date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198422/positiboek-beste-koska-bat-egin-dute-gora-469.htm | Gizartea | Positiboek beste koska bat egin dute gora: 469 | Positiboen ehunekoa %4,7 da Hego Euskal Herrian, 9.775 proba eginda. | Positiboek beste koska bat egin dute gora: 469. Positiboen ehunekoa %4,7 da Hego Euskal Herrian, 9.775 proba eginda. | Berriro egin du gora egun bakarrean detektatutako positibo kopuruak, eta 400 kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 9.975 test egin zituzten atzo birusa atzemateko, eta 469 kutsatu zenbatu zituzten. Hala, positiboen portzentajea %4,7 izan da. Kutsatuen kurba lautzen ari dela sumatzen hasi zen duela egun batzuk, eta gaurko datuek joera hori berresten dute.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehien: 204 zenbatu dituzte; Gipuzkoan, 133; Nafarroan, 79, eta Araban, 45. |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198423/espetxera-bidali-dute-oinezko-bat-hil-zuen-auto-gidaria.htm | Gizartea | Espetxera bidali dute oinezko bat hil zuen auto gidaria | Baldintzarik gabe kartzelatzeko agindu du epaileak. | Espetxera bidali dute oinezko bat hil zuen auto gidaria. Baldintzarik gabe kartzelatzeko agindu du epaileak. | Ostiral goizaldean gertatu zen ezbeharra, Iruñean: 32 urteko gizonezko bat semaforoa duen zebra bide bat gurutzatzen ari zen auto batek harrapatu zuenean. Kolpeak 80 metrora jaurti zuen biktima, Udaltzaingoaren arabera, eta hil egin zuen. Ibilgailua ez zen gelditu harrapaturiko pertsonari laguntza emateko. Udaltzainek gidaria eta harekin zihoan pertsona bat aurkitu zituzten, Sanduzelain auzoan, Arga ibaiaren ondoan, ihes egiten saiatzen ari zirela, udaltzainen arabera. Gidariak 26 urte ditu.
Gaur goizean igaro da akusatua 4. Instrukzio Auzitegiko epailearen aurretik, eta hura baldintzarik gabe espetxeratzeko agindu du. Epaileak giza hilketa delitu bat egotzi dio, alkoholaren eta drogen eraginpean gidatzea, eta istripu lekutik ihes egitea biktimari laguntza eman gabe.
Autoak aipatzen duenez, U.S.V ikertuak, edari alkoholdunez gain, kokaina eta estasi drogen eraginpean abiadura handian ari zen gidatzen. Udaltzainak segika hasi zitzaizkion. Gorrian zen semaforoa errespetatu gabe, 100 kilometro orduko abiadura iragan zen Baiona etorbidetik, eta Pablo Salinas oinezkoa harrapatu zuen. Berehala hil zela egiaztatu du epaileak. Gidaria autoa utzi eta ezkutatu egin zen Sanduzelain, «Gipuzkoa etorbideko landaredi artean. Bertan topatu zuen Udaltzaingoaren beste talde batek».
Egotzitako delituen zantzuen inguruan, udaltzainen eta hainbat herritarren lekukotasunak egiaztatzen dute abiadura handian gidatzen ari zela, eta tokiko kameren irudietan ere hala ageri da. «Gertakarien larritasunaren aurrean, eta aurrerago jaso dezakeen zigorraren ondorioz ihes egiteko arriskua delako», guardia epaileak behin-behineko espetxealdia ezarri dio ikertuari. Larritasuna azpimarratzerako orduan, epaileak dio, istripua gertatu zen tokitik ihes egiteaz gain, autoa utzi egin zuela ezkutatzeko, «atxiloketa saihesteko asmoz». |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198425/orotara-90-udalerri-batuta-uemak-30-urteurrena-ospatu-du.htm | Gizartea | Orotara 90 udalerri batuta, Uemak 30. urteurrena ospatu du | Villabona-Amasa eta Zizurkil batu dira azken hilabeteetan, eta ohiko batzarrean azpimarratu dute 30 urtean bide «urratzaile eta aitzindaria» egin duela udalerri euskaldunen mankomunitateak. | Orotara 90 udalerri batuta, Uemak 30. urteurrena ospatu du. Villabona-Amasa eta Zizurkil batu dira azken hilabeteetan, eta ohiko batzarrean azpimarratu dute 30 urtean bide «urratzaile eta aitzindaria» egin duela udalerri euskaldunen mankomunitateak. | Villabona-Amasako Gurea antzokian ospatu du 30. urteurrena Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak. Tokia espresuki aukeratua izan da, Villabona-Amasa eta Zizurkil izan direlako elkartera batu diren azken bi udalerriak, eta, orotara, 90 udalerrik osatzen dute gaur egun Uema. Guztien artean, 266.000 biztanleko lurgune euskalduna osatzen dute.
Horregatik, «egun berezia» dela nabarmendu du Uemak berak batzarraren hasieran. 1991ko maiatzean sortu zen mankomunitatea, hainbat udalek Aizarnazabalen udalerri euskaldunen egunean egindako batzarrean. Urteotan bide «urratzaile eta aitzindaria» egin dela nabarmendu dute, eta, hori omentzeko, Iraitz Lazkano Uemako egungo lehendakariarekin batera, bertan izan dira aurreko sei lehendakariak ere: Antton Iztueta, Kontxi Gabantxo. Mikel Illarregi. Jon Bollar, Maren Belastegi eta Josu Labaka.
Halaber, erakundeetako zein euskalgintzako ordezkaritza zabala izan da gaurko batzarrean. Hala nola Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordea, Mikel Arregi Nafarroako Gobernuko Euskarabideko zuzendaria, Jabi Asurmendi Udalbiltzako lehendakaria. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusia. Agurne Gaubeka Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendaria. Martxelo Otamendi BERRIA egunkariko zuzendaria, Kike Amonarriz Topagunea Euskaltzaleen Elkarteko lehendakaria, Alizia Iribarren, AEK-ko koordinatzaile nagusia, Elkar Fundazioko Joan Mari Larrarte eta Elhuyar Fundazioko Jon Abril.
Iñaki Arregiri omenaldia
Urteurren horretan, «Uemaren sortzaile, bide urratzaile, koordinatzaile eta arima izan zen Iñaki Arregi» omendu dute. 2010ean hil zen, eta lore sorta eskaini zaio Graxi Arregi alabari. «Hik ereindakoa uzta ederra ematen ari duk, Iñaki. Eskerrik asko!», esan diote. Halaber, Karmele Aierbe ezin izan da bildu batzar berezi horretara, osasun arazoengatik, eta hari ere hitz beroz mintzatu zaizkio. «Uema osatzen dugun guztion izenean, hemendik Ataunera, besarkadarik eta muxurik handiena Karmele Aierberentzat. Badakigu nahi baino pattalago zabiltzala, Karmele, baina eutsi goiari, eutsi irribarreari».
Paul Bilbaok Kontseiluko idazkari nagusiak urteotan egindako ekarpenagatik zoriondu egin du Uema. «Finean, arnasguneetan bizi ez garen euskaldunontzat, ikusgarri egiten duzue euskaraz normaltasunez bizitzerik badagoela», azpimarratu du Bilbaok. Azken egunetan epaitegietatik euskararen kontra hartu diren azken erabakiei erreferentzia eginez, gogoratu du Uemari ere ezaguna zaiola botere judizialen esku hartzea: «Hor ere, eskerrik asko tinko eusteagatik, baina batez ere bide berriak irekitzeagatik».
Lazkanoren hitzak
Udalerrien euskalduntzean aitzindaritza lana egin dela goraipatu du Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak, baina ez dute horretara mugatu nahi: «Herritarren kontzientziazioa eta ahalduntzea oinarrizko zeregina bihurtu dira Uemarentzat. Eskola guztietara heltzen den Uemaren hezkuntza proiektua garatu dugu, edota euskararen arnasguneen garrantzia nabarmentzeko Arnasa gara kanpaina, bi adibide soilik aipatzearren».
Uemako lehendakariak berak ere erreferentzia egin die azken epaiei, eta horiei aurre egiteko mobilizazioetan parte hartzera deitu dute. Arratsaldeko Baionako elkarretaratzean egongo dira, kasurako.
Horregatik, babes juridikoa eskatu du Lazkanok: «Aitortza egiteko, eta babesteko neurriak eta legeak behar ditugu. 30 urte igaro eta gero, inguruko erdara nagusiek, epaileen eta botere faktikoen indarrarekin, apal eta bigarren mailako herritar nahi gaituztela kontziente baikara oraindik». Horri erantsirik, euskara indartuko duten neurrien beharra nabarmendu du, halaber: «Euskararen ekosistema osoa elikatuko duen egiturazko erabakiak behar ditugu orain, urte askoan egin dugun bidea eta lana benetan lora dadin».
Uema eta Jaurlaritza
Eusko Jaurlaritzaren izenean, Miren Dobaran Hizkuntza Politikarako sailburuordea pozik agertu da ekitaldiarekin: «Benetan pozgarria da gaur hemen ospatzen ari garena. Uemak 30 urte bete ditu, 90 arnasgune ditugu euskararen normalizazioari ezinbesteko ekarpena egiten». Dobaranen hitzetan, arnasgune horiek zaintzea, sendotzea eta zabaltzea da Eusko Jaurlaritzaren helburua. «Hori posible egiteko badaukagu azpiegitura eraginkorra: Uema. Eta badaukagu lankidetza leial eta sendo bat eraikia Eusko Jaurlaritzaren eta Uemaren artean». Uemak haur eta gazteentzako antolatzen dituen egitasmoen garrantzia azpimarratu du. |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198426/osakidetzak-ohartarazi-du-txertaketa-egutegiari-buruzko-mezu-faltsu-bat-zabaltzen-ari-dela.htm | Gizartea | Osakidetzak ohartarazi du txertaketa egutegiari buruzko mezu faltsu bat zabaltzen ari dela | Azken orduetan sare sozialetan zabaldu den mezu bat gezurra dela abisu eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Mezuan, adin tarte ezberdinetako txertaketa egutegi bat ageri da, eta Osakidetzaren SMSa jasotzea ez dela behar esaten da. | Osakidetzak ohartarazi du txertaketa egutegiari buruzko mezu faltsu bat zabaltzen ari dela. Azken orduetan sare sozialetan zabaldu den mezu bat gezurra dela abisu eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Mezuan, adin tarte ezberdinetako txertaketa egutegi bat ageri da, eta Osakidetzaren SMSa jasotzea ez dela behar esaten da. | Txertaketarekin zerikusia duen mezu faltsu bat sare sozialetan zabaltzen ari dela ohartarazi du gaur Osakidetzak. Mezuak txertaketarako egutegi baten berri ematen du, zehazki, 1962tik 1979ra jaiotakoei noiz dagokien txertatzea zehazten du. Halaber, mezu horretan esaten da ez dela behar Osakidetzaren SMS bat jasotzea txertaketarako ordua hartzeko.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez ohartarazi du mezu hori faltsua dela, eta herritarrei eskatu die Osakidetza haiekin harremanetan jarri arte itxaroteko, orain arte egin den bezala. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan txertaketa prozesuak aurreikusitako bidetik jarraitzen duela argitu du Osasun Sailak oharrean, eta, beraz, ez egiteko kasurik sare sozialetan zabaldutako mezuari. |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198427/10000-pertsona-baino-gehiago-batu-dira-baionan-murgiltzearen-defentsan.htm | Gizartea | 10.000 pertsona baino gehiago batu dira Baionan, murgiltzearen defentsan | Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek mobilizazioarekin bat egin dute,eta Parisek egin euskararen kontrako erasoa salatu dute. | 10.000 pertsona baino gehiago batu dira Baionan, murgiltzearen defentsan. Ipar Euskal Herriko hautetsiek eta euskalgintzako eragileek mobilizazioarekin bat egin dute,eta Parisek egin euskararen kontrako erasoa salatu dute. | Mobilizazio handia espero zuten euskalgintzako eragileek, eta hala izan da: 10.000 jende baino gehiago bildu dira Baionan, arratsalde honetan, «Euskarak murgiltzea behar du» lelopean. Euskarazko irakaskuntza egiten duten hiru sareak —pribatu katolikoa, Seaska, eta publikoa— elkarrekin atera dira kalera, eta Ipar Euskal Herriko hautetsien gehiengoaren babesa jaso dute. Konstituzio Kontseiluak euskarazko murgiltzea Frantziako Konstituzioaren kontrakotzat jo zuen iragan astean, eta, berehala, erantzun «azkarra» emateko beharra azpimarratu zuten euskalgintzako eragileek. Euskal Herritik harago, Frantziako Estatuaren menpe diren beste herrialdeetan ere mobilizazioak egin dituzte gaur, «Gure hizkuntza bizi daitezen» lelopean.
Murgiltze eredua garatzen duten egiturak arriskuan ezartzen ditu Parisek hartu ebazpenak. Seaska itunpeko elkartea izanik ere, arranguraturik agertu dira Seaskako ordezkariak. «Ez dugu erabakia onartzen. Kosta ahala kosta murgiltzeko ereduarekin segituko dugu», esan du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak. Bestalde, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hala adierazi zuen, ebazpenaren harira: «Frantziako Gobernuari eta Parlamentuari eskatu diet bitartekoak atzeman ditzatela aniztasun linguistiko hori bermatzeko». Macronek errandakoari honela erantzun dio Gorostiagak: «Euskarak bermeak behar ditu». Ildo beretik, Antton Kurutxarri EEPko zuzendariak, beste herrialdeetako hizkuntzen erakunde publikoekin batera, gutun bat helarazi dio Macroni, aste honetan; «aterabide indartsu bat» eskatu diote, «eta fite».
EH Baiko bozeramaile Anita Lopepe honela mintzatu da: «Hasi beharko dugu gogoetatzen Paristik heldu ez den hori, Euskal Herritik beretik nola bermatzen ahalko dugun». Haren ustez, Baionan bilduriko jendearen aniztasunak erakusten du euskararen aurkako erasoa izateaz gain «kultur aniztasunaren kontrakoa ere» badela.
«Blanquer kanpora, euskara gelara» oihu artean iritsi dira manifestariak Baionako Xaho kaiara. Bertan, Larraineko, Idauze Mendiko (Zuberoa), Arrosa-Ortzaizeko (Nafarroa Beherea), eta Aiherrako (Lapurdi) eskoletan murgiltze eredua zabaltzeko beharra azpimarratu dute. Izan ere, irailetik aitzina ireki nahiko lukete murgiltzea, baina Konstituzio Kontseiluaren ebazpenaren ondorioz, arriskuan dira proiektuak. Maitena Irigarai Aiherrako eskola katolikoko irakaslea haserre mintzatu da: «Molac legea ez denez pasatu, errefusatzen digute murgiltzea. Alta, gurasoek azkarki babesten dute proiektua. Eskubidea dute nahi duten ereduan ezartzeko beren haurra». Gisa berean, Bardozeko (Lapurdi) ikastolaren irekiera proiektua aitzina eramateko beharra azpimarratu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Dena den, mobilizatzen segitzeko beharra azpimarratu dute eragile guziek. «Kolpea izugarria da. Gure hizkuntzak heriotza segurura kondenatu nahi dituzte», esan du Marie Andree Ouret Biga Baiko bozeramaileak, manifestazioa amaitzeko ekitaldian. Finitzeko, manifestari guziek kantu bat eman dute Mixel Etxekopar musikariaren laguntzarekin, «Nola kanta, nola hitz eman, Euskal Herrian euskaraz», dioen errepikarekin. BERRIAk honela kontatu du manifestazioarena, gertatu ahala: |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198428/jendetza-elkartu-da-azpeitian-alkateari-babesa-azaltzeko.htm | Politika | Jendetza elkartu da Azpeitian, alkateari babesa azaltzeko | Corrugadosen auzian Nagore Alkorta «gardentasunez eta profesionaltasun handiz» aritu dela defendatu dute. | Jendetza elkartu da Azpeitian, alkateari babesa azaltzeko. Corrugadosen auzian Nagore Alkorta «gardentasunez eta profesionaltasun handiz» aritu dela defendatu dute. | Ehunka pertsona elkartu dira gaur eguerdian Azpeitiko plazan (Gipuzkoa), herritar talde batek deituta, Nagore Alkorta alkateak Corrugadosen irekieraren auzian eginiko kudeaketa babesteko eta hari sostengua adierazteko. Alkortak, hunkituta, eskerrak eman dizkie bertara joandakoei: «Gaur, Azpeitiko herriak hitz egin du. Herriaren hitzaren gainetik ez dago ezer. Egon seguru guk eutsi egingo diogula. Gure proiektua Azpeitia da; beraz, hel diezaiogun batzen gaituen horri, eta jarrai dezagun Azpeitia hobeago bat egiten».
Amaia San Vicentek ere hartu du hitza, mobilizaziora deitu duen taldearen izenean: «Nagore jarri dute jopuntuan, baina herritar asko ere minduta sentitu gara. Horrek ekarri gaitu herriko plaza honetara, Nagore babestera eta Corrugados auzian izan duen jarrera gure egitera». Izan ere, uste dute, «gezurraren aurrean, argumentuak» erabili dituela Alkortak: «Irainaren aurrean, errespetua; interes politiko eta ekonomikoen aurrean, zintzotasuna eta herriaren zaintza».
Azken egunetan eztabaida politikoa zabaldu da Corrugadosek Azpeitiko lantegia zabaltzeko aukeraren harira. Alkortaren azalpena da CL taldeak ez duela aurkeztu proiektu ekonomiko sendorik, eta ezinezkoa zela lantegia oraingo lursailean irekitzea, 2013ko hirigintza planak debekatzen duelako hor industria jarduerarik kokatzea.
Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak ukatu egin du udalaren tesi nagusia: udalak ez zuela nahikoa informazio proiektuari buruz. Azaldu zuenez, martxoaren 11n Corrugadosen jabe Cristian Lay taldeko ordezkariek bilera bat izan zuten Azpeitiko Udalarekin, Jaurlaritzarekin eta aldundiarekin, eta hor informazio zehatza eman zien bere asmoei buruz. |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198429/caruso-ausart-bernal-tinko.htm | Kirola | Caruso, ausart; Bernal, tinko | Bernalek arazorik gabe eutsi dio lidergoari mendiko azken saioan, eta, ondo bidean, Italiako Giroa irabaziko du bihar, Milango erlojupekoan. Carusorentzat izan da etapa, erasoaren bidetik. | Caruso, ausart; Bernal, tinko. Bernalek arazorik gabe eutsi dio lidergoari mendiko azken saioan, eta, ondo bidean, Italiako Giroa irabaziko du bihar, Milango erlojupekoan. Carusorentzat izan da etapa, erasoaren bidetik. | Azken orduko iraultza batekin egiten zuten amets ziklismo epikoaren zaleek. Bada, ez:âaurtengo Giroa Egan Bernalena (Ineos) da. Gaur zuen azken suzko proba, Alpe Mottan bukatzen zen etapa menditsuan. Lehen mailako hiru mendate igo behar ziren elkarren segidan; beraz, segadaren batean erori eta pot egiteko arriskua zuen kolonbiarrak. Itxaropena bazuen Damiano Carusok (Bahrain), eta bere esku zegoen guztia egin du miraria gauzatu zedin. Pikotxa eta pala alde batera utzi ditu Giro honetan, Mikel Landa erretiratu ondotik, eta distira egin du haren ordezko gisa. Gaur, etapa garaipen handia lortu du, ausardiaren bidetik. Hori bai, Bernalek kontrolpean izan du egoera ia une oro, eta, oker handirik gertatu ezean, arrosaz jantziko da bihar Milango podiumean.
Erabat lauak ziren lehen 80 kilometroen ondoren, San Bernardino igotzen hasi dira txirrindulariak. Eguneko hiru mendateetan aurrenekoa zen, eta hiruretan gogorrena, 23,7 kilometro eta, batez beste, %6,2ko pendizarekin. Lasterketa hankaz gora jar zezaketen erasoak espero ziren koloso suitzarrean. Begirada guztiak Simon Yatesengan (Bike Exchange) zeuden jarriak. Haren taldea jarri da tropeletik tiraka, baina su handirik gabe. Erritmo lasaian egin dute igoera, harik eta azken txanpan DSM agertu den arte, Bardetentzat lasterketa gogortzeko.
Hori horrela, ihesaldiak 50 segundoren aldearekin igaro du gailur elurtua. Bederatzi lagunek osatu dute hasiera batean, baina bost nabarmendu dira San Bernardino amaiezinean: Louis Vervaeke (Alpecin), Simon Pellaud (Androni), Giovanni Visconti (Bardiani), Felix Grossschartner (Bora) eta Vincenzo Albanese (Eolo). Jaitsieran, Bardet batu zaie, Chris Hamilton eta Michael Storer taldekideekin batera. Hortik gutxira, Carusok eta Pello Bilbaok (Bahrain) egin dute bat lasterketa burukoekin. Igoeran ez, maldan behera piztu da txinparta.
Alarmak piztu zaizkio ordura arte lasai ederrean egona zen Ineosi. Aurrekoak 25 segundorekin iritsi dira Splugako igoerara. 38 kilometro gelditzen ziren helmugarako. Caruso eta Bardeti esku bat bota die Vervaekek, errelebo indartsua eman baitu hanka altxatu aurretik. Aldea gora zihoan, eta Bernalek taldekideak erre behar izan ditu; Jonathan Castroviejorekin eta Daniel Felipe Martinezekin gelditu da bakarrik. Liderrak kontrolpean zeukan oraindik lasterketa: 45 segundo ateratzen zioten Bahraingo eta DSMko bikoteek mendate gainean. Bestalde, deigarria izan da Yatesek ez duela imintziorik ere egin. Indar kontua izan da, geroago ikusi denez.
Aleksandr Vlasovek (Astana) soka tenkatu du jaitsieraren hasieran, zorua bustita zegoela baliatuz. Haren ahaleginak ez du Bernal jokoz kanpo harrapatu; bai, ordea, Daniel Martinez. Gogotik estutzeko prest zegoen Castroviejo, baina kolonbiarrari itxaron behar izan diote. Aurreko laukotearentzat mesede. Haatik, pagotxa amaitu zaie behin getxoztarra indarrez tira egiten hasi denean. Halako ziztuan gidatu du onenen multzoa, ezen pare bat aldiz eten baitu. Aurrean, berriz, lana zintzo egin du Bilbaok.
Helmugatik 6,5 kilometrora zabaldu da gernikarra, Alpe Mottan gora, Carusoren esker ona jasota. Italiarrak igoera itzela osatu du, eta Bardet lehertu bi kilometro falta zirela. Atzean, suziriak Dani Martinezek piztu ditu, erritmo bortitzarekin. Jota utzi ditu Bernalen aurkari guztiak. Liderra bakarrik abiatu da azken kilometroan, Giroa jada zakuan zuela. Etapa, aldiz, Carusok irabazi du, ondo merezita. 24 segundo atera dizkio Bernali, eta 35 haren ezkutari Dani Martinezi.
Bihar bukatuko da Giroa, Senago eta Milan artean jokatuko den 30,3 kilometroko erlojupekoarekin. Bernalek 1.59ra du Caruso, eta 3.23ra Yates; inongo arazorik gabe irabazi beharko luke. |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198430/intildeaki-artola-buruz-buruko-finalerako-sailkatu-da.htm | Kirola | Iñaki Artola buruz buruko finalerako sailkatu da | Aurrelari alegiarrak nagusitasunez irabazi dio Beñat Rezustari, finalerdietan, Iruñean, eta maila nagusiko lehen finala jokatuko du bi aste barru, Bilbon. | Iñaki Artola buruz buruko finalerako sailkatu da. Aurrelari alegiarrak nagusitasunez irabazi dio Beñat Rezustari, finalerdietan, Iruñean, eta maila nagusiko lehen finala jokatuko du bi aste barru, Bilbon. | Iñaki Artolak bi partida irabazi ditu gaur: bata, Beñat Rezustaren aurkako finalerdia. Aurrelari alegiarrak 22-16 hartu du mendean atzelari bergararra, Iruñean, eta, horri esker, Buruz Buruko Txapelketako finala jokatuko du bi aste barru, Bilbon, Miribillan. Estreinako finala izango du Lehen Mailako hiru txapelketarik garrantzitsuenetako batean. Promozio Mailan txapel bat irabazitakoa da: 2014ko lau eta erdikoa, debutatu eta bost hilabete eskasera. Jokin Altuna gainditu zuen finalean, Donostian.
Baina Rezustaren aurkako partida bakarrik ez, bere buruaren kontrakoa ere irabazi du gaur Artolak. Esana baitzuen borroka bat zuela bere buruarekin buruz burukoan. Gustuko zuen banakako lehia, eta gaztetan asko jokatutakoa zen. Profesionaletan ere ilusioz ekiten zion urtero txapelketari. Baina, gero, ez zuen lortzen aurrerapausoa ematea: ezin zituen final-laurdenak pasatu. Eta horrek zalantzak eragiten zizkion, ea bere buruari ezarritako helburuak ez ziren errealistak. Horregatik, duela astebete aurreneko aldiz finalerdietarako sailkatu zenetik gauza bera esan du, behin eta berriro: zer gerta ere, bakeak egin zituela bere buruarekin. Bada, bere buruarekin bakeak egin bakarrik ez, aspaldi harekin zuen borroka ere irabazi dio. Bide batez, bere burua aldarrikatzeko balio dio, noiz, eta gutxien espero zuenean, binakakoan ezinean aritu ostean. Baina batzuetan, gutxien espero denean iristen da arrakasta.
Hain zuzen ere, hori azpimarratu du Artolak finalerako sailkatu berritan. «Gutxien espero nuenean iritsi da aukera eder hau, binakakoan ez bainintzen gustura aritu. Baina presiorik gabe aritzeak mesede egin dit. Oso pozik nago, aurrerapausoa eman baitut. Orain, lasai hartu nahi dut finala. Ez dut gehiegi pentsatu nahi horretan. Nire onena ematen saiatuko naiz».
Irabazlearen pozak galtzailearen atsekabea eragin ohi du. Baita gaur ere. «Saiatu naiz, eta borrokatu dut, baina deseroso aritu naiz tanto askotan, hari min egin ezinda. Ez dut sakea aprobetxatu, eta berak min handia egin dit sakearekin. Horren ondorioz, kontrakarrean aritu behar izan dut, eta hori zama izan da», esan du Rezustak. Momentuko etsipena izan behar luke. Oso harro egon behar du egin duen lanaz.
Nagusi, hasi eta buka
Artolak ondo irabazi dio Rezustari, jokoaren alor erabakigarrienetan nagusi izanda. Batez ere, sakean. Baikokoak min handia egin dio Aspekoari lehen kolpearekin: bost tanto egin dizkio, gehienak zabalera aterata; Rezustak, aldiz, ale bakar bat ere ez du lortu. Horri esker lortu du Artolak hasieratik aginte makila: 5-1.
Kolpean egon zitekeen bien arteko alderik handiena, baina horretan ere nor baino nor gehiago aritu da alegiarra. Bikain eutsi dio bergararrari, eta arriskatzera behartu du Aspekoa. Ondo atera zaio aurreneko tantoetan Rezustari, eta eusteko gai izan da: 10-10. Baina gerturatu den aldiro, Artolak sakearekin asmatu du. 12-14koarekin hautsi da partida. Baikokoak bi tanto egin ditu jarraian, eta segidan, Rezustak bi huts egin ditu: 12-18. Nekea kalte egiten ari zitzaion, eta atsedena eskatu du. Mesede egin dio, eta partidako pilotakadarik indartsuenak jo ditu bueltan. Hiru tantora gerturatu da (18-15), baina sakea zuela, gora bota du pilota, eta hurrengo tantoan, kanpora bota du. Hamabigarren hutsegitea zuen. 20-15. Kito. Beste tanto bat egin du, baina Artolak bikain itxi du lehia bi tanto eder lortuta.
Bihar argituko da zein pilotari izango duen aurkari Artolak finalean. Jokin Altunak eta Jose Javier Zabaletak elkarren aurka jokatuko dute Bilbon (17:00, ETB1). Altuna III.ak bigarren urtez jarraian sailkatu nahi du finalerako. Joseba Ezkurdiari nagusitasunez irabazita iritsi da. Partida handia egin zuen, eta horixe egin beharko du berriro jokoz eta konfiantzaz lepo dagoen Zabaleta gainditzeko. Etxarrengoa final-laurdenetara iritsia zen gehienez, baina ikusgarri dabil: aukerarik ez zien eman Axier Arteagari eta Dario Gomezi. Bere eskuetan du hamahiru urte geroago atzelari bat egotea finalean. Altuna artista da aurrean; eta Zabaleta atzean. Bere jokoa egiten duenak asko izango du irabazia. Promozio Mailan, berriz, zehaztuta dago finala: Peio Etxeberria eta Julen Egiguren ariko dira, datorren larunbatean, Iruñean. |
2021-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/198431/chelsea-txapeldunen-ligako-irabazle.htm | Kirola | Chelsea, Txapeldunen Ligako irabazle | Londresko taldeak lortu du Europako txapelketa nagusia irabaztea Manchester City mendean hartuta. Cesar Azpilikueta nafarra, taldeko kapitaina, izan da garaikurra jasotzeko arduraduna. | Chelsea, Txapeldunen Ligako irabazle. Londresko taldeak lortu du Europako txapelketa nagusia irabaztea Manchester City mendean hartuta. Cesar Azpilikueta nafarra, taldeko kapitaina, izan da garaikurra jasotzeko arduraduna. | Chelseak irabazi du Txapeldunen Liga. Orain bi hamarkada ezinezko zirudiena benetazko bihurtu du, eta behin egin beharrean, birritan egin du: 2012an egin zuen estreinakoz, eta 2021. urtean, berriz. Ordura arte, Chelsea ez zegoen garaikur hori irabazi zezaketen taldeen mapan. Egun bai, ordea; badira bi hamarkada futbolak beste dimentsio bat hartu duela, eta diruz bizi diren taldeek loria gertuago dute orduz geroztik. Chelsea da horren adibiderik argiena. Ingalaterrako taldeak saiakera asko egin izan ditu, baina gutxitan lortu du nagusitzea. Gaur egin du, bigarren aldiz: Manchester City mendean hartzea lortu du, eta horrela eskuratu du bigarren belarri handia. Halaxe deitzen diote Txapeldunen Ligari. Huraxe da Europako futbolaren altxorrik preziatuena. Pentsa; Chelseak Manchester City izan du arerio, Josep Guardiola teknikari duen taldea. Hain justu, Txapeldunen liga irabazi asmoz joan zen Guardiola Manchester Cityra, baina ez du lortu. Inoizko gertuen izan duenean ere. Tomas Tuchel izan zen entrenatzaile txapelduna, ordea: haren kuadrillak ondo armatu zuen taldea, finala jokatzeko, eta nagusitu egin dira. Entrenatzaile alemaniarrak loria dastatu diu orduan. Bere herrialdean hasi zuen bidea, Mainz O5 taldean, eta Chelsearekin lortu du Europako garaikur nagusia. Tartean, Realak ere izan zuen hura fitxatzeko aukera, 2015ean. Azkenerako, David Moyes lotu zuten txuri-urdinek. Europatik urrun ibili ziren. Ez, ordea, Tuchel. Belarri handia lortu du arerio zuzen baten kontra. Egia esatera, lehen zatian nagusi izan da Chelsea. Sekula irabazi gabeko talde baten aurrean nagusitasunez aritu da. Agerian geratu da hori urdinen golean. Eskuin hegaletik erasora egin dute Tuchelen jokalariek, eta, atzeko lerroan zulo galanta aurkitu dute. Mount izan da erasora egiten lehendabizikoa; hark Havertzi eman dio pasea, eta aurrelariak ez du barkatu. Izkin egin dio Enversoni, baloia sareetara botatzeko. Lehen zatiko 42. minutuan izan da. Hortik aurrera, estilo talka nabaritu da Portoko (Portugal) Do Dragao zelaian. Pep Guardiolak akaberara arte eraman nahi izan du Manchester Cityren saikera, Txapeldunen Liga estreinako aldiz eskuratzeko, baina alferrik izan du.
Minutuek aurrera, jokoak makaltzera egin du. City saiatu da jokoa bizkortzen, baina ezin izan du. Guardiolari aldaketek ez diote lagundu. Aldiz, Chelseak inozko biderik bizkorrena baliatu du garaipenerako. Bigarren zatian arerioari eustea nahikoa izan du finala irabazi eta bigarren garaikurra eskuratzeko. Azken hamar minutuetan, Manchester City saiatu da partidaren gidoia goi-behe aldatzen. Ez du lortu, ordea. Gol bateko abantaila baliatu du Chelseak nagusi izateko. Hori bai, estutasun ederrik izan dute Citykoen zaleek. 89. minutuan partida berdintzeko aukera bikaina izan dute Manchesterrekoek, baina ate aurrean ez dute asmatu. Zazpi minutko luzapenean saiatu dira bi taldeak, baina Chelseak ondo kontrolpean izan du egoera. Azkenerako, Londreskoak izan dira nagusi. Beren historian bigarren aldiz lortu dute Txapeldunen Liga irabaztea. Distira gutxiko partida batek eman die garaipena. Azken finean, Ingalaterrako futbola irudikatu dute Chelseakoek. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198464/seguran-amaitu-da-kutxa-biraren-ibilbidea.htm | Bizigiro | Seguran amaitu da Kutxa Biraren ibilbidea | Kutxa Bira egitasmoa atzo amaitu zen, Seguran (Gipuzkoa). Goizean, bizikletan eraman zuten kutxa Urruñatik Segurara, eta han egin zuten amaiera ekitaldia. | Seguran amaitu da Kutxa Biraren ibilbidea. Kutxa Bira egitasmoa atzo amaitu zen, Seguran (Gipuzkoa). Goizean, bizikletan eraman zuten kutxa Urruñatik Segurara, eta han egin zuten amaiera ekitaldia. | Amaitu da Kutxa Bira egitasmoaren ibilbidea. Euskal Herria eta diaspora zeharkatu ditu Iparra Hegoa elkartearen ekinaldiak, eta hasierako asmoa bazen ere egitasmoa 15-20 herritara zabaltzea, azkenean 80 herritara eraman dute kutxa Bizi gira... kutxa bira! lelopean. Lehenengo amaiera ekitaldia egin zuten larunbatean Urruñan (Lapurdi), giro alaian eta keinu aldarrikatzaileekin, eta atzo bigarrengoa eta azkenekoa egin zuten Seguran (Gipuzkoa).
Goizean, Urruñako eta Segurako txirrindulariek bizikletan eraman zuten kutxa, herri batetik bestera. Lehen geldialdia 12:30ean izan zen, herri sarreran harrera egin baitzioten kutxari. Han dago Iparra Hegoaren lehen edizioan landatu zuten gereziondo bat, duela 25 urte.
Gero, 13:00etan, ekitaldi bat egin zuten, Baratze ondoko areto futboleko gunean. Kike Amonarrizek aurkeztu zuen ekitaldia, eta, lehenik, Segurako mezua aurkeztu eta kutxan sartu zuten, dantzarien eta bertsolarien laguntzarekin. Segurako antzerki taldeak ere egin zuen Kutxa Birari buruzko antzezpen bat. Azkenik, Amets Arzallusek kutxan dauden mezu batzuk aukeratu zituen, eta haien inguruko irakurketa bat egin zuen. Eguna amaitzeko, 18:00etan, Galerna taldearen kontzertua izan zen.
Hilabeteetako egitasmoa
Euskararen aldeko ekitaldi batzuk bertan behera geratzearen «galera emozionalak» konpentsatzeko eta «herria» erdigunera eramateko helburuz sortu zuen egitasmoa Urruña eta Segurako herritarrak biltzen dituen Iparra Hegoa elkarteak. Argentinan abiatu, eta Euskal Herria gurutzatu du geroztik, iparraldetik hegoaldera, eta ekialdetik mendebaldera. Gainera, Euskal Herritik kanpora ere ibili da, Bartzelonan eta Parisko Reau espetxean.
Igarotako herri denetan harrera beroa egin diote Kutxa Bira egitasmoari. Tokian tokiko euskaltzale eta eragileek antolatu dituzte ongi etorriko ekitaldiak, eta, ondotik, herritarrek beren ametsak sartu dituzte bertan. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198465/lehen-mailara-igo-da-alaves.htm | Kirola | Lehen Mailara igo da Alaves | Arabarrek garaipena behar zuten mailaz igotzeko, eta 0-2 gailendu dira Atletico Madril B-ren zelaian. Osasunak ere irabazi egin du (1-5), baina horrek ez dio balio izan mailaz igotzeko. | Lehen Mailara igo da Alaves. Arabarrek garaipena behar zuten mailaz igotzeko, eta 0-2 gailendu dira Atletico Madril B-ren zelaian. Osasunak ere irabazi egin du (1-5), baina horrek ez dio balio izan mailaz igotzeko. | Jakina zen datorren denboraldian Euskal Herriko beste talde bat izango zela Lehen Mailan, eta gaur argitu da zein izango den: Alaves. Igotzeko aukerak zituen beste taldea Osasuna zen, baina matematikak arabarren aldekoak ziren: mailaz igotzeko gaur irabaztea besterik ez zuen behar Alavesek, eta hala egin du Atletico Madril B-ren aurka (0-2). Osasunak ere egin ditu etxeko lanak (1-5 irabazi du Santandergo Racingen aurka), baina Alavesen garaipena dela-eta Bigarren Mailan jarraitu beharko dute nafarrek.
Historikoa da igoera, Alaves ez baita sekula lehiatu Lehen Mailan. Astean zehar argi utzi zuten Alaveseko jokalariek zer egin behar zuten: «Partida normal bat izango balitz bezala jokatu behar dugu, beste hiru puntu balira bezala, eta orain arteko mailari eutsi behar diogu. Azkenean, gakoa da pentsatzea gurea eginda ondo atera daitekeela», azaldu zuen Maria Ortiz de Pinedo kapitainak.
Esan eta egin. Gaur neurketa ganorazkoa egin dute Madrilen, eta hamabigarren minuturako aurretik ziren, Miriamen golari esker. Hala heldu da neurketa atsedenaldira, eta bigarren zatian errenta handitzea lortu du Alavesek, Ane Mirenek 67. minutuan sartutako golari esker. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198466/hegoaldean-363-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Hegoaldean 363 positibo atzeman dituzte | Positiboen ehunekoa %5 da. Joan den asteko datuekin alderatuta, zertxobait gora egin dute atzemandako positiboek asteburuan ere. | Hegoaldean 363 positibo atzeman dituzte. Positiboen ehunekoa %5 da. Joan den asteko datuekin alderatuta, zertxobait gora egin dute atzemandako positiboek asteburuan ere. | Azken egunetako datuek bistan utzi dute kutsatuen beherakada eteten ari dela Hego Euskal Herrian. Izurriak datozen egunetan hartuko duen bilakaerak erakutsiko du ea joera aldaketa baten ataria den, eta izurriak berriro maldan gorako bidea hasiko duen. Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 7.219 proba egin zituzten atzo Hegoaldean, eta 363 COVID-19 kasu detektatu zituzten horietan. Hala, joan den asteko datuekin alderatuta, zertxobait gora egin dute atzemandako positiboek asteburuan ere.
Lurraldeka, Osakidetzak 165 kasu zenbatu ditu Bizkaian. Gipuzkoa du atzetik: 93 positibo izan dira han. Nafarroan, 57 kutsatu detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 47. Positiboen ehunekoari dagokionez, %5ekoa da Hegoaldean.
Gaitzaren transmisioari buruzko informazioa ematen duten adierazleetan ez bezala, erietxeetako presioarekin loturiko aldagai guztietan suma daiteke arintzea. Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 27 gaixo sartu zituzten erietxeetan COVID-19aren sintomak larriagoturik. Erietxeratuta daudenen artean, 110 daude ZIUetan. Orain arte, unitate horietako okupazioa apirilaren 2an izan zen langa horretatik beherakoa, azkenekoz. Konparatuta, maiatzaren 3an, 231 ziren ZIUetan, egungoa halako bi. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198467/bernalek-irabazi-du-italiako-giroa.htm | Kirola | Bernalek irabazi du Italiako Giroa | Kolonbiarrak arazorik gabe eutsi dio lidergoari azken erlojupekoan. Filippo Ganna izan da etapako garailea. | Bernalek irabazi du Italiako Giroa. Kolonbiarrak arazorik gabe eutsi dio lidergoari azken erlojupekoan. Filippo Ganna izan da etapako garailea. | Hasieratik amaieraraino gizon bakarra izan da nagusi aurtengo Italiako Giroan: Egan Bernal (Ineos). Kolonbiarra lider sendoa izan da maglia arrosa jantzi zuenetik, eta sendotasun horrekin gurutzatu zuen atzo ere Milango (Italia) helmuga, azken erlojupekoaren amaieran. Sailkapen nagusiak minutu bat eta 29 segundoren tartea atera zion Bernalek bigarren sailkatuari, Damiano Carusori (Bahrain). Podiuma Simon Yatesek (Bike Exchange) osatu zuen.
