date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198626/basterretxearen-lsquoarabarsquo-artelana-aurkitu-dute-hogei-urteren-ostean.htm | Kultura | Basterretxearen ‘Araba’ artelana aurkitu dute, hogei urteren ostean | Aratz mendiaren tontorrean jarri zuten Basterretxearen artelanaren erreplika, baina jarri eta gutxira desagertu zen. Aste honetan topatu dute, eta Asparrengo udaletxera jaitsi dute. | Basterretxearen ‘Araba’ artelana aurkitu dute, hogei urteren ostean. Aratz mendiaren tontorrean jarri zuten Basterretxearen artelanaren erreplika, baina jarri eta gutxira desagertu zen. Aste honetan topatu dute, eta Asparrengo udaletxera jaitsi dute. | Hogei urte inguru desagertuta egon ondoren, aste honetan berreskuratu dute Nestor Basterretxea eskultore, margolari eta zinemagilearen Araba artelana: 1990eko hamarkadaren erdialdean jarri zuten piezaren erreplika Aratz mendiaren tontorrean (Araba), Arabaren, Gipuzkoaren eta Nafarroaren mugen artean. Egurrez egina dago jatorrizko artelana, eta tontorrean jarri zuten erreplika brontzez egina dago. Jarri eta bi urtera, baina, desagertu egin zen. Aste honetan berreskuratu dute; hain zuzen, mendizale batek topatu du artelana: Aritz Albisu du izena, eta Araiako (Araba) bizilaguna da.
Duela hogei urte inguru jarri zuten tontorretik 500 metrora topatu du pieza. Hasiera batean, ez zuen Basterretxearen erreplikarekin lotu, baina, badaezpada, argazki bat atera, eta emazteari erakutsi zion, etxera iristean. Hark esan zion Aratzen duela hainbat urte desagertu zen artelan berbera zela, eta denbora gutxian lau haizeetara zabaldu zen aurkikuntza. Asparrengo (Araba) alkate Txelo Auzmendirengana ere iritsi zen, eta albistearen berri izan eta berehala jarri zen harremanetan Basterretxearen semearekin. Irudiak ikustean, aitaren artelanaren erreplika zela baieztatu zuen Gorka Basterretxeak.
Artelana herrigunean da jada
Susmoak baieztatu ondoren jaitsi dute artelan kuttuna herrigunera. Bizilagun batzuek jaitsi dute, patata zaku baten barruan eta bi hodiren gainean jarrita jaitsi ere, 40 kilogramo inguru pisatzen baitu. Orain, Asparrengo udaletxean dago Araba, eta, alkatearen hitzetan, hantxe gordeko dute oraingoz. Hala ere, ez dute baztertzen beste tokiren batean ikusgai jartzeko aukera, baina, horretarako, artistaren familiarekin hitz egin behar dute, eta guztien artean erabaki erreplikarekin zer egin, eta non jarri.
Irudiak: Iñigo Leza |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198627/ekologistan-martxan-ek-protesta-eginen-du-etzi-ingurune-natural-osasungarri-baten-alde.htm | Gizartea | Ekologistan Martxan-ek protesta eginen du etzi ingurune natural osasungarri baten alde | Bilboko Arriaga antzoki parean eginen dute protesta Ingurumenaren Nazioarteko Egunean. Protestaz gain, zuhaitz landaketa eta hitzaldi bat ere antolatu dituzte. | Ekologistan Martxan-ek protesta eginen du etzi ingurune natural osasungarri baten alde. Bilboko Arriaga antzoki parean eginen dute protesta Ingurumenaren Nazioarteko Egunean. Protestaz gain, zuhaitz landaketa eta hitzaldi bat ere antolatu dituzte. | Ekainaren 5ean ospatzen da Ingurumenaren Nazioarteko Eguna, eta, azken urteetan bezala, egun hori kari protesta antolatu du Ekologistan Martxan elkarteak. Ingurune natural osasungarri batean bizitzeko eskubidea aldarrikatuko du elkarteak: «Kutsadurarik gabe, zaratarik gabe, xahutzerik gabe, beharrezkoak ez diren azpiegiturarik gabe bizitzeko dugun eskubidea aldarrikatuko dugu». Elkarteak Zaldibar eta erraustegi berriak saihestuko dituen hondakinen kudeaketa ere eskatu du, eta tokikoa eta jasangarria den trantsizio energetikoaren aldeko aldarriak ere plazaratuko ditu.
«Bizitzaren eta Lurraldearen Defentsaren alde, egunez egun gure ingurune naturala suntsitzen duten eta planeta suntsitzearekin mehatxatzen duten ingurumen erasoen aurrean, kalean izango gara», aldarrikatu du elkarteak. Bilbon eginen dute ekitaldi nagusia, 13:00etan, Arriaga parean. Bertan, biodibertsitatearen aldeko ekintza bat eginen dute.
Ez da hori izanen, ordea, egun hauetan egingo dute ekintza bakarra. Gaur, zuhaitzak landatuko dituzte Barakaldon, eta datorren asteartean, ekainaren 8an, Biodibertsitateari eta osasunari buruzko hitzaldia izanen da Ekoetxean. Osalde Osasun Publikoaren Aldeko elkarteko Mario Fernandez eta Carolina Martin Biodibertsitaterik gabe bizitzarik ez dago Ekologistak Martxan taldearen kanpainaren koordinatzailea izanen dira hizlariak. Online ere ikusi ahalko da solasaldia.
Nazio Batuen Batzar Nagusiak 1972ko abenduaren 15ean izen datu zuen ekainaren 5a Ingurumenaren Nazioarteko Eguna, aurre egin nahian ingurumenaren gaineko kontzientzia eta ardura sortzeko erronkari, bai eta ingurumena zaintzeko, garapen jasangarria sustatzeko, ingurumenaren eta garapenaren arteko oreka bideragarria eta bidezkoa lortzeko ere.
42 urte Gladys del Estal hil zutela
Gaur bete dira 42 urte Guardia Zibiliak Gladys del Estal Donostiako militante ekologista tiroz hil zuenetik, Tuteran. Ingurumenaren Munduko Eguna dela-eta, zentral nuklearrak geldiaraztea eta Bardeako tiro-poligonoa desegitea eskatzen zuen manifestazio batean parte hartzen ari zen del Estal, eta Guardia Zibil batek tiroz hil zuen. Lurrikara eragin zuen Del Estalen hilketak. Mobilizazio eta istilu handiak izan ziren hurrengo egunetan, besteak beste, hiletan bertan, eta bi greba orokor ere antolatu zituzten. Eremu politikoan ere haserre erantzun zuten alderdi gehienek. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198628/eh-bilduk-eajk-eta-podemosek-arbuiatu-egin-dute-irungo-hizkuntza-eskakizunen-epaia.htm | Gizartea | EH Bilduk, EAJk eta Podemosek arbuiatu egin dute Irungo hizkuntza eskakizunen epaia | Alderdi horiek izenpetutako adierazpen bat irakurri dute Eusko Legebiltzarrean. | EH Bilduk, EAJk eta Podemosek arbuiatu egin dute Irungo hizkuntza eskakizunen epaia. Alderdi horiek izenpetutako adierazpen bat irakurri dute Eusko Legebiltzarrean. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Irungo Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak bertan behera uzteko epaia eman zuen, euskara ez dakitenentzako «diskriminatzailea» dela argudiatuta. Harrabotsa sortu zuen erabakiak. Gaur, «euskararen aurka» emandako epai hori gaitzesteko, EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemos-IU alderdiek izenpetutako adierazpen bat irakurri dute Eusko Legebiltzarrean. Salatu dute epaiak zalantzan jar dezakeela sektore publikoan euskararen normalizazioan aurrera egiteko esparru juridikoa. «Kezka» eta «egonezina» agertu dute.
Adierazpenean jaso dutenez, bat egiten dute EAEko herri erakunde guztiek euskara normalizatzeko egiten ari diren «lan eskergarekin», euskarak herritarren egunerokoan «dagokion lekua har dezan» eta herritar guztien hizkuntza eskubideak «bermatzeko».
Irungo Udalari babesa ematen diotela azpimarratu dute: «EAEko herri administrazio orok lanpostu publikoen hizkuntza eskakizunak eta derrigortasunak ezartzeko duen legezko zilegitasuna eta eskumena aitortzen dizkiogu, herritarren hizkuntza eskubideak erdigunean jarrita».
Hala, adierazi dute kezka eragin diela Auzitegi Nagusiaren epaiak, kolokan jar dezakeelako «azken hamarkadetan EAEko sektore publikoan euskararen normalizazioan aurrera egiteko izan dugun marko juridikoa». |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198629/industria-laquonahiko-bizkorraquo-ari-da-suspertzen.htm | Ekonomia | Industria «nahiko bizkor» ari da suspertzen | Sektoreko enpresek %3,1 igo dute beren jarduera apirilean, eta %10,4 urtea hasi denetik. Mugikortasunarekin loturiko alorretan igo da gehien: energiarenean, eta auto, tren, hegazkin eta ontzien fabrikazioan. | Industria «nahiko bizkor» ari da suspertzen. Sektoreko enpresek %3,1 igo dute beren jarduera apirilean, eta %10,4 urtea hasi denetik. Mugikortasunarekin loturiko alorretan igo da gehien: energiarenean, eta auto, tren, hegazkin eta ontzien fabrikazioan. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria «nahiko bizkor» berreskuratzen ari da bere jarduera, pandemiak markatutako urte baten ondoren. Apirilean %3,1 goratu zen, eta urtea hasi denetik, %10,4, Eustat Euskal Estatistika Erakundeak ostegun honetan jakinarazi duenez. Martxotik apirilera arteko aldaketa hori positiboa da sektore handi guztietan, batez ere energiarenean: ia %15 egin du gora. Ekipamendu ondasunetan %4,2 izan da hazkundea. Multzo horretan sartzen dira autogintza, trenen fabrikazioa, aeronautika eta ontzigintza. Koronabirusaren krisiak gogorren jo dituen sektoreetako batzuk dira horiek. Autogintza, gainera, txip edo semieroaleen osagaien eskasia nabaritzen ari da. Kontsumo ondasunen produkzioa ere handitu da: %3,3. Hiru lurraldeek goranzko bilakaera izan dute hilabete batetik besterako konparazioan. Araba dago buruan: industria ekoizpenak %6,5eko hazkundea izan du. Igoera apalagoa izan da Bizkaian (%2,3) eta Gipuzkoan (%1,9). 2020ko apirilarekin alderatuz gero, igoera %64,4 izan da. Baina kontuan izan behar da hilabete horretan industria jardueraren zati handi bat geldirik egon zela koronabirusari eusteko ezarritako neurriengatik. Iazko apirilarekin alderatuta, bilakaera positiboa izan da industria sektore handi guztietan, eta, batez ere, ekipamendu ondasunetan: batez beste, %91,6 handitu da ekoizpena sektore horretako enpresetan. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198630/izurriak-arabako-emakumeengan-eragin-dituen-ondorioez-azterlan-bat-eskatu-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Izurriak Arabako emakumeengan eragin dituen ondorioez azterlan bat eskatu du EH Bilduk | Mozioa aurkeztu du Arabako Batzar Nagusietan, Arabako Foru Aldundiari eskatuz emakumeen lekukotzak jasoko dituen azterlan bat egin dezala. | Izurriak Arabako emakumeengan eragin dituen ondorioez azterlan bat eskatu du EH Bilduk. Mozioa aurkeztu du Arabako Batzar Nagusietan, Arabako Foru Aldundiari eskatuz emakumeen lekukotzak jasoko dituen azterlan bat egin dezala. | EH Bilduk mozio bat erregistratu du gaur Arabako Batzar Nagusietan foru aldundiari eskatzeko egin dezala COVID-19aren pandemiak emakumeengan izan dituen ondorioei buruzko azterlan bat. «Erasotzailearekin bizi behar izatea eta konfinamenduan etxetik atera ezin izatea, zaintza lanen prekarizazioa... Hau guztia ekiditeko eta sortzen diren kasuei aurre egiteko programak martxan jartzeaz gain, egoera ikusaraztea beharrezkoa da, ikusten ez dena ez baita existitzen», adierazi du EH Bilduko batzarkide Ainhize Solaunek. EH Bilduk eredutzat hartu du Nafarroako Gobernuak sustatutako ikerketa bat, zeinetan jaso egin dituzten konfinamenduan nafar emakumeek izandako 51 esperientzia eta lekukotasun. Txosten horrek aukera eman zuen emakume ezberdinen lekukotzak jasotzeko eta ezagutzeko, eta orain, Araban, halako ikerketa eta programak abiatzea ezinbestekotzat jo du koalizioak. Horretarako, Arabako talde feministekin, emakumeen elkarteekin eta udal eta kuadrilletako berdintasun teknikariekin elkarlanean aritzea eskatu du. Solaunek azaldu du Arabako Batzar Nagusiek sei hilabeteko epean prest izan beharko luketela azterlan hori. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198631/kamioi-elektrikoak-seriean-ekoizten-hasiko-da-irizar-fccrekin-batera.htm | Ekonomia | Kamioi elektrikoak seriean ekoizten hasiko da Irizar, FCCrekin batera | Hondakinak biltzeko modeloaren hamar unitate egingo ditu Espainiako eraikuntza eta zerbitzuetako enpresa handiarentzat. Irizar Taldeak garatutako teknologia erabiliko dute, eta Adunan egingo dituzte osorik. | Kamioi elektrikoak seriean ekoizten hasiko da Irizar, FCCrekin batera. Hondakinak biltzeko modeloaren hamar unitate egingo ditu Espainiako eraikuntza eta zerbitzuetako enpresa handiarentzat. Irizar Taldeak garatutako teknologia erabiliko dute, eta Adunan egingo dituzte osorik. | Mugikortasunaren elektrifikazioaren hodeira igotzeko beste urrats bat egin du Irizar Taldeak. Duela urte batzuk hasitako autobus elektrikoen produkzioari, kamioiena gehitu dio. Seriean ekoizten hasiko da berak diseinatutako modeloa, eta horretarako bazkide ezin aproposagoa topatu du: FCC Espainiako eraikuntza eta zerbitzu enpresa handia. Harekin batera lehenengo hamar unitateak egingo ditu. Elkarlan horren bidez, Ormaiztegiko kooperatibak (Gipuzkoa) oinarria jarri nahi du kamioi elektrikoen produkzioan hazten jarraitzeko.
Gaur-gaurkoz, modelo bakarra dauka taldeak: Irizar Ie Urban Truck deiturikoa. Hirian eta hiri inguruneetan jarduteko egina dago; bereziki, hiri hondakinak biltzeko eta garbiketa lanak egiteko. Hain justu, FCC enpresaren lan esparru nagusietako bat da hori. Hego Euskal Herriko lau hiriburuentzat dihardu, eta Iberiar penintsulako 5.000tik gora udal eta mankomunitateentzat.
Irizarrek uste du ibilgailu elektrikoena bizkor haziko den sektorea dela, gero eta erakunde gehiagok mugak jartzen dizkietelako gasolina eta diesel motordun ibilgailuei hiriguneetan sartzeko. Hirietako zerbitzuetan ere (garraioan, garbiketan, segurtasunean...) ari dira erregai fosilak erabiltzen dituztenak hibrido edo elektrikoengatik ordezkatzen, eta datozen urteetan instituzio publikoek inbertsio handiak aurreikusi dituzte horretarako.
Irizarrek egingo dituen lehen hamar unitateak garbiketa zerbitzuetarako izango dira, baina modelo hori ez du horretara mugatzea nahi. Industriarako ere baliagarria izan daiteke: hemezortzi tona inguruko gaitasuna du, eta kamioiak ahalbidetzen du gaur egun existitzen diren karrozeria guztiak instalatzea, ia-ia egokitzapenik egin gabe.
Irizar Ie Urban Trucken lehen prototipoa 2019an aurkeztu zuten, eta hainbat sari lortu ditu. Irizarrek bi urtetan merkaturatzea lortu du, baina ez da hutsetik hasi. Autobus elektrikoen aurrean hamar urte daramatza ia, eta horiek egiteko garatutako teknologia bera erabili du: motor elektriko berdina du, ioi litiozko bateriekin. Lanegun luzeetarako egokia izan dadin, GNK gasa ere erabil dezakeen motorra jar daiteke, baina egingo dituen lehen hamar unitateetatik guztiak %100 elektrikoak izango dira.
Oso isila denez, gauez lan egiteko oso egokia dela azpimarratu du konpainiak, eta gaineratu du antzeko lanak egiteko erabiltzen diren ibilgailu arruntek baino zarata gutxiago ateratzen dutela, CO2 gutxiago igortzen dutela, eta energia kontsumoa erdira murrizten dutela. Lehen seriean bi tamainako unitateak egingo ditu: bi eta hiru ardatzekoak, 4x2 eta 6x2 bertsiokoak. Irizarren arabera, kamioiaren beste ezaugarri bat da kabinarako igotzeko sarbidea «egun merkatuan daudenetan baxuena» duela, eta horrek langileen lana errazten duela, eta segurtasuna handitu.
Baina Irizarrek bereziki nabarmendu nahi izan du berak oso-osorik ekoiztutako kamioia izango dela. Taldeko enpresek garatutako teknologia propioa izango du trakzio elektrikoari, energia biltegiratzeari eta kontrolerako elektronikari dagokienez.
Adunako fabrikatik (Gipuzkoa) aterako dira guztiak. Irizarren E-mobility adarrak 2018ko maiatzean han inauguratu zuen lantegitik. 18.000 metro koadro ditu eta 3.000 inguru erabiliko dituzte kamioiak egiteko. Lantegiaren beste zatia autobus elektrikoentzat da, hiri barruko bidaietara begira egindakoak. Izan ere, markaren ohiko autobusentzat Ormaiztegiko egoitza erabiltzen dute, diesel motorra dutenentzat, hiri arteko bidaietarako erabiltzen direnak.
Etorkizun handia
Hori du, gaur egun, bere produkzioaren muina, baina etorkizun handia iragarri dio Irizarrek ibilgailu elektrikoen sektoreari. Kamioia da Gipuzkoako enpresaren azken apustua, baina autobusetan hasi zen, duela hamarkada bat, eta dirutza jarri du. Gaur egun osagai guztiak berak diseinatzeko eta ekoizteko gai da, eta horrek hornitzaileen menpekotasunetik askatzen du, neurri handi batean.
Adunako lantegian 200 langile inguru ditu, eta halako bi izatea espero du; egunean autobus bat ekoiztera iritsi dira. Lehen autobus elektrikoa Ormaiztegin egin zuten, 2014n, Donostibusentzat. Euskal Herrian kontratu mardulak lortu ditu, besteak beste, Euskal Elkargoarekin Baiona-Angelu-Miarritz zerbitzurako, eta Bilbon eta Iruñean ere badabiltza Irizarren autobus elektrikoak. Espainia, Frantzia eta Erresuma Batua ditu beren merkatu nagusiak, eta Alemania, Italia, Suedia eta Beneluxeko hiru herrialdeetako ateak ere zabaltzen hasia da.
Taldea zazpi enpresak osatzen dute, eta 3.500 langile inguru ditu, laurden bat inguru kooperatibistak. Hamahiru lantegi ditu: Brasildik Amerikako merkatua hornitzen dute, Mexikotik herrialdea bera, eta Euskal Herritik eta Marokotik Europa batez ere.
Irizar da autobus ekoizle nagusiena Euskal Herrian, baina ez da elektrikoen aldeko apustua egin duen enpresa bakarra. Beste gipuzkoar bat, Beasaingo CAF ere sartu da alor horretan. Lehenik, Vectia enpresa sortu zuen, 2013an, eta 2018an arlo horren aldeko apustua biderkatu zuen, Europako liderra erosita, Poloniako Solaris |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198632/positiboen-ehunekoa-32-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positiboen ehunekoa %3,2 da Hego Euskal Herrian | Osasunbideak eta Osakidetzak 11.247 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta 368 kutsatu zenbatu. Hegoaldeko ZIUetan 104 lagun daude birusarekin erietxeratuta. | Positiboen ehunekoa %3,2 da Hego Euskal Herrian. Osasunbideak eta Osakidetzak 11.247 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta 368 kutsatu zenbatu. Hegoaldeko ZIUetan 104 lagun daude birusarekin erietxeratuta. | Hego Euskal Herrian egun bakarrean zenbatutako positibo kopuruak behera egin du; zehazki, beste 368 kasu positibo atzeman zituzten atzoko testetan. Guztira, 11.247 diagnostiko proba egin ziren Hegoaldean, eta, beraz, %3,2 izan zen positiboen portzentajea. Hain zuzen ere, OME Osasunaren Munduko Erakundeak gehienezko mugarritzat ezarria duen langatik beherakoa da, beste behin. Osakidetzak egindakoetan %3,3 da datua; Osasunbideak egindakoetan, %3.
Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian 158 positibo atzeman ziren atzo; Gipuzkoan, 91; Nafarroan, 67, eta Araban 41.
Ospitaleei begira, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi dute atzo 41 lagun erietxeratu zituztela COVID-19aren sintomak larriagotuta. Gainera, zehaztu dute oraintxe bertan 104 lagun direla ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino bi gehiago. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198633/puigdemontek-bruselari-eskatu-dio-espainia-immunitatea-errespetatzera-behartzeko.htm | Mundua | Puigdemontek Bruselari eskatu dio Espainia immunitatea errespetatzera behartzeko | Kautela neurriak ezarri izana «garrantzitsutzat» jo dute Kataluniako presidente ohiak eta Comin eta Ponsati kontseilari ohiek. Europako Parlamentuari eskatu diote helegiterik ez jartzeko. | Puigdemontek Bruselari eskatu dio Espainia immunitatea errespetatzera behartzeko. Kautela neurriak ezarri izana «garrantzitsutzat» jo dute Kataluniako presidente ohiak eta Comin eta Ponsati kontseilari ohiek. Europako Parlamentuari eskatu diote helegiterik ez jartzeko. | Atzo behin-behinean immunitatea berreskuratu ostean, agerraldia egin dute gaur Carles Puigdemont presidente ohiak eta Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohiek, eta txalotu egin dute Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak atzo hartutako erabakia, ingelesez, katalanez eta gaztelaniaz irakurritako komunikatu batean. Auzitegiak onartutakoa «garrantzitsua» dela azpimarratu dute, eta «bi aurrekari» ezartzen dituela, lehenengo aldia delako Europarlamentuak kendutako immunitatea epaitegietan berreskuratzen dena, batetik, eta erbesteratutako politikarien argudioak «arrazoituak» direla erakusten duelako, bestetik, argudiatu dutenez. «Neurriok ez balira onartu, eskubide politikoak urratuko ziratekeen», adierazi dute.
Horregatik, euren eskubideak defendatzea «Europako Parlamentuaren eskubideak defendatzeko modu onena» dela azaldu dute. Halaber, ganbera horri eskatu diote ez diezaion jarri helegiterik Europako Batasuneko Auzitegi Orokorraren erabakiari. Euren esanetan, gainerako europarlamentarien «baldintza berberak» izango dituzte aurrerantzean eta behin-behineko neurria indarrean den bitartean, baina «anomalia» batekin. Hala deitu diote Espainiari eta hango justiziari, eta azaldu dute gobernuak «sakoneko aldaketak» egin nahi dituela Espainiako epailetzan; hala nola epaileak aldatuz. Espainia Europarentzat «arazo» bihurtu dela nabarmendu dute, eta Europak hori ezin duela «ahaztu». Kazetarien galderei erantzunez, Espainiako Justiziaren eta Europakoaren irizpide desberdinez hitz egin du: «Ez sinestekoa da gorenak Europako Justiziaren ebazpenei entzungor egitea. Europak ezin du jarraitu arazo hori ezkutatzen Hungaria, Polonia eta Eslovenia herrialdeak jopuntuan dituen bitartean».
Alde horretatik, Puigdemontek eskatu dio Europako Batasunari behartu dezala Espainia erabakia errespetatzera, eta ez diezaiola men egin Espainiako Auzitegi Goreneko doktrinari: «Europako instituzioen betebeharra da arauak hausten dituen bere kide bat ohartaraztea. Horregatik diogu arazo hau Europaren arazoa dela».
Eurodiputatu moduan EBren barruan mugitzeko eskubidea berreskuratu dute hiru politikariek, baina, hala ere, ezingo dute Espainiarako muga zeharkatu, euren aurkako atxilotze agindua emana baitu Espainiako Auzitegi Gorenak. Horregatik, Ponsatik argitu du ez dutela horretarako asmorik: «Espainiara sartu? Jazarpen politikoaren mehatxua ez da gutxitu Espainia barruan, eta Europako Batasunaren lana da Europaren ebazpenak betearaztea». |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198634/aurkitu-dute-markina-xemeinen-bila-zebiltzan-gizona.htm | Gizartea | Aurkitu dute Markina-Xemeinen bila zebiltzan gizona | 82 urteko gizonak hiru egun zeramatzan desagertuta. Ehundaka herritarrek parte hartu dute bilaketan. | Aurkitu dute Markina-Xemeinen bila zebiltzan gizona. 82 urteko gizonak hiru egun zeramatzan desagertuta. Ehundaka herritarrek parte hartu dute bilaketan. | Herritar batek aurkitu du gizona, gaur eguerdian. Ertzaintzaren arabera, «ondo» zegoen, baina sasi batzuen artean erori omen zen, eta ezin zen hortik mugitu.
Familiak larrialdi zerbitzuetara deitu zuen astelehenean, gizonak arratsaldean eman ohi duen ibilalditik ohiko orduan itzuli ez zelako. Orduz geroztik ibili dira desagertutako gizonaren bila, baina Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak atzo jakinarazi zuen bilaketa lanak eten zituztela, eta gaur goizean goiz ekingo zietela berriro. Ertzaintza, Gurutze Gorria eta DYA ibili dira bilaketa lanetan, ehundaka herritarren laguntzarekin. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198635/etenaren-osteko-uzta-ugaria-jaso-du-cannesko-zinemaldiak.htm | Kultura | Etenaren osteko uzta ugaria jaso du Cannesko Zinemaldiak | Uztailaren 6tik 17ra egingo dute jaialdia, eta izen handiko zuzendari askoren lanak erakutsiko dituzte: tartean dira Wes Anderson, Leos Carax eta Apichatpong Weerasethakul. Sean Baker eta Mia Hansen-Love lehen aldiz lehiatuko dira Sail Ofizialean, besteak beste. | Etenaren osteko uzta ugaria jaso du Cannesko Zinemaldiak. Uztailaren 6tik 17ra egingo dute jaialdia, eta izen handiko zuzendari askoren lanak erakutsiko dituzte: tartean dira Wes Anderson, Leos Carax eta Apichatpong Weerasethakul. Sean Baker eta Mia Hansen-Love lehen aldiz lehiatuko dira Sail Ofizialean, besteak beste. | Iazko gorabeheren ondoren, Cannesko Zinemaldia bueltan da. Thierry Fremaux zuzendariak agerraldi bat egin du goizean, 74. aldia aurkezteko. Jaialdia uztailera atzeratu dute aurten —maiatzean egin ohi dute—, baina, Fremauxek zerrendatu dituen izenak ikusita, ez dago zalantzarik: bere onenean itzuliko da. Dagoeneko jakina zen Leos Caraxen Annette film berriak irekiko duela lehiaketa, eta, baieztapen ofiziala falta zen arren, segurutzat jotzen zen Wes Andersonen The French Dispatch eta Paul Verhoevenen Benedetta ere Sail Ofizialean egongo zirela. Andersonek XX. mendeko Parisko erredakzio batean girotu du pelikula, eta Verhoevenek, berriz, moja homosexual baten istorioa kontatu du, XVII. mendean kokatua.
Sail Ofizialean dauden zuzendari batzuek irabazia dute lehenago Urrezko Palma. Jacques Audiardek Les olympiades aurkeztuko du, lau pertsonaiaren inguruko maitasun istorio garaikide bat. Nanni Morettik, berriz, Tre piani, bizilagun batek haren alabaz abusatzen duela uste duten gazte biri buruzko filma. Azkenik, Apichatpong Weerasethakulek Memoria erakutsiko du. Kolonbian filmatu du, eta Tilda Swinton da protagonista.
Beste hainbat zuzendarik ezagun dute Cannesko lehia, oraindik sari nagusia irabazi ez duten arren. Hor izango dira Bruno Dumont (Par un demi-clair matin), Asghar Farhadi (Un héros), Ryusuke Hamaguchi (Drive My Car), Mahamat-Saleh Haroun (Lingui), Justin Kurzel (Nitram), François Ozon (Tout s'est bien passé), Sean Penn (Flag Day), Kirill Serebrennikov (Petrov's Flu) eta Joachim Trier (Julie).
Sean Baker lehen aldiz ariko da Sail Ofizialean. Duela lau urte, Cannesko Zuzendarien Hamabostaldian aurkeztu zuen The Florida Project. Aurten, Red Rocket lana emango du. Mia Hansen-Love ere estreinakoz egongo da lehia nagusian, Bergman's Island filmarekin. Faro uhartera joandako zinemagile bikote bat da filmeko protagonista: Anders Danielsen Lie eta Mia Wasikowska; Ingmar Bergmanen bizitzan eta filmetan garrantzi handia izan zuen leku horrek. Nadav Lapidek Ha'berech aurkeztuko du; 2019an Urrezko Hartza irabazi zuen Berlinen, Synonymes filmarekin. Horiez gain, lehen aldiz egongo dira: Nabil Ayouch, Haut et fort filmarekin; Catherine Corsini, La fracture-rekin; Julia Ducournau, Titane-rekin; Ildiko Enyedi, A geleségem története-rekin; Juho Kuosmanen, Hytti nro 6-rekin; eta Joachin Lafosse, Les intranquilles-ekin.
Entzute handiko izenak daude gainontzeko sailetan ere. Andrea Arnoldek Cow aurkeztuko du; Arnaud Desplechinek, Tromperie, Philip Rothen Deception nobelaren moldaketa bat; Charlotte Gainsbourgek, Jane par Charlotte opera prima; Todd Haynesek, The Velvet Underground taldeari buruzko dokumental bat; Hong Sang-sook, In Front of Your Face; Sergei Loznitsak Babi Yar. Context; eta Oliver Stonek, JFK Revisited: Through the Looking Glass.
Iaz, zinemaldiaren antolatzaileek jakinarazi zuten zer pelikula hautatu zituzten jaialdian parte hartzeko, eta, azkenean beste jaialdi batzuetan aurkeztu bazituzten ere, Canneseko zigilua eraman zuten. Horietako bat da Dea Kulumbegaxviliren Dasatskisi / Beginning, Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorraren irabazlea. Cannesek lehengora itzuli nahi du aurten, eta nabaritu dute iazko etena: urtero 1.800 pelikula inguru jasotzen dituzte aukeraketa egiteko, eta aurten hautaketa batzordeak 2.300 baino gehiago ikusi ditu. Spike Lee izango da epaimahaiko burua —iaz izendatu zuten—.
Atzo, zinemaldiak adierazi zuen Jodie Foster aktore eta zinemagilea izango dela irekierako gonbidatua, eta Urrezko Palma saria jasoko duela, «ibilbide artistiko bikaina eta nortasun paregabea» erakusteagatik. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198636/ela-enpresek-zergak-ez-ordaintzearen-konplize-dira-urkullu-eta-txibite.htm | Ekonomia | ELA: «Enpresek zergak ez ordaintzearen konplize dira Urkullu eta Txibite» | «Euskal Herrian, zenbat eta gehiago eduki, orduan eta zerga gutxiago ordaintzen dira», salatu du Lakuntzak, eta zerga erreforma eskatu du | ELA: «Enpresek zergak ez ordaintzearen konplize dira Urkullu eta Txibite». «Euskal Herrian, zenbat eta gehiago eduki, orduan eta zerga gutxiago ordaintzen dira», salatu du Lakuntzak, eta zerga erreforma eskatu du | Zerga sisteman aldaketa sakonak eskatzeko kanpainak Bilbora eraman du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia. Arriaga antzokiaren alboan, sindikatuko kideen aurrean, Lakuntzak ziurtatu du «inoiz baino beharrezkoagoa» dela erreforma bat, krisiak desberdintasunak eta behar sozialak areagotu dituelako: «Justizia sozialagatik ez ezik, krisiari irtenbidea emateko bidea ere bada».
Erreforma horren abiapuntua izango litzateke errenta handia dutenek eta enpresek gehiago ordaintzea, uste baitute orain kontrakoa gertatzen dela: «Euskal Herrian, zenbat eta gehiago eduki, orduan eta zerga gutxiago ordaintzen dira, eta haiek ordaintzen ez dutena beste batzuek ordaindu behar dugu». Egoera horren arduradunak propio izendatu ditu Lakuntzak: «Urkullu, Rementeria, Olano, Txibite... enpresa handiek zergak ez ordaintzearen konplize dira».
Sozietate zergaren tasa nominala irabazien %24 eta %28 artean egon arren —enpresaren neurriaren eta lurraldearen arabera—, Lakuntzak nabarmendu du enpresa handiek irabazten dituzten hamar eurotik bakar bat ordaintzen dutela: «Langileak dira ekarpen handiena egiten dutenak: jornalen zuzeneko zergetatik datoz ogasunak jasotzen dituen lau eurotik hiru. Egoera hori hautu baten ondorioa da. Injustizia hori amaitzeko, erreforma fiskala behar dugu».
Gainera, industria politikarik ez izatea leporatu die erakundeei, eta «zentzugabetzat» jo du beherapenak eskaintzea enpresak erakartzeko eta haiei eusteko zerga: «Zergatik daude enpresak Alemanian edo Frantzian, eta ez Marokon? Bada, berrikuntza, formazioa, komunikazioa, hornikuntza sareak eta beste daudelako».
2.300 euroko funtsa
«Benetako politika industriala» eskatu du Lakuntzak, eta horren barruan kokatu du ELAren proposamena: enpresa estrategikoak babestuko dituen 2.300 milioi euroko funts bat sortzea.
ELAk bihar jarraituko du zerga erreformaren aldeko kanpainarekin, Iruñean, Errekoleten plazan. Hurrengo topaketa hilaren 15ean izango da, Gasteizen, eta 17an Donostian bukatuko du. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198637/txinak-muturreko-kirol-ekitaldiak-debekatu-ditu-mendi-lasterketak-tartean.htm | Kirola | Txinak muturreko kirol ekitaldiak debekatu ditu, mendi lasterketak tartean | Mugarik gabeko epe batez ezingo da ultramaratoirik, mendi lasterketarik edo wingfly ekitaldirik antolatu. Maiatzaren amaieran, 21 kirolari hil ziren Gansu eskualdean eginiko mendi lasterketa batean, eguraldi txarrarengatik. | Txinak muturreko kirol ekitaldiak debekatu ditu, mendi lasterketak tartean. Mugarik gabeko epe batez ezingo da ultramaratoirik, mendi lasterketarik edo wingfly ekitaldirik antolatu. Maiatzaren amaieran, 21 kirolari hil ziren Gansu eskualdean eginiko mendi lasterketa batean, eguraldi txarrarengatik. | Ezbehar larria gertatu zen maiatzaren 22 eta 23ko asteburuan Txinako Gansu eskualdean: mendi lasterketa batean, 21 kirolari hotzez hil ziren, espero baino eguraldi okerragoa egin baitzuen. Gertaerak harridura eta sumina eragin zituen Txinan eta munduan, eta gaur bestelako ondorioak ekarri ditu.
Txinako Kirol Administrazio Nagusiak mugarik gabe debekatu du «arrisku handiko kirol ekitaldi oro, kudeaketa erantzukizunik gabekoak, arau kamutsekoak eta segurtasun neurri lausokoak». Horien artean daude mendi lasterketa, BASE jauziarekin batera egiten den wingfly praktika, ultramaratoiak eta basamortuetako lasterketak.
Erakundeak iragarri duenez, kirol ekitaldiak aztertuko ditu, kudeaketa eta arauak hobetzeko, haien segurtasuna ziurtatzeko.
Guansuko lasterketan 172 korrikalarik hartu zuten parte. Gune menditsu batean 100 kilometro egin behar zituzten, baina, bideari ekin eta gero, antolatzaileek bertan behera utzi zuten lasterketa. Izan ere, aurreikusi baino eguraldi kaskarragoa egin zuen, eta lasterkariak ez zeuden prestatuta egoera horri aurre egiteko. Baina ordurako berandu zen, eta parte hartzaile batzuek hipotermia eta arazo fisikoak pairatu zituzten altuera handiko gune batean, tenperaturek behera egin zutelako oso azkar.
Txingorraren eta haize ufada indartsuen artean, desagertu egin ziren korrikalari batzuk larunbat eguerdirako, eta erreskate zerbitzuek igande goizeko zortzietan baieztatu zuten haietako hogei gutxienez hilda zeudela. Bi ordu geroago amaitu zituzten bilaketa lanak —ia 24 orduz jardun zuten—, eta hildako bat gehiago baieztatu zuten; denera, 21. Horrez gain, beste zortzi erietxera eraman behar izan zituzten. 1.200 lagun inguru ibili ziren korrikalarien bila.
Azaldu zutenez, 2.000 metro inguruan zegoen tarte batean 0 gradu inguruko tenperaturak erregistratu ziren larunbatean, eta lasterkariak ez zeuden prestatuta horri aurre egiteko. Arropa finekin abiatu ziren gehienak; izan ere, aurreko eguneko iragarpen meteorologikoek ez zuten aurreikusi halako eguraldia izango zenik. Bazekiten euria eta haizea izango zirela, baina ez horren tenperatura hotzak. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198638/bizkaiak-produktu-natural-bat-erabiliko-du-pinuaren-xingola-marroiaren-aurka.htm | Ekonomia | Bizkaiak produktu natural bat erabiliko du pinuaren xingola marroiaren aurka | Neiker institutuak probatutako bioestimulatzaile bat 4.000 hektarea pinuditan zabalduko dute | Bizkaiak produktu natural bat erabiliko du pinuaren xingola marroiaren aurka. Neiker institutuak probatutako bioestimulatzaile bat 4.000 hektarea pinuditan zabalduko dute | Produktu kimikoak alde batera utzi ditu Bizkaiko Foru Aldundiak, eta osagai naturalekin egindako bat erabiliko du pinuen xingola marroiaren gaixotasuna tratatzeko. Arratia-Nerbioi eta Durangaldeko 4.000 hektarea pinurekin hasiko da, ekainaren amaieran eta uztailaren erdialdearen artean, eguraldiaren arabera. Helikopteroen bitartez zabalduko dute produktua.
Zehaztu dutenez, osagai naturalekin egindako produktu bioestimulatzaile bat da; hau da, zuhaitzak indartsuago eta erresistenteago egitea da helburua, eta ez zuzenean xingola marroia eragiten duen onddoa botikekin hiltzea. Neiker ikerketa zentroak iaz aztertu eta probatu zuen produktua. Egiaztatu dutenez, ez du kalterik eragiten ingurumenean. Produktu hori nekazaritza ekologikoan erabiltzeko baimenduta dago.
Xingola marroia eta xingola gorria koniferoak hiltzeraino ahultzen dituzten gaixotasunak dira, onddoek eragindakoak. Ez dira berriak Euskal Herrian, baina azken urteetan, eguraldiak lagunduta, gogor jo dituzte intsinis pinudiak Bizkaian, Gipuzkoan, eta Arabako eta Nafarroako iparraldean. Xingolaren agerpenak bizkortu egin du pinudien mozketa. Bizkaian eta Aiaraldean batez ere, eukaliptoak hartu du pinuak galdutako lurraldearen zati handi bat. |
2021-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/198639/politikari-katalanak-jazartzeari-uzteko-eskatu-dio-espainiari-europako-kontseiluak.htm | Mundua | Politikari katalanak jazartzeari uzteko eskatu dio Espainiari Europako Kontseiluak | Hirugarren graduaren truke, presoei euren «iritzi politiko sakonei» uko egiteko eskatzeari utz diezaion esan diote Espainiari. | Politikari katalanak jazartzeari uzteko eskatu dio Espainiari Europako Kontseiluak. Hirugarren graduaren truke, presoei euren «iritzi politiko sakonei» uko egiteko eskatzeari utz diezaion esan diote Espainiari. | Espainiako eta Turkiako kasuak ikertu ditu Europako Kontseiluko Lege Auzietako eta Giza Eskubideetako Batzordeak, aztertzeko bi estatuek nola erabiltzen dituzten auzitegiak katalanen eta kurduen aurka. Urte eta erdiz aritu da batzordea lan horretan, eta ondorioak aurkeztu ditu gaur.
Batzordeak esan dio Espainiari matxinada eta sedizio delituak erreformatzeko, «2005ean legez kanpoko erreferendumak antolatzea zigorgabetu zuen erabakia indarrean ez dagoela interpretatzerik egon ez dadin, eta indarkeriarik gabeko transgresioek proportziorik gabeko zigorrik jaso ez dezaten». Horrez gain, 2017ko autodeterminazio erreferenduma antolatzeagatik eta harekin loturiko manifestazioengatik zigorturiko presoak «indultatzea edo askatzea pentsa» dezala eskatu dio, utz diezaiola erbestean dauden buruzagiak jazartzeari, baita erreferendumaren harira epaitzeko zain dauden goi kargudunak jazartzeari ere.
Amaitzeko, Espainiako agintariei eskatu diete «politikari katalanei euren iritzi politiko sakonei uko egiteko eskatzeari uzteko, espetxe erregimen hobe baten truke, edo indultu baten aukerarengatik».
Europako Kontseilua 1949. urtean sortu zuten, eta Europako integrazioaren alde lan egiten duen erakunderik zaharrena da. Estrasburgon du egoitza, Europa Jauregian. Ez da Europako Batasuneko barruko erakundea, eta ez da nahastu behar Europar Kontseiluarekin. Azken hori, bai, EBko erakunde nagusietako bat da.
Europako Kontseiluaren helburua kideen artean gero eta batasun handiagoa lortzea da, Europako printzipio eta idealak babestuz. Besteak beste, Europan giza eskubideak eta askatasunak zaintzen ditu.
Horren adibide dira euskararen inguruan eman dituen ebazpenak. Hainbat gomendio egin zizkion Espainiako Gobernuari 2018an, Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren sinatzaile den neurrian, gabeziak igarri zituelako haren jardunean. Besteak beste, justizian eta administrazioan hizkuntza gutxituak aintzat hartzeko eskatzen zion.
Europako Kontseiluak, gero, Espainiak bere gomendioak bete ote diren ebaluatzeko eskatu zion Euskalgintzaren Kontseiluari. Horrek aurtengo martxoan salatu zuen justizian eta administrazioan Espainiak «ez duela ezer egin». |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198666/baionako-etxepare-lizeoa-hetsi-dute-zenbait-covid-19-kasurengatik.htm | Gizartea | Baionako Etxepare lizeoa hetsi dute, zenbait COVID-19 kasurengatik | Astelehenetik goiti berriz irekiko dute, antolaketa egokitu batekin. | Baionako Etxepare lizeoa hetsi dute, zenbait COVID-19 kasurengatik. Astelehenetik goiti berriz irekiko dute, antolaketa egokitu batekin. | Bainoako Etxepare lizeoa hetsia izanen da gaur. Ikasle zenbaitek positibo eman dute PCR proban, eta, ondorioz, ikasleek etxean gelditu beharko dute. Atzo, bigarren mailako ikasle guziak etxera igorri zituzten, horien artean atzeman zituztelako kasu positiboak. Baina beste mailetan ere kasu bat atzeman dute, gutxienez, eta ikastetxea hestea erabaki dute.
Dena den, azterketak hurbiltzen ari baitira, astelehenetik goiti berriz irekia izanen da ikastetxea, antolaketa egokituko baitute. Gaur hestea erabaki dute, astelehenetik gorako antolaketa aztertzeko.
