date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198847/hamahiru-lagunen-artean-gazte-bat-jipoitu-dute-basaurin-marikoi-zikina-oihuen-artean.htm | Gizartea | Hamahiru lagunen artean gazte bat jipoitu dute Basaurin, «marikoi zikina» oihuen artean | Larunbat gauean izan zen erasoa. Erasoa jasan zuen gaztea konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. | Hamahiru lagunen artean gazte bat jipoitu dute Basaurin, «marikoi zikina» oihuen artean. Larunbat gauean izan zen erasoa. Erasoa jasan zuen gaztea konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. | Eraso homofobo bat izan zen larunbat gauen Basaurin (Bizkaia), Bizkotxalde parkean, 2:30ean aldera. Erasotua konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Lekukoek azaldu dutenez, 23 urteko gaztea jipoitzen zuten bitartean «marikoi zikina» zioten oihuak entzuten ziren, baita nazka ematen zuela ziotenak eta handik alde egiteko agintzen ziotenak ere.
Ustezko erasotzaileak biktimaren adin berekoak dira. Lehenik haietako bat hasi zen hura jipoitzen, eta gero gehitu ziren beste hamabiak. Jarraian, Azbarren auzorantz egin zuten ihes.
Erasotuak kolpeak ditu gorputz osoan, buruan eta aurpegian bereziki. Salaketa jarri du Ertzaintzan, eta haiek ari dira gertatutakoa ikertzen. Ustez, Basauriko Udaltzaingoarekin elkarlanean, identifikatu dituzte erasotzaileak.
Eraso homofoboa salatzeko datozen orduetan agerraldi bat egingo dute Basaurin. Herriko gizarte eragileek eta talde politikoek salatu dute erasoa jada. |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198848/martintxo-altzueta-marrazkilariaren-ilustrazioetan-oinarritutako-bideoklipa-kaleratuko-du-lur-barnea-proiektuak.htm | Kultura | Martintxo Altzueta marrazkilariaren ilustrazioetan oinarritutako bideoklipa kaleratuko du Lur Barnea proiektuak | Noaingo guduan oinarrituko da kantua, baita bideoklipa ere. Aingeru Gorrotxategi eta Eneko Benito musikarien azken proiektua da Lur Barnea. | Martintxo Altzueta marrazkilariaren ilustrazioetan oinarritutako bideoklipa kaleratuko du Lur Barnea proiektuak. Noaingo guduan oinarrituko da kantua, baita bideoklipa ere. Aingeru Gorrotxategi eta Eneko Benito musikarien azken proiektua da Lur Barnea. | Hilean behin abesti bat argitaratzeko asmoa dauka sortu berri den Lur Barnea proiektuak, eta Noaingo guduaren inguruko Azken esperantzaren guda da segida horretako lehen kantua. Aingeru Gorrotxategi musikariak eta Eneko Benito Garilak 26 taldeko albokariak osatzen dute taldea, eta lehenengo bideoklip horretan, Martintxo Altzueta marrazkilariaren irudiek lagunduko dute musika. Proiektuak rocka eta folka uztartu nahi ditu, sortzaileek adierazi dutenez, rockaren «indarra eta erritmoak» euskal folkaren elementuekin nahasita. Modu horretan, Euskal Herriko historia eta mitologia landu nahi dituzte.
Bideoklipa osorik ostegunean estreinatuko bada ere, jada aurrerapen bat argitaratu dute Lur Barneako kideek, eta hemen dago ikusgai: |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198849/eb-bere-plana-finantzatzeko-zorra-jaulkitzear-dago.htm | EB bere plana finantzatzeko zorra jaulkitzear dago | EB bere plana finantzatzeko zorra jaulkitzear dago. | Next Generation EU planaren 750.000 milioi euroak finantzatzeko zorra «egun pare batean» hasiko da jaulkitzen Europako Batasuna, Johannes Hahn Aurrekontu komisarioak iragarri duenez. Udako oporraldiaren aurretik beste bi zor jaulkipen egingo ditu EBk. Aurten planaren %13 inguru finantzatuko du EBk, 80.000 milioi euro inguru, hori baita lehen urtean estatukideei agindutako dirua.
