eta gertukoa da».
2012-2013ko denboraldian Realaren bigarren taldetik iritsi zen Errasti bere herriko taldera, eta orduantxe egin zuen Eibarrek behetik gorako bidea. «Egun batetik bestera ametsetako ibilbidea egin nuen, eta, Lehen Mailara igota, beste dimentsio batean sartu zen taldea. Real Madril, Bartzelona, Reala, Athletic, Atletico Madril… Gaur egungo gaztetxoak ohituta daude jada, baina harrigarria izan zen horrelako taldeak Ipuruan ligako partida batean ikustea. Oso urte politak eta bereziak izan ziren». Errastik gogoan dauka lehen urte haietan Añibarro, Irureta eta Mikel Arruabarrena zirela aldagela hartako kapitainak. {Jokalari gazte asko zeuden taldean, eta eurek zeukaten esperientzia gehien».
Irureta 2007-2008ko denboraldian iritsi zen Eibar B-ra, Manix Mandiola entrenatzaile zela, eta 2009-2010ko denboraldian eman zuen lehen taldera pausoa —Villarrubia Bigarren B Mailako taldearekin kontratua dauka ekainaren 30era arte—. Iristearekin batera jabetu zen ¨oso talde ona eta jatorra» zela hura. «Familia handi baten modukoa». Iruretaren ustez, familia izaera horretan zerikusi handia eduki zuen Ipurua futbol zelaian bertan dagoen elkarte edo txokoak. «Entrenamendua hasi baino ordubete lehenago hantxe elkartzen ginen beti zazpi-zortzi jokalari, kafe bat hartuz eta hitz eginez. Elkarrekin egoteko aitzakia izaten zen, barre pixka bat egitekoa, eta, ondoren, bestelako giro bat nabaritzen zen entrenamenduetan».
Añibarrok ziurtatu du Ipuruako txoko hark «izugarri» batzen zuela taldea —Athleticen kadete mailako euskal ligako taldearen entrenatzailea da egun—. «Denok han bazkaltzea, entrenatu ondoren norberak bere kontuez hitz egitea… Eibarren gisako klub batentzat oso garrantzitsua da horrelako guneak izatea». Arbillak ere etekin handia atera dio txokoari eta bertan sortzen den giro bereziari. «Oso momentu politak bizi izan ditugu hor, beste inon ez dut bizi izan halakorik; jokalariak, entrenatzaileak, bulegoetako langileak… denak elkarren ondoan bildu izan gara».
Lehen urtean bost-sei jokalarik Whatsapp talde bat ere sortu zutela aitortu du iruindarrak. «Dani [Garcia], Fran [Rico], Sergi [Enrich], Ivan Ramis, Adrian Gonzalez, ni neu… Oso harreman ona sortu zen gure artean, eta astero joaten ginen Euskal Herriko hainbat txokotara, jatetxe onetan bazkaltzera; udan ere elkarrekin igarotzen genuen astebete bat, eta oraindik mantentzen dugu harreman hori».
Añibarro, kapitain lanetan
Kapitainaren besokoarekin, Añibarro jokalari garrantzitsua izan da Eibarren aldagelan. 2008-2009ko denboraldian iritsi zen Eibarrera. «Eta hasieratik nabaritu nuen klub berezia zela; oso gertuko harremana sortzen da jokalarien eta zaleen artean. Zaleak hamabigarren jokalaria direla esaten da beti, baina, Eibarren kasuan, hamaikakoan sartu behar dira, eta denboraldi honetan argi gelditu da hori».
Añibarrok hasiera ez zuen gozoegia izan klubean. «Iritsi eta Bigarren B Mailara jaitsi ginelako». Eibarren «berezko tokia» Bigarren Maila dela ziurtatu du zeberiotarrak. «Baina bloke ona sortu genuen, pauso txikiak ematen hasi ginen, eta Lehen Maila eskura geneukala konturatu ginen». Añibarrok 35 urte eta 174 egunekin egin zuen debuta Lehen Mailan —Espainiako Lehen Mailan inoiz debuta egin duen jokalaririk zaharrena da—. «Azken ostikoak ziren niretzat, eta ohorea izan zen. Gogoan daukat negar malkotan amaitu nuela debuteko partida». 2015eko urtarrilaren 16a zen, eta Eibarrek bana berdindu zuen Kordobaren zelaian. «Talentuaz hitz egiten da askotan, baina borroka egitea izan da beti nire talentua».
Momenturen bat goratzen hasita, Iruretak ez du izan zalantzarik: bi urtetan Bigarren B Mailatik Lehen Mailara igo zirenekoa. «Kolpe asko hartu genituen aurretik, igoera faseetan Bigarren Mailara igo ezinik gelditu ginelako». Iruretak Gaizka Garitano entrenatzailea aipatu du ezinbestean. «Gaizka… eta Patxi [Patxi Ferreira, bigarren entrenatzailea]. Polizia zintzoaren eta gaiztoaren rola jokatzen zuten biek. Oso serioa zen Gaizka, eta une oro broma giroan ibiltzen zen Patxi. Oso bikote ona osatu zuten». Errastik ere goratu egin du Garitanoren ekarpena. «Oso harreman ona zeukan jokalariekin, nahiz eta oso exijentea zen zelaian».
Atezainak ez du ahaztu Iñaki Lafuente ere, Lafu, 2012tik 2015era atezainen entrenatzailea izan zena. «Futbolean egin dudan lagunik onenetakoa da». Iruretak argi dauka zein izan den Eibarrek Lehen Mailan zazpi urte irauteko sekretuetako bat: «Eibarrera etorri dena ondo egokitu izan da beti taldera, kluba bera ere inoiz ez delako zoratu izen handiko jokalariak fitxatzen; aldagela beti egon izan da oso batuta».
Lehen Mailako lehen urtea
Bigarren B Mailako talde izaerari eutsita, normaletik gutxi izan zuen Eibarren Lehen Mailako lehen itzuliak, eta hala onartu du Errastik ere. 27 puntu lortu zituen taldeak. «Olatu gainean iritsi ginen Lehen Mailara, eta oso ondo ekin genion ligari, sentsazio onekin. Gogoan daukat, adibidez, 3-0 galdu genuela Bartzelonan, baina partida ona egin genuela».
Bigarren itzulian, ordea, zazpi puntu besterik ez zituen lortu Eibarrek. «Bolada txarrean sartu ginen, ez genuen eman gure mailarik…». Eta taldeak Elxen arazo ekonomikoei esker soilik eutsi ahal izan zion mailari, epaitegietan. Kirol mailan gora eginda, Eibarrek hamargarren amaitu zuen 2016-2017ko denboraldian, eta bederatzigarren eta hamabigarren hurrengo bi sasoietan. «Talde izaera izan da Eibarren indargunea», zehaztu du Arbillak.