Eskualdeko Osasun Agentziaren arabera, Pirinio Atlantikoetako departamenduko agerraldi gehienak ikastetxeetan atzeman dituzte, baina ez dute zehaztu zenbat diren zehazki Ipar Euskal Herrian. Bordeleko Akademiaren azken zenbakien arabera, 77 ikasgela itxita daude Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetan, eta hiru ikastetxe osorik hetsiak dira. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198667/gal-argitzeko-eskatu-dute-madrilen-gonzalez-ikertzeko-eskaera-artxibatu-ostean.htm | Politika | GAL argitzeko eskatu dute Madrilen, Gonzalez ikertzeko eskaera artxibatu ostean | Pili Zabalak B-Egiaz plataforma aurkeztu du Madrilen, Maria Jauregi, Juan Diego Botto eta Maria del Olmorekin. 120 pertsona ezagunek baino gehiagok babestu dute manifestu bat, eta sarean dago, atxikimendu gehiago biltzeko. | GAL argitzeko eskatu dute Madrilen, Gonzalez ikertzeko eskaera artxibatu ostean. Pili Zabalak B-Egiaz plataforma aurkeztu du Madrilen, Maria Jauregi, Juan Diego Botto eta Maria del Olmorekin. 120 pertsona ezagunek baino gehiagok babestu dute manifestu bat, eta sarean dago, atxikimendu gehiago biltzeko. | GALen atzean dagoen «inpunitatea haustera» deitu du gaur Pili Zabalak Madrilen, Arte Ederren Zirkuluaren egoitzan egindako agerraldian. Juan Diego Botto aktore argentinarra, Maria Jauregi ETAk hildako Juan Maria Jauregiren eta Maixabel Lasa Patxi Lopezen Jaurlaritzaren biktimen arretarako zuzendariaren alaba, eta Maria Del Olmo Alacanteko artxibo historikoaren zuzendaria izan ditu alboan agerraldian.
Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak artxibatu egin du GALen atzean Felipe Gonzalez ote zegoen ikertzeko Zabalak egindako eskaera, eta horregatik atera da Zabala prentsaurrera. Martxoaren 9an iritsi zen Auzitegi Nazionaleko fiskaltzara auzia ikertzeko eskaera, Zabalak Gipuzkoako fiskaltzan salaketa jarri ostean, eskumenik ezagatik Gipuzkoatik Auzitegi Nazionalera bidalita eskaera. Zabalak fiskaltzari eskatzen zion aztertzeko ea iker zitekeen Felipe Gonzalez, orduko Espainiako gobernuburua, GALen atentatuetan eta desagertze behartuetan eragiteagatik.
Horretarako, CIA AEBetako inteligentzia zerbitzuen 1984ko txosten bat gehitzen zuen, iazko ekainean zabaldutakoa, Felipe Gonzalezek «terroristei legetik kanpo aurre egiteko mertzenario talde bat sortzea adostu» zuela dioena, beste hainbat dokumenturekin batera.
Auzitegi Nazionalak preskribatutzat jo du auzia, eta artxiboa agindu du. GAL 1983tik 1987ra egon zen indarrean, estatu terrorismoarekin lotu zen, eta estatuak finantzatu zuela ere frogatu zen epaitegietan. 27 pertsona hil zituen. Lehen biktimak, 1983an, Joxean Lasa eta Joxi Zabala izan ziren, azken hori Pili Zabalaren anaia.
Auzitegi Nazionalak Gonzalez ikertzeko eskaera artxibatu ostean, Zabalak esan du ekinbide berriak aztertzen ari direla arlo juridikoan: «Egiak ez du inoiz preskribatzen, eta NBEk estatuak behartzen ditu egia argitzera, inpunitatea saihesteko». 120 atxikimendu
Jardunbide horretan ez zuela etsiko aurreratu zion BERRIAri, eta B-Egiaz plataforma sortu dutela iragarri zuen atzo, Madrilen. 120 pertsona ezagunek egin dute bat sorburuko manifestuarekin. Tartean Noam Chomsky pentsalaria, Juan Jose Ibarretxe lehendakari ohia, Garbiñe Biurrun epailea, Daniel Arranz Bizkaiko gobernadore Zibila Felipe Gonzalez presidente zen aroan, ETAko zenbait biktima, Itziar Bollain zinema zuzendaria, Harkaitz Cano eta Kirmen Uribe idazleak, Itziar Ituño aktorea eta beste. Manifestua, webgunean
Webgune bat aurkeztu dute: www.b-egiaz.org. Bertan GALi buruzko informazio osatua dago. Manifestu bat ere bai, atxikimendua eman nahi izanez gero. «Manifestu hau sinatzen dugunok eskatzen diegu erakunde publikoei GAL ikertu eta argi dezaten». Mezu nagusi hori jasotzen du B-Egiaz plataformak aurkeztutako manifestuak. «Ez da posible sekretu ofizialen legearen izenean giza eskubideen aurkako krimenak babestea», gehitzen du.
Uste dute badaudela nahikoa zantzu ikertzeko, besteak beste, CIAk desklasifikatutako dokumentuak, zeintzuetan agertzen den Felipe Gonzalez orduko Espainiako gobernuburuak «erabaki duela mertzenario talde bat sortzea, legetik kanpo aurre egiteko terroristei»; eta entzuketak, zeintzuetan CESIDeko goi kargudunak entzuten diren zehatz-mehatz azaltzen estatu krimen jakinak. «Ebidentzia horiek GALen sorreran, babesean eta finantzaketan estatuak esku hartze antolatua izan zuela pentsatzera garamatza», dio manifestuak.
Uste dute estatuak gutxi egin duela ikertzeko, eta, zerbait egin duenetan, «talde inkontrolatu ez-atxikiak» izan direla ebatzi dute, edo indultatuak izan dira. «Are gehiago, uste dugu zenbait sektoretatik oztopatu egin dela ikerketa, nazioarteko giza eskubideen itunak ez betez».
Artxiboek egiaren eta justiziaren mesedetara egon behar dutela gaineratzen dute. Eta uste dute badaudela zantzuak estatu terrorismoa baimendu zela pentsatzeko, «eta kontzeptualki, ez da bereizten beste talde terrorista antolatu batzuengandik».
«Eskubide urraketa hauek guztiek gure memoria demokratikoa baldintzatzen dute. Berriz idatzi behar da, eta lan nekeza geratzen zaigu», manifestuaren arabera. «Espainiako erakundeek giza eskubideen nazioarteko estandarrak beteko dituzte biktima guztiak aitortu eta erreparatzen dituztenean, salbuespenik gabe. Eta egia da biktima guztien irrika, zeina ez den sekula preskribatzen», dio amaieran testuak. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198668/denboraldiko-lehen-hegaluzeak-arrantzatu-dituzte.htm | Ekonomia | Denboraldiko lehen hegaluzeak arrantzatu dituzte | Oraingoz, arrain gutxi aurkitu dute, Galizia aldean. | Denboraldiko lehen hegaluzeak arrantzatu dituzte. Oraingoz, arrain gutxi aurkitu dute, Galizia aldean. | Urteko arrantzaldirik garrantzitsuenari ekin diote Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleek: hegaluzeari. Kofradia-Itsas Etxeak jakinarazi duenez, lehen hegaluzeak arrantzatu dituzte, baina ez dira asko izan.
Zehazki, denboraldiko lehenengoa Pasaiako Kofradiako ontzi batek arrantzatu du, Gaztelugatxeko Doeniene-k. Ez du Euskal Herrian porturatu, ordea, Avilesen baizik (Asturias, Espainia). Kiloa 350 euroan saldu zuten.
Izan ere, hegaluzeak Galizia inguruan dabiltza orain, eta Euskal Herriko kostaldera iristeko egun edo aste batzuk itxaron beharko dute arrantzaleek.
Oraingoz, kazako arrantzan aritzen diren ontziak joan dira hegaluzetara. Inguraketan aritzen direnek, berriz, antxoaren kostera bukatu berri dute, eta orain ontziak atontzen ari direla azaldu du Itsas Etxeak.
Guztira, 17.700 tona hegaluze arrantzatzeko baimena dute aurten Espainiako banderapean dabiltzan ontziek. Kuota hori ez dago itsasontzien edo kofradien arabera banatuta. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198669/atxilotuak-eta-betoak-hong-kongen-tiananmengo-sarraskia-gogoratzean.htm | Mundua | Atxilotuak eta betoak Hong Kongen, Tiananmengo sarraskia gogoratzean | Poliziak debekatu egin ditu 1989an Pekingo plazan gertaturikoa oroitzeko ekitaldiak, baina hainbat lagun kalera atera dira eskualde administratiboan. Gutxienez sei lagun eraman dituzte komisariara. | Atxilotuak eta betoak Hong Kongen, Tiananmengo sarraskia gogoratzean. Poliziak debekatu egin ditu 1989an Pekingo plazan gertaturikoa oroitzeko ekitaldiak, baina hainbat lagun kalera atera dira eskualde administratiboan. Gutxienez sei lagun eraman dituzte komisariara. | Manifestaziora joandako herritar baten adierazpenak laburbiltzen du aurtengo ekinaldiaren helburua: «Hau ez da soilik Tiananmengoa oroitzeko, 2019koa gogoratzeko ere bada [estradizio legearen kontrako protestak]». Duela 32 urte Pekingo plazan izandako sarraskiko biktimen omenez Hong Kongen urtero egiten duten protesta bigarren urtez jarraian debekatu du Txinak, osasun arrazoiak argudiatuta, baina horrek ez du eragotzi aurten ere milaka lagun kalera atera izana protesta egitera, oroimenerako ohiko eremua, Victoria Parkea, agentez josita egon den arren. Horren ordez, eskualde administratiboan hainbat martxa egin dituzte kaleetan barrena.
Manifestatzeko debekuari inork entzungor egin ez ziezaion, segurtasun indarretako 7.000 kide bidali zituzten eskualde administratibora, baina horrek ez du Pekinek esperotako erreakzioa eragin, kontuan harturik aurten indarrean dagoela Segurtasun Nazionalerako Legea, eta horrek poliziei modua eman diela askeago jokatzeko; testua onartu zenetik, Hong Kongen ugaritu egin dira atxiloketak, eta gaurko manifestazio gaua ez da salbuespen bat izan, gutxienez sei lagun eraman baitzituzten komisariara, independentziaren aldeko eta Txinako Alderdi Komunistaren kontrako oihuen artean.
Tartean, Chow Hang Tung, oposizioko kide eta Txinako Mugimendu Patriotiko Demokratikoak Laguntzeko Hong Kongeko Aliantzaren presidenteordea eraman dute polizia etxera; hain justu, sarraskia gogoratzeko ekitaldi bat antolatzea egotzita atxilotu dute.
Txinako Gobernuak iragan astean ohartarazi zuen Tiananmengoa oroitzeko elkarretaratze edo baraualdietan parte hartzen dutenek bost urteko espetxealdia jaso zezaketela —hamarkadotan soilik Hong Kongen egin dituzte sarraskiko biktimen omenezko manifestazioak—. Aliantzak berak egina zuen elkarretaratze baterako deialdia aldez aurretik, baina, Pekinen mezuaren ostean, bertan behera uztea erabaki zuen; Chowk, berriz, kalera aterako zela jakinarazi zuen.
Duela urtebete, iazko ekainean, Txinak Segurtasun Nazionalerako Legea onartu zuen Hong Kongerako, zeinak debekatu egiten dituen «sedizioa, sezesioa eta atzerriko esku hartzea». Testua indarrean sartuz geroztik egiten zen halako lehen ekitaldia zatekeen Tiananmengo sarraskia salatzeko elkarretaratzea, bertan behera utzi izan ez balute; izan ere, Polizia ere atera da kalera, manifestariei ohartarazteko lege hori urratzen ari zirela.
Debekaturiko auzia
Sarraskia debekatutako auzia da oraindik Txinarentzat; izan ere, 1989ko apirilaren eta ekainaren bitartean manifestariek egindako aldarrikapenak bete gabe jarraitzen dute oraindik, eta Pekinek berak ez du inoiz argitu zenbat ikasle hil zituzten segurtasun indarrek protestarien aurka jo zutenean.
Kopurua desberdina da giza eskubideen erakunde bakoitzaren arabera, baina ehunka eta milaka artean lirateke; batzuek 300 eta 3.000 artean direla deritzote.
Koronabirusaren pandemia aurretik ere, Txinak debekatu egin izan ditu hildakoen omenezko ekitaldiak, eta horretarako segurtasun neurriak zorroztu; komunikabideek, gainera, ezin dute sarraskia aipatu ere egin. 1989ko ekainaren 4ko gertaerak inoiz jazo ez balira bezala jokatzen du Txinako Gobernuak, eta herritarrek beste horrenbeste egiten dute.
Urteurren batzuetan, gainera, debekatu egin izan dute Pekingo plazari argazkiak ateratzea edota hango irudiak hartzea. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198670/musika-izango-da-protagonista-hamaika-gara-egitasmoak-uztailaren-3an-egingo-duen-mobilizazioan.htm | Politika | Musika izango da protagonista Hamaika Gara egitasmoak uztailaren 3an egingo duen mobilizazioan | Zetak, Olatz Salvador, Dupla eta Itziar Ituño musikarien kontzertuak izanen dira Bilbon. Herritarren gehiengoak erabaki nahi duela ikusaraztea eta gehiengo hori burujabetzarako prozesuan inplikatzea da mobilizazioaren helburua. | Musika izango da protagonista Hamaika Gara egitasmoak uztailaren 3an egingo duen mobilizazioan. Zetak, Olatz Salvador, Dupla eta Itziar Ituño musikarien kontzertuak izanen dira Bilbon. Herritarren gehiengoak erabaki nahi duela ikusaraztea eta gehiengo hori burujabetzarako prozesuan inplikatzea da mobilizazioaren helburua. | Hamaika Gara erreferendumaren alde lelopean mobilizazioa antolatu dute Gure Esku-k eta bertze hainbat eragilek Bilbon uztailaren 3rako. Musika izango da egun horretako protagonista. Zetak, Olatz Salvador, Dupla eta Itziar Ituño, hain zuzen ere. Arratsaldeko 17:30etan, Bilboko ibaia agertoki bilakatuko da, eta jendea ibaiaren inguruan bilduko da: Areatzako pasealekuan, Erripako kaian eta Areatzako eta Udaletxeko zubietan. Musikari guztiek zuzeneko musika eskainiko dute Bilboko ibaian ibiliko den itsasontzi batetik. Musikarien kontzertuez gain, Duplak eta Itziar Ituñok espresuki Hamaika Gara egitasmorako sorturiko kantua lehen aldiz entzuteko aukera izanen da.
Herritarren gehiengoak erabaki nahi duela ikusaraztea eta gehiengo hori burujabetzarako prozesuan inplikatzea da uztailaren 3ko egitasmoaren helburua. Mobilizazioan parte hartzeko ez da izena eman beharko, baina antolatzaileek gonbidapena egin diete parte hartu nahi dutenei konpromiso txartela eskuratzeko. Bortz euro balio du txartelak, eta Hamaika Gara-ren dendan eskura daiteke. Txartel horien bidez antolaketa erraztu nahi dute. Mobilizazioan parte hartuko dutenei burujabetzaren aldeko aldarriak eramateko deia egin diete antolatzaileek; nork bere kartela eramanez, edo horretarako Hamaika Garak espresuki sorturikoak eskuratuz.
Krisitik burujabeago irtetea
Gure Esku-k aldarrikatu du herritarrek eskura behar dituztela erabakitzeko tresnak krisia kudeatzeko eta krisitik nola irten erabakitzeko: «Autogobernu esaten dioten horrek ez digu osasun krisiari aurre egiteko beharrezko neurriak hartzeko gaitasunik eman; autogobernua hau bada, onar dezagun zintzotasunez ez dela nahikoa».
Herritarrak burujabetzan inplikatu nahi ditu egitasmoak Hamaika Gara kanpainaren bitartez. Hala, herritarren gehiengoak «erabaki» nahi duela ikusarazi nahi du egitasmoak, eta herritar horiek burujabetza prozesuan inplikatu nahi ditu. Herritarrei hiru erronka luzatu dizkie egitasmoak: erreferendumaren aldeko manifestua sinatu eta kanpainaren eskumuturrekoa janztea, inguruan sinadurak biltzea eta uztailaren 3an Bilboko mobilizazioan parte hartzea. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198671/ekaitzak-erabat-hondatu-ditu-arabako-ehun-hektarea-mahasti.htm | Ekonomia | Ekaitzak erabat hondatu ditu Arabako ehun hektarea mahasti | Beste 300-500 hektareari kalte egin diete azken egunotako txingorrak eta euriteek | Ekaitzak erabat hondatu ditu Arabako ehun hektarea mahasti. Beste 300-500 hektareari kalte egin diete azken egunotako txingorrak eta euriteek | Euskal Herri osoa astindu zuen ekaitzak atzo, eta gaur ere leku batzuetan ez da etenik izan. Arabari eta Nafarroari eragin zien bereziki eguraldiak. Izan ere, euria modu zakarrean aritu zen, eta haize ufada bortitzek astindu zituzten zuhaitzak. Horrez gain, nekazarientzat oso kaltegarria izan ohi den kazkabarra ere gogotik bota zuen hainbat lekutan.
Askori erauntsiak uzta hondatu die. Oionen, adibidez, txingorrak duela gutxi landatutako landareak hondatu ditu, eta beste leku askotan, mahastiak ere bai. Baliteke azken 30 urteetan Arabako Errioxak jasandako txingor ekaitzik gogorrena izatea, kalteei dagokienez. Iker Garcia nekazariak zerealak landatzen ditu, baina gehienbat mahatsa lantzen du. Labrazako Hontza upategiaren arduradunetako bat da, eta txingorrak uzta hondatu dio: «Zerealak ukituta utzi ditu, esaterako, ilarrak eta garia. Baina kalte handiena mahastiei egin die».
Garciaren arabera, uztaren %80 ezin izango du aprobetxatu. Gainera, horrek luzerako ondorioak ekarriko dizkio: «Asegurua eduki arren, galerak izango ditut, eta, gainera, datorren urterako ere uzta kaltetuta egongo da. Lan asko egin beharko dut landareak berreskuratu eta hurrengo urteetan hondatuta egon ez daitezen».
Lantziegon ere izugarriak izan dira kalteak: Itxaso Compañon da Lantziegoko El Mozo bodegaren arduraduna, eta, BERRIAri azaldu dionez, bere kasuan ez da kazkabarra izan uzta hondatu diona. Uholdeek egin diote kalte gehiago: «Ura mahastien gainetik igaro da, eta hainbat gunetan dena aurrean eraman du». Hala ere, oraindik ezin ditu kalteak zehazki kalkulatu: «Hemendik hiru egunera ikusi beharko dugu nola geratu diren mahastien hostoak. Orain berde daude, eta osasuntsu daudela ematen du, baina baliteke hemendik gutxira hostoak erortzen hastea». Orain mahastiak mantentzeko «lan asko» egin beharko duela dio. Baina, hala ere, kaltea ez da soilik ekonomikoa, Compañonen aburuz: «Mahastietan jarrita daukazun ilusioa erabat zapuzten da».
Batzuen eta besteen kalteak zenbatu ditu honezkero Arabako Foru Aldundiak. Haren datuek diotenez, ehunen bat hektarea mahasti erabat galdu dira. Beste 300-500 hektareak, berriz, «kalte nabarmenak» dituzte. Azken horietan agian mahatsaren erdia galdu dute.
Arabako Errioxaren erdialdean eta ekialdean jo du gogorren ekaitzak, hala nola Lapuebla de Labarcan, Guardian, Ekoran, Oionen, Lantziegon, Elvillarren eta Moredan. Eskualdean izan da goizean Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia, nekazarien eta ardogileen kexuak entzuten.
Arabako Aldundiak gogorarazi du mahastien %75ek badutela asegurua. Kalteen maila ikusita egingo dituzte erreklamazioak mahastien jabeek.
Nafarroan ere bai
Iruñean, adibidez, 10,5 litro bota zituen metro koadroko, atzo arratsaldeko 19:00ak eta 19:10 bitartean. Euri erauntsi izendatzeko, orduko metro karratuko 60 litroren langa gainditu behar du euriteak, eta atzo Iruñean orduko 63 litro bota zituen. Suhiltzaileek ere lana izan dute, garabiak gordetzen zituzten biltegi batean sabaiko leihotik ura sartu delako, eta Orkoieneko anbulategian ere gainezka egin du urak.
Lizarran ere eragina izan du ekaitzak. Ura kiroldegi barruraino sartu da, eta estolda zulo batzuek gainezka egin dute. 9,2 litro bota ditu hamar minutuan metro karratuko. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198672/loli-garcia-berriro-hautatu-dute-euskadiko-ccooko-idazkari-nagusi.htm | Ekonomia | Loli Garcia berriro hautatu dute Euskadiko CCOOko idazkari nagusi | Batzarkideen %68,1ek egin dute alde, duela lau urte baino gutxiagok. | Loli Garcia berriro hautatu dute Euskadiko CCOOko idazkari nagusi. Batzarkideen %68,1ek egin dute alde, duela lau urte baino gutxiagok. | Loli Garcia (Barakaldo, Bizkaia, 1968) beste lau urterako izendatu dute Euskadiko CCOOko idazkari nagusi. Bigarren agintaldia izango du, 2017ko ekainetik baita sindikatuko arduraduna, Unai Sordoren ordez. Orduko horretan, botoen %84 eskuratu zituen Garciak, eta sindikatuko kargu nagusia lortu zuen lehen emakumea izan zen. Gaurko bozketan, 2017ko emaitzak okertu ditu: %68,1 alde eta %31,9 zuri. Aurkako botorik ez du izan.
Garciaren taldearen kudeaketa txostenak batzarkideen %65en aldeko botoa jaso zuen atzo.
Babes zabalagoa jaso du sindikatuko zuzendaritza osatuko duen taldeak, %70ekoa. Hamar kide ditu, eta horietatik bi dira berriak, Oskar Arenas eta Arkaitz Antizar.
Atzoko hitzaldian, Garciak elkarrizketa sozialaren lana goraipatu zuen, eta horri esker koronabirusaren krisiaren kalteak txikitu direla ziurtatu zuen: «Ondorio dramatikoak eragingo zituen ezer ez egin izanak; gure herriko langile klaseak are gehiago sufrituko zuen».
Gaurkoan, 2012ko eta 2013ko lan erreformak indargabetzeko lana egingo duela agindu du, behin-behinekotasuna mugatzea eta negoziazio kolektiboa indartzea derrigorrezkotzat jo baitu.
Hainbat urtez bigarren izan da CCOO Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hauteskunde sindikaletan, baina azken urteetan LABek hartu dio aurrea. 2020 amaierako datuen arabera, hiru lurralde horietan 3.171 ordezkari sindikal ditu Garciaren taldeak, ordezkaritzaren %18,3 —ELAk %41,3 ditu; LABek, %19.9, eta UGTk, %10,2—.
Garcia 1990an sartu zen CCOOn, eta 1992an hasi zen zuzendaritza karguetan. EHUn Psikologia ikasketak egin zituen; master bat du lidergoan eta erakundeen gidaritzan, eta lan arriskuen prebentziorako teknikaria da lanbidez. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198673/ehu-munduko-200-unibertsitate-onenen-artean-dago-sei-espezialitatetan.htm | Gizartea | EHU munduko 200 unibertsitate onenen artean dago sei espezialitatetan | Shanghaiko unibertsitateko rankingean EHUk lortutako emaitzek «unibertsitate sendo bat» dela erakusten dute, EHUko errektore Eva Ferreiraren arabera. Batez ere zientzia arloan lortu ditu emaitzarik onenak. | EHU munduko 200 unibertsitate onenen artean dago sei espezialitatetan. Shanghaiko unibertsitateko rankingean EHUk lortutako emaitzek «unibertsitate sendo bat» dela erakusten dute, EHUko errektore Eva Ferreiraren arabera. Batez ere zientzia arloan lortu ditu emaitzarik onenak. | Shanghaiko Jiao Tong unibertsitateak espezialitateen araberako unibertsitateen rankingaren berri eman du; hain zuzen, munduko 500 unibertsitate onenak zerrendatu ditu espezialitate akademikoen arabera. Bertan, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak 200 unibertsitate onenen artean egotea lortu du sei diziplinatan, eta munduko 500 onenen artean 24tan.
Are emaitza hobeak lortu ditu hiru espezialitatetan: rankingaren arabera, EHU munduko 150 unibertsitate onenen artean dago Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan. Gainera, 200 unibertsitate onenen artean kokatu dute Elikagaien Zientzia eta Teknologian, Materialen Zientzia eta Ingeniaritzan eta Nanozientzia eta Nanoteknologian. Emaitza hain aipagarriak ez izan arren, azpimarragarriak dira EHUk beste hainbat arlotan lortutako emaitzak ere: 300 unibertsitate onenen artean dago Ingurumen Zientzia eta Ingeniaritzan, Energiaren Zientzia eta Ingeniaritzan, Matematikan, Fisikan, Nekazaritzako Zientzietan, Farmazian, Zientzia Farmazeutikoetan eta Hezkuntzan; 400 onenen artean Ingeniaritza Elektrikoa eta Elektronikoan, Ingeniaritza Mekanikoan, Zientzia Biologikoetan, Osasun Publikoan eta Zientzia Politikoetan; eta 500 onenen artean Informatika Zientzia eta Ingeniaritzan, Lurraren Zientzietan, Ekologian, Zientzia biomedikoetan eta Kudeaketan.
Shanghaiko rankinga unibertsitateen jarduna ebaluatzen duen irizpide esanguratsuenetako bat da. EHUk 2012an lortu zuen 500 unibertsitate onenen zerrendan sartzea, eta azken aldian, 2020an, 400 onenen artean sartu zen. Euskal Herriko beste unibertsitaterik ez dago maila horretan.
«Unibertsitate sendoa»
Eva Ferreira EHUko errektorearen irudiko, «emaitza esanguratsuak» lortu dituzte, eta EHU «unibertsitate sendo bat» dela erakusten dute, «oinarri zientifiko irmoa eta dinamismo handia duena». Emaitza horiek lortzeko unibertsitateko kideek egindako lana eskertu du Ferreirak: «Oso harro nago gure unibertsitateko kideen ahalegin handiaz, EHUn egiten den ikerketaren kalitatea mantentzeko eta areagotzeko orduan». |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198674/europako-batzordeak-monopolio-jokaera-egotzi-dio-facebooki.htm | Ekonomia | Europako Batzordeak monopolio jokaera egotzi dio Facebooki | Sare soziala ikertuko du publizitatea jartzen duten enpresen datuak bere mesedetan baliatzen dituen jakiteko. Ondoren haiei konpetentzia desleiala egiten dien susmoa du. | Europako Batzordeak monopolio jokaera egotzi dio Facebooki. Sare soziala ikertuko du publizitatea jartzen duten enpresen datuak bere mesedetan baliatzen dituen jakiteko. Ondoren haiei konpetentzia desleiala egiten dien susmoa du. | Europako Batzordearen eta enpresa teknologiko handien arteko talkak atal berri bat du: Facebookek monopolio jardunak darabiltzan ala ez ikertuko du Bruselak. Publizitatearen eta iragarki laburren arloetan egozten dizkio, horretarako sare sozialean publizitatea jartzen duten enpresen datuak bere mesedetan baliatzen dituelakoan. Batzordearen susmoa da datu horiek baliatzen dituela enpresa horien aurkako konpetentzia desleiala egiteko Internet bidezko iragarkietan. Praktika horrek Europako lehiaren araudia urratuko luke.
«Ia 3.000 milioi pertsonak erabiltzen dute Facebook, eta ia zazpi milioi enpresa iragartzen dira bertan. Sare sozialaren erabiltzaileen datu pila bat biltzen ditu, eta baita haratago ere, eta, horri esker, bezero zehatzera iristeko aukera du», azaldu du Margrethe Vestager Europako Batzordeko Lehia komisarioak. Batzordeak, orain, datu horien kudeaketa aztertuko du, Facebooki abantaila ematen dioten ikusteko, «batez ere sareko iragarki laburren merkatuan».
Batzordeak arreta berezia jarriko du Facebook Marketplace iragarki laburren zerbitzuan, sare sozialera lotuta doan ala ez argitzeko. Izan ere, produktuen salerosketarako hainbat plataformak publizitatea jartzen dute Facebooken, eta, bide batez, lehia egiten diote Marketplace-i. Honela azaldu du batzordeak ohar batean: «Facebookek, esaterako, hurrengoa egin lezake: lehiakideen publizitatearen emaitzak aztertu haien erabiltzaileen nahien inguruko datuak biltzeko, eta gero Facebook Marketplace egokitu haien arabera».
Batzordeak ez dio eperik jarri bere buruari ikerketa amaitzeko, eta haren luzera ikerketaren zailtasunaren eta enpresaren kooperazioaren araberakoa izango dela esan du. Erresuma Batuak ere ikerketa propioa hasiko du, baina iragarri du lankidetza «estua» izango duela EBrekin. Ikerketaren ondorioen arabera, Facebookek bere negozio bolumen osoaren %10erainoko isuna jaso dezake. Aurretik AEBetako beste erraldoi digital batzuek jasan dituzte antzeko ikerketak Europan.
Facebookek bozeramaile baten bitartez erantzun du, eta, aurreratu duenez, enpresak lankidetza osoa eskaini dio EBri akusazioek «oinarririk» ez dutela erakusteko. «Gu etengabe ari gara zerbitzu berri eta hobeak ikertzen Facebook erabiltzen duen jendearen eskakizunei ahalik eta hobekien erantzuteko». Era berean, azaldu du iragarki laburrek eta harreman pertsonalak lortzeko guneek aukera zabala eskaintzen diela erabiltzaileei, eta bi zerbitzuak lehiakortasun oso handiko merkatu batean murgilduta daudela. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198675/artolazabalek-zaintzak-berrantolatu-beharra-azpimarratu-du.htm | Gizartea | Artolazabalek zaintzak berrantolatu beharra azpimarratu du | Eusko Jaurlaritzaren zaintzen arloko trantsizio politika aurkeztu dute | Artolazabalek zaintzak berrantolatu beharra azpimarratu du. Eusko Jaurlaritzaren zaintzen arloko trantsizio politika aurkeztu dute | Eusko Jaurlaritzak zaintzen arloko trantsizio politika aurkeztu du gaur goizean, Bilboko Gazteen Euskal Behatokian. Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi du gizarte testuinguruak zaintzak sozialki «berrantolatzeko, ikusarazteko, balioesteko eta banatzeko» eskatzen duela.
Azpimarratu du, halaber, zaintzen etorkizuneko eredu «demokratikoenak» honako ardatz hauek jaso behar dituela: «Zaintzak aitortzea, murriztea eta birbanatzea, eta bazterketa egoeran dauden zaintzaileen beharrak agerian uztea».
Jaurlaritzaren arabera, ardatz horietan oinarritzen da osatu duten trantsizio politika; hamar eta hogei urte arteko epea ezartzen du zaintzen eraldaketa gertatzeko, batez ere gizarte zerbitzuen esparruan. Azaldu dutenez, helburu horiek lortzeko, askotariko eragileak inplikatu behar dira. Asmoa da zaintza politika «integrala, transbertsala eta genero ikuspegia duena» indartzea, eta sendotzea instituzioen zaintzaren pisua eta sektore publikoaren, enpresen, egitasmo eta esku hartze sozialeko erakundeen, eta familien arteko lankidetza.
«Zaintza sozialak aukera emango du erantzukizunak berriro orekatzeko eta birbanatzeko eta, besteak beste, zaintzek eragiten dituzten desberdintasunak amaitzeko. Genero ikuspegiak indarra du trantsizio eredu honetan; izan ere, zaintzaileak, nagusiki, emakumeak izaten dira».
Artolazabalen esanetan, zaintzetan «oreka» lortzeko, arlo pertsonaleko zaintzen gaineko erantzukizuna esfera «familiarrera, komunitariora eta publikora ere zabaldu behar da». Horretarako, erakundeen zaintzak indartu behar dira, eta, modu horretan, «familiaren zaintzak erakundearekiko duen proportzioa murriztu eta komunitatean lehen eta bigarren mailako arreta sendotu».
Sailburuak azaldu du Jaurlaritzaren lana «zeharkakoa» dela, eta beste eragile eta sail batzuenekin lotuta dagoela, «zaintzen politika integralaren eremuan».
Agerraldian hirugarren sektoreko hainbat erakundek ere hartu dute parte: Matia Fundazioa, Euskofederpen, betiON, LARES, Agintzari, Hirukide, AFAE, Unicef, SIIS, Biltzen eta Novia Salcedo. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198676/frantziako-poliziak-ehunka-migratzaile-kanporatu-ditu-calaisko-kanpaleku-batetik.htm | Mundua | Frantziako Poliziak ehunka migratzaile kanporatu ditu Calaisko kanpaleku batetik | Agindu judizial bati jarraikiz hutsarazi dute eremua, eta migratzaileak harrera etxeetara eraman dituzte. Tokiko agintarien arabera, 600 lagun inguru bizi ziren han. | Frantziako Poliziak ehunka migratzaile kanporatu ditu Calaisko kanpaleku batetik. Agindu judizial bati jarraikiz hutsarazi dute eremua, eta migratzaileak harrera etxeetara eraman dituzte. Tokiko agintarien arabera, 600 lagun inguru bizi ziren han. | 06:00etan hasi da operazioa, Calaisko Prefeturak bere Twitter kontuan azaldu duenez. «Barne Ministerioaren aginduz eta erabaki judizial batean oinarrituta» egin dutela zehaztu du. Calais hiriko aldirietan dagoen Virval auzoan ezarritako kanpaleku bat hustu du Poliziak. Almazen batzuen inguruan eraikita zegoen gunea, eta almazen horien jabeak salaketa bat jarria zuen, eremua okupatu zutela argudiatuta. Salaketa horrek eman dio bide gaur goizeko operazioari.
Bertako agintarien arabera, 600 lagun inguru mugiarazi dituzte, eta Pas-de-Calais departamenduko harrera etxeetara eraman dituzte, autobusetan. Prefeturaren arabera, 30 haur inguru bizi ziren kanpalekuan.
Gaurkoa ez da azkenaldian Calaisen eta inguruan migratzaileak kanporatzeko egindako lehen operazioa, baina bai handiena. Frantziako Gobernua COVID-19aren aurkako neurriak arintzen hasi zenetik eta Europako Batasuneko barne mugak zabaldu zirenetik migratzaile ugari iritsi da hiri horretara, Mantxako kanala zeharkatuz Erresuma Batura igarotzeko asmoz. Muga zeharkatzea ezinezkoa zaienez, kanpalekuak eraiki ohi dituzte hiriaren kanpoaldean, baina Poliziak horiek husten ditu, agindu judizialaei nahiz bertako agintarien eskariei erantzunez.
Kasu honetan ere, Calaisko alkate Natacha Bouchartek eta Xavier Bertrand Pas-de-Calais departamenduko presidenteak gobernuari eskatua zioten kanpamendua desegiteko, geroz eta migratzaile gehiago bertan batzeko eta 2016an gertatutakoaren antzeko zerbait gertatzeko beldurrez. Urte hartan, Poliziak Calaisko oihana moduan ezagututako kanpalekua hutsarazi zuen. 9.000 lagun ingururen bizitoki bihurtu zen gune hori, momentu batean. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198677/beste-hiru-euskal-preso-gerturatuko-dituzte.htm | Politika | Beste hiru euskal preso gerturatuko dituzte | Almeriako eta Murtziako kartzelak motibazio politikoko euskal presoz hustuko dira mugimenduak gauzatzean. Gainera, Marixol Iparragirre Euskal Herriratu egingo dute, behin-behinean. | Beste hiru euskal preso gerturatuko dituzte. Almeriako eta Murtziako kartzelak motibazio politikoko euskal presoz hustuko dira mugimenduak gauzatzean. Gainera, Marixol Iparragirre Euskal Herriratu egingo dute, behin-behinean. | Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi du beste hiru euskal preso Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara hurbilduko dituela. Horietako bi, Iñaki Krutxaga eta Alberto Viedma, Almerian daude preso (1.005 km), eta, horiek lekualdatzean, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko presondegi horretan.
Krutxaga Leonera gerturatuko dute (370 km). 2001eko urtarrilean espetxeratu zuten 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2023an beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Almeriako kartzelako Tratamendu Batzordeak proposatuta, bigarren gradura igaroko da.
Viedma, berriz, Topasera lekualdatuko dute (460 km). 2002ko martxoan kartzelaratu zuten 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2022ko azaroan beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen graduan zegoen, eta bigarrenerako gradu progresioa aitortu diote.
Patxi Ruiz euskal presoa ere hurbilduko dute, Murtziatik Leonera. Horrela, Murtziako presondegia ere desagertuko da euskal presoen sakabanaketaren mapatik. Ruiz 2002ko otsailean kartzelaratu zuten, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2025ean beteko ditu hiru laurdenak. Bigarren gradura igaro dute hura ere.
Bestalde, Espetxe Erakundeek jakinarazi dute Marixol Iparragirre presoa «arrazoi judizialengatik» eta behin-behinean Zaballako kartzelara eramango dutela. Madrilen dago gaur egun.
Manifestazioa Donostian
Bestalde, Sare plataformak eta Gipuzkoako gehiengo sindikalak manifestazio bat egin dute gaur Donostian, euskal presoei ezartzen zaien «salbuespenezko legeria» amai dadila eskatzeko. ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru, EHNE, CNT eta LKN sindikatuak elkartu dira, eta Saguestik abiatu dira, 11:30ean, Langileok bidean gara presoak etxeratzeko lelopean.
Amaieran irakurritako oharrean, deitzaileek nabarmendu dute Euskal Herriko gehiengo sindikal, sozial eta politikoak euskal presoei ezarritako «salbuespenezko espetxe politika» amaitzeko eskatu duela, eta «jendarte zibilaren mobilizazioari nahiz instituzioen interpelazioei esker, urratsak egiten» ari direla norabide horretan: «Ez nahiko genukeen bezainbeste, ez nahiko genukeen bezain azkar, baina pausoak ematen ari dira, euskal presoen gerturatzeari edota gradu aldaketari dagokionez». Beraz, prozesu hori «bururaino eramatea» nahi dute, «euskal preso guztiak Euskal Herriratuz, preso gaixo guztiak kaleratuz nahiz salbuespenezko neurri oro indargabetuz».
Prozesu hori «azkartzea» galdegin dute Sarek eta sindikatuek: «Oraindik ere preso eta senide gehiegi daudelako ehundaka kilometrok bereizita, baita larriki gaixo diren hemezortzi preso ere. Graduen progresioa ematen hasi bada ere, hirugarren gradua gutxi batzuei soilik ezarri zaie, eta asko dira hiru laurdenak beteak izan arren espetxean jarraitzen duten presoak edota Frantzian jada bete duten zigorra Espainian berriro betearazten zaien presoak ere».
Mobilizazioaren deitzaileek uste dute «legeak ematen dituen aukera guztiak baliatzea eta beharrezkoak diren neurri politiko eta administratiboak hartzea» beharrezkoa dela, eta, bide horretan, gakotzat jo dute euskal presoei lanerako sarbidea ematea: «Lanpostu bat izatea hirugarren gradura igaro ahal izateko beharrezko baldintza ere izan ohi da». |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198678/beste-382-koronabirus-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 382 koronabirus kasu atzeman dituzte Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak egindako diagnostiko testen %3,9 positiboak izan dira | Beste 382 koronabirus kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak egindako diagnostiko testen %3,9 positiboak izan dira | Ehunka COVID-19 kasu atzematen dira oraindik egunero. Hego Euskal Herriko osasun sistemek 9.634 test egin zituzten atzo, eta 382 positiboak izan ziren; alegia, testen %3,9. Lurraldeka, 160 kasu Bizkaian atzeman zituzten, 118 Gipuzkoan, 57 Nafarroan, eta 44 Araban. Egun batetik bestera, igoera nabarmena izan da Gipuzkoan: beste 27 kasu atzeman dituzte. COVID-19arekin lotutako ospitaleratzeak 41 izan ziren, orain dela hilabete pare bateko goraldiarekin alderatuta —apirilaren 20an, adibidez, 135 izan ziren— apaldu egin da kopurua, baina laututa dabil azken asteotan, gorabeherekin, baina jaitsiera argirik gabe.
Positibo berrien intzidentzia tasa ere laututa dabil; orain dela aste batzuk, beherako kurba agerikoa zen, baina ez da ageri orain. Araban 150 da; Bizkaian, 218; Gipuzkoan, 212; eta Nafarroan apalena: 135. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198679/aebetako-gobernuak-ezin-du-baieztatu-estralurtarren-ontziak-grabatu-dituenik-baina-ukatu-ere-ez.htm | Mundua | AEBetako Gobernuak ezin du baieztatu estralurtarren ontziak grabatu dituenik, baina ukatu ere ez | Iazko apirilean «aireko fenomeno azaldu gabeak» agertzen zituzten bideoen inguruko ikerketa bat egin du Pentagonoak. Txostenaren berri eman dute gaur, eta, ondorioztatu dutenez, hainbat kasutan ezin izan dute argitu objektuok zer diren. | AEBetako Gobernuak ezin du baieztatu estralurtarren ontziak grabatu dituenik, baina ukatu ere ez. Iazko apirilean «aireko fenomeno azaldu gabeak» agertzen zituzten bideoen inguruko ikerketa bat egin du Pentagonoak. Txostenaren berri eman dute gaur, eta, ondorioztatu dutenez, hainbat kasutan ezin izan dute argitu objektuok zer diren. | Iazko apirilean hiru bideo sekretupetik atera zituen AEBetako Gobernuak. Horietan, gerra hegazkinetatik grabaturiko «aireko fenomeno azaldu gabeak» agertzen ziren, Pentagonoaren hitzetan. AEBetako inteligentzia agentziak bideoak ikertzen aritu dira geroztik, eta gaur zabaldu dira lehenengo ondorioak: ezin dute baieztatu objektuok estralurtarren ontziak direnik, noski, baina ukatu ere, ezin dute ukatu, ezin izan dutelako azaldu zer diren.
Urte asko eman dute bideok bolo-bolo Interneten, norbaitek 2007. urtean eta 2017an filtratu zituenetik. Hipotesi estralurtarraren zaleek berehala baliatu zituzten euren tesiaren aldeko froga gisa aurkezteko. Pentagonoak iazko apirilean horiek ofizialki plazaratzeko erabakia hartu zuen, zurrumurruak baretzeko eta «eztabaida argitzeko».
Edonola ere, ez du ematen Pentagonoak orain plazaraturiko txostenak gauzak asko argituko dituenik. Baina gauza bat behintzat nabarmen utzi nahi izan dute: azterturiko 120 gertaeretatik gehien-gehienek ez dute zerikusirik sekretupean eginiko saio militarrekin. Hau da, ez direla hango Armadaren arma edo hegazkin sekretuak.
Bideoetako bi 2015. urtean grabatu zituzten, gerra hegazkinetatik. Objektu bat airean mugitzen erakusten du lehenak, pantailatik ziztu bizian alde egin aurretik. Bigarren bideoan, itzulika dabil beste objektu bat agertzen da. «Begiratu gauza horri, txo! Bueltaka ari da!», esaten du pilotuetako batek.
Hirugarrena 2004koa da. Objektu borobil bat uraren gainean dabil, Ozeano Barean, kostatik 160 kilometrora. Iazko apirilean irudiok bildu zituen BERRIA TBk azpiko bideo honetan.
Bideoak egiazkoak zirela adierazi zuen iaz Pentagonoak.
Errusiako edo Txinako teknologia hipersonikoa?
Ekainaren 25ean aurkeztuko dute txostena Kongresuan, baina horren aurrerapena argitaratu du The New York Times kazetak.
Ikusmin handia dago AEBetan horren inguruan. Joan zen hilabetean, horretaz mintzatu zen Brack Obama presidenteordea CBS telebista kateko gaueko elkarrizketa saio batean. «Egia da, eta oso serio ari naiz, baditugula bideoak eta grabazioak zeruetan dabiltzan objektuenak, eta ez dakigula zer diren».
Ikertzaileei ezinezkoa egin zaie, esaterako, objektuen azelerazioa azaltzea, ez baitago abiada horren azkar aldatzeko gai den bizidunik edo makina ezagunik. Ezta norabidea horren azkar aldatzeko edo uretan horrela murgiltzeko ahamena duenik ere. Ezin esan, esaterako, kasu guztietan ikerketarako puxikak direnik ere. Izan ere, bideotako batean pilotu batek harridura adierazten du objektuetako bat oso azkar mugitzen delako, haizearen kontra.
Ikusitako fenomenoetako batzuk Errusiako edo Txinako teknologia izan daitezkeela adierazi dute adituek txostenean. Aipatzen duten AEBetako aditu militar baten arabera, kezkatuta daude bi herrialde horiek «teknologia hipersonikoarekin» esperimentatzen ari direlakoan, eta, hala balitz, horrek esan nahiko luke AEBak baino askoz aurreratuago daudela horretan.