Lehen sosak uztailean da banatzekoa, dagoeneko Bruselara beren berreskuratze eta erreforma planak bidali dituzten 23 estatukideen artean.
Hain zuzen ere, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak jakinarazi zuen atzo datorren astean emango dietela oniritzia lehen planei. Horien artean egon daitezke Frantziako eta Espainiako gobernuek bidalitakoak eta, horrenbestez, haien dirua iritsi ahal da Euskal Herrira ere.
Batzordearen oniritzia jaso aurretik, erakunde horrek egiaztatu behar du estatuek bete egin dituztela baldintza batzuk. Horrela, gutxienez aurrekontuaren %37k izan behar du trantsizio energetikorako eta beste %20k digitalizaziorako. Diru horien truke zenbait baldintza bete beharko dituzte estatukideek, eta hitz emandakoa betetzen ez badute, dirua galdu ahal dute. | ||
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198850/ratko-mladicen-aurkako-zigorra-berretsi-du-hagako-auzitegiak.htm | Mundua | Ratko Mladicen aurkako zigorra berretsi du Hagako auzitegiak | Srebrenicako genozidioaren erruduntzat jo dute indar serbiarren buru ohia. Defentsak haren absoluzioa nahi zuen; fiskaltzak, berriz, beste bost genozidio leporatzen zizkion. | Ratko Mladicen aurkako zigorra berretsi du Hagako auzitegiak. Srebrenicako genozidioaren erruduntzat jo dute indar serbiarren buru ohia. Defentsak haren absoluzioa nahi zuen; fiskaltzak, berriz, beste bost genozidio leporatzen zizkion. | Nazioarteko Zigor Auzitegientzako Mekanismoak ez du ontzat jo Ratko Mladicen defentsak jarritako helegitea, eta indar serbiarren jeneral ohiaren aurkako zigorra berretsi du. Hari bizi osorako espetxealdia ezarri zion 2017an Jugoslavia ohirako Nazioarteko Auzitegiak, Bosniako gerran (1992-1995) izaniko rolagatik. Besteak beste, Srebrenicako (Bosnia eta Herzegovina) genozidioaren eta Sarajevoko setioaren erruduntzat jo zuen.
Genozidio bat, lau gerra krimen eta gizateriaren aurkako beste bost. Delitu horien eta beste hainbaten erruduntzat jo dute auzitegiek Mladic. «Egun gutxian 7.000 gizon eta haur baino gehiago hil, eta 30.000 emakume, haur eta adineko baino gehiago lurraldetik indarrez atera zituen eskala handiko operazio ongi antolatu bat jarri zuen martxan Mladicek», adierazi zuen Dermot Groome fiskalak haren aurkako lehen epaiketan. Srebrenicako jazoeraz ari zen.
Fiskaltzaren esanetan, kasu hartan frogatutzat jo zitekeen Mladicek «oinarrizko rol bat» jokatu zuela, baita soldaduek «garbiketa etnikoa» zutela helburu ere. Izan ere, Mladicek zail zuen bere burua defendatzea. 1995eko uztailean, Srebrenicara heldu berritan, argi mintzatu zen telebista kameren aurrean: «Oparitu diezaiogun serbiar Srebrenica serbiar herriari. Turkiarrei [musulmanei] mendeku hartzeko garaia heldu da». Aurrez, Sarajevon, hiria inguratuta zutela, hitz hauek erabili zituen: «Egin tiro Velusicera. Han ez dira serbiar asko bizi». Setioak 10.000 hildako baino gehiago utzi zituen.
Militar ohiak, baina, ez ditu sekula bere gain hartu ekintza horiek, eta bere errugabetasuna defendatu du azkenera arte. «Gezurra da dena. Gezurti batzuk zarete», oihukatu zuen Mladicek 2017ko ebazpena entzutean.
Haren defentsaren esanetan, Mladicek ez zuen bosniaken aurkako genozidiorik agindu, eta «bigarren mailako rol bat» jokatu zuen gerran. Hala, helegitea ezarri zion ebazpenari, militar ohiaren absoluzioa eskatu, eta, halakorik lortu ezean, zigorraren murrizketa edo epaiketaren errepikapena.