Sailkapen nagusian Bernal da nagusi, baina erlojupekoetan ere badu lider sendoa Giroak: Filippo Ganna (Ineos). Italiarrak irabazi zuen atzoko etapa, eta hura izan da garaile Giroan egin diren azken bost erlojupeko etapetan. Bigarren sailkatuari, Remi Cavagnari (Deceunick), hamabi segundu atera zizkion, eta hamahiru hirugarrenari, Edoardo Affiniri (Jumbo).
Bernalek irabazten duen bigarren hiru asteko itzulia da aurtengo Giroa; aurretik, nagusi izan zen 2019ko Frantziako Tourrean. Sailkapen nagusiko euskaldunik onena Pello Bilbao (Bahrain) izan da, hamahirugarren, Bernalegandik ia 38 minutura. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198468/altunak-jokatuko-du-buruz-buruko-txapelketako-finala-artolaren-aurka.htm | Kirola | Altunak jokatuko du Buruz Buruko txapelketako finala, Artolaren aurka | Amezketarra nagusitasunez gailendu zaio Zabaletari finalaurrekoan: 0-12 irabazten hasi da. Ekainaren 13an jokatuko du finala Artolaren aurka. | Altunak jokatuko du Buruz Buruko txapelketako finala, Artolaren aurka. Amezketarra nagusitasunez gailendu zaio Zabaletari finalaurrekoan: 0-12 irabazten hasi da. Ekainaren 13an jokatuko du finala Artolaren aurka. | Iñaki Artolak Jokin Altuna izango du parean Buruz Buruko txapelketa nagusiko finalean. Finalerako sailkatu zen atzo Altuna III.a, eta nola gainera: egurra eman zion Zabaletari, eta neurketa hasi eta gutxira ondo bideratua zuen garaipena. Amezketarra 0-12 irabazten hasi zen. Buruz Buruko finalean izango da bigarren aldiz jarraian.
Sakearekin min handia egin zion Altunak Zabaletari, eta nafarra ez zen eroso ibili kantxan. Neurketatik atera du Altunak, eta erreakzionatu duenerako beranduegi zen, gehien gerturatu den unea 8-18koa izan da, baina hortik aurrera falta zitzaizkion lau tantoak jarraian egin ditu Altunak.
Gauzak hala, bi gipuzkoarren arteko finala jokatuko da ekainaren 13an Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Larunbatean Artolak 16-22 irabazi zion Rezustari Labriten. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198469/bi-arrano-arrantzale-jaio-dira-urdaibain.htm | Gizartea | Bi arrano arrantzale jaio dira Urdaibain | Euskal Herrian desagertuta zegoen espeziea da, eta datozen egunetan beste bat jaioko dela espero dute, hirugarrena. | Bi arrano arrantzale jaio dira Urdaibain. Euskal Herrian desagertuta zegoen espeziea da, eta datozen egunetan beste bat jaioko dela espero dute, hirugarrena. | Hainbat urte igaro eta gero, bi arrano arrantzale jaio dira gaur Euskal Herrian. Urdaibaiko biosfera erreserban jaio dira, eta Urdaibai Bird Centerrek jakinarazi duenez, datozen egunetan bete bat ere jaiotzea espero dute, baina abisatu dute ohikoa dela arrautza horiek ez jaiotzea edota jaio berritan hiltzea.
Arrano arrantzalea Euskal Herrian desagertuta zegoen espezie bat da. Haiek berreskuratzeko asmoarekin, 2013an askatu zuten umeetatik guraso izan diren arranoetako bat, Roy izenekoa. Haren bikotekidea, berriz, Orxeko (Akitania) erreserba naturalean egindako suspertze proiektukoa da. Bikotea joan den urtean egonkortu zen.
Lehen abisua apirilean eman zuten Bird Centerreko arduradunek: arrano arrantzale bikote horrek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza han. Ohikoa da bikote hori udaberrian Urdaibain egotea.
Arrano arrantzaleak zuzenean ikus daitezke hegaztien zentroaren Youtubeko kanalean. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198470/irunean-19-urteko-gazte-bat-hil-da-teilatu-batetik-erorita.htm | Gizartea | Iruñean 19 urteko gazte bat hil da, teilatu batetik erorita | Iturrama auzoan gertatu da ezbeharra. Gaztea 11 pisuko altueratik behera erori zen, egiturak hautsi egin zirelako. | Iruñean 19 urteko gazte bat hil da, teilatu batetik erorita. Iturrama auzoan gertatu da ezbeharra. Gaztea 11 pisuko altueratik behera erori zen, egiturak hautsi egin zirelako. | Bart gauean, 21:00etan, 19 urteko gazte bat hil zen Iruñeko Iturrama auzoan, Ezkirotz kalean. Gaztea eraikinaren teilatuan zegoen, baina egiturak ez zion haren pisuari eutsi, eta amildu egin zen. Gaztea 11 pisuko altueratik behera erori zen, eraikinaren barnealdeko patiora.
Larrialdi zerbitzuak ezbeharra gertatu zen lekura joan ziren, baina ezin izan zuten ezer egin gaztearen bizia salbatzeko. Iruñeko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, ikerketa zabaldu dute zer gertatu den argitzeko. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198471/txirrindulari-bat-hil-dute-auto-istripuz-otsondon-eta-gidariak-ihes-egin-du.htm | Gizartea | Txirrindulari bat hil dute auto istripuz Otsondon, eta gidariak ihes egin du | Istripua atzo gertatu zen, 16:30ean. Foruzaingoak atxilotua du autoaren gidaria. Hildakoa Baionakoa zen, eta 31 urte zituen. | Txirrindulari bat hil dute auto istripuz Otsondon, eta gidariak ihes egin du. Istripua atzo gertatu zen, 16:30ean. Foruzaingoak atxilotua du autoaren gidaria. Hildakoa Baionakoa zen, eta 31 urte zituen. | Ziklista bat hil zuten atzo Otsondoko mendatean (Baztan, Nafarroa). Txirrindularia harrapatu zuen autoak ihes egin zuen, eta Foruzaingoak ikerketa zabaldu zuen, autoa identifikatzeko, baina gutxi geroago jakinarazi zuen atxilotua dutela gidaria. Zehazki, istripua N-121-B errepidean gertatu zen, Urdazubi eta Arizkun artean. Epaileak hura espetxeratzeko agindu du.
Gidaria 44 urteko gizon bat da, eskualdekoa, eta positibo eman du alkoholemia proban. Besteak beste, hilketa arduragabea egotzi diote. Hildakoa, berriz, Baionakoa zen, eta 31 urte zituen, gaur Foruzaingoak baieztatu duenez.
Foruzaingoak herritarren laguntza eskatu du autoa aurkitzeko. Azaldu dute Audi markakoa edo antzekoa dela ibilgailua, iluna, eta alboan kolpe bat izan behar duela. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198472/the-new-york-times-ek-67-haur-palestinarren-argazkiak-argitaratu-ditu-azalean.htm | Bizigiro | 'The New York Times'-ek 67 haur palestinarren argazkiak argitaratu ditu azalean | «Haurrak soilik ziren», dio tituluak. Txalotua izan da azala. | 'The New York Times'-ek 67 haur palestinarren argazkiak argitaratu ditu azalean. «Haurrak soilik ziren», dio tituluak. Txalotua izan da azala. | «Haurrak soilik ziren». Halaxe zioen ostiralean The New York Times egunkariak argitaratutako azalak. Azpian, Israelek Gazan egin dituen bonbardaketetan hil dituen 67 adingaberen argazkiak ageri ziren, baita Hamasek hildako bi israeldar adingaberenak ere. «Medikuak, artistak, liderrak izan nahi zuten», dio azpitituluan.
Zeresana eman du azalak, izan ere Ameriketako Estatu Batuetan ez da ohikoa horren izen handiko hedabide batek Israelen gerra krimenak modu horretan salatzea. AEBak dira Israelek nazioartean duen aliaturik handienetako bat, eta juduen komunitateak botere handia du han.
The New York Times-en aurretik, Israelgo Haaretz egunkariak argitaratu zuen azal bera, «hau da gerraren prezioa» izenburupean.
Sare sozialetan hainbat lagunek txalotu dute egunkariaren azala. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198473/bilboko-abusu-ikastolak-antolatuko-du-ibilaldia-2022an.htm | Gizartea | Bilboko Abusu ikastolak antolatuko du Ibilaldia 2022an | 1.800 lagun inguruk hartu dute parte Ibilaldian. Bi txandatan eta lau gunetan banatuta, hainbat jarduera zituzten atzo goizean Sopelan (Bizkaia). Datorren urtean Bilboko Abusu ikastolak antolatuko du ikastolen aldeko jaia. | Bilboko Abusu ikastolak antolatuko du Ibilaldia 2022an. 1.800 lagun inguruk hartu dute parte Ibilaldian. Bi txandatan eta lau gunetan banatuta, hainbat jarduera zituzten atzo goizean Sopelan (Bizkaia). Datorren urtean Bilboko Abusu ikastolak antolatuko du ikastolen aldeko jaia. | Pandemiak baldintzatuta, baina egin dute Ibilaldia Bizkaiko ikastolen aldeko jaia Sopelan eta Leioan (Bizkaia), Ander Deuna eta Betiko ikastolek antolatuta. Antolatzaileen arabera, denera 1.800 lagun inguruk hartu dute parte festan; hori bai, bi txandatan eta lau gunetan banatuta.
Hainbat ekitaldi antolatu dituzte: hasierako ekitaldi bat, dantza ikastaroa, atzerriko kulturak ezagutzeko tailerra... Jaian parte hartu dutenez gain, erakundeetako eta Ikastolen Elkarteko hainbat ordezkari ere izan dira gaur Sopelan: besteak beste, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua, Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakaria edota Josu Landaluze eta Iban Rodriguez Sopela eta Leioako alkateak.
Hasierako ekitaldiaren amaieran, aurtengo antolatzaileek datorren urtekoei pasatu diete lekukoa: Bilboko Abusu ikastolakoei. |
2021-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/198474/pertsona-bat-atxilotu-dute-gasteizen-ppko-zinegotzi-ohi-bat-jotzea-egotzita.htm | Politika | Pertsona bat atxilotu dute Gasteizen, PPko zinegotzi ohi bat jotzea egotzita | Guztira, lau gazteri egin omen diote eraso. Iñaki Garcia Calvo da horietako bat, Gasteizko Alderdi Popularreko zinegotzi ohia. «Arrazoi ideologikoengatik» egin omen zioten eraso. | Pertsona bat atxilotu dute Gasteizen, PPko zinegotzi ohi bat jotzea egotzita. Guztira, lau gazteri egin omen diote eraso. Iñaki Garcia Calvo da horietako bat, Gasteizko Alderdi Popularreko zinegotzi ohia. «Arrazoi ideologikoengatik» egin omen zioten eraso. | Gasteizko Alde Zaharrean gertatu zen istilua, larunbatean, 22:00 aldera. Ertzaintzak azaldu duenez, ordu horretan gazte batzuek poliziari deitu zioten, eraso egin zietela salatzeko. Ertzainak tokira bertara heldu zirenean, lau gaztek zenbait kolpe zeuzkaten, eta «odola zerion zauri bat aurpegian». Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, Iñaki Garcia Calvo da erasoak egin dieten horietako bat, Gasteizko Alderdi Popularreko zinegotzi ohia. Garciaren esanetan, «arrazoi ideologikoengatik eraso» egin omen zioten.
Lau gazteek adierazi zutenaren arabera, bi pertsona hurbildu zitzaizkien taberna bateko kanpoaldean zeudenean, eta orduan sortu zen istilua. Hurbildu ziren horiek edaria gainera bota omen zieten. Beste gazte bat ere hurbildu zen gero, ertzaintzaren arabera, eta hark aurpegian jo zituen. Geroago, beste sei pertsonarekin batera itzuli omen zen ustezko erasotzailea, eta kolpe gehiago eman zizkieten. Ertzaintzak iragarri du goizaldean atxilotu duela ustez erasoan parte hartu zuten pertsonetako bat. Atxilotuak 23 urte ditu, eta lau gazte horiei eraso izana leporatzen zaio.
Politikarien aldetik, erreakzio ugari egon da gertaeraren harira. Carlos Iturgaiz Euskal Herriko Alderdi Popularraren buruzagiak bere Twitter kontuan salatu du «piztua erradikalek» eraso dietela gazte horiei, eta ertzaintza zoriondu du «erradikalak» atxilotzeagatik. Gaineratu du, «Euskadin oraindik ere ETAren aldeko ghettoak» daudela, eta «askatasuna» falta dela. Urkullu lehendakariak ere ordu batzuk geroago gaitzetsi du erasoa sare sozialetan, erasoak izan direnei elkartasuna adieraziz. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198475/alderdi-kontserbadoreak-azken-40-urteetako-emaitzarik-txarrena-izan-du-parlamenturako-bozetan.htm | Mundua | Alderdi kontserbadoreak azken 40 urteetako emaitzarik txarrena izan du parlamenturako bozetan | Disy alderdiak aulki bat galdu du, eta hamazazpirekin geratu da. Herri Fronte Nazionaleko neonaziek egin dute gora gehien, babesa bikoiztuta. | Alderdi kontserbadoreak azken 40 urteetako emaitzarik txarrena izan du parlamenturako bozetan. Disy alderdiak aulki bat galdu du, eta hamazazpirekin geratu da. Herri Fronte Nazionaleko neonaziek egin dute gora gehien, babesa bikoiztuta. | Presidentetzarako hauteskundeek baino garrantzi txikiagoa duten arren, Zipren Ordezkarien Ganberarako egin dituzten bozak kezka iturri bilakatu dira Zipreko Errepublikako estatuburu Nicos Anastasiadesentzat, haren alderdi Disy Elkartze Demokratikoak ez baitu beheranzko joera eten. Iragan igandeko topaketan, Disyren aldeko babesa hiru puntu jaitsi zen (%27,77), eta, hortaz, azken agintaldian baino aulki bat gutxiago izango du, hamazazpirekin geratzeraino. Alderdi kontserbadorearentzat, atzokoa azken lau hamarkadetako emaitzarik txarrena izan da.
Berriz ere behera egin arren, Disyk izango du ordezkaritzarik handiena, haren atzetik geratu baitira AKEL Herri Langilearen Alderdi Progresistako ezkertiarrak (%22,34); haiek ere galdu dute eserleku bat, eta hamabost izango dituzte Mediterraneo ekialdeko herrialdearen parlamentuan.
Horiek horrela, AKELen ondoren geratu da DIKO Alderdi Demokratikoa zentroko indar politikoa, botoen %11, 29 bilduta, eta ezkertiarren antzerako jaitsiera izanda; ordezkaritzan, baina, ez du aldaketarik izan, eta datorren legealdirako eserleku kopuru berari eutsi dio Ordezkarien Ganberan: bederatzi diputatu. Azken urteotan Zipren ordezkaritza izan duten bi alderdien beherakadaz gain, igandeko topaketako beste albistea neonazien gorakada izan da. Elam Herri Fronte Nazionalaren aldeko botoa hiru puntu igo da (%6,8), eta laugarren indarra izango da Zipreko Parlamentuan, lau aulkirekin; Elam 2008an sortu zuten, Grezian talde kriminal izendatu zuten Egunsenti Urrekararekin harremana du, eta Zipren debekatu egin nahi ditu burka eta nikaba, immigrazioa gelditzearekin batera.
Elam izan da, DIKOren eszisio DIPA Lerrokatze Demokratikoarekin batera, azken urteotako ustelkeria kasuak eta migratzaileen kontrako giroa beren mesederako erabili duena atzoko hauteskundeetan; horrek modua eman dio bere inoizko emaitzarik onenak eskuratzeko, eta DIPAri neonazien ordezkaritza bera biltzeko; haien kasuan, lehen aldiz bozetara aurkeztuta.
Auzi horiez gain, Anastasiadesen kontrako kritikek ere eragin dute bere alderdi Disyren beherakada, askok egozten baitiote Zipreko uharteko barne zatiketa konpontzearen aldeko Mustafa Akinci moderatuarekin ados ez jartzea, horretarako aukera handiak egon arren —2015etik iragan urtera arte izan zen Ipar Zipreko presidente—.
Uhartea, bitan zatitua
Zipreko irla bitan zatituta dago 1970eko hamarkadaz geroztik. Garai hartan, Zipreko presidente Makarios artzapezpiku ortodoxo greziarrak konstituzioa aldatu nahi izan zuen, eta ordezkari turkiarrek egotzi zioten turkiarren estatusa parekide izatetik gutxiengo etnikora murriztu nahi izatea. Hala, gatazkak 1974an jo zuen goia, batasunaren aldeko sektore batek estatu kolpea eman baitzuten Greziako Junta Militarraren laguntzarekin, uhartea herrialde horrekin batzeko; Turkiak esku hartzea erabaki zuen orduan, eta uhartearen herena inbaditu zuen.
Uhartea bitan geratu zen zatituta, eta 1983an turkiarrek Ipar Zipreko Turkiar Errepublika aldarrikatu zuten; nazioarteak, ordea, hegoaldeari onartu zion 1960ko Zipreko Errepublikaren zilegitasuna. Erresuma Batuak, gainera, eremuaren %3 kontrolatzen du, eta Nazio Batuen Erakundearen banaketa lerroak uhartearen %2 hartzen du.
Berez, Zipreko Parlamentua 80 eserlekukoa da, baina 1964az geroztik turkiarrek ez dute bozetan parte hartzen; hortaz, egun 56 aulkikoa da, greziarren ordezkariek osatua. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198476/heldu-guziek-txertoa-ezar-dezakete-iparraldean.htm | Gizartea | Heldu guziek txertoa ezar dezakete Iparraldean | Astelehenetik aitzina, 18 urtetik gorako guziek ordua hartzen ahal dute, txertoa jartzeko. | Heldu guziek txertoa ezar dezakete Iparraldean. Astelehenetik aitzina, 18 urtetik gorako guziek ordua hartzen ahal dute, txertoa jartzeko. | Txertaketa kanpaina emeki hasi zen Ipar Euskal Herrian, iragan urtarrilean. Geroztik, lehentasuna izan dute adin tarte batetik gorakoek, osasun langileek, eta heldu zaurgarriek. Astelehenetik, heldu guziei ireki zaie txertaketa. Ipar Euskal Herriko txertaketa guneetan izena emateko, Doctolib, Maiia edo Keldoc plataformak erabili behar dituzte herritarrek.
Emmanuel Macron Frantziako presidenteak apiril bukaeran iragarri zuen ekainaren 15ean zabalduko zitzaiela txertaketa kanpaina heldu guziei. Baina, maiatzaren 20an, data horren aitzinatzea iragarri zuen, Frantziak txerto gehiago jaso ondoan.
Ipar Euskal Herrian, neurrien arintzeen bigarren fasean daude herritarrak maiatzaren 19tik. Publikoa hartzen duten guneak berriz ireki zituzten, orduan, hala nola ostatuetako terrazak eta kulturguneak. Egun horretatik, etxeratze agindua 21:00etan da. Hurrengo fasea ekainaren 9an hasiko da: edukierak handituko dituzte, eta etxeratze agindua 23:00etan izanen da. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198477/gaur-bilduko-da-labi-transmisioaren-beheranzkoa-eten-den-honetan.htm | Gizartea | Gaur bilduko da Labi, transmisioaren beheranzkoa eten den honetan | Neurri murriztaileen malgutzea mahai gainean izanen du batzordeak. Neurri murriztaileak «zuhurtziaz modulatzea» galdegin du Urkullu lehendakariak. | Gaur bilduko da Labi, transmisioaren beheranzkoa eten den honetan. Neurri murriztaileen malgutzea mahai gainean izanen du batzordeak. Neurri murriztaileak «zuhurtziaz modulatzea» galdegin du Urkullu lehendakariak. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur arratsalderako deitu du neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilerara. Iragan astean Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak, kazetarien galderei erantzunez, adierazi zuen ostatuetako ordutegiena izanen dela bileran hizpide izanen dituzten gaietako bat. Hala ere, COVID-19aren izurriak azken egunetan izan duen bilakaerak baldintza ditzake Labik hartuko dituen erabakiak.
Izan ere, azken egunetako datuek bistan utzi dute kutsatuen beherakada eten egin dela Hego Euskal Herrian. Araban, intzidentzia metatuaren tasa gorantz ari da maiatzaren 26az geroztik (118 zen egun hartan, eta 137,51 da orain). Bizkaian, 229 da azken 14 egunotako positiboen intzidentzia 100.000 biztanleko: ez du gora egin, baina behera ere ez. Gipuzkoan eta Nafarroan, berriz, igoera apala atzeman daiteke, ostegunetik aurrerako datuak aintzat hartuta: intzidentzia metatuaren tasa 208 da Gipuzkoan, eta 130,88 da Nafarroan. Izurriak datozen egunetan hartuko duen bilakaerak erakutsiko du ea joera aldaketa baten ataria den, eta izurriak berriro maldan gorako bidea hasiko duen.
Urkulluk, ordea, orain arteko diskurtsoari eutsi dio: atzo esan zuen, COVID-19ari aurre egiteko, erakundeek «oreka» bilatu behar dutela osasuna babestearen eta «osasun sozial, ekonomiko eta emozionalean ahalik eta eraginik txikiena» izatearen artean. Hori dela eta, neurri murriztaileak «modulatzeko» prozesuan «zuhurtziaz aurrera egitea» eskatu zuen.
Bilera 16:30ean izanen da, Lehendakaritzan. Maiatzaren 7an izan zen aurreko bilera, eta orduan erabaki zen, adibidez, taberna eta jatetxeen ordutegiak malgutzea: 20:00etan itxi behar zuten ordura arte, eta 22:00ak arteko muga dute orain. Ostalarien sektorean eskeak badira, hala ere, neurri hori oraindik ere gehiago malgutzeko. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198478/konponbide-fase-integral-batean-sartzeko-baldintzak-nabari-ditu-foro-sozialak.htm | Politika | Konponbide «fase integral batean» sartzeko baldintzak nabari ditu Foro Sozialak | Foro Sozial Iraunkorra EPPK-ko ordezkariekin bildu da Logroñon. Espetxe politikaren aldaketaren lehen fasearen balantzea dokumentua landu du foroak. | Konponbide «fase integral batean» sartzeko baldintzak nabari ditu Foro Sozialak. Foro Sozial Iraunkorra EPPK-ko ordezkariekin bildu da Logroñon. Espetxe politikaren aldaketaren lehen fasearen balantzea dokumentua landu du foroak. | Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaria Ainhoa Mujika eta Jon Olarra Euskal Preso Politikoen Kolektiboko zuzendaritzako kideekin batzartu zen atzo Logroñoko espetxean, espetxe politikan izan diren aldaketen inguruko balantze bat egiteko. Balantze hori txosten batean jaso du Foro Sozialak, eta EPPK-ko zuzendaritzako kideei helarazi die. Besteak beste, pozik agertu da bi ideia «gakoren» inguruan adostasuna zabaldu dela uste duelako.
Lehen ideia da presoen auzia konpontzea «elkarbizitza demokratikorako ekarpena» izango litzatekeela, eta, bigarrena, auzia ez dela «biktimak ala presoak, baizik eta biktimak eta presoak». «Foro Sozial Iraunkorra sortu zenetik bi ideia horien gainean aritu izan da lanean, eta ikusi du auzia ebazteko erantzukizuna duten sektoreak bustiz joan direla ideiok, zirimiriaren gisara», erantsi duenez.
Gainera, Foro Sozial Iraunkorrak EPPKri helarazi dio «gehiengo eta adostasun instituzional, politiko, sindikal eta sozial transbertsal nahikoak» existitzen direla «gai horiek konpontzeko behin betiko fase integral batean» sar daitezen: «Uste osoa dugu jasan dugunagatik –jasaten ari garenagatik– metaketa bat sortzen ari garela, eta horrek gizarte hobea eraikitzen lagunduko digula».
Hala ere, zailtasunak ere aurreikusten ditu foroak: Nahiz eta, Foro Sozial Iraunkorraren praktikan ohikoa den moduan, analisi honek akordioak eta adostasunak balioesten dituen, ez gara sineskorrak. Badakigu zer arrisku eta zer oztopo sor daitezkeen gai honi behin betiko konponbidea eman aurretik».
Halaber, espero dute «gizarte kohesiorako hain garrantzitsua» den gai horri «etekin politikoa ateratzeko tentazio oro ezabatzea», eta konpromiso «irmoa» adierazi dute «diagnostikoak egiten, esperientziak partekatzen, oztopoak adierazten, gomendioak egiten eta errazte lanak egiten jarraitzeko, beti zaila den testuinguru batean, gai honi irtenbide berritzaileak aurkitzen lagunduko duelakoan».
Foro Sozialak uste du datorren udarako preso guztiak edo ia guztiak Euskal Herriaren inguruko espetxeetan egongo direla, bigarren graduan, eta nabarmendu du orain arteko aurrerapenak «testuinguru zail batean» eman direla, «COVID-19 pandemiaren erdian eta zenbait sektore politikok eta judizialek, zenbait komunikabidek eta ETAren biktima elkarteak osatzen duten oposizioa –lobbya– aurrez aurre edukita». Foroak gaineratu du espetxe politika aldatzea posible izan dela, «funtsean, inplikatutako aldeen borondate politikoari esker, baina urteetan zehar esparru instituzional, politiko, sindikal eta sozialean eraikitako adostasunak aurretiko bultzada emana zuen».
Hernan 2020ko urriaren 30ean batzartu zen azkenekoz Olarra eta Mujikarekin; orduan, Alboloteko presondegian. Orduan, EPPK-k prestasuna azaldu zuen «espetxe politikaren diseinuan ideiak eta konpromisoak emateko». |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198479/tubacexeko-sindikatuek-enpresaren-proposamena-baztertu-dute.htm | Ekonomia | Tubacexeko sindikatuek enpresaren proposamena baztertu dute | Kaleratutako langileak berriro hartzeko eskatu dute, negoziazioak hasteko. | Tubacexeko sindikatuek enpresaren proposamena baztertu dute. Kaleratutako langileak berriro hartzeko eskatu dute, negoziazioak hasteko. | Gaur arteko epea zuten Tubacexeko langileek zuzendaritzak duela bi aste egindako proposamenari erantzun bat emateko. Enpresak konpromisoa agertu zuen datozen hiru urteetan Arabako plantetan dituen lanpostuei eta soldatei eusteko, baldin eta langileek greba bertan behera uzten badute. Erantzuna ezezkoa izan da, eta «aho batez» hartu dute Laudioko eta Amurrioko lantegietan ordezkaritza duten bost sindikatuek: ELA, STAT, CCOO, LAB eta ATAL.
Agiri baten bidez, langileen ordezkariek arrazoi bat nabarmendu dute enpresaren proposamena baztertzeko: ez duela atzera egin 129 langileen kaleratzean. Zehazki, 95 kaleratze zuzen izan ziren, beste 22 langilek enpresak eskainitako ordaina onartu zuten, eta beste hamabik erretiro aurreratua hartu zuten.
Otsailaren 11n hasi zuten lanuztea, kaleratzeak salatzeko, eta horretan jarraituko dutela iragarri dute sindikatuek. Prest azaldu dira «pandemiaren eraginari aurre egiteko behin-behineko neurriak» negoziatzeko, baina horretarako enpresak berriro hartu beharko lituzke kalean geratutakoak, eta enpresaren geroa bermatuko lukeen industria plan bat aurkeztu beharko luke.
Ez dute, ordea, lan ituna berriro negoziatu nahi, eta gogorarazi dute enpresak ez dituela bete enpleguaren sorrerari buruz, soldaten eguneratzeari buruz eta inbertsioei buruz agindutakoak. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198480/kuartel-militar-berria-eraikitzearen-aurka-antolatu-dira-donostian.htm | Gizartea | Kuartel militar berria eraikitzearen aurka antolatu dira Donostian | Hiriko hainbat eragilek 'Kuartel berririk ez; ez hemen ez inon' ekinaldia aurkeztu dute Loiolan | Kuartel militar berria eraikitzearen aurka antolatu dira Donostian. Hiriko hainbat eragilek 'Kuartel berririk ez; ez hemen ez inon' ekinaldia aurkeztu dute Loiolan | «Ez dugu kuartel berririk behar, ez Donostian, ez munduan zehar». Premisa horrekin aurkeztu zuten igandean Loiolako kuartela lekualdatzearen aurka Donostiako hainbat eragilek sortu berri duten egitasmoa. Udalarekin eginiko akordioan oinarrituta, Espainiako Defentsa ministerioak asmoa agertu du Loiolako kuartelaren orubea hiriari saldu eta 150 metrora dagoen hipikan kuartel berri bat eraikitzeko. Erabaki horri erantzunez, 'Kuartel berririk ez; ez hemen ez inon' ekiinbidearen bultzatzaileek «herritarrak sentsibilizatzeko eta mobilizatzeko kanpaina zabal eta plural bat» garatuko dutela iragarri dute.
Eneko Goia alkatea eta Esperanza Casteleiro Defentsa idazkaria otsailean bildu ziren, kuartelaren lekualdaketa zehazteko eta udalak erosiko lukeen orubean eraikiko litzatekeen hirigintza proiektuaz hitz egiteko. Herri ekinbideko kideen ustetan, Donostiak ez du ordaindu behar Loiola auzoan gaur egungo armadaren kuartela kokatzen den lursailengatik, eta hiria «plaza militar» izendatua izatearen ondorioengatik eginiko «etengabeko ordainketak prozesuak» eteteko garaia dela azpimarratu dute, Urgull, Alderdi Eder eta Ondarreta erabilera zibilerako leheneratzeko egin ziren ordainketei erreferentzia eginez.
Adierazi dutenez, «1920an Defentsa ministerioak partikular bati gaur egungo kuartela eraiki zen lursailengatik ordaindutako diru kopurua ezin da bereizi hiriak aurreko mendeetan jasan zituen espazio publikoen bereganatze militarraren eta ondoz ondoko salmenta espekulatiboen prozesu historikoetatik».
Dena den, Donostiak «gerra entrenamendurako balioko duen kuartel bat» behar ez duela nabarmendu dute beste ezeren gainetik ekimenaren aurkezpenean. Alde horretatik, gastu militarra «inbertsio eta alternatiba sozialetara» bideratu eta gizartearen «desmilitarizazio prozesu orokor bat» abiatu beharko litzatekeela adierazi dute, kuartel berri bat «gatazkak konpontzen ez dituen logikoa militaristarekin» jarraituko lukeela eta «milaka errefuxiaturen sufrimendua dakarren Europa gotorlekuaren parte» izango litzatekeela azpimarratuz.
Horregatik, Donostian kuartel berririk ez eraikitzeko eta zaharraren orubeagatik udalak ez ordaintzeko eskatuko dute udaletxean mozio bidez, hurrengo asteetan egingo dituzten beste hainbat ekinbideren artean. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198481/memoria-osoa-sareak-salatu-du-biktimen-oroimenezkoa-laquodiskriminatzailearaquo-dela.htm | Politika | Memoria Osoa sareak salatu du Biktimen Oroimenezkoa «diskriminatzailea» dela | Elkarretaratze batera deitu du biharko, Gasteizen, ETAren Biktimen Memorialaren inaugurazioarekin bat eginez. | Memoria Osoa sareak salatu du Biktimen Oroimenezkoa «diskriminatzailea» dela. Elkarretaratze batera deitu du biharko, Gasteizen, ETAren Biktimen Memorialaren inaugurazioarekin bat eginez. | Memoria Osoa sarea osatzen duten Euskal Herriko elkarte memorialistek agerraldia egin dute gaur goizean Gasteizen, bihar inauguratuko duten ETAren biktimen omenezko memorialaren inguruan irakurketa egiteko. Salatu dute zentro horren izaera «diskriminatzailea» dela, eta bizikidetzaren aurkako «erasotzat» jo dute. Nerea Martinez eta Josu Ibargutxi Memoria Osoa sarearen izenean mintzatu dira agerraldian: «Une historiko honetan, giza eskubideen urraketa guztiak kontuan hartzen dituen proiektu eta dinamika eraikitzaileak eta integralak behar ditugu», adierazi dute. Hala, norbanakoei eta kolektiboei dei egin diete bihar, eguerdiko 12etan Gasteizko Foruen plazan deitutako elkarretaratzean parte hartzeko. Memoria osoa bizikidetzaren alde, giza eskubideen urraketen arteko diskriminazioari ez lelopean deitu dute bilkura.
Memoria Osoa sareko kideek salatu dute bihar ateak zabalduko dituen Biktimen Memoriala «planteamendu baztertzaile» batean oinarritzen dela, besteak beste, estatuaren aparatuek eragindako indarkeriaren milaka biktima kanpoan uzten dituelako. «Zentro horrek bere edukiak antolatzeko erreferentziatzat hartzen duen data 1960 urtea da. Data hori guztiz ausazkoa da diktadura frankistaren erdian, eta ez dator bat estatu terrorismoak bere forma ugarietan lehenago edo geroago eragindako sufrimenduaren mapan jaso behar den errealitatearekin: fusilamenduak, epaiketaz kanpoko exekuzioak, tortura,...». Sarearen ustez, une historiko honetan giza eskubideen urraketa guztiak kontuan hartzen dituzten proiektu eta dinamika «eraikitzaileak eta integralak» behar dira.
EH Bilduren kritika
EH Bildu ere oso kritiko agertu da memorialarekin. Unai Urruzuno eta Eba Blanco EH Bilduko ordezkariek agerraldi batean salatu dute «biktimen kategorizazioa finkatzeko tresna» bat izango dela bihar irekiko duten zentroa: «Biktima batzuk lehen mailakoak izango dira, beste batzuk bigarren mailakoak, hirugarren mailakoak edota laugarren mailakoak. Eta beste batzuei biktima izaera bera ere ukatzen zaie». EH Bilduren irudiko, «bunker memorialista» bat izango da zentro hori, eta bizikidetza eraikitzeko baino gehiago, «batzuen aurka erabiltzeko tresna» bat bilakatuko da, euskal gizartean ia babesik ez duen «kontakizun zehatz eta partziala» sustatuko duena. ETAren biktimen oroimenezkoa irekitzea, herri ikuspegitik «arduragabekeriazko ekintza» bat izango dela gaitzetsi du koalizioak, halaber. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198482/eskolak-goizez-eta-arratsaldez-emango-dituzte-datorren-ikasturtean-araba-bizkai-eta-gipuzkoako-ikastetxeek.htm | Gizartea | Eskolak goizez eta arratsaldez emango dituzte datorren ikasturtean Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxeek | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Bigarren Hezkuntzako ikastetxeen %95,4k goizez soilik eman dituzte eskolak ikasturte honetan. | Eskolak goizez eta arratsaldez emango dituzte datorren ikasturtean Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxeek. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Bigarren Hezkuntzako ikastetxeen %95,4k goizez soilik eman dituzte eskolak ikasturte honetan. | Ikasturte hau amaitzeko egun gutxi falta direla, datorren ikasturteari buruzko hainbat xehetasun ematen ari dira Eusko Jaurlaritza nahiz Nafarroako Gobernua. Ordutegietan egongo da aldaketa nagusietako bat Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan: Eusko Jaurlaritzak BERRIAri ziurtatu dionez, eskolak goizez eta arratsaldez izango dituzte Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetako ikasleek. 2020-2021eko ikasturterako, esaterako bestelako aukera egin zuten gehienek: Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ikastetxeen %95,4k goizez soilik eman dituzte eskolak; Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeek, berriz, ez dute horretarako aukerarik izan. Hezkuntza Sailak «arrazoi pedagogikoak» tarteko hartu du ordutegia lehengora itzultzeko erabakia.
Egoera desberdina da Nafarroan. Gobernuak duela bi aste aurkeztu zuen datorren ikasturterako kontingentzia plana, eta ordutegiak eragin zuen jakin-minik handiena. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok azaldu zuenez, eskolak goizez soilik emango dituzte aurrerantzean ere, «osasun agintariei horrela izan behar duela irizten zaien artean». Beraz, zabalik utzi zuen ikasturtean ordutegiak aldatzeko aukera: «Hilabeteko epea egongo da ikastetxeetako ordutegiak berme batzuekin berriz antola daitezen». Urriko lehen hamabostaldian edo Gabonen ondorengo lehen hamabost egunetan ezar litezke aldaketak. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198483/txertoaren-300000-dosi-baino-gehiago-ailegatu-dira-forondako-aireportura.htm | Gizartea | Txertoaren 300.000 dosi baino gehiago ailegatu dira Forondako aireportura | Hego Euskal Herrian orain arte aldi bakarrean jaso den kopururik handiena da. Horietako 221.000 inguru Osakidetzak jasoko ditu; 80.000, Osasunbideak. | Txertoaren 300.000 dosi baino gehiago ailegatu dira Forondako aireportura. Hego Euskal Herrian orain arte aldi bakarrean jaso den kopururik handiena da. Horietako 221.000 inguru Osakidetzak jasoko ditu; 80.000, Osasunbideak. | Beste urrats bat egin da COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainan. Txerto hornidurari dagokionez, pausoa nabarmen handia izan da, aurretik emandakoen aldean. Izan ere, orain arte jasotako dosi kopururik handiena iritsi da Forondako (Araba) aireportura: guztira, 300.000 dosi baino gehiago iritsi dira, Hego Euskal Herriko bi osasun sistemek baliatzeko. Zehazki, 221.000 dosi Araba, Bizkai eta Gipuzkoan jartzeko izanen dira; berriz, Nafarroako txertaketara bideratuko dira beste 80.000 inguru.
Gaur egun merkaturatuak diren lau konpainien txertoak ailegatu dira aireportura. Pfizer etxearenak, AstraZenecarenak, Johnson & Johnsonen Janssen txertoak eta Moderna konpainiarenak. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198484/gizon-bat-atxilotu-dute-baionan-emakume-bati-eraso-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Baionan, emakume bati eraso egitea leporatuta | Emakumea Baionako ospitalean dago, zauriturik. Gizona arratsalde honetan pasatuko da Baionako prokuradorearen aitzinetik. | Gizon bat atxilotu dute Baionan, emakume bati eraso egitea leporatuta. Emakumea Baionako ospitalean dago, zauriturik. Gizona arratsalde honetan pasatuko da Baionako prokuradorearen aitzinetik. | Iragan ostiral gauean gertatu zen erasoa, Baionako etxebizitza batean. Gizon batek bere neska lagun ohia kolpatu zuen, eta emakumea Baionako ospitalera eraman zuten larrialdi zerbitzuek, zauriengatik. Kolpeez gain, emakumea zintzurra tinkatuz itotzen saiatu zen gizona. Frantziako Poliziak larunbatean atxilotu zuen ustezko erasotzailea, Tarnosen (Landak, Okzitania), biktimak salatu egin baitzuen Baionako ospitalean.
Sud Ouest egunkariaren arabera, auzokoak erasoa gertatu zen etxebizitzara sartu ziren ostiral arratsean, «oihuak» entzun ondoan. Orduan, gizonak etxebizitzatik ihes egin zuen.
Larunbatean sartu zuten atxiloaldian gizona, Baionako Polizia Etxean, eta atxiloaldia luzatu egin diote. Arratsalde honetan pasatzekoa da Baionako fiskalaren aitzinetik. Ikerketaren arabera, emakumeak jadanik bost aldiz seinalatu zuen gizona bortizkeria kasuengatik, baina ez zuen salaketarik jarri. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198485/boterea-galtzear-dago-netanyahu.htm | Mundua | Boterea galtzear dago Netanyahu | Gobernu berri bat osatzeko elkarrizketak hasi dituzte Yesh Atid eta Yamina alderdiek. Jarduneko lehen ministroak «traiziotzat» jo du. | Boterea galtzear dago Netanyahu. Gobernu berri bat osatzeko elkarrizketak hasi dituzte Yesh Atid eta Yamina alderdiek. Jarduneko lehen ministroak «traiziotzat» jo du. | Hamabi urteko agintaldiaren ostean, Israelgo lehen ministro kargua galtzear da Benjamin Netanyahu. Gobernu berri bat eratzeko haren saiakerak huts egitean, Reuven Rivlin presidenteak oposizioko buru Yair Lapidi eman zion mandatu hura. Hark ustekabeko mintzalagun bat topatu du elkarrizketa mahaian eseritzeko: Yaminako buru eta Defentsa ministro ohi Naftali Bennet. Netanyahuk «traizio» egitea leporatu dio hari.
Eskuin muturreko alderdia Netanyahuren gobernuen zutabeetako bat izan da azken urteetan, oinarri erlijioso eta kontserbadoreak dituzten indarren koalizioaren pean. Orain, baina, Bennetek adierazi du Lapiden Yesh Atid alderdiarekin akordio bat erdiesteko prest dagoela, «batasun gobernu bat» osatzeko asmoz: «Une erabakigarri honetan, ardurak gure gain hartu behar ditugu. Nire esku dagoen guztia egingo dut nire lagun Yair Lapidekin batasun nazionaleko gobernu bat osatzeko». Hori edo «bosgarren hauteskunde batzuk», ez du aukera gehiago ikusten Bennetek. Alderdi hark zazpi eserleku ditu parlamentuan, eta balantza alde batera edo bestera mugi dezake.