Txostenean aipaturiko pilotu baten arabera, objektuok ez dute ageriko motorrik, eta ez dute berorik botatzen kamera infragorriekin ikusita. Beste batzuek nabarmendu dute gailuon autonomia ikaragarria, airean hamabi orduz hegaldatzen ikusi dituztelako.
AEBetako Defentsa Departamendua 13 urtez aritu da halako grabazioak jasotzen. 2012an bertan behera utzi zuten programa, aurrekontuan horretarako jarritako dirua amaitu zenean. Baina iaz berriz abiatu zuten, eta Kongresuak Etxe Zuriari agindu zion halako objektuen inguruan duen informazioa behingoz plazaratzeko.
Gaur aurreratu duten txostena da horren emaitza. Ekainaren 25ean jakingo da gehiago. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198680/feminismoa-literatur-irizpide-gisa.htm | Kultura | Feminismoa literatur irizpide gisa | Argitaratu dituzten azken eleberrietan zaintza lanez eta maskulinitateez dihardute Karmele Jaiok eta Najat el Hachmik. Gaiotan sakondu dute ‘Emakumea, immigrazioa eta konpromisoa’ hitzaldian, Bilboko Bidebarrieta liburutegian | Feminismoa literatur irizpide gisa. Argitaratu dituzten azken eleberrietan zaintza lanez eta maskulinitateez dihardute Karmele Jaiok eta Najat el Hachmik. Gaiotan sakondu dute ‘Emakumea, immigrazioa eta konpromisoa’ hitzaldian, Bilboko Bidebarrieta liburutegian | «Marea erretiratzean itsasoak uzten duena: hori ikusten du idazleak». Karmele Jaioren Aitaren etxea eleberriko hitzok erabili zituen Najat el Hachmi idazleak bere jarduna azaltzeko. Bilboko Liburu Azokaren harira, literaturaren inguruko saioak antolatu dituzte Bilboko Bidebarrieta liburutegian, eta Jaiok eta Hachmik eman zuten lehenbiziko hitzaldia, Emakumea, immigrazioa eta konpromisoa izenburupean. Argitaratu dituzten azken liburuetatik abiatuta, Aitaren etxea (Elkar, 2019) eta Dilluns ens estimaran (Edicions 62, 2021) hurrenez hurren, errealitateari heltzeko dituzten ikuspuntuetan sakondu zuten bi idazleek: oro har, feminismoa aipatu zuten irizpide gisa, eta, zehazki, fokua jarri zuten zaintza lanak agertzeko beharrean eta maskulinitate eredu berrien hausnarketan, Idoia Jauregi kazetaria moderatzaile zutela. Halaber, emakume migratzaileen ahotsa ere nabarmendu zuen El Hachmik, haren literaturaren oinarria baitira.
«Nire idazketa prozesuan saiatzen naiz zatituak izan diren munduak berrosatzen, hala nola gizonena eta emakumeena, edota hemengoa eta kanpokoa». El Hachmik aipatutako ildo horrekin egiten du bat Jaiok, orobat, Aitaren etxea-n: Jasone eta Ismael senar-emazteengan ardaztuta dago kontakizuna; gizona idazlea da, eta emaztea ez, nahiz eta berak ere idazle izateko asmoa zuen gaztetan. Giza harremanak agertzen ditu, funtsean, Jaioren obrak: batetik, bikotekideen arteko erlazioa, eta, bestetik, batak zein besteak zaintzarekiko duten lotura, aitaren kargu egitea egokituko baitzaio Ismaeli.
Horiek horrela, protagonistek «prozesu» bat biziko dutela azaldu zuen Jaiok: «Konturatzen joango dira zergatik erakarri dituen bizimodu mota batek, zergatik egin dioten uko gauza batzuei... genero baldintzatzaile batzuk daudela ere ikusiko dute, hori guztia markatzen dutenak». Hala, Jaione jabetuko da bere helburua Ismael bilakatzea zela. «Konturatuko da bizitzan zehar beti behar izan duela gizon baten onespena pentsatzeko egiten zuenak balioa zuela. Gizonari ematen zaion autoritateak erakartzen zuen. Toki batera heldu nahi zuen, non erabakitzeko ahalmena izango baitzuen».
Era berean, El Hachmiren eleberriak gizonen eta emakumeen arteko harremanak jorratzen ditu. Bi andre gazte migratzaile dira obraren protagonistak. «Oso agerikoa den patriarkatu klasiko batetik ihes egiten ari dira, eta gizon berriak topatu nahi dituzte», azaldu zuen. Alabaina, munduaren «ikuspegi idealizatu» bat dute, autorearen arabera, eta beste patriarkatu batekin egingo dute topo, «identifikatzeko zailagoa» dena. «Auzoko gizonek berdinzaleen itxura dute. Azaletik eman lezake kontu batzuk konponduta daudela, baina, etxeetan eta logeletan sartzean, hor jarraitzen dute».
Adierazi zuenez, denbora behar da horren azpian dagoen «estruktura» ikusteko, eta andreak ez dira jabetuko, hasieran, haren presentziaz. «Aldaketak ez dira hain azkarrak izaten. Emakumeek etxetik kanpo lan egin dezaten alde agertzen dira gizon batzuk: onuragarria zaie esplotazio bikoitza edo hirukoitza. Nork nahi izango du mantendu etxean lan egiten geratzen den andre bat, beste emakume horien gainetik, zeintzuek dirua ekarri ez ezik, etxeko lanak ere egiten baitituzte?». Hala ere, prozesu bat biziko dute gazteek, Jaioren eleberrian bezala. «Hazteak idealizazioak ezerezten ditu».
Zaintza, kontakizunaren erdigunera
Jaiok aitortu zuenez, Aitaren etxea-ko gaiak zehaztean —«maskulinitateak, botere harremanak...»—, bere buruari galdetu zion: «Hor sartuko al zara?». Izan ere, El Hachmiren ustez, idazle batek «etiketatu dezaten arriskua» du gai konkretu batzuez jarduten badu. Zaintza lanak sartuko lirateke multzo horretan, besteak beste: gai «femeninotzat» jotzen dutenez, gizon batzuek uko egiten diote horren inguruan irakurtzeari, haiei zuzenduta egongo ez balitz bezala. «Baina saihestezina da», esan zuen El Hachmik, «eta ez da kontu femeninoa, baizik eta gizaki guztiei dagokiena». Baieztapen horrekin ere bat egin zuen Jaiok: «Gaiek inguratzen zaituzte, eta azkenean ez duzu beste erremediorik haietaz idaztea baino. Ez da kasualitatea».
Zaintza lanak «baloratu eta erakutsi» behar direla azpimarratu zuen idazle gasteiztarrak. «Ez dute beharko luketen zentraltasuna. Pandemian ikusi dugu zer den gizartea sostengatzen duena». Zaintzak «emakumeak zigortu» dituela ohartarazi zuen; bere eleberrian, ordea, gizon bat ere ageri da betebehar horiek egiten, eta, horren ildotik, aita-semeek duten harremanean sakontzen du idazleak. «Debekatuta dago kasik gizonen artean maitasuna erakustea». Gizon askok «islatuta» ikusi dituzte euren buruak, aurreko eleberrietan gertatu ez bezala, esan zuenez. |
2021-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/198681/multinazionalen-zerga-ihesaren-aurkako-laquoakordio-historikoaraquo-egin-dute-g7koek.htm | Ekonomia | Multinazionalen zerga ihesaren aurkako «akordio historikoa» egin dute G7koek | Gutxieneko sozietate zerga globala %15ekoa izatea adostu dute. Enpresa teknologiko handiek beren irabazien %20 eman beharko dute. Erabakiak OCDEren babesa beharko du, mundu osoan indarrean sartzeko. | Multinazionalen zerga ihesaren aurkako «akordio historikoa» egin dute G7koek. Gutxieneko sozietate zerga globala %15ekoa izatea adostu dute. Enpresa teknologiko handiek beren irabazien %20 eman beharko dute. Erabakiak OCDEren babesa beharko du, mundu osoan indarrean sartzeko. | Pandemia bat eta AEBetako gobernu aldaketa. Biak gertatu behar izan dira azken urteetan nazioarteko ekonomiak gehien kezkatu duen puntuetako bat desblokeatzeko. G7a osatzen duten herrialdeetako arduradun ekonomikoek akordio «historiko» bat itxi dute larunbat honetan, multinazionalen zerga ihesari aurre egiteko: proposatu dute enpresen irabazien gaineko gutxieneko zerga %15ekoa izatea herrialde guztietan. Akordioak multinazionalei eta, bereziki, enpresa teknologiko handiei eragingo lieke.
Azkenean, Joe Bidenen gobernuak kontzesio garrantzitsu bat egin du erraldoi digitalen puntuan. Alor horretako «munduko enpresarik handienek», gutxienez %10eko irabazi marjinak badituzte, beren irabazien %20 banatu beharko dituzte jarduten duten lurraldeetan, eta ez soilik egoitza soziala dutenetan. Argitu gabe geratu da munduko enpresa handien definizioarekin zer esan nahi duten eta estatu batzuetan enpresa horiei ezarritako zerga espezifikoekin (Google tasa eta gisakoekin) zer gertatuko den neurri berria indarrean sartu arte.
Bereziki bi gai horiek landu dituzte aste bukaera honetan Londresen bildutako zazpi ekonomia boteretsuenetako finantza ministroek. Horiek eta akordioaren beste puntu batzuk aurrerago zehazteko nahia agertu dute. Datorren astean izango da G7ko gobernuburen goi bilera, Kornuallesen (Ingalaterra). G20koak uztailean bilduko dira, eta, akordioa mundu osoan indarrean sartu nahi bada, OCDEren oniritzia beharko du.
Beharrak bultzatuta
Aspaldiko asmoa zen sozietate zerga global bat ezartzeko nahia, multinazional handien zerga ihesa gutxitzeko eta diru horiek paradisu fiskaletan eta gisakoetan amaitu ez dezaten. Baina OCDEn orain arte egindako saioak kamutsak izan dira, besteak beste, AEBen ukoagatik, hango enpresen interesak babesten aritu direlako. Azken urteetan teknologia handiek izan dituzten irabaziek, baina, berpiztu dute sozietate zerga global bati buruzko eztabaida, eta koronabirusaren krisiak areagotu egin du behar hori, estatuek diru sarrerak handitu behar izan dituztelako osasun krisiaren ondorio ekonomiko eta sozialei aurre egiteko.
Etxe Zuriko maizter aldaketarekin, Washingtonen ohikoa zen mezua aldatu du. Joe Biden ere diru beharrean dago bere azpiegitura plan anbiziotsua finantzatzeko, eta, alderdi demokrataren ezkerreko adarrak xaxatuta, enpresa handien irabazi mardulei koska egiteko garaia iritsi dela erabaki du, AEBetan sozietate zerga %21etik %28ra igotzeko asmoa agertuta. Hori eginda, baina, enpresa handi askok beste herrialde batzuetara alde egingo ote duten beldur zen Bidenen administrazioa, eta horrek eraman du, hein handi batean, gutxieneko global bat adostu nahi izatera. Hasieran, %21ekoa izateko asmoa agertu zuen, Frantziak eta beste batzuek bezala, baina, azkenean, apaldu egin dute asmo hori, herrialde gehiago egitasmora batu ahal izateko.
Bilerako parte hartzaileetako batzuek aitortu dutenez, motz gera daiteke kopuru hori, herrialde gehienetan tasa horren gainetik baitago sozietate tasa nominala. Baina, egiazki, ez da horrela izaten leku askotan, enpresak gero eta handiagoa izan, aukera gehiago izaten baitituzte beren zerga fakturak txikitzeko, edo ingeniaritza fiskala gehiago baliatzeko. Europako Batasunean, adibidez, talde horietako askok Irlandara, Herbehereetara edo Luxenburgon kokatutako adarretara desbideratzen dituzte EBn bildutako irabaziak, eta hango sistemek ematen dituzten erraztasunen ondorioz, geroago irabazien zati handi bat paradisu fiskaletan bukatzen dute.
Akademikoen artean, halaber, badago mundu mailako gutxieneko sozietate zerga baten arriskuez ohartarazten duenik: horietako bat da Josep Stiglitz Ekonomiako Nobel sariduna. Hark nabarmendu duenez, gerta daiteke nazioartean ezartzen den gutxieneko bihurtzea gehienezkoa, eta ohartarazi du horrek bereziki herrialde pobreei egingo liekeela kalte, haietan pisu handiagoa duelako sozietate zergak.
Eta Euskal Herrian, zer?
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %20ko sozietate zerga dute enpresa txikiek, eta %24ko tasa handiek. Nafarroan, %17 da kooperatibentzat eta lan sozietateentzat, %23 txikientzat, eta %28 handientzat. Azken erreformaren ondotik, bada gutxieneko tasa bat Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan —%11 eta %17 artekoa handientzat—, baina hortik behera ordaintzen dute askok. ELA sindikatuak kaleratutako txosten baten arabera, 2019an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 22 enpresa handienek batez beste %7,6 baino ez zuten ordaindu sozietate zergan.
Gutxieneko zergapetzea %15ean jarrita zaila litzateke aurreratzea zer-nolako eragina izango lukeen foru ogasunetan. Zerga Sistemaren Europako Begiratokiak ez ditu Hego Euskal Herriko zerga sistemak bereizten, eta ikusteko dago Espainiarentzat egindako kalkuluek balioko ote luketen Euskal Herrirako ere, multinazionalen adarren egoitza gehien-gehienak Madrilen eta Bartzelonan daudelako.
Baina ariketa egin daiteke. Horrela, %15eko gutxieneko tasarekin Espainian 700 milioi euro gehiago bilduko liratekeela dio begiratokiak. Horren barruan Euskal Herrian bildutakoa ere badela kontuan hartuz gero, eta banaketa proportzional hutsa eginez gero, gutxi gora behera 60 milioi euro gehiago jasoko lukete foru ogasunek —2019an, Espainiako bilketaren %8,5 egin zuten—. Kopurua ez da oso handia, kontuan hartuta urte horretan 1.316 milioi euro bildu zituztela foru ogasunek sozietate zergarekin. Egoitza Euskal Herrian ez duten teknologia handiei dagokienez, berriz, euskal zerga sistemara egokitu beharko litzateke proposamena. |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198682/natxo-knorr-hil-da-beti-prest-zegoen-pianista.htm | Kultura | Natxo Knorr hil da, beti prest zegoen pianista | Gorka Knorr anaiarekin 40 urtez aritu zen jotzen. Azken aldian iazko irailean jo zuten elkarrekin, Txiki eta Otaegiri Bartzelonako Model espetxean eginiko omenaldian. | Natxo Knorr hil da, beti prest zegoen pianista. Gorka Knorr anaiarekin 40 urtez aritu zen jotzen. Azken aldian iazko irailean jo zuten elkarrekin, Txiki eta Otaegiri Bartzelonako Model espetxean eginiko omenaldian. | Natxo Knorr hil da gaur, Gasteizko Knorr Borras familia zabalak emaniko beste musikari eta ekintzaile bat. Gorka Knorr anaiarekin 40 urtez aritu zen pianoarekin musika egiten.
Gaztetan Alemanian lanean ibili ondoren, Euskal Herrira itzuli zen eta anaiarekin jotzen hasi zen, hasieran taldean, eta, gero, biak euren kabuz.
«Abilezia izugarria zuen pianoarekin», adierazi du Gorkak. Kanta baten segundo gutxi batzuk entzun, eta berehala pianoan jotzeko gai zela gogoratu du. Euskal Herrian zein nazioartean jotzen aritu dira biak, besteak beste Ameriketako Estatu Batuetan. Beste musikariri ere laguntzeko prest zegoela beti adierazi du. Azken bidaia luzea Argentinara egin zuen, duela bost urte, Urko eta Naia Robles Arangiz kantariekin.
Azken emanaldia joan zen irailaren 25ean egin zuen, Bartzelonako Model espetxean, Juan Paredes Txiki eta Angel Otaegiri eginiko omenaldian, erregimen frankistak fusilatu zitueneko 45. urteurrena gogoratzeko. Pianoarekin lagundu zion, beste behin ere, anaiari. «Ahulduta zegoen, baina ez genuen espero horren azkar joatea».
Hainbat diskotan ere entzun daiteke haren pianoa, tartean Hegaldia (1985) eta Arimaren zubiak (2005) lanetan.
Anaiak bezala, politikagintzan ere egin zuen lan, lehenbizi Herri Batasunan, eta, gero, ERC alderdian. «Baina beti ibili zen oso suelto». Kataluniarekiko zeukan atxikimendua nabarmendu du anaiak, baina Euskal Herria ahaztu gabe. «Beti zegoen prest Palmako Euskal Etxean esku bat botatzeko».
Natxo Knorr, atzean, Gorka anaiarekin, 'Arimaren zubiak' diskoa Bilbon aurkeztu zutenean, 2006an. Luis Jauregialtzo / FOKU
Ipar Euskal Herriarekin lotura estua zuela adierazi du, eta lagun asko zituela Donibane Garazi aldean (Nafarroa Beherea). Izan ere, han hazi zituen Julen eta Beñat semeak. Biak izan ditu aldamenean azken unean. 75 urte zituen. «Nire kanta batekin joan da». |
2021-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/198683/asteazkenetik-aurrera-txertatutakoek-ez-dute-pcr-negatiboa-aurkeztu-beharko-ipar-euskal-herrian-sartzeko.htm | Gizartea | Asteazkenetik aurrera, txertatutakoek ez dute PCR negatiboa aurkeztu beharko Ipar Euskal Herrian sartzeko | Hego Euskal Herritik Lapurdira, Zuberora edo Nafarroa Beherera joan nahi duten herritarrek immunizazio ziurtagiria erakutsi beharko dute soilik. | Asteazkenetik aurrera, txertatutakoek ez dute PCR negatiboa aurkeztu beharko Ipar Euskal Herrian sartzeko. Hego Euskal Herritik Lapurdira, Zuberora edo Nafarroa Beherera joan nahi duten herritarrek immunizazio ziurtagiria erakutsi beharko dute soilik. | Ekainaren 9tik aurrera, Ipar Euskal Herrira joatea errazago izango dute COVID-19aren aurkako txertoa jaso duten herritarrek. Izan ere, Jean-Baptiste Lemoyne Frantziako Turismo ministroak gaur iragarri du txertoa jaso duten Europar Batasuneko herritarrek herrialdean sartzeko aukera izango dutela, PCR test negatiborik aurkeztu behar izan gabe. Izan ere, urtarrilaren 30etik, PCR negatibo bat aurkeztu behar da Hegoaldetik Iparraldera joan ahal izateko, mugatik 30 kilometrora baino gehiagora biziz gero. Ordea, Frantziako Gobernuak gaur iragarritako neurriekin, asteazkenetik aurrera, Hego Euskal Herritik Lapurdira, Zuberora edo Nafarroa Beherera joan nahi duten herritarrek immunizazio ziurtagiria baino ez dute erakutsi behar. Gainerakoek, PCR negatiboa aurkeztu beharko dute. Frantziako Gobernuak datorren astean indarrean jarriko dituen neurriak EBko estatu bakoitzaren intzidentzia tasaren araberakoak izango dira, eta horren arabera, Frantziara sartzeko baldintzak aldatuko dira. Bestalde, astelehenetik aurrera Hego Euskal Herrira bidaiatu ahalko dute EMAk onetsitako txertoren baten bi dosiak jasoak dituzten beste herrialdeetako pertsonek, bai eta Txinako Sinopharm eta Sinovac-Coronavac txertoak jaso dituztenek ere, Espainiak erabaki baitu mugak irekitzea txertoa hartu duten beste herrialdeetako herritarrei. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198715/bukatu-zaio-denboraldia-baskoniari.htm | Kirola | Bukatu zaio denboraldia Baskoniari | ACB ligako final-laurdenetako kanporaketan geratu da, Valentziaren aurka hirugarren partida erabakigarria galdu eta gero (78-73). Azkenera bakarrik suspertu da taldea, baina azkeneko minutuan ez du saskiratzerik sartu. | Bukatu zaio denboraldia Baskoniari. ACB ligako final-laurdenetako kanporaketan geratu da, Valentziaren aurka hirugarren partida erabakigarria galdu eta gero (78-73). Azkenera bakarrik suspertu da taldea, baina azkeneko minutuan ez du saskiratzerik sartu. | Borrokarako eta lehiarako gaitasunak ere ez dio balio izan Baskoniari Valentzian. Jokoak eman ez diona beste kupela batzuetatik ateratzen saiatu da Dusko Ivanovicen taldea, baina ezin izan du irabazi, eta oporretan da taldea. Bukatu zaio denboraldia. ACB ligako final-laurdenetako hirugarren partida erabakigarriak eman dio akabera sasoiari.
Irabazi beste aukerarik ez zuen taldeak, baina azken laurdenaren hasieran eta bukaerako bi minutuetan soilik izan zuen aurkaria harrapatzeko edo pasatzeko aukera. Baina ez zuen asmatu bi une jakin horietan. Kale egin zuen aurrenekoan, eta bigarrengoan, kale egiteaz gain, epaileek ere behartu egin zuten horretara. Orduan izan zuen aurretik jartzeko aukera, 0-2koaren eta 2-4koaren ondotik lehendabiziko aldiz. 1.20 minutu falta ziren Fonteta pabilioiko partida amaitzeko, eta 75-73 zen emaitza. Pierria Henry zen baloiaren jabe. Barneraldia egin zuen, falta garbia egin zion Sam Van Rossomek, baina ez zuten adierazi epaileek. Bonusean zenez etxeko taldea, bi jaurtiketa libre izango zituen Henryk, baina sake normal bat egin behar izan zuen Baskoniak. Ez zuten asmatu eraso horretan, ezta Valentziak ere hiruko batekin ondorengoan. Beste aukera bat zuten Ivanovicenek berdindu edo aurrea hartzeko, baina Giedraitisen hirukoa ez zen sartu. 44 segundo falta ziren. Kalinicek bai asmatu segituan, eta 77-73 jarri zuen Valentzia aurretik. Baskoniak kale egin zuen berriz, Henryren hirukoak saskia ukitu gabe, eta Kalinicek berriz asmatu zuen bi jaurtiketa libreetako batean: 78-73, eta segundoak falta. Zama hori dena gutxi ez, eta Henryk baloia galdu zuen taldearen pista erdian. Kito partida. Kito denboraldia.
Azkeneko laurdenean bizitu zen taldea, eta Valentziari aurreneko abisua bigarren minuturako eman zion, 63-60 jarri zenean. Baina lau erasotan segidan egin zuen, eta etxeko taldeak aldea zabaldu zion: 68-60. Horrelakoa eta hamar-hamabi puntukoak izan zituen lehenagotik. Baskonia baino hobea izan zelako ia arlo guztietan hasieratik. Lehen zatiak ez zuen gauza onik iragarri: ahul zebilen Baskonia defentsan, Valentziari saskipean saskiratze errazak egiteko aukera guztiak emanez, erasoan baloi asko galtzen ari zen, eta gainera, asmatu ezinda zebilen hirukoetan. Ondorioa: atsedenaldiko emaitza (43-34). Datuak beldurgarriak ziren Baskoniaren kalterako: bederatzi baloi zeuzkan galduta, eta Valentziak 14 puntu sartu zituen baloi galtze horiek baliatuz; jaurtiketetan %27 baino ez zuen asmatu (aurkariak %60); eta erreboteetan bat bakarrik zeukan gehiago Ivanovicen taldeak.
Suspertu beharra zeukan Baskoniak hirugarren laurdenean, baina zeharo hasiera eskasa eman zion laurden horri: hiru baloi galdu zituen aurreneko hiru erasoetan. Valentziak, aldiz, ondo segitzen zuen bere lanean, eta azkenera bakarrik estutu zuen pixka bat Baskoniak, Petersek ia zelai erditik azken segundoan sarturiko hirukoarekin (59-53).
Esnaldia azkeneko laurdenean iritsi zen, baina sasoiko azkeneko saialdia izan zen. Alferrik izan zitzaion azkeneko bi laurdenak irabaztea, aurretik egindakoak kondenatu zuelako, eta azken unean asmatu ezinak (epaileena ahaztu gabe). Atzo, Baskoniako saskiratzaile onena Zoran Dragic izan zen (16 puntu). Partidako abilenak, Kalinicek, 18 sartu zituen.
Pandemiaren denboraldi honetan, Baskonia finalerdietara heldu da Espainiako Kopan, ez du Top 8a harrapatu Euroligan, eta ACBko emaitza atzo geratu zen idatzita betiko. Ivanovicen Baskoniak beti izan duen nortasuna erakutsi du taldeak, eta ona izan da jokalari askoren maila. Jokoa ere bai hainbat partidatan. Zaleak taldea ikusteko gogoz geratu dira, eta ematen du betirako joango zaiela aukera hori. Beste askotan bezala, Baskonia eraberritu bat azalduko da datorren denboraldian. Orain hasiko da jokalari dantza (Luca Vildoza NBA joan izana duela zenbait aste aparte lagata).
Dantza egin nahi ez duena Ivanovic da. Ez dantza eta ez hanka. Atzo garbi adierazi zuen Baskonian jarraitu nahi duela datorren denboraldian. Partida ondorengo agerraldian, jokalarientzat hitz gozoak eta esker onekoak izan zituen: "Esan diet plazera izan dela niretzat haiekin lan egitea. Lan ona egin dugu, jokatu ere bai. Ez dugu lortu ligako finalerdietara eta Euroligako Top 8ra sailkatzea, baina jokalariek dena eman dute. Oso partida onak jokatu ditugu, eta eskerrak eman behar dizkiet, lana oso ondo egin dutelako". |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198716/gizon-baten-gorpua-aurkitu-dute-agauntza-ibaian-ataun-parean.htm | Gizartea | Gizon baten gorpua aurkitu dute Agauntza ibaian, Ataun parean | Gorpua 82 urteko ataundar batena da. Bertako bizilagun batek aurkitu zuen atzo iluntzean. | Gizon baten gorpua aurkitu dute Agauntza ibaian, Ataun parean. Gorpua 82 urteko ataundar batena da. Bertako bizilagun batek aurkitu zuen atzo iluntzean. | Ataungo San Gregorio auzoan, ibaiaren alboan zegoen herritar batek ikusi zuen gorpua ur gainean, atzo, arratsaldeko zortziak aldera. Larrialdi zerbitzuetara deitu zuen bizilagunak, eta horiek atera zuten gorpua errekatik. Zehazki, suhiltzaileek erreskatatu zuten gorpua, eta uretatik atera zutenean ziurtatu zuten hilda zegoela. Geroago jakin ahal izan dute 82 urteko ataundar bat zela.
Ertzaintzak ikerketa bat abiarazi du heriotzaren arrazoiak zehazte aldera, baina jakinarazi du, lehen begirada batean behintzat, gorpuak ez daukala bortizkeria zantzurik. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198717/urdaibain-jaio-zen-munduko-lehen-arrano-arrantzale-albinoa-hil-egin-da.htm | Gizartea | Urdaibain jaio zen munduko lehen arrano arrantzale albinoa hil egin da | Duela hiru egun jaio zen arrano kumea, eta gaur hil da. | Urdaibain jaio zen munduko lehen arrano arrantzale albinoa hil egin da. Duela hiru egun jaio zen arrano kumea, eta gaur hil da. | Urdaibai Bird Centerreko arduradunek arranoa jaio zenean ere jakinarazi zuten: erronka handia zen arrano arrantzale albino bat bizirik mantentzea. Eta hala izan da azkenean, jaio eta hiru egunera hil baita arrano kumea. Horrez gain, arduradunek azaldu zuten onena zela «naturari bere bidea egiten» uztea, eta azkenean arranoak ezin izan du bizirik iraun.
Beste bi kume ere jaio ziren astebete lehenago, eta kume albinoa jaiotzen azkena izan zen. Hala ere, hil berri den txita hiruretatik txikiena zen, eta, Bird Centerrek azaldu zuenez, segur aski «ikusmen arazoak» zituen, eta horrek «zailtasunak» ekartzen zizkion gurasoek emandako janaria ahoratzeko. Gainera, azaldu dutenez, kumearen amak osasuntsu zeuden beste bi kumeen elikadura lehenetsi du une oro, txitaldiaren iraupena ziurtatzeko. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198718/pertsona-bat-hil-da-moto-istripu-batean-usurbilen.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da moto istripu batean Usurbilen | Motorra N-634 errepidetik irten da. 53 urteko gizonezkoa da hildakoa. | Pertsona bat hil da moto istripu batean Usurbilen. Motorra N-634 errepidetik irten da. 53 urteko gizonezkoa da hildakoa. | Gauerdia pasatuta jazo da gertaera: motor gidaria N-634 errepidean zihoan, eta Usurbil parean errepidetik irten da, bide ertzeko hesi metalikoaren kontra. Larrialdi zerbitzuak bertaratu eta biziberritzeko maniobrak egin dituzten arren, gidaria hil egin da azkenean. Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du, istripuaren arrazoiak argitzeko. |
2021-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/198719/afrika-mendebaldeko-estatu-islamikoa-erakundeak-dio-boko-harameko-burua-hil-egin-dela.htm | Mundua | Afrika mendebaldeko Estatu Islamikoa erakundeak dio Boko Harameko burua hil egin dela | Harekin zeraman lehergailu batek eztanda egin duenean hil omen da Abubakar Shekau. | Afrika mendebaldeko Estatu Islamikoa erakundeak dio Boko Harameko burua hil egin dela. Harekin zeraman lehergailu batek eztanda egin duenean hil omen da Abubakar Shekau. | Mendebaldeko Afrikako Estatu Islamikoak berretsi egin du Boko Harameko buruzagi Abubakar Shekauren heriotza. Estatu Islamikoaren kontrako eraso batean harekin zeraman lehergailu karga baten ondorioz hil omen zen, maiatzaren 19an.
Abu Musab Al Barnaui mendebaldeko Afrikako Estatu Islamikoaren buruak erakundearen zuzendaritzako kideei emandako hitzaldi batean baieztatu zuen Shekauren heriotza. Haren arabera, hildakoa «desobedientziaren eta ustelkeriaren burua» zen, eta Estatu Islamikoko kideak gertaeraz jabetu zirenean «poztu» egin zirela gehitu zuen.
Izan ere, mendebaldeko Afrikako Estatu Islamikoa Boko Haram taldetik banandu zen 2016. urtean, Abubakar Shekaurekin izan zituzten desadostasunen ondorioz. Haien arabera, ez zeuden ados Boko Haramen gehiegizko bortizkeriarekin, bereziki musulmanen aurka. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198720/pandemia-obsesioen-hauspo.htm | Gizartea | Pandemia, obsesioen hauspo | Elikadura portaeren nahasmenduak ugaritu egin dira koronabirusaren pandemia hasi zenetik. Kasuak, gainera, ohi baino larriagoak izaten ari dira. Yolanda Iglesias Gipuzkoako Acabe elkarteko psikologoak esan du konfinamenduak, harreman sozialak murriztu izanak, sare sozialek eta abarrek ez dutela batere lagundu. | Pandemia, obsesioen hauspo. Elikadura portaeren nahasmenduak ugaritu egin dira koronabirusaren pandemia hasi zenetik. Kasuak, gainera, ohi baino larriagoak izaten ari dira. Yolanda Iglesias Gipuzkoako Acabe elkarteko psikologoak esan du konfinamenduak, harreman sozialak murriztu izanak, sare sozialek eta abarrek ez dutela batere lagundu. | Kasuak ugaritu egin dira, eta kasu horien ehuneko handi bat ohi baino larriagoa da”, ohartarazi du Yolanda Iglesiasek, Acabe Gipuzkoako Anorexiaren eta Bulimiaren aurkako Elkarteko psikologoak. Kontatu du aspaldian ikusten ez zituzten gauzak ikusten ari direla. Anorexiari dagokionez, esate baterako, oso denbora gutxian 15-20 kilo galdu dituzten 14-15 urteko gazteen kasuak izan dituzte. Izan dituzte 13-14ko gorputz masaren indizearekin joan zaizkien gaixoak ere —adibidez, 1,70 metro neurtzen duen batek 40 kilo pisatzea esan nahi du horrek—. “Lehen, oso noizbehinka izaten genituen halakoak, eta, orain, ia astero”.
COVID-19aren pandemia lehertu zenetik, asko ugaritu dira elikadura portaeraren nahasmenduak. Hala baieztatzen dute hango eta hemengo adituek. Acaben bertan, zortziehun kontsulta izan zituzten iaz, 2019an baino %50 inguru gehiago: “Uste genuen gauza koiuntural bat izango zela, kasuak gutxituz joango zirela, baina ez da hala gertatzen ari”. Konfinamenduak, harreman sozialak mugatuta egoteak eta abarrek eragin handia izan dutela onartuta ere, Iglesiasen ustez, igoera ez da koronabirusaren ondorio hutsa. Hainbat faktore elkartu direla esan du: “Ikerketek esaten dute, eta arlo honetan aritzen garenok ere ikusten dugu, nerabezaroan asko ari direla ugaritzen nahasmendu psikologikoak”. Pandemiak jendea laguntza bilatzera bultzatu duelakoan dago, eta buru osasunari ere gehiago begiratzen zaiola iruditzen zaio: “Lehen, akaso, ez zitzaion halako garrantzirik ematen”.
Azken hilabeteotan elkartean ikusten dutena kontatzen hasita, gaixoen profilean izandako aldaketa da aipatu duen kontuetako bat. 40 urtetik gorako gehiago joaten zaizkie beren buruarentzako laguntza eske: “Urtero egiten ditugu memoriak, eta, lehen, eskuetako behatzekin konta zitezkeen halakoak; orain, askoz ohikoagoak dira”. Iglesiasen esanetan, adin horretako pertsonen artean, bulimia eta betekadagatiko nahasmendua izaten dira ohikoenak; gaztetxoen artean, berriz, anorexia.
Betekadagatiko nahasmendua ez da anorexia eta bulimia bezain ezaguna, baina pandemia garaiotan asko ugaritu dela esan du Acabeko psikologoak. Nahasmendu hori dutenek ezin izaten dute beren burua kontrolatu, eta asko jaten dute, janari mota ere kontrolatu gabe, baina, bulimia kasuetan ez bezala, jandako hori “konpentsatzeko” ez dute ezer egiten, hau da, ez dute goragalea eragin edo halakorik egiten. “Ondoez, erru eta utzikeria sentsazioa eragiten du betekadagatiko nahasmenduak, eta, konpentsaziorik ez dagoenez, denborarekin pisua hartzea ere ohikoa izaten da”. Iglesiasen esanetan, portzentajeetan emakumeak eta gizonak antzera dabiltzan elikadura portaeraren nahasmendu bakarrenetakoa da.
Kirola ere obsesio
Sare sozialek ere ez dute batere lagundu azken boladan. Lehen bezala sozializatzeko aukerarik ezean, haietara jo du jendeak, entretenitzeko. “Dietei eta elikagaiei buruzko bilaketak ugaritu egin dira, eta, noski, itxura fisikoari buruzko irudien bilaketak ere bai”. Beren burua kirola egiten erakusten zutenen bideoek, bizitza osasuntsuari buruzko aholkuak ematen ageri ziren influencer-ek eta halakoek erru sentsazioa eragin diote zenbaiti, iruditzen zitzaielako beraiek ez zirela hainbeste zaintzen. “Egoeragatik, gehiago bildu gara gure baitan, barrenak lasaitzeko modu gutxiago izan ditugu, distrakziorako aukera gutxiago ere bai… Eta obsesioak handitu egin dira”. Hala, Iglesiasek dio aurrez ere arriskuan zeudenetako asko, alegia, elikadura jokabideari lotutako nahasmenduen ezaugarri batzuk jada bazituztenetako asko, erori egin direla.
Kirolari lotuta, elkartean lehen hainbeste ikusten ez zuten beste profil bat ere ugaritu egin dela esan du: gehiegizkoa eta konpultsiboa den jarduera fisikoarekin uztartutako anorexia kasuak. Dena den, Iglesiasek esan du ez dela nahastu behar: “Zaintzea eta kirola egitea ondo dago. Hori obsesio bihurtzen denean etortzen dira arazoak: gogorik gabe ere kirola egin beharra sentitzen denean, kirola jan dena konpentsatzeko egiten denean, eta abar”.
Badago bigorexia esaten zaion nahasmendu bat ere. Giharrak garatzeko obsesioa izaten dute hura dutenek, eta anabolizatzaileak eta beste substantzia batzuk ere hartu ohi dituzte: “Eta obsesio bat da, norbere bizimodua guztiz baldintzatzen duelako”. Hala ere, gutxik jo ohi dute laguntza eske. Iglesiasek hogei urte daramatzaAcaben, eta esan du bi lagun bakarrik joan zaizkiela urte hauetan guztietan kirolarekin obsesionatuta daudela esanez.
Elikadura portaeraren nahasmenduren baten zantzuak ikusita, batzuetan senideek jo ohi dute elkartera laguntza eske; besteetan, arazoa dutenek beraiek. “Agian ez dute jaterik nahi izaten, baina ikusten dute kalte egiten dieten jokabideak dituztela, adibidez, kalera edo lagunengana ateratzeari utzi diotela, gonbitoengatik ondorio fisikoak izaten hasi direla, eta abar, eta urrunegi irits daitezkeen beldur dira”.
Senideen rolari ere garrantzi handia ematen diote elkartean. “Familia funtsezkoa da, are gehiago nahasmendua seme-alaba neraberen batek duenean eta elkarrekin bizi direnean”. Azaldu du familiak, batez ere, “gauzak gehiago ez okertzen” lagun dezakeela. Elikadura nahasmenduek kaos handia eragiten dute inguruan, psikologoaren esanetan: “Adibidez, etxean ere rol aldaketak egoten dira, anai-arrebak gurasoena egiten hasten baitira. Komunikazioa hobetzea oso garrantzitsua izaten da”.
Bizitza ez dezala baldintzatu
Acabe elkartean informazioa ematen diete ingurukoei, orientatzeko. Senideari zer gertatzen ari zaion, zer laguntza mota jaso ditzaketen arlo publikoan nahiz pribatuan, egoerari aurre egiteko zein pauta jarraitu, eta abar azaltzen diete: “Eta entzun egiten diegu. Familiak asko sufritzen du, egiten duzuna egiten duzula ere semeak edo alabak ez duela jaten ikusteak etsipen handia eragiten baitu. Gure helburua izaten da familiak ulertzea zer gertatzen ari den, eta babestea”. Iglesiasek aholku bat eman die inguruan halako kasuren bat ikusten dutenei: lehenbailehen eskatzea laguntza.
Nahasmendu psikologikoak izanik, luze jotzen du errekuperazio prozesuak. Alabaina, nabarmendu du posible dela anorexia, bulimia eta gainerakoak gainditzea. Zehaztapen bat egin du, ordea: “Elikadura portaera batetik errekuperatzea ez da jaten hastea, zoriontsu izatea baizik”. Errekuperazioa jatearekin lotzea akats bat dela dio, eta, horren ordez, gaixoak janariarekin duen harremanean jarri du arreta. “Ez duzula txokolatezko tartarik jan nahi zure bizitza osoan? Horrek ez badizu zoriontasuna kentzen eta ez bazaitu obsesionatzen, ez dago arazorik”.
Iglesiasen esanetan, janariak bizitza ez baldintzatzea lortu behar da, edo lehen bezainbeste ez baldintzatzea, behintzat. “Elikadura portaeren nahasmenduak dituztenak ez dira zoriontsuak izaten: triste egoten dira; depresioak izaten dituzte; nahasmenduak beste arazo batzuk ere sortzen dizkiete… Osatzen direnek esaten diguten gauzetako bat zera izaten da: janariarekin zerikusirik ez duten helburuak dituztela bizitzan”. |
2021-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/198721/ama-hizkuntzan-aritzean-osasun-arreta-hobetzen-da.htm | Gizartea | «Ama hizkuntzan aritzean, osasun arreta hobetzen da» | Ipar Euskal Herriko Osasungoa Euskalduntzeko Elkartea sortzeko biltzar batera deitu dituzte arloko langileak, ekainaren 26rako. Medikuntzan euskararen erabilpena sustatzea da asmoa. | «Ama hizkuntzan aritzean, osasun arreta hobetzen da». Ipar Euskal Herriko Osasungoa Euskalduntzeko Elkartea sortzeko biltzar batera deitu dituzte arloko langileak, ekainaren 26rako. Medikuntzan euskararen erabilpena sustatzea da asmoa. | Donapaleun eta Baigorrin lehen artako mediku ibili ondoan, urte hastapenetik Eibarren (Gipuzkoa) mediku da Maia Lacroix (Behauze, 1991), Euskal Autonomia Erkidegoko osasun publikoan. Xan Berterretxe Baigorriko medikuarekin abiatu zuten osasungoa euskalduntzeko elkarte baten sortzeko ideia. Horretarako, lehenbiziko biltzar nagusira dei egin diete interesatuak diren ofizioko arta emaile guziei: ekainaren 26an izanen da, 10:00etan, Makeako Mindegia gelan.
Zerk deliberatu zaituzte Osasungoaren Euskalduntzeko Elkartearen sortzera?
Franko naturalki elkartu ginen Xan [Berterretxe] eta biak Hego Euskal Herriko OEE Osasungoa Euskalduntzeko Erakundearen kongresu batean, Arantzazun [Bizkaia], duela hiru urte. Aitzinetik elkar ezagutzen genuen, eta bagenekien biek bagenuela enbeia medikuntzan euskara sustatzeko, Iparraldean. Arantzazun ikusi genuen gauzak antolatuak zirela baina ez zirela baitezpada egokituak Iparraldeari, ez baita ber antolaketa osagarri mailan eta euskarak ez baitu ber lekua.
Zer egin zenuten?
Pausan utzia genuen pixka bat gaia; berriz hartu dugu aurten, eta plantan eman elkarte batekin abiatzea. Helburua da euskararen presentzia eta erabilera handitzea; ez bakarrik ahozkoan, baita beste arlo formalagoetan ere, hala nola idatzian. Lehen ideia izan da materiala sortzea euskaraz; adibidez, kontsultetan pazienteentzat erabiltzen ditugun informazio fitxa guziak frantsesez dira; horien euskaratzea izan da lehen ideia.
Ahozkoan, “paziente euskaldunen artatzeen hobetzeko, hizkuntzak osasun harremanean duen inportantzia” azpimarratu duzue.
Hori sentitzen dugu intuizioz: euskaraz ari garelarik euskaldun bati, komunikazioa sanoa eta ona dela. Hori frogatua da, eta kongresuan ikusi genuen badirela azterketak horri buruz; Galesen sustut: nola pertsona baten ama hizkuntzan edo berak nahiago duen hizkuntzan komunikatzean osasun arreta hobetzen den. Nik sentitu izan dut hori larrialdietan aritu naizenean: heldu delarik euskaldun bat gauzak desberdinki erraten ditu euskaraz, hobeki aditzen dira, eta bera ere espazio seguruago batean sentitzen da. Frogatua izateak indar handiagoa ematen du, erakusten baitu Iparraldean berdintasun eza badela gaur egun; euskaldunek ez dute beren hizkuntzan artatuak izateko eskubide hori, non ez diren kasualitatez mediku euskaldun batekin gertatzen. Hizkuntza zapalkuntzaren beste froga bat da.
Kontsultetan egiten dituzuen mediku agirietan euskara erabil dezakezue?
Bai. Bada hutsune bat, eta ez da ilegala idatzi horiek euskaraz egitea. Haatik, kontsulta bakoitza sartzen dugu ordenagailu programa batean, eta hor konplikatuago da. Erran nahi du ondoko profesionalak ez badaki euskara, ez duela ulertuko. Hori ez da legala, arriskuan ezartzen ahal baita pazientearen osagarria. Hegoaldean berdin da; nahiz eta ofizialtasuna izan denek espainolez idazten dute ordenagailuan, zer gerta ere. Aitzinatzen ari dira itzultzaile automatiko bat, baina horrek ere baditu mugak, ez baititu bultzatzen profesionalak euskara ikastera.
Medikuntzako euskal hiztegiari buruz, Hego Euskal Herrian egina denaz gain, balitzateke lan bat egiteko?
Egia da Hegoaldean anitz egin dela, baina ez da baitezpada beti egokitua Iparraldeari. Haatik, hitz zinez zientifikoak berdinak dira. Gero, sintomen deskribatzeko, egia da balitzatekeela lan bat egiteko. Kontsultak Donapaleun eta Baigorrin egiten nituelarik, hiztegi ttipi baten egiten hasi nintzen, ene aldetik. Gogoa dugu sendagileen artean sare bat muntatzeko eta hiztegi horren partekatzeko.