Saiakera, baina, alferrikakoa izan da, duela lau urteko ebazpena goitik behera berretsi baitu Nazioarteko Zigor Auzitegientzako Mekanismoak, Jugoslavia ohirako Nazioarteko Auzitegiaren kasuak hartu dituenak —2017an itxi zuten hura—, eta ez dago helegite gehiago aurkezteko modurik. Defentsak «ezin izan du inolako ebaluazio akatsik» frogatu, Prisca Matimba Nyambe epaileak argitu duenez.
Era berean, epaileek fiskaltzaren eskaerei ere muzin egin die. Lehen ebazpenari helegitea jarri zion hark, exijitzeko ustez Bosnia eta Herzegovinako beste bost hiritan eginiko genozidioengatik ere zigortzeko; besteak beste, Prijedorren eginikoagatik. Fiskalaren esanetan, 3.000 bosniar musulman eta kroaziar hil edo desagerrarazi zituzten han, eta 50.000 inguru kanporatu.
25 urte eta gero
Mende erdi behar izan dute nazioarteko auzitegiek Mladici behin betiko zigor bat ezartzeko. Jeneral ohia arazorik gabe bizi izan zen Belgraden, 2002ra arte, eta ezkutaturik igaro zituen beste zortzi urte, 2011n Lazarevon (Serbia) atxilotu eta Hagara (Herbehereak) estraditu zuten arte. Orduko Serbiako presidente Boris Tadicek adierazi zuen, atxiloketarekin, «eskualdearen historiaren atal bat» itxi zela, «adiskidetzerako» bidean.
Halakorik gertatzetik urrun daude, ordea. Oraindik ere, Mladicen inguruko oso iritzi ezberdinak daude eskualdean. Serbiar askorentzat injustuko zigortu dute jeneral ohia, eta euren herriaren defendatzaile gisa irudikatzen dute. Bosnia eta Herzegovinako presidentetzako —serbiar, bosniak eta kroaziar banak osatzen dute— buru Milorad Dodiken hitzetan, esaterako, auzitegiek «kriminal» gisa erakutsi nahi dute Mladic. Zerbait «onartezina», haren arabera: «Herrien arteko konfiantzarik eza indartuko du».
Kontrara, musulmanek presidentetzan duten ordezkari Sfik Dzaferovicek nabarmendu du Mladic «gerra kriminal» gisa gogoratuko dela «mundu zibilizatuan». Era berean, Srebrenicako Amak elkarteak ere ontzat jo du ebazpena, NBEren Giza Eskubideen goi mandatari Michelle Bacheletek egin bezala: «Nazioarteko justizia sistemak, horretarako behar den denbora kontuan hartu gabe, ardurak bermatzeko duen determinazioa erakusten du». |
2021-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/198852/renault-inputatu-dute-frantzian-diesel-motorrak-manipulatzeagatik.htm | Ekonomia | Renault inputatu dute Frantzian, diesel motorrak manipulatzeagatik | Frantziako konpainiak 20 milioi euroko fidantza jarri behar du, horietako hemezortzi isunak eta beste kalte batzuen balizko ordainketa gisa | Renault inputatu dute Frantzian, diesel motorrak manipulatzeagatik. Frantziako konpainiak 20 milioi euroko fidantza jarri behar du, horietako hemezortzi isunak eta beste kalte batzuen balizko ordainketa gisa | Volkswagenen dieselgate auziak piztu zuen susmoa duela urte batzuk auto ekoizle guztiei begira, eta, orain, eskandalu horren anaia txikia izan daitekeena urrats handia egiten hasi da Frantzian. Frantziako justizia Renault konpainia ikertzen ari da 2017. urtetik, hain zuzen, diesel motorretan iruzur egin duelakoan isuri kutsakorrak neurtzeko sisteman. Bada, gaur, Renaultek berak jakinarazi du inputatu egin dutela, gardentasun itxura helarazteko saio batean. Auto konpainiak ezagutarazi du hogei milioi euroko fidantza jartzera derrigortu dutela, eta jaso ditzakeen isunak pagatzeko liratekeela horietako hemezortzi milioi.