Azken bi urteetan lau aldiz egin dituzte parlamenturako bozak Israelen, politikariek gobernu bat osatzeko izan duten gaitasun falta medio. Azken hauteskundeen ostean, Rivlinek Netanyahuren esku utzi zuen beste behin adostasun bat lortzeko lanen ardura. Aurrerapauso falta dela medio, baina, Lapidi eskatu zion gauza bera, maiatzaren 5ean. Hark asteazkenera arteko tartea du presidenteari proposamen bat aurkezteko.
Yesh Atideko buruak ere ez du lan erraza, baina pauso berri honek asko gerturatu du gobernura iristeko helburura, eta, ondorioz, Netanyahu aldendu. Jarduneko lehen ministroak eskuineko hautesleen aurka doan erabaki bat hartzeaz akusatu du Bennet, eta «gobernu ezkertiar bat Israelen segurtasunarentzat eta etorkizunarentzat arriskutsua» izan daitekeela argudiatu. «Mendeko iruzurra da», salatu du. Hala, Benneti eskaintza berri bat egin dio, Netanyahu berarekin eta Esperantza Berria alderdiko buru Guideon Saarrekin lehen ministro kargua partekatzea, txandakatuz.
Israelgo hedabideen arabera, formula hori aztertzen ari dira Bennet eta Lapid. Lehenarentzat izango litzateke lehen ministro postua lehen bi urteetan, eta bestearentzat ondorengo bietan. Halere, ikusteko dago ea gai izango ote diren adostasun bat erdiesteko, eta oposizioko gainerako alderdiek onartuko duten halakorik. Bennet okupatutako lurralde palestinarrak kolonizatzearen aldekoa da, eta politika ekonomiko neoliberalak defendatzen ditu. Ikusteko dago zein jarrera hartuko duten, beraz, Meretz eta Alderdi Laborista indar ezkertiar eta bakezaleek. Gainera, oposizioko koalizioak Zerrenda Batua eta Raam alderdi arabiarren botoak ere beharko lituzke gehiengo osora iristeko. Lehenak dagoeneko baztertu du ideia hori. «Ez dugu Bennetek gidatutako gobernu bat babestuko», azaldu du Zerrenda Batuko diputatu Aida Tuma-Slimanek.
Gauzak hala, beste bide batzuk jorratzeari ere ekin dio Lapidek. Esperantza Berria alderdiarekin, eta Urdina eta Zuriarekin ere hasi ditu elkarrizketak. Biak ere Netanyahuren azken gobernuetako kide izanak. Besteak beste, Urdina eta Zuria alderdiko buru Benny Gantz jarduneko lehen ministrordea da.
Presoen itzulera
Israelen gobernu berri bat osatzeko negoziazioak ez dira egunotako elkarrizketa sorta bakarrak. Tel Aviven eta Hamasen ordezkaritzak Kairon daude su-etenaren luzapenaz eta Gazaren berreraikuntzaz hitz egiteko, hango gobernuaren bitartekaritzaren bdiez. Israelgo eta Egiptoko Atzerri ministroek, Gabi Ashkenazik eta Sameh Xukryk, eginiko lehen bileran, Tel Aviven exijentziak adierazi ditu lehenak: «Beste ezeren gainetik, Hamasek atxilotuta dituen gure herritarren eta [2014an hildako bi] soldaduen itzulerarekin konprometituta gaude».
Hori da Tel Avivek ezinbestekotzat jo duen puntuetako bat, Gazara iristen diren baliabideen kudeaketa Hamasen esku ez geratzearekin batera. Ashkenazik gehitu du bi baldintza horiek betetzen ez diren bitartean, ez dutela baimenduko eremura laguntza ez-humanitarioa sartzea.
Atxilotuen askatasuna, ordea, Hamasek elkarrizketa sorta honetan tratatu nahi ez duen gai bat da, erakundeko iturriek Efe albiste agentziari adierazi diotenez. Hori gaur baieztatu edo ezeztatu daiteke, Hamasen ordezkaritza gaur iritsi baita Kairora, mugimenduko lider politikoa, Ismail Haniyeh, buru duela. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198486/301-positibo-gehiago-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 301 positibo gehiago atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Osakidetzak eta Osasunbideak 6.730 proba egin dituzte, eta positibo tasa %4,47 da. | 301 positibo gehiago atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak 6.730 proba egin dituzte, eta positibo tasa %4,47 da. | Behera ez, gora ere ez (oraingoz). COVID-19aren transmisio kurbak beheranzko joera argia erakutsi du azken asteetan Hego Euskal Herrian, baina jaitsiera hori eten egin da. Bukatu berri den astean, aurrekoan baino positibo gehiago atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, eta igoera nabarmena ez bada ere, joera aldaketa ikus daiteke grafikoetan.
Atzo, 301 positibo gehiago atzeman zituzten Hegoaldean. Aurreko egunetan baino gutxiago dira, baina, asteburuetan askoz test gutxiago egiten direla aintzat hartuta [6.730 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo], positibo tasa ez da gehiegi mugitu: %4,47 da orain, izurria «kontrolpean» dagoela esan ahal izateko OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako langaren azpitik. Gaur jakinarazitako positibo kopurua aurreko asteko igandeko datuekin alderatuz gero, igoera oso apal bat nabaritu daiteke: 13 kasu gehiago. Ikusteko dago kutsatzeen igoera hori joera bihurtuko den eta oraingoa bi olaturen arteko geldialdia den, ala etenaldiaren ostean, transmisioak beheranzkoari eutsiko dion.
Ospitaleen egoerari dagokionez, 32 pertsona ospitaleratu zituzten atzo COVID-19ak jota. Horietako bat, Nafarroako Ospitale Guneko ZIU zainketa intentsiboetako unitatean, zuzenean. Oraintxe, 109 gaixo larri daude Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako ospitaleetako ZIUetan.
Azkenik, COVID-19a zuen 69 urteko gizonezko baten heriotzaren berri eman du Nafarroako Gobernuak. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198487/adolfo-eraso-glaziologoa-hil-egin-da.htm | Bizigiro | Adolfo Eraso glaziologoa hil egin da | Klima aldaketaren ikertzaile eta dibulgatzaile gisa egindako lanarengatik, nazioartean ospea zuen. Glaziarrak ikertuz, berotze globalaren bilakaera aztertzen zuen. | Adolfo Eraso glaziologoa hil egin da. Klima aldaketaren ikertzaile eta dibulgatzaile gisa egindako lanarengatik, nazioartean ospea zuen. Glaziarrak ikertuz, berotze globalaren bilakaera aztertzen zuen. | Glaziologoa, espeleologoa, kimikaria eta geologoa. "Izotzaren zentinela", haren senideek eskelan idatzi dutenez. Larunbatean zendu zen Adolfo Eraso (Lizarra, Nafarroa, 1934 - Plasencia, Espainia, 2021), glaziarrak berotze globalaren bilakaera aztertzeko erabiltzen zituen zientzialaria. Lan horretarako sortu zuen Glackma proiektua, Maria del Carmen Dominguezekin batera. Klima aldaketari buruzko dibulgatzaile sutsua zen, eta ikerketa bertatik bertara egitea maite zuen.
New Yorkeko Zientzia Akademiako kidea zen 1994az geroztik, eta Errusiako Zientzia Naturalen akademiakoa 2002tik. Nafarroako Unibertsitate Publikoak honoris causa doktore izendatu zuen 2014. urtean, eta sari anitz jaso zituen bere ibilbidearengatik. Poloetan 80 ikerketa espedizio baino gehiago egin zituen, mundu akademikoa eta lekuko ikerketa uztartzen baitzituen munduan barrena espedizioak eginez.
Klima aldaketa hizpide izan zuen 2015ean BERRIA egunkariari eskainitako elkarrizketa batean. "Berotegi efektua handitzen den heinean, berotzea ere handitzen da. Gurpil zoro bat da. Izan ere, berotzea geroz eta handiagoa izan, orduan eta handiagoa izango da C02aren produkzioa, eta, tenperatura handitzean, geroz eta gehiago dilatatzen dira itsasoetako urak, eta, beraz, itsasoaren maila igoz eta berotuz doa. Eta itsasoa berotzen bada, lurrunketa handiagoa eragiten du, eta, ondorioz, bortitzagoak dira ekaitzak. Hainbat gauzak osatzen duten kate bat da, planetako gure existentzia hondatzen duena. Eta guk geuk eragiten dugu efektu hori".
Hobesten zuen ikertzeko moduaz ere mintzatu zen elkarrizketa hartan; alegia, bertatik bertara egindako behaketaz: "[Matematikariak] Ez dira glaziarretan sartzen, agian hondoratuko delako, agian urak bustiko dituelako eta oso hotz dagoelako... Ni ohitu naiz horretara, hotzera. Kontserbatzailerik onenetakoa da hotza, gainera. 80 urte ditut, eta horretan dihardut oraindik ere".
Elkarrizketa osorik irakurri daiteke hemen. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198488/ostegunean-linguae-vasconum-primitiae-irakurriko-dute-200-bat-lagunek-bilbon.htm | Kultura | Ostegunean ‘Linguae Vasconum Primitiae’ irakurriko dute 200 bat lagunek, Bilbon | Bernart Etxepareren lana aukeratu dute XIV. Klasikoen Irakurraldi Jarraiturako. Xabier Amurizak taxututako bertsioa leituko dute: euskara batura moldatutako antologia bat. Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen du egitasmoa; irakurraldiaz gain, hitzaldiak egingo dituzte obraren inguruan, gaurtik etzira | Ostegunean ‘Linguae Vasconum Primitiae’ irakurriko dute 200 bat lagunek, Bilbon. Bernart Etxepareren lana aukeratu dute XIV. Klasikoen Irakurraldi Jarraiturako. Xabier Amurizak taxututako bertsioa leituko dute: euskara batura moldatutako antologia bat. Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen du egitasmoa; irakurraldiaz gain, hitzaldiak egingo dituzte obraren inguruan, gaurtik etzira | Askotariko jomugak izan ditu Klasikoen Irakurraldi Jarraituak hamahiru urtetan. Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen du egitasmoa, Bilboko Udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Laboral Kutxaren laguntzarekin, eta helburu zehatz batekin hautatu dituzte urtero irakurri beharreko testuak. Axularren Gero-rekin hasi zuten ibilbidea, eta euskal literaturako beste hainbat testu klasiko eta garaikide hautatu izan dituzte ondoren; itzulpengintzari ere tartea eskaini zioten Franz Kafkaren Metamorfosia lanarekin, eta, 2020an, Mariasun Landaren ipuin hautaketa batekin aldarrikatu zuten haur literatura. Hamalaugarren aldiz egingo dute ekinbidea, baina, hala ere, aurtengoa mugarria izango dela adierazi du Jon Maguregi Bilbo Zaharra euskaltegiko zuzendariak goizeko aurkezpen prentsaurrekoan; «hasiera berria» irudikatzea xede, euskal literaturaren hasierara jo dute, hain justu: Bernart Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae irakurriko dute berrehun bat lagunek ostegunean, 8:00etatik 14:00etara bitarte, Bilboko Arriaga antzokiko foyerrean.
Euskal literaturako lehen obra idatziaren bertsio bat leituko dute ahoz goran, Xabier Amurizak moldatutakoa: zehazki, obraren ahapaldi «ustez onenak» aukeratu ditu idazleak, azaldu duenez, eta horiek euskara batura ekarri ditu, «kantatuak eta deklamatuak» izateko estiloan. «Beti Etxepareren estiloa errespetatuz, gustura entzuteko moduan eman dut obra». Maguregik nabarmendu duenez, egitasmoaren aldi guztietan «bidelagun berezia» izan dute, irakurriko duten obraren autorea bera, ahal izan denetan. Oraingo honetan ezinezkoa zenez, Linguae Vasconum Primitiae-k jasotzen dituen «herri poemetatik hurbilen» dagoen idazlea nor izan zitekeen hausnartu, eta moldaketa Amurizari egokitzea deliberatu zuten.
Gaurtik etzira, hitzaldiak
Osteguneko irakurraldiaz gain, hiru hitzaldi ere antolatu ditu Bilbo Zaharra euskaltegiak, Etxepareren obra hizpide izango dutenak; gaurtik etzira egingo dituzte, guztiak 19:00etan, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan. Tere Irastorza eta Aingeru Epaltza arituko dira gaur, Koldo Izagirreren txanda izango da bihar, eta, etzi, Xabier Amurizak azalduko du nola moldatu duen klasikoa, eta xehetasunak emango ditu lanaren formaz eta edukiaz. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198489/uztailaren-14an-manifestazioa-eginen-dute-lapurdin-laquofrantziar-asimilazioaren-kontraraquo.htm | Politika | Uztailaren 14an manifestazioa eginen dute Lapurdin, «Frantziar asimilazioaren kontra» | U14 kolektiboak manifestazio bat antolatuko du «Ez gara frantsesak» lelopean, Donibane Lohizunen | Uztailaren 14an manifestazioa eginen dute Lapurdin, «Frantziar asimilazioaren kontra». U14 kolektiboak manifestazio bat antolatuko du «Ez gara frantsesak» lelopean, Donibane Lohizunen | Frantziako nazioaren besta eguna da uztailaren 14a, eta U14 kolektiboak egun hori hautatu du protesta egiteko, Donibane Lohizunen (Lapurdi). «Asimilaziotik erresistentziara, ez gara frantsesak» lelopean eginen dute manifestazioa. «Frantziako besta eguna dela baliatuz, beraien menpe duten Euskal Herria Frantziako ikurrez josten dute, eta egoera hau normalizatuz doa zoritxarrez. Azken urteetan ugaritu egin dira gure herriaren kontrol osoa hartzeko ahaleginak», salatu dute.
Ipar Euskal Herriko turismo «masiboa» salatzeaz gain, erran dute euskara egoera «larrian» dela: «Frantziak turismoa garatu du gure lurretan, Frantziarekiko dependentzia sortzeko helburuarekin. Kolonizazio prozesuan sakontzen dihardu, Frantziako biztanleak gure herrian bigarren etxebizitzak erostera bultzatuz, eta bertakoak kanpora bizitzera joatera kondenatuz. Hizkuntz ordezkatze prozesua garatu du eskolen bitartez bereziki, euskara desagertze bidean jarri arte».
Gainera, salatu dute azken hilabeteotan pandemiaren harira hartutako neurriek Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko mugak ixtea eragin duela: «Inposatu diguten muga nahieran ireki eta itxi digute. Arnegiar (Nafarroa Beherea) bati Bordelera (Okzitania) joatea baimenduz, Luzaidera (Nafarroa) igarotzea debekatuz, adibidez».
Hala, «erresistentziara» deitu dute, eta uztailaren 14an manifestaziora joateko dei egin dute. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198490/izotz-lehorrez-konposatutako-hodei-koloretsu-eta-distiratsuak-antzeman-dituzte-marten.htm | Bizigiro | Izotz lehorrez konposatutako hodei koloretsu eta distiratsuak antzeman dituzte Marten | Zientzialarien esanetan, ohi baino altuago daude hodei bitxi horiek, eta izotz lehorrez konposatuta egon litezke. Distira egiten dute, eta, dirudienez, eguzki izpien koloreak xurgatzen dituzte. | Izotz lehorrez konposatutako hodei koloretsu eta distiratsuak antzeman dituzte Marten. Zientzialarien esanetan, ohi baino altuago daude hodei bitxi horiek, eta izotz lehorrez konposatuta egon litezke. Distira egiten dute, eta, dirudienez, eguzki izpien koloreak xurgatzen dituzte. | «Batzuetan, gelditu eta hodeiak nola igarotzen diren ikusi behar da». Horrela dio Curiosity Rover deituriko kontuak Marten antzeman dituzten hodei bitxi batzuen harira Twitterren zabaldu duen hariak. NASAren misio espazial bat da Curiosity Rover –izatez, Mars Science Laboratory du izena–, eta planetari buruzko nondik norakoak aztertzen eta esploratzen dihardu hara bidali zutenetik: 2011. urtean jaurti zuten, eta hurrengo urtean lur hartu zuten Marten, 2012an. Hamaika aurkikuntza eta gehiago egin ditu ordutik; azkena, izotz kristalez konposaturik egon daitezkeen hodei distiratsu eta koloretsuak.
Ohi baino altuago agertzen diren hodei goiztiar gisa izendatu dituzte hodeiok: normalean, 60 bat kilometrora egon ohi dira Marteko hodeiak, eta ur izotzez konposatuta daude. Curiosity Rover-en bitartez atzeman dituzten hodeiak, berriz, askoz ere altuago daude, tenperatura oso baxuak nagusi diren eremu batean. Hala, ondorioztatu dute karbono dioxido izoztuaz eta izotz lehorrez konposatuta egon daitezkeela, eta zientzialariak hodei bitxi horiek gehiago aztertzeko pista bila ari dira, zehazki zer osagairekin konposatuta dauden jakin nahi baitute.
Osagaiak ez, baina argazkietan garbi ikusten dena da egitura mehe eta uhinduak dituztela hodei horiek, eta Curiosity misioak egindako zuri-beltzeko nabigazio irudietan antzeman daitezke forma jostalari eta bitxi horiek. Hala ere, Mastcam deituriko tresnaren bidez igartzen da bereziki hodei horien nortasuna, kamera berezi horren irudien bidez hodeien distira eta koloreak ere antzematen baitira. Zientzialarien esanetan, azken eguzki izpiak desagertu ondoren, ilunabarraren koloreak xurgatzen dituzte hodei horiek, eta, era horretan, distira nabarmena egiten dute ortzi ilunarekin kontrastean.
Hala, ilunabar hodei eta gau hodei gisa izendatu dituzte, eta izotz kristalez betetzen direnean are distiratsuago bilakatzen direla esan dute. Eguzki izpiak hodeien altueraren azpitik desagertzen direnean, berriz, distira hori galdu, eta ilundu egiten dira. Mark Lemmon zientzialariaren hitzetan, Marten dauden gauzarik koloretsuenen artean egongo lirateke hodei horiek, eta, erantsi duenez, Curiosity Rover dagoen alderantz begiratze hutsarekin antzeman daitezke. Txundituta agertu da aurkikuntzarekin: «Liluratuta gelditu nintzen agertzen diren koloreekin: gorri, berde, urdin eta more». |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198491/jaurlaritzak-3000-eurorainoko-laguntzak-emango-ditu-auto-berria-erosteko.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak 3.000 eurorainoko laguntzak emango ditu auto berria erosteko | Astearte honetan jarriko du martxan Renove plana. Hamar urtetik gorako 2.500 ibilgailu ordezkatu nahi ditu. | Jaurlaritzak 3.000 eurorainoko laguntzak emango ditu auto berria erosteko. Astearte honetan jarriko du martxan Renove plana. Hamar urtetik gorako 2.500 ibilgailu ordezkatu nahi ditu. | Astearte honetan hasiko da auto zaharra bota eta berria erosteko Eusko Jaurlaritzaren Renove plana. Laguntzak egongo dira motor mota guztietarako. Kopuruak 2020ko berberak izango dira: 2.000 euro A kategoriako edo eraginkortasun energetiko handiko gasolina eta diesel ibilgailuentzat, eta 3.000 euro elektrikoetarako, hibridoetarako, eta gas natural, PGL eta hidrogeno bidezkoetarako. Espedientea osorik jaso ahala banatuko du laguntza EEE Energiaren Euskal Erakundeak, dirua bukatu arte.
Planak 5 milioi euroko aurrekontua du. 2.500 ibilgailu ordezkatzea espero du gobernuak, 2019an eta 2020an lortutakoen antzeko kopurua.
Laguntza jaso ahal izateko, hamar urtetik gorako autoa txatartegira bidali beharko du erosleak: muga zazpi urtekoa izango da autonomoen eta enpresen autoentzat. Gehienezko prezio bat ere izango da auto berrientzat: 25.000 euro erregai fosilak erabiltzen badituzte, eta 40.000 elektrikoak badira.
Laguntzak bateragarriak dira Espainiako Gobernua ematen ari denekin. Hala, auto elektrikoak erosten dituztenek 10.000 euro jaso ahalko dituzte —7.000 Madrilek, eta 3.000 Gasteizek—. Eta litekeena da laguntza 10.700 eurorainokoa izatea 5.000 biztanletik beherako herrietan bizi direnentzat, mugitzeko arazoak dituztenentzat, taxilarientzat eta ibilgailu gidaridun baimena dutenentzat, haiei %10eko gainsaria emango baitie Espainiako Gobernuak.
Sektorea krisian
Jaurlaritzak hirugarren urtez jarraian egingo du Renove plana. Funtsean bi helburu ditu egitasmoak: batetik, auto zaharrak aldatzea eraginkortasun energetiko handiagoko motorra duten autoekin; eta, bestetik, autogintzaren sektorea laguntzea, autoen salmenta bereziki. Koronabirusaren pandemiak gogor jo du sektore hori: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %44 ibilgailu gutxiago saldu dira aurtengo urtarriletik apirilera bitartean, 2019. urtearekin alderatuta. Kontzesionarioek duela bi urteko emaitzak hartzen dituzte kontuan, iazko martxoaren erdialdera dendak itxi egin behar izan izan baitzituzten, konfinamendua zela eta. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198492/robot-batek-eraso-egin-die-gizakiei-modu-erabat-autonomoan-historian-lehen-aldiz.htm | Mundua | Robot batek eraso egin die gizakiei modu erabat autonomoan historian lehen aldiz | Nazio Batuen Erakundearen txosten baten arabera, drone batek tiro egin die Libiako talde armatu bateko kideei, bere kabuz, gizakien kontrolik eta agindu zehatzik gabe. Zientzialariek eta etikan adituek ohartarazi izan dute gizateria robot hiltzaileen aroan sartzen ari dela. | Robot batek eraso egin die gizakiei modu erabat autonomoan historian lehen aldiz. Nazio Batuen Erakundearen txosten baten arabera, drone batek tiro egin die Libiako talde armatu bateko kideei, bere kabuz, gizakien kontrolik eta agindu zehatzik gabe. Zientzialariek eta etikan adituek ohartarazi izan dute gizateria robot hiltzaileen aroan sartzen ari dela. | Ez dago datu argirik, informazioa gerraren lanbroan galdu delako, eta nazioarteko erakundeek ez dute esan inor hilik edo zauriturik gertatu ote zen, baina, halere, mugarri historiko bat atzean utzi du gizateriak Nazio Batuen Erakundeak Libiako gerraren inguruko txosten batean iragarri duenarekin: drone batek tiro egin die gizakiei, era guztiz autonomoan, hau da, inork horretarako agindurik eman gabe. Horrekin, hainbat zientzialarik eta etikan adituk azken urteotan eginiko ohartarazpen beltzak bete egin dira: gizateria gerragintzaren hirugarren iraultzan sartu da, hau da, robot hiltzaileen aroan.
Orain jakin da, baina iaz gertatu zen. Nazio Batuen Erakundeak Libiako gerra aztertzeko sortutako aditu taldeak gutun bat bidali dio Segurtasun Kontseiluari, martxoaren 8ko datarekin. Horretan, Afrikako herrialdeko iparraldean gertaturiko hainbat gerra ekintzaren berri ematen dio. Tartean da Turkiako Armadak iazko martxoan eginiko erasoaldia Khalifa Haftar Libia ekialdeko buruzagi militarraren tropen aurka: «Haftarrekin loturiko indarrak atzera egiten ari ziren, eta piloturik gabeko airekoek edo arma sistema autonomo hilgarriek, STM Kargu-2, kasurako, logistika konboiak ehizatu eta tirokatu zituzten». Iturri konfidentzial bat aipatzen du NBEren aditu batzordeak. Azaldu dutenez, robot hiltzailea programatuta zegoen datu loturarik behar ez izateko hura kontrolatzen duen pertsonaren eta munizioaren artean: «Tiro egin, ahaztu eta bilatu» ahalmena gaituta zuen makinak; hau da, jomuga baten kontra jaurtigailua bota ondoren, sistema bere kabuz hasten da beste baten bila, hura ere tirokatzeko.
Adimen artifiziala eta ikasteko ahalmena erabiltzen ditu Kargu droneak. Irudiak aztertuta, ikasten du jomugak bereizten, eta haien kontra jotzen. Gainera, 20 droneko saldotan mugi daitezke, elkarrekin koordinaturik. Horren fabrikatzaileak, STMk, gailuaren ahalmena erakusten du jarraian ageri diren propaganda bideo hauetan bezala. Honako honetan, «kamikaze modua» erabiltzen du droneak: lehertu egiten da, hainbat gizaki aldi berean hiltzeko.
Kargu drone batek zazpi kiloko pisua du, eta orduko 145 kilometroko abiada har dezake. Ordu erdiz hegalda daiteke.
Arma hilgarri autonomoak: horra robot hiltzaileen izen teknikoa. Autonomo esaten diete, armok euren kabuz erabaki dezaketelako pertsona bat hiltzea, eta hala egin.
Zientzialariek, etikan adituek eta ekintzaileek urteak daramatzate eskatzen horiek debekatzeko. Arazo etiko handia eragiten dute robot hiltzaileek, gerran norbait hiltzeko erabakiaren atzean, orain arte, gizaki bat egon delako, eta erantzukizuna, berez, haren bizkar geratzen zen. Debekuaren aldekoek salatu izan dute erabaki hori makina batek bere kabuz hartzea giza duintasunaren kontrakoa dela. Aditu militar batek modu grafikoan azaldu zuen afera: gerran robotak nagusitzen direnean, gizakiak «txigorgailu batek baino balio txikiagoa izango du».
Badirudi fase horretan gaudela dagoeneko. |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198493/fagor-taldeak-pandemiara-egokitzen-jakin-du-eta-284-milioiko-irabazia-lortu-du.htm | Ekonomia | Fagor Taldeak pandemiara egokitzen jakin du, eta 28,4 milioiko irabazia lortu du | 2020. urtean aurrekoan baino salmenta apalagoak izan dituen arren (1.260 milioi euro), «espero baino emaitza hobeak dira» | Fagor Taldeak pandemiara egokitzen jakin du, eta 28,4 milioiko irabazia lortu du. 2020. urtean aurrekoan baino salmenta apalagoak izan dituen arren (1.260 milioi euro), «espero baino emaitza hobeak dira» | Koronabirusaren pandemiak erabat baldintzatutako merkatuan, aurrera egiten jakin du Fagor Taldeak, eta «espero baino emaitza hobeak» lortu ditu. 1.260 milioi euroko fakturazioa izan dute Fagor osatzen duten kooperatibek, guztiak ere Mondragon Korporazioko kideak (Fagor Arrasate, Fagor Automation, Fagor Electronica, Fagor Industrial, Copreci, Fagor Ederlan, Mondragon Assembly eta Galbaian), eta, salmenta horiei esker, 28,4 milioi euroko mozkinak lortu dituzte 2020. urtean.
Enpresa talde horrek Batzar Nagusia egin du, eta Fagor Taldeko presidente Joxean Alustizak garbi utzi du ez dela urte erraza izan euskal industriaren abangoardian dauden taldeko kideentzat, «ziurgabetasun handia» egon delako urte osoan; baina taldeko zortzi kooperatibek «erresilientzia» erakutsi dute. «Dena den, COVID-19aren ondorioak ezin dira ahaztu emaitzak aztertzean», esan du Alustizak: «konfinamenduan egoera oso zaila bizi izan dute enpresek». Hala ere, «aurrera begira» jarraitu dute Fagorren, «etorkizuneko apustuei eutsita», eta, egokitzeko gaitasun horri esker, taldeak 1.260 milioi euroko fakturazioa lortu du, eta 28,4 milioiko irabazia.
Enpleguari dagokionez, 5.000 langilek dihardute taldeko zortzi kooperatibetan, Euskal Herrian. Nazioarteko lantegiak ere kontuan hartuz, kopuru hori halako bi da lantaldea: 10.000 langile. Fagor Taldeak Jasangarritasun Estrategia 2030 onartu du, eta zenbait konpromiso hartu ditu hamarkada honetan aritzeko: «Enplegua sortzeko negozioak transformatzea, ekonomia digital, deskarbonizatu eta zirkular batean; gobernantza eredu demokratikoa garatzen eta hobetzen jarraitzea, pertsonek beren onena emateko eremu egokiak sortuz». Ingurumen larrialdiaren aurrean, karbono aztarna gutxitzea da beste konpromiso horietako bat, eta beste bat, lurraldearen transformazioan eragile izatea, «komunitateari ekarpena eginez». |
2021-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/198494/ostalaritzako-eta-kulturako-jarduerak-gauerdira-arte-egin-ahalko-dira-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Ostalaritzako eta kulturako jarduerak gauerdira arte egin ahalko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Bost neurri iragarri ditu Iñigo Urkullu Lehendakariak, LABIren bileraren ostean. Garraio publikoa gauerdia arte luzatuko ahalko da, eta kirola kanpoan egin ahalko da ikusle kopuru mugaturik gabe. | Ostalaritzako eta kulturako jarduerak gauerdira arte egin ahalko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bost neurri iragarri ditu Iñigo Urkullu Lehendakariak, LABIren bileraren ostean. Garraio publikoa gauerdia arte luzatuko ahalko da, eta kirola kanpoan egin ahalko da ikusle kopuru mugaturik gabe. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur arratsalderako deitu du neurriak ebazten dituen Labi batzordearen bilerara. Ondoren, prentsaurrekoa eman du eta bost neurri iragarri ditu. Besteak beste Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, LABIren erabakiz, 24:00ak arte egin ahalko dira jarduerak, ostalaritzakoak zein kulturakoak. Orain 22:00etan zegoen muga. Neurria etzi sartuko litzateke indarrean, ekainaren 2an.
Apirilaren amaieratik izurriaren bilakaera «positiboa» izan dela adieraziz hasi du prentsaurrekoa Urkulluk, eta horien inguruko datuak eman ditu. Halere, onartu du jaitsiera moteldu egin dela azken astean, eta horrek «ziurgabitasuna» handitu duela adierazi du. «Itxaropena eta zuhurtzia sustatu behar ditugu». Hori guztia kontuan hartuta hiru neurri adostu dituzte:
Neurrien multzo nagusiari eustea.
Kirol jarduerak ahalbideratzen hasiko direla eta ordutegiak moldatzen.
Eta beste neurriak hartuko dituzte, erietxetako datuek aukera eman ahala, tasa 150 kasutik azpitik geratzen denean.
Bost aldaketa iragarri ditu:
Kirola kanpoan egin ahalko da pertsona kopurua mugatu gabe.
24:00ak arte egin ahalko dira jarduerak. Ez da bakarrik ostalaritzari eragingo, baizik eta beste jarduera guztiak, kulturari barne.
Garraio publikoaren irteerak gauerdia arte luzatuko ahalko dira.
Aisialdian hamar hamar lagun artekoak izan ahalko dira taldeak, egonkorrak direla ziurtatuz gero.
Aire libreko erakusketetan edo bisita publikoetan, hamar pertsonakoak izan ahalko dira taldeak.
«Tunelaren amaieran argia ikusten ari gara, baina zuhurtasuna mantendu behar dugu, helburua atzera ez egitea delako».
Edonola ere, datozen hiru asteotan ez da aukerarik emango jatetxeetako mahaietan lau pertsona baino gehiago elkartzeko. Maskaren inguruko neurriak arintzea bere esku ez dagoela adierazi du Urkulluk, baina, egonda ere, berak ez lituzkeela lasaituko gaineratu du.
Bederatzi neurri, datuak onak badira
Hogei egun barru berriz aztertuko dute berriz egoera. Datuak onak badira, eta intzidentzia tasa 150 kasutik jaisten bada, beste bederatzi neurri har ditzaketela iragarri du Urkulluk:
Jarduerak eteteko eta establezimenduak ixteko ordutegiak gaueko 01:00etara luzatzea.
Merkataritzan, azoketan, azoka txikietan, kanpoko kultur ekitaldietan eta kultu aretoetan egon daitekeen jende kopurua handitzea.
Ekitaldietan, 600 pertsona egoteko baimena ematea barnealdean, eta 800 kanpoan.
Ostalaritzan mahai bakoitzeko sei pertsona egotea. Orain lau bakarrik elkar daitezke.
Txokoak eta elkarte gastronomikoak irekitzea, ordutegi, edukiera eta distantzia mugekin.
Barruko esparruetan kirol jarduerak ahalbidetzea, gehienez 10 pertsonako taldeetan.
Kirol-ekitaldietan publikoa baimentzea. Betiere, edukieraren %60, eta gehienez 800 pertsona barnealdean, edo 1.200 pertsona kanpoan.
Bisita gidatuen, naturako turismoaren, aisialdi zentro turistikoen eta abarren kanpoko jarduerak antolatzeko pertsona taldeak handitzeko aukera ematea.
Eta %60raino handitzea igerilekuen, lorategien, hoteletako terrazen eta kanpinen kanpoaldeko edukierak.
Esan bezala, hogei egun barru aztertuko dute. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198523/bart-gaueko-ekaitzak-700-tximista-baino-gehiago-utzi-zituen.htm | Bizigiro | Bart gaueko ekaitzak 700 tximista baino gehiago utzi zituen | Atzo Euskal Herriko leku gehienetan tenperatura altuak izan ziren arren, egunaren amaieran sekulako erauntsia izan zen. | Bart gaueko ekaitzak 700 tximista baino gehiago utzi zituen. Atzo Euskal Herriko leku gehienetan tenperatura altuak izan ziren arren, egunaren amaieran sekulako erauntsia izan zen. | Euskalmet Euskal Metereologia Agentziak arratsaldean eman zuen ohartarazpena: abisu horia, euri jasa handiak eta ekaitzak botako zituelako. Abisua arratsaldeko 18:00etatik gauerdira artekoa zen, eta Euskal Herriko txoko gehienetan, 21:00ak pasatxo hasi zen trumoi festa. Sare sozialak ere ekaitzak utzitako irudiez betetzen hasi ziren. Ordizian, besteak beste, 83,3 km/h-ko haize boladak izan ziren, eta Euskalmeten arabera, 6,3 litro erori ziren metro koadroko hamar minutuan. Arnaitz Fernandez fisikariak Twitterren azaldu zuenez, Gipuzkoan 700 tximistatik gora erori ziren ordubetean.
Zestoan ere izan zen oinaztuak ikusteko aukera, eta baita Zumarragan ere:
Fernandezek emandako datuaz gain, bestelako zenbaki batzuk eman ditu gaur Euskalmetek: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, guztira, 1304 tximista zenbatu zituen Euskal Metereologia Agentziak. Horren arabera, Araban 580 jausi ziren, Bizkaian 162 eta Gipuzkoan 562. Hala ere, argitu dute agentziak lurra jotzen duten oinaztuak baino ez dituztela kontuan hartzen, eta baliteke horregatik Euskalmetek emandako zifra Arnaitz Fernandez fisikariak emandakoa baino baxuagoa izatea. Izan ere, badira zeruan, hodeien artean sortzen diren tximistak, baina lurrera heltzen ez direnak.
Haizeak ere gogor jo zuen atzo Araban: Gasteizen 94,4 km/h-ko haize ufadak izan ziren, eta txingorra erori zen Arabar lautadako hainbat lekutan ere. Zeru ilunek eman zuten arratsaldeko azken orduetan zetorren ekaitzaren berri.
Bizkaia ere astindu zuen ekaitzak: 8,8 litro erori ziren metro koadroko Deustun hamar minutuan.
Gaur ere izango da tximistak ikusteko aukera. Euskalmetek arratsaldeko 15:00etarako eman du ekaitz abisua, eta jakinarazi dutenez, gaueko bederatziak ingurura arte iraungo du erauntsiak. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198524/klima-aldaketak-eragindako-beroaldiek-urtero-33-lagun-hiltzen-dituzte-hegoaldeko-hiriburuetan.htm | Gizartea | Klima aldaketak eragindako beroaldiek urtero 33 lagun hiltzen dituzte Hegoaldeko hiriburuetan | 1991tik 2018ra mundu osoan beroak eragindako heriotzen %37 klima aldaketak eragindakoak dira, zientzialari talde batek egin eta Nature Clmate Change aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera. | Klima aldaketak eragindako beroaldiek urtero 33 lagun hiltzen dituzte Hegoaldeko hiriburuetan. 1991tik 2018ra mundu osoan beroak eragindako heriotzen %37 klima aldaketak eragindakoak dira, zientzialari talde batek egin eta Nature Clmate Change aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera. | Munduko 732 hiritako datuak hartu dituzte aintzat Bernako Unibertsitateko (Suitza) eta Londresko Higiene eta Medikuntza Tropikaleko Eskolako hainbat ikertzailek, eta ondorioztatu dute gero eta gehiago direla klima aldaketak eragindako bero boladek munduan eragindako biktimak. Euskal Herria ere ez da salbuespen bat. Ikerketan ageri diren datuen arabera, 33 lagun hiltzen dira urtero klima aldaketak eragindako beroaldien ondorioz: 13 Bilbon, 7na Iruñean eta Donostian, eta 6 Gasteizen. Guztietan ere, 3,3 eta 4,1ekoa da heriotza tasa, 100.000 biztanleko.
Ikerketak erkatu egin ditu iraganeko eta oraingo bero boladek eragindako osasun kalteak, eta modu horretan zehaztu ahal izan du zein den klima aldaketa antropogenikoari dagokion kantitatea. Zehazki, isurketa antropogenikoak zituzten eta ez zituzten agertokietan simulatutako iraganeko baldintza meteorologikoak aztertu ziren. Horri esker, giza jarduerekin lotutako beroketa eta inpaktu sanitarioa joera naturaletatik bereizi ahal izan zituen taldeak. Beroarekin lotutako hilkortasuna honela definitu zen: beroari egotzitako heriotzen kopurua, giza osasunerako tenperatura egokienean baino bero handiagoa egiten zuen egoeretan gertatutakoena. Tenperatura hori aldakorra izaten da munduko toki batetik bestera, eta hori ere aintzat hartu dute ikertzaileek.
Modu horretan argitu ahal izan dute zenbateko proportzioan egotz dakizkiokeen klima aldaketari heriotzak. Klima aldaketak eragindako heriotzen eragin handiena munduko hegoalde globaleko herrialdeetan izaten ari dela ohartarazi dute ikertzaileek, hau da, klima aldaketa eragiten duten berotegi gas gutxien isuri duten horietan; esate baterako, Hego Amerikan, Ekialde Hurbilean... Ikertzaileek aitortu dute, hala ere, datu falta handia daukatela, besteak beste Asiako eta Afrikako hirietakoak. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198525/40-49-urte-bitartekoek-janssentxertoa-hartzen-ahalko-dute-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 40-49 urte bitartekoek Janssen txertoa hartzen ahalko dute Hego Euskal Herrian | Espainiako Osasun Publikoaren Batzordeak hartu du erabakia, arratsaldean izandako bileran. Orain arte, oro har, 50 urtetik gorakoei baizik ez zieten jartzen Janssen txertoa. | 40-49 urte bitartekoek Janssen txertoa hartzen ahalko dute Hego Euskal Herrian. Espainiako Osasun Publikoaren Batzordeak hartu du erabakia, arratsaldean izandako bileran. Orain arte, oro har, 50 urtetik gorakoei baizik ez zieten jartzen Janssen txertoa. | Espainiako osasun agintariek koska bat gehiago zabaldu dituzte Janssen txertoa emateko ezarritako irizpideak. Lehendik ere ez zegoen adin mugarik Johnsson & Jonhsson botika etxearen txerto hori erabiltzeko, baina 50 urtetik gorakoei edo talde jakin batzuetakoei bakarrik eman diete orain arte: esaterako, kalean bizi direnei eman izan diete, edota mugitzeko zailtasun handiak dituzten pertsonei, dosi bakarrekoa baita, eta, horregatik, jartzen errazagoa. Orain, 40-49 urte bitartekoei emateko ere erabiltzen ahalko da: hala erabaki dute Osasun Publikoaren Batzordean elkartu diren Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko ordezkariek eta autonomia erkidegoetako osasun agintariek.
Berez, ez dago emanda txerto horren aurkako irizpiderik, baina gomendio bat badago: ez da komeni heparinak eraginda plaketa maila apala duten pertsonei ematea. AstraZeneca konpainiak egindako txertoaren teknologia bera darabil txerto honek ere, baina osasun agintariek nabarmendu izan dute txerto honen eraginez atzemandako tronbo kasuak oraindik ere apalagoak direla. Hala ere, badira txerto honekin egindako txertaketak bertan behera utzi dituzten herrialdeak ere, eta adin mugak ezarri dituzte beste hainbatek. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198526/adierazpen-askatasunak-frankismoaren-apologia-babesten-duela-uste-du-botere-judizialak.htm | Gizartea | Adierazpen askatasunak frankismoaren apologia babesten duela uste du Botere Judizialak | Memoriaren Legearen aurreproiektuari buruz idatzitako txostenaren zirriborroan, Espainiako Botere Judizialak adierazi du legeak adierazpen askatasuna urra dezakeela Francoren aldeko fundazioak legez kanporatuz gero. | Adierazpen askatasunak frankismoaren apologia babesten duela uste du Botere Judizialak. Memoriaren Legearen aurreproiektuari buruz idatzitako txostenaren zirriborroan, Espainiako Botere Judizialak adierazi du legeak adierazpen askatasuna urra dezakeela Francoren aldeko fundazioak legez kanporatuz gero. | Espainiako Ministro Kontseiluak Memoriaren Legearen aurreproiektua onartu zuen irailean, besteak beste, frankismo garaiko epaiketak baliogabetzea eta desagertutako herritarren bilaketa lanak estatuaren ardura izatea proposatzeko. Atzo, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak (CGPJ) lege aurreproiektuaren puntu nagusienetako bat zalantzan jarri berri zuen: frankismoaren apologia egiten duten fundazioak legez kanpo uztea bilatzen duena, alegia.