Belaunaldi berrian gero eta osagarri artatzaile euskaldun gehiago zarete Ipar Euskal Herrian?
Horretarik ere partitu da ideia. Ohartu ginen euskaldun andana bat ginela unibertsitatera Bordelera [Okzitania] joanak, eta, gero, itzultzean, ez genuela tresnarik horren aitzinerat eramateko. Helburua da euskarari presentzia handiagoa ematea, saretzea, trukea. Medikuntza eta osasun arloko praktikei buruzko gogoeta gune baten ukaitea ere bai, ikusteko nola aldatzen ahal diren gauzak Iparralde mailan. Egia erran, biziki irekia da, eta bakoitzaren arazo, xede eta ahalen arabera izanen da; egokituko ditugu helburuak eta tailerrak.
Hego Euskal Herriko Osasungoa Euskalduntzeko Erakundearekin harremanean aritu nahi duzue?
Bai, bistan dena. Nahiz eta ez garen ber egoeran, eta politikoki eta osagarri sistemari dagokionez desberdina den, gauza anitzetan laguntzen ahal gaituzte. Helburua da partekatzea. Beti on baita dinamika berean den elkarte batekin harremana ukaitea eta elkar sustatzea. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198722/laquoorain-ezin-dugu-atzera-eginraquo.htm | Gizartea | «Orain ezin dugu atzera egin» | Auzitegiek aurreko bi foru arauak bertan behera utzi ostean, beste bat prestatzen ari da Gipuzkoako Foru Aldundia. Berrikuntza nagusia da N-1 eta AP-15 errepideak osorik izango direla ordainpekoak kamioientzat. Aintzane Oiarbide da Bide Azpiegituretako diputatua. | «Orain ezin dugu atzera egin». Auzitegiek aurreko bi foru arauak bertan behera utzi ostean, beste bat prestatzen ari da Gipuzkoako Foru Aldundia. Berrikuntza nagusia da N-1 eta AP-15 errepideak osorik izango direla ordainpekoak kamioientzat. Aintzane Oiarbide da Bide Azpiegituretako diputatua. | 2016an onartu zuten Gipuzkoako Batzar Nagusiek N-1 eta A-15 errepideetan bidesariak ezartzeko lehen foru araua, eta 2018an bigarrena. Arkuak ezarri zituzten Etzegaraten, Andoainen eta Astigarragan, eta handik pasatzen diren kamioiei kobratu egiten zaie 2018az geroztik. Alabaina, EAEko Justizia Auzitegiak baliogabetu egin ditu bi foru arauak, kanpoko garraiolarientzat diskriminatzaileak direla iritzita. Espainiako Auzitegi Gorenak ere lehen arauaren aurka egin du, eta ez du onartu bigarrenari jarritako kasazio helegitea. Horiek horrela, Aintzane Oiarbide (Errenteria, 1964) Bide Azpiegituretako foru diputatuak joan den astean iragarri zuen beste foru arau bat prestatzen ari direla. Berrikuntza nagusi bat biltzen du: bi errepideak osorik izango dira ordainpekoak garraiolarientzat, ez orain arteko zatiak bakarrik.
Europako Batzordea dagoeneko aztertzen ari da zuek aurkeztutako txostena. Zer aurreratu dezakezu prestatzen ari zareten foru arau berri horri buruz?
Gutxieneko bidesari sistema bat ezarri nahi genuen guk: pasaerako lurraldea da gurea, kanpoko trafiko asko dago, eta ez zitzaigun bidezkoa iruditzen bertakoek bakarrik ordaintzea. Baina ez dugu lortu auzitegiek oniritzia ematerik. Kanpoko garraiolarientzat diskriminatzailea dela esan dute, nahiz eta ez duten arrazoitu zergatik. Epaileek esan digute zati osoan jarri behar genukeela bidesaria, eta horretara jo beharko dugu. Espainiako kamioilariek eta auzitegiek behartu gaituzte honetara. Beraz, sistema askoz zabalagoa planteatuko dugu N-1 osoa eta A-15 osoa kobratzeko. Dirua inbertitu beharko dugu, arku berriak jarri, eta abar.
Aurreko bi foru arauekin ere, aurrena Europako Batzordeari erakutsi zenioten proposamena. Haren oniritzia izanda, harritu al zaituzte auzitegiek foru arauak bertan behera utzi izanak?
Bruselara joaten garenean, guk esplikatu egiten diegu gure lurraldean nola dagoen planteatuta sistema, eta diskriminaziorik dagoen eta abar ere aipatzen dugu. Neurria diskriminatzailea dela ikusten badu, Europako Batzordeak berak hartzen ditu neurriak; hala egin zuen, adibidez, Austriako kasu batean. Gurean ez du ikusten diskriminaziorik, baina Europako Batzordea eta auzitegiak ez datoz bat, eta gu tartean gaude, babesik gabe.
Jarduketak deuseztatzeko intzidentea aurkeztu duzue. Zein helbururekin?
Espainiako Auzitegi Gorena azken instantzia da, eta, Europako arau bati buruz erabaki behar duenean, behartuta dago Luxenburgori horren inguruan galdera egitera. Baina ez du halakorik egin; galdeketa prejudizial hori ez eginda, forma akats nabaria egin du Espainiako Auzitegi Gorenak. Ez badute jotzen Europako auzitegietara galdetzera, beste aukera bat ere badaukagu: Espainiako Auzitegi Konstituzionalera jotzea babes eske. Gure esku dauden tresna guztiak erabiliko ditugu. Baina, badaezpada, beste foru arau bat ere egin beharra daukagu, segurtasun falta handia daukagulako bestela.
Hiru arkuetatik pasatzen diren garraiolariei kobratu egiten diezue oraindik. Zein izango dira hurrengo urratsak?
Espainiako Auzitegi Gorenaren sententzia oraindik ez da behin betikoa, eta, beraz, oraindik indarrean dago bigarren foru araua. Behartuta gaude kobratzen jarraitzera, Batzar Nagusiek emandako agindu bat delako. Sententzia behin betikoa denean, foru dekretu arau bat aterako dugu, bidesariak kobratzen jarraitzeko. Orain ezin dugu atzera egin: bidesarien eztabaida, kamioiek ordaindu beharrekoaren inguruko eztabaida, gaindituta dago Gipuzkoan; alderdi politiko guztiok argi dugu bidea hori dela. Beste foru arau bat egin behar dugu auzitegietako oztopoa gainditzeko. Sekula ez digute esan bidesaririk ezin dugunik jarri; nola ezin dugun jarri bakarrik esan digute.
Bidesaririk gabeko beste formularen bat ez duzue izan buruan?
Errepideak mantentzeko bi bide daude: beste zerga bat jartzea horretarako bakarrik, edo erabiltzen duenak ordain dezala. Guretzat, bigarrena da bidezkoena.
Garraiolariak kexu agertu dira proposatu duzuen sistemarekin. Hidrokarburoen prezioaren erdia inguru zergak izaten direla diote, hau da, lehendik ere nahikoa ordaintzen dutela.
Tasak gauza bat dira, eta zergak beste bat; zergak kutxa orokorrera joaten dira, hau da, gastu guztiak finantzatzeko izaten dira. Esaten dute Euskadik 423 milioi euro jasotzen dituela hidrokarburoen zergarekin, baina diru horretatik 45 milioi bakarrik jasotzen ditu aldundiak. Zergekin ez da hala izaten, baina diru hori sail bakoitzaren pisuaren arabera banatuko bagenu, Bide Azpiegituren Sailak lau milioi bakarrik izango lituzke. Bada, Gipuzkoako errepide sarea mantentzeak 91 milioi euroko kostua du urtean. Erabiltzen dutenei kobratzen jarraitu behar dugu; bestela, aldundiaren aurrekontuetatik atera behar baditugu 91 milioi…
Marjinak estutuko zaizkien beldur dira garraiolariak. Nolako eragina izan dezake foru arau berriak sektorean?
Bidesaria zamari jartzen zaio, ez garraiolariei; beraz, zama hori eskatzen duenak ordaindu behar du bidesaria, eta badakigu gehienek hala egiten dutela. AP-1ean edo AP-8an ibiltzen diren garraiolariek ere hala egiten dute, eta lehiakorrak dira.
Auzitegien erabakiak medio, garraiolariek aukera izango dute dirua itzul diezaieten eskatzeko. Kalkulatuta al daukazue zenbat ordaindu beharko diezuen?
Aldizkari ofizialean dagoeneko argitaratu da lehen foru araua bertan behera geratu zela, eta erreklamazioak egin daitezke, baina oraingoz ez dira asko izan. Bigarrenaren sententzia oraindik argitaratu gabe dago. Banan-banan aztertu behar da kasu bakoitza; garraio enpresa batek edo sindikatu batek ezin du erreklamazioa guztien izenean egin. Ez da erraza izango kobratzeko eskubidea dutela frogatzea.
Pentsatu izan duzue bi errepide horietan bidesaria ibilgailu guztiei jartzea?
Ez. Batzar Nagusietan ponentzia bat egin zen orain dela 11 urte. Ikusten zen gizarte zerbitzuek gero eta baliabide gehiago beharko zituztela, eta diputazioak jasotzen duen dirua ez zela denera iritsiko. Errepideak mantentzea eta errepideko segurtasuna oso garrantzitsuak dira. Ponentzian argi esan zen, autobide berriak egiten direnean, denei kobratuko zaiela; hori da Deskargako kasua. N-1ak hobekuntza asko behar ditu, eta, horiek egin arte, ez da planteatzen ordainsaria denei jartzerik. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198723/laquooso-agerikoa-da-hilekoaren-gaineko-kulturaren-faltaraquo.htm | Gizartea | «Oso agerikoa da hilekoaren gaineko kulturaren falta» | Jendeak menstruazioarekin duen harremana osasuntsuagoa izatea nahi luke Rosinok. Horretan laguntzeko, ‘Lehenengo hilekoetarako kit praktikoa’ tailerra egiten ari da Uharteko Ugazten; atzo hasi zuen. | «Oso agerikoa da hilekoaren gaineko kulturaren falta». Jendeak menstruazioarekin duen harremana osasuntsuagoa izatea nahi luke Rosinok. Horretan laguntzeko, ‘Lehenengo hilekoetarako kit praktikoa’ tailerra egiten ari da Uharteko Ugazten; atzo hasi zuen. | “Jakina da hilabetean bospasei egunez odolusten garela, baina ez dakigu horren atzean zer den”. Eva Rosino (Iruñea, 1985) sexologo eta gizarte langilearen iritziz, jendeak “deus gutxi” daki hilerokoaz, eta horrek problema mordoa dakar errenkadan. Hain zuzen, nork bere zikloa hobeki ezagutzea asmo, Lehenengo hilekoetarako kit praktikoa tailerra egiten ari da, atzotik, Ugazte Uharteko gazte lokalean, nerabeentzat.
Hilekoa da tailerraren gai nagusia; ordea, lehenengo menstruazioetan jarri duzue fokua. Zergatik?
Zikloaren esanahia ulertzea da tailerraren helburu nagusietako bat, eta lehenbiziko aldia izugarri inportantea da, une horretantxe gaiaren inguruan ditugun sinesmenek eta ideiek zuzen-zuzenean baldintzatuko dutelako gerora menstruazioa bizitzeko manera. Gainera, prozesuan bidelagunak izatea oso garrantzitsua da, are gehiago aurreneko aldietan, eta, askotan, jendeak ez du asmatzen nola lagundu.
Zer hanka sartze errepikatzen da gehien?
Haurrari edo gaztetxoari ez zaio berdin begiratzen bere aurreneko menstruazioa izan ondotik; uste da haurra bat-batean heldu bilakatu dela. Kontua ez da hori. Kontua da ordura arte lineala zen pertsona hori zikliko bihurtu dela. Gainera, gazteei beren lehen hilerokoen bueltan esaten zaizkien mezu asko oso desegokiak dira: “Kasu eman, dagoeneko ez zara ume bat, tentuz ibili egiten duzunarekin”, edo “hilekoa kaka zaharra da, baina dagoena dago; ohituko zara”. Horrelakoak botatzea oso larria da. Begiradek, gaiari buruz esaten ditugunek eta isiltzen ditugunek, horiek guztiek sekulako eragina dute hilekoarekiko pertzepzioan.
Horrek zer ondorio ekar ditzake, luzera begira?
Pertsona askok oso harreman zailak dituzte beren hilerokoen zikloekin; are gehiago, esanen nuke menstruazioa duten pertsona gehienek bizi dutela horrelako zerbait, neurri handiagoan edo txikiagoan. Oro har, ez dugu hilekoa maite; borroka moduko batean sentitzen gara, sortzen dizkigun sintomek ez digutelako onik egiten egunerokoari aurre egiteko. Azken batean, ez dugu lortzen guztiz ulertzea, ezta onartzea ere.
Zerk zailtzen du hainbeste prozesua ulertzea eta onartzea?
Aldaketak oso arrotzak gerta daitezke, biziki nahasgarriak, eta, zenbaitetan, abaildura ere eragin dezakete. Ezjakintasun handia dago, eta, hain zuzen, gure zikloak nola funtzionatzen duen jakinda errazago ikasiko dugu geure burua zaintzen. Dudarik ez da: gizartean oso agerikoa da hilekoaren gaineko kulturaren falta; deus gutxi dakigu. Gezurra dirudi, baina XXI. mendean oraindik ere ez dakigu zikloak nola funtzionatzen duen. Jakina da hilabetean bospasei egunez odolustu eginen garela, baina ez dakigu horren atzean zer den. Jendeak ez daki zikloak lau fase dituela ere.
Zer adinetan hasi beharko lukete haurrek hilekoari buruzko informazioa jasotzen?
Heziketa sexualaren bidez eman beharko genizkieke azalpenak, eta sexu heziketa, oro har, hankamotza da oraindik ere, nahiz eta Skolaeren gisako programekin nabarmen ari den aurrera egiten. Hilekoari dagokionez, azalpenek goiztiarrak izan beharko lukete. Gazteek gaiari buruzko jakin-mina dutela sumatu bezain pronto eman beharko genieke informazioa, galderak egiten hasten direnean. Izan ere, inportantea da gazteek hilekoari buruzko ezagutza edukitzea nerabezaroan sartzen direnerako. Naturaltasunez esplikatu behar dizkiegu gauzak, etxean bertan ere bai.
Hilerokorako produktuei buruz ere mintzo zarete tailerrean. Zer da jakin beharrekoa?
Erabil ditzaketen aukera guztiak erakusten ahalegintzen gara. Batik bat, garrantzitsua da bistan uztea produktuen artean ez daudela soilik tanpoiak eta erabili eta botatzeko konpresak. Gainera, ilargi diagramari buruzko informazioa ere ematen diegu, bakoitzak ikas dezan bere zikloan ikusten dituenak interpretatzen: odolaren kolorea, kantitatea…; horiei guztiei erreparatzea lagungarri da. Xehetasun horiez ohartzeko, menstruaziorako kopa aski egokia da, eta, gainera, ekologikoagoa eta merkeagoa ere bada. Odoluste librea ere ezin da ahaztu.
Zer da odoluste librea, zehazki?
Odoluste librearen alde egiten duenak ez du eramaten ez konpresarik, ez koparik, ezta hilerokoaren odola biltzeko balio duen bestelako produkturik ere. Adi egon behar dugu, uteroa noiz uzkurtzen den sumatzeko eta odola zehazki noiz jaitsiko zaigun jakiteko. Hala, gai izan gaitezke odolari eusteko, denbora tarte batez, gero komunean edo guk nahiago dugun tokian husteko. Ezinbestekoa da erne egotea, eta, bestalde, gure giharren gaineko kontzientzia hartzea, eta perineoko giharrak indartsu eta malgu izatea; baginarako arrautzak izeneko gailuek asko laguntzen dute horiek lantzen.
Hilekorako produktuek gastu ekonomiko handia dakarte pertsona askorentzat. Doakoak izan beharko lukete?
Pausoak eman beharko lirateke horretarako, baina problema harago doa: hilekoaren gaineko kultura ez dago gizartean txertaturik. Menstruazioari buruz gehiago bageneki, jakinen bagenu zein diren hilerokoak pertsonengan sortzen dituen premiak eta zer eratan erantzun behar diegun horiei, seguru nago gauza mordoa ondorioztatuko genukeela, eta produktuen prezioarena horien artean izanen litzateke. Gehien-gehienek prezio puztuegiak dituzte; ingurumenerako kutsagarrienak direnek, bereziki.
Publizitateak hilekoari buruz erakusten duen irudia asko aldentzen da errealitatetik?
Guztiz. Iragarkietan, ematen du hilekoa izatean ez dela aparteko deus gertatzen, hau da, ez dela inolako aldaketarik, eta normal-normal egin ditzakezula eguneroko gauza guztiak. Inork ez du esaten ezin zaiola ohiko bizimoduari eutsi, baina bistakoa da aldeak badirela; adibidez, beste pertsona batzuekin esperientzia erotikoak izateko gogoa ez da berbera izaten, energia apalagoa izatea ohikoa da, baita ideiak lausoago edukitzea ere.
Amarenea proiektuko sortzaile eta zuzendari zara. Zertan oinarritzen da zuen lana?
Harreman osasuntsuak lantzen laguntzen dugu, sexualitatea modu positiboan bizitzea helburu. Amarenean, sinetsiak gara sexualitatea era integralean eta integratzailean ulertu behar dela. Integrala, bizitzako etapa guztietan bizi dugulako; integratzailea, pertsona orok duelako tokia. Adinari dagokionez, fase guztietan egiten dugu lan: haurtzaroan, nerabezaroan, garai ugalkorrean eta klimaterioaren ondokoan. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198724/359-positibo-atzeman-ziren-atzo-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 359 positibo atzeman ziren atzo Hego Euskal Herrian | Positiboen ehunekoa %3,8 izan zen, herenegungoa baino hamarren bat gutxiago. | 359 positibo atzeman ziren atzo Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,8 izan zen, herenegungoa baino hamarren bat gutxiago. | COVID-19ari lotutako datuek ohiko gorabeherekin jarraitzen dute Hego Euskal Herrian, aparteko joera argirik gabe. Osasun sistemek emandako azken datuen arabera, atzo 9.881 proba diagnostiko egin ziren. Horietatik, 8.105 Osakidetzak egin zituen, eta Osasunbideak, 1.776.
Orotara, 359 positibo egon ziren atzo Hegoaldean, hots, herenegun atzemandakoak baino 24 kasu gutxiago izan ziren. Proba diagnostikoen kopurua, gainera, herenegungoa baino zertxobait handiagoa izan zen (9.634 test egin ziren ostegunean). Atzoko positiboen ehunekoa, hortaz, %3,8 izan zen; hamarren bat txikiagoa herenegungo datuekin alderatuz.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehien: 170 izan dira. Gipuzkoan 86 positibo izan ziren, eta Nafarroan, 72. Ohi bezala, Araban atzeman ziren kasu gutxien: 31 izan ziren. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198725/donostiako-udalak-mari-jose-bravo-omentzeko-plaka-bat-paratu-du.htm | Politika | Donostiako Udalak Mari Jose Bravo omentzeko plaka bat paratu du | Batallon Vasco Español taldeak bortxatu eta hil zuen 16 urteko gaztea, duela 41 urte. Udalak «bizirik» mantendu nahi du haren oroimena. | Donostiako Udalak Mari Jose Bravo omentzeko plaka bat paratu du. Batallon Vasco Español taldeak bortxatu eta hil zuen 16 urteko gaztea, duela 41 urte. Udalak «bizirik» mantendu nahi du haren oroimena. | Maria Jose Bravo del Valle. BVEren biktima. 1980-05-07. Bi esaldi eta data bat plaka batean idatziak, gertatutakoa atzendu ez dadin. Donostiako Udalak Mari Jose Bravo ikaslea omendu du Loiola auzoan, bizileku zuen hartan, haren omenezko plaka bat paratuta. Garaian 16 urte zituen gaztea bortxatu eta buruan jota hil egin zuen BVE Batallon Vasco Español eskuin muturreko talde parapolizialak, duela 41 urte. Ez zen hilketa ikertu ere egin.
Eguerdian gogoratu dute gertakari hura, Donostian. Biktimaren senideak, Eneko Goia alkatea eta gainerako udal taldeetako ordezkariek parte hartu dute Latsari plazako ekitaldian. Zuriñe Bravo biktimaren ilobak eskerrak eman ditu, nahiz eta omenaldia hilketa gertatu eta lau hamarraldi geroago egin duten: «Eskerrik asko keinu honengatik. Gertatu zenean, ez zen ezer egin: ez doluminik, ezta ordezkari politikoren baten hitzik ere. Nire familiari inork ez zion ezer esan. Erabat babesgabe utzi gintuzten».
Ekitaldian arrosa zuriak utzi dituzte lurrean paratutako plakaren ondoan, eta Donostiako Txistulari Bandak parte hartu du. «Bravoren senitartekoekin partekatu nahi izan dugu momentu hau haren oroimena bizirik mantentzeko. Memoria bizirik mantentzeko lanean beste pauso bat da hau», azaldu du Goiak. Bravorena «oso kasu tragikoa» izan zela ere esan du: «bidegabea» eta «krudela».
Hilketa, zigorgabe
Mari Jose Bravo bere bikotekide Javier Ruedarekin zegoen hil zuten egunean. BVEko kideek larri zauritu zuten Rueda jipoi bat emanda, eta Bravo haiekin eraman zuten, beste leku batean bortxatu eta buruan zenbait aldiz jota hiltzeko. Rueda zortzi urte geroago hil zen, jipoi hark eragindako kalteengatik. BVEk bere gain hartu zuen hilketa, eta bi gazteek ETArekin lotura zutela esan zuen. Ez zen ikerketarik egin, Poliziaren arabera, frogak desagertu egin zirelako.
Donostiako Udalak hamabi plaka paratu ditu dagoeneko, azken hamarkadetan izan diren indarkerien biktimak oroitzeko eta «ikusgarritasuna» emateko. Bravorena da eskuin muturreko talde baten biktima oroitzen duen lehenbizikoa. Gainerakoek ETAk, DRILek eta Komando Autonomo Antikapitalistek eragindako biktimak gogoratzen dituzte. |
2021-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/198726/espainiako-gobernuak-atzera-egin-du-ostalaritzaren-itxieraren-auzian.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuak atzera egin du ostalaritzaren itxieraren auzian | Erkidego bakoitzak erabaki ahalko du zer egin ostalaritzarekin, gaur Estatuko Aldizkari Ofizialean jasotakoaren arabera. | Espainiako Gobernuak atzera egin du ostalaritzaren itxieraren auzian. Erkidego bakoitzak erabaki ahalko du zer egin ostalaritzarekin, gaur Estatuko Aldizkari Ofizialean jasotakoaren arabera. | Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak asteon ostalaritzaren itxieraren inguruan izan dituzten tira-birek ezustekoa izan dute larunbat honetan. Espainiako Aldizkari Ofizialak gaur jaso duen xedapenean ez da polemikaren abiapuntu izan zena ageri, hau da, 150eko intzidentzia tasa gainditzen duten erkidegoetan tabernen barnealdea itxi beharra. Aldiz, argitaratutako xedapenak beste agiri batera egiten du erreferentzia, eta azken horretan zehazten da erkidego bakoitzaren esku egongo dela erabakia.
Hortaz, Eusko Jaurlaritzak erabakiko du tabernetan zer neurri ezarriko dituen, eta, beraz, momentuz ez da aldaketarik izango. Aldizkarian argitaratutako agindu zehatzaren berri izan ondoren, Jaurlaritzak, larunbat goiz honetan, berretsi du ostatuen eta denden gaineko erabakiak hartzeko eskumen guztiak bereak direla, eta ez dituela aldatuko maiatzaren 31ko Labi batzordeak hartutako neurriak, oraingoz.
PSE-EEk seinalatu du Aldizkari Ofizialean argitaratutako ñabardura horrek «bide ireki bat» planteatzen duela, eta euskal sozialistek planteatutako kontsentsurako proposamenetik etorri dela. Prentsa ohar bat zabaldu dute, esateko aldaketa horrek Espainiako Gobernuaren koordinazio ahalmena mantenduko duela, eta, aldi berean, erkidegoen eskumenak errespetatu eta onartzen dituela.
Oreka zaila izan du PSEk azkeneko egunetan, aldi berean Eusko Jaurlaritzan eta Espainiako Gobernuaren parte izanik. Erkidegoen arteko bilera egin zutenetik bi egun joan dira agindua Aldizkari Ofizialean argitaratu den arte, eta horrek berak adierazten du aldizkarian agindua idazteko moduari buruz izan den eztabaida.
Asteazken arratsaldean bildu zen Espainiako Lurralde Arteko Osasun Kontseilua. Gobernuaren ordezkariek proposatu zuten 150 kasu positiboko intzidentzia metatua zuten lekuetan tabernen barrualdeak itxi beharko zirela. Jaurlaritzako ordezkariek haserre hartu zuten erabakia, gobernua erkidegoen eskumenak beretzat hartzen ari zelako kexu.
Hurrengo egunetan, tentsioak gora egin du, eta Iñigo Urkullu lehendakaria agindu hori ez betetzeko prest agertu da, ostatuei buruzko erabakiak Labiri dagozkiola errepikatuz. Espainiako Gobernuko ministro batek baino gehiagok errepikatu dute Madrilgo agindua bete beharrekoa izango zela, nahi izan ala ez. Baina larunbat honetan Aldizkari Ofizialean argitaratutako aginduak, azkenean, eman du agindu horri izkin egiteko zirrikitua.
Neurriak, bere horretan
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tabernetan, beraz, neurriok jarraituko dute indarrean: gauerdira arte irekita egongo dira, debekatua egongo da zutik edo barran jatea eta edatea, lauko taldetan egon beharko da gehienez, eta metro eta erdiko tartea beharko da pertsonen artean. Egun, Bizkaian eta Gipuzkoan 200 kasutik gorako intzidentzia metatua daukate; Araban, 154koa da.
Nafarroako Gobernuak iskanbilarik gabe onartu ditu asteazkenean erkidegoen arteko bileran proposatutako neurriak. Tabernen barrualdeak 23:00etan eta terrazak 01:00etan itxi behar dira han. Udalek araudiak mugatu ditzakete —terrazen kasuan, ordubetez luzatu ere egin dezakete—. COVID-19arengatik terraza jartzeko baimena duten ostatuen kasuan, berriz, 23:00etan itxi behar dute. 135eko intzidentzia metatua dute Nafarroan orain; Espainiako Gobernuaren agindua indarrean jarriko balitz, bere horretan agindu bezala, Nafarroako ostatuek soilik ireki ahalko lituzkete barrualdeak. |
2021-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/198760/sumin-abstraktuak-zapata-hondatuak.htm | Iritzia | Sumin abstraktuak, zapata hondatuak | Sumin abstraktuak, zapata hondatuak. | 'Solasaldia Sizilian'
du izenburu Elio Vittoriniren nobela euskaratu berriak. Hona liburuaren hasiera bikaina: «Negu hartan sumin abstraktuek hartua ninduten. Ez dut esango zein ziren, nire asmoa ez baita horretaz hitz egitea. Hala ere, esan behar dut abstraktuak zirela, ez heroikoak ez biziak [...] Eta nik zapatak hondatuta nituen».
Sumin abstraktuak buru-behazunetan, euri etengabeak hondatutako zapatak oinetan. Faxismo betea. «Ez dut esango zein ziren sumin abstraktuok», dio narratzaileak uko eginez ideologiaren abstrakziotik hitz egiteari. Errealitateaz mintzatzeko, baliabide ezin hobeak dira ironia, surrealismoa, xaribaria, hizkera primitiboen imintzioa... Narratzaileak badaki faxismoak gorroto dituela barrea, ironia, burla: sistema ideologiko itxiek (totalitarismoek bezala erlijioek ere) ez dute irria maite. Faxistek-eta hain dituzte goi-goian beren buruak, non trufa duten etsairik minena.
Ez dago faxismo hitza aipatu beharrik faxismoaz mintzatzeko.
Pello Lizarraldek itzuli berri duen Solasaldia Sizilian 1941 urtean argitaratu zen faxisten zentsurari iskin eginez. Neorrealismo italiarra bere onenak ematen ari da, baina irakurleak ez du heroismo belikorik aurkituko Vittoriniren obran, ezta Italiako egoera politikoaren berri-emate ez-literariorik ere.
Bigarren Mundu Gerra eta haren osteko testuinguru politiko-soziala kontagai harturik, hari hurbiletik begiratu, objektibotasunez jardun, kaleko hizkera eta estilo zuzena landu… Horra, eskematikoki, neorrealismoaz zabaldurik dagoen klixea zinearen bidetik. Baina hasierako neorrealismoaren poetika askoz ere ugariagoa eta noranahikoagoa da hurrengo hamarkadetan idatzi zenaren aldean. Eta artean beti gertatzen den bezala, mugimendu gorenaren arnasa ere ez da betirako, eta iristen da une bat, zeinean hastapenetako indar sortzailea mehetzen den. Halatsu faxismo osteko neorrealismoan ere: ez ziren jada garai onenak Vittorinirenak bezalako tonu poetiko eta jardun ironikoarentzat: neorrealismoaren literatura mota bat, publizitatuena, gertuegi zegoen egunerokotasun politikoaren ispilu izatetik. Baina ordurako, Vittorinik utzia zion idazteari; Italo Calvinok Oulipo izeneko tailer esperimentala sortu zuen Raymond Quenaurekin. Cesare Pavese, gogait eginda zegoen garaiko nobela asko errealitatea fotokopiatzen ikusten zuelako.
«Glaziazio neorrealista» deitu zion Gesualdo Bufalinok. Proposamen estetiko berririk gabeko antzutze hotz hegemoniko bat. Nobela bat idatzi eta tiraderan gordetzen zuen. Beste bat, eta tiraderara. Hogei urte egin zituen horrela, Diceria dell'untore (Izurrituaren kalamatika) argitaratu zuen arte. Sekulako arrakastarekin. Lortuko zukeen txalorik hogei urte lehenago, argitaratu izan balu?
'Un ange passe'.
Zabalduta dagoen iritziaren kontrara, euskal literaturan uste dugun baino gehiago idatzi da indarkeriaren eraginaz, presente hurbilean kontatutako obrekin bezala kontakizuna beste garai eta lekuetara eramanez, baina, indarkeria delarik leitmotiv nagusia. Gure debatea politikoa zen funtsean, etikoa, hainbatentzat bederen eta ez literarioa. Ez zen epaitzen kalitate literarioa, posizioa baizik indarkeriaren aurrean.
Izan da, ordea, gai hegemonikotik kanpo jardun duen idazle finik. Gera nadin Pello Lizarralderekin. Bufalinok bere nobelak tiraderan gordetzen zituen bezala, Lizarraldek argitaratu egiten zituen gauzaren garaiko hegemonian, baina hautsik harrotu gabe, tximeleta bat agertu eta desagertu balitzaigu bezala gure irakurle-begien aurrean.
Lehen bi liburuek ez zuten durundarik atera, baina bai irakurle eskarmentudun batzuen miresmena eragin. Bitxi eta diferenteak ziren, beste atmosfera bat zekarten giro literariora. Iraupen ustez efimeroko sartu-irtena literaturaren plazan. Aldian behin, beste bisita bat, itxuraz hura ere efimeroa. Pixkana-pixkana haren mundua tokia hartzen ari zen irakurleriaren oroitzan.
Zer eskaintzen duen? Pertsonaia bat, bakarrik, ezer gutxi gertatzen zaion kontakizun batean. Hurrengo nobela batean, beste pertsonaia bat, beste lanbide bat, beste inguru bat, aurrekoaren trenpu bertsuan. Hurrengoan, halaxe. Gizaki baten bizitzaren tranche de vie edo bizitzaren pasarte labur bat, gehienetan peripezia askorik gabea. Zineari egindako keinu asko.
Liburu bakoitza (zazpi nobela labur eta bi ipuin-bilduma, oker ez banago) pertsonaia bakartien kaleidoskopio literario handi baten parte da, Patrick Modianoren nobela bakoitza ere gerra osteko Pariseko aldirien mosaiko erraldoi baten tesela den bezalatsu.
Irakurlea, idazle anonimo hori.
Lizarralderen narratzaileak ez digu esaten bere pertsonaiak bakartiak direnik. Guk ikusten ditugu nonahitik noranahi, aldian behin norbaitekin, haren bidez jakiten dugu zerbait pertsonaiaz. Baina lauso geratzen zaigu bere izaera, gure bizitzatik pasatzen diren pertsona asko eta asko (gehienak?) lauso geratzen zaizkigun legez. Zer dakit auzoaz, astean pare bat aldiz etortzen zaidan postariaz, egunero ogia erosten diodan dendariaz? Lizarralderen narratzailea ez da begiluze diskreziorik gabe bat, errespetua dio diskrezioa pertsonaiari. Horretan datza, besteak beste, Lizarralderen narrazioen misterioa.
Horra irakurlea orriari orri bere pertsonaia osatzen: Lizarralderen proposamenetik abiaturik, irakurle adina erretratu fisiko eta psikologiko dituzte Argiantzako Ramonek, Elur bustiako Ramirok, Larrepetiteko Josek eta Abelek edo È pericoloso sporgersiko Joxe Azkuek.
Pertsonaia bakartiak: hosto ihartu bana udazkeneko orbelean. Eta liburu batetik bestera, giro, garai, atmosfera oso pertsonal bateko tonu delikatua, airean balebil bezala testuari arnasa ematen. Xehetasun doiak, fintasuna oparo hasieratik bukaeraraino…
Lizarralderen liburu bakoitza auzo-lanean jarduteko gonbita onartu izanaren saria da irakurlearentzat. Eta saria izango du Solasaldia Sizilian itzulpenaren irakurketa ere. Lizarraldek Vittoriniren mundua ekarri du bere estetikara, idazle askoren itzulpenak erruz dira autore maiteen omenaldi. Patrick Modiano, Gianni Celati eta Natalia Ginzburgen hainbat obraren itzulpenak ere Lizarralderen fikzioen albumean daude: Lizarralderen ibilbide literarioaren parte dira nobelak eta itzulpenak, mundu poetiko beraren haritik datoz sorkuntza propioa eta kanpotik ekarritako proposamenak. | |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198761/baionaren-eta-miarritzeren-arteko-lehiaren-hamaikagarren-atala.htm | Kirola | Baionaren eta Miarritzeren arteko lehiaren hamaikagarren atala | Inoizko derbirik garrantzitsuenetako bat jokatuko dute datorren larunbatean Baionak eta Miarritzek, Aguileran (17:30). Bietako batek soilik joka dezake datorren urtean Frantziako lehen mailan, Top 14an, eta elkarren aurka erabakiko dute: irabazlea ariko da maila nagusian. | Baionaren eta Miarritzeren arteko lehiaren hamaikagarren atala. Inoizko derbirik garrantzitsuenetako bat jokatuko dute datorren larunbatean Baionak eta Miarritzek, Aguileran (17:30). Bietako batek soilik joka dezake datorren urtean Frantziako lehen mailan, Top 14an, eta elkarren aurka erabakiko dute: irabazlea ariko da maila nagusian. | Baloi baten jiran dabil Ipar Euskal Herriko kirola. Ez da futbolaren baloi biribila, errugbiaren baloi obala baizik. Errugbia da kirol nagusia: ez dago haren oihartzunaren eta zaletasunaren parekorik. Ipar Euskal Herriaren luze-zabalean jokatzen da: Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Baina inon indarrik baldin badu, Lapurdin du, eta, zehazki, Baionan eta Miarritzen. Sei kilometro eskas luze den eremu hori da errugbiaren erdigunea. Bertakoak dira, hain zuzen, Euskal Herriko bi talderik onenak: Aviron, Baionakoa, eta Olympique, Miarritzekoa. Jean Dauger da Avironen etxea, eta Aguilera, berriz, Olympiquena. Larunbat honetan, elkarren aurka ariko dira Aguileran. Irabazlea Top 14a ariko da; galtzailea, aldiz, Bigarren Mailan. BERRIAk duela urtebete elkartu zituen bi taldeetako ordezkariak, errugbiak Ipar Euskal Herrian duen garrantziaz eta bi taldeen arteko harremanaz hitz egiteko. «Ipar Euskal Herria oso errugbizalea da», zioen Xexili Foix France Bleuko kazetari eta Baiona Peñako idazkariak (Baiona, 1972). «Pilotak ere indarra du, baina errugbia da nagusi. Baiona eta Miarritze goi mailan ari dira aspaldi, eta klub historikoak dira: ehun urte baino gehiago dituzte biek. Baina, bi horiez gain, badira beste hainbat talde, koska batzuk beherago. Ia herri guztietan dago talderen bat. Errugbiak beti izan ditu zale asko, baina, azken hogei urteetatik hona, profesional bilakatu denetik, aldaketa izan da: jende gehiago zaletu da. Telebistak zerikusia izan du horretan. Lehen, Bost eta Sei Nazioen torneoak eta final handiak bakarrik ikusi ahal ziren telebistaz. Orain, ordea, ligako partidak ikusi ahal dira, eta jendeak errugbia deskubritu du, eta kirol honi lotu da». Foixen ustez, «errugbiaren jokamoldea eta filosofia» dago azken urteetako hazkundearen atzean. Horretarako, futbolarekin alderatu du. «Futbolak badu alde txar bat: zelaian, giroa pixka bat bortitza da; hitzetan, gutxienez. Eta gerla izan ohi da zaleen artean. Errugbian, aldiz, ez dago halakorik. Zelaian, jokalariek errespetu handia erakusten diote epaileari. Nahiz eta jokoa aski bortitza izan, uztartzeak eta plakatzeak baitaude, badago diziplina bat, araudi bat, eta errespetatu egiten dira. Errugbia deskubritzen duen jendea harritu egiten da ikusten duenean epaileek zerbait adierazi eta jokalariek berehala apaltzen dutela burua. Nik maite dut errugbi jokoa: estrategiak, talde espiritua, batasuna... Jokalari guztiak dira garrantzitsuak». Zaleen «giroa» ere nabarmendu zuen. «Adiskidantzazko giroa dago errugbian. Horixe da errugbiaren xarmarik handienetako bat. Partidek hiru zati dituzte: hasi aitzin, denak gaude elkarrekin, pozik, kantatzen, bakoitza bere koloreak harro erakutsiz; neurketan, berriz, bakoitzak bere taldea animatzen du, eta, bukaeran, irabazi edo galdu, elkarrekin edaten dugu, eta partidaz patxadaz eta giro onean mintzatu. Horrek egiten du ezberdin errugbia». Gero eta zale gehiago Peio Dospital (Itsasu, Lapurdi, 1950) errugbiaren garrantziaren lekuko izan da. Lehenbizi, Baionako jokalari gisa: hogei urtez aritu zen. Gero, klubaren presidente gisa. «Errugbiak beti izan du indar handia Ipar Euskal Herrian, eta batez ere Baionan eta Miarritzen. Zaletasun handia egon da beti, eta, orain, are gehiago. Baionan, adibidez, lehen, 10.000 lagun joaten ziren estadiora. Orain, ordea, 17.000 joaten dira. Lehengoa halako bi da ia. Horrek agerian uzten du zaletasunak ez duela behera egin. Aitzitik, gora egin du. Gainera, harrobi ona dago, bai Baionan, bai Miarritzen, baina baita beste hainbat talde txikitan ere». Miarritzek 2004 eta 2006 artean izan zuen urrezko aroa: bi urtez jarraian irabazi zuen Frantziako liga, eta Europako txapeldunorde izan zen. Federico Martin Aramburu (La Plata, Argentina, 1980) talde horretako jokalari izan zen. Bi urtez baizik ez zen aritu Miarritzen, baina hain arrasto sakona utzi zuten harengan, ezen bertan bizi baita erretiroa hartu zuenetik. Bazkideen ordezkari izandakoa da. «Ez ditut beste kirolak gutxietsi nahi, baina, Miarritzen, errugbi taldea besterik ez da existitzen. Zergatik? Hemengo biztanleek hiru aldiz ikusi dutelako euren taldea Frantziako liga irabazten eta bitan Europako Kopako finala jokatzen. Gauza handiak bizi izan dituzte, eta horrek, noski, arrasto handia utzi du. Inguru honetan, ez dago errugbi taldea ezagutzen ez duenik». Dospitalek eta Aramburuk nabarmendu zutenez, jokalari zirela «beti» sentitu dute «hiriaren sostengua eta bultzada». Argentinarrak ez du ahaztu Miarritze gailurrean zegoenean bizitakoa. «Jatetxeetara joaten ginen, eta ez ziguten uzten ordaintzen. Zerbait behar bazenuen, segituan laguntzen zizuten. Etxekoak bagina bezala sentiarazten gintuzten. Gainera, zelaian, irabazi egiten genuen ia beti. Ez zekiten zer egin hori eskertzeko. Zaleak etxera etortzen ziren, gurekin hitz egitera, babesa eta esker ona adierazteko. Izugarri maitatuak sentitu ginen. Horrek asko markatu ninduen. Horregatik, erretiroa hartu nuenean, emaztea eta biok hona etorri ginen bizitzera. Oso zoriontsu gara». Bizilagunarekin elkarbizitza Baiona eta Miarritze. Miarritze eta Baiona. Aspaldikoa da elkarren arteko lehia. Euren artekoaz galdetuta, Foixek segituan nabarmendu zituen bi hirien arteko aldeak. «Baiona herrikoiagoa da, eta urte osoan dago giroa. Miarritze, ordea, askoz lotuagoa dago turismoari. Dirudunen hiria da. Baionan ere badaude, baina ez dira hainbeste nabarmentzen». Daniele Zelaia (Miarritze, Lapurdi, 1985) ez zegoen batere ados horrekin; jarraitzaile zuri-gorria da, eta Mixel Zelaia Miarritzeko jokalari historikoaren alaba. «Askotan entzun dut gauza bera, baina hori ez da horrela. Miarritze ez da dirudunen taldea, ezta turistena ere. Egongo dira, baina Baionan dauden bezalaxe. Denetarik dago bi taldeetan. Horiek guztiak txorakeriak dira». Aramburuk ere ez zzituen aintzat hartzen halakoak. «Derbien inguruan bizilagunari zirikatzeko esaten diren gauzak besterik ez dira». Bizilagunen arteko lehia horrek derbietan jo ohi du goia. Ados dira guztiak: denboraldiko «partidarik bereziena» da, eta «plazera» da bizilagunari irabaztea. Dospitalen arabera, aldatu egin da jokalarien arteko harremana. «Gure garaian, biziki ongi pasatzen genuen derbia jokatzen genuenean. Zelaian, borroka handia izaten zen, baina lehia bukatzen zenean denak elkartzen ginen, festa egiteko. Elkar ezagutzen genuen, lanetik eta errugbitik, eta anaiak bezala ginen. Orain, berriz, jarraitzaileena da derbia; haientzat da garrantzitsua. Jokalariei berdin zaie aurrean Miarritze edo Paris izan». Aramburuk, ordea, aitortu zuen bere garaian zaleek jokalariek baino garrantzi gehiago ematen ziotela derbiari. «Esaten ziguten berdin zitzaiela sasoiko beste partidetan zer gertatzen zen, baina Baionari irabazi behar geniola». Foixek maite ditu derbiak, baina ez noiz edo noiz bi taldeetako zaleen artean egon diren tirabirak. «Lehia beharrezkoa da, baina goxoa. Ez dira gauzak serioski hartu behar. Kirola baizik ez da. Ikusi izan ditugu inoiz bi taldeetako zaleak elkarri hitz itsusiak esanez, eta hori ez dago ondo. Errugbian ez dugu halakorik nahi. Ezagutzen ditut Aguilerara joaten ez diren Baionako zaleak, baita Jean Daugerrera joaten ez diren Miarritzeko zaleak ere. Gu joaten gara Aguilerara, Baiona animatzera. Baionaren alde baikaude. Baina ez gaude Miarritzeren aurka». Baiona Top 14an aritu da azken bi sasoietan, eta Miarritze koska bat beherago, Bigarren Mailan. Beraz, aspaldi ez da egon derbirik. Zaleek horren falta sumatzen zuten. «Top 14an, gure derbia Paueren aurka da. Baina ez da gauza bera. Baionaren aurkakoak piper gehiago du. Festa bat da. Ea laster berriz ere elkarren aurka joka dezakegun», zioen Foixek. Desio bera zuen Zelaiak. «Oso partida politak dira, eta zer esanik ez irabaziz gero. Beti da plazera Baionari irabaztea». Larunbat honetan beteko haien nahia. Bateratu bai, bateratu ez Miarritze eta Baiona bakoitza bere aldetik doaz, baina saiatu izan dira bi klubak bateratzen. Alferrik, ordea. Bi jokalari ohiak bateratzearen alde zeuden. Aramburuk zioenez, «nik argi dut bateratu egin behar direla. Bateratzeak sanoa izan beharko luke, eta ona lurraldearentzat. Aukera ona dago, jokalari oso onak baitaude inguruan. Euskal talde indartsu bat sortu beharko litzateke, klubek euren historiari eutsita». Aldekoa zen Dospital ere, baina zehaztapena egin zuen. «Euskal Herriko talde bat sortu beharko litzateke, eta Baionak eta Miarritzek joka dezatela gazteekin Bigarren Mailan. Nork finantzatuko luke talde hori? Baionak %40 jarri beharko luke, Miarritzek beste %40 eta beste talde guztiek, Iparraldekoek zein Hegoaldekoek, beste %20. Nire ustez, gaizki planteatu izan da bateratzea, talde bat gehiago izatea proposatu beharrean bat gutxiago izatea proposatu baita. Horregatik ez du arrakastarik izan». Zelaia eta Foix, berriz, bateratzearen kontra zeuden. Zelaiak azaldu zuenez, «ez da beharrezkoa Baiona eta Miarritze elkartzea. Euskal talde bat aipatzen dute, baina badira euskal taldeak: Baigorrin, Hernanin, Ordizian, Gernikan... Ondo dago dagoen bezala». Iritzi berekoa zen Foix. «Batzuek diote ekonomikoki ez dela erraza bi talde goi mailan egotea, baina inork ez du frogatu bateratuta emaitza hobeak lortuko direnik. Gainera, bi klub dira, bakoitza bere hiriari lotuta, kolore, historia, kultura batekin eta nortasun ezberdinekin, eta hori ezin da desagerrarazi halako parioak egiteko. Euskal talde bat sortuko litzatekeela saltzen digute, baina, hori egin nahi badugu, iturritik hasi beharko ginateke. Ezerezetik abiatuta, ezin da fitsik egin. Gauzak serioski egin behar dira, eta luzerako plan bat egin». Hala ere, bateratzearen kontra dago. «Baiona Baiona da. Inoiz ez bagara goi mailan sartzen, ez gara izanen, baina beti gure koloreekin ariko gara. Azken helburua ez da goi mailan aritzea. Ahal bada, hobe, baina ezin bada, ez da hala izanen. Dena ez da saltzen». |
2021-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/198762/244-positibo-atzeman-ziren-larunbatean-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 244 positibo atzeman ziren larunbatean Hego Euskal Herrian | Positiboen ehunekoa %3,3 da, eta 92 lagun daude oraindik ere ZIUetan. | 244 positibo atzeman ziren larunbatean Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,3 da, eta 92 lagun daude oraindik ere ZIUetan. | COVID-19ari lotutako datuek ohiko gorabeherak dituzte oraindik ere Hego Euskal Herrian, aparteko joera argirik gabe. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, atzo 7.298 proba diagnostiko egin ziren.