Añibarrok argi utzi du, maila galduta, «momentu tristeak» direla egungoak —besteak beste, Jose Luis Mendilibar entrenatzaileak ez du jarraituko aulkian—. «Baina, jaitsi arren, une onean dago Eibar. 2010ean denok sinatuko genukeen Lehen Mailan zazpi urte irautea eta bizi izan duguna bizi izatea». Izan ere, zazpi urteotan Eibarrek «izen ona» lortu duela uste du kapitain izandakoak. «Zaila da Eibarri buruz gaizki hitz egingo duen norbait aurkitzea; zerbaiten seinale da hori».
Lauren artean Arbilla izan zen Eibarrera iristen azkena. «Kontratua neukan Espanyolekin, eta ez zen erraza izan bi aldeak ados jartzea. Baina iritsi nintzenean harrituta gelditu nintzen kalitatearekin; oso talde ona aurkitu nuen». Sasoi honetan, urtarriletik aurrera, ezinean aritu da Eibar. «Eta denok egin behar dugu autokritika pixka bat, geure mailatik behera ibili baikara guztiok». Iruindarrak onartu du sasoi honetakoa ez dela izan bost urteotan ezagutu duen Eibarrik onena. «Baina uste dut taldeak bazeukala gehiago egiteko aukera».
Maila galduta, Errastik argi hitz egin die zaleei: “Orain arte bezala jarrai dezatela, eta, posible denean, bete ditzatela Ipuruako harmailak beti bezala”. Eibartarra ziur dago taldeak “barruan daukan guztia ematen” jarraituko duela. “Eta ea denon artean Lehen Mailara itzultzea lortzen dugun; oso polita litzateke”. Arbillak eskaera bat egin du: “Ahaztu egin behar dugu Lehen Mailara igo aurreko Eibar hura. Talde sendo bat da orain, eta Lehen Mailara igotzen saiatu behar du. Erakutsi dugu gauzak ondo eginda Lehen Mailan lehiatzeko gai dela Eibar. Gosea behar du taldeak”. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198378/asteburuan-bukatuko-da-kutxa-bira.htm | Gizartea | Asteburuan bukatuko da Kutxa Bira | Urruñan (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) izango dira azken ekitaldiak. Herritarrek kutxan sartutako ametsak irakurriko dituzte bukaerako ekitaldian. | Asteburuan bukatuko da Kutxa Bira. Urruñan (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) izango dira azken ekitaldiak. Herritarrek kutxan sartutako ametsak irakurriko dituzte bukaerako ekitaldian. | Martxoaren 20an Argentinan hasi, eta asteburu honetan bukatuko da Euskal Herriko herritarren ametsak herriz-herri bildu dituen Kutxa Bira ekimena. Urrunañ (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) izango dira amaiera ekitaldiak, larunbatean Urruñan eta igandean Seguran. Bizi gira... kutxa bira! lelopean, Euskal Herrian zein diaspora gurutzatu ditu egurrezko kutxak.
Azken egunak Gipuzkoan eman ditu, eta bertatik joango da kutxa Urruñara. Alta hori baino lehen, Baionan izanen da, bertan bihar arratsaldean murgiltze ereduaren defentsan antolatutako manifestaziora eramango dute kutxa Azkaineko (Lapurdi) herritarrek.
Baionako manifestazioan egon ondotik, Urruñara eramanen dute kutxa eta 18:00etan hasiko da amaiera besta. Bertsolariak eta dantza saioa izanen dira, eta baita musika, Iturengo joaldunak eta zirtzilak ere. Ondotik eginen dute ekimenaren bukaera ekitaldia. Zuzenean emango dute ekitaldia Kanaldude telebistan.
Igandean, aldiz, 12:30ean eginen diote Seguran Kutxari ongi etorria eta 13:00etan izanen da ekitaldi nagusia. Bertan irakurriko dituzte azken bi hilabetetan herritarrek sartutako ehunka mezuak. Arratsaldean, Galerna taldearen musika emanaldia izanen da.
«Galera emozionala»
Euskararen aldeko ekitaldi batzuk bertan behera geratzearen «galera emozionalak» konpentsatzeko eta «herria» erdigunera eramateko helburuz sortu zuen ekimena Urruña eta Segurako herritarrak biltzen dituen Iparra Hegoa elkarteak. Argentinan abiatu, eta Euskal Herria gurutzatu du geroztik, iparraldetik hegoaldera, eta ekialdetik, mendebaldera. Gainera, Euskal Herritik kanpora ere ibili da, Bartzelonan eta Parisko Reau espetxean.
Igarotako herri denetan harrera beroa egin diote Kutxa Bira ekimenari. Tokian tokiko euskaltzale eta eragileek antolatu dituzte ongi etorri ekitaldiak eta ondotik herritarrek dituzten ametsak sartu dituzte bertan. |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198379/lordak-auzi-sozialak-lehenetsi-zituen-bat-egin-zuen-herriarekin.htm | Bizigiro | «Lordak auzi sozialak lehenetsi zituen; bat egin zuen herriarekin» | Aitor Pescadorrek Francisco Lorda Ioldiren biografia argitaratu berri du, Pamiela argitaletxearekin. Iruñeko Udaleko zinegotzi izan zen Lorda, 1918tik 1923ra aurreneko aldiz, eta 1930etik 1930ra, berriz, bigarren aldiz. | «Lordak auzi sozialak lehenetsi zituen; bat egin zuen herriarekin». Aitor Pescadorrek Francisco Lorda Ioldiren biografia argitaratu berri du, Pamiela argitaletxearekin. Iruñeko Udaleko zinegotzi izan zen Lorda, 1918tik 1923ra aurreneko aldiz, eta 1930etik 1930ra, berriz, bigarren aldiz. | Bixente Serrano Izko zenak jarri zuen Pamielak plazaratu berri duen Francisco Lorda Yoldi. Vecino y concejal de Iruña. 1877-1939 (Francisco Lorda Ioldi. Iruñeko bizilagun eta zinegotzi. 1877-1939) liburuaren lehen hazia. Aitor Pescadorrek idatzi du (Bilbo, 1970), Lorda Ioldiren agirien funtsa jakin-minez aztertu eta gero. EAJko kideak egindako lanaren berri eman du.
Zein da proiektuaren jatorria?
Hazia Bixente Serrano Izko zenak jarri zuen. Harreman estua zuen Francisco Lorda Ioldiren alaba Trinidad Lordarekin. Alabak aitaren agiri funtsa gordeta zuen etxean, eta Serrano Izkori eman zion, liburu bat idazteko.