Baina Frantzian lehertu den eskandaluaren kopuruak handiagoak izan daitezkeela pentsatzeko arrazoiak badira, justiziak hartutako neurriak kontuan hartuta. Hogei milioiko fidantza horrez gain, 60 milioi euroko banku bermea ere ematera derrigortu dute Renault, bezeroei balizko kalte ordainak pagatu ahal izateko. Konpainiak, berriz, errugabe dela azpimarratu du, eta ez duela inolako araurik urratu. Bere gasolio motorretan isurien kontrolean iruzur egiteko mekanismorik ez dagoela esan du argi, lerro artean Volkswagenen auziari erreparatuta, betiere. "Renaultek beti errespetatu du Frantziako eta Europako araudia", esan du ohar batean.
Frantziako Gobernuak zenbait ikerketa abiarazi zituen 2015. urtean, Alemaniako dieselgate auziaren itzalean, auto ekoizleak kutsadura araudia errespetatzen ari ote ziren finkatzeko. Segolene Royalen Ekologia Ministerioak irregulartasun batzuk atzeman zituen Renaulten zenbait modelotan. Teknikoek ikusi zuten Capture eta Espace diseletan ez zetozela bat kutsadura kopuru errealak eta homologazioan jasotakoak. Duela sei urte abiatutako prozesu horrek justiziaren ekinaldia eragin zuen 2017. urtean, eta, orain, berriz, Renaulten inputazioa iritsi da. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198876/bederatzi-lagun-ikertzen-ari-dira-basauriko-jipoiagatik.htm | Gizartea | Bederatzi lagun ikertzen ari dira Basauriko jipoiagatik | Larunbat gauean 23 urteko gazte bat «marikoi zikina» oihuen artean jipoitzea egozten diete. Manifestaziora deitu dute biharko. | Bederatzi lagun ikertzen ari dira Basauriko jipoiagatik. Larunbat gauean 23 urteko gazte bat «marikoi zikina» oihuen artean jipoitzea egozten diete. Manifestaziora deitu dute biharko. | Bederatzi lagun ari dira ikertzen larunbat gauean 23 urteko gazte batek Basaurin (Bizkaia) hartu zuen jipoiaren arduradun direlakoan. Hala jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Atzo zabaldu zenez, hamahiru lagunen artean jipoitu zuten gaztea «marikoi zikina» oihuen artean, baina Ertzaintzak eta Basauriko Udaltzaingoak egindako ikerketan bederatzi pertsona identifikatu dituzte, 18 eta 27 urte bitartekoak.
Eraso homofoboa Bizkotxalde parkean izan zen, larunbat gaueko 2:30ean aldera. Erasotua konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Lekukoek azaldu dutenez, 23 urteko gaztea jipoitzen zuten bitartean, «marikoi zikina» zioten oihuez gain, nazka ematen zuela esaten zioten erasotuari, eta handik alde egiteko agintzen zioten.
Lehenik erasotzaileetako bat hasi zen biktima iraintzen, hark erantzun egin zion, eta orduan hasi ziren kolpeak; gero gehitu ziren beste erasotzaileak. Jarraian, Azbarren auzorantz egin zuten ihes. Erasotuak kolpeak ditu gorputz osoan, buruan eta aurpegian bereziki. Erasotuak berak El Correo-ri azaldu dionez, gertatutakoa kontatzea erabaki du «beste norbaiti gauza bera ez gertatzeko». Kolpeen ondorioz, erasoaz ez dela gogoratzen gehitu du.
Salaketa eta manifestazioa
Basauriko Udaleko talde politiko guztiek idatzi bateratu bat argitaratu dute erasoa gaitzesteko. Oharrean diotenez, «erabat gaitzetsi behar dira pertsonen askatasuna mugatzea helburu duten horrelako ekintza matxistak», eta bakoitzak bere sexualitatea lasai adieraztea oinarrizko giza eskubide bat dela gehitu dute.