Orotara, 244 positibo atzeman zituzten atzo Hegoaldean, eta, ondorioz, positiboen ehunekoa %3,3koa da. Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten kasu gehien: 105. Gipuzkoan, 72 positibo izan ziren, eta Nafarroan, 38. Ohi bezala, Araban atzeman ziren kasu gutxien: 29 izan ziren atzo.
Ospitaleei dagokienez, hamabost lagun erietxeratu zituzten atzo COVID-19aren ondorioz, eta 92 lagun daude oraindik ere Hego Euskal Herriko zaintza intentsiboetako unitateetan. |
2021-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/198763/arria-vak-sei-ordu-eta-sei-minutuan-amaitu-du-desafioa.htm | Kirola | Arria V.ak sei ordu eta sei minutuan amaitu du desafioa | Herri kirolariak ehun kiloko harria hamar aldiz altxatu du, Tolosako hiru tontorren mendi maratoia osatu du, eta hamar kana erdiko ebaki ditu. Desafio horrekin eman dio amaiera bere kirol ibilbideari. | Arria V.ak sei ordu eta sei minutuan amaitu du desafioa. Herri kirolariak ehun kiloko harria hamar aldiz altxatu du, Tolosako hiru tontorren mendi maratoia osatu du, eta hamar kana erdiko ebaki ditu. Desafio horrekin eman dio amaiera bere kirol ibilbideari. | Sei ordu, bost minutu eta 54 segundo. Denbora horretan geratu du kronometroa Xabier Orbegozo Arria V.ak gaur, bere kirol ibilbideari amaiera emateko egin duen desafioan. Helburua sei orduan egitea zen, eta gertu ibili da errezildarra.
Erronkari ekiteko, Arria V.ak harriari heldu dio lehenik; ehun kiloko bola hamar aldiz jaso du. Harriarekin amaitu ostean, Tolosaldeko hiru tontorrak –Ernio, Uzturre eta Erroizpe– zeharkatu ditu. Guztira, 43 kilometro egin ditu korrika, 5.600 metroko desnibel metatua zuen ibilbidean. Bukatzeko, aizkorarekin hamar kana erdiko ebaki ditu Ibarrako Emeterio Arrese plazan.
Goizeko zortzietan hasi, eta txalo artean amaitu du bere kirol ibilbidea Arria V.ak. Aste honetan aitortu zion BERRIAri bere ametsa «herri kiroletako ibilbidea plazan amaitzea» zela, eta halaxe egin du. Probaren amaieran arazoak izan ditu kalanbreekin, baina ordurako beteta zuen helburua herri kirolariak.
Amaitutakoan aitortu du «une larriak» igaro dituela proban: «Uzturren gora, uzteko moduko momentuak izan ditut, baina jendearen babesarekin lortu dut jarraitzea». Azkenik, herri kirolariak eskerrak eman dizkie gaur plazan bildutakoei, eta etorkizunean ere plazetan jarraituko duela esanez amaitu du.
Hilabeteak zeramatzan gaurko proba prestatzen; izan ere, pandemia dela-eta behin baino gehiagotan atzeratu behar izan du. Dena, eztabaida baten ondorioz: «Eztabaida batean hasitako kontua da; neure burua gai ikusten nuen egiteko, beldurgarri sufrituta bada ere», zioen aste honetan. «Halaxe izan da: prestakuntzan hamalau kilo galdu ditut. Mutil handia naiz ni horrenbeste kilometro egiteko, desnibel horrekin [5.600 metroko desnibel metatua zuen lasterketako zatiak], baina txukun jarri garelakoan nago». Esan eta egin. |
2021-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/198764/baliteke-rezusta-izatea-artolaren-ordezkoa.htm | Kirola | Baliteke Rezusta izatea Artolaren ordezkoa | Buruz buruko txapelketako hirugarren eta laugarren postua erabakitzeko neurketa aise irabazi dio Zabaletari. | Baliteke Rezusta izatea Artolaren ordezkoa. Buruz buruko txapelketako hirugarren eta laugarren postua erabakitzeko neurketa aise irabazi dio Zabaletari. | Normalean ez du oihartzun handirik izaten buruz buruko txapelketako hirugarren eta laugarren postua erabakitzeko neurketak, baina aurten garrantzitsua izan daiteke. Atzeratu egin da Altunak eta Artolak jokatu behar duten finala, eta Alegiako aurrelaria garaiz errekuperatzen ez bada, gaurko garaileak jokatuko du Altunaren aurka; hau da, Beñat Rezustak.
Atzelari gipuzkoarra aise nagusitu da gaur Zabaletaren aurka Irunen (8-22). Akats asko egin ditu Zabaletak, eta, besteak beste, zazpi tanto egin dizkio sakez Rezustak. Launakora arte berdinduta joan da neurketa, baina orduan hartu du aurrea Rezustak (4-10), eta hortik amaierara arte gehiegi sufritu gabe heldu da.
Finala, momentuz, astebete atzeratu dute, ekainaren 20ra arte. Ikusteko dago Artola garaiz osatuko den eta, osatuta ere, zer baldintzatan jokatuko duen. Baldintza onetan ez, seguru. Finala Rezustak jokatzen badu, lehen aldia izango litzateke harentzat. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198765/egiari-zor-fundazioak-salatu-du-bilboko-udala-bere-jarduera-laquokriminalizatzenraquo-saiatu-dela.htm | Politika | Egiari Zor fundazioak salatu du Bilboko Udala bere jarduera «kriminalizatzen» saiatu dela | Ekitaldi bat egin zuen elkarteak atzo eguerdian, Bilbon, azaltzeko zergatik utzi dituzten bertan behera Txabi Etxebarrieta gogoratzeko asteburuan egitekoak ziren hitzaldia eta ekitaldia. | Egiari Zor fundazioak salatu du Bilboko Udala bere jarduera «kriminalizatzen» saiatu dela. Ekitaldi bat egin zuen elkarteak atzo eguerdian, Bilbon, azaltzeko zergatik utzi dituzten bertan behera Txabi Etxebarrieta gogoratzeko asteburuan egitekoak ziren hitzaldia eta ekitaldia. | Egiari Zor fundazioak bertan behera utzi zituen ostiralean Txabi Etxebarrieta gogoratzeko larunbatean Bilbon egitekoa zen hitzaldia eta igandean Derioko hilerrian antolatua zuen ekitaldia. Atzo azaldu zuten zergatia, eta euren «jarduera kriminalizatzeko ahalegina» jasan dutela salatu zuten, Bilbon.
Dignidad y Justicia elkarteak auzitara jo zuen ekitaldiak debekatzeko, argudiatuta «terrorismoa goratzeko» delitu bat izan zitekeela horiek egitea, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak baimendu egin zituen. Udalak, ordea, ez zuen atzo hitzaldia egitekoak ziren aretoa erabiltzeko baimenik eman. Etxebarrietak eragin zuen ETAren lehen biktima, Jose Antonio Pardines guardia zibila, 1967ko ekainaren 7an, Francisco Francoren diktaduraren garaian. Egun berean, Guardia Zibilak Etxebarrieta bera hil zuen tiroz, Tolosan (Gipuzkoa).
«Gasteizko zentro memorial baztertzailea inauguratzen den aste berean, Egiari Zor fundazioren barruan barnebiltzen diren estatuaren indarkeriaren biktimok, gure jarduera kriminalizatzeko ahalegina jasan dugu». Elkarteak atzo azaldu zuen zer-nolako ekitaldiak zituen antolatuta. Horietako bat hitzaldi bat zen. Horretan, Etxebarrietaren heriotzaren inguruko bertsio kontrajarriak azaldu behar zituzten; besteak beste, exekuzioarena. «Dokumentazio hori guztia ikuspegi tekniko eta kualifikatu batetik aztertzea, kasu honi buruzko zalantzak argitzen saiatzeko eta datu berriak mahaigaineratzeko» asmoa zutela azaldu zuten atzo.
Horrez gain, Etxebarrietari lore eskaintza bat egiteko asmoa zuten Derioko hilerrian (Bizkaia); besteak beste, eskatzeko hari ere biktima izaera ofizialki onar diezaioten.
Haatik, elkarteak gogoratu zuen ekainaren 2an Bilboko Udalak kendu egin ziela aurretik emaniko baimena hitzaldia egiteko, Bilboko John Jauregian. Erakundeak udalarekiko «izugarrizko haserrea» adierazi zuen atzo, «hirugarren batzuen funtsik gabeko ziurtasunetan oinarrituta» ezarri zutelako debekua. «Hipokresia onartezina erakutsi du, Egiari Zor fundazioaren barruan dauden estatuaren indarkeriaren biktimak eta Etxebarrieta memoria elkartea gaizkile bagina bezala hartuz eta hitza ukatuz. Salatu nahi dugu Bilboko Udalak espazio publiko bat ukatu digula, estatuaren biolentzia jasan dugun biktimak modu argian diskriminatuta. Eta, are gehiago, debeku honek gizarte gisa indarkeriazko heriotza kasu baten inguruan egia ezagutzeko dugun eskubidea oztopatu duela ere esan behar dugu».
Udalak oroimenerako eskubidea urratu duela salatu zuten, eta gogoratu zuten Eusko Jaurlaritzaren bake eta bizikidetza planaren leloetako bat: iragana argitu beharra dago, etorkizunari aurre egiteko. Erakundeek Txabi Etxebarrietaren ikertzen lagundu beharko luketela gaineratu zuten, eta, harekin batera, Mikel Zabalzaren afera, Luzia Urigoitiarena eta Iñigo Cabacasena aipatu dituzte.
«Kriminalizatu nahi izan gaituzte, fiskal gisa aritu nahi duten horiek eta estatuaren bortxaren biktimek gure herriko leku publikoetan zer egin dezakegun edo zer ez erabaki nahi dutenek. Eta Bilboko Udalak hori ahalbidetu du, gure lana kriminalizatu nahi izan dutenen eskakizunei men egin die, egia ezagutzeko borrokan jarraitzen duten senitartekoak, urte luzez ahanzturara kondenaturik egon direnak, babestu beharrean. Erabat lotsagarria da». Biktima guztientzako memoria eskatu zuten amaitzeko.
Aitziber Ibaibarriaga EH BIlduko Bilboko zinegotziak txio baten bidez gogoratu du, gaur, osaba zuen Txabi Etxebarrieta, eta «egia bilatzen» jarraituko dutela adierazi du. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198766/gutxienez-37-pertsona-hil-dira-bi-trenen-arteko-talka-batean.htm | Mundua | Gutxienez 37 pertsona hil dira bi trenen arteko talka batean | Dozenaka zauritu daudela adierazi dute salbamendu taldeek, eta horietako asko hil ala biziko egoeran daudela. | Gutxienez 37 pertsona hil dira bi trenen arteko talka batean. Dozenaka zauritu daudela adierazi dute salbamendu taldeek, eta horietako asko hil ala biziko egoeran daudela. | Pakistan hegoaldeko Sindh eskualdean gertatu da istripua bart. Bi trenen arteko talka batean gutxienez 37 pertsona hil dira, eta dozenaka daude zauriturik, horietako asko hil ala biziko egoeran.
Agintarien arabera, trenetako bat errailetatik atera da, eta ondoko trenbidean geratu da traban. Orduan, bidaiariz beteriko beste tren batek jo du, eta irauli egin da.
Adierazi dutenez, lau bagoi suntsitu ditu talkak, eta horrek asko zaildu du biktimak erreskatatzeko lana.
Oraindik ez dakite zergatik atera den lehenengo trena errailetatik.
Askotan gertatzen dira tren istripuak Pakistanen. Izan ere, jende askok erabiltzen du garraiobide hori, eta trenak, askotan, berez eraman beharko lituzketen baino askoz bidariari gehiago garraiatzen dituzte. Askotan salatu dute errailak ez direla behar bezala mantentzen. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198767/emaitza-estua-espero-dute-presidentetzarako-bozetan-hirietako-botoak-zenbatuta.htm | Mundua | Emaitza estua espero dute presidentetzarako bozetan, hirietako botoak zenbatuta | Keiko Fujimorik bost punturen aldea ateratzen dio Pedro Castillori, baina Castillo landa eremuetan erraz nagusituko dela aurreikusi dute, eta haren jarraitzaileak kalera ateratzen hasi dira. | Emaitza estua espero dute presidentetzarako bozetan, hirietako botoak zenbatuta. Keiko Fujimorik bost punturen aldea ateratzen dio Pedro Castillori, baina Castillo landa eremuetan erraz nagusituko dela aurreikusi dute, eta haren jarraitzaileak kalera ateratzen hasi dira. | Botoen %56 zenbatu dituzte Perun, atzo presidentea aukeratzeko eginiko bozetan. Keiko Fujimorik botoen %52,4 eskuratu ditu, eta Pedro Castillok, %47,5. Haatik, emaitzok iraultzea espero dute askok, herrialdeko zenbaketa sistema kontuan hartuta. Izan ere, lehenbizi hirietako botoak zenbatzen dituzten Perun, eta horietan du Fujimorik boto iturri nagusia. Castillo, berriz, faboritoa da landa eremuetan eta herrialdearen barnealdean.
Peruko hauteskunde batzordeak eginiko kalkuluen arabera, Castillo nagusituko da, botoen %50,2rekin. Fujimorik %49,8 jasoko ditu. Beraz, bi hautagaien arteko tartea oso txikia izango dela aurreikusi dute.
Hainbat egun beharko dira, ordea, behin betiko emaitza jakiteko. Lehenbizi, hauteskunde guneetatik gertu dauden botoak zenbatzen dituzte Perun, hau da, Lima eta eskualdeetako hiriburuetatik gertukoak. Gero hasten da herriz herriko eta bazterreko eskualdeetako botoen zenbaketa. Hautagaiek ez dute garaipenik aldarrikatu oraindik, baina Castilloren jarraitzaileak kalera atera dira dagoeneko, eta hauteskunde batzordearen aurrean bildu dira «iruzurra saihesteko». Istiluak gertatu dira manifestazio horretan.
Castillo sindikalista da, eta nekazarien artean du sostengurik handiena. Peruko paisaia politikoan ezezaguna izan arren, hautagairik bozkatuena izan zen apirilean eginiko lehenengo itzulian, botoen %20 inguru eskuratuta. Hankaz gora jarri du, gainera, herrialdeko politikagintza, konstituzioa eta sistema ekonomikoa eraldatzea proposatu baitu.
Euren interesak arriskuan daudela ikusita, herrialdeko eskuinak Fujimorirekin bat egin du. Horretarako, Castillo «muturreko politikaria» dela esaten aritu da, eta aukera «askatasuna edo komunismoa» dela.
Horren ondorioz, kanpaina oso gogorra izan da, eta herrialdea banandu egin du. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198768/hego-euskal-herrian-12-milioi-herritar-txertatu-dituzte.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian 1,2 milioi herritar txertatu dituzte | Gaur hasi dira 49 eta 40 urte artekoak txertatzen Hegoaldean. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan du oporretara joateagatik txertoa hartzeri uko egiten dutenek «itxaron» egin beharko dutela dosi hori hartzeko. | Hego Euskal Herrian 1,2 milioi herritar txertatu dituzte. Gaur hasi dira 49 eta 40 urte artekoak txertatzen Hegoaldean. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan du oporretara joateagatik txertoa hartzeri uko egiten dutenek «itxaron» egin beharko dutela dosi hori hartzeko. | Iazko abenduaren 27an ekin zitzaion Hego Euskal Herrian COVID-19aren aurkako txertaketa kanpainari, eta ordutik 1.234.939 lagunek hartu dute birusaren kontrako txertoren bat. Alegia, herritarren %43,3k lehenbiziko dosia hartua dute, gutxienez. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, atzo arte 999.423 lagunek lehen dosia hartua zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 523.000 lagun baino gehiagok osatua zuten pauta. Nafarroan, berriz, 279.121 herritarrek hartua dute lehen dosia, eta pauta osoa, berriz, 158.990 herritarrek daukate. Hori hala, Hego Euskal Herriko herritarren %24k osatua dute pauta (682.392 lagun).
Txertaketa kanpainak erritmo bizia hartu du azken asteotan. Gaur, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 49 eta 40 urte arteko herritarrak txertatzeari ekingo die Osakidetzak eta Osasunbideak.
Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur goizean Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan adierazi du aurreikusitako txerto kopurua iristen bada ekainaren amaieran edo uztailaren hasieran hasiko direla 39 eta 30 urte artekoak txertatzen. Adingabeen txertaketari ere lehenbailehen ekin nahi dio Osakidetzak. Sagarduik jakinarazi duenez, 12 eta 16 urte artekoak iraila baino lehen txertatzen hasteko asmoa dute.
Bestetik, Sagarduik ohartarazi du udako oporretara joateagatik txertoa hartzeari uko egiten diotenek «itxaron» egin beharko dutela dosi hori hartzeko. Hori hala, herritarrei dei egi die udako oporraldiak ongi «planifikatzeko» eta txertaketari «lehentasuna» emateko. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198769/hasi-da-sergio-murillo-bizkaiko-diputatuaren-aurkako-epaiketa-gas-sindrome-faltsua-erabiltzeagatik.htm | Gizartea | Hasi da Sergio Murillo Bizkaiko diputatuaren aurkako epaiketa, GAS sindrome faltsua erabiltzeagatik | Irune Costumerori alabaren zaintza kendu zion aldundiak 2017an; Murillori eta beste hiruri prebarikazioa, tratu txarrak eta lesio psikologikoak leporatu dizkiete. | Hasi da Sergio Murillo Bizkaiko diputatuaren aurkako epaiketa, GAS sindrome faltsua erabiltzeagatik. Irune Costumerori alabaren zaintza kendu zion aldundiak 2017an; Murillori eta beste hiruri prebarikazioa, tratu txarrak eta lesio psikologikoak leporatu dizkiete. | Sergio Murillo Bizkaiko Diputazioko Gizarte Ekintza diputatua eta aldundiko Haurren Arretarako Zerbitzuko beste hiru langile epaituko dituzte gaurtik aurrera, Irune Costumerori alabaren zaintza kentzean GAS guraso alienazioaren sindromea argudio gisa jartzeagatik. Sindrome hori erabiltzea debekatuta dago, ez baitu oinarri zientifikorik, eta emakumeen aurkako indarkeria instituzionalaren adibidetzat jotzen da. Hori dela eta, Murillori eta beste hirurei prebarikazioa egotzi diete, baita tratu txarrak eta lesio psikologikoak ere.
Irakurri gehiago: Irune Costumero: «Tratu txarren salaketa bat badago, ezin da eman zaintza partekatua»
2017ko udan kendu zioten Irune Costumerori alabaren zaintza. Aurrez, haurraren aitaren aurkako salaketa jarria zuen emakumeak, indarkeria matxistagatik; halere, epaile batek zaintza partekatua ezarri zuen. Umeak, ordea, ez zuen aitarekin joan nahi; Osakidetzak behin baino gehiagotan abiatu zuen tratu txarren protokoloa, baina diputazioko gizarte zerbitzuek amari egotzi zioten alaba aitaren aurka manipulatzea, GASaren bidez, eta zaintza bortxaz jendu zioten. Costumeroren kasuaren haria, NBE Nazio Batuen Erakundeak kargu hartu zion Espainiako Erreinuari. Aldundiak, baina, kontrako bidetik jo du: Murillo bera jada inputatuta zegoenean izendatu zuten diputatu, 2019ko foru hauteskundeen ostean; horrek hainbat eztabaida eragin ditu Bizkaiko Batzar Nagusietan, baina karguan mantendu du Unai Rementeria ahaldun nagusiak.
Irakurri gehiago: Emakume maltzurraren mitoa, muturreraino
«Justizia egitea eta alaba etxera itzultzea espero dut», adierazi du Costumerok gaur epaitegiaren atarian. Hura babesteko elkartu dira hainbat emakume; besteak beste, Arratiako mugimendu feministak deituta. Sare sozialetan ere elkartasun mezu ugari jaso ditu. Gaur bertan, Irene Montero Espainiako Berdintasun Ministroak adierazi dio ez dagoela «bakarrik»: «Gure herrialdeak erreparazioa zor dio Iruñe Costumerori, ez aitortzeagatik borroka egin duela bere alaba indarkeria matxistatik babesteko». |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198770/lopez-obradorren-alderdiak-gehiengoa-eskuratu-du-legebiltzarrerako-bozetan.htm | Mundua | Lopez Obradorren alderdiak gehiengoa eskuratu du legebiltzarrerako bozetan | Mexikoko presidentearen Morena alderdiak egun dituenak baino eserleku gutxiago izango ditu hurrengo legealdian, 190 eta 203 artean. Aliatu dituen Langileen Alderdiaren eta Berdeen babesarekin gehiengo osoa izango luke. | Lopez Obradorren alderdiak gehiengoa eskuratu du legebiltzarrerako bozetan. Mexikoko presidentearen Morena alderdiak egun dituenak baino eserleku gutxiago izango ditu hurrengo legealdian, 190 eta 203 artean. Aliatu dituen Langileen Alderdiaren eta Berdeen babesarekin gehiengo osoa izango luke. | Andres Manuel Lopez Obrador presidentearen Morena Nazioa Onbideratzeko Mugimenduak irabazi ditu parlamenturako hauteskundeak, nahiz eta, behin-behineko emaitzen arabera, aurreko legealdian baino eserleku gutxiago izango dituen: 190 eta 203 artean —500 aulki ditu legebiltzarrak—. Dena den, bozketetan gehiengo osora heltzeko arazorik ez du izango, betiere, aliatu dituen PT Lanaren Alderdiaren eta PVEM Mexikoko Alderdi Berde Ekologistaren babesarekin, hiruren artean.
Dena den, kolpea ere jaso du estatuburuaren alderdiak; izan ere, legealdiko helburuetako bat zuten konstituzioa erreformatzea, eta horretarako legebiltzarraren bi herenen babesa beharko luke, 334 diputaturena, alegia, eta, gaur-gaurkoz, ez dute halakorik. Dena den, oposizioak ere ez ditu erdietsi bere buruari jarritako helburuak, eta ezin izan dio aurrea hartu agintean den taldeari. Hala, Va por Mexico koalizioak —PAN, PRI eta PRD alderdiek osatutakoak— 181 eta 218 eserleku artean izango ditu, gehiengo absolututik urrun.
Legebiltzarrerako bozak ez ezik, eskualdeetakoak ere egin dituzte Mexikon, eta horietan bi koalizio nagusiek aldarrikatu dute garaipena. Va por Mexico koalizioak sei estatutan aldarrikatu du garaipena, eta beste hainbeste egin du Morenak ere. PAN, PRI eta PRDk osatutako zerrenda nagusitu egin da Mexiko Hirian, baita Cayoacan eskualdean ere. Aldiz, Morena izan da garaile Zacatecasen, Michoacanen eta Guerreron, besteak beste. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198771/googleri-220-milioi-euroko-isuna-jarri-dio-frantziako-lehia-agintaritzak.htm | Ekonomia | Googleri 220 milioi euroko isuna jarri dio Frantziako Lehia Agintaritzak | Internet bidezko publizitate zerbitzuetan haren zerbitzuak hobetsi izana zigortu du. | Googleri 220 milioi euroko isuna jarri dio Frantziako Lehia Agintaritzak. Internet bidezko publizitate zerbitzuetan haren zerbitzuak hobetsi izana zigortu du. | Bruselatik ez ezik, Paristik ere iristen hasi zaizkio arazoak Googleri. Frantziako Lehia Agintaritzak 220 milioi euroko isuna ezarri dio Googleri, Internet bidezko publizitate zerbitzuetan duen nagusitasuna erabili duelako lehiakideak baztertzeko. Agintaritzak egiaztatutzat jo du AEBetako konpainiak Google Ad Managerren teknologiari lehentasuna eman diola haren sistema propioak erabili nahi zituztenen aurrean.
Hiru komunikazio taldek jarri zuten salaketa Googleren aurka: News Corrpek, Le Figaro-k eta Rossel taldeak. Le Figaro-k auzia bere borondatez utzi zuen, 2020ko azaroan.
Frantziako Lehia Agintaritzak nabarmendu du enpresak ez dituela salaketak arbuiatu, eta «arazoak» konpontzeko lan egingo duela esan dio.
Internet bidezko bilaketetan eta on line publizitatean duen nagusitasuna zigortu nahi izan du hainbat aldiz Europako Batzordeak. Gutxienez hiru isun jaso ditu Googlek, azkena 2019ko martxoan: 1.490 milioi euroren isuna jarri zion Margrethe Vestager Lehia komisarioak, haren posizioa abusuz baliatzeagatik. Aurreko bi urteetan bilatzaileari jarritako beste bi isun handien ondoren iritsi zen hirugarrena, eta dagoeneko 8.250 milioi euroren isunak jaso ditu Googlek Europako Batasunean, aurreko biei helegitea jarri badie badie ere. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198772/arartekoak-iruneko-udalari-galdegin-dio-neurriak-har-ditzala-euskarazko-arreta-bermatzeko.htm | Gizartea | Arartekoak Iruñeko Udalari galdegin dio neurriak har ditzala euskarazko arreta bermatzeko | Hirigintza Gerentzia sailean 38 langile daude, baina postu bakar batean ere ez dago euskara eskakizunik ezarria | Arartekoak Iruñeko Udalari galdegin dio neurriak har ditzala euskarazko arreta bermatzeko. Hirigintza Gerentzia sailean 38 langile daude, baina postu bakar batean ere ez dago euskara eskakizunik ezarria | «Herritarrek eskubidea dute Iruñeko Udalarekin eta haren sektore instituzionalarekin, ahoz zein idatziz, euskaraz jarduteko, eta erantzuna hizkuntza horretan jasotzeko. Horregatik, udala behartuta dago herritarren eskubide hori betetzeko behar diren neurriak hartzera». Javier Enerizek, Nafarroako arartekoak, eskaera zuzena egin dio Iruñeko Udalari: neurriak har ditzala euskarazko arreta bermatzeko. Administrazioan Euskaraz taldeak aurkeztutako kexa bati erantzunez egin du galdea. Izan ere, udalaren Hirigintzako Gerentzia organismo autonomoan 38 egiturazko lanpostu daude, baina bakar batean ere ez dago ezarria euskara eskakizunik.
Maiatzaren 31n emandako ebazpenean, arartekoak balekotzat jo du Administrazioan Euskaraz taldearen salaketa, eta, udal ordenantzan xedatutakoa aplikatuta, udalak euskarazko arreta bermatu beharko lukeela berretsi. Orain, udalak bi hilabeteko epea dauka jakinarazteko arartekoaren gomendioa onartzen duen ala ez.
Administrazioan Euskaraz taldeak gogorarazi du azken urteetan zenbait alderdi politikok gobernatu dutela Iruñeko Udala, «eta, bitartean, Hirigintza Gerentzia euskaratik aparte ibili da, autonomo». Arartekoaren esku hartzea «eraginkorra» izanen delako esperantza agertu dute. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198773/nafarroako-industriaren-ekoizpena-141-hazi-da-aurten.htm | Ekonomia | Nafarroako industriaren ekoizpena %14,1 hazi da aurten | Elikagai industria da iazko mailaren azpitik dagoen bakarra. | Nafarroako industriaren ekoizpena %14,1 hazi da aurten. Elikagai industria da iazko mailaren azpitik dagoen bakarra. | Pandemiak eragindako krisitik ateratzen ari da Nafarroako industria ere. Nastaten datuen arabera, urteko lehen lau hilabeteetan %14,1 handitu da haren ekoizpena, 2020koarekin alderatuta. Ikusita iazko martxoan eta apirilean hainbat industria gerarazi zituela konfinamenduak, Nastatek 2019ko lehen lau hilabeteekin ere egin du alderaketa; horretan ikusten da aurtengo ekoizpena %2,4 handiagoa izan dela.
Igoera are ikusgarriagoa da 2020ko apirilarekin konparatuta: +%79,3. Baina kontuan hartu behar da Espainiako Gobernuak derrigorrezkotzat jotzen ez zuen industria itxita izan zela gutxienez apirilaren 9ra arte, eta gero Aste Santuko oporrak geldialdia luzatu zuela hainbat enpresatan, eta eskari txikia izan zela. Horrela, Nafarroako industria enpresarik handienak, Volkswagenek, apirilaren 27an berrekin zion produkzioari, eta txanda bakar batean.
Itxiera horren eragina oso argi ikusten da industriaren sektorekako datuetan. Garraio Materiala izeneko atalean, ekoizpena %419 handitu da iazko apiriletik aurtengora; hau da, bost aldiz handiagoa izan da. Industria metalikoetan %110 handitu da, eta energian, berriz, %52.
Kontrara, pandemiaren eragina ia antzeman ez zuen elikagaien industria %4,5 baizik ez du handitu ekoizpena. Berez, atal hori da urteko lehen lau hilabeteetan datu negatiboa duen bakarra (-%5,7).
Nafarroan ez ezik, Hego Euskal Herriko beste lurraldeetan ere indarrez ari da suspertzen industria. Eustatek joan den astean kaleratu zuenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industriaren produkzioa %10,4 handitu da urteko lehen lauhilekoan. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198774/cduk-aise-irabazi-ditu-saxonia-anhalt-landerreko-hauteskundeak.htm | Mundua | CDUk aise irabazi ditu Saxonia-Anhalt landerreko hauteskundeak | Azken 19 urteetako emaitzarik onenak lortu dituzte demokristauek, eta 40 diputatu izango dituzte parlamentuan. AfD alderdi ultraeskuindarrak ordezkaritza zabala izango du, baina CDUk baztertu egin du kanpainan harekin inolako akordiorik egitea. | CDUk aise irabazi ditu Saxonia-Anhalt landerreko hauteskundeak. Azken 19 urteetako emaitzarik onenak lortu dituzte demokristauek, eta 40 diputatu izango dituzte parlamentuan. AfD alderdi ultraeskuindarrak ordezkaritza zabala izango du, baina CDUk baztertu egin du kanpainan harekin inolako akordiorik egitea. | Iraileko hauteskunde orokorren aurretik egin beharreko azken hauteskunde federalak ziren atzokoak Alemaniako Saxonia-Anhalt landerrean, eta, horrenbestez, garrantzitsuak ziren uda osteko hitzorduaren aurretik alderdiek duten tenperatura neurtzeko. Eta, inkestek aurreikusitako gorabeheren gainetik, erraz irabazi ditu CDU Batasun Kristau-Demokrata alderdiak, botoen %37,1 eta 40 diputatu eskuratuta. Azken 19 urteetako emaitzarik onenak izan dira CDUrentzat Alemania ekialdeko estatu federatuan.
AfD Alemiarentzako Alternatiba alderdi ultraeskuindarra izan da, haren atzetik, bozkatuena. Inkestek CDUren parean kokatzen zuten, eta zenbaitek lehen indarra izango zela ere bazioten. Azkenean, ordea, ez du halako babesik izan, eta 2016ko bozetan baino aldeko boto gutxiago jaso du: %20,8. 23 eserleku izango ditu Magdeburgoko parlamentuan.
SPD Alderdi Sozialdemokrata hirugarren indarra izan da, botoen %8,4rekin, eta landerrean inoiz izandako emaitzarik kaxkarrena izan da alderdi horrentzat. FDP Alderdi Liberala —%6,4ko babesa— eta Berdeak —%5,9ko babesa— soilik geratu dira haren atzetik, parlamentuan ordezkaritza lortu duten alderdien artetik.
Gehiengo osorik ez du eskuratu CDUk, baina Reiner Haseloff alderdiko hautagaia izan denak eta landerreko lehen ministroak ez luke arazorik izan behar gobernua osatzeko, horretarako hiru modu, gutxienez, badituelako, eskuin muturrarekin egin dezakeen aliantza kontuan hartu gabe. Azken legealdian CDUk eta SPDk osatutako gobernu koaliziora batu ziren Berdeak —Kenia izena eman zioten aliantzari, hiru alderdien koloreak herrialde horretako banderaren berberak direlako—. Koalizio hori errepikatu dezake oraingoan ere CDUk, baina indarra hartzen ari den aukera da Berdeen ordez FDP ekuazioan sartzea. FDP eta Berdeak alderdiekin gobernua osatzea ere bada aukera bat, SDP kanpo utzita, baina ez du hain egingarria ematen.
Edozein kasutan, «zentroko» gobernu bat hitzeman du Haseloffek kanpainan, eta baztertu egin du AfDrekin akordiorik egitea. Eskuin muturrarekin «inolako kolaboraziorik» ez duela egingo esan izan du, eta «alderdi demokratikoek» soilik gobernatu ahalko dutela Saxonia-Anhalten. Alderdiaren barruan bada AfDrekin negoziatzearen aldekoagoa den ildo bat ere, ordea. Max Otte ekonomialaria da korronte horren aurpegi ezagunenetako bat. Angela Merkel kantzillerak azken urteetan migratzaileen aferan eta Europako Batasuneko politiketan izan duen jokabideraekin kritikoa da. Ez da bakarra, gainera. Saxonia-Anhalt landerrean bertan, Haseloffek bere gobernutik kanporatu zuen Holger Stahlknecht ministroa, hark koalizio gobernua auzitan jarri eta gero. CDUk gutxiengoan gobernatzearen alde zegoen Stahlknecht, aurrez AfDrekin negoziatuta.
Eskuin muturrak Alemanian duen gotorleku nagusietako bat da Saxonia-Anhalt, eta azken urteetan indarra hartu du bertan AfDk. Alemaniako ekialdean du indar gehien alderdi horrek. Izan ere, hango eskualdeetan biztanleen bizi maila herrialdeko beste lekuetakoa baino baxuagoa da, oro har, eta herritar askok alde egin dute inguru horietatik, mendebaldera joateko. Egoera horrek lagunduta, hango herritarrak bigarren mailakoak direla eta alderdi tradizionalek ez dituztela aintzat hartzen dioen diskurtsoa hedatu du eskuin muturrak. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198775/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-herritarrek-dute-estatuarekiko-atxikimendurik-txikiena-europan.htm | Politika | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena Europan | Goteborgeko Unibertsitatearen institutu batek egindako ikerketaren arabera, EAEn dago «erregioarekiko» atxikimendurik baxuena ere. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena Europan. Goteborgeko Unibertsitatearen institutu batek egindako ikerketaren arabera, EAEn dago «erregioarekiko» atxikimendurik baxuena ere. | Suediako Goteborgeko Unibertsitateko Quality of Government Instituteko ikertzaileek 2021. urteari dagokion txostena plazaratu berri dute. Horretan, besteak beste, galdera honi erantzun nahi izan diote: Zeri diote europarrek atxikimendurik handiena? Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren erantzuna nabarmendu dute. Izan ere, hor topatu dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena EB osoan. Baina baita «erregioarekiko» atxikimendurik baxuena ere. Azken horrekin egileak ere harrituta daude.
Mapa honen bidez plazaratu dituzte emaitzak.
Estatuarekiko, beren eskualdearekiko eta Europarekiko duten atxikimendu maila adierazteko eskatu diete herritarrei, zerotik hamarrera. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, estatuarekiko identifikazioak 4,5 bat baino ez du jaso, eta, ikertzaileen arabera, Europako Batasuneko baxuena da. Nafarroan, 7,2koa izan da emaitza, eta Akitanian, 8koa. Katalunian ere oso baxua da emaitza, baina ez horrenbeste: 5,9.
Horraino espero zitezkeen emaitzak dira. Baina bigarren galderarekin heldu da ikertzaileak ere harritu dituen datua: arabarrak, bizkaitarrak eta gipuzkoarrak dira, halaber, Europako Batasun osoan «erregioarekiko» atxikimendurik txikiena daukatenak: 6.0. Datua nabarmendu egin dute ikertzaileek mapan bertan, mezu honekin: «Basque Country: lowest attachment to country AND lowest attachment to region». Nafarroan, 7,9koa da atxikimendua, eta Akitanian, 8,1ekoa.
Anders Sundell Goteborgeko ikertzaile eta maparen egileak Twitterren adierazi duenez, jende askok galdetu dio EAEz eta Kataluniaz maparen harira: «Ez daukate nortasun erregional indartsurik? Erantzuna baiezkoa da, baina kontrakotasuna eragiten du. Emaitzak oso sakabanatuta daude».
«EAEk erregioarekiko atxikimendurik baxuena? Horrek ez du zentzu handirik, antza», erantzun dio Twitterreko erabiltzaile batek. Sundellek onartu du berari ere zentzugabea iruditzen zitzaiola hasieran. «Uste dut polarizazioaren emaitza dela. Leku gehienetan jendeak esaten du oso lotuta dagoela bai herrialdeari, bai erregioari. Baina EAEn eta Katalunian jende askok esaten du zero atxikimendua duela, eta horrek batezbestekoa jaisten du».
Beste txiolari batek seinalatu dio agian arazoa hitzen aukeraketan dagoela: «Beste azalpen bat egon daiteke erregio hitzak duen esanahi politikoan. Izan ere, bakarrik Euskal Autonomia Erkidegoa esan nahi du; beraz, abertzaleak ez lirateke eroso sentituko erregioarekiko atxikimendu horrekin».
Reddit sare sozialean ere eztabaida piztu du gaiak, eta askok nabarmendu dute litekeena dela erregio hitza erabili izanak eragitea erantzuna, Euskal Herrian eta Katalunian askorentzat termino «iraingarria» delakoan, erabiltzaile batek idatzi duenez. «Berdin gerta zitekeen Quebeceko jendeari galdetzen badiozu atxikimendua ote dion Kanadako Quebec erregioari», idatzi du beste batek. Erregio horrekin galdekaturiko euskaldunek EAE, Nafarroako Foru Komunitatea, Akitania Berria edo Euskal Herri osoa ulertu ote duten ere ez dago jakiterik.
Nabarmentzekoa da Europarekiko atxikimenduan ere oso emaitza baxuak jaso dituztela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: 5,4. Akitania Berrian, 6,2. Nafarroan, apur bat altuagoa da: 6,9.
Gobernu Kalitaterako Institutua (QoG) 2004. urtean sortu zuten, Goteborgeko Unibertsitatearen Zientzia Politikoen departamenduaren barruan. 30 bat ikertzaile ari dira lanean horretan.
Datuak hemen kontsulta daitezke. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198776/nafarroako-emakume-bertsolarien-ahotsak-disko-batean-bildu-dituzte.htm | Kultura | Nafarroako emakume bertsolarien ahotsak disko batean bildu dituzte | Ostiralean aurkeztuko dute Gure aldetara egitasmoa. Helburu nagusia «Nafarroako emakume bertsolariei ahotsa ematea, eta haien arteko sarea sendotzea» da. | Nafarroako emakume bertsolarien ahotsak disko batean bildu dituzte. Ostiralean aurkeztuko dute Gure aldetara egitasmoa. Helburu nagusia «Nafarroako emakume bertsolariei ahotsa ematea, eta haien arteko sarea sendotzea» da. | Hamalau abestik eta emakume bertsolarien hamaika ahotsek osatutako disko bat argitaratuko du Nafarroako Bertsozale Elkarteak. Gure aldetara izena du egitasmoak, eta, jendaurrean ostiralean aurkeztuko duten arren Barañaingo (Nafarroa) Kultur Plazan, gaur plazaratu dituzte egitasmoaren nondik norakoak. Azaldu dutenez, abestiak banaka zein taldean grabatu dituzte, ahots hutsez edo musikaz lagundurik, baina denek «bertsoa dute oinarri».
Sustatzaileen arabera, bi dira helburu nagusiak. Batetik, «Nafarroako kulturaren ondare diren» bertso sorta idatziei bultzada ematea, eta «tradizionalki landutako bertsoen aldaera horrek gaur egun ere lekua baduela ikusaraztea». Eta, bestetik, «Nafarroako emakume bertsolariei ahotsa ematea, proiektuaren bidez elkarren arteko sarea sendotzea, eta emakumeek bertsolaritzan esateko dutenari bozgorailu bat eskaintzea».
Bertso sorten edukiaren berri ere eman dute, eta argi utzi dute «genero perspektibatik eta feminismotik idatzitako bertsoak» direla: «Emakumeek bertso eskoletan nahiz oholtzan dituzten errealitateek, gorputzari edo sexualitateari buruzko kezkek eta bertsolaritzari buruzko hausnarketek zeharkatzen dituzte lan guztiak». Diskoan bildu dituzten estiloei dagokienez, berriz, ugariak direla azaldu dute: «Ahots hutsez bertsoaren biluztasuna erakusten dutenak, pieza klasikoagoak, tradizioa estilo garaikidearekin uztartzen duten sortak, bertsoaren eta raparen nahasketa egiten dutenak...».
Bertsolaritzan emakumeek izandako parte hartzeari eskertza ere egin nahi izan diote egitasmoaren bidez, eta keinu bat egin diote 2020an hil zen Luzia Goñi bertsolariari: diskoko azken kanta berak idatzitako bertso batek osatua da, Estitxu Arozenaren ahotsean jarria.
Sarea sendotzeko
Azkenik, argi utzi dute diskoa ez dela bide baten azken emaitza; asmoa da egitasmoak Nafarroako emakume bertsolarien sorkuntza ikusarazten laguntzea, eta elkarren arteko sarea indartzen laguntzea. Diskoa Hezkuntza Arautuko bertsolaritza programan eta Bertso Eskoletan lantzeko material pedagogiko gisara zabaltzea da asmoa.