Zer-nolako agiriak dira gordetako horiek?
Denetarik dago. Orain nik ditut, baina familiaren nahia da Sabino Arana fundazioak gordetzea funts osoa. Agirien artean badira garaiko egunkari anitz eta udal dokumentazioa, batez ere. Lordarenak ziren agiri horiek; tartean badira txostenak, udal arauak, gutunak eta bertze.
Noren gutunak, adibidez?
Politikaren esparruan Lordak jasotako gutun pribatuak dira; bertzeak bertze, Manuel Irujorenak, Manuel Aranzadirenak eta Valentin Gaiarrerenak. Julian Gaiarre abeslariaren iloba zen Valentin, eta Madrilen egon zen diputatu.
Serrano Izkoren bidez jaso zenuen, beraz, agiri horien guztien berri?
Bai. Funtsa jasota,konturatu zen guztia begiratzeko eta aztertzeko lan handia egin behar zela. Hogei kutxa inguru ditu funtsak, eta kutxa bakoitzak ehun agiri inguru; ez daude sailkatuta, eta, ondorioz, lana nekeza da. Eusko Kultur fundazioan elkarrekin aritzen ginenez, laguntza eskatu eta nire esku utzi zuen proiektua.
Ez zenuen zalantzarik egin?
Ez. Iruñeko Udalari buruzko bertze lanen bat ere badut egina, baina Lordaren garaiaz ez nuen deus ezagutzen, eta banuen jakinmina. Funtsa aztertzen hasi nintzen, eta garai zoragarria izan zela ohartu nintzen. Ordukoak dira Bigarren Zabalgunea eraikitzen hasteko lanak, adibidez, eta horretan buru-belarri aritu zen Lorda. Pamplonesa udal banda izatea bultzatu zuten zinegotzien artean ere, Lorda izan zen lan gehien egin zuena. Harresien eraistea ere ordukoa da. Garai bizia izan zen hirian eta udaletxean, eta Lorda erdigunean egon zen.
Zinegotziaren funtsa ezagutu eta gero, zer nabarmenduko zenuke Lordari buruz?
Izenbururako aukeratu ditudan hitzak baliatuko nituzke Lorda nor izan zen azaltzeko: Iruñeko bizilagun bat. Hiriko arazoak ezagutzen zituela erran nahi dut horren bidez; garai hartan, zinegotzi gehienak prestigio handiko profesional liberalak izaten ziren, medikuak eta abokatuak, bertzeak bertze, bai eta lur jabe handiak ere, diru asko zutenak. Lorda, berriz, institutu bateko idazkaria zen, eta hobeki ezagutzen zituen karrikako arazoak, herritarren eguneroko kontuak.
Auzi sozialekin kezka bazuen?
Bai, zalantzarik gabe. Haren lehen borroka nagusia ogiaren prezioaren ingurukoa izan zen; ez igotzea lortu zuen. Bigarren Zabalguneko etxe merkeak ere bultzatu zituen. Garai hartan, Iruñea Alde Zaharra zen, eta han 30.000 lagun bizi ziren, nahiko gaizki. Lordak jendea handik atera nahi izan zuen, Bigarren Zabalgunea egiteko proiektuaren bidez. Arazoak izan zituen, halere.
Zer arazo?
Aurre egin behar izan zien, batetik, lursailen jabeei; horiek dirutza lortzea bertzerik ez zuten buruan. Bertzetik, garaiko eraikuntzaren arloko enpresa jabeen lehentasuna ez zen etxebizitzak egitea; antzokiak eta zinema aretoak egin nahi zituzten, edo dirudunentzako etxe handiak. Baina Lordak etxebizitzak bultzatu nahi zituen, Alde Zaharrean pilatuta bizi zirenentzat.
Auzi sozialen inguruko kezka horrek salbuespen bilakatzen zuen Lorda udalean?
Lordaren garaian, zinegotzi sozialistaren bat egon zen, baina nabarmenduko nuke, batez ere, garai hartako karlismoaren barruan bazela korronte bat ontzat jotzen zituena Lordak egin nahi zituen gauzetako anitz. EAJren babesa ez ezik, karlistena ere jaso zuen Lordak. Gero karlismoak eskuinera jo zuen, baina orduko egoera bertzelakoa zen. Bazen auzi sozialen gaineko kezka bat; kezka hori sendoa zen Lordarengan, hain zuzen. Bertze batzuentzat, berriz, istilurik ez gertatzea zen kezka nagusia.
Bi etapatan izan zen Lorda Iruñeko Udalean.
1918tik 1923ra, aurrenekoz; Primo de Riveraren estatu kolpea gertatu zen orduan. 1930 eta 1931 bitartean, Lorda berriz deitu zuten zinegotzi izateko. Diktadura indarrean zen oraindik, baina udal mistoak osatu zituzten: militarrek izendatutako zinegotziek eta aurretik zeudenek osatuak, alegia.
Nolakoa izan zen haren bigarren etapa hori?
Lorda udalean izan zen 1930etik 1931ra; gero, 1931n, EAJ udal hauteskundeetara aurkeztu zen. Garai hartan, Iruñeko eskuinak kanpaina gogorra egin zuen EAJren aurka, etsaitzat baitzeukan. Karlismoak eta [Espainiako] Estatuko eskuineko indarrek ez zuten EAJ udalean nahi. Ondorioz, EAJk ez zuen zinegotzirik lortu; 1923an, berriz, zortzi zituen. Eskuinak irabazi zuen 1931n, baina EAJk helegite bat aurkeztu zuen, eta hauteskundeak errepikatu zituzten. EAJ ez zen aurkeztu, ordea, eta abertzaleen boto gehienak errepublikazale moderatuek eta ezkerreko alderdiek jaso zituzten. Eskuinak hamalau zinegotzi zituen, eta errepublikazaleek eta ezkerrekoek, hamabost.
Udaletxetik at, zer egin zuen Lordak?
EAJren barruan krisia sortu zen Nafarroan, eta zenbait agintarik alderdia utzi zuten. Lordak, gainera, seme bat galdu zuen, eta horrek denak politikaren esparrua uztera bultzatu zuen. 1939an zendu zen.
Hark egin zuen bidea ezagutaraztea da liburuaren asmoa?
Bai, neurri handi batean ezezaguna delako. EAJk zortzi zinegotzi zituen, eta Lordari esker lortu zituzten boto anitz. Orduko EAJk bazter utzi zituen identitatearen ingurukoak, eta, Lordak, adibidez, auzi sozialei eman zien lehentasuna. Horrela, bat egin zuen herriarekin. Orduko Iruñea ezagutzeko aukera ere ematen du liburuak. Gaur betikotzat hartzen ditugun gauza asko lortzeko borrokatu ziren garai hartan.