CGPJren bi batzordekidek Memoria Legeari buruzko txostenaren zirriborroa aurkeztu dute, eta idatzi horren arabera, «biktimen gutxiespenaren edo umiliazioaren baldintza gehigarririk gabe, frankismoaren apologia adierazpen askatasunak babesten dituen ideien adierazpena da, Konstituzioak aldarrikatutako balioen kontrakoak izan arren». Zirriborroa datorren asteleheneko batzordean eztabaidatuko du Botere Judizialak, baina bere irizpena ez da loteslea izango gobernuarentzat.
Botere Judizialeko kideek ondorioztatu dute legearen aurreproiektuak frankismoaren garaiko biktimen duintasuna modu «asimetrikoan» zaintzeko arriskua dakarrela. Haien ustez, memoria demokratikoaren aurkako ekintzen inguruko gogoetak Europako Parlamentuak 2019an proposatutako pautari jarraitu beharko lioke, «erregimen faxista eta estalinisten, zein iraganeko beste erregmen totalitario eta autoritarioren krimenak arbuiatuko dituen memoria historikoaren kultura komun batekin».
Halaber, Memoriaren Legeak frankismoaren aldeko fundazioak ixteko proposatzen duen irizpidea –horiek interes orokorreko helbururik ez izatea edo haren kontrako jarduerak egitea– «zehaztasun faltagatik» ezabatu egin beharko litzatekeela adierazi dute, fundazio baten iraungipena eskatuko lukeenari eta ebazpena eman beharko lukeen epaileari «baloratze tarte oso zabala» utziko liekeelako.
Gainera, CGPJko kideek zalantzan jarri dute frankismoaren gorespenerako egitasmoak baimentzen dituzten administrazioak zigortzea ere, biltzeko eskubidea babesteko beharra azpimarratuz. Hain zuzen, gogoratu dute, konstituzioaren arabera, «bilera baten izaera baketsua ez dela aldatzen bertan beste pertsona edo kolektibo batzuk mindu edo gogaitu ditzaketen ideiak edo helburuak adierazi eta jarraitzen badira». |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198527/biktimen-oroimenezkoaren-ikuspegia-arbuiatu-dute-inauguratze-ekitaldiaren-kanpoaldean.htm | Politika | Biktimen Oroimenezkoaren ikuspegia arbuiatu dute inauguratze ekitaldiaren kanpoaldean | Sortuk kritikatu du memoria «partziala» osatuko duela, eta Ahal Dugu-k, «gabeziak» dauzkala. | Biktimen Oroimenezkoaren ikuspegia arbuiatu dute inauguratze ekitaldiaren kanpoaldean. Sortuk kritikatu du memoria «partziala» osatuko duela, eta Ahal Dugu-k, «gabeziak» dauzkala. | Gaur inauguratuko dute Biktimen Oroimenezko Zentroa Gasteizen, eta haren ikuspegiarekin modu kritikoan mintzatu dira zenbait eragile politiko eta talde memorialista. Memoria Osoa egitasmoak deituta, elkarretaratzea egin dute eguerdian, zentroa «bizikidetzaren aurkako erasotzat» jota.
Ohar batean, Sortuk adierazi du zentroak ez dituela «Euskal Herrian gertatutako indarkeria mota ezberdinen ondorioak bere osotasunean jasotzen, era partzialean baizik», eta «bete-betean Euskal Herrian eraiki nahi den elkarbizitza demokratikorako esparruaren aurkako tresna» bilakatuko dela.
Sorturen hitzetan, zentroa «iraganaren zauria irekita iraunarazteko bitartekoa besterik» ez da: «Ez da euskal jendarteak behar eta nahi duena etorkizun berri bat eraikitze aldera; izan ere, etorkizuna ezin baita ireki iraganak utzitako guztiaren egia, aitortza, justizia eta erreparaziorik gabe». Azken batean, alderdiak uste du oroinenezkoak «Euskal Herrian gertatutako indarkeriazko errealitatearen atal bat bakarrik» jaso duela eta berau «osotasuna balitz bezala proiektatu» nahi duela: «Memoriala interes politiko zehatzen baitan eraiki da, eta atzean daudenek ez dute inolako borondaterik Euskal Herrian gatazka politikoari eta haren ondorioei irtenbide demokratikoa emateko».
Sortuk uste du Gasteizko zentroak «ikuspegi partziala» emango duela eta «ondorioen errealitate oso garrantzitsua ahanzturara kondenatu» nahi duela: «Euskal jendarteak ez du manipulazio partzialik behar. Bestelako ikuspegiaz eraiki behar dugu elkarbizitza demokratikoa». Alde horretatik, gertatu diren «giza eskubideen urraketa guztiak jasoko lituzkeen memoria integral baten alde» agertu da. Atzo, EH Bilduk ere kritika egin zion egitasmoari.
Bestalde, Ahal Dugu-k eskatu du «giza eskubideen urraketen ondorioz jasandako sufrimenduari buruzko memoria kolektibo eta partekatua» osatzeko, eta arbuiatu du zentroak «gabezia garrantzitsu batzuk» dituela: «Motibazio politikoko polizia abusuak jasandako biktimek leku bat izan beharko lukete bizi izandako sufrimenduaren memoria kolektibo bat eraikitzen laguntzeko».
Hori ikusita, Podemos Ahal Dugu-k adierazi du biktima horiek gogoan dituela, eta babesa erakutsi nahi die terrorismoaren biktima guztiei: «Haiek aitortu, lagundu eta haien sufrimenduan erreparatzeko betebehar morala baitugu». Esan du zentroaren inaugurazioa «beste urrats bat» dela «ETAren biktimen aintzatespena erakusteko». Haatik, gabeziak ere nabarmendu ditu, oroimenezkoan ez baitira jasotzen 1976ko martxoaren 3ko Gasteizko gertakariak: «Memoria partekatu baterantz jo behar dugu (ez da memoria bakarra), gizartea gertakarien ulermenean lotuko duena eta Euskadin pertsona askok pentsatu, sufritu eta bizi izan zutena jakitea ahalbidetuko duena», adierazi du Miguel Angel Navarro Giza Eskubideen arloko arduradunak. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198528/udazkenean-egingo-dituzte-bizkaiko-nafarroako-eta-xilaba-bertso-txapelketak.htm | Kultura | Udazkenean egingo dituzte Bizkaiko, Nafarroako eta Xilaba bertso txapelketak | Azaroaren 13an eta 27an eta abenduaren 18an jokatuko dituzte Xilabako, Nafarroako eta Bizkaiko finalak, hurrenez hurren. Ekainean hasiko da kanporaketa aurrekoa Nafarroan. | Udazkenean egingo dituzte Bizkaiko, Nafarroako eta Xilaba bertso txapelketak. Azaroaren 13an eta 27an eta abenduaren 18an jokatuko dituzte Xilabako, Nafarroako eta Bizkaiko finalak, hurrenez hurren. Ekainean hasiko da kanporaketa aurrekoa Nafarroan. | Bizkaiko Bertsolari Txapelketa eta Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako Xilaba amaitu gabe utzi zituzten iaz, COVID-19ak eragindako egoera zela-eta. Nafarroakoa, berriz, urte honen hasieran zen abiatzekoa. Egoerak hobera egin duela ikusita, hirurak aurtengo udazkenean egitea erabaki dute Bertsularien Lagunak Elkarteak eta Bizkaiko eta Nafarroako Bertsozale elkarteek.
Bizkaiko txapelketak hamar saio izango ditu; Nafarroakoak eta Xilabak, berriz, zortzina. Batzuetan, egun berean saio bat baino gehiago egingo dituzte, baina, zaleen mesedetan, egutegian txapelketak elkarren artean ahalik eta modurik onenean uztartu dituela esan du Bertsozale Elkarteak.
Irailean egoera aztertuko dute berriz, eta beharrezkoak diren nuerriak hartuko dituzte txapelketetarako.
Sailkapen fasea egina dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketan. Iazko udaberrian egin behar zuten, baina irailera atzeratu zen azkenean. Txapelketa urriaren 3an hasiko da, eta abenduaren 18an jokatuko dute finala.
Xilaba, berriz, final-laurdenetan zela eten zen iaz, Frantziako Gobernuak ezarritako neurri murritzaileen ondorioz. Irailaren 18an ekingo diote berriz lehiaketari, eta azaroaren 13an izango da finala.
Txapelketetako lehen saioak ekainean bertan egingo dituzte, Nafarroako kanporaketa aurrekoan. Laster zabalduko dute horiei buruzko informazioa. Txapelketa, aldiz, urriaren 2an abiatuko da, eta azaroaren 27an egingo dute finala.
Urtearen hasieran ziren egitekoak Arabako eta Nafarroako bertsolari txapelketak. Araban, ohiko txapelketaren ordez, binakakoa egin zuten. Joan den maiatzean amaitu zen, eta Manex Agirrek eta Martin Abarrategik jantzi zioten txapela elkarri. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198529/bertan-behera-utzi-dute-gipuzkoako-eskola-txikien-festa.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dute Gipuzkoako Eskola Txikien Festa | Festa Aizarnan ziren egitekoak, baina «herrira begirako ekitaldi xume bat» soilik egingo dute, ekainaren 13an. Datorren urtean Errezilgo eskolak antolatuko du jaia. | Bertan behera utzi dute Gipuzkoako Eskola Txikien Festa. Festa Aizarnan ziren egitekoak, baina «herrira begirako ekitaldi xume bat» soilik egingo dute, ekainaren 13an. Datorren urtean Errezilgo eskolak antolatuko du jaia. | Aizarnako eskolak (Zestoa, Gipuzkoa) zuen iazko Gipuzkoako Eskola Txikien Jaia antolatzeko ardura, baina, pandemia tarteko, bertan behera utzi behar izan zuten. Aurten ere eskola beraren esku utzi zuten antolaketa, baina ezin izango dute Gipuzkoako eskola txikien aldeko jairik egin, koronabirusagatik bertan behera utzi behar izan baitute: «Urtebete geroago, hala ere, egoera ez da asko samurtu, eta oraindik ez gaude festa egiteko egoeran».
Horren ordez, «herrira begirako ekitaldi xume bat» egingo dute ekainaren 13an: «Aizarnarrok, gure komunitatean, gure burbuilan, ekitaldi xume bat egingo dugu, egoerak eskatzen dituen segurtasun neurriak beteta», azaldu dute. Horrez gain, hurrengo festaren antolatzaileei, Errezilgo eskolari (Gipuzkoa), lekukoa emango diete Aizarnaren eta Errezilen arteko mugan dagoen Etumetan. Izan ere, 2022an berriz jaia ospatzen hasteko asmoa dute: «Ea 2022an berriro ere lehengo dinamikari berrekiteko moduan garen, eta eskola txikietako ikasle, irakasle eta gurasoak elkartzeko dinamika honi jarraipena ematen zaion».
Lekukoa emateko ekitaldia 10:00etan egingo dute: txalaparta eta adar hotsez alaituko dute, heldu batek aurkezpen bat egingo du, eta ikasleek ere hartuko dute hitza. Gainera, Aizarnako ikasleek aurreskua egingo diete errezildarrei, eta horiek ere dantza bat prestatzeko asmoa dute. Ondoren, 12:30ean hasita, ekitaldi bat egingo dute Aizarnan bertan: «Ekitaldian Aizarnako ikasleak izango dira protagonista, eta honako hauekin girotuko dute: koreografia bat, bertso batzuk...», azaldu dute. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198530/49-urtekoen-txertaketa-datorren-astean-abiatu-nahi-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | 49 urtekoen txertaketa datorren astean abiatu nahi du Jaurlaritzak | Horretarako aurreikusitako dosi kopurua heldu behar dela ohartarazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak | 49 urtekoen txertaketa datorren astean abiatu nahi du Jaurlaritzak. Horretarako aurreikusitako dosi kopurua heldu behar dela ohartarazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako txertaketa plangintzak adin tarte berria estreinatuko du datorren astean, 49 urtekoak, aurreikusita dauden dosiak heltzen badira betiere. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak eman du urrats horren berri, eta gehitu du hiru lurraldeetako pandemiaren bilakaera «positiboa» dela. Egun 50 eta 59 urte arteko herritarren txertaketa fasean daude hiru lurraldeak, baina sailburuak atzo aurreratu zuen tarte horretako biztanleen %60k dosi bat hartua duela jada. Hala ere, Euskal Herrian txertaketa erritmorik motelena duten lurraldeak dira. Izan ere, Ipar Euskal Herrian 18 urtetik gorako guztiek dute ordua eskuratzeko eskubidea jada. Nafarroari dagokionez, berriz, 40 eta 49 urte artekoei txandak banatzen hasiak dira dagoeneko.
AstraZenecaren auziaz galdetutakoan, Sagarduik jakinarazi du txerto horren lehen dosia hartu zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 60 urtetik beherakoen %65ek Pfizerren bigarren dosia jasotzea onartu dutela, Jaurlaritzak zein Nafarroako Gobernuak gomendatutakoari jarraituz. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198531/auzitegi-nazionalak-aske-utzi-du-brahim-ghali.htm | Mundua | Auzitegi Nazionalak aske utzi du Brahim Ghali | Bideokonferentziaz deklaratu du Santiago Pedraz epailearen aurrean, eta «Saharako herriaren sinesgarritasuna» ahuldu nahi izana leporatu die akusazioei. Haiek behin-behineko espetxe zigorra eskatu dute Fronte Polisarioko buruarentzat. | Auzitegi Nazionalak aske utzi du Brahim Ghali. Bideokonferentziaz deklaratu du Santiago Pedraz epailearen aurrean, eta «Saharako herriaren sinesgarritasuna» ahuldu nahi izana leporatu die akusazioei. Haiek behin-behineko espetxe zigorra eskatu dute Fronte Polisarioko buruarentzat. | Fronte Polisarioko buru eta SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidente Brahim Ghalik Espainiako Auzitegi Nazionaleko Santiago Pedraz epailearen aurrean deklaratu du gaur. Bere errugabetasuna defendatzeaz gain, bere aurkako akusazioen atzean «arrazoi politikoak» daudela nabarmendu du. Ghaliren aurkako bi salaketa ikertzen ari da auzitegia, besteak beste, genozidioagatik eta gizadiaren aurkako krimenengatik. Akusazio partikularrek haren aurkako neurriak ezartzeko eskatu dute, baina epaileak aske utzi du, eta Espainiatik atera ahal izango da.
Ghalik, apirilaren 18tik Logroñoko ospitale batean dagoenak, bideokonferentziaz deklaratu du goizean, eta Espainiako justiziari beharrezkoan laguntzeko prest agertu da. Hark kautela neurriak eragoztea zuen helburu, eta lortu du. Izan ere, akusazio partikularrek pasaportea kentzea eta Espainiatik ateratzea debekatzea, eta behin-behineko espetxeratzea eskatu dituzte; fiskalak, berriz, etxebizitza baten eta telefono baten berri emateko.
Fronte Polisarioko buruaren abokatu Manuel Ollek adierazi du Ghalik ukatu egin duela delitu horiek egin izana, eta aurreratu kasuak ixteko eskatuko duela, leporatzen zaizkion gertaeretan ardurarik ez duelakoan: «Ghali presidenteak azaldu du orduko Defentsa ministro gisa ez zuela inolako ardurarik izan akusazioek leporatzen dioten gertaeretan». Bere deklarazioan, Ghalik argudiatu du akusazioek «Saharako herriaren sinesgarritasuna eta autodeterminazioranzko bidean egiten ari den borroka ahultzea» dutela helburu.
Olleren esanetan, SEADeko presideteak Logroñon jarraituko du oraingoz, haren osasun egoera «ahula» baita. Salatu du, gainera, hura «garaikur politiko gisa» erabiltzen saiatu direla, Espainian zegoela baliatuta.
Epailearen iritziz ere ez dago Ghaliren aurkako neurririk hartzeko arrazoirik, eta haren alde adierazi du ikerketaren berri izan bezain laster agertu dela auzitegira, «osasun egoerak defentsari deklarazioa atzeratzea baimenduko zion arren». Era berean, epaileak uste du ez dagoela ustezko delituen frogak suntsitzeko edo ezkutatzeko aukerarik. Are gehiago, Pedrazen arabera, akusazioak aurkeztutako txostenak ez du erakusten froga adierazgarririk Ghali «delitu baten arduradun dela sinesteko».
Autoak bat egiten du aurreko ostiralean idatzitakoarekikin.Efe albiste agentziak argitaratu duenez, orduan jada «neurriz kanpokotzat» jo zuen Ghali espetxeratzea eta hari gizateriaren aurkako krimenak leporatzea. Izan ere, berretsi zuen oraingoz ez dagoela haren aurkako inputaziorik gizateriaren aurkako edo tortura delituengatik: «Delitu horien egiletza suposatu dezaketen gertaera batzuk ikertzen ari dira, baina inolaz ere ez da existitzen haren aurkako inputaziorik». Ghalik errugabetasun presuntziorako eskubidea duela nabarmendu zuen epaileak.
Akusazio larriak
Fronte Polisarioko buruaren aurkako salaketek Tindufeko kanpalekuetan (Aljeria) gertatutako jazoerak ikertu eta zigortzeko eskatzen dute. Batetik, Asadedh Giza Eskubideen Defentsarako Sahararren Elkarteak —ÂÂÂ;ÂÂKanaria Uharteetakoa (Espainia) da—ÂÂÂ;ÂÂ genozidio eta gizadiaren aurkako delituak egin izana leporatzen die Ghaliri eta Fronte Polisarioko beste 27 kideri, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan disidenteen eta presoen ustezko hilketa, tortura eta desagerpenengatik.
Salaketa hura 2012an jarri zuten, eta justizia unibertsalaren lege erreformak baliogabetu ez zuen zazpi kasuetako bat da —bada Mendebaldeko Saharako gatazkarekin lotutako beste bat ere, Marokoko armadaren aurkakoa—ÂÂÂ;ÂÂ. Fiskaltzak argudiatu zuen, NBE Nazio Batuen Erakundean sartzearekin batera, Espainiak Mendebaldeko Saharako potentzia administratzaile gisa jardutea onartu zuela, eta ardura hori berretsi 1975eko Sahararen deskolonizazio legearekin. Hau da, de facto ez, baina de iure Espainia dela lurralde horien arduradun.
Bestetik, Fadel Breica aktibistak iaz aurkeztutako salaketa dago. Hark Tindufen legez kanpoko atxiloketa bat eta torturak jasan izana salatu zuen, 2019an eremuan eginiko manifestazio baten harira. Kasu honetan, Breicak espainiar herritartasuna du. Ondorioz, Auzitegi Nazionalak gaia ikertzeko eskumena du.
Hirugarren salaketa bat ere aurkeztu dute Ghaliren aurka; Marokoko Abokatuen Klubak, Fronte Polisarioko burua ustez Espainian dokumentu faltsuekin sartzeagatik. Elkarte horrek Ghaliren «atxiloketa» eskatu izana, ordea, gogor gaitzetsi du Pedrazek, eta ez du salaketa tramitera onartu. Epaileak adierazi du kasu hoi ikertzea ez dela Auzitegi Nazionalaren eskumenekoa, eta, hala balitz ere, salaketan ez dela hura frogatzen duen daturik eman.
Krisi egoera
Espainiako Atzerri ministro Arancha Gonzalez Laiak «arrazoi humanitarioak» argudiatu zituen Ghali artatzea justifikatzeko. Izan ere, COVID-19 kasu larri baten eraginez ospitaleratu behar izan zuten hura. Gaiaren funtsa, ordea, sakonagoa da Marokoko Gobernuarentzat, eta Mendebaldeko Saharako gatazkaz duen ikuspegia azaleratzeko eskatu dio Madrili.
Prentsaurrean irakurritako komunikatu batekin, Ghaliren aurkako auzia eta Espainiarekin bizi duen «krisi egoera larria» banandu nahi izan ditu Marokoko Atzerri Ministerioak. Testuaren arabera, bi estatuen arteko krisia ez da «gizon bakar batekin» hasi, ezta harekin amaituko ere: «Marokoren eta Espainiaren artean hautsitako konfiantza eta errespetu arazoa da». Gauzak hala, Rabatek Madrili exijitu dio Mendebaldeko Saharako gatazkarekiko hartutako erabakien eta posizionamenduen inguruko azalpen bat emateko, «anbiguotasunik gabe». Marokoren esanetan, Espainiak bat egin baitu «[Marokoko] Erreinuaren etsaiekin», hau da, Fronte Polisarioarekin, eta Ghaliren auziak agerian uzten ditu Madrilen «etsaitasunezko jarrerak eta estrategia kaltegarriak».
Gonzalez Laiak, berriz, uko egin dio azken asteetan gertatutakoaz mintzatzeari, eta aurreko astean adierazi zuen Marokoren ordezkariekin dituen harremanak «zuhurtziaz» eramaten ari dela. Oso bestelakoak dira, baina, Espainiako presidente Pedro Sanchezen hitzak. Rabaten adierazpenari erantzunez, azaldu du ez dela «onargarria» gobernu batek mugen aurkako eraso bat babestea «atzerri politiketan dituzten ezberdintasunengatik». Hitz horiekin, maiatzaren 17an eta 18an Ceutara (Espainia) iritsitako migratzaileei egin die erreferentzia: «Esaten dena bada Marokok migrazioa, 48 orduan 10.000 migratzailek baino gehiagok Espainiako mugei eginiko oldarraldia, erabili duela, niri guztiz onartezina iruditzen zait». Marokoren erantzuna, baina, argia izan da: «Arazoa ez dago migrazioari lotua». |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198532/langile-trebatuak-aurkitzeko-zailtasuna-onartu-du-gaia-klusterrak.htm | Ekonomia | Langile trebatuak aurkitzeko zailtasuna onartu du Gaia klusterrak | Jakintza Industria eta Teknologia aplikatuko enpresek fakturazioari eutsi zioten iaz, eta %1 igo zuten langile kopurua | Langile trebatuak aurkitzeko zailtasuna onartu du Gaia klusterrak. Jakintza Industria eta Teknologia aplikatuko enpresek fakturazioari eutsi zioten iaz, eta %1 igo zuten langile kopurua | «Gaia klusterreko enpresen 2020ko fakturazioa 2019ko bera izan zen. Ez genituen aurreikuspenak bete, baina pandemiaren eragina ikusita, arrakastatzat jo behar dugu». Jose Etxezarra Gaiako presidenteak horrela laburbildu du Jakintza Industriaren eta Teknologia Aplikatuen Elkarteko enpresen iazko urtea. Fakturazioan berean eutsi dio, enpleguak, aldiz, gora egin zuen, %1, eta aurten %2 igotzea espero da. Guztira, 20.732 langile dira elkarteko enpresetan, baina gehiago izan zitezkeen, azaldu dutenez egun duten hutsune nagusia langile «trebatuak» aurkitzea da, eta, helburuetako bat langile horiek Euskal Herria trebatzea den arren, ez dute ezkutatu enpresa batzuek atzerrira jo dutela «talentu» horren bila.
Pandemiak eragin gazi-gozoa izan du Gaiarentzat. Elektronika eta Teknologia eta komunikazio enpresentzat gozoa izan da, ingeniaritza eta aholkularitzentzat, aldiz, gazia. Aurrenekoek klusterraren fakturazioaren %75 batzen dute, eta, iaz, %1 eta %2,5 artean igo zuten fakturazioa, «igoera arina» Etxezarraren hitzetan. Bigarren multzokoek, aldiz, %4ko jaitsiera izan zuten, eta hortik dator iazko datua. Eta aurten? Zer espero du Gaiak? «Fakturazioa %2 igotzea espero dugu, eta internalizazio maila %10 igotzea». Gaur-gaurkoz, ekoizpenaren erdia saltzen da Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo, eta bi dira indarguneak: sare energetikoentzako gaia eta 4.0 Industriarako osagaik.
Pandemiaren atal gozo horretan, Gaiak ikusi du pandemiak sektorea «baldintzatzen» duela oraindik ere, baina telelanerako joerak mesede egin diote. «Mundu are globalizatuago batean bizi gara. Enpresek ikusi dute digitalizazioa oinarrizkoa dela, eta horrek mesede egin die hainbat enpresari. Eraldaketa bizkortu egin da, eta sektore sendoa gara, baina lehiakortasun handia dago».
Telelana erraztu, eta baliatu. Etxezarrak azaldu baitu langile trebatuak aurkitzea oso zaila dela enpresako sektoreentzat. Euskal enpresak Indiara ingeniari informatiko bila jo duten galdetuta, zintzo erantzun du: «Baliteke enpresa batzuk atzerrira jo izana langile bila, baina atzerritik ere badatoz hemen trebaturikoen bila. Telelanak lan merkatu berriak ireki dizkigu guztioi». Hala ere, nabarmendu du Gaiaren helburu handietako bat «talentua Euskal Herrian sortzea dela».
Lan esku trebatua da gabezietako bat, eta beste pare bat ere azaldu du Tomas Iriondo Gaiako zuzendari nagusiak, baina zehaztu du ez direla Euskal Herriko enpresenak, «Europako guztienak» baizik: «Batetik, energia eroale eta supereroaleen osagaien gabezia da, teknologian oinarrizkoak direnak. Eta, bestetik, interakzio plataformetan presentzia edukitzea. Plataforma horietan ikusten da zein joera izango dute merkatuek, eta datu hori lortzen duenak abantaila handia lortzen du». |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198533/protestak-lehertu-dira-nigerian-azken-bahiketaren-harira.htm | Mundua | Protestak lehertu dira Nigerian, azken bahiketaren harira | Igandean ehunka ikasle atzeman zituzten Niger estatuan; horietatik 11 aske utzi dituzte. Segurtasun falta areagotzen ari dela salatu dute manifestariek. | Protestak lehertu dira Nigerian, azken bahiketaren harira. Igandean ehunka ikasle atzeman zituzten Niger estatuan; horietatik 11 aske utzi dituzte. Segurtasun falta areagotzen ari dela salatu dute manifestariek. | Talde armatuen bahiketak ohiko bihurtu dira azken hilabeteetan Nigerian, eta segurtasun faltak eragindako haserreak protestara eraman ditu herritarrak. Herrialdeko hainbat puntutan istiluak izan ziren atzo manifestarien eta segurtasun indarren artean. Zamfara estatuan, esaterako, errepidea moztu zuten protestariek, eta Poliziak sakabanatu zituen ondoren. Lagos hirian, berriz, manifestazio handi bat izan zen. Ehunka lagun elkartu ziren segurtasun neurriak indartzeko eskatzeko.
Herenegun izandako bahiketak lehertu du tentsioa. Niger estatuko poliziaren bozeramaileak ohar batean jakinarazi zuen «gizon armatuek» Tegina hiriari eraso egin ziotela, «indiskriminatuki» tiroak botaz. Estatu horretako gobernadore Abubakar Sani Bellok erasoa baieztatu zuen sare sozialetan, eta talde armatuak egin zituen erantzule. Halaber, adierazi zuen pertsona bat hil zela tiroketan, eta hamar lagun baino gehiago artatu zituztela Wushishiko ospitalean.
Reuters berri agentziaren arabera, Salihu Tanko eskola islamikoan izan zen erasoa. Abubakar Tegina ikastetxearen jabeak esan zuen gutxienez 300 ikasle izan daitezkeela bahituak, denak ere zazpi eta hamabost urte artekoak. Ez zuen kopuru zehatzik eman, azaldu zuenez, gertakariaren momentuan haietako gehienak ez baitzeuden ikastetxean, eta euren etxeetatik eraman baitzituzten asko. Hura, ordea, eskolan zegoen: «Armaz josita zeuden hainbat lagun ikusi nituen motorren gainean, 20 eta 25 artean. Eskolara sartu, eta ikasleak hartuta joan ziren».
Gerora, estatuko gobernariak jakinarazi zuen bahitutako haurretatik 11 aske utzi zituztela, «seguruena, oso gazteak zirelako». Lau eta hamabi urte artean zituztela esan zuen.
Oraindik ez dago argi zenbat diren guztira bahitutakoak. Nigeriako hedabideek 200 inguru direla zabaldu dute, baina agintariek ez dute horren inguruko zehaztapenik eman.
800 ikasle baino gehiago, abendutik
Batez ere Nigeriaren ipar-ekialdean gertatu ohi dira halako erasoak, inguru horretan indarra baitute Boko Haram eta Estatu Islamikoa talde islamistek. Hala ere, azken hilabeteetan hegoalderago ere hedatu dira, eta talde horiek eremu gero eta zabalagoa hartzen ari diren susmoa zabaldu da.
Asko areagotu dira bahiketa masikoak Nigerian. Kasu gehienetan, trukean diru ordainketa bat jasotzeko asmoz egiten dituzte. Abendutik gaur egun arte, 800 ikasle baino gehiago bahitu dituzte. Hain justu, larunbatean, azken bahiketaren bezperan, aske utzi zituzten Kaduna estatuko Greenfield Unibertsitatean atzemandako hamalau ikasle. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198534/izena-ematea-beharrezkoa-izango-da-araba-euskaraz-en-parte-hartzeko.htm | Gizartea | Izena ematea beharrezkoa izango da Araba Euskaraz-en parte hartzeko | Laudio ikastolak antolatuko du Arabako ikastolen aldeko festa. «Egoerara egokitutako eguna» antolatu dute, ibilbiderik eta kontzertu handirik gabe eta bi gune handitan banatuta. | Izena ematea beharrezkoa izango da Araba Euskaraz-en parte hartzeko. Laudio ikastolak antolatuko du Arabako ikastolen aldeko festa. «Egoerara egokitutako eguna» antolatu dute, ibilbiderik eta kontzertu handirik gabe eta bi gune handitan banatuta. | Kontzertu handirik gabe, ibilbiderik gabe... Koronabirusak baldintzatutakoa izango da 2021eko Araba Euskaraz ere. Laudioko ikastolak antolatuko du, eta «egoerara egokitutakoa» izango dela ziurtatu du Aiara Murga Laudio Ikastolako lehendakariak, gaur egitaraua aurkezteko egin duten agerraldian: «Egoerara egokitutako eguna antolatu dugu, berrasmatu beharra nagusitu da antolakuntzan». Ekainaren 20an egingo dute, Zabal bideak lelopean, eta aurrez Araba Euskaraz-en webgunean izena eman beharko da parte hartzeko.
Bi gune handi izango ditu jaiak: euskararen plaza — herrigunean— eta euskararen basoa —parkean—. Horien baitan, hainbat txoko atonduko dituzte. Herriko plazan, 10:00etan hasita, irekiera ekitaldia egingo dute erakundeetako ordezkariekin; 11:00etan eta 13:00ean, Gora kasete ikuskizuna eskainiko dute; 16:00etan, dantza emanaldia izango da ikusgai; eta 17:30ean, zunba tailerra egingo dute. Aldai plazan, berriz, 3 kluba, Go!azen kontzertua izango dute 11:00etan eta 13:00ean eta 17:30ean, Maider Zabalegik kontzertu akustikoa izango dute entzungai. Gainera, kultur etxeko lorategian, 11:00etan eta 13:00etan tailerrak eta jolasak izango dituzte, eta Eroskik sukaldaritza ikastaroa emango du. Kasinoan, 11:00etan, 12:00etan eta 13:00etan ihes gela izango da aukeran, eta 16:00etan, karaokea. Pergolan, 11:00etan, 12:00etan eta 13:00etan hasita, Kaiku: elikagaien taupadak antzerkia eskainiko dute; 16:00etan, bertso saioa; eta 17:30ean, Ene bada! Aiama eta Ane Guria musika emanaldia. Azkenik, Lamuza frontoian, goizeko 10:00etatik Arabako herriarteko esku pilotako partidak jokatuko dituzte, eta dekatloia egingo dute16:00etan.
Ekintza horietaz gain, 41 postuko azoka ere egingo dute Laudioko institutuko jolastokian, eta horretarako ez da izena eman beharrik egongo. Tonbola bat jartzeko asmoa ere badute Lamuza plazan.
«Erronka bikoitza»
Antolatzaileen hitzetan, «erronka bikoitza» dute. Batetik, Laudio Ikastolaren hezkuntza proiektua «ezagutarazi eta hauspotu» nahi dute; bestetik, Araba Euskaraz eguna bera «biziberritu eta indartu», «ikastolako komunitatearen eta herriko elkarteen eta erakundeen arteko harremanak sakonduz». |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198535/nafarroako-kultur-programa-ekainaren-18tik-irailaren-4ra-egingo-dute.htm | Kultura | Nafarroako Kultur programa ekainaren 18tik irailaren 4ra egingo dute | Nafarroako 38 herri eta hiritara zabalduko da, iaz baino bira gehiagora. Parte hartzaileen artean 28 artista nafar izango dira, eta kanpoko beste hamar. | Nafarroako Kultur programa ekainaren 18tik irailaren 4ra egingo dute. Nafarroako 38 herri eta hiritara zabalduko da, iaz baino bira gehiagora. Parte hartzaileen artean 28 artista nafar izango dira, eta kanpoko beste hamar. | Kultura eta lurraldea uztartzen dituen Nafarroako Gobernuaren programa bat da Kultur. Uda oro antolatzen dute, eta kultura foru erkidegoaren herri eta hirietara zabaltzea lortu nahi du. Iaz bezala, aurten ere pandemiak ezartzen dituen baldintzetara moldatuta eta protokolo batzuen pean antolatu dute egitasmoa: ekainaren 18tik irailaren 4ra egingo dute, ostegun, ostiral eta larunbatetan, 38 herri eta hiritan.
Beran hasiko da, hilaren 18an, Hogei Berriro taldearen kontzertu batekin, eta irailaren 4an amaituko da, Tuteran, Pamplona Jazz Band taldearen emanaldiarekin, eta Artaxoan, La niña hiloren kontzertuarekin. Toki horietara ez ezik, Tafalla, Orbaizeta, Gares, Zugarramurdi Elizondo, Uxue, Otsagabia, Corella edota Agoitzera ere hedatuko da. Gaur eman dituzte xehetasun guztiak Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilariak, Santos Indurain Osasun kontseilariak eta Juan Carlos Castillo Nafarroako Udalerrien eta Kontzejuen Federazioko presidenteak. Hemen ikus daiteke programazioa osorik.
Parte hartuko duten musikari eta taldeen artean daude Demode Quartet, Broken Brothers Brass Band, Hagoan, Anne Etxegoien, Juan Mari Beltran, Tenpora, Suakai edota Trikidantz. Aurten, gainera, sorkuntza digitaleko arte plastikoak txertatuko dituzte programazioan. Zehazki, Bertizeko lorategi botanikoan eta erakusketa aretoan zabalduko dute Gua-Mia-Bu artistaren Azken eguzkilorea erakusketa, uztailaren 1etik abuztuaren 31ra bitartean.
Iaz, Kultur programak 4.300 pertsona baino gehiago bildu zituen, eta, Rebeca Esnaola kontseilariaren arabera, aurtengo baldintzak «hobeak» dira; beraz, erantzuna ere positiboa izatea aurreikusten dute. Hain zuzen ere, gizarteak «kultura arnastu» behar duela adierazi du Esnaolak: «Kultura arnastea izan daiteke gizartearentzako baltsamorik onena denontzako zailak diren hilabete hauetan. Kulturaz gozatzea izan daiteke uda hau aprobetxatzeko modu egokia».
«Kultura osasuna da»
Esnaolak zehaztu duenez, egitasmoaren helburuak dira «kalitatezko arte eskaintza zabaltzea lurraldean zehar, tokiko erakundeei kultura hedatzen laguntzea, sektoreari bultzada ematea eta bertako ondarearen balioa nabarmentzea». Kultura Zuzendaritzaren programen artean lurraldeari lotuen dagoena dela gaineratu du.
Santos Indurain kontseilariak, berriz, azpimarratu du kultura «segurua» dela, eta urte honetan sektoreak erakutsi duela «egoera orotara egokitzeko gaitasuna, osasunaren eta interes orokorraren alde». Gaineratu du «osasunean inbertitzea kulturan inbertitzea» dela, eta aurtengo uda «inoiz baino kulturalagoa» izango dela. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198536/testak-egitera-deitu-dituzte-azken-hilean-arrasateko-coliseum-gimnasioan-izandakoak.htm | Gizartea | Testak egitera deitu dituzte azken hilean Arrasateko Coliseum gimnasioan izandakoak | Bihar ekingo diote COVID-19a detektatzeko baheketari, Debagoieneko ospitalean. | Testak egitera deitu dituzte azken hilean Arrasateko Coliseum gimnasioan izandakoak. Bihar ekingo diote COVID-19a detektatzeko baheketari, Debagoieneko ospitalean. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak birusa atzemateko PCR probak egitera deitu ditu maiatzaren 1etik aitzina Arrasateko (Gipuzkoa) Coliseum gimnasioan izandako herritarrak. Proba egin nahi dutenek aldez aurretik eskatu beharko dute ordua, telefono bidez.
Osakidetzak jakinarazi duenez, baheketa bihar hasiko dute: 10:00etatik 11:00ak arte arituko dira horretan. Zehazki, testak egiteko postuak Debagoieneko ospitaleko kanpo kontsultetarako eraikinean prestatuko dituzte, beheko solairuan. Proben emaitzak SMS bitartez jakinaraziko dituzte. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198537/sei-hilabeteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-baionan-bikotekide-ohiari-eraso-egin-zion-gizonari.htm | Gizartea | Sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Baionan bikotekide ohiari eraso egin zion gizonari | Guztira, bi urteko kondena ezarri dio Baionako Auzitegiak, baina horietarik sei hilabete bete beharko ditu, baldintzapean, eskumuturreko elektronikoarekin. | Sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Baionan bikotekide ohiari eraso egin zion gizonari. Guztira, bi urteko kondena ezarri dio Baionako Auzitegiak, baina horietarik sei hilabete bete beharko ditu, baldintzapean, eskumuturreko elektronikoarekin. | Iragan ostiral gauean gertatu zen erasoa, Baionako etxebizitza batean. Gizon batek bere neska lagun ohia kolpatu zuen, eta 26 urteko emakumea Baionako ospitalera eraman zuten larrialdi zerbitzuek, zauriengatik. Ebakuntza bat egin behar izan zioten, hankan. Kolpeez gain, emakumea zintzurra tinkatuz itotzen saiatu zen gizona. Frantziako Poliziak larunbatean atxilotu zuen 35 urteko ustezko erasotzailea, Tarnosen (Landak, Okzitania), biktimak salatu egin baitzuen Baionako ospitalean. Atzo pasatu zen Baionako Auzitegitik gizona, eta, epaileak bi urteko kartzela zigorra ezarri zion. Sei hilabete bete beharko ditu preso, baldintzapean, eskumuturreko elektronikoarekin. Hala, bere etxebizitzan egon beharko du tarte horretan. Bestalde, biktimarengana hurbiltzeko debekua ezarri diote, eta, kalte ordainak ordaindu beharko dizkio. Azkenik, behartua izanen da arta psikologikoak eta desintoxikazio artak egitera.
Baionako Polizia Etxeak eraman du afera, eta bi egunez atxiloaldian izan zuten erasotzailea. Ikerketaren arabera, emakumeak bost aldiz seinalatua zuen gizona bortizkeria kasuengatik, baina ez zuen salaketarik jarri. Epaitegietako mediku batek, biktima ikertu ondotik, hilabete bateko lanerako aldi baterako ezintasuna ezarri dio. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198538/madrilek-bost-urtean-15-murriztu-nahi-du-argindarraren-faktura.htm | Ekonomia | Madrilek bost urtean %15 murriztu nahi du argindarraren faktura | Energia ekoizten duten konpainiek Espainiako Gobernuari eman beharko diote nuklearren eta berriztagarrien irabazien parte bat. Berriztagarrientzako primak ordaintzeko zatia ere apaldu nahi du. | Madrilek bost urtean %15 murriztu nahi du argindarraren faktura. Energia ekoizten duten konpainiek Espainiako Gobernuari eman beharko diote nuklearren eta berriztagarrien irabazien parte bat. Berriztagarrientzako primak ordaintzeko zatia ere apaldu nahi du. | Espainiako Gobernuak bi lege egitasmo aurkeztu ditu, argindarraren faktura merkatzea eta gobernuaren diru sarrerak handitzea helburu dutenak. Biekin, prezioa %15 murriztea aurreikusten du, eta urtero 1.000 milioi euro biltzea.
Egitasmo horietako batek lotura du konpainia elektrikoen «zerutik eroritako mozkinekin» edo windfall profit deiturikoekin. Hala esaten zaio instalazio nuklearren, zentral hidraulikoen edota energia berriztagarrien bidez sortzen duten elektrizitateagatik konpainiek lortzen duten gehiegizko ordainsariari. Gobernuak nahi du enpresek berari ematea mozkinaren parte bat, CO2 isuriengatik bezeroei kobratzen dietena. Haren kalkuluen arabera, urtero 1.000 milioi euro bildu ditzake horrela.