Diskoa datorren ostiraletik aurrera egongo da salgai, eta hura aurkezteko hainbat bertso saio egingo dituzte. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198777/220-positibo-atzeman-dira-hegoaldean-daturik-apalena-abuztuaren-hasieratik.htm | Gizartea | 220 positibo atzeman dira Hegoaldean, daturik apalena abuztuaren hasieratik | COVID-19a detektatzeko 6.022 egin ziren atzo, eta horien %3,6 izan dira positiboak. | 220 positibo atzeman dira Hegoaldean, daturik apalena abuztuaren hasieratik. COVID-19a detektatzeko 6.022 egin ziren atzo, eta horien %3,6 izan dira positiboak. | Egun bakarrean zenbatutako COVID-19 kasu kopurua 300 langatik behera jaitsi da Hego Euskal Herrian: zehazki, atzo 220 positibo detektatu zituzten Osasunbideak eta Osakidetzak. Dena dela, ohi denez, astegunetan baino proba gutxiago egin dira igandean: 6.022 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %3,6 izan zen positiboen ehunekoa. OME Osasunaren Munduko Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko mugarria. Hala, abuztuaren 4az geroztik zenbatu den kopururik txikiena da Hegoaldeko osasun agintariek gaur jakinarazitakoa.
Azken datuen arabera, zehazki, Bizkaian, 93 kasu zenbatu dira; Gipuzkoan, berriz, 54; Nafarroan, 39, eta Araban, 31.
Bestalde, Hegoaldeko ospitaleen egoerari buruzko informazioa eguneratu du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Herenegun 17 pertsona erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Halaber, oraintxe bertan 84 pertsona daude Osakidetzaren ospitaleetako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198778/deustuko-zubia-moztu-dute-emakumeen-kaleratzeak-salatzeko.htm | Ekonomia | Deustuko zubia moztu dute emakumeen kaleratzeak salatzeko | LAB sindikatuak antolatuta, 50 bat lagunek hamar minutuz moztu dute errepidea, emakumeek jasaten duten prekaritatea «ikusarazteko» | Deustuko zubia moztu dute emakumeen kaleratzeak salatzeko. LAB sindikatuak antolatuta, 50 bat lagunek hamar minutuz moztu dute errepidea, emakumeek jasaten duten prekaritatea «ikusarazteko» | Emakumeak «isilarazi eta ikusezin» bilakatu nahi dituzten erabakiekin «nazkatuta» dagoenez, LABek kanpaina bat abian jarri du sektore feminizatuetan gertatzen ari diren kaleratzeak salatu eta langileen prekaritatea azaleratzeko. Dinamika horren lehen pausoa gaur goizean eman du, Bilboko erdi aldean, Deustuko zubiko trafikoa moztuz.
Eguerdian izan da deialdia, eta 12:00etarako minutu gutxi falta zirenean elkartu da mozketan parte hartu zuen 50 pertsona inguruko multzoa. Pankarta zabaldu, eta Deustuko zubiko bi muturreko semaforoak gorrian zeudela baliatuz, lurrean eseri dira azpiegituraren erdian. Lau erreiak moztu dituzte. Enplegu suntsiketarik ez zioen pankarta zabaldu dute, eta prekaritatearen aurkako leloak oihukatu dituzte. Auto ilara berehala egin da, eta trabaturik gelditu diren ibilgailu gehienek buelta eman dute.
Ertzaintzak hamar bat minutu behar izan ditu agertzeko, eta bost autorekin izan da. Protestan parte hartzen ari ziren bi pertsona haiekin eztabaidan hasi dira, eta guztiek lurretik altxatzea erabaki dute. Ez da atxiloturik egon.
Errepide mozketaren ondoren Hau ez da digitalizazioa, prekarizazioa baizik zioen pankarta eskegi dute zubian, eta Inor ez dago soberan. Lana banatu, kapitala banatu zioen beste bat Zubiarte merkataritza gune barruan. Zubiaren alboan dago.
Beste ekintza batzuk
Maddalen Dorador LABeko kideak azaldu du dinamikaren zergatia: «Garbitzaileak gara, duintasunetik urrun dauden lan baldintzak ditugunak; ostalaritzako langileak gara, gure politikoek gu kontuan hartu gabe ireki eta ixten dituztenak... Jarduera ezberdinetako langileak gara, egunero-egunero are gehiago prekarizatuak eta tantaka kaleratzen gaituztenak, eta gure kaleratzeak ez dira inon ageri».
Zentzu horretan, emakumeen lana aitortzea «ezinbestekoa» dela gogorarazi die patronalari eta erakunde publikoei; besteak beste, «bizitzak sostengatzen» dituztenak direlako, pandemia hilabeteetan ikusi den bezala. Dinamikako ekintza gehiago izango dira Euskal Herriko beste toki batzuetan hurrengo egunetan. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198779/lurrikara-emozionalak-agertzen-ditu-nerea-loiolak-epizentroa-ipuin-liburuan.htm | Kultura | Lurrikara emozionalak agertzen ditu Nerea Loiolak ‘Epizentroa’ ipuin liburuan | Askotariko ahotsak erabili ditu egoera emozionalen jatorriaren eta ondorioen arteko loturaz hitz egiteko. Helduentzako lehen liburua du, eta Ereinekin argitaratu du | Lurrikara emozionalak agertzen ditu Nerea Loiolak ‘Epizentroa’ ipuin liburuan. Askotariko ahotsak erabili ditu egoera emozionalen jatorriaren eta ondorioen arteko loturaz hitz egiteko. Helduentzako lehen liburua du, eta Ereinekin argitaratu du | «Hipozentroaren proiekzio bertikala dagoen lurrazaleko gunea da; hau da, lurrikara edo mugimendu sismiko bat indar gehienez sumatzen den lurrazaleko gunea». Hori da epizentro hitzaren esanahia. Azalpen zientifikoa metafora gisa erabili du Nerea Loiolak Epizentroa liburua ontzeko, lanaren aurkezpenean adierazi duenez, gaur goizean. Haur literaturan zenbait lan argitaratutakoa da Loiola, baina hau du helduentzako lehen liburua: zazpi ipuinez osatutako obra bat da, eta, funtsean, lurrikara emozionalen jatorriaren eta haien ondorioen arteko lotura eta distantzia jorratzen dute kontakizunek. Erein argitaletxearekin kaleratu du.
«Bizitzan lurrikara ugari izaten ditugu gure baitan; egunerokoan gertatzen dira batzuk, une konkretu batzuetan beste batzuk —haur bat izaterakoan, harreman bat amaitzerakoan, lan aldaketak... sistemak ezarritako ustezko zoriontasuna osatzean ematen direnak—». Askotarikoak dira, autorearen arabera, seismook eragiten dituzten egoerak eta bizipenak, batzuk «pozgarriak» eta beste batzuk «zorigaiztokoak»; alabaina, batzuetan identifika ezina izaten da horien sorrera, dena abiarazi duen eztanda. Eta hori ere nabarmendu du Loiolak liburuan: «Lurrikarak lurrazalean ikusi eta nabaritzen ditugu, baina antzematen duguna oso urruti dago mugimendu sismikoaren fokutik. Non, noiz eta nola gertatu den lurrikara hori, eta non, noiz eta nola nabaritzen dugun guk: horretaz ari naiz». Horiek horrela, «ipuin askok iraganaren eta orainaldiaren arteko kontrastearekin jokatzen» dutela adierazi du autoreak. «Batzuetan pertsonaiak kontziente dira lotura horretaz, eta beste batzuetan, ez».
Arrakala hori azaleratzen dute bildumako ipuinek. Autonomoak dira, haien arteko lotura zehatzik gabe aurreikusiak, baina, hala ere, bat egiten dutenak. «Esango nuke giza harremanetan ezarritako ardatza eta erabakien inguruko aferak direla liburuari osotasuna ematen dietenak». Jo puntu zehatzik gabe, istorioek eta protagonistek eurek bideratu dituzte narrazioak; «gai ezberdin asko» azaldu dira idazketa prozesuan, baina elementu batzuk errepikatu egiten dira narrazioetan, Loiolak azaldu duenez: «Alde batetik, protagonista guztiak emakumezkoak dira, adin eta ezaugarri desberdinetakoak; beste alde batetik, gai batzuk maiz azaltzen dira narrazioetan: maitasuna, desioa, sexua, nahiak, ardurak, ezinak...».
Forma aldetik ere, askotarikoa
Lurrikara hitzak iradokitzen duen bortizkeriaren kontrara, dardara emozionalek sortutako detaile txikiei erreparatu die Loiolak, Ereineko editore Inazio Mujikak azpimarratu duenez: «Oso ona da egoerak eraikitzen eta amildegiak deskribatzen, baina hobea da keinuak azaltzen eta xehetasunak adierazten». Loiola ados agertu da editorearen balorazioarekin: «Arreta handia jarri dut harremanetan, detaileetan, keinu eta ekintza txikietan eta harremanen simetrian eta asimetrian, eta ez naiz soilik bikote harremanez ari».
Hainbat ikuspuntutatik heldu die errealitate horiei, berarengandik «urrun» kokatzen diren ahotsez baliatuta, kasu batzuetan: Itsaso zuria-ko narratzailea haur bat da; Cuisine et Sante-ko protagonista, berriz, lesbiana da, eta 17.03-koa, migratzailea. Literatur aditu batek ohartarazi zion horretaz, ipuinen zirriborroa irakurtzerakoan: «Hala esan zidan: ´Konturatu zara zugandik oso urruti dauden pertsonaia batzuei eman diezula ahotsa? Ariketa zaila da hori, arriskutsua batzuetan, zergatik egin duzu?’». Onartu duenez, artean ez zuen erantzunik, «sorkuntza prozesuan modu inkontzientean» eginiko hautua izan baitzen. «Baina, gerora, ulertu dut distantzia hori behar nuela: pertsonaiak nigandik urrundu behar nituen gai batzuk mahai gainean jarri eta neure buruarekin zintzoa izan ahal izateko».
Dena den, urrunketa ez du soilik ahotsen bidez erdietsi. Izan ere, kontakizunetako bati distopia trazak eman dizkio. «Exit ipuina da, beharbada, guztietan desberdinena. Besteak egunerokotasunean errotuta daudela esan daiteke, gertuago sentitu ditzakegu hasiera batean. Nolanahi ere, Exit-eko pertsonaiek eta giroak gertutasuna emango digute». Kronologikoki hurbilago, beste emakume bati hizketan ari zaion andre batean ardaztuta dago Egin behar nuena egin nuen, lehen pertsonan idatzia hau ere: «ezohiko bakarrizketa» bat garatuko du narrazioak. Erritmoari erreparatuta, berriz, Cuisine et Sante eta 17.03 «pausatuenak» dira, baita narraziorik luzeenak ere; «nobelaren pultsura hurbiltzen dira», idazlearen arabera.
Helduentzako lehen liburua duen arren, Loiolak dagoeneko lortu du «ahots identifikagarri bat», editorearen iritziz. Kontatzeko modu «lotsagabea» du idazleak, «konplexurik gabekoa, freskoa eta askea», Mujikak aletu duenez. «Apaindurarik gabeko hizkuntza da: efizientea eta efikaza. Zuzen eta zehatz marrazten ditu gaiak eta pertsonaiak». |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198780/ukrainaren-elastikoak-haserrea-eragin-du-errusian.htm | Kirola | Ukrainaren elastikoak haserrea eragin du Errusian | Kamisetak Ukrainako mapa bat du marraztuta gainean, eta barne hartzen du Errusiaren menpe dagoen Krimeako penintsula. | Ukrainaren elastikoak haserrea eragin du Errusian. Kamisetak Ukrainako mapa bat du marraztuta gainean, eta barne hartzen du Errusiaren menpe dagoen Krimeako penintsula. | Futbola eta politika ez direla nahastu behar esan ohi dute hainbatek, baina beste behin ere ikusi da ezinezkoa dela banaketa. Ostiralean hasiko da Eurokopa, eta Ukrainako Futbol Federazioak aurkeztu du han jantziko duen elastikoa: Joma etxearen diseinua ez da bereziki deigarria, baina eztabaida sortu du Errusian. Izan ere, futbol federazioaren armarriaren inguruan Ukrainako mapa bat dago marraztuta, eta hark barne hartzen du Errusiaren menpe dagoen Krimeako penintsula.
Errusiak 2014. urtean hartu zuen Krimea kontrolpean, eta ahaleginak egiten ari da penintsula behin betiko Errusia bihur dadin. Nazioarteko hainbat gobernuk, ordea, ez dute anexio hori babesten: besteak beste, AEBetakoak.
Duela gutxi gerra hotsak ere entzun ziren. Apirilean, Ukrainak erreserbistak borrokako lehen lerrora itzultzea errazten duen lege bat onartu zuen, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak Mendebaldeari ohartarazi zion ez duela onartuko Moskuk ezarritako «marra gorriak» zeharkatzea: «Ez ditugu zubiak suntsitu nahi, baina inork gure asmo onak ahultasunarekin nahasten baditu, gure erantzuna bera izango da, hau da, azkarra eta gogorra».
Andrii Pavelko Ukrainako Futbol Federazioko zuzendariak atzo aurkeztu zuen Eurokoparako kamiseta, Facebooken: «Ukrainaren profilaren marrazkiak jokalariei indarra emango diela uste dugu, Ukraina osoaren alde borrokatuko baitira», idatzi zuen. «Ukraina osoak babestuko ditu norgehiagoketan, Sebastopoletik Simferopoleraino, Donetsketik eta Lugansketik Uzhgoroderaino». Sebastopol eta Simferopol Krimean daude.
Mapa ez da eztabaida eragin duen kamisetaren osagai bakarra. Atzealdean idatzia duen lemak Loria Ukrainari! dio, eta, elastikoaren barnealdean, berriz, Loria heroiei! dio. Bi esaldi horiek oso erabiliak izan dira Ukrainako armadan, 2014an Viktor Yanukovitx boteretik kendu zuen iraultzaren aldekoen artean.
Erreakzioak
Sareetan erreakzioak eragin ditu kamisetak. Errusiako Atzerri ministerioaren bozeramaile Maria Zakharovak, adibidez, idatzi zuen elastikoan ageri diren lemak nazionalistak direla, eta bi lema horien jatorria nazien gudako oihu bat dela.
Dmitry Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak ere hitz egin du gaiari buruz: azaldu du asko gustatu zaiola elastikoa, eta gehitu du ez duela onartuko Ukrainako ikur nazionalak iraintzea.
Aurtengo Eurokopa hamabi herrialdetan jokatuko da: besteak beste, Errusian, San Petersburgon. Final laurdenetako neurketa bat ere jokatuko da han, baina Ukrainak ez du han jokatu beharko. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198781/hamaika-urte-eta-erdiko-zigorra-ezarri-diote-gizon-bati-adingabe-bati-sexu-abusuak-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Hamaika urte eta erdiko zigorra ezarri diote gizon bati, adingabe bati sexu abusuak egitea egotzita | Bikotekidearen ilobari sexu abusuak egitea egotzi diote. | Hamaika urte eta erdiko zigorra ezarri diote gizon bati, adingabe bati sexu abusuak egitea egotzita. Bikotekidearen ilobari sexu abusuak egitea egotzi diote. | Espetxe zigorraz gain, erasotzaileak 18.000 euro ordaindu beharko dizkio adingabeari, kalte ordain gisa. Ezin izango du erasotuarengana hemezortzi urtez hurbildu, ezta harekin harremanetan jarri ere. Halaber, espetxetik ateratzen denean, zazpi urtez egon beharko du zaintzapeko askatasun egoeran. Haren bikotekidearen iloba erasotu zuen gizonak.
Gipuzkoako Auzitegian fiskaltzak eta akusazio partikularrak apirilean eskatu zuten orain ezarri dioten zigorra. Sexu gehiegikeriak 2015 eta 2016. urtean gertatu omen ziren, baina gurasoek ez zuten erasoen berri jakin 2017ko apirilera arte. Orduantxe erabaki zuten epaitegira joatea. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198782/covid-19-ziurtagiri-digitala-martxan-da-nafarroan.htm | Gizartea | 'COVID-19 ziurtagiri digitala' martxan da Nafarroan | Osasunaren Karpeta Pertsonalaren bidez eskura daiteke. Ziurtagiriak adieraziko du zein den herritarrak COVID-19arekiko duen immunitate egoera. Giltzarri izanen da Europako Batasuneko herrialdeetara bidaiatzeko. | 'COVID-19 ziurtagiri digitala' martxan da Nafarroan. Osasunaren Karpeta Pertsonalaren bidez eskura daiteke. Ziurtagiriak adieraziko du zein den herritarrak COVID-19arekiko duen immunitate egoera. Giltzarri izanen da Europako Batasuneko herrialdeetara bidaiatzeko. | Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, herrialdeko biztanleek dagoeneko eskura dezakete 'COVID-19 ziurtagiri digitala'. Gobernuak gaur bertan jarri du martxan, eta Osasunaren Karpeta Pertsonalaren bidez deskarga daiteke. Digitala izanik, aise gorde daiteke sakelakoan. Gainera, gobernuak jakinarazi du aurki aurrez aurre ere eskatzen ahalko dela ziurtagiria, osasun etxeetako administrazio zerbitzuetan; kasu horietan, nahi izanez gero, paperean ere jasotzen ahalko da inprimakia.
Hain zuzen ere, herritar bakoitzak COVID-19arekiko duen immunitate egoeraren berri ematen du ziurtagiriak. Zehaztuko da herritarrak gaitzaren kontrako txertoaren dosiren bat hartua duen, dagoeneko gaitza igaroa duen edo berriki birusa atzemateko diagnostiko probaren batean emaitza negatiboa izan duen. Hiru baldintzetako bat betez gero, herritarrak aukera izanen du Europako Batasuneko herrialdeetara bidaia egiteko. Uztailaren 1etik aitzina, ziurtagiria Europar Batasun osoan izanen da indarrean.
Informazioa QR kode baten bidez dago emana, eta, gainera, hitzez ere irakur daiteke. Nafarroan, hiru hizkuntzatan: euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198783/junquerasek-adierazi-du-aldebakarreko-bidea-ez-dela-bideragarria.htm | Mundua | Junquerasek adierazi du aldebakarreko bidea ez dela «bideragarria» | Gutun batean esan du independentismoak «zilegitasuna» irabazi behar duela, eta horretarako elkarrizketari zabalik egon behar duela. Indultuek «gatazka arindu» dezaketela dio. | Junquerasek adierazi du aldebakarreko bidea ez dela «bideragarria». Gutun batean esan du independentismoak «zilegitasuna» irabazi behar duela, eta horretarako elkarrizketari zabalik egon behar duela. Indultuek «gatazka arindu» dezaketela dio. | Behin gobernu akordioa egin eta legealdia hasi ostean, agerikoago egin dira ERC Esquerra Republicana de Catalunya eta JxC Junts per Catalunya alderdien arteko desadostasun estrategikoak. Azkenaldiko irmoen defendatu du gaur Oriol Junqueras Kataluniako presidenteorde ohiak aldebiko bidea, La Sexta telebista katearen atarian eta Ara egunkarian publikatutako gutun batean: «Sinesten dugu egiteko modurik onena, beti defendatu izan dugun bezala, Eskoziako bidea dela. Adostasunaren eta akordioaren bidea, erreferendum adostuarena. Nazioartean berme eta aitortza gehien sortzen duen bidea da. Badakigu beste bideak ez direla bideragarriak, ezta desiragarriak ere, lortu beharreko helburutik urruntzen gaituztelako».
Gobernu berriaren eraketa baliatu du Junquerasek bere gogoeta plazaratzeko, eta azaldu du ERCk «hausnarketa sakon bat» egin duela, 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren ondoko «akatsetan eta ondo egindako gauzetan» oinarrituta, eta horietatik «irakaspenak» atera dituela. Duela lau urte Espainiako Estatuari emandako erantzuna da horietako bat: «Kontziente izan behar dugu gizartearen zati batek ez zuela gure erantzuna guztiz zilegizkotzat jo». Horregatik, eskua luzatu die «beren burua baztertuta ikusi ahal izan zuten guztiei», azaldu duenez, helburua «denak barne hartuko dituen etorkizun bat» sortzea baita.
Independentismoak «alde guztietan» zilegitasuna irabazi behar duela adierazi du Junquerasek, eta, horrenbestez, inoiz ez diotela uko egingo «ez elkarrizketari, ezta negoziazioari ere». Aitortu du elkarrizketa politikoak berehalakoan «emaitza ukigarriak» emango dituela pentsatzea «sineskortasun handikoa» litzatekeela, baina, hala ere, bide hori alboratzea «arduragabea» litzatekeela nabarmendu du. «Konpontzen diren gatazka politiko guztiak, lehenago edo beranduago, mahai baten bueltan konpontzen dira, zeinetan alde guztiek libreki beren posizioak azaltzen dituzten». Zentzu horretan, zehaztu du independentismoak mahai horretan egin beharreko eskakizunak «herrialdean kontsentsu handiak» dituztenak izan behar direla: autodeterminazioa eta errepresioaren amaiera.
Esan du bigarren puntu horretara iristeko «jazarpen judiziala amaitzeko lehentasunezkoa» amnistia dela, eta azpimarratu du irtenbide hori, preso politikoei eta erbesteratuei ez ezik, gatazka politikoarekin lotutako auzi judizialen bat zabalik duten 3.000 lagunei ere aplikatu behar zaiela. Edonola ere, badira «gatazka arindu, errepresioaren mina leundu eta Kataluniako gizartearen mina eta sufrimendua gutxitu ditzaketen keinuak», ERCko presidentearen esanetan, eta «gatazkaren desjudizializazioan» koka daitekeen edozein keinu «lagungarria» dela adierazi du, indultuei erreferentzia eginez. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198784/gutxienez-20-andre-atxilotu-dituzte-turkian-33-feministaren-aurkako-epaiketa-gaitzesteko-protesta-batean.htm | Mundua | Gutxienez 20 andre atxilotu dituzte Turkian, 33 feministaren aurkako epaiketa gaitzesteko protesta batean | Istanbulgo Hitzarmenaren alde egin zuten protesta batean atxilotu zituzten 33 manifestariak, iazko abuztuan. Gaur atxilotu dituzte beste hogeiak, auzipetuen aldeko mobilizazio batean. | Gutxienez 20 andre atxilotu dituzte Turkian, 33 feministaren aurkako epaiketa gaitzesteko protesta batean. Istanbulgo Hitzarmenaren alde egin zuten protesta batean atxilotu zituzten 33 manifestariak, iazko abuztuan. Gaur atxilotu dituzte beste hogeiak, auzipetuen aldeko mobilizazio batean. | Iaz Istanbulgo Hitzarmenaren alde egin zen mobilizazio batean du jatorria gertakariak. Mobilizazio horretan, Turkiako Poliziak 33 feminista atxilotu zituen; izan ere, Turkiako Gobernuak Istanbulgo Hitzarmenetik, emakumeen aurkako indarkeriaren nazioarteko akordiotik, ateratzeko zuen asmoa salatzera irten ziren kalera. Gertakariaren harira, hiru urteko espetxe zigorra ezarri zieten feminista atxilotuei.
Gaur, dozenaka lagun irten dira kalera kondena horren aurka protesta egitera: Ankarako Zigor Auzitegiaren aurrean bildu dira, eta Poliziak beste hogei bat manifestari atxilotu ditu. Evrensel hedabidearen arabera, poliziak gas negar-eragileak erabili ditu manifestariak barreiatzeko, eta orduan atzeman dituzte. Manifestariak Ankarako Emakumeen Plataforma mugimenduko kideei babesa adieraztera joan dira bertara.
Poliziaren esku hartzearen ondoren, defentsako abokatuek salaketa penala jarri dute segurtasun indarren aurka, prozesu judizialean parte hartzen ari diren manifestariei eta legelariei jo eta bultza egin izana leporatuta. Hala, auziari eta herrialdean pil-pilean dagoen gaiari buruzko nondik norakoak nahaspilatuta, auzitegiak atzeratu egin du Ankarako feministen auziaren lehen auzi saioa: azaroaren 26an egingo dute.
«Homosexualitatea normaltzeko» ituna
Iazko abuztuan atxilotu zituzten 33 emakumeak. Turkiako Gobernuak emakumeen aurkako indarkeriaren prebentzio eta borrokari buruzko Europako Kontseiluaren hitzarmenetik erretiratzeko zituen asmoak geldiarazteko asmoz irten ziren kalera, eta mobilizazio jendetsuak antolatu zituzten. Hala, «manifestazio eta martxen legeari aurka egiteagatik» kondenatu zituzten. Ordutik, mobilizazio eta manifestazio ugari antolatu dituzte haiei babesa adierazteko.
Turkiako Gobernuaren arabera, familia egitura tradizionalaren kalterako da hitzarmen hori: «Istanbulgo Ituna, hasieran emakumeak babesteko pentsatuta zegoena, homosexualitatea normaltzen saiatzen ari den jendeak bahitu du». Eta, Racep Tayyip Erdogan presidentearen eta bere lantaldearen iritziz, «Turkiaren gizarte eta familia balioen aurka» joango litzateke hori. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198785/hego-euskal-herriko-lan-kostuak-eurogunekoak-baino-20-txikiagoak-dira.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriko lan kostuak eurogunekoak baino %20 txikiagoak dira | «Gure lurraldea soldata txikiko lehiakide bihurtu nahi izatea akats bat da», ziurtatu du ELAk | Hego Euskal Herriko lan kostuak eurogunekoak baino %20 txikiagoak dira. «Gure lurraldea soldata txikiko lehiakide bihurtu nahi izatea akats bat da», ziurtatu du ELAk | Patronalak soldatei buruz egiten dituen komentarioei datuekin erantzun nahi izan die ELAren azterketa bulegoak. Haren datuen arabera, Hego Euskal Herrian orduko lan kostua 26,8 eurokoa da enpresentzat, eta %20 handiagoa da eurogunean: 32,3 eurokoa.
Eurostatek EB Europako Batasunerako eta INEk Espainiarako soldaten egiturari buruz 2020an egindako inkestetan oinarritu da ELA bere txostena egiteko. Horretan ikusten denez, EBn alde handiak daude estatukide batzuen eta besteen artean. Orduko 40 euroren lan kostua dute Danimarkak, Luxenburgok eta Belgikak; kontrara, hamar eurora ez dira iristen Bulgaria, Errumania eta Hungaria.
Gutxi gorabehera bi taldeen artean legoke Hego Euskal Herria: 26,5 euroren lan kostua du. Gainetik ditu Frantzia (37,5) eta Alemania (36,6), eta azpitik, berriz, Espainia (22,8).
Datu horiek eskuetan, ELAk ez du arrazoirik ikusten soldata txikiagoak eskatzeko. «Gure lurraldea soldata txikiko lehiakide bihurtu nahi izatea akats bat da», ziurtatu du, eta hiru arrazoi eman ditu: lehenik, «argi dagoelako» enpresen lehiakortasuna beste faktore askoren menpe ere badagoela; bigarrenik, EBren barruan hainbesteko aldea egonik, «galdutako borroka izango litzateke soldata txikien lasterketa irabazi nahi izatea»; azkenik, «langileria eta gizartearen gehiengoa pobretzeko politika litzateke». |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198786/javier-colina-eta-the-cuban-jazz-syndicate-getxo-jazzen.htm | Kultura | Javier Colina eta The Cuban Jazz Syndicate, Getxo Jazzen | Jaialdiaren 44. aldia ekainaren 30etik uztailaren 4ra bitarte egingo dute, Muxikebarrin eta Biotz Alai plazan. | Javier Colina eta The Cuban Jazz Syndicate, Getxo Jazzen. Jaialdiaren 44. aldia ekainaren 30etik uztailaren 4ra bitarte egingo dute, Muxikebarrin eta Biotz Alai plazan. | Iazko geldialdiaren ondoren, Euskal Herriko eta nazioarteko hainbat jazz musikari elkartuko dira Getxon (Bizkaia), hango jazzaldiaren 44. aldian aritzeko. Izen handiko artistak izango dira, eta talde lehiaketa bat ere egingo dute. Javier Colina iruindarrak irekiko du jaialdia, laukotean. Europako jazz eta flamenko kontrabaxu jotzailerik entzutetsuenetako bat da.
Hurrengo egunean, The Cuban Jazz Syndicate taldeak joko du; Espainian bizi diren musikari kubatar batzuek osatutako boskote bat da, musikaren gaineko ezagutza handikoa. Portugalgo jazzaren bi izen handi ere egongo dira: Maria Joao eta Carlos Bica, laukotean. 1980ko hamarkadan hasi zen bien arteko lankidetza, eta Conversa (1986) eta Sol (1991) diskoetan bildu zuten. Hainbat urteren ostean, berriro elkartu dira.
Chano Dominguezek eta Martiriok 1996an atera zuten Coplas de la madrugá diskoa; kopla klasikoak jazz moldaketekin berrinterpretatu zituzten. Ignacio Villa Bola de Nieve pianista kubatarra oroituko dute haien emanaldian.
Carles Benaventek, Tino di Geraldok eta Jorge Pardok osatutako hirukoteak itxiko du Getxo Jazz. Ibilbide luzeko hiru musikari dira, eta Niño Josele gitarristarekin batera emango dute kontzertua.
Taldeen lehiaketako lau finalistek ere emanaldi bana egingo dute jaialdian: Victor Jimenez & Friends, Alex Monfort trio, Emma Nagy quintet eta Michelangelo Scandroglio quintet dira talde horiek. Parte hartzaileak Erresuma Batukoak, Frantziakoak, Hungariakoak, Irlandakoak eta Italiakoak dira, besteak beste.
Kontzertu nagusiak Muxikebarri zentroan egingo dituzte, 19:00etan, baita taldeen lehiaketa ere; horiek 13:00etan joko dute, hala ere. Hirugarren Milurtekoa izeneko sail bat ere izango du jaialdiak, eta Malu Garay Quintet, Baleen Lobak, Horda eta Los Aurora taldeak ariko dira han. Biotz Alai plazan egingo dituzte emanaldi horiek. Euskal jazza eta banda gazteak elkartzeko helburua du atal horrek. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198787/miloi-bat-sinadura-bildu-nahi-dituzte-europan-covid-19aren-txertoen-patenteak-askatzeko.htm | Gizartea | Miloi bat sinadura bildu nahi dituzte Europan COVID-19aren txertoen patenteak askatzeko | Hainbat elkartez osatutako Right2Cure plataformak abiatu du egitasmoa. Elkarretaratzera deitu dute asteazkenean, Bilboko Areatza plazan. | Miloi bat sinadura bildu nahi dituzte Europan COVID-19aren txertoen patenteak askatzeko. Hainbat elkartez osatutako Right2Cure plataformak abiatu du egitasmoa. Elkarretaratzera deitu dute asteazkenean, Bilboko Areatza plazan. | Right2Cure plataformak sinadura bilketa masibo bat abiatu du COVID-19aren aurkako txertoen patenteak askatzeko eskatzeko. Europa osoan antolatuta dago plataforma, eta estatuko hainbat erkidegotan osatu dira taldeak. Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban ere badago Right2Cure taldeak agerraldia egin du gaur. Hainbat taldek osatzen dute. Horien artean daude, besteak beste, Medicos Mundi, Ongi Etorri Errefuxiatuak, EH Feministalde eta Osalde elkarteak. Patenteak askatzea eskatzeko, elkarretaratzea egingo dute asteazkenean, arratsaldeko zazpietan, Bilboko Areatza plazan, Txertoak guztiontzat lemapean.
Plataformak azaldu du pandemiari aurre egiteko hainbat mekanismo ezarri diren arren «defentsarik handiena eta eraginkorrena» txertoak direla. Mekanismorik egokienak badira ere, taldeak dio ez daudela herritar guztien eskura: «Birusa amaitzeko defentsa tresnarik onena da, eta ez da mundu guztiarengana berdin iristen. Herrialde batzuetan hiru hilabeteetan biztanleriaren %50 txertatu dute. Hemen, berriz, oso geldo doa; eta Afrikan, esaterako, %2 bakarrik txertatu ahal izan da», azaldu du Right2cure plataformako bozeramaile Yahcov Ruizek. Horren arrazoiak argiak direla uste du: «Batetik, patenteen jabe diren industria farmazeutikoek ezin dute behar den ekoizpen erritmoa jarraitu; eta, bestetik, jabetza intelektualaren ondorioz, ezin dira txertoak beste laborategi batzuetan produzitu». Horregatik, patenteak askatzea «ezinbestekoa» dela esan du.
Europako Batzordera iristeko, kontinente osoan miloi bat sinadura bildu behar ditu plataformak, eta, helburu horretara bidean, egitasmoa sinatzera animatu nahi dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako herritarrak. Beren web orrialdearen bitartez sinatu daiteke eskaera. Sinadurak biltzeaz gain, patenteen auzia azaleratu nahi dute. Plataformak azaldu duenez, patenteen askapenerako proposamena Indiatik eta Hego Afrikatik abiatu zen, baina, Europako erakunde eta estatuek proposamen hori «blokeatu» egiten dute, eta «freno» hori gainditzeko sortu da plataforma: «Industria farmazeutiko handienak Europan daude, eta, ondorioz, hemengo lobby farmazeutikoen presioak Europako Batasunaren posizioa baldintzatzen du», zehaztu du Ruizek. Europako Batasunak ez du oraindik adierazpenik egin proposamen honen inguruan. Dena den, datozen egunak «erabakigarriak» izan daitezke; hurrengo egunetan Ekonomia saileko mundu osoko ordezkariak bilduko baitira, eta COVID-19aren txertoen patentea izango dute eztabaidagai.
Gardentasun falta
Medicos Mundi elkarteak salatu du txertoen salerosketan gardentasun falta egon dela. «Txertoen ikerketan eta ekoizpenean laguntzeko, diru publikoa erabili da, eta, aldiz, kontratu eta hitzarmenen inguruan gardentasun falta handia egon da», adierazi du Eduardo Garcia bozeramaileak. «Horrek baimendu die farmazia eta laborategiei nahi dutena egin ahal izatea», gehitu du. Uste dute praktika «ilun» hori bukatzeko patenteak askatu behar direla, eta horretarako giltza Europar Batasunak duela esan du: «Nahi politikoen araberakoa da, eta Europako Batasunak, nahi baldin badu, egin dezake». |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198788/fundazio-frankistak-debekatzearen-aurka-agertu-da-espainiako-botere-judiziala.htm | Gizartea | Fundazio frankistak debekatzearen aurka agertu da Espainiako Botere Judiziala | Memoria Demokratikoaren Legeari buruz onetsitako txostenean, CGPJ-ak adierazi du frankismoaren apologia adierazpen askatasunaren barnean sartzen dela. | Fundazio frankistak debekatzearen aurka agertu da Espainiako Botere Judiziala. Memoria Demokratikoaren Legeari buruz onetsitako txostenean, CGPJ-ak adierazi du frankismoaren apologia adierazpen askatasunaren barnean sartzen dela. | Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak (CGPJ) Espainiako gobernuak proposaturiko Memoria Demokratikoaren Legeari buruzko txostena onartu du gaur, eta, aurreproiektuari oro har abala eman badio ere, legearen puntu nagusienetako batzuk zalantzan jarri ditu. Hala, besteak beste, frankismoaren apologia egiten duten ekitaldiak eta fundazioak debekatzearen aurka agertu da, uste duelako «Konstituzioak aldarrikatzen dituen balioen kontrakoak izan arren» adierazpen askatasunaren barnean sartzen direla.
Gobernuak proposaturiko legeak «interes orokorreko helbururik ez duten edo haren kontrako jarduerak egiten dituzten» fundazioak debekatzea ekarriko luke, eta gobernua irizpide horretan oinarrituko litzateke Francisco Franco fundazioa eta frankismoaren apologia egiten duten gainerako ekimenak ilegalizatzeko. Botere Judizialak, ordea, adierazi du irizpide horrek «zehaztasun falta» duela, salatzaileei eta epaileei «baloratze tarte oso zabala» utziko liekeela azpimarratuz.
Joan den astean, Botere Judizialeko bi kidek Memoriaren Legeari buruzko txosten juridikoaren zirriborroa aurkeztu zuten, eta hura izan dute eztabaidagai gaurko batzordean. Txostenak aholku izaera dauka, eta ez da loteslea izango gobernuarentzat, baina bere edukiek zeresana eman dute testuaren zirriborroa azaleratu zenetik. Bi ordu eta erdi iraun duen batzarraren ostean, CGPJ-aren batzordeak txostena onartzea erabaki du, aldeko hamabost bozekin eta aurkako seirekin.
Frankismoaren aldeko ekimenak debekatzearen aurka agertzeaz gain, Botere Judizialaren txostenak zalantzan jarri du ere Memoriaren Legeak «gerra zibilaren eta diktaduraren biktimei» eman nahi dien babesa, eta frankismoaren garaiko hainbat biktimen duintasuna «modu asimetrikoan» zaintzeko arriskua dakarrela argudiatu du.
Memoriaren lege berria
Memoria Demokratikoaren Lege berriarekin, Pedro Sanchezen gobernuak Zapateroren 2007ko Memoriaren Legea eguneratuko du, eta bere helburua «Espainiako demokrazia diktadurak izan dituzten beste demokraziekin homologatzea» da, Carmen Calvo presidenteordearen arabera. 66 artikuluz osaturiko lege aurreproiektuak 1936ko estatu kolpetik hasi eta 1978ra bitarteko epea hartzen du, eta, Botere Judizialak gaur eztabaidatu dituen puntuez gain, beste hainbat neurri biltzen ditu.
Lege berriarekin, esaterako, gerran eta diktaduran arrazoi politiko eta ideologikoengatik ezarritako kondenak baliogabetu egingo lirateke, «frankismoko errepresio organoak» legearen kontrakoak direla ezartzen duelako. 2007ko legeak onartu zuen sententzia horiek «ez-legitimoak» izan zirela, baina lege berria pauso bat aurrerago joango litzateke, inolako baliorik ez dutela deklaratuz. Zentzu horretan, Calvo presidenteordeak adierazi du auzibide horiek baliogabetzea «erreparazio modurik onena» dela frankismo garaian zigortuak izan ziren pertsonentzat.
Halaber, legeak helburu pedagogiko bat dauka, eta Hezkuntza Ministerioa dagoeneko ikasketen edukiak «eguneratzea» aztertzen ari da, DBHn eta Batxilergoan errepresio frankista irakasteko. Horrek ere 2007ko legearen beste hutsuneetako bat beteko luke, izan ere, Nazio Batuen erakundeak 2014an Espainiari buruz idatzitako txosten baten arabera, egun, gerra zibilari buruz hitz egiten duten zenbait ikasliburuk «erantzukizun asimetrikoaren ideia iraunarazten» jarraitzen dute.
Lege aurreproiektuaren beste puntu aipagarrienetako bat Erorien Harana desakralizatu eta hilerri zibil bilakatuko lukeena da. Izan ere, haren bitartez, basilikan leku berezitua duen gorpuak gainerakoekin batera kokatuko lirateke, eta haranean hilobiratuta daudenen senideei gorpuak berreskuratzeko eskubidea aitortuko lieke. Gainera, lege berriarekin, gerran eta diktaduran desagertutako herritarren bilaketa lanak estatuaren ardura bilakatuko lirateke. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198789/eskeleto-bat-eta-harresi-zati-bat-aurkitu-dituzte-irunean.htm | Gizartea | Eskeleto bat eta harresi zati bat aurkitu dituzte Iruñean | Arkeologoak lanean ari dira oraindik, aurkikuntzak garbitu eta noizkoak diren ahalik eta gehien zehazteko. | Eskeleto bat eta harresi zati bat aurkitu dituzte Iruñean. Arkeologoak lanean ari dira oraindik, aurkikuntzak garbitu eta noizkoak diren ahalik eta gehien zehazteko. | Hiru burguk osatzen zuten Iruñea hiria Erdi Aroan: Nabarreria, San Zerningo Burgua eta San Nikolasko Hiria. Bakoitzak bere jatorria, nortasuna eta araudi propioa zituen. San Nikolasko Hiria, gainera, harresi batek bildu eta babesten zuen. Hori diote garai hartako hainbat dokumentuk, baina orain arte ezin izan da harresiaren existentzia frogatzen zuen ezer aurkitu.
San Nikolasko burguak eliza bat ere bazeukan, oraindik zutik dagoena, eta haren aurretik igarotzen da Sarasate pasealekua. Hori eraberritzeko asmoa zeukan udalak, baina, hala ere, lehenengo azterketa arkeologiko bat egitea zen asmoa, ingurune horretan aukera ugari baitzegoen baliozko arrastoak aurkitzeko. Hala, susmoak egia bihurtu dira. Bi zundaketa egin dituzte San Nikolas elizaren aurrean, bata zintarrian, eta bestea galtzadan, eta hara hor zer aurkitu duten: harresiaren zati bat, eta nahiko egoera onean dagoen giza eskeleto bat.
Horrela, orain arte dokumentuetan baino existitzen ez zen harresia azaleratu egin da. XII. mendean sortu zen San Nikolas burgua, eta mende bat geroago eraiki zuten harresia. Historialarien arabera, hainbat dorre eta atari zituen murruak. Dorre horietako bat eta hari dagokion atea San Nikolas parrokiaren aurrean egon dira beti. Hala ere, XVI. mendearen amaieran desagertu egin zen ate hura, gotorlekua eta harresiz inguratutako esparru berria eraikitzearekin batera.
Orain aurkitutako tartea parrokiako atearen parean egin diren bi zundaketa horietako batean aurkitu da, hain zuzen, galtzadan dagoen zatian. 2,5 metroko sakoneran dauden harlanduzko hiru ilara dira. Tenpluaren ataritik bertara dagoen distantziak harritu ditu gehien adituak. Izan ere, orain arte pentsatu izan da harresia pasealekuan zenbaki bikoitia zeukaten etxeen atarietatik oso hurbil zegoela.
Harresia zegoen lekutik hurbil aurkitu dute eskeletoa ere, baina lurrazaletik gertuago. Adituen susmoen arabera, gorpuak zerikusia izan dezake San Nikolaseko plazan duela urte batzuk aurkitu zuten nekropoliarekin. Azken hau 2002-2003 urte artean aurkitu zuten, plazan lurpeko zakarrontziak egiteko obretan zebiltzala. 45 eskeleto aurkitu ziren osorik aurkikuntza hartan, eta beste hogei eskeletoren zatiak ere bai. Historialariek baieztatu zuten San Nikolasko elizako hilerriarekin zerikusia zeukatela. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198790/garraiolariek-salaketa-jarri-diote-oiarbideri-ez-diolako-epaiari-obeditu.htm | Ekonomia | Garraiolariek salaketa jarri diote Oiarbideri, «ez diolako epaiari obeditu» | Espainiako Fenadismerrek dio «legez kanpokoa» dela N-1 ets A-15eko bidesariak kobratzea, eta Gipuzkoako Bide Azpiegituretako diputatuak badakiela | Garraiolariek salaketa jarri diote Oiarbideri, «ez diolako epaiari obeditu». Espainiako Fenadismerrek dio «legez kanpokoa» dela N-1 ets A-15eko bidesariak kobratzea, eta Gipuzkoako Bide Azpiegituretako diputatuak badakiela | Arrasto luzea uzten ari da epaitegietan Gipuzkoako Foru Aldundiak N-1ean eta A-15ean kamioientzako jarritako bidesarien auzia. Hiru sindikatuak aurreko astean Bidegiren aurka jarritako salaketaren ondoren, Espainiako Fenadismer garraiolarien patronalak beste salaketa bat jarri du, oraingoan Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuaren aurka, arduradun horrek ez dielako «obeditu» EAEko Justizia Auzitegi Gorenaren eta Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiei, «hilabete baten ondoren». Justiziak esan du Bidegik 2018an martxan jarritako kamioientzako bidesariak legearen aurkakoak direla, eta aldundia erlojuaren aurka ari da legera egokituko den aldaketak egiten kobrantza sisteman. Aldaketa hori N-1 eta A-15 osoan bidesariak jartzea izango da.