Bixente Serrano Izko zenak idatzia da hitzaurrea.
Serrano Izko gogoratzeko balio dezala lanak. Pena da hark liburua argitaratuta ikusi ez izana; egin zuen lana nabarmendu nahi dut. Pertsona eta idazle ona izan zen Bixente. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198380/hemen-inor-ez-dago-soberan.htm | Ekonomia | «Hemen inor ez dago soberan» | Lan gatazka ezberdinetan murgildutako langileek «enplegu duina» aldarrikatu dute Bilbon eginiko manifestazio jendetsuan. Tubacexekoek, ITP Castingekoek, Bilboko Argiakoek, Petronorrekoek, Novaltiakoek eta H&Mkoek egin dute bat kalean | «Hemen inor ez dago soberan». Lan gatazka ezberdinetan murgildutako langileek «enplegu duina» aldarrikatu dute Bilbon eginiko manifestazio jendetsuan. Tubacexekoek, ITP Castingekoek, Bilboko Argiakoek, Petronorrekoek, Novaltiakoek eta H&Mkoek egin dute bat kalean | «Hemen ez dago inor soberan» irakur zitekeen pankartan, eta hori izan da gatazka ezberdinetan murgildutako langileek ozenen oihukatu duten aldarria. Tubacexeko, ITP Aero Castingeko, Petronorreko eta Bilboko Argiak-eko langileek antolatu dute manifestazioa, eta H&Mko eta Novaltiako grebalariak gehitu zaizkie, besteak beste. Beraien lantokietako egoera salatzeaz gain, «enpleguaren defentsan» eta «etorkizun duin» baten eske atera dira kalera, eta langile mugimendua «oso bizirik» dagoela aldarrikatu dute.
Manifestazio oso jendetsua izan da gaur goizean Bilboko kaleak gurutzatu dituena. Lau zutabetan banatuta hasi da, eta Moyua plazan bat egin ondoren Jaurlaritzak Kale Nagusian duen bulegora abiatu dira. Ikusmin berezia sortu du Tubacexeko langileen hitzartzeak. Izan ere, enpresak iragan astean eskaintza bat egin zien: greba bertan behera uztea; Laudioko eta Amurrioko plantetan (Araba) egin nahi duen lan erregulazioa onartzea, 129 kaleratzeekin; eta trukean 2024ra arte lantaldea ez ukitzea. Erantzuteko epea astelehenean amaituko da.
Tubacexeko langileak, tinko Bada, azken orduko aldaketarik ezean, langile batzordeak erantzun garbia eman dio enpresari: «Tubacexen har daitekeen erabaki bakarra kaleratze guztiak bertan behera uztea da». Batzordearen iritziz, hodigintzaren krisia «behin-behinekoa» da, eta, ondorioz, «aldi baterako neurriekin» konpon daiteke. Langileek 107 egun daramatzate greban, eta ekainaren 20an eta 21ean epaituko dira erregulazioaren aurka jarritako helegiteak.
Manifestazioaz haratago, Tubacexeko langileen eskaera Gasteizko legebiltzarrera ere iritsi da. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek eskaera bat erregistratu dute enpresak kaleratuak berriz onar ditzan, «parlamentutik egoera jasanezin bati ondorio justua ematea bideragarria dela sinetsita». Langile batzordeak hainbatetan eskatu du erakundeen esku hartzea.
Petronorreko langileek, bestalde, enpresak onartu duen zortzi hilabeteko aldi baterako erregulazioa salatu dute. Haien ustez, «patronalek prekarizatzen jarraitu nahi dute irabaziak puzteko». Antolatuta daudela eta erantzuteko ahalmena dutela erantzun dute. Manifestazioa Kutxabanken egoitza nagusitik pasatu denean, eskutitz bat utzi dute bertan. Bankua Petronorreko akziodun da, eta hari gogoratu diote «bezero dituen horiek» sartu nahi dituztela erregulazioan.
Bilboko Argiak-eko langileei dagokionez, 32 egun daramatzate greban kaleratzeak eta lan baldintzak salatzeko. Bilboko kaleetako argien mantenua egiten duen enpresako langileak dira, eta udal agintarien aldetik «mehatxuak, irainak, eta ezinikusia» baino ez dutela jaso esan dute.
ITP Castingeko langileak ere irten dira kalera. Epaileak enpresak egin asmo zuen erregulazioa indargabetu zuen, baina langile horiek txandetan noiz sartuko zain jarraitzen dute. Deitzaileen artean ez egon arren, Novaltiako langileek gogoratu dute 600 egun daramatzatela greban, eta H&Mkoek, greba mugagabean. Enpresak publikoki esan du Hego Euskal Herriko hainbat denda ixteko asmoa duela. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198381/zenbat-jende-hilko-ote-zen-gerran-benetan-zer-gertatu-zen-jakin-gabe.htm | Gizartea | «Zenbat jende hilko ote zen gerran, benetan zer gertatu zen jakin gabe...» | Beste haur askok bezala, Etxabek sorterria utzi behar izan zuen 1936an; Belgikaraino iritsi zen, Espainiako gerratik ihesean. 85 urte pasatu dira, baina oraindik gogoan dauzka orduan jasandakoak, baita joan zenean eta itzuli zenean aurkitutakoa ere. | «Zenbat jende hilko ote zen gerran, benetan zer gertatu zen jakin gabe...». Beste haur askok bezala, Etxabek sorterria utzi behar izan zuen 1936an; Belgikaraino iritsi zen, Espainiako gerratik ihesean. 85 urte pasatu dira, baina oraindik gogoan dauzka orduan jasandakoak, baita joan zenean eta itzuli zenean aurkitutakoa ere. | Historiako liburuetan ez dira sarri agertzen guda galdu zutenen istorioak. Hala ere, Intxorta 1937 kultur elkarteak batu egin ditu gerra tarteko ihes egin behar izan zuten haurren esperientziak, besteak beste, Luzia Etxaberena (Soraluze, 1926). 9 urterekin behartu zuten herritik joatera, eta, urteak pasatu arren, oraindik gogoan dauka orduan jazotakoa. Belgikan hartu zuen babes.
Nolakoa zen Soraluzeko bizitza 36ko gerra hasi aurretik?
Eskolara joaten ginen, eta lagunekin ibiltzen ginen gero. Guk ez genuen izaten eskola ondorengo klase partikularrik eta antzekorik. Konturatzen naiz oraingo haurrek guk ume ginenean baino askoz gehiago dakitela.
1936an bizimodua erabat aldatu zitzaizuen, ordea. Zerk behartu zintuzten herria uztera?