Trantsizio Energetikorako Ministerioak aurreikusi duenez, bildutako diruaren %90 berriztagarrien erregimena finantzatzeko erabiliko luke, eta %10, gizarte-bazterketa arriskuan dauden kontsumitzaileentzako bonu sozialetarako. Haren kalkuluen arabera, argindarraren fakturak %5 inguru murriztuko lirateke kontsumitzaile arruntentzat, eta %1,4 enpresentzat.
Gainera, diru horrekin, gobernuak Sistema Elektrikoaren Iraunkortasunerako Funts Nazionalaren zati bat ere estaliko luke. Funts hori sortzeko lege proiektua onartu dute astearte honetako Ministro Kontseiluan. Horrek ere eragina izango luke kontsumitzaile arruntengan, berriztagarrien primak ordaintzeko fakturaren zatia murriztuko litzatekeelako (%10 inguru), petrolio konpainien eta erregai fosilak erabiltzen dituzten sektoreen kaltetan, haiek jarri beharko bailukete funtsaren zati nagusia.
Argindarraren faktura berria indarrean sartu den aste berean iragarri ditu bi erreformak Espainiako Gobernuak. Kontsumitzaileen elkarteek kritikatu egin dute neurria, bezero txikia handienen mesedetan zigortzen duelako, eta salatu dute ekainean faktura %27 igo daitekeela.
«Zerutik eroritako» partea
Argindarraren merkatuan hainbat iturritatik sortzen da energia. Garestiena ziklo konbinatuetan sortutakoa da, gasaren prezio gero eta garestiagoen eraginez eta CO2 emisio kostuen ondorioz, bereziki. Espainiako merkatua, Europakoa bezala, marjinalista da; hau da, argindarra sortzen duten teknologia guztiek eskari guztiari erantzuteko behar den eskaintzarik garestienaren prezio bera kobratzen dute, eta, ondorioz, nuklearrak, hidraulikoak eta berriztagarriak ere gainkostu hori dute, CO2rik isurtzen ez duten arren. Halako instalazioak dituzten konpainiak dira horren onuradun nagusiak, energia hori ekoizteko kostu errealaren oso gainetik saltzen ari baitira argindarra. Horrek guztiak, finean, argiaren faktura garestitzea dakar.
Egitasmoaren bidez, karbono dibidendu horren zati bat murriztu nahi zaie 2005 baino lehenagoko instalazioei, horiek eraikitzeko egin beharreko inbertsioak amortizatuta daudela ulertzen baita. Horrek esan nahi du nagusiki nuklearrei eta hidroelektrikoei eragingo diela, eta eoliko batzuei ere bai.
Erabakia ez da konpainien gustukoa. Neurriak halako energien esposizio handiena duten konpainiei eragingo lieke. Endesa litzateke kaltetuena: 2020an %15 inguruko pisua izan zuten bi teknologia horiek haren irabazietan; Iberdrolarentzat, %8koa; Accionarentzat, %5ekoa; eta Naturgyrentzat, %4koa. Neurria iragartzeak berekin ekarri du konpainia horiek burtsan erortzea.
Neurriak ez du ibilbide erraza izango. Gobernuak berretsi du aukeratu duen legezko formulak Europako zuzenbidea errespetatzen duela. Adierazi du 2006tik 2009ra indarrean egon zenaren antzekoa dela, baina ez du baztertzen energia konpainiek auzitara jotzea.
Gobernuaren egitasmoa, gainera, lege aurreproiektu bat baino ez da oraindik; beraz, tramitazio luzea izango du Espainiako Gorteetan, eta gobernuak ez du gehiengo osorik han. PSOE eta Unidas Podemosen gobernu akordioan azaltzen ziren puntuetako bat zen argindarraren merkatuko araudiaren puntu hori aldatzea, bereziki azken urteetan elektrizitatearen prezioak izan dituen gorabehera handiengatik.
Funts berdea
Neurri horrekin batera, Espainiako Gobernuak energia berriztagarrien primak ordaintzeko funts bat sortzeko lege egitasmoa aurkeztu du. Haren kalkuluen arabera, bi neurriokin %15 jaitsiko litzateke argindarraren faktura, baina bost urteko epean, funts berdea deritzonaren aplikazioa mailakatua izango baita.
Gaur egun, kontsumitzaileek (partikularrek eta enpresek) kargatzen dituzte berriztagarrien araubide espezifikoari (Recore) lotutako kostuak; funtsaren xedea da hori gehiagoren artean banatzea. Petrolio konpainiek nabarituko lukete gehien: lege proiektuaren arabera, 2025erako energia berriztagarrien primen %43,7 finantzatu beharko lukete haiek. Erregai fosilak erabiltzen dituzten industria handiek eta enpresek zati handiago bat hartu beharko lukete beren gain, baina araudiak salbuespenak eta konpentsazio batzuk jasotzen ditu sektore batzuentzat.
Gobernuak, bere garaian, berriztagarriak aurrekontu orokorren bidez finantzatzeko aukera aztertu zuen, horri lotutako zerga berriak ezarrita, baina baztertu egin zuen aukera hori. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198539/ahal-dugu-k-ezker-batuak-eta-batzarrek-lehen-bilera-egin-dute-indarrak-batzeko-asmoz.htm | Politika | Ahal Dugu-k, Ezker Batuak eta Batzarrek lehen bilera egin dute, indarrak batzeko asmoz | Hiru alderdiek «oso positibotzat» jo dute lehen hartu emana. Eremu propio bat eratu nahi dute politikak arlo sozialerantz bultzatzeko, eskuin muturra geldiarazteko eta «PSNren tentazio kontserbadoreak eragozteko» | Ahal Dugu-k, Ezker Batuak eta Batzarrek lehen bilera egin dute, indarrak batzeko asmoz. Hiru alderdiek «oso positibotzat» jo dute lehen hartu emana. Eremu propio bat eratu nahi dute politikak arlo sozialerantz bultzatzeko, eskuin muturra geldiarazteko eta «PSNren tentazio kontserbadoreak eragozteko» | Nafarroako Ahal Dugu-k, Ezker Batuak eta Batzarrek aurretik adierazia zuten elkarren artean hitz egiten hasteko asmoa, eta gaur goizean errealitate egin da. Ahal Dugu-ren Iruñeko egoitzan elkartu dira, bi urte barruko hauteskundeei begira indarrak batzeko helburuarekin. Lehen hartu-emana amaituta, hiru alderdiek «oso positibotzat» jo dute bilkura.
Alderdi bakoitzetik hiruna ordezkari izan dira; bederatzi, guztira. Nafarroako Ahal Dugu-ren kasuan, Begoña Alfaro koordinatzailearekin batera, Herritarren Kontseiluko beste bi ordezkari izan dira, Imanol Cobos eta Daniel Lopez; Nafarroako Ezker Batuaren izenean, Jose Miguel Nuin parlamentari ohia, Carmen Rubalcaba Antolamendu idazkaria eta Carlos Guzman izan dira; eta Batzarretik, Iñigo Rudi, Olga Risueño eta Txema Mauleon.
Eztabaidaren abiapuntuan badaude ere, helburua da erakunde guztietan ekintza politikorako planteamendu bateratu bat lortzea. 2019ko bozen atarian, Nafarroako Parlamentuan eta Iruñeko Udalean bederen ahalegin bat egin zen horretarako, baina azkenean Ezkerra, Ahal Dugu eta Iruñeko Udalean Aranzadi bananduta joan ziren, eta muturreko handia hartu zuten —Parlamentuan, Ahal Dugu-k bi parlamentari eta Ezkerrak bat erdietsi zuten, baina ozta-ozta, eta udalean, hautetsirik ez—. Aurreko hilabeteetan halakorik ez errepikatzeko gogoetak plazaratu dituzte, tartean Batzarrek.
Alderdien balorazioa
Gaurko bileran, garai berri bat ireki dela nabarmendu dute. Begoña Alfaroren hitzetan, hiruren artean elkarguneak bilatu behar dituzte, eremu politiko eta sozial propio bat lortzeko asmoz, eta hiru helbururekin: «Nafarroako Gobernuaren politika gizarte arloetara eramatea; eskuin muturra geldiaraztea eta PSNro tentazio kontserbadorerik izatea eragoztea»
Ildo beretik, Carmen Rubalcaba Nafarroko Ezker Batuko Antolamentu idazkariaren arabera, sozialki «anbizio handiagoko politikak» behar ditu gizarte nafarrak. «Ezkerraren indarra handitu behar dugu, eta indarren korrelazioa aldatzeko asmoz, koalizio honen alde apustu egiten dugu. Oinarrizkoa eta funtsezkoa da gure lurraldeko mobilizazio sozialekin bat egiten duten alor soziopolitiko bat ere izatea», zehaztu du. Unidas Podemosen apustua Nafarroara eraman behar dela gaineratu du.
Batzarreko Olga Risueñoren arabera, elkarrekin lan egin nahi dute, baina ez dute mugatu nahi hauteskunde arloko akordio bat erdiestera, eta «antolamendu arloan» ere indarrak batu nahi dituzte. «Hemendik aurrera, Nafarroako ezkerraren arteko topagune bat eraikitzen hasiko gara, gaur hemen gauden hiru alderdiek ordezkatutako eremu hori zabalduko eta biziberrituko duen proiektu baten bidez». |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198540/epaimahaiak-kasedako-hilketaren-erruduntzat-jo-ditu-aita-eta-seme-gazteena.htm | Gizartea | Epaimahaiak Kasedako hilketaren erruduntzat jo ditu aita eta seme gazteena | Akusatuta zegoen beste semea errugabea dela ebatzi dute | Epaimahaiak Kasedako hilketaren erruduntzat jo ditu aita eta seme gazteena. Akusatuta zegoen beste semea errugabea dela ebatzi dute | Herri epaimahaiak 2018ko irailean Kasedan (Nafarroa) gertatutako krimen hirukoitzaren erruduntzat jo ditu aita eta seme gazteena, eta akusatuta zegoen beste semea errugabea dela ebatzi dute.
Epaimahaiko bozeramaileak esan du aho batez erabaki dutela aita hiru hilketen erruduna dela. Seme gazteenaren kasuan, botoen gehiengoarekin ebatzi dute erantzulea dela, aldeko zazpi botorekin eta kontrako birekin. Aldiz, esan dute ezin dela frogatu beste semeak krimenetan parte hartu izana, eta, beraz, hura aske utziko dute.
Datozen egunetan jakinaraziko dute zer zigor jarriko dieten erruduntzat jo dituzten bi akusatuei. Joan den astelehenean hasi zen Kasedan izandako krimen hirukoitzaren ustezko egileak epaitzeko prozesua, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian. 2018ko irailaren 18an, familia bereko hiru pertsona hil zituzten Kasedan, eskopeta tiroz: 50 urteko Fermin J.E. eta 29 eta 17 urteko bi semeak. Fiskalaren arabera, hiru akusatuek eta hiru biktimek eztabaida gogorra izan zuten.
Nafarroako SOS larrialdi zerbitzuek 18:53an jaso zuten abisua: hainbat bizilagunek salatu zuten Kasedako kale batean «istiluak» piztu zirela eta eztabaidan ari zirenetako batzuek eskopetak zeramatzatela. Larrialdi zerbitzuek Foruzaingoko zenbait patruila igorri zituzten hara, baita anbulantziak eta helikoptero medikalizatu bat ere. Hiru hilotz topatu zituzten kalearen erdian.
Foruzaingoak handik gutxira atxilotu zituen akusatuak: «Seat Toledo markako auto batean ihes egin zuten. Tafallako komisariako foruzainek antzeman zuten ibilgailua, eta, jazarpen baten ostean, familia bereko hiru gizonezko atxilotu zituzten: aita, 53 urtekoa, eta haren bi semeak». |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198541/zortzi-proiektuk-beteko-dute-bilboko-azkuna-zentroa-larunbatera-bitarte.htm | Kultura | Zortzi proiektuk beteko dute Bilboko Azkuna zentroa larunbatera bitarte | Guztira, 11 artistak hartuko dute parte 'Prototipoak. Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa'-n. Besteak beste, Sra. Polaroiskaren, Maider Lopezen eta Jose Ramon Aisen lanak bisitatu ahal izango dira | Zortzi proiektuk beteko dute Bilboko Azkuna zentroa larunbatera bitarte. Guztira, 11 artistak hartuko dute parte 'Prototipoak. Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa'-n. Besteak beste, Sra. Polaroiskaren, Maider Lopezen eta Jose Ramon Aisen lanak bisitatu ahal izango dira | Abian da Prototipoak. Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa, Bilboko Azkuna zentroak antolatuta. Larunbatera bitarte, 11 sortzailek garaturiko zortzi proiektu artistikok beteko dituzte zentroko zenbait areto eta zirrikitu, auditoriumetik hasi eta terrazaraino. Askotariko diziplinak jorratu dituzte artistek proposamenetan, hala nola arkitektura, performancea eta ikus-entzunezko formatua, baina, oro har, «inguruarekin harremanetan jartzera gonbidatzen» dute proiektuek, egitasmoko komisario Rosa Casadok nabarmendu duenez: «Txikitasunei eta detaileei erreparatzen diete».
ELSSIE ANSAREO:
Eraikineko sarrera nagusitik sartu, eta, zintzilik dagoen pantailaren aldamenean, 21 erretratuk betetzen dituzte Lantegiko leihoak. Elssie Ansareok lagunak fotografiatu ditu BIO-INT-DÍA lana ontzeko: pintura beltzez, gorriz eta urre kolorekoz margotu dizkie aurpegiak, eta, erretratuen erdigunean, gorriz pintatuta eta batuta dauden hiru eskuren argazkia paratu du, «bihotza» irudikatzeko, artistaren hitzetan. «Atondoan kokatua dago, harrera egiten den lekuan. Zentzumenekin lotutako zerbait sortu nahi nuen, ukimenari erreferentzia egingo ziona, hain mugatua dagoena egun». Azaldu duenez, «konposizio simetriko» bat egin du, lerro askotakoa, «begiradak ibilbide ederra egin dezan». Irailaren 19ra arte ikusi ahal izango da.
JOSE RAMON AIS:
Arbola sorta bat paratu du Jose Ramon Aisek eraikinaren terrazan. Baso bidaiariak proiektuan, haritzak, pagoak, lizarrak, palmondoak eta pinuak lerrokatu ditu artistak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako bost espezie «adierazgarrienetakoak», adierazi duenez. «Zuhaitz bakoitzaren historiatik abiatuta, harremanetan jarri ditut testuinguruarekin, baita haien artean ere, bertako espezieak kanpotik ekarritakoekin batuz». Halaber, «bidaiaren iruditeriari» erreferentzia egiten dio, basoaren irudi «bukolikoaren» kontrakarrean. Dioenez, elementu «estatiko» gisa ikusten dira zuhaitzak, «baina basoak zura ekoizteko izan dira antolatuak», eta zura, orobat, itsasontziak egiteko erabili izan da; hala, elementu mugiezinari mugikortasuna txertatu dio testuinguruak, artistaren azalpenari jarraituz. Irailaren 19ra bitarte ikusi ahal izango da instalazioa, eta bihartik ostiralera bitarte Aisek elkarrizketak izango ditu zenbait aditurekin, terrazan bertan.
ELENA AITZKOA:
Apiriletik bisitatu daiteke Elena Aitzkoaren Lendia Song erakusketa, Lantegia 2ko BAT espazioan, baina, bihartik ostiralera, Ándromeda Túnel performance sortarekin biribilduko du lan eskultorikoa. Lendia aintzira (Apodaka, Araba) Azkunan islatzea du oinarri proiektuak, eta ekintza performatiboek dagoeneko ondutako paisaia hori «aktibatzea» dute xede, Aitzkoaren arabera: «Partekatu nahi dut gorputzaren eta forma eskultorikoen arteko konexioaren esperientzia intimoa; naturarekiko gatazka egon liteke, baina espazio poetiko bat ere irekitzen du». Mugimendua, dantza eta musika tartekatuko ditu performanceak, besteak beste, eta, oroz gain, «barneko entzute» bat izango da, artistak dioenez.
MAIDER LOPEZ:
Emakume bat, landare bat eskuetan duela, Bilboko Alde Zaharrean oinez, ordu eta leku berean, hilabete batez. Oinarri hori du Maider Lopezen Personaje lanak. Paseo horien bideoak eta argazki sorta bat paratu ditu Lantegia 2ko Lab2 aretoan, baita gida bat ere, andreak ikusi, entzun eta sentitutakoak biltzen dituena. Ohiko prozesu bat irudikatu du artistak, adierazi duenez: «Egunero ibilbide bera egiten badugu, pertsona berberak ikusiko ditugu, eta, azkenean, gure bizitzako pertsonaiak bihurtuko dira. Lan honetan pertsona bat infiltratu nahi izan dut, pertsonaia bat sortzeko». Eguneroko ekintzek «oroitzapenak sortzen» dituztela dio artistak; Personaje laneko andrea azkar egin zitzaien gogoangarri ingurukoei, dioenez: «Hirugarren egunean jada identifikatu zuten; beraz hitz egiten zuten». Uztailaren 4ra arte bisitatu ahal izango da erakusketa.
DIEGO SOLOGUREN ETA SEBASTIEN TRIPOD:
Lantegia 1en aldameneko leihoa zeharkatzen du Diego Sologuren eta Sebastien Tripod arkitektoen BroadWindow instalazioak; eraikinaren barruan dago estrukturaren muturretako bat, eta kanpotik ikus daiteke bestea. Landare igokariak, sasitzak eta txorientzako etxetxo bat paratu dituzte, besteak beste, fatxadatik irteten den muturrean, eta bestean bi ur botila handi jarri dituzte, elementuok elikatuko dituena tanta jario bidez; biotopo bat osatzea dute jomuga uda bukaerarako, eta, hori oinarri hartuta, «eztabaida bat sortzea» dute xede, Sologurenen hitzetan: «Naturarekin batera bizi gara hirian». Epea bukatzen denerako —irailaren 19a—, aurreikusita dute flora, fauna eta onddoak bilduko dituen ekosistema txiki bat izatea. «Hala ere, naturari berezko zaion ezjakintasunaren ondorioz, ezusteko emaitza izango da».
SRA. POLAROISKA:
Hiru pantailak osatzen dute Sra. Polaroiska bikotearen Hiru haiku instalazioa, Lantegia 1en: Azkunako auditoriumeko agertokian dauden txakurrak agertzen dira batean; lainopean dagoen aintzira da protagonista bigarrenean; eta Esne Bidearen irudiek betetzen dute hirugarrena, planetario batean hartutakoak. Era berean, txakurren arnasestuen soinuek eta aintzirako girokoek biribiltzen dute proiektua. «Nahi dugu ikuslea patxadaz egotea, behatzen baino ez, ez dezan beharrik izan ikusten duenari esanahirik aurkitzeko», azaldu du Maria Ibarretxe kideak. Aipatutako giroa erdiesteko, haikuetara jo dute, proiektuaren izenak aditzera ematen duenez. Alaitz Arenzana kidearen arabera, «haikuak txikiaren gorazarrea egiten du kontenplazioaren bidez», eta, Ibarretxek zehaztu duenez, «eguneroko ekintzak ere nabarmentzen ditu, begirada pentsarazten du, begiekin eta azalarekin entzutea eragiten du». Larunbatera arte ikusi ahal izango da instalazioa.
LAIDA LERTXUNDI ETA REN EBEL:
«Etxeko lanaren eta lan artistikoaren arteko desberdintasunak agertu, eta haien arteko loturak topatzea». Ideia horretatik abiatu ziren Laida Lertxundi eta Ren Ebel Working from filma sortzeko, Lertxundik azaldu duenez. Bikotea dira Lertxundi eta Ebel; ume bat dute, eta beren eguneroko bizitza islatzea dute helburu ekoizpenean. Filma ez dute bukatu oraindik, baina jada grabatutako eduki osoa erakutsiko dute larunbatean. Bitartean, inspirazio izan zaizkien ekoizpenen zatiak ikusi ahal izango dira, etengabeko proiekzioan, Azkunako auditoriumean. Burutu gabeko lan baten piezak erakutsiko dituzte, hortaz, eta horrek ematen dio izena instalazioari: Notes on Working from. «Bi lan mota agertzen ditu», azaldu du Ebelek: «Lan suntsitzailea, abangoardiari dagokiona, eta lan ekoizlea, bizitzaren mantenuari dagokiona».
AMALIA FERNANDEZ:
Sei orduko performance batean irauteko desafioa da, funtsean, Amalia Fernandezen Expografía retrospectiva lana. «Nahi dut performancea egiten dugunok eta ikusten dutenek konprometitu gaitezen giza erresistentziaren mugekin, muga horiek agerian uztearekin», artistaren hitzetan. Azkunako hainbat gunetan garatuko da emanaldia, eta tokiok aktibatuz joango dira Fernandezen eta ekintzan parte hartuko dute beste bost artistaren esku hartzeekin: hamahiru lan labur txirikordatuko dituzte guztira. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198542/hego-euskal-herriko-ziuetan-106-paziente-dira-birusak-jota.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko ZIUetan 106 paziente dira birusak jota | Guztira 299 lagun daude gaitzarekin ospitaleraturik. Osasunbideak eta Osakidetzak beste 409 kasu positibo atzeman dituzte, 10.500 proba inguru eginda. | Hego Euskal Herriko ZIUetan 106 paziente dira birusak jota. Guztira 299 lagun daude gaitzarekin ospitaleraturik. Osasunbideak eta Osakidetzak beste 409 kasu positibo atzeman dituzte, 10.500 proba inguru eginda. | Egunetik egunera, gero eta gaixo gutxiago dira Hegoaldeko zainketa intentsiboetako unitateetan: 106 eri dira gaitzarekin, bezperan baino hiru gutxiago, alegia. Maiatz osoan, beheranzko joera ia etenik gabekoa izan da unitate horietan, eta aldea nabarmena izan da: maiatzaren 3an 231 ziren, gaur egun direnen bikoitza baino gehiago. Gainera, ZIUetan ez ezik, gainerako unitateetan ere txikitzera egin du paziente kopuruak: guztira 299 gaixo daude Hegoaldeko ospitaleetan. Duela hilabete, zenbatekoa 900en langatik hurbil zen.
Transmisioari dagokionez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, atzo 10.694 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta 409 positibo zenbatu zituzten. Hala, positiboen portzentajea %3,8 izan zen Hego Euskal Herrian. Lurraldeka, Bizkaian 136 zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 136; Nafarroan, 65; eta Araban, 31.
Gainera, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi du birusarekin eri zen herritar bat zendu dela herrialdean: 91 urteko emakumezko bat. Foru gobernuak ez bezala, Eusko Jaurlaritzak astean behin baizik ez du ematen heriotzen gaineko informazioa: bihar eguneratuko ditu datuak. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198543/eh-bildu-eta-elkarrekin-donostia-udal-taldeek-hondalea-obraren-kudeaketa-kritikatu-dute.htm | Kultura | EH Bildu eta Elkarrekin Donostia udal taldeek 'Hondalea' obraren kudeaketa kritikatu dute | Cristina Iglesiasen artelanak «txikizioak» eta gehiegizko kostua eragin dituela salatu dute. Udalari eskatu diote uhartea babesteko neurriak hartzeko, eta ingurua Natura 2000 sarean sartzeko beharrezko urratsak egiteko. | EH Bildu eta Elkarrekin Donostia udal taldeek 'Hondalea' obraren kudeaketa kritikatu dute. Cristina Iglesiasen artelanak «txikizioak» eta gehiegizko kostua eragin dituela salatu dute. Udalari eskatu diote uhartea babesteko neurriak hartzeko, eta ingurua Natura 2000 sarean sartzeko beharrezko urratsak egiteko. | Aurrez hainbat eragilek egin moduan, EH Bildu eta Elkarrekin Donostia udal taldeek ere kezka eta desadostasuna adierazi dute Cristina Iglesiasen obraren harira, Santa Klara uhartea kudeatzeko Donostiako Udalak eta proiektuaren sustatzaileek hartutako neurriekin. Irla babes bereziko eremua dela gogorarazi dute, eta, aste honetan bertan bisitariak hartzen hasiko dela eta, babes neurriak hartzeko eskatu dute.
Talde politikoek bisitetarako epe ertain-luzeko irizpideak argitzeko eskatu diote udalari, eta erabilera espezifikoen plan bat egiteko. Baina, batez ere, galdegin diote beharrezko urratsak egiteko, «uhartearen balio paisajistikoa, ekologikoa eta geologikoa kontuan hartuta», Santa Klara-Igeldo eremua Natura 2000 sarean integratzeko.
Bi alderdiek adierazi dutenez, egitasmoaren berri izan zutenetik eskatu zioten alkateari uhartea babesteko beharrezko neurriak hartzeko. Zehazki, hiru txosten argitaratzeko eskatu zioten: ingurumen inpaktuarena, itsasargiaren barruko industria ondarearen azterketarena eta proiektuaren plan ekonomikoarena. Eta guztia argitu artean obrak geldiarazteko ere bai. «Baina Donostiako Udal Gobernuak, prentsan han eta hemen adierazi duenaz gain, ez du berariazko planik aurkeztu», gaitzetsi dute. Oposizioari informaziorik helarazi ez izana ere egotzi diote EAJk eta PSE-EEk osatutako udal gobernuari.
Obraren kalteak Gaur arteko kudeaketaz, hiru kritika egin dituzte EH Bildu eta Elkarrekin Donostia alderdiek. Batetik, lanek «txikizioak» eragin dituztela salatu dute. «Alkateak behin eta berriz esaten zuen esku hartzeak eraikinaren barrualdeari bakarrik eragingo ziola, baina ez da horrela izan». Eta hondakinen kudeaketa «arduragabea» izan dela adierazi dute, «hondakinak errez eta hondakinen ordenantzaren arau hauste larria eginez».
Bestetik, gogorarazi dute proiektuak ez dituela betetzen Eraikitako Hiri Ondarea Babesteko Plan Bereziaren baldintzak. Izan ere, arau horren arabera, eraikinaren horma nagusiak bere horretan mantendu behar dira, baina EH Bilduk eta Elkarrekin Donostia udal taldeek salatu dute «lehen ez zegoen ate bat» ireki dutela. Bada, arau hauste horren aurrean, udalari egotzi diote «beste aldera begiratu» izana.
Azkenik, egitasmoaren gehiegizko gastua ere kritikatu dute. Izan ere, lanak bost milioi euroko aurrekontua izan badu ere, salatu dute «etengabe diru sail berriak onartu dituztela. Eta gaineratu dute udaleko idazkari eta kontu hartzaileek «legez kontrako ohartarazpen ugari» egin dituztela diru sail horiei lotuta. Horiek horrela, EH Bilduren eta Elkarrekin Donostiaren hitzetan, ez da «onargarria» hasieran 1,5 milioi euroko aurrekontua zuen proiektu batek azkenean bost milioi euroko kostua izatea. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198544/b-egiaz-plataformak-iragarri-du-laquobide-berriakraquo-jorratuko-dituela-laquogalen-atzean-nor-egon-zenraquo-jakiteko.htm | Politika | B-Egiaz plataformak iragarri du «bide berriak» jorratuko dituela «GALen atzean nor egon zen» jakiteko | Ostiralean agerraldia egingo dute Madrilen, eta Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak haien eskaerei emandako erantzuna jakinaraziko dute | B-Egiaz plataformak iragarri du «bide berriak» jorratuko dituela «GALen atzean nor egon zen» jakiteko. Ostiralean agerraldia egingo dute Madrilen, eta Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak haien eskaerei emandako erantzuna jakinaraziko dute | Joan den otsailean BERRIAri emandako elkarrizketa batean, Pili Zabalak iragarri zuen plataforma berri bat sortu zutela «GAL ikertzeko» eta talde horren atzean nortzuk zeuden jakiteko, auziari buruz prentsan agerturiko informazio berrien karietara. B-Egiaz da plataforma berri horren izena, ehun bat lagunek osatzen dute, eta datorren ostiralean agerraldia egingo dute Madrilen.
Plataformaren lehenengo ekinbideetako bat izan zen Gipuzkoako Auzitegiko fiskaltzari eskaera bat egitea, agerturiko informazio berrien argitara –adibidez, Felipe Gonzalez Espainiako gobernuburu ohia GALekin lotzen zutenak– diligentziak ireki zitzan, GAL taldea nork antolatu zuen ikertzeko, orain arte auzipetuak izan ez diren zenbait pertsonak horretan esku hartzea izan zutelakoan. Gipuzkoako fiskalburu Juan Kalparsorok Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzari igorri zion eskaera. Ostiraleko agerraldian, B-Egiaz plataformakoek jakinaraziko dute zein izan den fiskaltzaren erantzuna.
Edonola ere, B-Egiaz plataformak iragarri du «ekinbide berriak» abian jarriko dituztela, «behingoz estatu krimen hauen inguruan egia osoa eta sustatzaileak nortzuk izan ziren jakite aldera».
Agerraldian, Pili Zabalarekin batera, parte hartuko dute Maria Jauregi ETAk hildako Juan Maria Jauregiren alabak, Juan Diego Botto aktoreak eta Maria de Olmo historialariak. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198545/covid-19aren-aldaera-arriskutsuenei-grezierazko-alfabetoko-letren-izenak-jarri-dizkie-omek.htm | Gizartea | COVID-19aren aldaera arriskutsuenei grezierazko alfabetoko letren izenak jarri dizkie OMEk | Aldaeren izen zientifikoak «nahasgarriak eta gogoratzeko zailak» direnez, beren jatorrizko herrialdeetako izenak erabiltzen dira jendartean. Horrek sor dezakeen «estigma» saihesteko, OMEk Alfa, Beta, Gamma eta Delta erabiltzea gomendatu die agintariei eta komunikabideei. | COVID-19aren aldaera arriskutsuenei grezierazko alfabetoko letren izenak jarri dizkie OMEk. Aldaeren izen zientifikoak «nahasgarriak eta gogoratzeko zailak» direnez, beren jatorrizko herrialdeetako izenak erabiltzen dira jendartean. Horrek sor dezakeen «estigma» saihesteko, OMEk Alfa, Beta, Gamma eta Delta erabiltzea gomendatu die agintariei eta komunikabideei. | OME Osasunaren Mundu Erakundeak proposamen bat jarri du mahai gainean, COVID-19aren lau mutazio arriskutsuenak izendatzeko: grezierazko alfabetoko lehen lau letrak erabiltzea proposatu die nazioarteko agintari eta komunikabideei. Izan ere, aldaera horiek izen zientifikoak badituzte ere, izen horiek elkarren artean antzerakoak eta nahasgarriak direla ohartarazi du erakundeak, eta azpimarratu du biztanleek zailtasunak dituztela horiek oroitzeko. Horregatik, mutazio horiei izena emateko era orokortuena beren jatorrizko herrialdearena hartzea izan da. Horrek herrialde horiekiko «estigmatizazioa» sor dezakeela ohartarazi du OMEk, baita desinformazioa ere.
Hori horrela, erakundeak gomendio hau plazaratu du: B 1.17 edo «aldaera britainiarra» deitua Alfa izango da; B.1.351 edo «hegoafrikarra», Beta; P.1 edo «brasildarra», Gamma, eta B.1.617.2 edo «indiarra», Delta.
Erakundeak plazaratutako komunikatuan azaldu du nazioarteko zenbait aditurekin elkarlanean aritu dela izen horiek erabakitzeko orduan, eta hainbat izendatze sistema aztertu ditu, aldaera horientzako izenik aproposenak aukeratu ahal izateko. Dena den, azpimarratu du proposatutako izen horiek komunikazioa errazte aldera erabili beharko direla; inolaz ere ez ikerketetan. Izan ere, azaldu dute aldaerek beren izen zientifikoa mantendu behar dutela, izenak berak informazio zientifiko garrantzitsua baitarama, aldaeraren leinuaren nondik norakoak argitzeko. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198546/txabola-batean-gorpuzkiak-agertu-dira-nafarroan-antzeko-bigarren-kasua-astebetean.htm | Gizartea | Txabola batean gorpuzkiak agertu dira Nafarroan; antzeko bigarren kasua astebetean | Iruñeko Beloso auzoan topatu dituzte aztarnak suhiltzaileek. Etxegabeek erabiltzen omen zuten etxola. Maiatzaren 25ean, txabola batean bizi zen gizon baten gorpua erreta aurkitu zuten Tuteran. | Txabola batean gorpuzkiak agertu dira Nafarroan; antzeko bigarren kasua astebetean. Iruñeko Beloso auzoan topatu dituzte aztarnak suhiltzaileek. Etxegabeek erabiltzen omen zuten etxola. Maiatzaren 25ean, txabola batean bizi zen gizon baten gorpua erreta aurkitu zuten Tuteran. | Iruñeko ekialdeko Beloso auzoan, giza gorpuzkiak topatu zituzten suhiltzaileek atzo gauean.
Sute bat egon zen inguruan, eta suhiltzaileak joan ziren hara. Utzitako etxola batean topatu zituzten giza gorpuzkiak. Suhiltzaileek foruzainei deitu, eta horiek Auzi Poliziaren taldea mobilizatu zuten. Nafarroako Auzi Medikuntzaren Institutura eraman dituzte aztarnak. Foruzainen arabera, etxerik gabekoek erabili izan dute etxola hori.
Lehen azterketen arabera, aspaldi hildako pertsona batenak lirateke gorpuzkiak, eta, itxuraren arabera, emakumezko batenak.
Gaur goizean ikerketa gehiago egin dituzte inguruan.
Tuteran, duela astebete
Nafarroan antzeko beste aurkikuntza bat egin zuten duela astebete. Maiatzaren 25ean, gizonezko baten gorpua topatu zuten suhiltzaileek Badina izeneko eremuan. Hilotza erreta zegoen. Foruzainen arabera, litekeena da gizona hamar egun lehenago hil izana, inguruko basoan pizturiko sutean.
Hildakoa jatorriz Beasaingoa zen (Gipuzkoa), eta 70 urte zituen.
Maiatzaren 14an etxegabe baten gorpua aurkitu zuten Orkoienen (Nafarroa), zaborra biltzeko kamioi batean. 27 urte zituen gazteak, eta Madrilgoa zen sortzez, baina asteak zeramatzan Nafarroan.
Martxoaren 12an, 23 urteko etxegabe bat hilda aurkitu zuten Bilboko Uribarri auzoan.
Urtarrilean, etxerik gabeko 56 urteko gizonezko bat hilik agertu zen auto baten barruan, Hendaiako Kaneta auzoan. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198547/kanada-laguntza-emateko-prest-da-haur-indigenen-gorpuzkien-auzian-baina-ez-du-zehaztu-zer-egingo-duen.htm | Mundua | Kanada laguntza emateko prest da haur indigenen gorpuzkien auzian, baina ez du zehaztu zer egingo duen | Justin Trudeau lehen ministroak adierazi du hilobi gehiago aurkitu behar direla, baina oraingoz ez du promesik egin gobernuaren babesaz: «Agerikoa da gehiago egin behar dugula, eta uste dut gehiago egingo dugula». | Kanada laguntza emateko prest da haur indigenen gorpuzkien auzian, baina ez du zehaztu zer egingo duen. Justin Trudeau lehen ministroak adierazi du hilobi gehiago aurkitu behar direla, baina oraingoz ez du promesik egin gobernuaren babesaz: «Agerikoa da gehiago egin behar dugula, eta uste dut gehiago egingo dugula». | Kanadako herri indigenek beren haurren hilobi gehiago aurkitzeko deiak ugaritu dituzte iragan asteburutik, eta herrialdeko gobernuak zeregin horretan laguntzeko prest dagoela esanez erantzun die eskari horiei. Justin Trudeau lehen ministroak «egia jakiteko pauso garrantzitsutzat» jo du helburu hori, baina, hala ere, ez du zehaztu bere lantaldeak zer-nolako babesa emango dien, ezta zenbateraino inplikatuko den ere.
Duela 52 urtera arte barnetegi moduan erabilitako eraikin baten lurretan 215 haurren gorpuzkiak topatu zituzten duela bi aste, eta iragan asteburuan aurkikuntzaren berri eman zuen Tk’emlups te Sechwepemc herri indigenako buruzagi Rosanne Casimirrek: «Gure komunitatean susmoak genituen, eta susmo horiek argitzeko gai izan gara. Dakigunez, desagertutako haur hauen heriotzak ez daude dokumentatuta».
Barnetegi hori 1890ean zabaldu zuten, eta gobernuaren eta erakunde erlijiosoen eskumenekoa izan zen. Batez ere haur indigenak hartu ohi zituzten bertan, eta komunitate indigenek hainbatetan salatu izan dute haurrak euren bizilekuetatik atera eta barnetegietara joatera behartzen zituztela; zehazki, datu ofizialen arabera, 1831 eta 1996 urteen artean 150.000 haur inguru eraman zituzten egoitza horietara, Kanadako gizartearen balioak asimilatzeko.
Denetariko abusuak eta bakartzeak jasan behar izan zituzten, eta egoera horrek eragin zituen indigenen artean egun dauden alkoholismo kasuak eta droga mendekotasunak, hainbatetan salatu dutenez. 2015ean, txosten batek adierazi zuen «genozidio kulturala» izan zela haur indigenen aurka egindakoa, eta, bi urte geroago, Kanadako Gobernuak barkamena eskatu zien.
Iragan asteburuko jakinarazpenak, ordea, berriz azaleratu du zauriak oraindik irekita daudela askoren artean, eta agerian utzi du lan asko dagoelako egiteko haur indigenek sufriturikoaren inguruan. Stewart Phillip Columbia Britainiarreko Buruzagi Indiarren Batasuneko liderrak jakinarazi du herri indigenen arteko bilkurak abiatu dituztela jada, auziari buruzko ikerketak «hobeto nola egin» zehazte aldera: «Erabat ezinbestekoa da programa nazional bat finkatzea barnetegi guztiak aztertzeko». Nazio Indigena Subiranoen Federazioak ere bide beretik jo du gaiaz hitz egitean, uste baitu gobernuaren inplikazioa beharrezkoa dela.
Kanadako lehen ministroak, berriz, oraingoz ez du promesik egin bere laguntzaren inguruan: «Agerikoa da gehiago egin behar dugula, eta uste dut gehiago egingo dugula. Gobernu gisa, hitzeman dugu berradiskidetzeko prest egongo garela, baita egia bilatzeko ere, eta hori pauso garrantzitsua da. Hortaz, bai, hor egongo gara komunitateekin lan egiteko, behar duten guztiaren inguruan».
Orain arte, agintariak gogorarazi bezala, gobernuak aurrekontutik 23 milioi euro inguru bideratu ditu barnetegietako ikasleen heriotzei buruzko erregistro bat sortu eta garatzera —2019an hartu zuen erabakia, printzipioz, hiru urterako—, baina herri indigenek hainbatetan adierazi dute pauso hori ez dela nahikoa izan; egun, 4.118 hildako daude erregistro horretan.
Emakume eta neska indigenen aurkakoa, «genozidioaren parekoa»
Erabaki horrez gain, azken urteotan Ottawak hainbat ekinaldi egin ditu indigenen egoeraren aitortzaren inguruan. Duela bi urte, esaterako, Trudeauk adierazi zuen emakume eta neska indigenen aurkako indarkeria «genozidioaren parekoa» izan zela; adierazpen horrekin, Kanadako lehen ministroak bere egin zituen Hildako eta Desagertutako Emakume eta Neska Indigenei buruzko Ikerketa Nazionalak ateratako ondorioak.
Batzorde horrek bi urte eta erdiko ikerketaren emaitzen berri eman zion Trudeauri 2019an. Ikerketa egin duen lantaldearen arabera, emakume edo neska indigena batek hamabi bider arrisku handiagoa zuen hiltzeko beste edozein emakumek baino —1980-2012 aldia ikertu zuen—, eta estatuari egotzi zion «genozidioaren» erantzukizuna, «kolonialismoan eta ideologia kolonialetan oinarrituta dauden ekintzengatik eta ekintzarik ezarengatik»; Ottawa «konplize» izan dela ere zehaztu zuen testu horretan.
Mario Buller batzordearen buruzagiak laburbildu zuen ideia nagusia, urte hartan egin zuten zeremonia batean: «Kolonialismo honek, diskriminazio honek eta genozidio honek azaltzen dute indarkeria maila handia». |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198548/erresuma-batuak-ez-du-hildakorik-zenbatu-lehen-aldiz-iazko-martxotik.htm | Gizartea | Erresuma Batuak ez du hildakorik zenbatu lehen aldiz iazko martxotik | Kutsatuen kopurua gora eta gora ari da herrialdean: aurreko astean baino ia 1.000 kutsatu gehiago zenbatu dituzte | Erresuma Batuak ez du hildakorik zenbatu lehen aldiz iazko martxotik. Kutsatuen kopurua gora eta gora ari da herrialdean: aurreko astean baino ia 1.000 kutsatu gehiago zenbatu dituzte | Erresuma Batuko Gobernuak iazko martxotik eman gabeko albistea eman du: azken 24 orduetan ez du COVID-19ak jota hildakorik zenbatu. Urtebete eta bi hilabetean gaurkoa bezalako daturik eman gabe egon bada ere, kezka nabari da herrialdean, 3.165 kutsatu atzeman baitituzte azken egunean, eta, aurreko asteko 2.493ekin alderatuz, goranzko joera du kurbak.