«Ebazpen judizialei kasurik egin ez, eta zuzenbide estatuaren aurkako desafioan jarraitzen du», esan du Espainiako patronalak; «legezko bermerik ez duen arren, bidesariei eutsi die, jakinda horrek zer arrisku dakarren». Fenadismerrek Oiarbideren kontra jo du, «sektorearen aurkako irainak» egin omen dituelako, «adibidez, esatea egoeraren erantzuleak Espainiako garraiolariak direla». Gipuzkoako iritzi publikoa «nahastu nahian» dabil diputatua, patronalaren arabera, «fronteak sortzeko argudioak» baliatuz. Agintari publiko batentzat «desegokiak» dira argudio horiek, Fenadismarren ustez, eta «porrot pertsonal bat» ezkutatzeko dira. Hori dela eta, Gipuzkoako epaitegi batera jo du Espainiako erakunde horrek, Oiarbideren eta Bidegiren aurka, «Diputazioak bidesariak kobratzen jarraitzen duelako, jakinda EAEko nagusiak bidesarien foru araua baliogabetu egin duela, eta epai hori egonkorra dela». Fenadismerren arabera, «errealitate hori ezkutatzeko hainbat estrategia» erabili ditu aldundiak, «justifikatu ezin dena justifikatu nahian».
Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiek ez dutela behartzen ezer itzultzera: hala nabarmendu du sarritan Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. Aldundiaren lehen bi foru arauetako epaiek adierazi dute orain arteko bidesariek kanpoko garraiolariei kalte egiten dietela, bi bide horietako zati batzuetan ez dagoelako ordaintzeko arkurik. Zeharkako diskriminazio hori konpontzeko, modu bakarra aurkitu du aldundiak: bide guztia kobratzea. Hala, gaur egun dauden hiru arkuei —Etzegarate, Andoain eta Astigarraga—, beste batzuk gehituko dizkie. Noiz, non eta zenbat izango diren ez du argitu oraindik.
Belabieta tunela zaharberritzen
A-15 autobideko tunel luzeena zaharberritzeko lanak hasi ditu Gipuzkoako Aldundiak, hamabost milioi euroko aurrekontuarekin. Belabietako tunelaren lanek hamar hilabete iraungo dute, eta, epe horretan, trafikoa bypass batekin kudeatuko dute tunel barruan. Bide Azpiegituretako diputatu Aintzane Oiarbide eta Markel Olano ahaldun nagusia tunelean izan dira, eta nabarmendu dute «aldaketa handia» izango duela tunelak. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198791/gametxo-gurrea-lertxundi-eta-olaizola-kimuak-programaren-katalogoan.htm | Kultura | Gametxo, Gurrea, Lertxundi eta Olaizola, Kimuak programaren katalogoan | Zortzi film labur hautatu dituzte aurtengo sortarako. Hiru euskara hutsezkoak dira: Gametxoren Berak baleki, Gurrearen Heltzear eta Maguregiren Trumoiak. | Gametxo, Gurrea, Lertxundi eta Olaizola, Kimuak programaren katalogoan. Zortzi film labur hautatu dituzte aurtengo sortarako. Hiru euskara hutsezkoak dira: Gametxoren Berak baleki, Gurrearen Heltzear eta Maguregiren Trumoiak. | Kimuak programaren 24. aldiaren deialdira aurkeztutako 47 film laburrak aztertu eta gero, honako zortzi hauek hautatu dituzte aurtengo katalogoa osatzeko: Azaletik azalera (Mel Arranz), Berak baleki (Aitor Gametxo), Heltzear (Mikel Gurrea), Inner Outer Space (Laida Lertxundi), Resonancias (Iñigo Aranburu), Trumoiak (Iker Maguregi), Ur azpian lore (Aitor Oñederra) eta Zerua blu (Lur Olaizola). Eusko Jaurlaritzak Etxepare Euskal Institutuaren bitartez sustatzen du programa, Euskadiko Filmategiaren eta Zineuskadiren laguntzarekin, filmak nazioartean zabaltzeko asmoz.
Hautaketa batzordean aritu dira Vanesa Fernandez Zinebiko zuzendaria, Ainhoa Fernandez de Arroiabe EHUko irakaslea, Victor Lamadrid Spain Film Commissioneko presidenteordea, Alfonso Lopez Donostia Kulturako Zinema arloko teknikaria eta Ane Esperanza Donostiako Zinemaldiko Dokumentazio arloko eta hautespen batzordeko kidea.
Film labur gehienak fikziozko lanak dira; horietatik bi, animaziozkoak. Euskara hutsezkoak dira Berak baleki, Heltzear eta Trumoiak; euskarazkoa eta ingelesezkoa da Inner Outer Space; euskarazkoa, frantsesezkoa eta ingelesezkoa Zerua blu; gaztelaniazkoa Resonancias; eta gaztelaniazkoa eta txinerazkoa Ur azpian lore. Azaletik azalera-k ez du elkarrizketarik.
'Azaletik azalera'
Mel Arranzen (Gasteiz, 1998) lehen filma da. Animazio lan bat da: lerro eta formen artean, eskuak elkar ukitu, ezagutu eta esperimentatzen dute, azalen arteko mugak hautsi nahian.
Arranz Arte Ederretan graduatu zen EHUn. Zenbait arte erakusketatan parte hartu du, eta bere lan artistikoa sormen lantegien irakaskuntzarekin uztartzen du.
'Berak baleki'
Martinek ilusioz betetzen du egunero lan egiten duen platoa. Bere bizitza pertsonalean, berriz, hutsune handi bat sentitzen du. Iñigo Aranburuk gorpuzten du istorio horretako protagonista, eta Eneritz Artetxek, Koldo Olabarrik eta Jokin Uribelarreak osatzen dute aktore taldea.
Aitor Gametxo (Lekeitio, Bizkaia, 1989) zinemagileak narratiba tradizionalak eta esperimentazio formala uztartu ohi ditu. Lan ugari sortu ditu azken urteetan: besteak beste, Irudi mintzatuen hiztegi poetikoa (2013), Maria Elorzarekin eta Maider Fernandezekin batera; Bere bizitzetako bat (2014); Cicha Symfonia (2017); eta Hemen. Gaur. Berriz (2020).
'Heltzear'
Haizea Oses, Mikel Arruti eta Oier de Santiago dira Heltzear filmeko protagonistak. Mende aldaketako Donostian girotutako fikzioa da, eta euskal gatazkaren ingurukoa da. Sara, 15 urteko eskalatzailea, kanpoan den bere anaiari gutuna idazten ari zaiola, gogor entrenatzen ari da bere bizitzako igoerarik zailenerako.
Mikel Gurreak (Donostia, 1985) bigarren film laburra du Kimuaken; 2015ean Foxes-ekin hartu zuen parte. Bartzelonan eta Londresen egin zituen zinema ikasketak, eta bere film laburrak zenbait zinemalditan eman dituzte. Udan da lehen luzea filmatzekoa: Suro. Lehenagokoak dira Txoria (2013), Rojo en el agua (2010), Los gatos del tejado (2009) eta Primo (2008).
'Inner Outer Space'
Laida Lertxundi zinemagile entzutetsuaren pieza esperimental bat da Inner Outer Space. Barnekotasunaren eta ekologiaren gaineko gogoeta bat egin du, indibidualaren eta komunitarioaren ideiak lantzen. Aktore ez-profesionalekin zentzumen ariketak egin dituzte —elkarrizketa telepatikoak, paseoak begiak estalita...—, eta konfinamendu osteko errealitateaz jardun dute horrela.
Laida Lertxundi (Bilbo, 1981) AEBetan bizi izan da hemezortzi urtez, New Yorken lehenengo eta Los Angelesen ondoren. Arte Ederretan lizentziatu zen, eta Maya Deren saria eman zioten graduatu zenean. Kaliforniako Arteen Institutuan ere ikasi zuen. Irakasle ere aritu izan da; Elias Kerejeta Zine Eskolaren sorreran parte hartu zuen, eta hor ari da lanean oraindik ere. Dozena bat film sortu ditu azken hamar urtean, hamasei milimetrotakoak gehienak, eta mundu osoko zinemaldietan eta arte zentroetan erakutsi izan dituzte. Lan horietako batzuk dira Footnotes to a House of Love (2007), Cry When It Happens (2010), 025 Sunset Red (2016) eta Words, Planets (2018).
'Resonancias'
Iñigo Aranburu da fikziozko film honetako zuzendaria eta protagonista. Atzo grabatutako soinuak eta ahotsak gaur erreproduzitzen dira, erresonantzia kaxa handi batean.
Aranburu (Donostia, 1971) aktorearen lehen lana da zuzendari gisa. Aktore aritu da, besteak beste, Handia (Aitor Arregi eta Jon Garaño, 2017), Diecisiete (Daniel Sanchez Arevalo, 2019) eta Hil kanpaiak (Imanol Rayo, 2020) filmetan.
'Trumoiak'
Jolasean ari diren bi anaiek autokarabana bat aurkitzen dute. Jaberik ez da ageri inguruan, eta barrualdea aztertzen dute, arriskuak erakarrita. Aktoreak Peio Bilbao, Tasio Bilbao eta Daniel Gomara dira.
Iker Maguregi (Getxo, Bizkaia, 1996) Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatu zen, eta zuzendaritza ikasketak ere egin ditu, Bartzelonako ESCAC zinema eskolan. Azken otsoa (2018) gradu amaierako lana Zinebin hautatu zuten, besteak beste. Trumoiak zuzendaritza masterreko lana du.
'Ur azpian lore'
«Ezin nion inori ezer kontatu. Bakarrik nengoen». Animazio horren protagonista bakarrik dago, eta inori kontatu ezin dion sekretu bat dauka.
Aitor Oñederrak (Deba, Gipuzkoa, 1983) bigarren aldiz hartu du parte Kimuaken bakarka: I Said I Would Never Talk About Politics aurkeztu zuen 2015ean. Gainera, Beti bezperako koplak (2016) eta Areka (2017) film kolektiboetan lan egin izan du. Arte Ederretan lizentziaduna da, eta bideogile eta ilustratzaile gisa aritzen da lanean. 2008an, Animadeba animazio zinemaldia sortu zuen.
'Zerua blu'
1954ko urtarrilaren 24ean, 22 urteko Mamaddik itsasontzi bat hartu zuen Le Havretik New Yorkera. Baina bere bidaia lehenago hasi zen herriko zineman, pantailatik atera eta inoiz desagertzen ez diren irudiekin: Cadillac ederra, neska gaztea, zerua blu.
Lur Olaizola (Donostia, 1988) zinemagile eta programatzailearen bigarren filma da Zerua blu. Joan den urtean estreinatu zuen, Zinebin, eta Espainiako film laburrik onenaren saria eman zioten. Aurretik, Xulia egin zuen (2019); pertsona baten memorian arakatu zuen dokumental hartan, eta bide horretatik jarraitu du lan berrian ere. Olaizola Tabakalerako zinema arloko arduraduna da, baita Elias Kerejeta Zine Eskolako irakaslea ere. |
2021-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/198792/eibar-zuzenduko-du-bigarrenez-gaizka-garitanok.htm | Kirola | Eibar zuzenduko du bigarrenez Gaizka Garitanok | Bi sasoirako sinatu du, beste urtebetez luzatzeko aukerarekin bLehen aldian Bigarren B Mailatik Lehen Mailara igo zuen taldea | Eibar zuzenduko du bigarrenez Gaizka Garitanok. Bi sasoirako sinatu du, beste urtebetez luzatzeko aukerarekin bLehen aldian Bigarren B Mailatik Lehen Mailara igo zuen taldea | Zurrumurrua baieztatu da. Gaizka Garitanok zuzenduko du datorren denboraldian Eibar. Iragan astean, Cesar Palacios kirol zuzendariak adierazi zuen argi zuela nolako entrenatzailea nahi zuen taldea zuzentzeko, eta ahalik eta azkarren lotu nahi zuela. Bada egun gutxira iritsi da berria.Azkenekoz bertan entrenatu eta sei urte geroago itzuli da Garitano. Bi denboraldirako kontratua adostu du klubarekin, hitzarmena beste urtebetez luzatzeko aukerarekin. Aurrekoan bezala, Patxi Ferreira izango du bigarren entrenatzaile.
Palaciosek adierazi zuen kluba eta haren filosofia ondo ezagutzen zuen entrenatzaile bat izatea nahi zuela. Bada, Garitanok goitik behera betetzen ditu ezaugarri horiek. Jokalari gisa 167 partida jokatu zituen Eibarrekin, eta hamasei gol sartu.Entrenatzaile bezala, berriz,haren eskutik iritsi zen Lehen Mailara Eibar, 2013-2014 denboraldian. Aurretik jada hainbat sasoi zeramatzan aulkian. 2009-2010 denboraldian hasi zen teknikari, Carlos Viaderoren laguntzaile moduan. Artean 2.B mailan zegoen Eibar. 2012-2013 denboraldian hartu zuen lehen entrenatzaile kargua, eta taldea Bigarren Mailara igo zuen, eta aipatu bezala, ondoren Lehen Mailara. Zurruntasuna izan zen Eibarren ezaugarri nagusia. Atzetik aurrera eraikitako taldea zen, lerroak elkartuta defendatzen zuen. Trantsizio azkarretan trebeago zen, atzetik jokoa sortzen bainoago. Gainera, geldikako jokaldietan eraginkorra zen, eta langilea. Jokalarien artean ziren, besteak beste, Xabi Irureta, Yuri Bertxitxe, Dani Garcia, Jon Errasti, Mikel Arruabarrena, Txea Añibarro eta Ander Capa.
Lehen Mailako estreinako denboraldi hartan jaitsiera postuetan amaitu zuen Eibarrek, baina salbazioa lortu zuen Elxek maila galdu zuelako diru kontuengatik. Garitanok ez zuen karguan segitu: «Ni naiz taldeak maila galdu izanaren arduradun nagusia. Bukatu da nire aroa Eibarren». Guztira 135 partida zuzendu zituen, 57 garaipen, 37 berdinketa eta 41 porrotekin. Jose Luis Mendilibarrek hartu zuen haren lekua. Orain, aldiz, alderantziz gertatuko da. Ondoren Garitanok Valladolid, Deportivo, eta Athletic zuzendu zituen. Zuri-gorrien aulkia urtarrilean utzi zuen. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198823/castillok-aurre-hartuta-iruzurra-salatu-du-fujimorik.htm | Mundua | Castillok aurre hartuta, iruzurra salatu du Fujimorik | Botoen ia %95 zenbatuta, 98.000 bozka ateratzen dizkio sindikalistak eskuin muturreko hautagaiari. | Castillok aurre hartuta, iruzurra salatu du Fujimorik. Botoen ia %95 zenbatuta, 98.000 bozka ateratzen dizkio sindikalistak eskuin muturreko hautagaiari. | Gidoia betetzen ari da Perun. Jakina zen emaitzak estuak izango zirela presidentetzarako bozetan, eta galtzaileak iruzurra salatuko zuela. Botoen %94,9 zenbatuta daudela, Pedro Castillo sindikalistak 98.000 bozka ateratzen dizkio Keiko Fujimori eskuin muturreko hautagaiari, eta azken horrek «herriaren nahia zapuzteko asmo argia» dagoela adierazi du.
Herritarrei eskatu die Fujimorik «iruzurraren» inguruko bideoak zabaltzeko sare sozialetan. Pera Aske alderdiko Castillok botoen %50,28 ditu oraingoz, eta Herri Indarra alderdiko Fujimorik, %49,71.
Hauteskunde batzordera 83.386 boto agiri bidali dituzte, zuzenak diren edo akatsen bat duten aztertzeko.
Oraindik zenbatzeko daude 3.102 agiri, hau da, botoen %3,58. Batez ere, atzerrian emaniko botoak eta herrialdeko landa eremu bazterrenetakoetatik heldutakoak. Lehenak, Fujimoriren aldekoagoak izatea espero dute adituek, eta bigarrenak, Castilloren aldekoagoak.
Fujimorik esan du baikorra dela, emaitzak «parekatuko» direlakoan atzerriko bozkekin. Eta, halere, iruzur salaketei eutsi die.
Castillok, berriz, «bakea eta zuhurtasuna» eskatu du, eta bere jarraitzaileen «ausardia» goraipatu du. Izan ere, hauteskunde batzordearen aurrean gaupasa egiten ari dira, Liman. «Ez gara nekatuko betikoa esaten: herriak bakarrik salbatuko du herria», adierazi die jarraitzaileei. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198824/guggenheim-museoari-bi-kimu-egin-nahi-dizkiote-urdaibain.htm | Kultura | Guggenheim museoari bi kimu egin nahi dizkiote Urdaibain | Gernikan zabalduko lukete horietako bat, Dalia lantegi zaharrean, eta Muruetako ontziolan bestea. Bide berde batek lotuko lituzke biak, eta artelanak jarriko lituzkete hor. | Guggenheim museoari bi kimu egin nahi dizkiote Urdaibain. Gernikan zabalduko lukete horietako bat, Dalia lantegi zaharrean, eta Muruetako ontziolan bestea. Bide berde batek lotuko lituzke biak, eta artelanak jarriko lituzkete hor. | Juan Ignacio Bidarte Guggenheimeko zuzendariak 2018an iragarri zuen museoa zabaltzeko lekuen bila ari zirela Gernika-Lumo (Bizkaia) inguruan. Urte batzuk lehenago, Busturia-Sukarrieta (Bizkaia) ingurura hedatzeko aukera aztertu zuten, baina atzera bota zuten gero egitasmoa. Museoaren 2018-2020 urteetarako plan estrategikoan ageri zen asmoa, eta atzo jakinarazi zuten behin betiko erabakia: Guggenheimi bi kimu egiteko asmoa dute Udaibain (Bizkaia): bat Gernikan, Dalia lantegi zaharraren orubean. Bestea Muruetako ontziolan. Lotuta egongo lirateke bi guneok, «bide berde» baten bitartez, atzo museoaren Fundazioaren Patronatuan esan zutenez.
«Museo eredu berri bat izango da, ekoizpen artistikoa, ekologia, teknologia, lotura soziala eta ikerketa uztartuko ditu, bisitariari esperientzia berri bat eskainiko dio, eta Bilboko Guggenheim Museoaren osagarria izango litzateke». Natura eta artea lotuko lituzke museook, adierazi dutenez. Izan ere, ez litzateke oinarrituriko eraikin berezietan, baizik eta «paisaia ikoniko» batean. Horretarako, nazioarteko lehiaketa bat antolatzeko asmoa dute, munduko artista, paisaiagile, arkitekto eta ekologo taldeek ideiak plazara ditzaten.
Izan ere, Urdaibai biosferaren erreserba izendatu zuten 1984. urtean. Horrez gain, Hegaztien Babeserako Zona Berezien egitasmoan dago, 1994tik. Museoko arduradunek esan dute Urdaibaiko egoitzek eskualdeko jarduera ekonomikoa suspertzea espero dutela, «Urdaibaiko ingurumena errespetatuta».
Bide berde horretan, arte instalazioak eta bestelako artelanak jarriko lituzkete, bi eraikinak lotzen. Denera 3.000 metro koadro erakusketarako leku irabazteko asmoa dute, kanpoaldea galeria bihurtuta. Oinez joan beharko lukete bisitariek, baina garraiobide elektriko batzuk jartzea ere pentsatu dute, hala nola bizikletak edo autobusak.
Egoitza berriak Europako Batasuneko Next Generation funtsekin ordaintzea espero dute. Eusko Jaurlaritzak sartuta du egitasmoa EBko diru laguntzak jasotzeko egitasmoen zerrendan. Zabalkuntzaren aurrekontua 120 milioi eurokoa da, eta horretako 81 EBtik letorke, gainerakoa hemengo erakundeetatik eta inbertsore pribatuetatik.
Bost urte iraungo lukete lanek. Urtean 140.000 bisitari jasotzea espero dutela esan dute.
«Bide luzea du egiteko»
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura sailburuaren hitzetan, proiektuak «bide luzea egin du orain arte, eta oraindik ere bide luzea du egiteko». Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian azaldu duenez, «proiektua zertan dagoen eta 2008ko planarekin dituen desberdintasunak» azaldu zizkieten atzoko bileran Guggenheim museoko patronatuko kideei, baina, onartu duenez, «lehenengo eta behin jakin behar da ea aukera izango duen Europako funtsak jasotzeko, eta falta da ere proiektua puntuz puntu zehaztea». Funtsik jaso ezean, ez du baztertu egitasmoak beste finantza bide bat izan dezakeenik, baina ezta baieztatu ere: «Kasuan-kasuan, datozen hilabeteetan ikusi beharko da proiektuetako zeintzuek egingo duten aurrera eta zeintzuek ez. Ogasun sailak ikusi beharko du nola txertatzen diren funtsak».
Bestalde, Guggenheimen zabalkundea aukeratzat jo dute batzuek Picassoren Gernika (1937) udalerrira lekualdatzeko —besteak beste, Gernikako alkate Jose Maria Gorroñok proposatu du—. Argi adierazi du Zupiriak: «Jaurlaritzak uste du eztabaida itxita dagoela; Gernika dagoen tokian dago». |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198826/familia-musulman-bateko-lau-kide-hil-ditu-gizon-batek-kanadan.htm | Mundua | Familia musulman bateko lau kide hil ditu gizon batek Kanadan | Gorroto delitutzat jo du Poliziak gertatutakoa, eta erasotzailea atxilotu du. Ikerketak zabalik dago oraindik ere. | Familia musulman bateko lau kide hil ditu gizon batek Kanadan. Gorroto delitutzat jo du Poliziak gertatutakoa, eta erasotzailea atxilotu du. Ikerketak zabalik dago oraindik ere. | Igande gauean gertatu zen erasoa Kanadako Londres hirian, Ontario probintzian, baina Poliziak atzo eman zuen haren berri. Gaueko 20:40 inguruan, 20 urteko gizonezko batek gidatzen zuen autoa espaloira igo zen, eta familia bereko bost kide harrapatu zituen. Lau pertsona hil zituen, 74 urteko emakumezko bat, 44 urteko beste bat, 46 urteko gizonezko bat eta 15 urteko nerabe bat; bederatzi urteko adingabea larri eraman zuten erietxera.
Gorroto delitutzat jo dute segurtasun indarrek gertatutakoa, eta azaldu biktima guztiak musulmanak direla. «Frogak daude esateko aldez aurretik prestatutako eraso bat izan zela, eta gorrotoak bultzatutakoa. Islamean sinesten zutelako eraso zieten», azaldu dute ikertzaileek, eta argitu erasotzailea atxilotuta dagoela. Atzo deklaratu zuen epailearen aurrean.
Justin Trudeau lehen ministroak gogor gaitzetsi du gertatutakoa, eta elkartasuna adierazi die biktimei, baita komunitate musulmaneko kideei ere. «Islamaren aurkako gorrotoak ez du tokirik gure komunitateetan. Gorrotoa gaitzesgarria da, eta gelditu egin behar dugu». |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198827/espainiako-osasun-ministerioak-ostalaritzaren-murrizketak-bertan-behera-uztea-proposatu-du.htm | Gizartea | Espainiako Osasun Ministerioak ostalaritzaren murrizketak bertan behera uztea proposatu du | Ostalaritza eta gaueko aisialdia arautzeko dokumentu berri bat prestatzen ari da, eta zirriborroa bidali die erkidegoei. | Espainiako Osasun Ministerioak ostalaritzaren murrizketak bertan behera uztea proposatu du. Ostalaritza eta gaueko aisialdia arautzeko dokumentu berri bat prestatzen ari da, eta zirriborroa bidali die erkidegoei. | Joan den astean Espainiako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean polemika piztu zen, Iñigo Urkulluren gobernua ez zetorrelako bat ostalaritzaren itxieraren inguruan Madrilek ezarritako baldintzekin. Jaurlaritzak ez ezik, Espainiako beste erkidegoetako gobernuek ere ez zituzten ontzat jo Osasun Ministerioak erabakitako neurriak. Bada, Carolina Darias ministroak zuzentzen duen ministerioak atzera egin du, eta dokumentu berri bat prestatzen ari da ostalaritza eta gaueko aisialdia arautzeko. Madrilek erkidegoei bidali dien zirriborro batean proposatu die ostalaritzarako erabakitako murrizketak bertan behera uztea, eta gaueko aisialdia irekitzeko baimena ematea, baita arrisku ertaineko eta maila baxuko eremuetan ere. Hala ere, neurri berriak pandemiaren bilakaeraren arabera «berrikusi eta malgutu» egingo dira. Espainiako Osasun Ministerioak bart bidali zien zirriborroa erkidegoei. Bertan, Osasun Sailak aldatu egin du joan den astean Lurralde arteko Osasun Kontseiluan onartutako eta larunbatean Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialak argitaratutako araua. Zehazki, Osasun Ministerioren planteamendu berriaren arabera, joan den astean ostalaritzarekin lotuta hartutako neurriak bertan behera geratuko dira. Besteak beste, ez da beharrezkoa izango ostalaritza barrukoak ixtea intzidentzia tasa 150 kasutik gorakoa baldin bada. Halaber, gaueko aisialdiari lotutako atala aldatu egin du ministerioak: gaueko aisialdiak 02:00ak arte ireki ahal zuen lehen mailako alerta egoeran zeuden eremuetan, baina Osasun Ministerioaren zirriborroak jasotzen du bigarren alerta mailan dauden eremuetan ere ordu horretan itxi ahal izango dutela. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198828/pantailak-euskaraz-mugimendua-sortu-dute.htm | Bizigiro | Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute | Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeak, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizleen elkartea aldarrikapen batzuen inguruan batu dira, eta Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute. Sektoreko eta euskalgintzako eragileekin lanean ari dira. | Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute. Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeak, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizleen elkartea aldarrikapen batzuen inguruan batu dira, eta Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute. Sektoreko eta euskalgintzako eragileekin lanean ari dira. | Ikus-entzunezkoetan euskarak duen egoera «irauli» eta «euskarazko etorkizuna» lortzeko helburuarekin, Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute zenbait eragilek. Pantaila guztietan euskarak duen «presentzia eskasarekin» arduratuta daude, eta egoeraren inguruko hausnarketa partekatzeko prest azaldu dira Euskal Herriko ikus-entzunezko sektoreko eta euskalgintzako eragile guztiekin. Hastapenean, mugimenduko talde eragilean hauek ari dira lanean: Netflix Euskaraz herritar taldea, Disney Plus Euskaraz herritar taldea, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoiztaile euskaldunen elkartea. Berriki sortutako Zinema Euskaraz herritar taldeak ere haiekin bat egin du. Beste eragile batzuekin ari dira bilerak egiten eta aldarrikapenak partekatzen. Aldarrikapen horiek babestu dituzte dagoeneko, besteak beste, IBAIA Ikus-entzunezkoen Ekoizle Burujabeen Elkarteak, EHBE Euskal Herriko Bikoizleen Elkarteak eta NAPAR Nafarroako Ekoizleen Elkarteak.
Pantailak Euskaraz mugimendua euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko manifestu bat lantzen hasi da. Horretarako, aldarrikapen taula bat plazaratu du, «tresna ireki» gisa. «Euskal Autonomia Erkidegoko, Nafarroako Foru Komunitateko eta Ipar Euskal Herriko ahalik eta eragile gehienen ekarpenekin osatuko dugu manifestu berria». Eztabaida prozesu bat abiarazi dute jada.
Hamar aldarrikapen
Pantailak Euskaraz mugimenduak hamar aldarrikapen nagusi plazaratu ditu «tresna ireki batean», xede honekin: «Hizkuntzaren normalizazioan pauso sendoak ematea, euskarazko ikus-entzunezkoen produkzioa sustatu eta hedatzea, eta bikoizketa indartzea». Euskal Herrian lanean ari diren alderdi politiko eta eragile guztiei eskatu diete aldarrikapenak beren egiteko, eta lan egin dezatela «euskarazko ikus-entzunezkoen industria, euskal kultura eta euskara dagokien lekuan jartzeko».
Ikus-entzunezkoen sektorea «estrategikotzat» jotzen du mugimenduak, eta, horregatik, hala eskatu du: «Euskarazko ikus-entzunezkoen sektoreko finantzaketa publikoa handitzea». Mugimenduari garrantzitsua iruditzen zaio, halaber, EITB «indartzea» eta «euskararen normalizaziorako tresna bihurtzea». Euskarazko tokiko telebistak indartzea ere eskatu du Pantailak Euskaraz mugimenduak, «haiek ere funtsezko rola betetzen baitute euskararen normalizazioan».
Proposamen zehatzen artean, mugimenduak eskatu du euskarazko streaming plataforma «sendo» bat sortzea. «Euskaraz sortutako eta euskarara ekarritako nazioarteko edukiak bilduko dituen plataforma bat beharrezkoa da, euskaldun komunitatearen streaming plataforma nagusia bihurtuko dena». Azkeneko urteetan AEBetatik iritsi diren streaming plataforma erraldoietan —Netflix, Disney Plus, Amazon Prime Video, HBO...— euskaraz sortutako edo euskarara jadanik bikoiztuta eta azpidatzita dauden katalogoko edukietan, euskararen aukera gehitzea eskatu dute. «Streaming plataforma nagusietan euskararen presentzia legez bermatu eta areagotu behar da», da aldarrietako bat. Tramitatzen ari den Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokorrean euskararen presentzia bermatzeko eskatu du mugimenduak. Halaber, erakundeei eskatu diete plataforma horiekin negoziatzen hasteko. Berriki, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak eta Netfixek aurrez aurreko bilera bat egin dute.
Zinemaren lege propioak sortzea da beste aldarri bat. Hain zuzen ere, maiatzaren 21ean jarri zuten martxan Zinemak Euskaraz herri mugimendua. Talde horrek sinadura bilketa bat abiarazi du, zinema aretoetan euskararen presentzia legez bermatuko duen lege propio bat eskatuz. «Zinema euskaraz ikusteko dagokigun eskubidea betetzeko eskatzen dugu», dio taldeak. Sinadura bilketa horrekin batera, Disney Plus Euskaraz taldearena eta Netflix Euskaraz mugimenduarena ez dira eten: www.pantailakeuskaraz.eus webgunean aurki daitezke egitasmo horiek. 12.600 sinadura lortu ditu jada Netflix Euskarazek, eta 6.000 Disney Plus Euskarazek.
Bideo jokoak ez ditu ahazteko Pantailak Euskaraz mugimenduak. Uste du horietan ere euskararen presentzia bermatu eta sustatu behar dela. Game Erauntsia elkartearekin harremanetan da mugimendua.
Aldarrikapen taularen beste puntu batean, ikus-entzunezkoen lege propioak sortzea eskatu du Pantailak Euskarazek. Ikus-entzunezko kontseilu propioa sortzea ere eskatu du, lurralde administrazio bakoitzean. «Aditu independentez osaturiko ikus-entzunezkoen kontseilu horrek sektorearen egoerari buruzko txostenak egingo lituzke; bitartekaritza lanak egin, eta bere eskuduntzen markoan dauden ikus-entzunezkoen arloko legeak betetzen direla bermatuko luke». EH Bilduk maiatzaren 24an lege proposamen bat egin zuen Eusko Legebiltzarrean, ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua sortzeko. Pantailak Euskarazek Euskal Autonomia Erkidegorako ez ezik, Nafarroarako eta Ipar Euskal Herrirako eskatu ditu kontseilu horiek. Era berean, Euskal Herriko ikus-entzunezkoen koordinazio organo bat sortzea proposatu du: «Organo hori hiru administrazioetako ordezkari politiko eta instituzionalez egongo litzateke osatua, eta bere helburuen artean euskarazko ikus-entzunezkoetan inbertitutako baliabide publikoen eraginkortasuna lortzea legoke». Aukeren artean, hauek aipatu ditu mugimenduak: filmen eta telesailen bikoizketak partekatzea, telebista tradizionalerako eta sare sozialetarako egondako programak trukatzea, koprodukzioak... «Euskararentzat publiko berriak lortzea» litzateke helburuetako bat.
Halaber, Pantailak Euskarazek eskatu du Espainiako eta Frantziako kate publikoek edukiak euskaraz ematea. «RTVEk eta France Televisions taldeak hizkuntza aniztasuna beren programazioetan bermatzeko eta edukiak euskaraz eskaintzeko eskatzen dugu». Ildo berean, egunotan plazaratu du Naziogintza taldeak artikulu bat, Telenortek euskaldunak baztertzen ditu izenburupean. «EAEn bertako hizkuntza guztiz baztertuta dago, minutu eskas batera zokoratua saioaren bukaera aldera», salatu du Naziogintzak. Mobilizazioak iragarri ditu, «Telenorte-k gure hizkuntza eskubideak errespeta ditzan».
Durangon ernaldu zen hazi bat
Herri mugimenduen indarretik sortu da Pantailak Euskaraz mugimendua. Disney Plus Euskaraz herritar taldeko Alex Aginagalde izango da bozeramailea lehen fase honetan. Mugimenduak garrantzitsutzat eta mugarritzat jo du apirilaren 17an Durangon (Bizkaia) egin zuten agerraldia: euskalgintzak eta ikus-entzunezkoen sektoreko hamasei eragilek babesa eman zioten Netflix Euskaraz taldeari. Euskarak bizi duen «larrialdiaz» ohartarazi zuen talde horrek, eta streaming plataformetan duen presentzia urria salatu. Durangokoaren ostean ekin zieten bilerei Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz taldeek sektoreko zenbait eragilerekin. Gero eta elkarte eta talde gehiago ari dira aldarrikapen horiek babesten. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198829/bihar-hasiko-da-neurriak-arintzeko-hirugarren-fasea-iparraldean.htm | Gizartea | Bihar hasiko da neurriak arintzeko hirugarren fasea Iparraldean | Etxeratze agindua 23:00etan izanen da, eta ostatuen barnealdea irekiko dute. | Bihar hasiko da neurriak arintzeko hirugarren fasea Iparraldean. Etxeratze agindua 23:00etan izanen da, eta ostatuen barnealdea irekiko dute. | Maiatzaren 19an hasi ziren neurriak arintzen Ipar Euskal Herrian, eta bihartik aitzina, hirugarren fasea indarrean sartuko da. Etxeratze agindua 23:00etara gibelatuko dute, eta ostatuen barnealdeak irekitzen ahalko dituzte, betiere, protokolo zorrotzekin. Zenbait sektore berriz irekiko dituzte bihartik aitzina: kirol gelak, kasinoak, talasoterapia guneak eta jolas parkeak. Bestalde, enpresetan telelana ez da derrigorrezkoa izanen.
Maiatzaren 19an ireki zituzten berriz ostatu eta jatetxeetako terrazak Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Edukiera %50era mugatua izan da, baina bihartik hasita, osoki irekitzen ahalko dituzte kanpoaldeak. Horrez gain, barnealdeak ere irekiko dituzte, edukieraren erdiarekin. Dena den, baitezpadakoa izanen da jarririk kontsumitzea, eta mahai inguruan sei lagun elkartzen ahalko dira, gehienez. Maskara janztea derrigorrezkoa izanen da joan-jinak egiteko.
Gainera, barnealdeetan egoten diren bezeroek beren datuak utzi beharko dituzte —izen-deiturak eta telefono zenbakia— kutsatzerik gertatuko balitz abisua jasotzeko. Datu horiek paperean idazten ahalko dituzte, edo, bestela, QR kode bat baliatzen ahalko dute Tous Anti Covid aplikazioaren bidez. Bezero batek Covid-19aren gaitza izanez gero, abisua eman beharko dio ostatuari, eta harekin batera egon diren bezeroek PCR proba egiteko gomendioa jasoko dute. Aldiz, hiru lagun baino gehiago kutsatuak badira, «alerta gorria» egoera martxan jarriko da: bezero guztiek PCR proba egin beharko dute «ahalik eta azkarren», anartean isolaturik egonez.
Kirol jarduerak, malguago
Kirolari dagokionez, kirol gela itxiak berriz irekitzen ahalko dituzte, igerilekuak barne, edukieraren %50arekin. Ostatuetan bezala, leku horietan ere bezeroen datuak bilduko dituzte kutsatze kateak kontrolatzeko. Era berean, publikoa hartzen duten kirol guneak zabalduko dituzte, tokien %65ekin. Halere, muga 5.000 lagunetan ezarri dute, eta 1.000 lagun baino gehiago biltzen diren lekuetan ziurtagiri sanitarioa beharrezkoa izanen da: 72 ordu baino gutxiago dituen PCR proba negatiboa, txertaketa agiria edo sei hilabete baino gutxiagoko COVID-19aren kutsatze froga. Kanpoaldean kirola egitea baimendua izanen da, baina 25 lagun elkartzen ahalko dira gehienez. Halere, orain arte bezala, hunkitze kirolak egitea debekatua izanen da barnealdeetan.
Iragan maiatzaren 19an ireki zituzten berriz kultur gelak —museoak, antzokiak, zinemak—, eta ikusleria edukieraren herenera mugatua izan dute. Bihartik goiti, %65era pasako da muga hori.
Azkenik, bihartik goiti ziurtagiri sanitarioa martxan ezarriko dute Ipar Euskal Herrian. Hala, Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira joateko ez da beharrezkoa izanen PCR proba negatiboa osoki txertatuak diren herritarrentzat. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198830/transfobia-egotzi-diote-donostiako-ppren-bozeramaileari.htm | Gizartea | Transfobia egotzi diote Donostiako PPren bozeramaileari | Aitzole Araneta Elkarrekin Podemosen bozeramaileak Hondalea-ri buruzko azalpen bat eman dio Borja Corominasi, eta hark Twitter bidez erantzun dio: «Hori mansplaining-tzat har daiteke?». Transexuala da Araneta. | Transfobia egotzi diote Donostiako PPren bozeramaileari. Aitzole Araneta Elkarrekin Podemosen bozeramaileak Hondalea-ri buruzko azalpen bat eman dio Borja Corominasi, eta hark Twitter bidez erantzun dio: «Hori mansplaining-tzat har daiteke?». Transexuala da Araneta. | «Hori mansplaining-tzat har daiteke?». Hori erantzun zion atzo Borja Corominas Donostiako PPren bozeramaileak Donostiako Elkarrekin Podemosen txio bati, zeinetan Aitzole Araneta Elkarrekin Podemosen bozeramaileak Santa Klara uhartean egin duten Hondalea lanari buruzko azalpenak ematen zizkion PPkoari. Mansplaining-a da konptzeptu bat azaltzeko gizon batek emakume bati azalpen bat harrokeriarekin edo jarrera paternalistatik ematen dionean gertatzen dena.
Transexuala da Araneta, emakumea. Hori dela eta, sare sozialeko hainbat erabiltzailek eraso transfobiko bat egin izana egotzi diote Corominasi, EPren bozeramailea gizontzat hartzeagatik eta haren sexualitatea ukatzeagatik.
Beste hainbat erabiltzaileren artean, Aranetak berak ere erantzun dio PPren bozeramaileari: «Ah, baina zuk gizon bat naizela diozu? Itxaron, azalduko dizut eta (beste behin)», idatzi dio, mansplaining-a zer den azaltzen duen esteka bat bidali aurretik.
Corominasek hala azaldu zion atzo: «Zu Aitzole zara, Podemoseko bozeramailea den gure adiskide maitatua. Eta gustuko dut hala izatea. Baina noizean behin gizon matxistek izan ohi dituzten jarrerak erakusten dituzu. Denetik irteten da». Jarraitu egin du gaur PPkoak: «Liskarrean eroso bizi diren gizon eta emakumeak daude. Hori aurpegiratu diezaiokezu gizon bati, baita emakume bati ere. Baina kontuz, ez esan emakume trans bati jarrera matxistak dituela. Trans emakumea orbanik gabeko izakia da».
Txioaren erantzunetan egurra jaso du Corominasek. Hainbatek eskatu dute haren dimisioa, barkamena eskatzeko ere esan diote, eta beste hainbatek PPko bozeramailearen hitzek sentiarazi dieten nazka adierazi dute, besterik gabe. Aranetari elkartasuna ere erakutsi diote hainbatek. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198831/800-lagunetik-gora-atxilotu-dituzte-nazioartean-talde-kriminalekin-zerikusia-dutelakoan.htm | Mundua | 800 lagunetik gora atxilotu dituzte nazioartean, talde kriminalekin zerikusia dutelakoan | AEBetako eta Australiako segurtasun indarrek 2018an hasi zuten ikerketa. Atxilotuei droga trafikoan aritzea eta hilketak antolatu izana egozten diete. | 800 lagunetik gora atxilotu dituzte nazioartean, talde kriminalekin zerikusia dutelakoan. AEBetako eta Australiako segurtasun indarrek 2018an hasi zuten ikerketa. Atxilotuei droga trafikoan aritzea eta hilketak antolatu izana egozten diete. | Orotara 800 lagunetik gora atxilotu dituzte 18 herrialdetako segurtasun indarrek egindako operazio bateratuan. Krimen antolatuarekin lotura izatea egozten diete, zehazki, talde kriminalei telefono zifratuak saltzea, haien arteko ezkutuko komunikazioa errazteko. Orotara, 148 milioi dolar atzeman dizkiete, eta ehunka arma eta luxuzko ibilgailu.
2018an hasi ziren sarea ikertzen AEBetako FBIa eta Australiako Polizia, antzeman zutenean mezuak enkriptatzeko diseinatutako aplikazio bat talde kriminalei saltzen ari zitzaizkiela.
Ehundik gora suzko arma atzeman dituzte, eta droga trafikoarekin lotutako 25 milioi mezu bildu. «Krimen antolatuaren aurkako kolpe handia izan da. Une garrantzitsua da hau Australiako zuzenbidearen historian», esan du Scott Morrison lehen ministroak. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198832/cupek-junquerasen-gutunari-erantzun-dio-ezin-diogu-uko-egin-aldebakartasunari.htm | Mundua | CUPek Junquerasen gutunari erantzun dio: «Ezin diogu uko egin aldebakartasunari» | Espainiako Konstituzioaren barruan negoziatzea «sarraila bat okerreko giltzarekin zabaltzea» dela dio CUPek. | CUPek Junquerasen gutunari erantzun dio: «Ezin diogu uko egin aldebakartasunari». Espainiako Konstituzioaren barruan negoziatzea «sarraila bat okerreko giltzarekin zabaltzea» dela dio CUPek. | Kataluniako independentismoaren barruan harrabotsa sortu du Oriol Junqueras ERC Esquerra Republicanako presidenteak atzo argitara emandako artikuluak, eta hari erantzun dio gaur CUPeko talde parlamentarioak, Ara egunkarian publikatutako beste artikulu batean. Aldebakarreko bidea alboratzea defendatzen zuen Junquerasek. CUPek, berriz, bide hori ere irekita mantentzearen beharra nabarmendu du: «Garbi dagoena da mundu guztiak dakiena: ezin diogula uko egin askatasuna irabazteko borroka demokratikorako ezein bideri, ezta aldebakartasunari ere».
Kataluniako gatazka konpontzeko, Eskozia eredutzat hartzea proposatu zuen Junquerasek, baina antikapitalistek gogoratu diote Erresuma Batuko Gobernuak «independentismoak bozkalekuetan lortutako garaipena» onartu zuela, «borrekin eta errepresioarekin eraso egin beharrean». Egungo Espainiako Gobernuak oraindik ere «erreferenduma demonizatzen» duela dio, eta horrek «iragan triste eta autoritario baten mamuak» haizatu besterik ez dituela egiten. Espainiako Konstituzioa onartzea elkarrizketarako baldintzatzat jartzen duela oroitu du CUPek, eta bide horrekiko eszeptiko agertu da: «Espainiako Konstituzioaren barruan elkarrizketaz aritzea sarraila bat okerreko giltzarekin zabaltzen saiatzea bezala da; ez du zentzurik».
Herri mobilizazioaren garrantzia nabarmendu du CUPek idatzian, argudiatuta elkarrizketa mahaia Tsunami Demokratikoa mugimenduaren mobilizazioen emaitza izan zela. Mahai horrekin Madrilek «tentsioa baretu» nahi dutela uste du CUPek, eta estrategia horretan kokatu ditu indultuak ere: «Borroka eta antolakuntza ziklo bat itxi nahi du indultuekin».
«Babesgabeenen» alboan
Horren aurrean, «langileriaren eskubideak eta askatasuna defendatuko dituen gobernu independentista bat» aldarrikatu du, eta horrek «indarra» eskatuko duela gaineratu. «2017ko urrian jendeak gorputza eta bihotzak jarri zituen, eta orain, instituzioak ez direnean ari maila ematen, berriz ere jendea behar dugu: desobedientzia zibila etxegabetzeen aurka eta familiak etxeetatik kanporatzen dituzten agindu judizialen aurka». COVID-19ak eragindako krisiari aurre egin, eta «babesgabeenak» defendatu behar ditu Generalitateak, CUPek azaldu duenez.