9 urte neuzkan nik. Gerra Soraluzera iritsi aurretik mugitu ginen gu, erreketeak herrira sartu aurretik. Irailaren 22an konkistatu zuten Soraluze, eta esango nuke gu herritik irailaren 20an joan ginela. Tren berezia prestatu zuten Bilbora. Bete-bete eginda zihoan.
Euskal Herrian jaso zenuten babesik?
Mungiara [Bizkaia] mugitu gintuzten. Etxe bat zegoen bertan, aterpe baten modukoa. Lau edo bost familia egongo ginen. Jende mordoa geunden egongela handi batean, koltxoiak lurrean jarrita.
Ez zinen zu izan ihes egin behar izan zuen haur bakarra. Igartzen zenuten egoera berezi hura?
Ez pentsa. Haurrak ginen, eta ez ginen konturatzen ezertaz.
Mungian zinetela izan zen Gernikako [Bizkaia] bonbardaketa, 1937an. Nabaritu zenuten?
Ondo gogoratzen dut. 10 urte neuzkan. Umeak ginen, baina entzuten genituen hegazkinak hirunaka-hirunaka pasatzen. Durangoko [Bizkaia] bonbardaketa pasatu berria zen, gainera.
Nola erantzuten zaio hegazkinek sortzen duten beldurrari?
Zelai handi bat zegoen gu geunden lekuan, arantza eta guzti. Eta hegazkinak pasatzen zirenean, arantza artean ezkutatzen ginen beti.
Bazenekiten zer gertatzen ari zen?
Kalean berehala esan zuten Gernika bonbardatzen ari zirela. Bonbardaketa amaitu zenean eta jaiki ginenean, gertuko auzo batera joan ginen; sutan zegoela esan zigutelako hurreratu ginen. Handik ikusi genuen Gernika den-dena sutan. Gogorra izan zen. Nola aldatu ziren gauzak egun batetik bestera… Aitak esan zigun zortzi eguneko ipuina izango zela etxetik joatearena, eta erasoa ez zen gelditu ere egin zortzi egunean.
Gerrak ez zuen etenik. Mungia izan zen zuen geldiune bakarra?
Guduaren garapena ikusi behar zen etxera joateko moduan geunden edo ez jakiteko; hala ere, gero eta okerrago zegoen dena. Alemanak sartu zirenean, Gallartara [Bizkaia] joan ginen gu. Meatzeetan sartzen ginen bonbardaketak ekiditeko. Guk oso denbora gutxi igaro genuen han. Ama eta bost seme-alaba geunden elkarrekin. Atzerrira bideratu gintuzten hiru, baina han gelditu zirenek denbora mordoa egin behar izan zuten meatzeetan.
Nola bukatzen du haur batek atzerrirako bidean?
Gu aitak bideratu gintuen atzerrira. Bere asmoa zen Ingalaterrara bidaltzea. Iritsi zenerako, ordea, kupoa beteta zegoen. 18, 19 eta 20 etiketak geneuzkan hiru anai-arrebok. Hirurok eraman gintuzten Habana itsasontzian.
Gerra atzean uztea lortu zenuten, behintzat…
Tokatu zitzaigun guda hura; sustoa bai, behintzat. Izan ere, itsasontzia geldi egon zen irten eta gero, Canarias gerraontziagatik. Frankistek tirokatzeko erabiltzen zuten, eta han inguruan zebilen. Esperoan egon ginen gau oso batean, geldi. Santurtzitik [Bizkaia] Bordelera [Okzitania] eraman gintuzten. Berez, ez da asko, baina kosta egin zitzaigun.
Jakin bazenekiten Belgikara bideratuta zeundetela?
Ez. Frantziara eraman gintuzten lehenengo, eta han utzi. Ez ziguten ezer esan. Etiketak jarri zizkiguten; etiketa batzuk Santurtzitik hara, eta beste batzuk han. Kanpalekuetan egon ginen, kanpin denden antzekoetan. Handiak ziren, eta nork bere ohea zeukan. Arropak, berriz, apenas geneuzkan. Gutxi eraman genituen, eta gutxi geneuzkan. Dena atzean utzita joan ginen.
Zenbat denbora egin zenuten kanpalekuetan?
Hilabete bat edo, Belgikakoa antolatu arte. Eraman gintuzten Belgikara ere, eta mahai baten bueltan jarri gintuzten. Bere etiketa zuen haur bakoitzak, eta, haurrak hartuko zituztela esandakoan, familiak bila etortzen ziren euren dokumentuekin. Han begiratzen zuten nor zen bakoitzaren haurra.
Azkenetakoa izan zinen mahaitik altxatzen, ezta? Zer dela eta?
Hala da, bai. Belgikan harrera egin zigun familia hartan, abokatu garrantzitsua zen gizona, eta emazte bat zeukan hark. Izatez, bi haurri harrera egitea zuten eskatuta; ni eurekin eta nire neba euren gurasoekin. Gu hiru ginen, ordea. Azkenerako lortu zuten bi nebak elkarrekin joatea; abokatua zelako lortu zuela uste dut. Ez zioten edonori utziko horrelakorik egiten.
Nolako harrera egin zizueten Belgikan?
Zoragarria izan zen Belgikako egonaldia. Etxe bikaina zuten, eta eskola ere bai; ez zen mojen eskola bat. Gainera, pianoa jotzen irakasten zuten, eta gimnasia zegoen irakasgaien artean.
Hizkuntzaren kontua, dena den, ez zen erraza izango. Frantsesez egiten al zenuten?
Ez, nederlanderaz. Frantsesez bazekiten, baina etxean ez zuten inoiz erabiltzen. Hango aitak behin esan zidan unibertsitate garaian borroka egin behar izan zutela, euskaldunek bezala, eurak ez zirelako frantsesak.
Ikasi al zenuten hizkuntza?
Bai, erraz, haurrak ginen eta.
Nola?
Adi egoten ginen. Umeak izanda, erraz ikasten da. Pentsa, nire anaia Jose Marik cum laude titulua lortu zuen eskolan.
Zergatik itzuli zineten Euskal Herrira?
Gobernu frankistak behartuta; baina ez gu bakarrik, beste asko ere bai. Nahi izan zuen guztia egin zuen frankismoak, baina gauza askori buruz ez dakigu ezer.
Nola behartu zintuzteten itzultzera?