Erasotuaren sendiak sare sozialetan zabaldu duenez, gertatutakoa salatzeko manifestazio bat egingo dute bihar, 19:00etan, udaletxetik atera eta Bizkotxalderaino, erasoa izan zen lekuraino. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198877/euskal-herria-ez-al-dute-maite-arabarrek-bizkaitarrek-eta-gipuzkoarrek-misterioa-argituta.htm | Politika | Euskal Herria ez al dute maite arabarrek, bizkaitarrek eta gipuzkoarrek? Misterioa argituta | Suediako unibertsitate batek eginiko ikerketa baten emaitzek harridura sortu dute, baita egileei beraiei ere. Europan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena, baina euren «erregioarekikoena» ere bai. BERRIAk ikertu du nola egin zuten galdera. | Euskal Herria ez al dute maite arabarrek, bizkaitarrek eta gipuzkoarrek? Misterioa argituta. Suediako unibertsitate batek eginiko ikerketa baten emaitzek harridura sortu dute, baita egileei beraiei ere. Europan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena, baina euren «erregioarekikoena» ere bai. BERRIAk ikertu du nola egin zuten galdera. | Astelehenean eman zuen BERRIAk Suediako Goteborgeko Unibertsitateko Quality of Government Instituteko ikertzaileek eginiko ikerketa baten berri. 2021. urteari dagokion txosten bat plazaratu berri dute, eta, horretan, besteak beste, galdera honi erantzun nahi izan diote: Zeri diote europarrek atxikimendurik handiena? Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren erantzuna nabarmendu dute. Izan ere, hor topatu dute estatuarekiko atxikimendurik txikiena Europako Batasun osoan. Baina baita «erregioarekiko» atxikimendurik baxuena ere. Azken horrekin egileak ere harrituta zeudela adierazi dute. BERRIAk hitz egin du Goteborgeko ikertzaileekin, eta, argitu diotenez, galdekatuei ez zieten hitzez hitz «erregioari» buruz galdetu, edo Euskal Herriaz, baizik eta «autonomia erkidegoaz».
Goteborgeko Unibertsitateko Zientzia Politikoetako katedraduna eta ikerketaren egileetako bat da Nicholas Charron irakaslea. Argitu duenez, lehenengo galderan galdekatuei eskatu zieten zerotik hamarrera baloratzeko estatuari dioten atxikimendua. «Galdera horietan herrialdearen izena sartu genuen, herrialdearekiko atxikimendua-ren inguruko galderan». Hegoaldeko euskal herritarrei «Espainiarekiko duten atxikimendua galdetu genien; beraz, anbiguotasunik ez horretan».
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, estatuarekiko identifikazioak 4,5 bat baino ez du jaso, eta, ikertzaileen arabera, Europako Batasuneko baxuena da. Nafarroan, 7,2koa izan da emaitza, eta Akitanian, 8koa. Katalunian ere oso baxua da emaitza, baina ez horrenbeste: 5,9. Horraino, ustekabe gutxi, emaitzek berresten dutelako beste hainbat ikerketek erakutsi dutena: Espainiak eta haren erakunde eta ikurrek atxikimendu txikia eragiten dutela Hegoaldean, batez ere Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Edonola ere, berria eta nabarmentzekoa da ikerketa batek erakutsi izana atxikimendu falta hori Europako Batasuneko sakonena dela.
Baina ikerketan eginiko bigarren galderaren emaitzak bekainak altxarazi dizkie bati baino gehiagori, besteak beste ikertzaileei beraiei ere. Galdeketaren arabera, arabarrak, bizkaitarrak eta gipuzkoarrak dira, halaber, Europako Batasun osoan «erregioarekiko» atxikimendurik txikiena daukatenak: 6,0. Datua nabarmendu egin dute ikertzaileek mapan bertan, mezu honekin: «Basque Country: lowest attachment to country AND lowest attachment to region». Nafarroan, 7,9koa da atxikimendua, eta Akitanian, 8,1ekoa.
Mapa honen bidez azaldu zituzten emaitzak:
Posible al da hori? Intuizioaren kontrakoa ematen du mapa politikoa ikusita.
Anders Sundell Goteborgeko ikertzaile eta emaitzen maparen egileak Twitterren onartu zuen berari ere zentzugabea iruditu zitzaiola emaitza hasieran. «Uste dut polarizazioaren emaitza dela», idatzi zuen.