Ildo horretan, kritika egin dio Pere Aragones Kataluniako presidenteari ere, Pedro Sanchez Espainiakoarekin batera La Vanguardia egunkariaren jabe Javier Godo omentzeko ekitaldi batean parte hartzeagatik. Espainiako Gobernua eta Kataluniakoa «elkar ulertzearen aldeko apustu instituzionala irudikatzen» aritu ziren bertan, CUPen irudiko, eta antolatzaileak Foment patronala eta La Vanguardia egunkaria zirela gogoratu du, zeinak «gure herriak bere etorkizuna erabakitzeko duen borondatearen aurka posizionatu ziren publikoki, hitzekin nahiz keinuekin». Orduko irakaspen bat izan zen, CUPen arabera, «oligarkia beti kokatzen dela indartsuenaren aldean».
ANC Kataluniako Biltzar Nazionaleko presidente Elisenda Paluzie ere desados agertu da Junquerasek esandakoekin, eta, halaber, Godo omentzeko ekitaldian Aragonesek parte hartu izana kritikatu du, Catalunya Radio irratian emandako elkarrizketa batean. «Ahoa instituzionalizazio errepublikanoz bete eta gero, ez dugu ulertzen gobernuko presidentearen eta Generalitateko presidentearen lehen topalekua Foment del Traballek antolatutako ekitaldi bat izatea». Eta gaineratu du halako keinuekin Aragones ez dela betetzen ari «haren jardun instituzionalarekin eskatzen geniona».
Independentziara iristeko bideaz ere aritu da Paluzie, eta aitortu du «autodeterminazio eskubidea gauzatzeko modurik onena» Madrilekin erreferendum bat adostea litzatekeela, baina ñabartu du hori Espainiako Estatuaren esku dagoela, eta hark ez duela «inolako borondaterik autodeterminazio eskubidea errespetatzeko». Horrenbestez, «munduko estatuak independentziara eraman dituzten» bide guztiak zabalik mantentzearen alde mintzatu du, horietatik salbuetsita soilik indarkeriaren erabilera eskatzen dutenak. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198833/ezinbestekoa-da-aisialdian-euskara-sendo-egotea.htm | Bizigiro | «Ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea» | Pantailak Euskaraz mugimenduko bozeramaileak uste du euskarazko ikus-entzunezkoen finantzaketa publikoa biderkatu egin behar dela, «egoerari buelta emateko». | «Ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea». Pantailak Euskaraz mugimenduko bozeramaileak uste du euskarazko ikus-entzunezkoen finantzaketa publikoa biderkatu egin behar dela, «egoerari buelta emateko». | Zuzenbide eta antropologia ikasketak egin ditu, eta kultur teknikaria da lanbidez Alex Aginagalde (Donostia, 1981).
Zer asmorekin sortu duzue Pantailak Euskaraz mugimendua?
Ikus-entzunezkoetan euskarak bizi duen egoera kezkagarria iraultzeko sortu da mugimendua.
Zein da ikus-entzunezkoetan euskarak duen presentziaz egiten duzuen diagnosia?
1990ean, euskarazko telebistak eskaintzaren %25 osatzen zuen. Telebista digitalarekin, Internetekin eta plataformekin, euskarazko eskaintza erabat diluitu da. Ez da garai berrietara egokitzeko behar bezalako apusturik egin erakundeen aldetik. Euskarazko ikus-entzunezko sektorearen finantzaketa publikoa biderkatu behar dela pentsatu behar dugu.
Larrialdia handia al da?
Erabatekoa da larrialdia. Egunean ordu ugari ematen ditugu pantailen aurrean, eta euskarazko eskaintza hutsaren hurrengoa da. Euskararen erabilera handitzea nahi badugu, ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea.
Zer garrantzia du belaunaldi gazteentzat pantailetako ia eduki guztiak gaztelaniaz edo frantsesez jasotzeak? Ikerketa soziolinguistikoek diote aisialdia bizitzeko dugun moduak erabateko eragina duela hizkuntza ohituretan. Haur eta gazteek dituzten erreferente guztiak erdarazkoak izateak ekar dezake etorkizunean belaunaldi horiek erdaraz bizitzea. Estrategikoa da egoerari buelta ematea.
Zein izango dira Pantailak Euskaraz mugimenduaren hurrengo pausoak?
Azken asteetan ikus-entzunezkoetako eta euskalgintzako pertsona erreferenteekin aldarrikapenen inguruan eztabaidatzen aritu gara. Hemendik aurrera, gure asmoa litzateke eragile gehienekin bilerak egitea, ekarpenak jasotzea, baita atxikimenduak ere, eta egoera aldatzeko neurriak jasotzen dituen proposamen bat lantzea. Proposamen hori gero erakunde publikoei helaraziko genieke. Uste dugu herritarren aktibazioak lagunduko duela erakundeak mugiarazten.
Iruditzen zaizu alderdi politikoak arduratzen direla euskarak pantailetan duen egoerarekin?
Badirudi alderdiak eta erakundeak mugitzen hasi direla. Pozgarria da ikustea Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak bere egin duela gure diskurtsoa, esaten duenean ezinbestekoa dela streaming plataformetan euskararen presentzia sendoa izatea.
Azkeneko bederatzi urteetan ez da atzerriko helduentzako filmik bikoiztu euskarara. Zer diozu? Funtsezkoa da bikoizketa, kanpoko edukiak ere jaso behar dira norbere hizkuntzan. Bikoizketarik ez badago, jendeak filmak euskaraz ikusteko ohitura galdu egiten du. Azpidatziak ere aldarrikatzen ditugu, eduki asko euskarara ekarri daitezke eta. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198834/olarizuko-bizilagunak-kaleratu-egin-ditu-gasteizko-udalak.htm | Gizartea | Olarizuko bizilagunak kaleratu egin ditu Gasteizko Udalak | Duela urte batzuetatik hona, Gasteizko Olarizu hiribideko eraikinak etxebizitza bat ordaintzeko aukerarik ez zeukaten herritarrek okupatu izan dituzte. Urte luzez udalarekin harreman gorabeheratsua izan ondoren, gaur kaleratu dituzte azkenean. | Olarizuko bizilagunak kaleratu egin ditu Gasteizko Udalak. Duela urte batzuetatik hona, Gasteizko Olarizu hiribideko eraikinak etxebizitza bat ordaintzeko aukerarik ez zeukaten herritarrek okupatu izan dituzte. Urte luzez udalarekin harreman gorabeheratsua izan ondoren, gaur kaleratu dituzte azkenean. | «Esan eta egin. Olarizuko okupa ilegalei kaleratuak izango direla jakinarazten gabiltza. Egun gutxi barru burutuko da. Geroxeago birgaituko dugu eremu hori, hiriarentzat berreskuratzeko». Horrela jakinarazi zuen Gorka Urtaran Gasteizko alkateak duela egun gutxi Olarizuko bizilagunen gainean hilabeteak daramatzan mehatxua beteko zuela udalak. Zehazki, gaur goizeko zazpietatik aurrera kaleratzeak edozein momentutan has zitezkeela jakinarazi zien auzokideei, gutun baten bidez. Eta beste behin, esan eta egin. 07:00ak jo dutenerako, Ertzaintzaren dozena erdi patruilak inguratu dituzte okupatutako etxeak. Duela egun batzuk jada burdinazko hesiz itxi zituen eraikinak Poliziak. Minutu batzuk geroago hasi dira Olarizu hiribidea ere hesiz ixten. Autoei sarrera galarazteaz gain, kazetariak ere eremutik kanpora irtenarazi dituzte. Ordurako, bizilagun batzuk hasiak ziren etxeetatik denetariko objektuak ateratzen, etsita: arropa, sukaldeko tresnak, maletak, sehaska bat. Gizon bat burumakur atera da atari batetik, eta, ertzainen begiradapean, gurpildun maleta handi bat hartuta auzotik urruntzen hasi da. Autoen zarataren artean galdu da laster.
Atzo Olarizuko bizilagun batek BERRIAri azaldu zionez, okupatutako eraikinetan oso pertsona gutxi geratzen ziren azken egunetan. Hala ere, Ertzaintzaren furgonetak bata bestearen atzetik heltzen hasi dira: bat, bi, hiru... Gero eta kazetari gehiago gerturatzen hasi dira, eta, bitartean, atarien aurrean pilatzen diren objektuen multzoa handituz joan da, astiro. Giroa lasaia zen arren, Ertzaintzak istiluen aurkako tresneria atera du. Ezkutu eta kaskoez horniturik hasi dira etxeetara sartzen, baina ez dirudi iskanbilarik egon denik.
09:00ak aldera, Errekaleor auzo okupatuko kide batzuk ere hurbildu dira Olarizuko bizilagunei elkartasuna adieraztera. Olarizukoek eskertu dute Errekaleorrekoen babesa, baina udalaren jarrera salatu dute: «Errekaleorreko bizilagunek ez digute irtenbiderik eman behar. Udala da gure egoera konpondu behar duena». Auzokide horren arabera, batzuei eman die aterpe udalak: bi pertsona babespeko etxebizitza batean daude, eta beste lau, udal aterpetxean. Gainerako bizilagunek, ordea, beste irtenbiderik ezean, inguruko pabiloi batean hartuko dute aterpe.
Goizeko lehen orduan irten den gizonaz gain, beste hiru pertsona gutxienez atera dira eraikinetatik. Goiza aurrera joan ahala, eguzkia berotzen hasi da. Emakume bati izerdia eta malkoak nahasten zitzaizkion kaleratu berri duten etxearen ataritik gauzak hartu eta kalearen beste aldera eramaten zituen bitartean. Harekin batera eraikinean geratzen ziren beste bi bizilagunek lagundu diote. Horiez gain, beste bi bizilagun ere agertu dira, eta objektuak auto batean sartu dituzte. Bitartean, lehenengo atarian langile batzuk betoia egiten hasi dira, ateak ixteko, eta beste batzuek burdinazko ateak soldatu dituzte. Ertzaintza inguru guztia zaintzen aritu da une oro. 10:00ak jotzeko zirela bukatu dituzte bizilagunek atarietatik kalearen bestalderako bidaiak. Izerditan zegoen emakumea kaleko banku batean eseri da, beste bizilagun batekin batera. Haien ondoan, txakurra. Alde batean, berriz, orain arte beren etxe izandako eraikinean eduki dituzten objektu guztiak, espaloiaren izkina batean pilatuta. Gauzen multzoak kontraste nabarmena egiten zuen ondoan zeukan etxe moderno berriekin. Izan ere, alkateak dioenez, auzoa «birgaitzeko» asmoa dauka udalak. Eta, segur aski, auzoak beste bizilagun batzuk izango ditu: orain arte eraikin okupatuan bizi izan direnek ezingo dituzte eremu berri horretako etxeen prezioak ordaindu. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198835/positiboen-ehunekoa-24-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positiboen ehunekoa %2,4 da Hego Euskal Herrian | Beste 245 positibo erregistratu dituzte 10.201 proba diagnostikotan. | Positiboen ehunekoa %2,4 da Hego Euskal Herrian. Beste 245 positibo erregistratu dituzte 10.201 proba diagnostikotan. | Arintzea erakusten dute transmisioari buruzko datuek. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 10.201 proba egin zituzten atzo: 245 kasu atzeman zituzten, eta, beraz, %2,4 izan zen positiboen ehunekoa. Hain zuzen, adierazlea OME Osasunaren Munduko Erakundeak gehienezko mugarritzat ezarria duen langaren oso azpitik dago: erakundeak %5ean du zehaztua muga.
Hego Euskal Herriko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian detektatu da positibo gehien: 107 izan dira. Gipuzkoan, berriz, 70 positibo zenbatu dituzte; Nafarroan, 44 atzeman dira, eta Araban, 21.
Ospitaleei dagokienez, Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 32 lagun ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik Osakidetzaren menpeko ospitaleetan, eta 84 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198836/jaurlaritzak-erlijio-aniztasunaren-lege-proiektua-onartuko-du-datorren-astean.htm | Gizartea | Jaurlaritzak Erlijio Aniztasunaren Lege proiektua onartuko du datorren astean | Udalerriek erlijio zentroentzako eremuak gorde beharko dituzte fede ezberdinen kultu askatasuna bermatzeko. | Jaurlaritzak Erlijio Aniztasunaren Lege proiektua onartuko du datorren astean. Udalerriek erlijio zentroentzako eremuak gorde beharko dituzte fede ezberdinen kultu askatasuna bermatzeko. | Eusko Jaurlaritzak datorren astean onartuko du elkarbizitza eta erlijio askatasunerako eskubidea babestea helburu duen Kultu lekuen, Zentroen eta Erlijio Aniztasunaren Lege proiektua. Legearekin, gizarteko aniztasun erlijiosoaren babes juridikoa indartuko litzateke, fede ezberdinei tratamendu bera eskainiz eta kultu leku eta zentroen irekiera eta erabilera bermatuz.
Jaurlaritzaren onespena jasota, lege proiektua Legebiltzarrera pasatuko da tramitaziorako eta behin betiko onespenerako, eta, behin indarrean dagoenean, legeak eragin zuzena izango du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udaletxeetako hiri antolamendurako planetan. Izan ere, testuaren arabera, udalerri bakoitzak behar dituen erlijio ekipamenduetarako guneak erreserbatu beharko ditu, «betiere lurzoruaren erabilgarritasunaren arabera».
Hala, legeak lizentzia urbanistikoei eta kultu zentroen irekieren jakinarazpenei buruzko neurriak erregulatzen ditu, eta gune eta ekipamendu publikoak tarteka ekimen erlijiosoetarako erabiltzea baimentzen du. Halaber, udalerriek erabilera publikoko leku, lokal eta eraikinak «xede plurikonfesionalei» uzteko aukera ere jasotzen du.
Gainera, testuak espresuki galarazten die udalei «zuzeneko edo zeharkako diskriminazioa edo debeku arbitrarioak eragin ditzaketen irizpideekin jardutea».
Erlijioen arteko Kontseiluaren sorrera
Legearekin batera, Jaurlaritzak Erlijioen arteko Kontseiluaren sorrera ere proposatu du, izaera aholku-emailea izango lukeena eta kultu eta erlijio askatasunari eragiten dioten erabakiak hartzeko orduan «laguntza handikoa» izango litzatekeena, Jaurlaritzaren arabera.
Kontseilua Eusko Jaurlaritzako, EAEko hiru aldundietako, udaletxeetako, elizetako, komunitate erlijiosoetako eta «interes kualifikatua» duten elkarteetako kideek osatuko dute, «gaitasun aitortua» duten beste pertsona batzuekin batera. Halaber, bere osaketan «gaitasun eta prestakuntza egokia duten gizonen eta emakumeen ordezkaritza orekatua» bermatuko dela ere jakinarazi dute.
Erlijioen arteko Kontseiluaren azken osaera, eginkizunak eta funtzionamendu arauak Eusko Jaurlaritzaren dekretu baten bidez zehaztuko dira.
Aniztasun erlijiosoa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan
Autonomia erkidegoko hiru herrialdeetan, konfesiorik hedatuena katolizismoa da askogatik: guztira 1.489.864 fededun ditu. Haien atzetik, musulmanek (89.487), ebanjelikoek (29.326) eta ortodoxoek (18.964) osatzen dituzte hiru lurraldeetako konfesiorik jendetsuenak. Gainera, erlijioarekin loturiko talderik handienetan bigarrenak fedegabeak dira, erlijioetan sinesten ez duten 515.771 pertsona baitaude.
Datu horiek Ikuspegik eta Deustuko Unibertsitateko Pedro Arrupe Institutuak eginiko maparenak dira, eta, dokumentu horretan, EAEko kultu leku eta tenpluen kopurua ere biltzen da. Hala, mapak zehazten du, aipaturiko konfesioen zentroez gain, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hamar tenplu budista daudela eta ez dagoela sinagogarik eta tenplu hinduistarik. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198837/hainbat-sare-sozial-eta-hedabide-erori-dira-zerbitzu-enpresa-baten-akats-baten-ondorioz.htm | Mundua | Hainbat sare sozial eta hedabide erori dira, zerbitzu enpresa baten akats baten ondorioz | Twitch, Twitter, BBC, The New York Times eta The Guardian izan dira Fastly sareko zerbitzuen enpresak izan duen akatsa pairatu dutenetako batzuk. Konpainiak jada konpondu du matxura. | Hainbat sare sozial eta hedabide erori dira, zerbitzu enpresa baten akats baten ondorioz. Twitch, Twitter, BBC, The New York Times eta The Guardian izan dira Fastly sareko zerbitzuen enpresak izan duen akatsa pairatu dutenetako batzuk. Konpainiak jada konpondu du matxura. | Gaur goizean ezin izan dituzue Twitterreko emojiak edo irudiak ikusi? Arazoak izan dituzue nazioarteko hedabide batzuen webguneetara sartzeko? Jatorri bera izan dute akats horiek eta beste hainbatek: Fastly sareko zerbitzuen enpresak izan duen matxura bat, gaurko goizeko hamabiak aldera. Jadanik itzuli dira beren onera zerbitzu horiek, eta enpresak ere jakinarazi du konpondu duela. Ordubete inguru iraun du akatsak.
Hainbat izan dira Fastlyren akatsa pairatu duten sare sozialak eta hedabideak: Twitch, Twitter, BBC, The New York Times, The Guardian eta El Pais, besteak beste.
Sareko zerbitzuak eskaintzen dituen enpresarik handienetako bat da Fastly. Konpainia horrek mundu osoan ditu zerbitzariak, eta enpresei azken erabiltzailetik jatorrizkoak baino gertuago dauden zerbitzariak eskaintzen dizkie, konexioen abiadura azkarragoa izan dadin.
Enpresak jakinarazi duenez, mundu osoan dituzten zerbitzariei eragin die matxurak: AEBetan, Europan, Hego Amerikan, Asian... Europan, zehazki, hemezortzi zerbitzari ditu. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198838/covid-19-ziurtagiri-digitalaz-informazioa-eskainiko-du-gaurtik-aurrera-jaurlaritzako-osasun-sailaren-webguneak.htm | Gizartea | COVID-19 ziurtagiri digitalaz informazioa eskainiko du gaurtik aurrera Jaurlaritzako Osasun Sailaren webguneak | Ziurtagiria QR kode baten bidez eskuratzeko modua eskainiko du gaurtik aurrera webguneak. | COVID-19 ziurtagiri digitalaz informazioa eskainiko du gaurtik aurrera Jaurlaritzako Osasun Sailaren webguneak. Ziurtagiria QR kode baten bidez eskuratzeko modua eskainiko du gaurtik aurrera webguneak. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak atzo jakinarazi zuenez, gaurtik aurrera Osasun Saileko webguneak COVID-19 ziurtagiri digitalari buruzko informazioa eskainiko du, bai eta QR dokumentu baten bidez ziurtagiri hori eskuratzeko modua ere. Sagarduik adierazi zuen gaur egun hainbat autonomia erkidegotan COVID-19 pasaportearen inguruko proba pilotuak egiten ari direla, baina Jaurlaritzak ez duela proba horietan parte hartu proposamena egin zenean uste zuelako joan-etorriak ez zeudela lehentasunen artean, baizik eta pandemiari aurre egitea. Nolanahi ere, Osasun sailburuak azpimarratu zuen uztailaren 1etik aurrera ziurtagiria izateko eskubidea bermatuko zaiela hala eskatzen duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar orori. Izan ere, uztailaren 1etik aitzina, ziurtagiria Europako Batasun osoan izango da indarrean.
Sagarduik gaineratu duenez, gaurtik aurrera, ziurtagiri hori zer den azaltzen duen informazioaz gain, esteka baten bidez eskuratu ahal izango da ziurtagiri bat zeinak adierazten duen herritarrak gaitzaren kontrako txertoaren dosiren bat hartua duen, edo dagoeneko gaitza igarota duen. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198839/txabi-etxebarrietaren-omenezko-loreak-eta-ikurrina-bat-jarri-dituzte-hil-zuten-lekuan.htm | Politika | Txabi Etxebarrietaren omenezko loreak eta ikurrina bat jarri dituzte hil zuten lekuan | Tolosako Benta Handin Oteizak eskaini zion eskulturaren azpian jarri dituzte. Hainbatetan egin diote eraso oroigarriari. Bilboko Udalak ukatu egin zuen areto bat erabiltzea haren heriotzaren inguruko hitzaldi bat egiteko. | Txabi Etxebarrietaren omenezko loreak eta ikurrina bat jarri dituzte hil zuten lekuan. Tolosako Benta Handin Oteizak eskaini zion eskulturaren azpian jarri dituzte. Hainbatetan egin diote eraso oroigarriari. Bilboko Udalak ukatu egin zuen areto bat erabiltzea haren heriotzaren inguruko hitzaldi bat egiteko. | Lehengo batean / kalearen erdian / Benta-Handi erdian / Xabier anaia, hil zuten. Horrela abestu zuen Imanol Larzabal musikariak Txabi Etxebarrietaren heriotzaz, 1974ko Herriak ez du barkatuko diskoan. Tolosan (Gipuzkoa) dago Benta Handi, bidegurutze batean, Azpeitia-Azkoitiara doan errepideak eta Donostia eta Gasteiz batzen dituenak bat egiten duten lekuan. Han hil zuten Etxebarrieta ETAko kidea, 1968ko ekainaren 7an. Haren omenezko loreak eta ikurrin bat utzi dituzte egunotan, gertaera gogoratzeko Jorge Oteiza eskultoreak eginiko Par móvil (pare mugikorra) eskulturaren azpian.
Albiste izan dira azken egunotan Etxebarrietaren heriotzaren inguruan antolatu diren ekitaldiak. Ostiralean, Egiari Zor fundazioak bertan behera utzi zituen Etxebarrietaren heriotzari buruzko ikerketaren inguruan larunbatean Bilbon egitekoa zen hitzaldia eta igandean Derioko hilerrian antolatua zuen ekitaldia. Igandean azaldu zutenez, Dignidad y Justicia elkarteak auzitara jo zuen ekitaldiak debekatzeko, argudiatuta «terrorismoa goratzeko» delitu bat izan zitekeela horiek egitea, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak baimendu egin zituen. Udalak, ordea, ez zien baimenik eman hitzaldia egitekoak ziren aretoa erabiltzeko.
Etxebarrietak eragin zuen ETAren lehen biktima, Jose Antonio Pardines guardia zibila, 1967ko ekainaren 7an, Francisco Francoren diktaduraren garaian. Egun berean, Guardia Zibilak Etxebarrieta bera hil zuen tiroz, Benta Handin.
Hainbatetan egin diete eraso Etxebarrieta gogoratzen duen monolitoari eta han zegoen plakari. Oteizak eginiko eskulturak eusten dio, ordea. 1956. urtean sortu zuen lana eskulturagileak, aluminioa erabilita, eta altzairuzko bertsioa egin zuen Benta Handin jartzeko. Azkenean, 1994. urtean jarri zuten eskultura.
Oteizaren lan guztietan bezala, eskulturak hausnarketa teoriko bat du atzean; ez da formalismo hutsa. Kasu horretan, bi disko erdi gurutzatuta, lurrean utziz gero berez biraka hasiko liratekeen pieza bat egin nahi izan zuen artistak, etengabeko mugimendua irudikatuz, eta, horren bidez, iraultza. Horregatik eskaini zion lana Etxebarrietari.
Harreman handia izan zuten artistak eta ekintzaileak. «Ekainaren 7an, sakrifikaturik Benta Handin gure azken erresistentziaren lehena», idatzi zuen Oteizak, eta han jarritako eskultura «fusilamendu baten hilarri» gisa definitu zuen.
Oteizak kontatu zuen Etxebarrieta Euskal Herriko artista eta intelektualen manifestu bat prestatzen ari zela 1968. urtean, eta berarekin hitz egin nahi izan zuela. Baina artistak Madrilera joan behar izan zuen, eta han jaso zuen ekintzailearen heriotzaren albistea. «Ezin nuen ulertu betiko galdu genuela», idatzi zuen.
Etxebarrietaren omenez, haren soina irudikatzen zuen eskultura bat egon zen jarrita Bilboko Otxarkoaga plazako Urretxindorra plazan. Bilboko udalak kendu egin zuen 2004. urtean, Basta ya taldearen presioaren ostean.
Bilboko Zazpikaleetan Etxebarrieta Anaiak plaza dago, Txabi eta Jose Antonio Etxebarrietaren omenez. Ezker abertzaleko herritarrek hala ezagutzen dute, behintzat, ofizialki Miguel Unamuno plaza izena baitu. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198840/bi-urtez-jarraian-hutsik-dauden-etxebizitzei-tasa-bat-ezarriko-die-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Bi urtez jarraian hutsik dauden etxebizitzei tasa bat ezarriko die Jaurlaritzak | Eusko Jaurlaritzaren arabera, 15.000 etxebizitza hutsi eragin diezaieke. Dekretuan, salbuespen batzuk ezarri dira: adibidez, bigarren etxebizitzak edo hainbat arrazoigatik aldi baterako etxebizitza aldaketak. | Bi urtez jarraian hutsik dauden etxebizitzei tasa bat ezarriko die Jaurlaritzak. Eusko Jaurlaritzaren arabera, 15.000 etxebizitza hutsi eragin diezaieke. Dekretuan, salbuespen batzuk ezarri dira: adibidez, bigarren etxebizitzak edo hainbat arrazoigatik aldi baterako etxebizitza aldaketak. | Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian hutsik dauden etxebizitzei tasa bat ezarri ahal izango zaie. Hori jaso du, besteak beste, Eusko Jaurlaritzak onartutako dekretuak. Etxebizitzaren metro koadro erabilgarri bakoitzeko 10 eurokoa izango da kanona, lehen urtean, eta %10 handituko da hutsik jarraitzen duen urte bakoitzeko. Etxebizitzaren funtzio soziala «bermatzea» helburu du dekretuak, Iñaki Arriola Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuaren esanetan.
Eusko Legebiltzarrak 2015 ekainean onartutako Etxebizitza Legea garatu du dekretuak. Jaurlaritzak gobernu kontseiluan onartu du dekretua, eta, Arriolak ondoren egindako agerraldian adierazi duenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 15.000 bat etxebizitzari eragiten diezaieke. Dekretuak dioenez, etxebizitza huts gisa hartuko da bizileku bezala erabil daitekeen egunetik aurrerako bi urteetan etengabe hutsik dagoena. Arautegi berriak zehazten du zein den etxebizitza bat hutsik dagoela esateko prozedura.
Salbuespenak
Dena dela, «justifikatutako» salbuespenak jaso ditu araudi berriak: bigarren etxebizitzak; lanagatik, osasunagatik, mendekotasunagatik eta larrialdi sozialagatik egindako aldi baterako bizileku aldaketak; eta gutxienez hiru hilabeteko epean merkatuko prezioan salgai edo alokagai jarritako etxebizitzak.
Salbuetsi dituzte, gainera, administrazioei, babestuta aloka ditzaten utzitako etxebizitzak; irabazi asmorik gabeko elkarteek migratzaileak, desgaituak edo genero indarkeriaren biktimak hartzeko erabilitakoak; eta zaharberrituak izaten ari direnak edo gutxieneko biziegokitasun baldintzak betetzeko ez dituztenak.
Udalak arduratuko dira etxebizitzak hutsik daudela egiaztatzeaz, eta ikuskaritzak egingo dituzte: izan errolda baieztatuz, edo uraren, gasaren eta argindarraren kontsumo txikiak identifikatuz, dekretuak dioenez. Nolanahi ere, lan horiek Jaurlaritzak hartu ahal izango ditu subsidiarioki.
Udalei eskaera
Kaleratzeak Stop plataformak kanpaina bat abiatuko du udalak inplikatzeko asmoz. Haren esanetan, udalek dute bi urtetik gora hutsik dauden etxebizitzak erregistroan sartzeko ahalmena, eta hori egin ezean, «ezingo da kanona ezarri edo alokatzera behartu». Horregatik, arlo horretan ezer egiten ez duten udalak ordezkatu eta herri horietan zuzenean esku hartzeko exijitu dio Jaurlaritzari.
Izan ere, dekretuaren arabera, udalek behartu dezakete jabe bat bere etxebizitza alokatzera. Horretarako, hasteko, beharrezkoa da etxebizitzaren gunea eskari handiko eremu gisa izendatzea, eta bertan etxebizitza premia egotea. Etxebizitza sailburuak izendatuko ditu eremu jakin horiek, bai udalek beraiek eskatuta, bai ofizioz. Urtebetera hutsik jarraitzen duten etxebizitzetako jabeei alokatzera behartu ahal izango dituzte, eta gehienez bost urtez alokairu publikoan edukitzera derrigortuko, era berean. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198841/kontseiluak-hizkuntza-politika-berrirako-jauzia-irudikatuko-du-kursaalean.htm | Gizartea | Kontseiluak hizkuntza politika berrirako «jauzia» irudikatuko du Kursaalean | Euskalgintzako hainbat eragilerekin batera landutako Hizkuntza-politiketan eragiteko adostasun soziala dokumentua aurkeztuko du Kontseiluak Donostian, ekainaren 19an. | Kontseiluak hizkuntza politika berrirako «jauzia» irudikatuko du Kursaalean. Euskalgintzako hainbat eragilerekin batera landutako Hizkuntza-politiketan eragiteko adostasun soziala dokumentua aurkeztuko du Kontseiluak Donostian, ekainaren 19an. | «Hizkuntza politika berrirako bide orria» proposatzeko asmoz, Euskalgintzaren Kontseiluak Hizkuntza-politiketan Eragiteko Adostasun Soziala izeneko dokumentua landu du euskalgintzako hainbat eragilerekin batera, eta ekainaren 19an aurkezpen publikoa egingo du Donostiako Kursaal jauregian. Kontseiluak gaur eman du aurkezpen ekitaldiaren berri, dokumentuarekin bat egin duten zenbait eragiletako ordezkariekin batera, Koldo Mitxelena kulturunean eginiko agerraldian.
Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak aurkeztu zuen: «Sektore oso desberdinetako eragileekin aurkezten ari gara ekainaren 19ko ekitaldia, askotariko eragileekin egindako lanaren emaitza delako, eta horixe erakutsiko dugulako». Hain zuzen, harekin izan dira gaur Joan Mari Larrarte Elkar taldeko ordezkaria, Leire Elizegi Bizipoza eragileen bilguneko koordinatzailea, Ander Etxeberria Mondragon Taldeko hedapen kooperatiboko arduraduna eta Pilar Lekuona Gipuzkoako Erizainen Elkargoko lehendakaria.
Kursaalean egingo den ekitaldian dokumentuaren aurkezpena, sinatzaileen konpromisoa eta «adostasunetarako jauzia» irudikatuko dira. Ekitaldia irekia izango da, baina, segurtasun neurriak bermatzeko, aurretik izena eman beharko da Kontseiluaren webgunean edo gonbidapenak@kontseilua.eus helbidera idatziz.
Bost hilabeteko «prozesu aberatsa» Kontseiluko idazkari nagusiak gogoratu du iazko abenduan Kontseiluak «konpromiso zehatza» hartu zuela eragile politiko, sozial eta sindikalen aurrean: «Hizkuntza politiketan adostasun sozial eta politikoak eraikitzeko eta konpromisoak hartzeko ordua heldu zela esan genuen, eta, horri begira, eragile anitzekin prozesua zabalduko genuela aurreratu genuen». Bada, bost hilabetez «buru-belarri» jardun ostean, lorturiko emaitzarekin eta izandako harrerarekin «pozik» daudela jakinarazi du Bilbaok.
Hizkuntza-politiketan Eragiteko Adostasun Soziala osatzeko, Euskalgintzaren Kontseiluak hamarnaka mintegi eta bilera antolatu ditu eragileekin, eta dokumentuak orotara ehundik gora ekarpen jaso ditu. Bilbaok azpimarratu du ekarpenak «eremu oso desberdinetako eragileen aldetik» heldu direla, baita Euskal Herri osoan jaso dituztela ere: «Ainhize-Monjolosetik Tuterara iritsi da proiektua». |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198842/herritar-batek-belarrondoko-bat-eman-dio-emmanuel-macroni.htm | Mundua | Herritar batek belarrondoko bat eman dio Emmanuel Macroni | Frantziako presidenteak Drômeko departamendura egin duen bisita ofizial batean gertatu da. Oraingoz bi gizon atxilotu dituzte. | Herritar batek belarrondoko bat eman dio Emmanuel Macroni. Frantziako presidenteak Drômeko departamendura egin duen bisita ofizial batean gertatu da. Oraingoz bi gizon atxilotu dituzte. | Duela urte batzuk ospetsu egin zen herritar batek Mariano Rajoy orduko Espainiako presidenteari eman zion zaplaztekoa, eta oraingoan Emmanuel Macron Frantziako presidentearen txanda izan da: bisita ofizial bat egin du Drômeko departamendura, eta publikoko gizon batek belarrondoko bat eman dio.
Azaldu dutenez, jada bi lagun atxilotu dituzte gertakariaren ondorioz. Bideoan argi ikusten da Tain-l'-Hermitage (Frantzia) herrian gertatutakoa: eraikin batetik irten da presidentea, publikoarena gerturatu da, eta haietako batek zaplaztekoa eman dio. Segurtasuneko langile guztiak berehala zituen gainean zaplaztekoa eman duenak.
Belarrondokoa eman aurretik bi oihu egin ditu zaplaztekoa eman duenak: lehenik «Montjoie Saint-Denis» esan du; erregezaleen oihu bat da hori, gaur egun Frantziako ultra eskuindarrek erabiltzen dutena. Jarraian, «utikan Macronismoa!», egin du oihu.
Jean Castex lehen ministroak zaplaztekoari buruz hitz egin du: azaldu du demokrazian eztabaida bidezkoa dela, baina sekula ez dela onartu behar indarkeriarik.
Frantzian eta Ipar Euskal Herrian bihar zabalduko dute tabernen barnealdea, eta hori ospatzeko ekitaldi bat zen gaurkoa. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198843/marixol-iparragirreri-46-urteko-zigorra-jarri-diote.htm | Politika | Marixol Iparragirreri 46 urteko zigorra jarri diote | Talde armatuko kide izateaz absolbitu egin dute, horregatik Frantzian ezarritako zigorra bete duela-eta. | Marixol Iparragirreri 46 urteko zigorra jarri diote. Talde armatuko kide izateaz absolbitu egin dute, horregatik Frantzian ezarritako zigorra bete duela-eta. | Espainiako Auzitegi Nazionalak 46 urteko espetxe zigorra ezarri dio Marixol Iparragirreri, 1987ko maiatzean bi hilketa saio egitea eta Eskoriatzan (Gipuzkoa) lehergailu bat jarri eta kalteak eragitea egotzita. Auzitegiak frogatutzat jo du Iparragirrek eta ETAko beste lau kidek lehergailu bat jarri zutela, guardia zibilak hura desaktibatzera joandakoan leherrarazteko asmoz.
Gainera, auzitegi berak absoluzioa eman dio Iparragirreri talde armatuko kide izateko akusaziotik. Fiskalak aurkeztu zuen akusazio hori, baina epaileak ebatzi du delitu horregatik zigorra bete zuela Frantzian.
Urtea hasi denetik Iparragirreri ezarri dioten laugarren zigorra da hau. Otsailean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen Auzitegi Nazionalak iazko uztailean ezarritako 122 urteko espetxe zigorra, 1995ean Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantea hiltzea leporatuta. Martxoan, 61 urteko zigorra ezarri zion Auzitegi Nazionalak, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta. Apirilaren 27an, berriz, 39 urterako beste zigor bat ezarri zioten, 1985eko atentatu batengatik.
Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak joan den ostiralean jakinarazi zuen Iparragirre behin-behinean Zaballako espetxera (Araba) ekarriko dutela, Madrildik. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198844/selektibitatea-egiten-hasi-dira-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-12782-ikasle.htm | Gizartea | Selektibitatea egiten hasi dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.782 ikasle | Iazkoarekin alderatuta, %1,49 hazi da Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioan izena eman duten ikasleen kopurua. Batxilergoko ikasleen %75ek proba euskaraz egingo dute. | Selektibitatea egiten hasi dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.782 ikasle. Iazkoarekin alderatuta, %1,49 hazi da Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioan izena eman duten ikasleen kopurua. Batxilergoko ikasleen %75ek proba euskaraz egingo dute. | Gaur hasi dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan milaka ikasleren etorkizuna markatuko duen proba. Hain zuzen, 12.782 ikasle hasi dira selektibitatea bezala ezaguna den USE Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioa egiten. Nafarroako ikasleek iragan astean egin zuten proba, eta etzi jakingo dute zer emaitza lortu dituzten.
Gaurtik hasita hiru egunez, USEko azterketak egiten arituko dira Batxilergoko 11.947 ikasle eta Lanbide Heziketako 835. Gainera, 626 nota igotzera aurkeztuko dira irakasgai batzuetara. Azterketari gehienak emakumeak dira —Lanbide Heziketako ikasleen %69 eta Batxilergokoen %57—. Hizkuntzari dagokionean, proba euskaraz egitea erabaki dute ikasle gehienek: Batxilergoko ikasleen %75ek eta Lanbide Heziketako %55ek egin dute hautu hori.
Lurraldeei erreparatuz gero, Bizkaiko campusak jasoko ditu ikasle gehien (6.385), 4.618k egingo dute Gipuzkoan, eta 1.731k Araban. Orotara, iaztik %1,49 hazi da izen-emate kopurua.
Iazkoa bezala, koronabirusaren pandemiak eskatzen dituen babes neurrietara egokitutakoa izango da aurtengo proba ere. EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen campusak ez ezik, BEC, Ficoba eta Iradier Arena ere erabiliko dituzte. Gainera, iaz azterketetan egindako aldaketak mantentzea erabaki dute, ikasleek aukera gehiago izan ditzaten. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198845/jaurlaritzak-anbizio-handiko-inbertsioak-agindu-ditu-2022ko-aurrekontuetan.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak «anbizio handiko inbertsioak» agindu ditu 2022ko aurrekontuetan | Gastua mugatzeko eta zorra txikitzeko arauak etenda daudela baliatu nahi du inbertsio publikoak bizkortzeko. Madrilekin %2,2ko defizita du hitzartua: 1.600 milioi euro, gutxi gorabehera. | Jaurlaritzak «anbizio handiko inbertsioak» agindu ditu 2022ko aurrekontuetan. Gastua mugatzeko eta zorra txikitzeko arauak etenda daudela baliatu nahi du inbertsio publikoak bizkortzeko. Madrilekin %2,2ko defizita du hitzartua: 1.600 milioi euro, gutxi gorabehera. | Europak atea irekita duen bitartean, muga handirik gabe gastatzeko aukera erabili nahi du Eusko Jaurlaritzak. 2022. urterako aurrekontu proiektuan «anbizio handiko inbertsio plan» bat izango duela agindu du Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak. «Inbertsio publikoa izango da aurrekontuaren ezaugarri nagusia», aldarrikatu du.
Koronabirusaren krisiaren ondoren, ekonomia «suspertzeko eta eraldatzeko» unea iritsi dela uste du Gasteizko gobernuak, eta, horretarako, «inbertsio plan handia diseinatuko eta abiaraziko» ditu. Hiru multzo handitan banatu ditu inbertsio horiek: trantsizio teknologiko digitala, energetiko klimatikoa eta osasun arlokoa. Gainera, Azpiazuk ziurtatu du genero ikuspegiarekin landuko dutela aurrekontua.
Jaurlaritzak urrian du aurkeztekoa aurrekontu proiektua, eta orduan jakingo du zehatzago zenbat diru gehiago izan dezakeen gastatzeko, ordurako 2022rako iragarpena egina izango baitu Finantzen Euskal Kontseiluak. Zerga bilketak ongi hasi du 2021. urtea, urtarriletik apirilera iaz baino %9,9 gehiago jaso dutelako foru ogasunek, 375 milioi euro gehiago. Maiatzeko datuak ziur aski hurrengo astean jakinaraziko dituzte.
2022ra arte, mugarik ez
Baina zerga bilketaren kopuruak ez du guztiz baldintzatuko Jaurlaritzaren gastua. Inbertsioak egin eta gastu publikoari aurre egiteko zorpetzeko prest dagoela argi utzi du Azpiazuk. Mugarik gabe halakorik egin dezakeen azken urtea izan daiteke. Izan ere, pandemiari eta hari aurre egiteko gastuei aurre egitearren, Europako Batzordeak eten egin du estatukideek (eta haien menpeko erakundeek) zorra eta defizita kontrolpean izateko agindua. 2020an eta 2021ean ez ezik, arintze hori indarrean izango da 2022an ere, Bruselak uste baitu estatukideek beren ekonomiak diru publikoarekin suspertzeko unea dela.
«Aurrekaririk gabeko aukera leiho bat da, eta eskatzen du ahalik eta inbertsio publiko gehien egitea, baimendutako mugak azken muturreraino erabili eta eskura ditugun baliabide guztiak erabilita», azaldu du Azpiazuk. Bruselaren aldetik jasotako malgutasuna aplikatu zien Madrilek bere menpeko erakundeei ere, neurri batean bada ere. Defizit mugak jarri beharrean, «erreferentziazko defizitak» finkatu zituen erkidegoekin, BPGaren %2,6koak Jaurlaritza ez zen kopuru horretara iritsi, eta %1,12ko zuloarekin itxi zuen 2020. urtea. 2022an, berriz, %2,2koa izango da erreferentziazko defizita. 1.600 milioi euroren defizita, gutxi gorabehera.
Itzulera iraganera
Baina zer gertatuko da 2023an? Aurrekontuetako diziplina lehenesten duten arauak berriro indarrean izango al dira, Europa iparraldeko estatukide batzuek nahi duten moduan? Ala garai bateko arauak lurperatuko ditu Batasunak, hegoaldeko batzuek nahi duten bezala? Europako Batzordeak ez du erabakirik hartu, baina gerrikoa berriro estutu eta zor publikoa jaisten hasteko agindua espero du Azpiazuk. «Ikusiko dugu zer gertatzen den 2023an, baina espero dut iraganera itzultzea ez dela gogorregia izango, eta mailakatzea izango dela, edo, are hobeto, ez egotea egonkortasun araurik». |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198846/knorr-bremsek-iruneko-bere-planta-handitu-eta-142-lanpostu-sortuko-ditu.htm | Ekonomia | Knorr-Bremsek Iruñeko bere planta handitu eta 142 lanpostu sortuko ditu | Trengintzako osagaietako enpresak 50 milioi euroko inbertsioa egingo du, egun dituen 213 beharginen lantaldea egonkortuta | Knorr-Bremsek Iruñeko bere planta handitu eta 142 lanpostu sortuko ditu. Trengintzako osagaietako enpresak 50 milioi euroko inbertsioa egingo du, egun dituen 213 beharginen lantaldea egonkortuta | Knorr-Brense enpresak Iruñeko bere lantegia zabaltzeko duen proiektua foru interesekoa izendatu zuen Nafarroako Gobernuak maiataren 26ean, eta babes horretan exekutiboak beste urrats bat egin du Mikel Irujo Ekonomiako Garapeneko kontseilariak fabrikara egindako bisitarekin. Nafarroan 50 milioi euroko inbertsioa egin eta 142 enplegu berri sortuko lituzkeen proiektua egia bihurtzea nahi du gobernuak, eta, bidez batez, gaur egun Iruñeko lantegian diharduten 213 beharginen lanpostuak egonkortzea.
«Enpresak hazkunde handia izan du azken hamarkadan, baita azken urtean bizi duen egoera zailarekin ere. Enpresaren aurreikuspenen arabera, hazkunde horrek jarraitu egingo du», esan du Irujok Knorr-Brensenen. Enpresa egitekoa den inbertsioa ez da lantegia handitzeko besterik gabe, Irujok berak azaldu zuenez. «Ikerketaren eta garapenaren inguruko ezagutza guztia Nafarroan kokatzea ahalbidetuko luke inbertsioak. Horrek Nafarroa osorako eragin traktorea izango lukeela sinetsita nago», erantsi du.
Manchester eta Chicago
Alemaniako multinazionala merkatuko liderretako bat da trengintzaren galga sistemen azpisektorean. Hiru fabrika nagusi ditu ekoizpenari dagokionez: Manchesterren (Erresuma Batua), Chicagon (AEB) eta Iruñean. Nafarroan, galga organikoen eta marruskadurarako osagai sinterizatuen disenua eta ekoizpena egiten du. Bere produktuak Renferen, Euskotrenen eta Feven trenbideetan ezarri dituzte, esaterako. Bilbo, Madril eta Sevillako metroetan ere erabiltzen dituzte Iruñean ekoitzitako piezak. Dena den, Nafarroako fabrikaren ekoizpenaren gehiengoa nazioartean saltzen du enpresak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.