Gurasoak behartzen zituzten gu ekartzera. Gure aita deitu zuten, kuarteletik uste dut. Belgikara idazteko eskatu zioten gu itzul gintezen, eta ezetz erantzun zien. Hala ere, karta bat iritsi zen Belgikara, nire aitaren izenean eta berak idazten zuen moduan, gu itzultzeko eskatuz. Abokatuak, ordea, ikusi zuen Lucia jartzen zuela eta ez Luzia. Ez zuen sinetsi. Berriro deitu behar izan zuten aita, eta kartzelara joateko mehatxupean idatzi zigun. Orduan edozer egiten zizuten kartzelan…
Zenbat urte pasatu zenituzten Belgikan?
Ez nago ziur-ziur. Esango nuke 10 urterekin joan nintzela eta 12rekin itzuli. Bi urte ez ziren izango, baina hurreratuko zen. Izan ere, eskolak uniformeak zeuzkan udarako eta negurako, eta biak erabili nituen, ziur.
Zein egoerarekin topo egin zenuten itzulitakoan?
Gaizki zegoen dena, oso gaizki. Inbidia eta besteei kalte egiteko gogoa zeuden orduan hemen. Aita mikeletea izan zen gerra hasi aurretik, baina salaketa batengatik kanporatu zuten. Dena zen frankismoa. Gu itzuli ginenean, gure estilokoek ezin zuten ezer esan kalean.
Garai gogorrak pasatu zenituzten…
Oso garai tristea izan zen hura. Aitak istripua izan zuen gero. Mikelete lana galduta, Eibarrera joan behar izaten zuen hondakinak batzera. Bizikletan hara zihoala, istripua izan zuen. Ama epaitegietara joan zen, kargu egiteko eskatzera, baina epaitegia karlista zen, eta ez zioten kasurik egin.
Inbidia eta kalte egiteko gogoa zegoela esan duzu. Zergatik?
Adibide bat jarriko dut: gerra aurretik polito bizi ginen, eta ahizpak eta biok beroki granate bana geneukan, larru eta guzti. Gogoan daukat nire adineko neska bat eta bere ahizpa ikusi nituela gure abrigoekin. Jolasean genbiltzan batean esan nion lapurtutakoak zirela. Ondo zekien hark ostutakoak zirela, baina frankistak ziren, eta… Entzun egin behar izan ninduen, behintzat.
Familia frankista edo ez-frankista, horrek sortzen zuen aldea?
Hori da. Frankista ez bazinen, gaizki. Askotan ezin izaten zen ezer esan: mehatxu egiten ziguten, salatuko gintuztela. Ezer pasatzen bazen, frontean ere bai, isilik egon behar genuen. Berriak jasotzeko jende gutxik zeukan irratia, baina gertuko batzuek bazeukaten. Pirenaica eta Paris irratietatik jasotzen genituen benetako berriak. Gobernuak gezurrak besterik ez zituen esaten.
Bertsio ofizialak eragina zeukan herritarrengan?
Ezjakinak ginen gerrako ipuinekin. Nire senarraren kuadrillakoekin nengoen batean, hala bota zuen baten emazteak: «Nolako astakeria egin zuten gorriek Gernikan!». Ordurako hazita neuzkan haurrak. Gerratik pasatuta egongo ziren 40 urte ez baziren, 30 baino gehiago. Gernika sutan ikusi nuela esan nion nik, eta ez hasteko niri han zer gertatu zen esaten. Pentsa zein mezu sartu zizkieten buruan. Horrelakoa zen giroa. Zenbat jende hilko ote zen gerran benetan zer gertatu zen jakin gabe… Askotan pentsatzen dut hori. Militar frankista batek hitz egiten zuen irratian eta tontakeriak esaten zituen, egiarik ez, behintzat. Zergatik sinisten zioten? Frankista zelako. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198382/laquoez-da-inondik-inora-konponbide-bat-arazo-bat-baino-ez-daraquo.htm | Gizartea | «Ez da inondik inora konponbide bat: arazo bat baino ez da» | Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko proiektua kritikatu du Iñaki Uriartek. Lehiaketa publikoa «iruzur hutsa» izateaz gain, proiektuak ingurua desitxuratu egingo duela deritzo. | «Ez da inondik inora konponbide bat: arazo bat baino ez da». Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko proiektua kritikatu du Iñaki Uriartek. Lehiaketa publikoa «iruzur hutsa» izateaz gain, proiektuak ingurua desitxuratu egingo duela deritzo. | Saltsa askotan ibilitakoa da Iñaki Uriarte arkitektoa (Bartzelona, 1946). Bilbon azken hamarkadetan egon diren aldaketa urbanistikoen inguruko ikuspuntu kritikoa azaldu du maiz, eta, oraingoan, Bilboko Arte Ederren Museoaren «osotasunaren» defentsan murgilduta dabil, Arte Ederren Museoaren Defentsa Zibikoa izeneko plataforman. Izan ere, museoak bere azpiegiturak handitzeko asmoa du, eta, horretarako, lehiaketa publiko bidez, Norman Foster arkitektoaren proiektu bat aukeratu dute. Uriartek, ordea, prozesu guztia «burugabekeria hutsa» dela deritzo, eta hura gelditzeko eskakizuna zabaldu du.
Zein da museoa handitzeko arrazoia?
Ez dago pisuzko arrazoirik, ez dagoelako aurretik museoa handitzea justifikatzen duen planik. Museo orok dauka defizit bat gordetzen dituen artelanen eta erakutsi ditzakeen horien artean, eta ikusgai dauden horiek berriztatzeak ematen dio museo bati behar duen dinamismoa. Arte Ederren Museoaren kasuan, handitzearen arrazoi nagusia da arduradun berriak [Miguel Zugaza zuzendaria] museoaren presentzia indartu nahi duela. Presentzia hori ikuspuntu oker batetik aztertzen dute; ikusle kopuruaren arabera baino ez.
Hortaz, ikusleak ugaritzeko asmoz bultzatutako proiektu bat da?
Burugabekeria hutsa da. Miguel Zugaza museoko zuzendari berriarekin bat egin, eta Arte Ederren Museoa turistak erakartzeko lasterketa zoro horretan sartzeko antolatu du Eusko Jaurlaritzak handitze proiektua. Ikono bihurtu nahi dute, Guggengheim museoarekin lehiatu dadin. Eta, hori lortzeko, iruzur hutsa den lehiaketa publiko bat jarri zuten martxan, Norman Fosterren proiektua hautatzeko.
Zergatik diozu lehiaketa publikoa iruzurra izan dela?
Arkitektura lehiaketa bateko epaimahai batean, arkitektoak izan behar dira nagusi. Arte Ederren Museoko lehiaketan, hamarretik lau baino ez ziren arkitektoak. Gainera, horietako bat Luis Fernandez Galiano zen, Fosterren fundazioko kidea. Hori dela eta, arkitektura estudio batzuek uko egin zioten lehiaketan parte hartzeari, aldez aurretik bazekitelako Fosterren proiektua suertatuko zela irabazle.