Egoera zailean dago herrialdea egun; izan ere, hilaren 21ean egungo murrizketa guztiak bertan behera uztea aurreikusi badute ere, gero eta gehiago dira epemuga hori luzatzeko eskatzen duten zientzialarien ahotsak. OMEk gomendatutako izendegian, Delta aldaeraren, edota «indiarraren» presentzia areagotuz doa herrialdean, eta horren arriskuaz ohartarazi dute. Horietako bat izan da Ravi Gupta mikrobiologoa, gobernuaren aholkularietako bat. Haren ustez, herrialdea hirugarren olatuan sartzeko arriskuan dago: azaldu du kasu berrien kopurua «txikia» bada ere esponentzialki handitzen ari dela, eta horien «hiru laurdenak, gutxienez», aldaera berri horretakoak direla. Hain zuzen ere, berak ere neurrien leuntzea atzeratzea gomendatu dio gobernuari.
Edinburgoko Gobernuak aurrea hartu dio Londreskoari, eta Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak jakinarazi du herrialdeak moteldu egingo duela neurriak arintzeko prozesua, kutsatzeen gorakadak eraginda. Beraz, Eskoziako erdialdeko lurralde gehienetan ez da baimendutako pertsona kopurua areagotuko, ezta gaueko aisialdiko lokalak zabalduko ere. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198549/beste-lau-pertsona-inputatu-dituzte-osakidetzaren-lan-eskaintza-publikoko-iruzurrari-lotuta.htm | Gizartea | Beste lau pertsona inputatu dituzte Osakidetzaren lan eskaintza publikoko iruzurrari lotuta | LAB sindikatuak jakinarazi du uztailean deklaratu beharko dutela. | Beste lau pertsona inputatu dituzte Osakidetzaren lan eskaintza publikoko iruzurrari lotuta. LAB sindikatuak jakinarazi du uztailean deklaratu beharko dutela. | Ostiralean beteko dira hiru urte Osakidetzako mediku espezialisten proban izandako iruzurra azaleratu zutenetik, eta LAB sindikatuak iragarri du berritasunak daudela auzi horren inguruan. Ziurtatu du beste lau pertsona inputatu dituztela: Debagoieneko Traumatologiako zerbitzuburua, Kirurgia Plastiko eta Konpontzailearen lehen azterketaren egilea, Kirurgia Plastiko eta Konponketakoaren lehen azterketaren bigarren egilea eta Kirurgia Plastiko eta Konpontzaile kategoriako hamargarren oposiziogilea.
Pertsona horiek ikertuen zerrendan sartu dituzte, eta uztailaren 8an deklaratu beharko dute. Horrenbestez, sindikatuaren arabera, dagoeneko 11 lagun daude inputatuta 2016-2017ko Osakidetzako fakultatibo espezialisten LEP lan eskaintza publikoko azterketetako filtrazioengatik. «Egozte horiek guztiak LABek herri akusazioan egindako ekintzarekin lortu dira», ziurtatu du sindikatuak, ohar bidez. Uztailaren 8an bertan deklaratuko du Kirurgia Plastikoko epaimahaiko seigarren kideak ere.
Inputatu gisa ez, baina beste zenbait pertsonak lekuko gisa deklaratu beharko dute uztailaren 6an, LABen esanetan; hain zuzen, 2016-2017ko lan eskaintza publikoaren akordioaren negoziazioetan parte hartu zuten Medikuen Sindikatuko bi kidek; Jose Maria Armentia Osakidetzako giza baliabideetako zuzendari ohiak; HAEE Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeko arduradunak; Kirurgia Plastikoa, Estetikoa eta Konpontzailearen oposizioa gainditu zuen oposiziogile batek; eta Kirurgia Kardiobaskularreko epaimahaiko kide batek. Gainera, ekainaren 11n lekuko gisa deklaratuko du Jose Muñiz Fernandez Oviedoko Unibertsitateko irakasleak; hura arduratu zen Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eskatutako azterketa psikometrikoa egiteaz.
Horretaz gainera, LABen arabera, magistratuak onartu egin du Ospitaleetako Pediatriako epaimahai kalifikatzailearen aktak eta Arabako ESIko pediatriako zerbitzuburuari irekitako diziplina espedienteari buruzko informazioa eskatzea Osakidetzari, eta, halakorik balego, epaitegira bidaltzea.
Zuzendaritza epaitzeko eskaerari, erantzunik ez
Gainera, sindikatuaren hitzetan, magistratuak oraindik ez du ebatzi Osakidetzako zuzendaritzako kideek ikertu gisa deklaratzeko eskaera. LABek egindako herri akusazioaren arabera, «Jon Darponek, Maria Jesus Mujikak, Juan Carlos Sotok, Andoni Artzelaik, Xabier Balerdik eta Miriam Apariziok osatutako gune operatibo horren jarduketak legez kanpoko elkartzearen, sekretuen berri ematearen eta kontratazioan iruzur egitearen delituen barruan sartuko lirateke». |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198550/miarritzek-donostiak-baionak-angeluk-eta-getxok-dute-euskal-herriko-etxebizitzarik-garestiena.htm | Gizartea | Miarritzek, Donostiak, Baionak, Angeluk eta Getxok dute Euskal Herriko etxebizitzarik garestiena | Gaindegia behategiaren azterketaren arabera, hamar gaztetik sei gurasoen etxean bizi dira orain Hegoaldean. Iparraldean, berriz, 20 eta 34 urte artekoen hiru laurdenak gurasoen etxetik kanpo bizi dira. | Miarritzek, Donostiak, Baionak, Angeluk eta Getxok dute Euskal Herriko etxebizitzarik garestiena. Gaindegia behategiaren azterketaren arabera, hamar gaztetik sei gurasoen etxean bizi dira orain Hegoaldean. Iparraldean, berriz, 20 eta 34 urte artekoen hiru laurdenak gurasoen etxetik kanpo bizi dira. | Etxebizitzen salneurria garestitzen ari da Euskal Herri osoan, baina, bereziki, Iparraldean. Hala ondorioztatu du Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiak, azterketa baten bidez. Miarritzek, Donostiak, Baionak, Angeluk eta Getxok dute Euskal Herriko etxebizitzarik garestiena, bai erosteko, bai alokatzeko.
Fenomeno interesgarri bat behatu du Gaindegiak: izurriak hoztu egin du etxebizitza merkatua Hego Euskal Herrian, baina ez Iparraldean.
Ikertzaileen arabera, 2013. urtetik ari zen puzten etxebizitzaren salerosketa, eta izurriak hori eten egin du Hegoaldean. 2020an, aurreko urtean baino %11,5 etxebizitza gutxiago salerosi ziren. Iparraldean, ordea, %44,8 handitu da epe berean.
Horren arrazoia ez dago argi, baina gogoratu behar da Lapurdiko kostaldea ihesleku izan dela Parisko biztanle askorentzat, esaterako, konfinamendu garaietan. Horregatik, ez da harritzekoa jakitea salerosketa kostaldean, Aturrin, Lapurdiko hegoaldean eta Errobi aldean ugaritu dela gehien.
Euskal Herriko 25.000 biztanletik gorako udalerrietako metro koadroak zenbat balio duen kalkulatu du Gaindegiak: garestiena Miarritzekoa da (6.489); ondoren, Angelu dago (4.800), Donostia (3.737), Baiona (3.383), Getxo (2.994), Leioa (2.611) eta Bilbo (2.510).
Maule-Lextarre (1.233) eta Iruñea (1.848) dira hiribururik merkeenak.
2017. urtetik, hiri horietan guztietan garestitu dira etxebizitzak, Eibarren eta Maule-Lextarren izan ezik.
Alokairuari dagokionez, Miarritze eta Donostia dira garestienak. Miarritzen 15,5 euro ordaintzen da metro koadroa hilean, batez beste. Donostian, 14,6.
Arabako Errioxan, Aiaraldean eta Arratian daude alokairurik merkeenak, batez beste.
Datu guztiak Gaindegiaren webgunean daude.
Hamar gaztetik sei, gurasoen etxean
Gazteen emantzipazioaren inguruko datuak ere eman ditu Gaindegiak. Ondorioztatu duenez, izurriaren aurkako neurriek are gehiago apaldu dute emantzipazioa Hego Euskal Herrian, 3,4 puntu. Hamar gaztetik sei gurasoen etxean bizi dira orain. Iparraldean, berriz, 20 eta 34 urte artekoen hiru laurdenak gurasoen etxetik kanpo bizi dira.
Hegoaldean, 25 eta 29 urte bitartekoen artean 4,2 puntu egin du atzera emantzipatuen ehunekoak 2020an.
Iparraldeko gazteak kostaldera egiten dute emantzipatzerakoan, eta horrek areagotu egiten du barnealde eta kostaren arteko populazio desoreka.
Gazteak Donostialdera, Astigarragara, Lasarte-Oriara, Errenteriara edo Hernanira emantzipatzen dira; Bilbo Handian, Deriora edo Barakaldora; Iruñerrian, Berriobeitira, Sarrigurenera (Eguesibar) eta Berriozarrera; Gasteizen, Aretxabaleta-Gardelegira, Zabalganara edo Salburuako auzoetara. «Babes ofizialeko etxebizitza politikek eta merkatu libreko prezioek hiriguneetako zenbait eremuk gazte andana bereganatzea eragin dute, belaunaldien arteko lurralde segregazioa sustatuz», ondorioztatu du Gaindegiak. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198551/urriza-zaldua-eta-ansa-ii-labakak-jokatuko-dute-sagardoaren-finala.htm | Kirola | Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak jokatuko dute sagardoaren finala | Finalerdietan Segurola-Larrañaga eta Goikoetxea-Aizpuru gainditu dituzte, hurrenez hurren, 30-29 eta 30-22. | Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak jokatuko dute sagardoaren finala. Finalerdietan Segurola-Larrañaga eta Goikoetxea-Aizpuru gainditu dituzte, hurrenez hurren, 30-29 eta 30-22. | Sagardoaren Txapelketaren finala erabakita geratu zen astelehen gauean eta orain arteko bi bikoterik sendoenek, Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak, lortu dute datorren astelehenean izango den finalerako txartela. Beraz, finala Bereziartua eta Setien sagardotegien artean jokatuko da.
Finalerdietan Segurola-Larrañaga (Gaztañaga) eta Goikoetxea V-Aizpuru III.a (Gurutzeta) gainditu zituzten ETB1eko Erremontari saioaren barruan. Lehenengo finalerdian Urriza eta Zalduak franko sufritu behar izan zuten Segurola eta Larrañaga gainditzeko. Azkenean, errebotez bi pareta jokaldia irten zitzaion Urrizari eta 30 eta 29koa igo zuen markagailura. 29na iritsi eta gero edonork irabazi zezakeen, baina txanpona Bereziartua ordezkatzen duen bikotearen alde erori zen.
Partida oso berdindua izan zen eta inork ez zuen lortu markagailua haustea. Egiari zor, gorriak joan ziren agintzen ia partida osoan, baina abantailak tantokoa edo bi tantokoak ziren. Urdinak beti egon ziren gertu eta amaiera aldera aurretik ere jarri ziren. Hala ere, azken tantoan zortea lagun izan zuten gorriek eta finalerako txartela eskuratu zuten.
Bigarren finalerdian Ansa eta Labakak erosoago lortu zuten garaipena, 30-22, baina horrek ez du esan nahi partida erosoa izan zutenik. Alderantziz, urdinek beraien aukerak izan zituzten. Hasiera parekatua izan zuen partidak, baina Ansa eta Labaka partidaren erdira hurbiltzen ari zirela, aldea handitzen hasi ziren eta zortzi tantoren aldea ere eskuratu zuten (24-16). Orduan Joxi Aizpuruk atsedena eskatu zuen eta ongi etorri zitzaien geldialdi hori urdinei. Sei tanto egin zituzten errenkadan eta 24-22, bi tantora hurbildu ziren. Hala ere, berriz sakea eskuratu ondoren, gorriak 30garren tantora joan ziren zuzenean.
Beraz, bi bikote faboritoak pasa dira finalera eta astelehenean jokatuko da finala, Setien eta Bereziartuaren artekoa. |
2021-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/198552/arbonako-bozak-berriz-egin-beharko-dituzte-irailean.htm | Politika | Arbonako bozak berriz egin beharko dituzte, irailean | Frantziako Estatu Kontseiluak agindu du bozak berriz egitea. Anartean, auzapeza eta hautetsiak kargutik kendu dituzte, eta Frantziako Estatuko ordezkari batzuek kudeatuko dute Herriko Etxea, irailera arte. | Arbonako bozak berriz egin beharko dituzte, irailean. Frantziako Estatu Kontseiluak agindu du bozak berriz egitea. Anartean, auzapeza eta hautetsiak kargutik kendu dituzte, eta Frantziako Estatuko ordezkari batzuek kudeatuko dute Herriko Etxea, irailera arte. | 2020ko martxoan izan zen herriko bozen lehen itzulia Ipar Euskal Herrian. Arbonan (Lapurdi) bi zerrenda aurkeztu ziren orduan: Marie Josee Mialocq buru zuen Arbona Zuekin zerrenda, eta Beñat Arla buru zuen Hats Berri Bat Arbonari zerrenda. Mialocqen zerrendak irabazi zituen bozak, 530 bozekin, eta 416 boz izan zituen Arlarenak. Baina, bozen egunean, akats administratibo bat gertatu zen: Hats Berri Bat Arbonari zerrendaren boto paperetan, kide baten «espainiar nazionalitatea» ez zen zehaztua izan. Mialocqek, orduan, helegitea ezarri zuen, Hats Berri Bat Arbonari zerrendaren bozak baliogabetzeko: hala gertatu zen, eta, orain arte, Mialocq izan da auzapez.
Iragan irailean, Paueko Administrazio Auzitegiak agindu zuen bozak berriz egin behar zirela, Mialocqen helegitearen harira. Hark, ordea, Frantziako Estatu Kontseiluan epaiari helegitea jarri zion, eta atzo trenkatu zuen instituzioak: bozak berriz egin beharko dituzte Arbonan, datorren irailean. Usaian bezala, hautagaiek bi asteko epea izanen dute kanpaina egiteko. Anartean, auzapeza eta hautetsiak kargutik kendu dituztenez, Frantziako Estatuko ordezkari batzuek kudeatuko dute Herriko Etxea.
Paueko Administrazio Auzitegiak auziaren emaitza eman ondotik, BERRIArekin mintzatu zen Zigor Goieaskoetxea, Arlaren zerrendakoa: «Suprefeturan behar bezala aurkeztu genituen dokumentuak, baina boto paperetan ahantzi genuen. Espainiar nortasun agiria dut, baina ez naiz espainola. Naturalki egin genuen». |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198553/aurkitu-dute-atzo-arguedasen-desagertu-zen-gizona-eta-markina-xemeinen-beste-baten-bila-ari-dira.htm | Gizartea | Aurkitu dute atzo Arguedasen desagertu zen gizona, eta Markina-Xemeinen beste baten bila ari dira | Hipotermia sintomekin aurkitu dute 50 urteko gizona. Markina-Xemeinen (Bizkaia), berriz, 82 urteko gizon baten bila dabiltza oraindik. | Aurkitu dute atzo Arguedasen desagertu zen gizona, eta Markina-Xemeinen beste baten bila ari dira. Hipotermia sintomekin aurkitu dute 50 urteko gizona. Markina-Xemeinen (Bizkaia), berriz, 82 urteko gizon baten bila dabiltza oraindik. | Bi desagerpenen berri eman zuten larrialdi zerbitzuek. Arguedasen (Nafarroa), goizean desagertu zen 50 urteko gizon bat, eta bart 02:00 aldera aurkitu dute larrialdi zerbitzuek, hipotermia sintomekin. Lurrean etzanda aurkitu dute, haren autoa aurkitu zuten lekutik ia bi kilometrora dagoen bidegurutze batean.
Gizonak ez zuen zauririk, eta lehendabizi suhiltzaileek artatu dute, baina berehala eraman behar izan dute ospitalera.
Azaldu dutenez, bilaketa lanetan jardun direnak behin baino gehiagotan igaro dira gizona aurkitu duten lekutik, eta, beraz, hara oinez heldu zela ondoriozta daiteke. Gizonak ongi ezagutzen zuen ingurunea, baina ez zeukan euritik babesteko arropa egokirik. Foruzaingoa medikuen baimenaren zain dago gizonari deklarazioa hartzeko.
SOS Nafarroak koordinatu ditu bilaketa lanak. Gizona 07:00etan atera zen etxetik, eta, ohiko orduan itzuli ez zela ikusita, haren emazteak eman zuen desagerpenaren berri. Bardeako parkeko sarreratik gertu aurkitu zuten haren ibilgailua, arratsaldean.
Markinan, bila
Markina-Xemeinen (Bizkaia), berriz, 82 urteko gizon baten bila dabiltza oraindik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak atzo jakinarazi zuen bilaketa lanak eten zituztela, eta gaur goizean goiz ekingo zietela berriro. Familiak larrialdi zerbitzuetara deitu zuen, gizonak arratsaldean eman ohi duen ibilalditik ohiko orduan itzuli ez zelako. Ertzaintza, Gurutze Gorria eta DYA ari dira haren bila. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198576/brahim-ghali-fronte-polisarioko-burua-itzuli-da-aljeriara.htm | Mundua | Brahim Ghali Fronte Polisarioko burua itzuli da Aljeriara | Fronte Polisarioko buruak Noainen (Nafarroa) hartu du Aljeriara eraman duen hegazkin ofiziala, bart gauean. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzo utzi zuen aske. | Brahim Ghali Fronte Polisarioko burua itzuli da Aljeriara. Fronte Polisarioko buruak Noainen (Nafarroa) hartu du Aljeriara eraman duen hegazkin ofiziala, bart gauean. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzo utzi zuen aske. | Brahim Ghalik alde egin du Espainiatik. Joan den apirilaren 18tik Logroñoko (Errioxa, Espainia) ospitale batean zegoen Fronte Polisarioko buru eta SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidente dena, eta bitarte horretan epaiketa bati egin behar izan dio aurre Espainiako Auzitegi Nazionalean. Bi salaketa ikertzen ari zen auzitegia, besteak beste genozidioagatik eta gizadiaren aurkako krimenengatik, baina Santiago Pedraz epaileak aske utzi zuen atzo, bideokonferentziaz deklaratu ostean.
Euskal Herritik hartu du Aljeriara eraman duen hegaldia Ghalik, Noaingo aireportutik (Nafarroa). Buruzagia gaueko 1:30 aldera igo da Aljeriako hegazkin ofizial batera. 22:00ak aldera jaso zuen medikuen baimena Ghalik, eta anbulantzia batean eraman dute Logroñotik Noainera.
Atzo, epaiketan, bere errugabetasuna defendatzeaz gain, bere aurkako akusazioen atzean «arrazoi politikoak» daudela nabarmendu zuen Ghalik. Akusazio partikularrek, besteak beste, eskatu zuten pasaportea kentzea eta Espainiatik ateratzea debekatzea, eta behin-behineko espetxeratzea.
Epailearen iritziz, ordea, ez dago Ghaliren aurkako neurririk hartzeko arrazoirik, eta haren alde adierazi zuen ikerketaren berri izan bezain laster agertu zela auzitegira, «osasun egoerak defentsari deklarazioa atzeratzea baimenduko zion arren». Era berean, epaileak uste du ez dagoela ustezko delituen frogak suntsitzeko edo ezkutatzeko aukerarik. Are gehiago, Pedrazen arabera, akusazioak aurkeztutako txostenak ez du erakusten froga adierazgarririk Ghali «delitu baten arduradun dela sinesteko».
Manuel Olle SEADeko presidentearen abokatuak salatu du hura «garaikur politiko gisa» erabiltzen saiatu direla, Espainian zegoela baliatuta.
Krisi egoera
Espainiako Atzerri ministro Arancha Gonzalez Laiak «arrazoi humanitarioak» argudiatu zituen Ghali artatzea justifikatzeko. Izan ere, COVID-19 kasu larri baten eraginez ospitaleratu behar izan zuten hura. Gaiaren funtsa, ordea, sakonagoa da Marokoko Gobernuarentzat, eta Mendebaldeko Saharako gatazkaz duen ikuspegia azaleratzeko eskatu dio Madrili.
Prentsaurrean irakurritako komunikatu batekin, Ghaliren aurkako auzia eta Espainiarekin bizi duen «krisi egoera larria» banandu nahi izan ditu Marokoko Atzerri Ministerioak. Testuaren arabera, bi estatuen arteko krisia ez da «gizon bakar batekin» hasi, ezta harekin amaituko ere: «Marokoren eta Espainiaren artean hautsitako konfiantza eta errespetu arazoa da». Gauzak hala, Rabatek Madrili exijitu dio Mendebaldeko Saharako gatazkarekiko hartutako erabakien eta posizionamenduen inguruko azalpen bat emateko, «anbiguotasunik gabe». Marokoren esanetan, Espainiak bat egin baitu «[Marokoko] Erreinuaren etsaiekin», hau da, Fronte Polisarioarekin, eta Ghaliren auziak agerian uzten ditu Madrilen «etsaitasunezko jarrerak eta estrategia kaltegarriak».
Gonzalez Laiak, berriz, uko egin dio azken asteetan gertatutakoaz mintzatzeari, eta aurreko astean adierazi zuen Marokoren ordezkariekin dituen harremanak «zuhurtziaz» eramaten ari dela. Oso bestelakoak dira, baina, Espainiako presidente Pedro Sanchezen hitzak. Rabaten adierazpenari erantzunez, azaldu du ez dela «onargarria» gobernu batek mugen aurkako eraso bat babestea «atzerri politiketan dituzten ezberdintasunengatik». Hitz horiekin, maiatzaren 17an eta 18an Ceutara (Espainia) iritsitako migratzaileei egin die erreferentzia: «Esaten dena bada Marokok migrazioa, 48 orduan 10.000 migratzailek baino gehiagok Espainiako mugei eginiko oldarraldia, erabili duela, niri guztiz onartezina iruditzen zait». Marokoren erantzuna, baina, argia izan da: «Arazoa ez dago migrazioari lotua». |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198577/ekonomiaren-suspertzeak-jaitsiera-handia-eragin-du-langabezian.htm | Ekonomia | Ekonomiaren suspertzeak jaitsiera handia eragin du langabezian | Apirilean baino 7.549 langabe gutxiago daude Hegoaldean bBi aldiz baizik ez da langabezia hainbeste txikitu hilabete batean. Gizarte Segurantzak 8.200 lagun berreskuratu ditu | Ekonomiaren suspertzeak jaitsiera handia eragin du langabezian. Apirilean baino 7.549 langabe gutxiago daude Hegoaldean bBi aldiz baizik ez da langabezia hainbeste txikitu hilabete batean. Gizarte Segurantzak 8.200 lagun berreskuratu ditu | Apirilean antzemandako suspertze zantzuak guztiz baieztatu dira maiatzean. Kopuru hutsei erreparatuta, hilabete ia historikoa izan da Hego Euskal Herriko lan merkatuan. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuak apirilean baino 7.549 langabe gutxiago zenbatu ditu enplegu bulegoetan. Bitan soilik gainditu da kopuru hori: 2014ko ekainean (-9.152) eta 2015eko maiatzean (-7.628).
Markarik ez du Gizarte Segurantzaren afiliazioak, baina enplegu sorrera sendoa adierazten du batez beste apirilean baino 8.200 langile gehiagok kotizatu izana.
Baina datu guztiek dute beren ifrentzua. Langabeziarena da gaur-gaurkoz oraindik 10.000 langabe gehiago daudela koronabirusaren hedapenaren aurretik; enpleguarena, berriz, artean 2020ko otsailean baino 5.000 lanpostu gutxiago daudela, eta kontratazioaren prekaritateak ez duela etenik: kontratuen %7 baizik ez dira mugagabeak izan.
Lan merkatuaren ahulgune horiei erreparatu diete sindikatuek. «Prekaritateak bere horretan jarraitzen du», nabarmendu du ELAk, eta Hegoaldeko langabezia tasa (%12,2) EBkotik (%7,3) gainetik dagoela gogorarazi du. Lan erreformaren aldaketa eskatu du ELAk, eta ildo horri eutsi dio LABek ere: «Prekaritatearen rankinean ere Europako buruan gaude, baina azken lau hamarkadetako erreformek ez dute lagundu aldi baterako kontratazioaren abusua murrizten». Maiatzeko datuek «hobekuntza» erakutsi arren, «ezin da triunfalismoan erori, egoera txarra baita», Euskadiko CCOOren arabera.
Baikorrago agertu da Mari Carmen Maeztu Nafarroako Eskubide Sozialetako kontseilaria, Nafarroan inoiz baino jende gehiago ari delako Gizarte Segurantzan kotizatzen: «Enpleguari eta afilizioari dagokionez, pandemiaren aurretik zegoen egoera berreskuratu dugu».
Hobera, baino okerrago
Lanbideren eta Nafar Lansaren 161.178 langabe zeuden erregistratuta maiatzaren amaieran, hilabete lehenago baino 7.549 gutxiago. Lurralde guztietan jaitsi da langabe kopurua, baina batez ere Nafarroan (-3.185). Azken lurralde horrek eman ditu daturik kaskarrenak azken hilabeteotan, eta hura izan da azkena urte arteko tasa negatiboetara itzultzen.
Iazko maiatzean baino 21.614 lagun gutxiago daude langabezian; datu ikusgarria da, baina tentuz hartu beharrekoa. Izan ere, iazko maiatzean konfinamendutik poliki-poliki ari zen ateratzen euskal ekonomia, eta udazkenera arte ez zen langabeen kopurua murrizten hasi.
Agian egokiagoa da urte arteko konparaketak 2019arekin egitea, eta hor ikusten da koska ederra dagoela oraindik gainditzeko, orduan baino 16.000 lagun gehiago baitaude langabezian. Oso litekeena da kopuru hori txikitzea ekainean eta uztailean, hilabete onak izan ohi direlako enpleguarentzat. Turismoan, esaterako, hobekuntza nabaria espero da.
Maiatzean langabeen kopuruak izan duen jaitsiera lotu daiteke pandemiaren aurkako murrizketen arintzearekin, Izan ere, zerbitzuak izan dira orain arte mugatuenak, eta sektore horretan aritzen direnen artean txikitu da gehien langabezia(-4.810). Edonola ere, nabarmendu behar da industriak jarraitzen duela urratsez urrats enplegua berreskuratzen (-1.123 langabe). Udaberria iristearekin batera, uzta batzuren bilketak ia 500 langabe gehiago ekarri ditu nekazaritzara.
Sexuen arteko arrakala pixka bat gehiago zabaldu da: langabeen %56,7 dira emakumeak (%14,3ko langabezia tasa), eta %43,3 gizonezkoak (%10,2). Lan merkatuaren inguruko inkestek ez dute alde handi hori erakusten.
Zerrenda arintzen ari da
Aldi baterako erregulazioan dauden langileen kopurua ere behera doa pixkanaka. Apirilean, 2.522 lagunek utzi zuten egoera hori, eta beste 3.479 izan dira maiatzean. Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren arabera, 28.995 lagun daude aldi baterako erregulazioan. Horietatik, %61ek lanaldi osoa dute etenda, eta %39ek, berriz, partzialki.
Galdutakoa berreskuratzen
Pandemiaren lehen lau hilabeteetan Gizarte Segurantzak galdutako ia 39.000 kotizatzaileak berreskuratzeko beste urrats bat egin du maiatzak, 8.200 afiliatu gehiagorekin. Kopuru handia da, baina are handiagoak izan ziren udazkenaren hasieran, udan kalera joandako hezkuntzako langileak lanera itzuli zirenean. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198578/bidenek-bertan-behera-utzi-du-artikoan-petrolioa-eta-gasa-ustiatzeko-baimena.htm | Mundua | Bidenek bertan behera utzi du Artikoan petrolioa eta gasa ustiatzeko baimena | Etenaldia behin-behinekoa da, ustiaketek ingurumenean izan dezaketen kaltearen norainokoa aztertu artekoa. | Bidenek bertan behera utzi du Artikoan petrolioa eta gasa ustiatzeko baimena. Etenaldia behin-behinekoa da, ustiaketek ingurumenean izan dezaketen kaltearen norainokoa aztertu artekoa. | Aurreko legealdiaren amaieran, AEBetako orduko presidente Donald Trumpek Artikoko Basoko Bizitza Babesgune Nazionalean gasa eta petrolioa ustiatzeko baimenak esleitu zituen. Bart gauean, baina, bertan behera utzi zituen horiek Joe Biden presidentearen administrazioak, argudiatuta gainbegiratu egin behar direla baimenak, argitzeko Ingurumen Politikarako Legea urratzen ote duten.
Artikoko herriek pozik hartu dute erabakia, baina ez hala errepublikanoek. Joan den urtarrilean, Trumpek babesguneko lurren %5 ustiatzeko baimena eman zuen, bere agintaldia amaitu aurreko egunetan. 76.800 metro koadroko eremuarekin, Artikoko babesgunea da AEBetako naturgune babesturik handienetako bat.
Errepublikanoak, ordea, ez datoz bat estatuburuaren erabakiarekin. Dan Sullivan eta Lisa Murkowski senatariek ohar bat plazaratu dute non salatzen duten erabakiak kolokan jarriko dituela Alaskako ekonomia eta energia segurtasuna. MIke Dunleavy gobernadore errepublikanoak ere ohartarazi du Trumpen administrazioak egindako esleipenak «baliozkoak» direla eta, beraz, gobernu federalak ezin dituela indargabetu.
AEBek urtarrilean eten zituzten behin-behinean gas eta petrolio ustiaketa guztiak, Bidenen aginduz. Estatuburu demokratak karguaren zina egin eta ordu gutxira iragarri zuen erabakia, urtarrilaren 20an bertan. Orduan azaldu zuen baimenek arau guztiak betetzen zituztela gainbegiratu beharra zegoela. Azterketa horren ostean, atzo jakinarazi zuen Deb Haaland Barne idazkariak Artikoko ustiaketak geldiarazteko erabakia. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198579/panattoni-logistika-konpaniak-7100-metroko-biltegia-eraikiko-du-zierbenan.htm | Ekonomia | Panattoni logistika konpaniak 7.100 metroko biltegia eraikiko du Zierbenan | Abra industrialdean 12.000 metro koadroko lur saila erosi du, eta biltegiarekin batera, 640 metro koadroko bulego eremua egingo du | Panattoni logistika konpaniak 7.100 metroko biltegia eraikiko du Zierbenan. Abra industrialdean 12.000 metro koadroko lur saila erosi du, eta biltegiarekin batera, 640 metro koadroko bulego eremua egingo du | Jundizeko (Gasteiz) eta Oiartzungo (Gipuzkoa) proiektu logistikoen ondoren, Italiako Panattoni konpainiak beste urrats bat egin du Hego Euskal Herrian sektore horretako eragile garrantzitsua bilakatzeko, biltegi handia eraikiko baitu luze gabe Bilbo Portuaren alboan. 12.000 metro koadroko saila erosi du multinazionalak Zierbenako Abra industrialdean, eta 7.100 metro koadroko eremua hartuko duen biltegia eraikitzen hasiko da aurki. Azpiegitura hori 2022. urterako bukatuta egotea nahi du.
Enpresak esan du Iberiako penintsulan azkar hedatzeko duen planari jarraikiz eman duela Bilboko Portuaren alboan biltegia egiteko pausoa. 640 metroko koadro baliatuko dituzte bulego eremua eraikitzeko, proiektuak jaso duenez. «Bilboko Superportutik bakarrik bost minutura egongo da, eta, Bilbotik, hamabostera, A8 autobiderako sarrera zuzenarekin», nabarmendu du enpresak.
Logistika azpiegituren sustatzaileak esplikatu du biltegia alokatzen duen enpresak «azken milia egiteko kokagune paregabea» izango duela. Bilboko Portuarekin eta industria arinarekin lotutako proiektuei erreparatu die Panattonik etorkizuneko jarduerei buruzko hausnarketa egitean. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198581/iruntildeeko-herritarren-segurtasuneko-zinegotziaren-dimisioa-exijitu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Iruñeko Herritarren Segurtasuneko zinegotziaren dimisioa exijitu du EH Bilduk | Iazko urriaren 15ean, Javier Labairu Navarra Sumako hautetsiak isuna ordaindu gabe erretiratu zuen bere autoa, gaizki aparkatzeagatik eramana baitzion garabiak. Patxi Fernandez segurtasuneko zuzendariaren dimisioa ere eskatu dute. | Iruñeko Herritarren Segurtasuneko zinegotziaren dimisioa exijitu du EH Bilduk. Iazko urriaren 15ean, Javier Labairu Navarra Sumako hautetsiak isuna ordaindu gabe erretiratu zuen bere autoa, gaizki aparkatzeagatik eramana baitzion garabiak. Patxi Fernandez segurtasuneko zuzendariaren dimisioa ere eskatu dute. | «Espero dugu Enrique Maiak neurriak hartuko dituela». Iruñeko alkateari eredugarritasunez jokatzeko eskatu diote Joseba Asironek eta Endika Alonsok, EH Bilduko zinegotziek. Zehazki, Javier Labairu Herritarren Segurtasuneko zinegotziaren eta haren arloko zuzendari Patxi Fernandezek kargutik kentzea galdegin diote. «Alkateak babestuko balu afera hau, hau guztia argitzeko prozedurarik eraginkorrena bilatuko luke EH Bilduk», azpimarratu du Asironek.
Iazko urriaren 15ean, Javier Labairu Navarra Sumako zinegotzi eta Iruñeko Herritarren Segurtasuneko hautetsiak Iratxeko Monastegia kalean aparkatu zuen bere autoa, zona urdinean. Dornier enpresako langileak egiaztatu zuen autoak ez zuela txartelik edo tiketik jarrita. Zinegotziek ibilgailuentzako baimen berezia eskatzeko eskubidea dute euren jarduerarako, baina araudiak behartu egiten ditu ikus daitekeen tokian jartzera. Txartel hori begi bistan ez zegoela egiaztatu ostean, garabiak erretiratu egin zion handik gertu dagoen dagoen biltegira. Handik lau ordura, zinegotziak autoa biltegitik atera zuen.
EH Bilduk salatu du Javier Labairuk ez zuela ordaindu herritar orori exijitzen zaion isunik. «Herritarren Segurtasun arloko zuzendariak ez ordaintzea eta, gainera, hori ezkutatzen ahalegintzea, etikoki gaitzesgarria da». Kasurik arinenean, «faboritismo adibide argi» bat dela azpimarratu du Joseba Asironek.
Zazpi hilabeteko itzulinguruak
Koalizioak bi aldiz eskatu zion udal gobernuari udal biltegitik isuna ordaindu gabe erretiratu izan diren autoen espedienteak emateko, baina, datuen babeserako legea edo eskaera gaizki egin zela argudiatuta, ukatu egin zitzaien. Udal batzetako idazkariari txosten bat eskatu behar izan zioten argitzeko ea udal talde batek informazio hori eskatzeko aukera duen, eta hark baimena eman zuen. Ondoren, datuak babesteko zerbitzuari txosten gehigarri bat eskatu zion udal gobernuak, eta hark ere udal taldeen eskumena zela aitortu zuen.
Zazpi hilabetez jardun du koalizio abertzaleak informazio eskatzen, harik eta Endika Alonso eta Joxe Abaurrea zinegotziek udal biltegira joateko aukera izan zuten arte. Espedienteak begira ari zirela, Labairuren espedientean eskuz idatzitako orri bateko agiria baino ez zegoela egiaztatu ahal izan zuten. Normalean, posta elektroniko bidez, garabien arloko udaltzainburuak ematen du baimena, isunik ordaindu gabe autoa erretiratu ahal izateko (baimendutako kasu bereziak izan ohi dira). Kasu honetan, aldiz, beste departamentu bateko udaltzain batek sinatu zuen eskuz idatzitako dokumentu hori. Endika Alonsoren arabera, Labairu eta udaltzain hori lagunak dira.
«Azkenean, baduzue»
Alonsok gaineratu duenez, espedienteak begiratzen ari zirela, Patxi Fernandez arloko zuzendaria alboan izan zuten, une oro, eta informazioa aurkitzean hau esan zien: «Azkenean baduzue bil zenbiltzatena». EH Bilduren arabera, emandako informazio hori guztia eta azken esaldi horrek agerian uzten du informazioa ezkutatzen saiatu direla, eta herritarrei jakinarazi die Navarra Sumaren kudeaketa txarraren beste adibide bat dela. Alonsoren arabera, agerikoa da eskuz idatzitako orri hori «gutxien-gutxienez erabat ohiz kanpokoa» dela.
Asironek azpimarratu du herritarren aurrean trafiko kontuetan eredugarri jokatu behar lukeen lehen pertsona izan dela araudiei izkin egin diena, eta, horregatik, uste du dimisioa eman behar lukeela. Halaber, informazioa ezkutatzen ahalegintzeagatik, Patxi Fernandez arloko zuzendariak ere kargua utzi behar duela deritzo. Azkenik, barne ikerketa bat egiteko eskatu du. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198582/selektibitateari-ekin-diote-nafarroako-3869-ikaslek.htm | Gizartea | Selektibitateari ekin diote Nafarroako 3.869 ikaslek | Nafarroako Unibertsitate Publikoaren Iruñeko eta Tuterako campusetan egingo dituzte probak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleek datorren asteartetik aurrera egingo dituzte azterketak. | Selektibitateari ekin diote Nafarroako 3.869 ikaslek. Nafarroako Unibertsitate Publikoaren Iruñeko eta Tuterako campusetan egingo dituzte probak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleek datorren asteartetik aurrera egingo dituzte azterketak. | Nafarroan gaur hasi da selektibitate izenez ezaguna den USE unibertsitatean sartzeko ebaluazioa. Nafarroako 3.869 ikaslek gaur, bihar eta etzi egingo dituzte azterketak, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren Iruñeko eta Tuterako campusetan. Datorren ostegunean jakingo dute zer emaitza lortu dituzten.
Gaurtik etsaminak egingo dituzten ikasle gehienak emakumeak dira (2.276), eta dezente gutxiago gizonak (1.593). Hizkuntzari dagokionez, gehiago izango dira gazteleraz egitea erabaki dutenak (2.801) euskaraz egingo dutenak baino (1.068). Aurtengoa ere COVID-19ak baldintzatutako selektibitatea izango da. Jakinarazi dutenez, ikasleei aukera gehiago ematen dizkien azterketa eredua mantentzea erabaki dute, eta garbitasun eta segurtasun neurriak mantendu beharko dituzte.
Gaur Nafarroan bezala, datorren asteartetik aurrera Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.782 ikasleren txanda izango da. Azaldu dutenez, iaztik %1,49 igo da matrikula kopurua. Azterketarien %75ek (8.925 ikasle) euskaraz pasatzea erabaki dute, eta gainerakoek (2.990) gazteleraz egingo dute. Unibertsitatera sartzeko ebaluazioa egingo duten Batxilergoko ikasleen %57 emakumezkoak dira, eta %43, gizonezkoak; Lanbide Heziketatik joango direnen kasuan, berriz, emakumezkoak %69 dira, eta gizonezkoak, %31.