Galdera eta hipotesi asko eragin ditu horrek sare sozialetan. Batzuek proposatu dute emaitza galderak berak sorturiko artefaktu bat izango dela, «erregio» hitza erabili zutelakoan. «Beste azalpen bat egon daiteke erregio hitzak duen esanahi politikoan. Izan ere, bakarrik Euskal Autonomia Erkidegoa esan nahi du; beraz, abertzaleak ez lirateke eroso sentituko erregioarekiko atxikimendu horrekin», idatzi zuen Twitterreko erabiltzaile batek. Euskal Herrian eta Katalunian askorentzat erregio terminoa «iraingarria» izan daitekeela erantzun zuen beste batek. «Berdin gerta zitekeen Quebeceko jendeari galdetzen badiozu atxikimendua ote dion Kanadako Quebec erregioari», gaineratu zuen beste batek.
Charronek argitu du zer galdetu zuten zehazki: «Erregio gisa comunidad autónoma terminoa erabili genuen gaztelerazko bertsioan». Euskarazko bertsio bat ere eman zutela gaineratu du, baina ez duela zehazki gogoratzen nola itzuli zuten comunidad autónoma hori. «Beraz, uste/espero dugu jendeak argi ulertuko zuela zertaz ari ginen».
Galdeketaren txantiloiaren ingelesezko bertsioa. Euskarazko eta gaztelerazko bertsioetan 'erregio' hitzaren ordez, 'autonomia erkidegoa' erabili zuten. BERRIA
Beraz, ikerketak bi emaitza berri eta interesgarri utzi dituela esan daiteke: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek diote Europako Batasun osoan atxikimendurik txikiena estatuari, baita tokiko administrazioari ere, Euskal Autonomia Erkidegoari kasu honetan.
Charronek erakunde politikoak ikertzen ditu, ustelkeria eta gobernuaren kalitatea, eta faktore horiek nola eragiten dioten ekonomiaren garapenari. Liburu bat argitaratu du Europako batasuneko estatuetako eta eskualdetako gobernu kalitatearen inguruan.
Gobernu Kalitaterako Institutua (QoG) 2004. urtean sortu zuten, Goteborgeko Unibertsitatearen Zientzia Politikoen departamenduaren barruan. 30 bat ikertzaile ari dira lanean horretan.
Datuak hemen kontsulta daitezke. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198878/hasi-da-ia-200-ikertzaile-gazte-bilduko-dituen-ikergazte-kongresua.htm | Gizartea | Hasi da ia 200 ikertzaile gazte bilduko dituen Ikergazte kongresua | Udako Euskal Unibertsitateak antolatuta, Gasteizko Europa jauregian elkartuko dira hiru egunez. | Hasi da ia 200 ikertzaile gazte bilduko dituen Ikergazte kongresua. Udako Euskal Unibertsitateak antolatuta, Gasteizko Europa jauregian elkartuko dira hiru egunez. | Ikertzaile gazte eta euskaldunak bilduko dituen kongresua. Finean, horixe da Ikergazte. UEU Udako Euskal Unibertsitateak antolatuta, gaur hasi da, eta, hiru egunez, ia 200 ikertzaile bilduko ditu Gasteizko Europa jauregian. Orotara, 214 lagunek parte hartuko dute, eta emakumeak izango dira gehienak: %60 inguru.
Aurten laugarrenez egingo dute kongresua, eta inoiz baino ekarpen handiagoa izatea lortu dute: 163 lan jaso dituzte, eta 150 onartu. Ikergazteren koordinatzaile Olatz Arbelaitzek BERRIAri nabarmendu dionez, Ikergazte ikertzaile gazteen artean dagoeneko baloratzen denaren seinale da hori.
Gaur ekin diote kongresuari, harrera ekitaldi bat eginda. Bertan izan dira Kepa Sarasola UEUko zuzendaria, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz, Blanca Urgell Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta Olatz Arbelaitz Ikergazteren koordinatzailea. Horretaz gainera, besteak beste, What is feminist research in art history? hitzaldia izango da, Middlesex Unibertsitateko Katy Deepwellen eskutik; Hizkuntza teknologiaren bilakaera: Ixa taldearen esperientzia. Erabili zientzia gure gizartearen alde hitzaldia emango du EHUko eta UEUko Arantza Diaz de Ilarrazak; eta Ezagutzaren dibulgazioa, ahalduntzeko tresna solasaldia izango dute.