Beraz, zure ustez, aldez aurretik zegoen irabazlea erabakita.
Hori da. Foster izatea nahi zuten, sona handiko arkitekto baten izena delako axola zaien gauza bakarra. Demokrazia ariketa baten simulazioa baino ez zen izan. Eta ez da gertatzen den lehenbiziko aldia. Madrilgo El Prado museoan, Zugaza bera zuzendari zela, gauza bera gertatu zen.
Hautaketa prozesua alde batera utzita, zer ondorio izango ditu Fosterren proiektuak?
Lehiaketaren oinarrietan baldintza zehatz batzuk ezartzen ziren. Lehiakide guztiak egokitu egin ziren oinarri horietara, Foster izan ezik. Aurrekontua, esaterako, behin obrak hasita, bikoiztu egingo da gutxienez. Garai hauetan, diru xahutze hutsa da. Ez da inondik inora konponbide bat: arazo bat baino ez da.
Zeintzuk dira proiektuak betetzen ez dituen beste oinarrietako batzuk?
Ez ditu altuerak errespetatzen, eraikin nagusiaren altuera bikoiztea proposatzen duelako, infografietan disimulatzen saiatu diren arren. Baina lanek inguruan izango duten eragina oso handia izango da, eta auzokideak ez daude horren jakitun.
Asko aldatuko da ingurua handitze lanak egiten badira?
Espazioak inbaditu egiten ditu, pieza autonomoa da, egozentrismo hutsa. Beste edozein arkitektok sinatuko balu, atzera botako lukete. Bilbok azken urteetan jorratu duen noranzkoan doa lana. Beste aldaketa batzuen artean, museoaren kanpoaldean dagoen Arriagaren monumentuaren eskulturari egingo dio kalte.
Zergatik?
Patioa itxi egin nahi dute, eskultura espazio itxi batean sartu. Paco Durrio artistaren lana da, Arriagaren omenezko musa bat. Oso obra garrantzitsua da, balio handikoa. Urak ere funtsezko eginkizuna du artelanean, eta, handitzen dutenean, eskultura lehortu egingo dute.
Noiz hasiko dira lanak?
Irailean abiatuko direla aurreikusten da. Gu gelditzen saiatuko gara. Aurkeztutako proiektuaren inguruan hausnartu eta ondo aztertzea eskatzen dugu, eta, beharrezkoa bada, beste lehiaketa bat martxan jartzea.
Judizialki ere irregulartasunak salatu dituzue.
Hiri Antolamendurako Plan Orokorreko bi artikulu hausten ditu, Euskal Kultur Ondareari Buruzko Legeko zortzi eta Espainiako Estatuko legediko hiru. Horrez gain, Eusko Jaurlaritzako arkitektoek txosten bat egin behar zuten proiektuaren inguruan, eta ez da hala izan. Oraingoz, dagoen txosten bakarra estudio bati erositakoa da.
Zer garrantzi du Arte Ederren Museoak?
Ez da Bilboko museo soil bat. Itzal handiko museoa da, Euskal Herriko museorik garrantzitsuenetarikoa. Ikusle kopuruak ez du ezer esan nahi. Jendeak museora etortzeko duen determinazioa eta ateratzean sentitzen duen gogobetetasuna da funtsezkoena.
Handituko ez balitz, zer beste aukera egon daitezke?
Turistei begirako proiektu bat baino ez da hau. Handitu nahi izatekotan, kultura auzoetara eramateko aukera dago, esate baterako, eraikin industrialak erabilita, Errekalden, Iralan… Iñaki Azkuna alkate zenak, bere garaian, Olabarri jauregia ere proposatu zuen. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198383/12-15-urte-artekoak-txertatzeko-bidea-ireki-du-emak.htm | Gizartea | 12-15 urte artekoak txertatzeko bidea ireki du EMAk | Adin tarte horretan, Pfizer txertoak 16 urtetik gorakoen artean duen eraginkortasun berdina «edo handiagoa» duela ziurtatu du sendagaien alorreko erakunde arautzaileak. | 12-15 urte artekoak txertatzeko bidea ireki du EMAk. Adin tarte horretan, Pfizer txertoak 16 urtetik gorakoen artean duen eraginkortasun berdina «edo handiagoa» duela ziurtatu du sendagaien alorreko erakunde arautzaileak. | EMA Sendagaien Europako Agentziak bidea ireki dio Pfizer txertoa 12-15 urte arteko populazioan erabiltzeari. Gaur Amsterdamen (Herbehereak) egindako agerraldi batean, EMAko txertoen alorreko arduradun Marco Cavalerik iragarri du txertoa adin tarte horretara zabaltzean alde egin dutela. Gaiaren harira egindako entsegu kliniko baten emaitzak aztertu ondoren hartu dute erabakia.
Erakunde arautzailearen oniritziaren ostean, Europako Batzordearen esku egongo da orain adin tarte horretan txertoaren erabilpena onartzea. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198384/positiboen-ehunekoa-44-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positiboen ehunekoa %4,4 da Hego Euskal Herrian | Beste 435 COVID-19 kasu atzeman dituzte ostegunean, ia 10.000 proba eginda. | Positiboen ehunekoa %4,4 da Hego Euskal Herrian. Beste 435 COVID-19 kasu atzeman dituzte ostegunean, ia 10.000 proba eginda. | Hirugarren egunez jarraian, egun bakarrean detektatutako positibo kopuruak 400 kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Osasunbideak 9.976 test egin ditu birusa atzemateko, eta 435 kutsatu zenbatu dituzte. Hala, positiboen portzentajea %4,4 izan da; hain zuzen ere, datuak ez du gorabeherarik izan, ehunekoa bera izan baitzen asteazkenean ere.
Lurraldeka, Bizkaian 171 kasu zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 138; Nafarroan, 77, eta Araban, 45.