Proba pandemia garaira egokitze aldera, ohi baino egoitza gehiagotan egingo dituzte probak: EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen campusak ez ezik, BEC, Ficoba eta Iradier Arena ere erabiliko dituzte. Gainera, aurreko urtean erabilitako azterketa ereduari eutsiko diote, ikasleei aukera gehiago emateko. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198583/cerminek-eskatu-du-elbarriak-lehenesteko-txertaketa-estrategian.htm | Gizartea | Cerminek eskatu du elbarriak lehenesteko txertaketa estrategian | Elkarteak Nafarroako Gobernuari galdegin dio elbarriak, haien familiak eta haiekin lan egiten duten profesionalak arrisku handiko taldean sartzeko, txertoa lehenbailehen eman diezaieten. | Cerminek eskatu du elbarriak lehenesteko txertaketa estrategian. Elkarteak Nafarroako Gobernuari galdegin dio elbarriak, haien familiak eta haiekin lan egiten duten profesionalak arrisku handiko taldean sartzeko, txertoa lehenbailehen eman diezaieten. | Nafarroan elbarritasunen bat dutenen entitate ugari biltzen ditu Cermin elkarteak, eta gaur agerraldia egin du Iruñean, txertaketa prozesuari buruzko iritzia emateko. Cermin elkarteko kideak haserre daude Nafarroako Gobernuak martxan duen txertaketa prozesuarekin, ez baitituzte lehentasunen artean jarri elbarritasunen bat duten pertsonak. «Iraintzat» jo dute administrazioak kolektibo horrekiko erakusten ari diren jarrera: «Ez gaituzte aintzat hartzen, eta gurekiko enpatiarik ez dute erakusten». Uste dute «ulertezina» dela txertaketa prozesuaren irizpide bakarra adina izatea: «Zentzugabekeria da patologiarik ez duten 40 eta 49 urte bitartekoak osasun egoera larria duen 20 urteko pertsonak baino lehenago txertatzea». Hala, Mariluz Sanz eta Manuel Arellano Cermineko kideek zuzeneko eskaera bat egin diote foru gobernuari: txertaketa prozesuan lehentasunen artean sar ditzala osasun arazoak dituzten baina oraindik txertatuak izan ez diren pertsonak. Hala, eskatu dute arrisku taldean sartzeko honako kolektibo hauek: maskara erabiltzera behartuta ez dauden elbarriak; gaixotasun neuromuskularrak dituztenak; laringektomia egina dietenak; eta arantza bifidoa, hidrozefalia, esklerosi anizkoitza, ELA, diabetesa, gaixotasun arraroak, eritasun erreumatologiko larriak, garun paralisia, entzefalopatia larriak eta parkinsona dutenak. Gainera, ezinbestekotzat jo dute pertsona horiek ez ezik haien familiak eta haien zaintzan lan egiten duten profesionalak ere txertatzea. Elbarriei jarri beharko litzaiekeen txertoari dagokionez, Cerminek eskatu du lehenesteko bi dosien artean denbora luzerik itxaron behar ez duten botika etxeenak. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198584/isaac-herzog-izango-da-israelgo-presidente-berria.htm | Mundua | Isaac Herzog izango da Israelgo presidente berria | Gobernu proposamen bat aurkezteko epea gaur gauerdian amaituko zaio Lapidi. | Isaac Herzog izango da Israelgo presidente berria. Gobernu proposamen bat aurkezteko epea gaur gauerdian amaituko zaio Lapidi. | Hilabete inguru geratzen zaio oraindik Reuven Rivlini Israelgo presidente karguan, baina Knessetak jada aukeratu du haren ondorengo izango dena. Alderdi Laboristako lider ohi Isaac Herzogek irabazi du goizean eginiko bozketa, Miriam Peretz hautagaiak baino 61 boto gehiago lortuta. Herzogek uztailaren 9an hartuko du kargua, zazpi urteko agintaldiari hasiera emateko.
Chaim Herzog presidente ohiaren semea eta Abba Eban Atzerri ministro ohiaren iloba da, eta hainbat kargu politiko izan ditu azken urteetan. 2005etik 2011ra bitartean hainbat ministerio gidatu zituen, Ariel Sharon, Ehud Olmert eta Benjamin Netanyahu lehen ministroen agintaldietan. Netanyahuk laboristak gobernutik kanpo uztearekin, oposizioko buru bilakatu zen, 2018ra arte. Parlamentua utzita, Israelerako Juduen Agentziako presidente izan da azken urteetan. Erakunde publiko hori Israelerako bidea hartzen duten migratzaile juduen iritsieraz arduratzen da.
Israelen presidenteak ez du botere legegilerik, lehen ministroaren eta haren gobernuaren esku baitago hori. Halere, karguak garrantzia berezia hartu du azken bi urteetan, presidentearen ardura baita gobernua eratzeko mandatua hautagai aproposenari ematea. Lau hauteskunde egin dituzte epe horretan, eta denetan jarduneko lehen ministro Benjamin Netanyahuren esku utzi zuen prozesua Rivlinek. Azken hauetan, ordea, hark huts egitearekin, oposizioko buru Yair Lapidi pasatu zion ardura.
Gauzak hala, Lapidek gauerdira arteko epea du Rivlini proposamen bat aurkezteko. Haren Yesh Atid alderdiak egungo Defentsa ministro Benny Gantzen Urdina eta Zuriarekin akordio bat itxi du bart, baina oraindik ere Zerrenda Arabiar Batua alderdi arabiarraren, Itxaropen Berria eskuindarraren, eta eskuin muturreko Yaminaren babesa ere beharko luke. Koalizio heterogeneoa oso, helburu bakartzat Netanyahuren hamabi urteko agintaldia amaitzea duena.
Nahi, baina ezin
Lapid gobernura iristeko aukerak nabarmen areagotu ziren asteburuan, Yaminako lider Naftali Bennettek adierazi ostean hura babesteko prest zegoela. Bi alderdiek hitz egindakoaren arabera, gobernuaren lehen bi urteetan Bennett izango litzateke lehen ministroa, eta ondorengo bietan Lapid. Halere, negoziazioak pausatu egin dira azken egunetan. Kan irrati katearen arabera, Yaminako kide Ayelet Shakedek, Justizia ministro izandakoak, Merav Michaeli laboristaren kargua nahiko luke Izendapen Judizialen Batzordean.
Gaur gauerako akordiorik erdiesten ez badute, gobernuaren eraketa Knessetaren esku geratuko litzateke, eta parlamentari guztiek izango lukete negoziazioak sustatzeko aukera, tartean Netanyahuk. Hiru asteren ostean, adostasunik ez balego, hauteskundeetarako deia egin beharko luke presidenteak, bosgarrenez. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198585/aurrez-aurreko-23-ikastaro-antolatu-ditu-ueuk-komunitate-bizi-bat-sortzeko.htm | Gizartea | Aurrez aurreko 23 ikastaro antolatu ditu UEUk, «komunitate bizi bat sortzeko» | Koronabirusaren izurriak «baldintzatuta» osatu dute eskaintza, eta ikastaro bakoitzak 25 euroko prezio sinbolikoa izanen du | Aurrez aurreko 23 ikastaro antolatu ditu UEUk, «komunitate bizi bat sortzeko». Koronabirusaren izurriak «baldintzatuta» osatu dute eskaintza, eta ikastaro bakoitzak 25 euroko prezio sinbolikoa izanen du | Izurri garaian antolatutako bigarren udako ikastaroak izanen dira aurtengoak. COVID-19ak zeharo baldintzatu zuen UEU Udako Euskal Unibertsitatearen iazko egitaraua; 49. aldirako, ahalegina egin dute egitasmoaren berezko izaerari eusteko: «Aurrez aurreko udako ikastaroak antolatu ditugu aurten ere», esan du UEUko zuzendari Kepa Sarasolak. Iruñeko Katakrak liburu dendan egin dute aurtengo eskaintzaren aurkezpena. Mari Luz Esteban UEUko irakaslearen hitzak gogora ekarri ditu Sarasolak, presentzialtasunaren aldeko hautua arrazoitzeko: «Aurrez aurrekoa politikoa da, eta UEUk bere egiten du esaldi hori. Online irakaskuntza oso garrantzitsua da gure proiektuan, baina presentzialtasuna ezin da guztiz ordezkatu, udako ikastaroak UEUren nortasuna direlako, bizipenen bidez ikasten delako eta presentzialtasun hori beharrezkoa delako komunitate bizi bat sortzeko».
Ideia horrekin bat egin du Irati Iciarrek, UEUko udako ikastaroetako arduradunak: «Udako ikastaroak online izango balira, ez genituzke berdin sentituko». Hala ere, eskaintza birmoldatu dute «espazio seguruak» sortze aldera. Alde batetik, ohi baino ikastaro gutxiago antolatu dituzte (iaz baino gehiago hala ere): 18 ikastaro eta bost jardunaldi. 23 jarduera, guztira. Horrez gain, «neurri bereziak» ezarri dituzte, parte hartzea sustatze aldera: besteak beste, ikastaro laburrak antolatzea (egun bakarrekoak gehienak) eta ikastalde txikiak osatzea, egoitza bakoitzaren edukiera eta segurtasun neurriak aintzat hartuta.
Ekainaren 25etik uztailaren 16ra bitartean eginen dituzte ikastaroak, hiru gune nagusitan: Iruñean, Eibarren eta Baionan. Horiez gain, beste ikastaro batzuk ere antolatu dituzte Donostan, Laudion eta Usurbilen. Pedagogia feminista, udako bertso eskola, Txikipedia hezkuntzan, pandemia, Nafarroako erresumaren konkista, euskalgintza, filosofia eta zuzenbidea izanen dira ikastaroetan jorratuko dituzten gaietako batzuk.
Eskaintza «elkarlanari esker» ondu dutela azpimarratu du Iciarrek: «Zukua atera diogu Elkar Ekin leloari. Eskaintza hau ez litzateke posible izango gure bidaideen gogorik eta inplikaziorik gabe: UEUko sailak, Bertsozale elkartea, Laboa katedra, Noaingo bataila elkartea, Gezki, LAB-hezkuntza, HITT taldea, ALDEE, ASNABI, Bilketa, EWKE, Agora elkartea, Iratzar fundazioa, EEP, Ikas elkartea, Euskal Elkargoa, Hendaiako Herriko Etxea, Mintzalasai elkartea, Neiker, Aiaraldeko Ekintzen Faktoria, Bernat Etxepare lizeoa, Katakrak, Jakin, Usurbilgo Udala, Tabakalera eta EHUko Euskal Hizkuntza eta Komunikazio saila».
Nafarroako Gobernuarekin elkarlana
UEUk eta Nafarroako Gobernuak elkarlanean antolatutako ikastaroak aurkeztu ditu Edurne Kochek, UEUren Nafarroako arduradunak: «Lau ikastaro eta jardunaldi bat eskainiko ditugu aurten Iruñean, ekaineko lehen astean. Horietatik, hiru dira Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuarekin adostutakoak. Doan eskainiko ditugu, eta lehentasuna izango dute hezkuntza graduko ikasle nafarrek». Haur Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzan eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan euskararen erabilera indartzea eta hizkuntza ohiturak lantzeko tresnak ematea izanen da ikastaro horien helburua. Iaz bezala, hiru egoitza nagusi izanen ditu UEUk Iruñean: Ezpeleta jauregia, Kondestablearen jauregia eta Katakrak liburu denda.
Akademiatik herrigintzara, herrigintzatik akademiara izeneko jardunaldiak hasiera emanen dio aurtengo udako ikastaroei, Iruñean. Matrikula doakoa da, baina ezinbestekoa da izena ematea. Horretarako epea zabalik da jada, eta www.ueu.eus webgunean egin daiteke. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198586/gutxienez-31-lagun-hil-dira-birusarekin-iragan-den-astean-hegoaldean.htm | Gizartea | Gutxienez 31 lagun hil dira birusarekin iragan den astean Hegoaldean | Beste 426 COVID-19 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta positiboen ehunekoa %3,9 da. | Gutxienez 31 lagun hil dira birusarekin iragan den astean Hegoaldean. Beste 426 COVID-19 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta positiboen ehunekoa %3,9 da. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi dutenez, COVID-19arekin eri ziren 31 pertsona hil ziren maiatzaren 24tik 30era, aurreko astean baino bost gehiago. Azken astean birusarekin zendu ziren kasu gehienak (27 zehazki) Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira, eta beste lau Nafarroakoak. Hain justu ere, duela bi aste ez zen COVID-19arekin loturiko heriotzarik izan Nafarroan, uztailetik lehen aldiz, baina joan den astean berriro ere izan dira hildakoak herrialdean gaitzaren ondorioz.
Birusaren transmisioari dagokionez, berriro egin dute koska bat gora kasu positiboek. Bi gobernuetako osasun agintariek emandako datuen arabera, atzo 10.678 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian COVID-19a atzemateko, eta horien guztien %3,9k eman zuten positibo: 426k, alegia. Lurraldeka, atzo detektatutako positiboetatik 178 Bizkaian atzeman ziren; Gipuzkoakoak izan ziren 110; Nafarroan 88 zenbatu zituzten, eta Araban, 45. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198587/joan-den-larunbatean-tolosan-eraso-sexista-bat-izan-zela-salatu-dute.htm | Gizartea | Joan den larunbatean Tolosan eraso sexista bat izan zela salatu dute | Tolosako (Gipuzkoa) skate parkean izan zen erasoa. Bihar arratsalderako elkarretaratzera deitu du Tolosako Asanblada Feministak. | Joan den larunbatean Tolosan eraso sexista bat izan zela salatu dute. Tolosako (Gipuzkoa) skate parkean izan zen erasoa. Bihar arratsalderako elkarretaratzera deitu du Tolosako Asanblada Feministak. | Tolosako skate parkean (Gipuzkoa) eraso sexista bat izan zen joan den larunbatean. Hala jakinarazi dute gaur Tolosako Udalak eta Tolosako Asanblada Feministak. Udalak, eraso gaitzesteaz gain, abian jarri du indarkeria matxista jasan duten emakumeak artatzeko protokoloa, eta asanbladak, berriz, elkarretaratzera deitu du bihar arratsalderako, 19:00etan Triangulo plazan.
Erasoa izan denak salaketa jarri du Ertzaintzan. Azaldu duenez, erasoa Usabal kiroldegitik gertu dagoen parkean izan zen larunbat gauean.
Tolosako Udalak, ohar baten bidez, argi utzi du «babes osoa» eskaini dietela eraso egin diotenari eta haren ingurukoei, eta mugimendu feministarekin eta gizarte eragileekin indarkeria matxistaren aurka lanean jarraitzeko konpromisoa berretsi du: «Erakundeon zeregina da gizartearen giza eskubideak bermatzea, baina horretarako beharrezkoa da herritarren jarrera aktiboa ere, erasoak saihesteko». |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198588/kaledonia-berriko-hirugarren-independentzia-erreferenduma-abenduaren-12an-egingo-dute.htm | Mundua | Kaledonia Berriko hirugarren independentzia erreferenduma abenduaren 12an egingo dute | Azken galdeketaren emaitza edozein dela ere, Ozeaniako uharte multzoa bi urteko trantsizio epean sartuko da, bere estatus berria zehazteko. UCk erantzun du oraindik ez duela finkatu bere «jarrera ofiziala», eta Parisek aitortu du negoziazioetan ez dutela «akordiorik adostu». | Kaledonia Berriko hirugarren independentzia erreferenduma abenduaren 12an egingo dute. Azken galdeketaren emaitza edozein dela ere, Ozeaniako uharte multzoa bi urteko trantsizio epean sartuko da, bere estatus berria zehazteko. UCk erantzun du oraindik ez duela finkatu bere «jarrera ofiziala», eta Parisek aitortu du negoziazioetan ez dutela «akordiorik adostu». | Kaledonia Berriko herritarrei zehaztu egin diete deskolonizazio prozesuko garairik garrantzitsuenari buruzko egutegia, bai eta horrek ekarriko dituen ondorioak ere: printzipioz, independentziari buruzko hirugarren eta azken erreferenduma aurten egingo dute, abenduaren 12an, eta, egun horren ostean, bi urteko trantsizio epean sartuko dira, 2023ko ekainaren 30era arte, galdeketaren emaitza edozein dela ere.
Ozeaniako uharte multzoko independentistez eta loialistez osaturiko ordezkaritza bat Parisen izan da asteon, Frantziako Gobernuarekin hirugarren erreferendumaz negoziatzeko; besteak beste, Sebastien Lecornu Itsasoz Haraindiko ministroarekin, Jean Castex lehen ministroarekin eta Emmanuel Macron presidentearekin batzartu dira, baiezkoaren garaipenaren eta ezezkoarenaren ondorioak argitze aldera.
Izan ere, orain arte, hiru aldeen proposamenak mahai gainean egon dira, baina ez zuten horren inguruan ados jartzeko tarterik izan; horiek horrela, egunotako elkarrizketekin, kaledoniarrek informazio guztia beren eskuen artean izango dutela joango dira botoa ematera —ondorioei buruzko dokumentu bat argitara emango dute laster—.
Lecornuk prentsaurrekoan azaldu bezala, Kaledonia Berria trantsizio epe batean sartuko da aurtengo galdeketaren ostean: baiezkoak irabaziko balu, estatu independenteak eskumen eta baliabide guztiak jaso ditzan, eta Frantziarekiko harreman berria adosteko; eta ezezkoak irabaziko balu, uharte multzoarentzat estatus berri bat negoziatzeko, gerora herritarrek erreferendum bidez baieztatu beharko luketena.
Prozesuko bi datak hauteskundeen arabera aukeratu dituzte. Hirugarren galdeketari dagokionez, independentistek ahalik eta beranduenerako nahi zuten, hau da, datorren urteko urrirako; loialistek eta Frantziako Estatuak, ordea, aurten egin nahi zuten, Frantziako datorren urteko presidentetzarako bozekin eta horren ondorioekin ez nahasteko.
Azkenean, badirudi bi horien jarrera gailendu dela, baina negoziazioetan parte hartu duen UC Kaledoniar Batasuna alderdi independentistarik garrantzitsuenak prentsa ohar bidez ohartarazi du oraindik ez duela bere «jarrera ofiziala» zehaztu dataren inguruan. Loialistek, gainera, nahiago zuten erreferenduma aurtengo udazkenean egin, eta horrek agerian utzi du oraindik desadostasunak daudela hiru aldeen artean; ordea, ezustekorik ezean, Parisek proposaturiko egunean egingo dute bozketa, hari baitagokio erreferenduma antolatzea.
Frantziako Itsasoz Haraindiko ministroak aitortu du egunotako negoziazioetan ez dutela «akordiorik adostu», baina, halere, baikor agertu da: «2021eko abenduaren 12ko datak ez du kontsentsurik lortu. Parisen ez gara elkartu itun bat lortzeko helburuarekin. Epe horrek balio izan du [Frantziako] errepublikak iniziatiba hartzeko».
Argi dagoena da Kaledonia Berria bi urteko trantsizio epean sartuko dela, eta hori Kongresurako hauteskundeen dataren arabera aukeratu dutela, hurrengoak 2024an egingo baitituzte; 2019an, independentistek ez zuten lortu loialistei aurrea hartzea, baina diputatu bat gehiago eskuratu zuten, 26 aulki jasotzeraino —Frantzian geratzearen aldekoek 28 dituzte—.
Deskolonizazio prozesuko lehen galdeketa 2018an egin zuten, eta bigarrena, iaz; bietan, Frantzian jarraitzearen aldeko jarrerak irabazi zuen, baina kontsulta batetik bestera txikitu egin zen baiezkoaren eta ezezkoaren arteko tartea. Iragan urriaren 4koan, Kaledonia Berriko herritarren %46,74 independentziaren alde agertu ziren; duela hiru urtekoan, berriz, %43,33.
Azken erreferendumeko galdera aurreko bien berbera izango da: Nahi duzu Kaledonia Berriak burujabetza osoa eskuratzea eta independente bilakatzea?.
UC negoziazioetan izan da; UNI, ez
Parisen izan den ordezkaritzan, deigarria izan da independentisten artean soilik UCk parte hartu duela negoziazioetan, UNI Independentziarako Batasun Nazionalak Frantziako hiriburura ez joatea erabaki baitzuen; haren arabera, elkarrizketetan parte hartzeko «aginterik ez» duelakoan.
Jarrera horiek agerian utzi dute beste behin ere Frantziatik ateratzearen aldekoen artean desberdintasunak daudela. Beste kasu baterako, Kaledonia Berriak oraindik ez duela presidenterik: 1998an Noumeako Akordioa sinatuz geroztik lehen aldiz, gehiengo independentistako gobernu bat dute Ozeaniako uharte multzoan, baina UCren eta UNIren arteko adostasunik ezak atzeratu egin ditu presidentearen eta presidenteordearen aukeraketak.
Koalizioko 11 kideak hiru aldiz elkartu dira gobernuburua hautatzeko, baina oraingoz inork ez du gehiengorik lortu; independentistek, halere, uste dute ados jarriko direla, eta horregatik eskatu dute denbora gehiago negoziatzen jarraitzeko. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198589/munduko-lehen-arrano-arrantzale-albinoa-urdaibain-jaio-da.htm | Gizartea | Munduko lehen arrano arrantzale albinoa Urdaibain jaio da | Hark bizirik irautea «erronka handia» izango dela adierazi dute Urdaibai Bird Centerreko arduradunek. Arrano arrantzalea desagertutako espezie bat zen Euskal Herrian, eta joan den asteburuan jaio ziren lehen bi kumeak. | Munduko lehen arrano arrantzale albinoa Urdaibain jaio da. Hark bizirik irautea «erronka handia» izango dela adierazi dute Urdaibai Bird Centerreko arduradunek. Arrano arrantzalea desagertutako espezie bat zen Euskal Herrian, eta joan den asteburuan jaio ziren lehen bi kumeak. | «Naturak berriz txunditu gaitu». Hala adierazi dute Urdaibai Bird Centerreko arduradunek gaur; izan ere, ezagutzen den munduko lehen arrano arrantzale albinoa Euskal Herrian jaio da. Joan den asteburuan ere albiste izan ziren Urdaibaiko biosfera erreserban (Bizkaia) hainbat urte eta gero jaio ziren bi arrano arrantzale. Aspaldidanik, espezie hori desagertuta zegoen Euskal Herrian.
Orduan eman zuten abisua Urdaibai Bird Centerreko arduradunek, eta asmatu ere egin dute: hurrengo egunetan beste kume bat jaiotzea espero zuten, eta gaur arrano arrantzale albino bat jaio da Urdaibain. Hegaztien zentroak argi utzi du arrano arrantzale bikote batek Urdaibain kabia egin eta arrautzak uztea mugarri bat dela, baina are garrantzitsuagoa dela esan dute bi arrazoirengatik: batetik, hiru arrautza jarri zituelako (ohikoena bi jartzea izaten da), eta, bestetik, gaur jaio den txita erabat zuria delako.
Kezka ere adierazi dute, ordea. Izan ere, arrano arrantzale albino batek bizirik irautea «erronka handia» da: «Basa faunaz ari garela argi izan behar dugu, eta etorkizuna latza izan daitekelakoan gaude». Gehitu dute Urdaibai Bird Centerretik egin dezaketen gauza bakarra dela «naturari bere bidea egiten uztea».
Desagertutako espeziea
Arrano arrantzalea Euskal Herrian desagertuta zegoen espezie bat da. Haiek berreskuratzeko asmoarekin, 2013an askatu zuten kumeen guraso izan den arranoetako bat, Roy izenekoa. Haren bikotekidea, berriz, Orxeko (Akitania) erreserba naturalean egindako suspertze proiektukoa da. Bikotea joan den urtean egonkortu zen.
Lehen abisua apirilean eman zuten Bird Centerreko arduradunek: arrano arrantzale bikote horrek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza han. Ohikoa da bikote hori udaberrian Urdaibain egotea.
Arrano arrantzaleak zuzenean ikus daitezke hegaztien zentroaren Youtubeko kanalean. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198590/abuztuaren-1etik-espetxeetan-osasun-zerbitzua-eskainiko-du-nafarroak.htm | Politika | Abuztuaren 1etik espetxeetan osasun zerbitzua eskainiko du Nafarroak | Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak eta Miquel Iceta Espainiako Gobernuko Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministroak eskumenaren transferentziari buruzko akordioa izenpetu dute. | Abuztuaren 1etik espetxeetan osasun zerbitzua eskainiko du Nafarroak. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak eta Miquel Iceta Espainiako Gobernuko Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministroak eskumenaren transferentziari buruzko akordioa izenpetu dute. | Hogei urteren ondoren, Nafarroak eskumen bat gehiago izango du. Abuztuaren 1etik aurrera, gainerako herritarren modura, Osasunbideak osasun arreta eskaini ahalko die Iruñeko espetxean diren presoei. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariaren hitzetan, autogobernuan aurrera egiteko balioko du. Haren esanetan, Nafarroak presoei zerbitzurik hoberena eskaintzeko «konpromisoarekin» hartu du bere gain eskumena, eta, urrats horren bidez, administrazioaren kudeaketan «heldutasuna» adierazten duela uste du.
Izan ere, 2003tik, erkidegoek eskumen hori izateko aukera zuten. baina orain arte soilik EAEk eta Kataluniak eskaini dute zerbitzu hori euren lurraldetako kartzeletan. Orain, Nafarroa batuko zaie. Berriki, hain zuzen ere, Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak konpromisoa hartu zuten EAEk bere gain har dezan espetxeetako eskumen osoa, urriaren 1etik aurrera.
Miquel Iceta Espainiako Gobernuko Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministroaren arabera, albiste pozgarria da espetxeetako osasun arreta ez delako nabarmengarria baina bai gai sentikor bezain garrantzitsua: «Adierazten du Nafarroak osasun arreta osoa eskaintzen duela eta ez dela zerbitzu hori espetxeen atarian geratzen». Icetak gaineratu du borondatea dagoenean, akordioa lortzea ez dela oztopo: «Madrilen adierazi zidan Txibitek eskumen hori nahi zuela, eta lehenbailehen, gainera. Hori ikusirik, lan egitea beste erremediorik ez duzu lotsagorri ez zaitzaten»
Akordioaren nondik norakoak aurretik zehaztuta zeuden. Espainiak bere aurrekontu orokorretan 131 milioi euro bideratzen ditu kartzeletako osasun arreta finantzatzera, eta kostu horren %1,6 (2,1 milioi euro, alegia) kendu egingo zaio urteroko ekarpenetik; hots, Nafarroak estatuari bere gain hartuko gabeko eskumenengatik ordaindu beharreko dirutik. Osasun arreta hori ematen duten profesionalen ordainsaria ere egokitu egin beharko da, Osasunbidearen baldintzetara.
Urte amaierarako, trafikoa
2001eko otsailean bildu zen azken aldiz Transferentzien Batzorde Mistoa, eta Icetari datu hori deigarria egin zaio. Lehenik, gogorarazi du bi erakundeetan kolore politiko askotako gobernuak iragan direla eta, hortaz, ez dela errua batzuei edo besteei botatzeko unea. Dena den, kritikatu du ez litzatekeela halakorik gertatu behar. Hurrengo eskumena trafiko eskumena izango da.
Hain zuzen ere, 2018ko urriaren 31n, Uxue Barkosek eta Pedro Sanchezek trafiko eskumena itzultzeko konpromisoa hartu zuten. Sanchezek 2019ko maiatzerako prozesua burutzeko asmoa adierazi bazuen ere, eskumenaren transferentzia atzeratuz joan da. Orain, Icetak konpromisoa hartu du urte amaierarako eskualdaketa egiteko. Martxoaren 10ean, Madrilek bere azken planteamendua egin zuen, eta, orain, Nafarroa proposamena aztertzen ari da.
Negoziazioaren korapiloetako bat zerbitzuaren finantzaketaren balorazioa da. Bestea da zer gertatuko den egun trafiko arloan diren guardia zibilekin. Icetaren arabera, egun Nafarroan 1.600 guardia zibil daude, eta, eskumena hartzen denean, kopurua ez da aldatuko. Gaineratu du hala nahi dutenek Foruzaingoan sartzeko aukera izango dutela, «Nafarroak etorkizun hurbilean trafiko kontrola hartzeak ez du esan nahi Nafarroan Guardia Zibila desagertuko dela», azaldu du eskuineko alderdien mezuei erreferentzia eginez.
Negoziatzen ari diren beste eskumenetako bat da bizitzeko gutxieneko diru sarreren errentaren gainekoa. Espainian iaz onartu zen errege dekretu bidez, baina Icetak gogorarazi du «figura berria» denez denbora gehiago eskatuko duela. Hegoaldeko bi gobernuak eskumen horren transferentzia negoziatzen ari dira. Espainiako Gobernuak maiatzaren 21ean egin zuen bere azken proposamena, baina, kasu horretan, ikuspegiak urrunago daude, eta ez du datarik jarri nahi izan transferentziari buruz.
Txibiteren diskurtsoa
Txibitek azpimarratu du akordioak autogobernuan sakontzeko balioko duela, baina gaineratu du hori halaber Espainiarekiko «leialtasunez eta kohesioz» egiten dela. Haren esanetan, eskumenen transferentzia ez da soilik legedi arloko kontua, baizik eta erkidegoetako gobernuak «ahalduntzen» dituela.
Halaber, argudiatu du elkarrizketa beti bi gobernuen arteko errespetu giroan garatu dela. «Testuinguru politiko ona da Nafarroak aurrera egin dezan,erakuts dezagun gure kudeaketa ahalmena eta politika publikoetan lidergoa,baina ez bazterketan eta konfrontazioan oinarrituta,baizik eta administrazioen arteko elkar ulertzean eta errespetuan». Haren irudiko, pandemiak utzitako irakaspenen artean dago; administrazioen artean konfiantza eta elkar ulertzea nagusituz gero «hobeto» erantzuten zaie. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198591/establezimendu-handi-eta-ertainen-edukiera-eta-kirol-jardueretako-pertsona-kopurua-handituko-ditu-nafarroak-ostiralean.htm | Gizartea | Establezimendu handi eta ertainen edukiera eta kirol jardueretako pertsona kopurua handituko ditu Nafarroak ostiralean | %50era igoko dituzte areto handi eta ertainen edukierak, eta hamabost lagunera arteko taldeak egon ahalko dira kirol jardueretan | Establezimendu handi eta ertainen edukiera eta kirol jardueretako pertsona kopurua handituko ditu Nafarroak ostiralean. %50era igoko dituzte areto handi eta ertainen edukierak, eta hamabost lagunera arteko taldeak egon ahalko dira kirol jardueretan | Nafarroako Gobernuak neurri berriak iragarri ditu ostiralerako: nabarmenenak dira supermerkatuak bezalako establezimendu handi eta ertainen edukiera %50era igotzea, eta kirol jardueretan hamabost pertsona arteko taldeak baimentzea. Hala ere, 20 pertsonara luzatzeko baimena eman du, kirol eremuak baldintza jakin batzuk betetzen baditu: bost metro karratu kirolari bakoitzeko mugikortasun txikiko ekintzetan, eta hamasei mugikortasun handikoetan, eta une oro aireztatua badago. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak azaldu du martxan jarritako neurriak leuntzeko prozesu «geldo, progresibo eta zuhurraren» parte direla ostiralean indarrean sartuko den foru dekretuak baimenduko dituen neurriak. Horiez gain, igerilekuetako, kanpaldietako eta kultu eremuetako edukierak ere malgutu ditu, besteak beste.
Nafarroako Gobernuak neurri berriak hartu ditu udari begira, eta sektore anitz ukitu ditu. Igerilekuak izan dira arau berriak izango dituzten eremuetako batzuk. Bertako eremu berdeetan lau metro karratu izan beharko ditu erabiltzaile bakoitzak. Kanpalekuei dagokienez, ezingo dira 60 lagun baino gehiago izan, eta monitore bat izan beharko dute zortzi laguneko gutxienez. Kultu eremuetan 1,5 metroko distantzia utzi beharko dute pertsonen artean, eta gehienez jota 300 lagun egon ahal izango dira. Ostalaritzako ordutegien aldetik ez du neurri berririk ezarri; orain arte bezala eutsiko zaio: barnealdeak 22:00etan eta terrazak 01:00etan itxi beharko dituzte. Maskarak derrigorrez erabiltzeari buruz ere mintzatu da Txibite, eta azaldu du gizartearen ehuneko handi bat txertatuta egotean gertatuko dela hori, «momentuz» neurri hori hartuko ez dutela berretsi du.
Pandemiak herrialdean duen bialakera positiboa dela azaldu du Txibitek, eta hori txertaketa prozesuaren eragina dela adierazi du. Hala ere, arrisku faktoreak badaudela azaldu du, neurrien erlaxazioak kasuen gorakadan islada izan duela ondorioztatuz. Hori horrela, neurrien leuntzea apurka egingo dela berretsi du, eta azaldu du neurri berriak hartzeko orduan ospitaleetako egoera izango dutela kontuan, ez hainbeste kutsatu kopurua. Hori horrela, azaldu du intzidentzia metatuaren gorakadak ez duela eraginik izan ospitaleetako presioan, baina egoeraren eboluzioa kontuan izan behar dutela neurri berriak ezartzeko orduan. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198592/laborarientzako-npb-diru-laguntzaren-banaketa-laquobidegabearaquo-salatu-dute-elbk-eta-blek.htm | Ekonomia | Laborarientzako NPB diru laguntzaren banaketa «bidegabea» salatu dute ELBk eta BLEk | Baionako suprefetarekin bildu dira, goizean, Ipar Euskal Herriko laborantza eragileak. NPBaren banaketak, bereziki, laborantza biologikoan ari diren laborariak kaltetuko dituela salatu dute. | Laborarientzako NPB diru laguntzaren banaketa «bidegabea» salatu dute ELBk eta BLEk. Baionako suprefetarekin bildu dira, goizean, Ipar Euskal Herriko laborantza eragileak. NPBaren banaketak, bereziki, laborantza biologikoan ari diren laborariak kaltetuko dituela salatu dute. | «Azken 30 urteetan NPB diru laguntzen banaketa bidegabeagatik laborarien bi herena desagertu da». Hori da ELB sindikatuak eta BLE Biharko Lurraren Elkarteak goiz honetan salatu dutena. 100 bat lagun bildu dira Baionako suprefeturaren aitzinean, NPB Nekazaritza Politika Bateratua diru laguntzaren bidezko banaketa aldarrikatzeko. Izan ere, Frantziako Laborantza ministerioak banatzen ditu laguntza horiek, baina laborariek uste dute modu bidegabean banatzen direla. Aurten, NPB laguntzen erreforma egin nahi du Frantziako Gobernuak, banaketa sistema berrikusteko. Negoziazio prozesua abiatua den honetan, ELBko eta BLEko laborariek deitoratu dute aldaketak ez direla «zentzu onean» egiten ari. «Laguntza horiek eginak dira lur eta kabala gehien dituztenak laguntzeko. Laborari txikiagoak ateratzen dira galtzaile», azaldu du ELBko bozeramaile Panpi Sainte Mariek.
NPB diru laguntza laborarien hektarea kopuruaren eta kabala kopuruaren araberakoa da, ez du kontuan hartzen produkzio maila. Sainte Mariek uste du horrek laborantza industrialari ematen diola abantaila. Ondorioak zuzenak dira haren ustez: «Horrela segituz etxaldeak hustuko dira, herriak hustuko dira. Egin ahala laborari atxiki behar ditugu, beraz behar dira laguntzak zuzenki bideratu. Diru aski bada, baina ez da ontsa banatzen, handienek biltzen dute gehiengoa».
Laborantza biologikoa, kaltetua
Bestalde, NPB diru laguntzaren banaketak, bereziki, laborantza biologikoa «kaltetzen» duela diote. BLEko bozeramailea da Laura Daniel laboraria; haserre mintzatu da: «NPBaren lehen negoziazioak behatuz gero, ohartzen gara laborari biologikoek %60 gutxiago jasoko dutela». Haren ustez, laborantza biologikoaren garapena zalantzan jartzen du horrek. «Biologikora pasatzea urrats handia da gastuak badirelako; beraz, laguntzarik gabe ezinezkoa da. Alta, badakigu klima aldaketarekin desafio inportante bat dela». Horrez gain, salatu dute NPB diru laguntzak arrunt kanpo uzten dituela baratzezainak, erlezainak eta arbolazainak, besteak beste. Horren irudikatzeko, ekintza bat egin dute goizeko elkarretaratzean: etxeko mozkinak banatu ondotik, suprefeturaren aitzinean utzi dituzte, tokiko mozkinak «desagertzeko arriskuan» direla salatzeko.
Sainte Marieren ustez, oraindik «garaiz» da negoziazio prozesuan pisua izateko. Horregatik, Baionako Philippe Le Moing-Surzur suprefetarekin bildu dira, goizean. «Espero dugu Julien Denormandie Frantziako Laborantza ministroari gure kezkak eta gure haserreak helaraziko dizkiola», erran du. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198593/indigenen-kulturaz-jabetzea-egotzi-dio-mexikok-zara-etxeari.htm | Ekonomia | Indigenen kulturaz jabetzea egotzi dio Mexikok Zara etxeari | Mexikoko Kultur Idazkaritzak azalpenak eskatu dizkio Inditex taldeko enpresari, soineko batean mixtec kulturaren diseinuak erabiltzeagatik. Beste bi arropa enpresa ere salatu ditu. | Indigenen kulturaz jabetzea egotzi dio Mexikok Zara etxeari. Mexikoko Kultur Idazkaritzak azalpenak eskatu dizkio Inditex taldeko enpresari, soineko batean mixtec kulturaren diseinuak erabiltzeagatik. Beste bi arropa enpresa ere salatu ditu. | Mexikoko Gobernuko Kultura Idazkaritzak gutun bat bidali dio Zara jantzi etxeari azalpenak eskatzeko soineko baten diseinuaren inguruan. Mixtec herriaren «jabetza kolektiboa pribatu bihurtzea» leporatzen dio, eta errespetua eskatzen dio.
Mexiko Gobernuak ez du bakarrik Zara salatu. Gutun berean Anthropologie eta Patwol AEBetako etxeei ere azalpenak eskatu dizkie, jantzi banatan antzeko gauza bat egiteagatik.
Zarari zuzenduriko gutunean, Alejandra Frausto Guerrero idazkariak azaltzen dio Inditexeko enpresari Midi bildumako soineko batean «kopiatu» egin dutela San Juan Coloradoko komunitatearen ikonografia. Adierazten dio hango huipil soineko tradizionala «emakumeen nortasunaren parte» dela, emakumeek lehengaietatik lantzen dituztela soinekook, eta horietan euren historiaren, mundu ikuskeraren eta ingurunearen irudiak erabiltzen dituztela. Fraustok nabarmendu du emakumeek gutxienez hilabete bat behar dutela soineko bat egiteko, lan nekeza eginez.
«Horregatik», jarraitzen du gutunean, «Zara etxeari eskatzen diogu jendaurrean azaltzeko zertan oinarritzen den kopiatzeko eta pribatu bihurtzeko ondasun kolektibo bat, jatorria erabat dokumentatuta duten osagai kulturalak erabilita». Idazkariak gogoratzen dio Zarari kultur ondasun hori komunitate sortzaileen mesedetan erabiltzen dutela mixtecek.
Mexikoko herritarren ondasun ukigarria eta ukiezina gordetzea eta zabaltzea da idazkaritzaren lanetako bat.
Etikari dei egiten dio idazkariak, eta eskatzen du mahai gainean jartzeko «historikoki ikusezin bihurtu dituzten» jatorriko herrien eskubideak babesteko beharra. Gutunean gonbidapena egiten dio Zarari komunitate indigenekin «errespetuzko elkarlana» egiteko, «herrien nortasunari eta ekonomiari azpia jango ez dion marko etiko batean, eta beti bidezko merkataritza batean, zeinak berdintasunean jarriko dituen sortzaile indigenak, enpresaburuak eta diseinatzaileak».
Zara Inditex konpainiaren marka nagusia da. Horrez gain, Pull and Bear, Bershka, Massimo Dutti, Stradivarius, Oysho, Zara Home, Uterqüe eta Lefties ditu Inditexek.
Lehen ere jaso ditu salaketak Zarak. 2019. urtearen amaieran, Suitzako Public Eye gobernuz kanpoko erakundeak ikertu egin zuen ZARAren Join Life arropa bildumaren ekoizpena, eta ondorioztatu zuen jantzi bakoitzaren benetako ekoizleek salneurriaren erdia baino gutxiago jasotzen zutela.
Beste bi salaketa
Anthropologie etxearen praka motz batzuk ere salatu ditu idazkaritzak. Horretan, Oaxaka estatuko Santa Maria Tlahuitoltepec komunitateko mixe herritarren diseinu «bereizgarri eta tipikoak» ikusten dira, haren arabera. Osagarri horiek belaunaldiz belaunaldi pasatzen dituzte gizonezko eta emakumezkoek, eta «harrotasunez janzten dituzte, euren kulturaren adierazpenik sakonenaren gisan».
Ezkerrean, Nela Jimenez artista indigenak eginiko jantzia. Eskuinean, Anthropologie enpresak salgai jarritakoa. Eguzkiak, mendiak eta bestelako figurak kopiatu dituzte. Mexikoko Gobernua
AEBetan eta Kanadan 200 denda inguru ditu Anthropologie etxeak. Arropaz gain, bitxiak, altzariak, apaingarriak eta bestelakoak saltzen ditu. URBN konpainiarena da, Urban Outfitters, Free People, BHLDN, eta Terrain markekin batera.
Azkenik, Patowl enpresaren Tops bilduman, Oaxacako San Antonino Castillo Velasco komunitateko zapotecen jantzien «kopia fidela» ikus daitekeela salatu dute. 2017an sortu zuten Patowl, AEBetan, eta euren webgunean erosleari esaten diote euren produktuak erosita «amerikar [hau da, estatubatuar] artistak sostengatzen» ari direla.
Ezkerrean, Juliana Martha Sernas indigenak eginiko jantziak. Hilabete bat behar du horietako bakoitza egiteko. Eskuinean, Patowlek industrialki ekoitzi eta saldutakoak. Mexikoko Gobernua |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198594/animalien-babeserako-lege-proposamena-erregistratu-dute-eajk-eta-pse-eek.htm | Gizartea | Animalien babeserako lege proposamena erregistratu dute EAJk eta PSE-EEk | Lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea. Gainera, animalien kontrako erasoak egiteagatik 100.000 eurorainoko isunak proposatzen ditu. | Animalien babeserako lege proposamena erregistratu dute EAJk eta PSE-EEk. Lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea. Gainera, animalien kontrako erasoak egiteagatik 100.000 eurorainoko isunak proposatzen ditu. | Eusko Legebiltzarrean animalien babesa areagotuko duen lege proposamen bat erregistratu dute EAJ eta PSE-EEk. Lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea, eta 100.000 eurorainoko zigorrak ezartzen ditu. Bi alderdiek aitzineko legegintzaldian Elkarrekin Podemosek aurkeztutako lege proposamena hartu dute oinarritzat lege proposamen berria idazteko. Egun, 1983an onartu zen Animalien Babeserako Legea dago indarrean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea, animalia horiek gunean daramaten denbora edozein dela ere. Albaitari baten txostenarekin baizik ezingo dira hil, eta animaliaren osasun arrazoiak edota osasun publikoko arrazoiak baldin badaude. Gainera, kasu horietan metodo «ez-krudelak» eta «minik gabeak» erabili beharko dira, eta albaitari profesional batek egin beharko du.