Datozen egunetarako ere egitarau oparoa prestatu dute. Hainbat hitzaldi, aurkezpen eta bestelako ekintza izango dituzte, tartean, Nuria Oliver telekomunikazio ingeniari eta Inteligentzia Artifizialeko doktoreak eta Eneko Axpe fisikariak eskainiko dituzten hitzaldiak. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198879/castillok-garaipena-aldarrikatu-du-fujimoriri-113000-boto-aterata.htm | Mundua | Castillok garaipena aldarrikatu du, Fujimoriri 113.000 boto aterata | Botoen %96,86 zenbatu dituzte, eta sindikalistaren abantaila hazi baino ez da egin zenbaketak aurrera egin ahala. | Castillok garaipena aldarrikatu du, Fujimoriri 113.000 boto aterata. Botoen %96,86 zenbatu dituzte, eta sindikalistaren abantaila hazi baino ez da egin zenbaketak aurrera egin ahala. | Azken datuen arabera, Pedro Castillo sindikalistak 113.193 boto ateratzen dizkio Keiko Fujimori eskuindarrari Peruko presidentea aukeratzeko bozetan, botoen %96,86. Beraz, Castillo garailetzat har daiteke, ezinezkoa delako emaitzek buelta ematea; besteak beste, egun osoan zenbatu ahala haren abantaila hazi besterik ez denean.
Hauteskunde batzordearen arabera, Castillok 8.687.367 boto jaso ditu, eta Fujimorik 8.574.174. Atzerrian daude perutarren 1.419 boto agiri falta dira zenbatzeko, eta ia beste horrenbeste aztertu beharko dituzte, arazorik ote duten zehazteko.
Edonola ere, batzordeak esan du orain arte bakarrik 454 agiri onartu dituztela berriz aztertzeko.
«Peruko herriaren nahia aintzat hartzeko» eskatu dio bart Castillok hauteskunde batzordeari. Bere burua garailetzat eman du, bozka bulegoetara bidalitako ordezkariek emaniko datuen kalkulua amaituta. «Herria nagusitu da balentria honetan».
Dagoeneko Peruko enpresaburuen ordezkariekin bildu dela adierazi du, eta «egonkortasuna» agindu die ekonomia kontuetan. Atzerriko hainbat gobernuk ere zoriondu dutela nabarmendu du.
Fujimorik «iruzur sistematikoa» salatu zuen atzo, baina hauteskunde batzordeak gezurtatu egin zuen bozetan halakorik geratu izana. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198880/mila-lagunetik-gorako-ekitaldietan-beharrezkoa-izanen-da-osasun-ziurtagiria-iparraldean.htm | Gizartea | Mila lagunetik gorako ekitaldietan beharrezkoa izanen da osasun ziurtagiria Iparraldean | Frantziako Gobernuak segurtatu du "eguneroko jardueretarako" ez dela beharrezkoa izanen; festibal, kirol zelai eta antzekoetara sartzeko, bai. | Mila lagunetik gorako ekitaldietan beharrezkoa izanen da osasun ziurtagiria Iparraldean. Frantziako Gobernuak segurtatu du "eguneroko jardueretarako" ez dela beharrezkoa izanen; festibal, kirol zelai eta antzekoetara sartzeko, bai. | Ipar Euskal Herrian, 11 urtetik gorakoentzat, mila pertsona baino gehiago biltzen diren lekuetan derrigorrezkoa izanen da osasun ziurtagiria, hala nola festibaletara, kirol zelaietara edota kultur gela handietara sartzeko. Bi forma izanen ditu: paperezkoa edo zenbakizkoa, Tous Anti Covid aplikazioaren bidezko QR kode batekin.
Ziurtagiri hori lortzeko hiru bide izanen dituzte herritarrek: txertoa egina izatea, immunitatea garatua izatea, edo PCR proba negatiboa lortzea. Txertoa jarri dutenek txertaketa pauta osoki egina dutela frogatu beharko dute. Hala, bi dosiz osaturiko txertoen kasuan, azken dosia jarri eta bi astetara lortzen ahal da txertaketa agiria, eta dosi bakarraren bidezko txertoekin, lau astetara. Gaitza jada pasatu duten herritarrek dosi bakarra jartzen dutenez, dosi hori hartu eta bi astetara lor dezakete txertaketa agiria. Ameli Gizarte Segurantzaren webgunean jaso daiteke zenbakizko ziurtagiria. Paperezko bertsioa txertaketa guneetan eskuratzen ahal dute herritarrek.