Ospitaleei dagokienez, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi dutenez, atzo 42 lagun erietxeratu zituzten Hegoaldean. Hala, oraintxe 210 pertsona daude gela arruntetan ospitaleraturik, eta, berriz, 114 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198385/yatesek-hautsi-bernalek-eutsi.htm | Kirola | Yatesek hautsi, Bernalek eutsi | Biike Exchangeko txirrindulariak irabazi du 19. etapa, indarra eta ausardia uztartuz. 34 segundo atera dizkio Ineosekoari, hark hainbestean defendatu baitu lidergoa. Mendiko azken etapa jokatuko da bihar | Yatesek hautsi, Bernalek eutsi. Biike Exchangeko txirrindulariak irabazi du 19. etapa, indarra eta ausardia uztartuz. 34 segundo atera dizkio Ineosekoari, hark hainbestean defendatu baitu lidergoa. Mendiko azken etapa jokatuko da bihar | Italiako Giroko txirrindularirik indartsuena da oraintxe Simon Yates (Bike Exchange). Hala berretsi du gaur, mendiko azken-aurreko etapan. Bere-berea duen gisan gailendu da, Alpe di Meran eraso ausarta jota. Gibelean utzi du berriro Egan Bernal (Ineos), lasterketako liderra. Kolonbiarrak hainbestean gainditu du azterketa: ahulezia zantzuak erakutsi ditu atzera ere, baina indar gabezia lasterketaren irakurketa aproposarekin orekatu du. Ez da aurkarien erasoekin itsutu, eta taldearen abaroan egin du azken igoeraren zatirik handiena. Azkenean, 34 segundo galdu ditu Yatesekin, gainsariak tarteko. Hirugarren izan da helmugan, Joao Almeidaren (Deceuninck) atzetik – azken metroetan gurpiletik atera du–.
Biharko etapan hondoratu ezean, esku-eskura dauka Giroa Bernalek. Hori bai, azkenera arte estutu nahi du Yatesek. Jota utzi zuen Sega di Alan, eta gaur ere, liderra jokoz kanpo harrapatzen saiatu da. Bernalen arrapostua, ordea, asteazkenekoa baino hobea izan da, eta Yatesekiko 2.49ko errenta defendatuko du bihar. Ingelesak urrun du lidergoa, baina hurbil bigarren postua:â20 segundora gerturatu zaio gaur Damiano Carusori (Bahrain). 2.29ra dago italiarra.
Borrokatua izan da, berriz ere, ihesaldia osatzeko lehia. Sei txirrindularik lortu dute tropeletik ospa egitea: Larry Warbassek (AG2R), Giovanni Aleottik (Bora), Mark Christianek (Eolo), Quinten Hermansek eta Andrea Pasqualonek (Wanty) eta Nicola Venchiaruttik (Androni). Alpe di Merako helmugan balentria egiteko itxaropenez egin dute eraso, aurrez arrakasta izan duten hamar ihesaldiak gogoan.
Abenturazaleentzako Giroa izaten ari da, baina gaurkoan tropela ez zegoen ezer oparitzeko. Bike Exchange berehala jarri da lanean, ihesaldiak lau minutuko aldea baino ez zuela. Yatesekin etapa irabazi, eta lasterketa hankaz gora jartzeko asmoa zuten. Deceuninck ere festa gogoz zegoen, eta soka tenkatu du Alpe Agognako, eguneko lehen mendateko jaitsieran –laugarren mailakoa–. Erdibitu egin da tropela, eta moztuta gelditu Daniel Felipe Martinez (Ineos). Susto txiki bat baino ez da izan: Filippo Gannaren laguntzaz itzuli da multzo nagusira.
Passo della Colma zen hurrengo igoera, hirugarren mailakoa. Abaila batean pasatu du tropelak, besteak beste, Mikel Nieveren (Bike Exchange) gidaritzapean. Gainean, minutu eskaseko errenta gelditzen zitzaion ihesaldiari. Venchiarutti jada ez zen buruan ageri. Bada, Alpe di Meraren hasieran egin du lasterketa buruko boskotearenak. Patuari izkin egiten saiatu da Christian, bakarkako ahalegin batekin, baina 7,5 kilometroren faltan irentsi du oilarren multzoak.
Deceuninckek oso erritmo gogorra jarri du lehen aldapetan, eta berehala piztu du sua Almeidak. Taldekideen gerizpean gelditu da Bernal;âbaita Yatesek eraso egin duenean ere, 6,5 kilometroren faltan, gurpilean Caruso eta Aleksandr Vlasov (Astana) zituela. Geroago, beste erritmo aldaketa bat egin du Yatesek, eta orduan bai, bakarrik abiatu da. Gainontzeko aurkariak harrapatuz joan da Bernal, Dani Martinezen laguntzaz. Apustua bikain ari zitzaion ateratzen. Yates, baina, katerik gabe zihoan. Liderrak haren bila jo du azken 2,5 kilometroetan, eta, 15 segundora hurbildu zaion arren, amore eman behar izan du azkenean.
Azken etapa menditsua izango da biharkoa. 164 kilometroko ibilbidea izango du, eta lehen mailako hiru igoera kateatuko dituzte bukaeran:âSan Bernardino, Passo della Spluga eta Alpe Motta. |
2021-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/198386/eajren-ipar-buru-batzarrak-demokrazia-gabeziaren-erakusgarritzat-jo-du-macronen-erabakia.htm | Gizartea | EAJren Ipar Buru Batzarrak demokrazia gabeziaren erakusgarritzat jo du Macronen erabakia | Peio Etxelekuk buruzagi batzuen «hipokresia» salatu du, eta Frantziako Presidenteari eskatu dio hizkuntzei dagokion konstituzioko bigarren artikulua aldatzeko. | EAJren Ipar Buru Batzarrak demokrazia gabeziaren erakusgarritzat jo du Macronen erabakia. Peio Etxelekuk buruzagi batzuen «hipokresia» salatu du, eta Frantziako Presidenteari eskatu dio hizkuntzei dagokion konstituzioko bigarren artikulua aldatzeko. | EAJren Ipar Buru Batzarrak ere kritika egin dio Macronen gobernuaren erabakiari. Atzo EH Bildu eta EH Bai neurri horren aurka mintzatu ondoren, Peio Etxeleku Ipar Euskal Herriko jeltzaleen buruak agerraldi bat deitu du gaur. Esan duenez, Macronen alderdiak bultzatutako helegiteak «demokrazia gabezia bat» erakusten du, eta gaineratu du ebazpenak frantses erakundeen «ezintasuna» erakusten duela Frantziako kultur aniztasunaren gaia kudeatzeko.
Etxelekuk buruzagi politiko batzuen «hipokresia» ere izan du hizpide: «Mailarik handienean da». Izan ere, Macronek igande goizean legea promulgatu eta bi egun geroago adierazi zuen, Facebook bidez, gobernuari eta Parlamentuari bitartekoak eskatu dizkiela «aniztasun lingustikoa bermatzeko», eta «Frantziako hizkuntzak altxor nazional bat» direla.
Era berean, Frantziako Presidenteari konstituzioko 2. artikuluaren erreformatzeko eskatu dio, Etxelekuren esanetan artikulu horrek «blokeatzen» baitu gobernua. Izan ere, Errepublikaren hizkuntza frantsesa da, artikuluaren arabera. Jeltzaleek adierazi dute herrialdeko hizkuntzak «argiki onartuak» izan beharko liratekeela artikulu horretan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.