Animalien eutanasiaren figura ere aurreikusten du lege proposamenak. Eutanasia gaixotasunen bat duten animaliengan aplikatu beharko da, eta beti ere gaixotasuna «sendaezina» edo «mingarria» bada. Kasu horretan ere albaitariak aplikatu beharko du eutanasia.
Debeku batzuk ere ezarri nahi ditu lege proposamenak. Bertzeak bertze, animalien arteko borrokak, animaliekin egiten diren zirkuetako ikuskizunak eta ferietako ikuskizunak. Gainera, animalien salmenta horretarako baimena duten establezimenduak bakarrik egiten ahalko dute, eta ez norbanakoek. Salmenta puntu horietan ezingo dira animaliak bizirik erakutsi, eta horien salmenta katalogo bidez bakarrik egiten ahalko da. Arraza arriskutsuko txakurrei dagokienez, horiek izateko lizentzia berezia izan beharko da, eta beharrezkoa izango da antzutzea.
Isun gogorragoak
EAJk eta PSE-EEk aurkezturiko lege proposamenak 100.00 euro arteko isunak ezartzen ditu animalien kontrako erasoak egiten dituztenentzat. Eraso larritzat jotzen ditu bertzeak bertze animaliari hiltzerainoko tratu txarra ematea; albaitaririk gabe hiltzea, antzutzea edo mutilatzea; pozoitutako jakiak bide publikoetan uztea eta animalien borrokak sustatzea.
Animaliak erregistratzeko betebeharra ere jasotzen du lege proposamenak. Jaiotzen direnetik bi hilabeteko epea zehazten du, eta erosketatik hamar egunekoa. Gainera, heriotzaren berri ere eman beharko dute, gehienez ere urtebeteko epean. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198595/bizileku-baimenik-ez-duten-edo-kalean-bizi-diren-migranteak-covid-19aren-aurka-txertatzen-hasiko-da-osakidetza.htm | Gizartea | Bizileku baimenik ez duten edo kalean bizi diren migranteak COVID-19aren aurka txertatzen hasiko da Osakidetza | Hainbat bide izango dute txertaketarako ordua hartzeko: Osakidetzaren webgunean sortutako atal berezi batean izena eman ahal izango dute, sakelakoan SMS baten bidez hartu ahal izango dute ordua, edota dagokien osasun zentroa jarriko da haiekin harremanetan ordua emateko. | Bizileku baimenik ez duten edo kalean bizi diren migranteak COVID-19aren aurka txertatzen hasiko da Osakidetza. Hainbat bide izango dute txertaketarako ordua hartzeko: Osakidetzaren webgunean sortutako atal berezi batean izena eman ahal izango dute, sakelakoan SMS baten bidez hartu ahal izango dute ordua, edota dagokien osasun zentroa jarriko da haiekin harremanetan ordua emateko. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak eta Jose Luis Quintas Osasun sailburuordeak gaur jakinarazi dute Osakidetza aurki hasiko diela COVID-19aren aurkako txertoa jartzen bizileku baimenik ez duten migratzaileei, eta baita etxerik ez dutenei edo hainbat arrazoi direla medio Gizarte Segurantzan alta emanda ez daudenei ere. Osakidetzaren webgunean propio sortutako atal batean edo telefonoz SMS bat jaso ondoren izango dute aukera ordua hartzeko. Quintasek azaldu duenez, aterpetxeetan ez dauden migranteen eta osasun txartelik edo sakelakorik ez dutenen kasuetan, osasun zentroak arduratuko dira haiekin harremanetan jartzeaz.
Quintasek jakinarazi du honezkero hasiak direla txertaketa ekipamenduak aterpetxe, jantoki edo antzekoetara eramaten, prozesua errazteko. «Orain, egoera bereziki ahulean dagoen kolektibo osoarengana iristea da helburua», azaldu du Sagarduik. Nabarmendu dute egoera irregularrean dauden migranteek ez dutela arazorik izango txertatu nahi izanez gero, ez baita «inolako kontrol polizialik» egongo. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198596/eskualdeetako-lehendakariek-macroni-eskatu-diote-murgiltzea-laquosegurtatzekoraquo.htm | Gizartea | Eskualdeetako lehendakariek Macroni eskatu diote murgiltzea «segurtatzeko» | Frantziako Eskualdeetako hamahiru lehendakariek gutun bat helarazi diote Macroni: Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako erabakia «ulertezina» dela erran diote | Eskualdeetako lehendakariek Macroni eskatu diote murgiltzea «segurtatzeko». Frantziako Eskualdeetako hamahiru lehendakariek gutun bat helarazi diote Macroni: Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako erabakia «ulertezina» dela erran diote | Iragan asteburuan mobilizazio jendetsuak izan ziren Frantziaren menpe diren herrialdeetan, Frantziako Konstituzio Kontseiluak murgiltze eredua eta zeinu diakritikoak konstituzioaren kontrakotzat jo izana salatzeko. Ordezkari politiko eta hautetsi anitzek salatu zuten ebazpena, eta, horren harira, Frantziako Emmanuel Macron presidenteak murgiltze sistema plantan atxikitzeko «bitartekoak» behar zirela erran zuen. Euskalgintzako eragileek eleetatik ekintzetara pasatzea galdegin zioten, orduan. Bestalde, Jean Castex Frantziako lehen ministroak erran zuen batzorde bat osatuko zutela murgiltze eredua atxikitzeko baliabideak atzemateko. Hala, Frantziako eskualdeetako lehendakariek gutun bat idatzi diote Macroni, murgiltze sistema «segurtatzeko baldintzak» atzeman ditzan galdetzeko.
Sinatzaileen artean ageri dira Alain Rousset Akitania Berriko lehendakaria, Valerie Pecresse Ile-de-Franceko lehendakaria, Laurent Wauquiez Auvernia eta Rodano Alpeak eskualdeko lehendakaria, eta Gilles Simeoni Korsikako presidentea, besteak beste. Prest agertu dira lan horretan parte hartzeko: «Zurekin batera tokiko hizkuntzetan egiten den murgiltze irakaskuntza segurtatzeko baliabideak atzeman nahi ditugu, itunpeko eskoletan zein eskola publikoetan. Heldu den sartzerako, familiei, ikasleei eta elkarteei hori zor diegu».
Azaldu dute murgiltze ereduak emaitza pedagogiko onak lortzen dituela. «Hizkuntza bat baino gehiago jakitea aberastasun handi bat da gure gazteentzat. Frantsesa menperatzea lagun dezake, gainera», erran dute. Konstituzio Kontseiluaren ebazpena «ulertezina» egin zaie eskualdeetako lehendakariei, eta Molac legea «tokiko hizkuntzentzat lege aitzinamendu» bat izan zitekeela nabarmendu dute.
Hala, prest agertu dira parlamentariekin eta hezkuntza ikuskariekin elkarlanean aritzeko, «2021eko sartzea ahalik eta lasaiena izan dadin». |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198597/hiruk-gipuzkoako-aldundia-salatu-du-garraiolariei-legez-kanpo-kobratutakoa-eskatzeko.htm | Ekonomia | Hiruk Gipuzkoako Aldundia salatu du, garraiolariei «legez kanpo» kobratutakoa eskatzeko | Sindikatuak azpimarratu duenez, N-1 eta A-15eko bidesariek ez dute «berme juridikorik». Diputazioak erabakiari eutsiko dio, Europaren «babesa» duelako. | Hiruk Gipuzkoako Aldundia salatu du, garraiolariei «legez kanpo» kobratutakoa eskatzeko. Sindikatuak azpimarratu duenez, N-1 eta A-15eko bidesariek ez dute «berme juridikorik». Diputazioak erabakiari eutsiko dio, Europaren «babesa» duelako. | Kamioilariek auzitara jotzea erabaki dute, Gipuzkoako Foru Aldundiak «legez kanpo» kobratutakoa itzul diezaien eskatzeko. Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak salaketa jarri du aldundiaren eta lurraldeko errepide azpiegituren kudeatzaile den Bidegi agentziaren aurka, N-1ean eta A-15ean kamioientzako bidesariak oraindik hor daudelako, epaitegiek orain arte kaleratu dituzten ebazpenei muzin eginez. Hiruk salatu du aldundiak ez duela «berme juridikorik» hori egiteko.
Sindikatuek agintarien «arduragabekeria» kritikatu dute, eta ohartarazi erabaki horrek «kostu handia» eragingo diela gipuzkoarrei, epaileek, azkenean, arrazoia ematen badiote. «2018an hasi zen zentzugabekeriaren ondorioak guztiok ordaintzen ditugu: arkuak jartzeko inbertsioak, ordainketa irregularren itzulketak, balizko isunak... gipuzkoar guztien poltsikotik aterako dira. Diru publikoarekin jolasten ari dira». Fenadismer Espainiako Garraio Elkarteen Federazioaren arabera, garraiolariei itzuli beharrekoa hamabost milioi euro inguru izango litzateke.
Duela hiru urte jarri zituzten bidesariak errepide horietan. Orain arteko ebazpenek ez dute zehazten aldundiak kobratutako dirua itzuli behar ote duen ala ez, baina Hiruko eledun Alberto Nuñezen ustez «argi» dago baietz. Oraingo auzibidearekin sindikatuak nahi du epaitegiak esatea legezkoak ala legez kanpokoak izan diren, horretan oinarrituta, gero, erreklamazioak jartzeko.
Nuñezek azaldu duenez, «behartuta» egin behar izan dute urratsa. Dirua ofizioz itzultzeko eskatu zioten aldundiari, baina haren ukoa dela-eta auzitara jo dute. «Erreklamazioek beren bidea egingo dute, eta, jakina, ordainketei aurre egin beharko die aldundiak. Automatikoki kobratzen diren bidesariak ere automatikoki itzultzeko eskatzen dugu».
Sistema berria
Hiruko kideak gogoratu duenez, EAEko Justizia Auzitegiak aurrena eta Espainiako Auzitegi Gorenak ondoren, bi alditan esan diote aldundiari legez kanpokoak direla bidesariak, baina bereari eutsita erantzun dio diputazioak, Europako legedia alde duela sinetsita, eta hirugarren foru arau bat ere prestatzen ari da.
Lehen bi arauetako epaiek nabarmendu dute orain arteko bidesariek kanpoko garraiolariei kalte egiten dietela, bi bide horietako zati batzuetan ez dagoelako ordaintzeko arkurik. Zeharkako diskriminazio hori konpontzeko, modu bakarra aurkitu du aldundiak: bide guztia kobratzea.
Hala, gaur egun dauden hiru arkuei —Etzegarate, Andoain eta Astigarraga—, beste batzuk gehituko dizkio. Noiz, non eta zenbat izango diren ez du argitu oraindik, baina «aurki» izango dela adierazi du Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. Hiru sindikatuarentzat, erabaki hori ere «erabat diskriminatzailea» da, eta ez preseski ordainpeko arkupeak bi errepide horien sarrera eta irteeretan daudelako, baizik eta kamioilariak ez diren gainerako erabiltzaileak ordainketatik kanpo uzten dituztelako.
Horrez gain. Markel Olanoren gobernuak ez du amore eman epaitegiekin duen gatazkan, eta jakinarazi du helegitea jarri duela Gorenaren azken erabakiarekin aurka. Oiarbidek adierazi duenez, epaitegiak ez du aintzat hartu EBren araudiak gai horri buruz esaten duena. Uste du EBko Justizia Auzitegian auzi prejudizial bat aurkeztu behar zuela Gorenak, gai horri buruzko erabakia hartu aurretik, Oiarbideren iritzian, Europako zuzentarau baten transposizio bat delako aldundiarena.
Kargaren jabea
Foru diputatuak adierazi duenez, «sententzia bakar batek ere ez du zalantzan jartzen» aldundiak bidesariak jartzeko duen eskubidea, eta gogoratu du Batzar Nagusien «mandatu demokratiko bati» erantzuten diola neurriak. Aldundiaren arabera, aurrekontuekin ez da nahikoa lurraldeko errepideak behar bezala artatzeko eta hobekuntzak egiteko, eta beste finantzaketa iturri batzuk bermatu behar dira. Beste aukera bat ere bazuen: zerga berri bat ezartzea gaitasun handiko errepideak konpontzeko, baina, azkenean, baztertu egin zuen ideia hori, erabiltzen duenak ordaintzearen aldeko tesira helduz.
Horri buruz, halere, Oiarbidek azpimarratu du bidesariena ez dela kamioilariei jartzen zaien zerga bat, kamioiari baizik, kamioiaren karga erosten duenari. «Taxi bat erabiltzen denean bezala: bidaiaz gain, bidesaria ordaintzen da».
Oso bestelako iritzia daukate garraiolariek. Hiruko Nuñezek gogoratu du bide azpiegiturak «ondasun publiko» bat direla, «denok ordaintzen ditugun zergen bidez finantzatzen direnak, guztiok garelako horien erabiltzaile». Halaber, errepide bidezko salgaien garraioa «zerbitzu publiko» bat dela azpimarratu du, eta kamioiei soilik bidesariak jarrita katebegi «ahulenari» egiten zaiola kalte. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198598/astebete-atzeratu-dute-buruz-buruko-finala-inaki-artola-lesionatuta-baitago.htm | Kirola | Astebete atzeratu dute buruz buruko finala, Iñaki Artola lesionatuta baitago | Baikoko aurrelariak eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabaleko lesioa du. Osatuko ez balitz, hirugarren eta laugarren posturako partidako irabazleak ordezkatuko luke ekainaren 20an. Rezustak eta Zabaletak jokatuko dute neurketa hori, igandean, Irunen. | Astebete atzeratu dute buruz buruko finala, Iñaki Artola lesionatuta baitago. Baikoko aurrelariak eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabaleko lesioa du. Osatuko ez balitz, hirugarren eta laugarren posturako partidako irabazleak ordezkatuko luke ekainaren 20an. Rezustak eta Zabaletak jokatuko dute neurketa hori, igandean, Irunen. | Buruz Buruko Txapelketako finala ez da jokatuko hilaren 13an. Astebete geroago jokatuko da, hilaren 20an, hain zuzen. Iñaki Artolak eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabaleko lesioa du, eta finala astebete atzeratzeko eskatu du, eta Borja Oses Eskuz Pilotako Enpresen Ligako (EPEL) epaile bakarrak onartu egin dio eskaera, txapelketaren araudiak horretarako aukera ematen baitu.
Artolak Beñat Rezustaren aurkako finalerdietako partidan hartu zuen min; hain zuzen, Alegiko (Gipuzkoa) aurrelariak egindako hamazazpigarren tantoan. Hala ere, jokatzen jarraitu zuen, ondo jokatu ere: 22-16 irabazi zuen, eta aurreneko aldiz sailkatu zen Lehen Mailako final baterako. Neurketa amaitzean etorri zen mina, handia. Ordutik, hainbat proba egin dizkiote, eta, horien arabera, eskuin sorbaldaren atzealdeko muskulu zabaleko lesioa du. Ikusteko dago garaiz osatuko den eta, osatuta ere, zein baldintzatan jokatuko duen. Baldintza onetan ez, seguru. Erronka latza bazen sasoi betean egonda Jokin Altunari irabaztea, zer esanik ez bete-betean egon gabe.
Eta osatuko ez balitz, zer? Araudiak dio finalean ariko diren bi pilotarietako batek ezin badu jokatu, hirugarren eta laugarren posturako partidako irabazleak ordezkatuko duela finalean. Igande honetan jokatuko dute norgehiagoka hori Beñat Rezustak eta Jose Javier Zabaletak, Irunen (Gipuzkoa), Urantzu frontoian (17:00, ETB1). Ezer gutxi egon ohi da jokoan hirugarren eta laugarren posturako partidan, baina, Artolaren lesioaren ondorioz, garrantzi handia izango du neurketak. Irabazleak saria lor dezake. Egoera deserosoan lortutakoa litzateke, lankide baten zorigaitzaren ondorioz, baina saria litzateke, azken finean. Rezustaren eta Zabaletaren kasuan, gainera, handia litzateke, biek ala biek lehenbiziko aldiz jokatuko bailukete Buruz Buruko Txapelketako finala.
Artolaren zorigaitza
Inoiz ez da momentu ona lesionatzeko, baina nekez egon daiteke une okerragorik final bat jokatu baino egun batzuk lehenago baino. Are gehiago, kirolari baten kirol ibilbideko partidarik garrantzitsuena baldin bada. Eta halaxe da Artolarentzat, lehen finala baitu Lehen Mailan; zein, eta buruz burukoarena, txapelketarik garrantzitsuenarena; eta, nola, eta aspaldiko jokorik onena eginda iritsita. Bazirudien baietz, azkenean izkin egin ziola zorigaitzari, horrenbeste alditan gora egiten eragotzi dion zorte txarrari. Duela gutxikoa zuen mina eta ezina: koronabirusaren gaitzak azken buruz burukoa jokatu gabe utzi zuen; eta eskuin izterrean izandako lesio batek zeharo baldintzatu zuen haren jarduna azkeneko binakakoan. Baina iraganeko kontuak ziruditen horiek guztiek. Gozatzen ari zen. Baina ez. Berriz ere itzuli zaizkio iraganeko mamuak, eta modu oso krudelean.
Zorte txarra Artolarena, baina baita Baikorena ere. Kolpea hartu zuen buruz burukoa aurkeztu bezperan: enpresara iritsi berria zen Erik Jakak uko egin zion parte hartzeari, perikarditis batengatik. Jakak, beraz, ezin izan du defendatu azken buruz burukoan era ikusgarrian irabazitako txapela. Mikel Urrutikoetxea izan da banakako final bat jokatu duen Baikoko azken pilotaria. Buruz burukoa jokatu zuen duela bi urte, Iker Irribarriaren aurka, eta orduan ere astebete atzeratu zen finala, Urrutikoetxeak hala eskatuta. Joseba Ezkurdiari irabazitako finalerdian ezker eskuan mina hartu zuela argudiatu zuen, eta epaile bakarrak onartu egin zion eskaera, eta finala astebete geroago jokatu zen. Zaratamoko (Bizkaia) aurrelariak 22-20 galdu zuen. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198599/intzidentzia-tasa-70etik-110era-emendatu-da-iparraldean-aste-batez.htm | Gizartea | Intzidentzia tasa 70etik 110era emendatu da Iparraldean, aste batez | Pirinio Atlantikoetako prefeturak kontrolak «indartuko» dituela erran du. | Intzidentzia tasa 70etik 110era emendatu da Iparraldean, aste batez. Pirinio Atlantikoetako prefeturak kontrolak «indartuko» dituela erran du. | Luzaz Frantziako Estatuko datu apalenak izan dira Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako departamenduan. Azken astean, ordea, intzidentzia tasa azkarki emendatu da: 70etik 110era, hots, %57. Gabriel Attal Frantziako Gobernuko bozeramaileak erran du «datu kezkagarria» dela, eta «adi egonen» dela ondoko egunetako bilakaerarekin. Azken egunotan, Pirinio Atlantikoetako prefeturak PCR probak egiteko eta txertoak emateko baliabide gehiago jarri ditu Zuberoan, intzidentzia tasa 450era iritsi baita lurralde horretan. Eskualdeko Osasun Agentziako departamendu buru Maritxu Blanzacok prentsan esplikatu du «beste departamenduetan baino PCR proba gehiago» egiten direla Ipar Euskal Herrian eta Biarnon, eta, uste du «partez» horrek esplikatzen duela intzidentzia tasa handia, «gehiago xerkatzen delarik, gehiago atzematen baita».
Neurrien arintzeen bigarren fasean sartu da Ipar Euskal Herria, maiatzaren 19tik. Terrazak berriz zabaldu dituzte, eta etxeratze agindua 21:00etara gibelatu. Neurriak «betetzen» direla egiaztatzeko, Eric Spitz prefetak erran du kontrolak «indartuko» dituztela, egoera epidemiologikoa «ez okertze aldera». Ontsalaz, ekainaren 9an hastekoa da hirugarren fasea: edukierak handituko dituzte orduan, eta tabernen barnealdeak ireki. Etxeratze agindua 23:00etara gibelatuko dute, bestalde. Halere, Frantziako Gobernuak neurri murriztaileagoak ezartzeko eskumena du egoera «kezkagarria» duten lurraldeetan, nahiz eta oraindik ez duen halakorik egin, neurrien arintzea hasi denetik. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198600/puigdemonti-comini-eta-ponsatiri-behin-behinean-itzuli-diete-immunitatea.htm | Mundua | Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri behin-behinean itzuli diete immunitatea | Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak onartu egin ditu kautelazko neurriak ezartzeko hiru eurodiputatu katalan independentisten eskariak. Bi urte igaro eta gero, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Cuixarten eta Sanchezen helegiteen aurka egin du; hortaz, Estrasburgora jo ahalko dute. | Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri behin-behinean itzuli diete immunitatea. Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak onartu egin ditu kautelazko neurriak ezartzeko hiru eurodiputatu katalan independentisten eskariak. Bi urte igaro eta gero, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Cuixarten eta Sanchezen helegiteen aurka egin du; hortaz, Estrasburgora jo ahalko dute. | Carles Puigdemontek, Toni Cominek eta Clara Ponsatik behin-behinean berreskuratu dute immunitatea. Europako Justizia Auzitegiaren parte den EB Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak kautelazko neurriak ezartzea erabaki du, hiru eurodiputatu katalan independentisten eskariari baiezkoa emanda, eta, hortaz, Estrasburgora (Alsazia) joan ahalko dira datorren astelehenean, Europako Parlamentuan egitekoak diren saioan parte hartzera. Ez hori bakarrik: behin betiko erabakia hartu bitartean, EBko estatu kideetan ere mugitu ahalko dira, atxilotzeko arriskurik gabe.
Iragan martxoan, Pablo Llarena Espainiako Auzitegi Goreneko epaileak eskatuta, Europako Parlamentua Junts per Catalunyaren hiru eurodiputatuen suplikatorioaren alde agertu zen, eta, hortaz, ganberak immunitatea kendu zien Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri; karguan jarraitu ahal izan duten arren, erabakiak Espainiari ahalbidetu zion haien kontrako euroaginduak berriz aktibatzea. Bozketan, aldeko 400 boto, aurkako 248 eta 45 abstentzio izan ziren.
Hirurek aurkezturiko helegitean, politikari katalanek argudiatu dute Europako Parlamentuaren erabakiak ez diela «bermatu batasuneko herritarren ordezkari gisara dituzten oinarrizko eskubideen erabilera», eta EBko Auzitegi Orokorreko presidenteordeak hori kontuan hartu du immunitatea behin-behinean itzultzeko erabakia hartzerakoan: «Frantziara joango balira, atxilotuak izateko arriskua izango lukete».
Hortaz, statu quo-a mantentzea lehenetsi du bi aldeen alegazioak «zehatz» aztertzen dituen arte, eta, beraz, behin betiko erabakiaren berri ematen duen arte.
EBko Auzitegi Orokorraren erabakia pozez hartu dute eurodiputatu katalanek. Puigdemontek, Twitter sare sozialean idatzitako mezu batean, adierazi du ez dutela «amore emango», eta Cominek «beste garaipentzat» jo du haien aldeko neurria: «Ez da azkena izango». Pere Aragones Kataluniako presidentearentzat, berriz, «albiste pozgarria» izan da Luxenburgotik eman dutena.
Egun berean, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak jakinarazi du Omnium Culturaleko buru Jordi Cuixartek eta ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidente ohi Jordi Sanchezek jarritako helegitearen kontra agertu dela; horiek aurkeztu eta bi urtera eman du erabakiaren berri. Hortaz, ebazpen horrek Giza Eskubideen Europako Auzitegira jotzeko aukera emango die orain. |
2021-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/198601/baskoniak-partida-erabakigarria-behartu-du.htm | Kirola | Baskoniak partida erabakigarria behartu du | Irabazi egin dio Valentziari Gasteizen (76-65), eta han erabakiko da ostiralean bietako zein sailkatuko den ACB ligako finalerdietarako. | Baskoniak partida erabakigarria behartu du. Irabazi egin dio Valentziari Gasteizen (76-65), eta han erabakiko da ostiralean bietako zein sailkatuko den ACB ligako finalerdietarako. | Orain, bai, orain finala jokatzeko aukera irabazi du TD Systems Baskoniak: ostiralean erabakiko da Baskonia edo Valentzia pasatuko den ACB ligako finalerdietara. Bana berdindu du kanporaketa gaur (76-65), etxean, Buesa Arenan.
Egin beharrekoa egin du etxeko taldeak, eta ondoen dakiena eginez: defentsa sendoa. Ez bada ere ondo hasi, 8-12 aurreratu da Valentzia, epaileek berriz ikusi duten jokaldi batek eragindako etenaren ondotik, eta zapaldu egin du aurkaria. Lehen laurdena 26-16koarekin bukatu da: laurden akaberako azken hiru minutu eta erdian, Baskoniak 18-4ko partziala sartu dio. Defentsa bikaina egin du, eta horrek aukera eman dio kontraerasoan ateratzeko. Zoran Dragicek tarte horretan ondo jokatu du, eta taldearen defentsa onak partidako gakoetako bat izan zena eragin du: Valentziari baloiak lapurtzea edota galtzea. Datua ikaragarria da: 21 galdu ditu partida osoan.
Bigarren laurdenaren hasieran, Ivanovicek ez du aldatu Henry, eta haren erritmo gozoan, Baskoniak hamabost punturen aldea lortu du bi minutu eta erdian. Gehiago ireki du aldea, seigarren minutu eta erdian, hemeretzi goitik zelako Baskonia (39-20). Lan bikaina egiten segitu du Dragicek: bederatzi punturekin zen Esloveniako eskolta.
Ondo bideratuta zeukan partida Ivanovicen taldeak, bere lana ondo egiten ari zelako, eta Valentziak baloi asko galtzeaz gain, eraginkortasun txikia zuelako hirukoetan. Gainera, defentsan bigun aritu da, gehienetan ohi duen bezala, eta eroso aritu da jokoan Baskonia. Hala ere, atsedenaldira joan aurreko azkeneko hiru minutu eta erdian, sei puntu jan dizkio Valentziak, eta 41-28 aurretik joan da Baskonia. Lehen partidan bezala, irudipena zen etxekoek aukera galdu zutela aurkaria erabat birrindu eta partida erabakitzeko. Gero ere gertatuko zen.
Hirugarren laurdenaren hasiera oso garrantzitsua izateko trazarekin hasi da: Baskoniak aldeari eutsi edota handitu egingo zuen, edo Valentzia partidan sartuko zen. Tartea handitzeko aukera gauzatu da, laurdenaren erdian hamasei goitik zelako (51-35). Jaistea lortu du Valentziak, eta 11ra gerturatu da bi aldiz. Azkenera baina, Rokas Giedraitisen bikoarekin eta Alec Petersen hirukoarekin azken segundoan, hamasei goitik joan da Baskonia azken laurdenera (62-46). Lanaren hiru laurdenak osatuta zeuzkan Baskoniak, baina biribiltzea falta zitzaion. Ondo ekin dio azken hamar minutukoari, eta hamabost goitik zen sei minutu eta erdi falta zirenean. Baina taldea hasita zegoen erasoan bizitasuna eta jokalarien arteko konexioa galtzen, eta Valentzia partidan sartu da: lau minutu geratzen zirenean zortzira jaitsi du aldea. Izan ditu aukera bat baino gehiago tarteak murrizten segitzeko, baina asko hutsegin du kanpoko jaurtiketetan.
Baskoniaren mesederako, Peters azaldu da, eta hiruko batekin 11ra igo du aldea hiru minutu falta zirela. Beste bost puntu ere sartu ditu amaiera bitartean, eta azkenean 11 goitik bukatu du Baskoniak. Biharko finalerako taldeak erakutsi du prest dagoela. Atzetik aurrera jokatuz, gertu izango du finalerdia. Eta nekea ez dadila azaldu. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198622/12-eta-18-urte-bitartekoak-txertatuko-dituzte-iparraldean-ekainaren-15etik.htm | Gizartea | 12 eta 18 urte bitartekoak txertatuko dituzte Iparraldean, ekainaren 15etik | Pfizer txertoa hartzen ahalko dute, eta gurasoen baimena beharrezkoa izanen da. Frantziako Osasun Aginte Gorenak oniritzia eman du. | 12 eta 18 urte bitartekoak txertatuko dituzte Iparraldean, ekainaren 15etik. Pfizer txertoa hartzen ahalko dute, eta gurasoen baimena beharrezkoa izanen da. Frantziako Osasun Aginte Gorenak oniritzia eman du. | Emmanuel Macron Frantziako presidenteak atzo iragarri zuen 12 eta 18 urte bitartekoek txertoa jartzen ahalko dutela ekainaren 15etik goiti. Adin tarte horretakoek Pfizer txertoa hartzen ahalko dute: maiatzaren 28an, Sendagaien Europako Agentziak baimena eman zuen txerto hori 12 eta 15 urte bitarteko gazteei emateko, eta, aurretik, jada oniritzia eman zuen 16 urtetik gorakoentzat. Macronek adierazi du txertaketa kanpaina hedatzearekin «ikastetxe eta ikasgelen itxiera» saihestu nahi duela heldu den sartzerako.
Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak zehaztu du gurasoen baimena beharrezkoa izanen dela adingabeentzat, eta txertaketa guneetan hartu beharko dutela ordua. Gainera, segurtatu du ikastetxeetan ez dela «desberdintasunik izanen» txertatuak diren eta txertatuak ez diren gazteen artean.
Frantziako Gobernuko ordezkariak atzo mintzaturik ere, Frantziako Osasunaren Aginte Gorenak goizean eman du bere oniritzia. Argitaratu duten txostenean baieztatu dute «nerabeak txertatzeak abantaila indibidual eta kolektiboak» ekarriko dituela. Hala,Osasunaren Aginte Gorenak bat egin du Sendagaien Europako Agentziak emandako iritziarekin. Halere, Frantziako Gobernuari gomendatu dio lehentasunak ezartzea, eta, lehenik, 12 urtetik gorako pertsona zaurgarriei jartzea txertoa, helduen txertaketa «nahikoa aitzinatzeko».
Maiatzaren hastapenetik 16 urtetik gorako pertsona zaurgarriek har dezakete txertoa Iparraldean. Iragan astelehenetik, berriz, heldu guziei ireki zaie txertaketa. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198623/30-urteko-kartzela-zigorra-eskatu-du-fiskaltzak-chauvinentzat.htm | Mundua | 30 urteko kartzela zigorra eskatu du fiskaltzak Chauvinentzat | Abokatuak zigor arinagoa eskatu du, argudiatuta polizia ohiaren ibilbide profesionalean ez dagoela «aurrekari kriminalik». | 30 urteko kartzela zigorra eskatu du fiskaltzak Chauvinentzat. Abokatuak zigor arinagoa eskatu du, argudiatuta polizia ohiaren ibilbide profesionalean ez dagoela «aurrekari kriminalik». | Joan den apirilean epaimahaiak erruduntzat jo zuen Derek Chauvin polizia ohia leporatzen zitzaizkion delitu guztiengatik: bigarren graduko erailketa, hirugarren gradukoa eta nahi gabeko hilketa. Maiatzean, Peter Cahill epaileak inguruabar astungarriak aipatu zituen bere ondorioetan. Txostenaren arabera, polizia ohia bere karguaz baliatu zen, George Floydekin «ankerkeria handiz» jokatu zuen, beste hainbat pertsonaren adostasunarekin jokatu zuen eta adingabeen aurrean hil zuen gizonezko afro-amerikarra. Astungarri horietan oinarrituta, fiskaltzak 30 urteko espetxe zigorra eskatu du Chauvinentzat, eta eskatu dio epaimahaiari berretsi ditzala epaileak aurkeztutako ondorioak.
Aldiz, Eric Nelson defentsako abokatuak polizia ohiaren aurkako zigor arina galdegin du, argudiatuta ez duela «aurrekari kriminalik» eta haren jokabidea «porrot egindako» sistema baten emaitza izan zela. «Bihotzeko arazoak diagnostikatu dizkiote Chauvini, eta, espetxe zigor luze batek haren bizi itxaropenean izan ditzakeen ondorioez gain, krimen batengatik zigortutako ofizial batek arrisku handiagoa du jomuga bilakatzeko», nabarmendu du Nelsonek.
Defentsako abokatuak gogorarazi du Chauvinek eta atxiloketan parte hartu zuten poliziek larrialdi zerbitzuei deitu zietela, eta argudiatu hori «ankerkeriaren aringarrritzat» jo beharko litzatekeela, baita poliziak anbulantzia heldu arte bertan geratu izana ere. Nelsonen arabera, iazko maiatzean Floyd itota hil izana «fede onez egindako akatsa» izan zen.
Iazko maiatzaren 25ean hil zuten Floyd. Minneapolisko Poliziak atxilo hartu zuen erosketak hogei dolarreko billete faltsu batekin ordaintzeagatik. Lau polizien artean lurrera bota zuten, eskuburdinak jarri zizkioten, eta haietako batek, Chauvinek, belaunarekin lepoa zapaldu zion, geldirik eusteko, nahiz eta berak behin eta berriz errepikatu ezin zuela arnasarik hartu. Epaiketan erakutsi zuten transkripzioak frogatu zuen moduan, Floydek hogei alditan errepikatu zuen itotzen ari zela. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198624/urkulluk-iragarri-du-ez-duela-beteko-lurralde-arteko-osasun-kontseiluak-atzo-hartutako-erabakia.htm | Gizartea | Urkulluk iragarri du ez duela beteko Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak atzo hartutako erabakia | «Gure ibilbide orria Bizi Berri Plana da», ohartarazi du lehendakariak. Espainiako Gobernua Jaurlaritzaren eskumenetan «esku sartzen» ari dela salatu du. | Urkulluk iragarri du ez duela beteko Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak atzo hartutako erabakia. «Gure ibilbide orria Bizi Berri Plana da», ohartarazi du lehendakariak. Espainiako Gobernua Jaurlaritzaren eskumenetan «esku sartzen» ari dela salatu du. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur goizean azpimarratu du ez duela bat egiten atzo Espainiako Osasun Sistemako Lurralde Arteko Kontseiluak hartutako erabakiarekin, eta iragarri du Jaurlaritzak bere bide orri propioari jarraituko diola. «Gure ibilbide orria Bizi Berri Plana da, adostua eta eraginkorra dena, eta ibilbide orri hau Espainiako Gobernuarekin partekatuta dago. Beraz, guk gure ibilbideari ekingo diogu», adierazi du gaur goizean Eusko Legebiltzarreko atarian. Lehendakariaren ustez, atzo hartutako erabakiak «talka» egiten du Jaurlaritzaren eskumenekin: «Gure eskumenetan esku sartzen ari dira».
Espainiako Osasun Sistemako Lurralde Arteko Kontseiluak atzo arratsaldean egindako bileran agiri bat onartu zuen, eta, horren arabera, adibidez, gau klubetan ezingo diote jardunari berrekin 100.000 biztanleko 50 kasu baino gutxiago eduki arte. Hala, onartutako plan berriaren arabera, intzidentzia tasa metatua apala denean, gaueko aisialdirako lokalak 03:00ak arte egon ahalko dira irekita, eta tabernak eta jatetxeak 01:00era arte. Erabakia ez zuten aho batez hartu, hainbat erkidegotako gobernuek aurka egin baitzuten; Eusko Jaurlaritzak ez zuen parte hartu bileran, ezta bozketan ere, iritzita Labiren Aholku Batzordeak ezarritako neurriekin talka egiten duela. Gaur goizean, Urkulluk Jaurlaritzaren jarrera defendatu du, eta Espainiako Gobernuarena kritikatu. Salatu du Madrilek «adostasunik gabe» eta alde bakarrez hartu duela erabakia, eta horrek urratu egiten duela gobernantza partekatua. Harrituta azaldu da Espainiako Gobernuaren jarrerarekin, eta «ordena eta errespetua» eskatu ditu erkidegoetako gobernuentzat. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198625/donostiako-adingabe-batek-salatu-du-arte-martzialetako-entrenatzaileak-sexu-abusuak-egin-dizkiola.htm | Gizartea | Donostiako adingabe batek salatu du arte martzialetako entrenatzaileak sexu abusuak egin dizkiola | Gizona atxilotu egin zuten, baina dagoeneko aske dago, Efek jakinarazi duenez. Gizon bat atxilotu dute Tuteran, eta beste bat Barakaldon, bikotekideari eraso egitea egotzita. Gizon bati hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote Landetan, Nafarroa Beherean bi adingaberi eginiko sexu abusuengatik. | Donostiako adingabe batek salatu du arte martzialetako entrenatzaileak sexu abusuak egin dizkiola. Gizona atxilotu egin zuten, baina dagoeneko aske dago, Efek jakinarazi duenez. Gizon bat atxilotu dute Tuteran, eta beste bat Barakaldon, bikotekideari eraso egitea egotzita. Gizon bati hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote Landetan, Nafarroa Beherean bi adingaberi eginiko sexu abusuengatik. | Tuterako Poliziak (Nafarroa) 30 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo arratsaldean, bikotekideari eraso egiteagatik. Emandako informazioaren arabera, bikotea eztabaida batean zen, eta gizonezkoak eraso egin zion emakumezkoari; lesioak eragin zizkion. Arratsaldeko 17:00ak aldera gertatu zen.
Genero indarkeria leporatu diote gizonezkoari. Atxilotu eta berehala, Udaltzaingoak polizia etxera eraman zuen ustezko erasotzailea, eta gero epailearen aurretik pasatu zen.
Barakaldon ere (Bizkaia) beste gizon bat atxilotu dute emakume bati eraso egitea eta hiru egunez fabrika zahar batean itxita edukitzea egotzita. Horretaz gain, lesio delitua, mehatxuak eta polizia agenteen aurkako atentatua egitea egozten diote. Joan den astelehenean atxilotu zuten, eta espetxeratzeko agindu dute.
Barakaldoko zinegotzi Angel Madrazok azaldu duenez, astelehenean izan zen atxiloketa, 19:30ak aldera. Esan du herritarrek abisatu zietela udaltzainei gizon bat emakume bati erasotzen ari zela denda baten kanpoan, eta labana bat jarri zion lepoan udaltzainak agertu zirenean.
Gainera, zinegotziaren hitzetan, udaltzainak bertaratu eta atxilotzen saiatu zirenean, «erresistentzia» jarri zuen gizonak. Adierazi duenez, emakumeak kontatu zien gizonak hiru egunez itxita eduki zuela fabrika zahar batean, eta bertan zegoela jo eta mehatxatu egin zuela eta sakelakoa kendu ziola, inori ez kontatzeko. Zinegotziak ziurtatu du gizonari aurretik ere egotzi diotela indarkeria matxistako delitu bat.
Donostian, berriz, adingabe batek salatu du arte martzialetako bere entrenatzaileak sexu abusuak egin dizkiola. Duela hilabete jarritako salaketaren arabera, 2018an egin zizkion sexu abusuak. Gizona mezuak idazten hasi zitzaion, «gero eta traza sexual handiagoa hartuz joan zirenak». Dokumentuaren arabera, gizonak bere etxera joatea proposatu zion, «harremanak edukitzera», adingabea zela jakin arren. Hark onartu egin zuen, «pasatzen ari zen momentuagatik». Gazteak jakinarazi zion «ez zegoela gustura», baina gizonak jarraitu egin zuen, adingabeak apartatu zuen arte.
Dokumentuan ageri denez, astebete geroago entrenatzaileak berriz proposatu zion bere etxera joatea. Nerabeak, hasieran, «aitzakiak» jarri zizkion, «ez zuelako joan nahi». Baina gizonak behin eta berriz eskatu zion harreman sexualak edukitzeko, eta «adin txikikoak ez zion kontra egin, deseroso sentitu eta blokeatuta geratu arren». Efek jakin duenez, gizona atxilotu egin zuten, baina gero aske utzi zuten deklaratu bitartean.
Hamar urteko zigorra abusuengatik
Mont-de-Marsaneko epaitegiak (Landak, Okzitania) hamar urteko kartzela zigorra berretsi du gizon baten aurka abusuengatik eta intzestuagatik. Jadanik kondenatua izan zen 2019an, baina helegitea jarri zuen, eta baldintzapean aske utzi zuten. Erasoak 2014 eta 2016 artean gertatu ziren, Nafarroa Beherean, zehazkiago, Izuran, Donibane Garazin eta Baigorrin. Biktimak gizonaren anai-arreba gazteak ziren, eta 5 eta 7 urte zituzten 2014an. Hamar urteko kartzela zigorraz gain, biktimengana hurbiltzeko debekua ezarri diote, arta psikologikoak egitera behartua izanen da, eta haren izena FIJAIS sexu bortizkeriazko arau hauste egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuan sartuko dute. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.