Bestetik, gaitza jada pasatu duten herritarrek medikuaren agiri bat beharko dute, 15 egun baino gutxiagokoa, eta gaitza pasatu duteneko PCR proba positiboa izan beharko dute, sei hilabetekoa, gehienez. Azkenik, PCR proba negatiboa egitea izango da ziurtagiria lortzeko azken bidea: 72 ordu baino gutxiagokoa izan beharko du. Datu horiek guziak —txertaketa eskema, immunitatea, PCR proba— Tous Anti Covid aplikazioan biltzen ahalko dituzte herritarrek, QR kodeak eskaneatuta.
Bestalde, Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira sartzeko jada ez da derrigorrezkoa PCR proba negatiboa aurkeztea txertaketa eskema osorik hartu duten herritarrentzat, txertaketa agiriak balio baitu.
Ziurtagiri sanitarioaz gain, uztailaren 1etik aitzina COVID ziurtagiri digitala ezarriko dute EBko herrialdeek, herrialde batetik bestera bidaiatzeko. Ipar Euskal Herrian, ziurtagiri sanitarioaren parekoa izanen da, baina, data horretatik aitzina, EBko herrialdeetara bidaiatzeko ere baliatzen ahalko dute herritarrek. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198881/covid-ziurtagiri-digitala-eskuratzeko-bidea-ireki-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | COVID ziurtagiri digitala eskuratzeko bidea ireki du Jaurlaritzak | Oraingoz, sinadura elektronikoaren bitartez baizik ezin da eskuratu; bide telematikoa eta aurrez aurrekoa aktibatzeko prozesuan dira. Irizpide berdinak daude Hego Euskal Herri osoan. | COVID ziurtagiri digitala eskuratzeko bidea ireki du Jaurlaritzak. Oraingoz, sinadura elektronikoaren bitartez baizik ezin da eskuratu; bide telematikoa eta aurrez aurrekoa aktibatzeko prozesuan dira. Irizpide berdinak daude Hego Euskal Herri osoan. | Administrazio bakoitza bere erritmoan ari da COVID ziurtagiri digitala herritarren esku uzteko bidea zabaltzen. Nafarroak astelehenean jarri zuen martxan agiria jasotzeko prozedura; gaur ailegatu zaio txanda Eusko Jaurlaritzari.
Arabarrek, bizkaitarrek eta gipuzkoarrek gaurtik aurrera dute ziurtagiria deskargatzeko aukera; oraingoz, soilik bertsio digitala dute eskura, eta, Jaurlaritzak emandako argibideen arabera, sinadura elektronikoei loturiko tresnekin egin behar dira urratsak. NAN elektronikoarekin, kasurako. Halaber, zehaztu dute, egunek aurrera egin ahala, beste bide batzuk ere zabalduko dituztela: aurrez aurrekoa, esaterako.
Nafarroako Gobernuak joan den astelehenean aktibatu zuen COVID-19arekiko immunitate egoeraren berri ematen duen ziurtagiria. Hain zuzen ere, Hegoaldeko bi osasun sistemek irizpide berdinak zehaztu dituzte agiriak betetzen dituen funtzioari dagokionez. Hiru ziurtagiri mota lor daitezke: txertaketa ziurtagiria, errekuperazio ziurtagiria eta proba negatiboaren ziurtagiria. Izenek adierazten dutenez, lehenbizikoak adierazten du herritarrak COVID-19aren kontrako txertoa jasoa duen –zehaztua izanen da zenbat dosi hartu diren–. Bigarrenak, gaitza igaro duen. Gaitza pasatu dutenei dagokienez, ziurtagiriak 180 eguneko iraungitze epea izanen du; hortik aurrera, ez du balioko. Gainera, herritarrak erakutsi nahi badu gaitza atzemateko diagnostiko proban emaitza negatiboa izan duela, hauek dira baldintzak: antigeno test bat baldin bada, 48 ordu lehenago egina izan beharko du, gehienez. PCR proba baldin bada, 72 ordukoa izanen da gehienezko epea.
Ziurtagiriak jadanik eskura badaitezke ere, Europako Parlamentuak gaur eman du oniritzia pasaporteari lotua den neurria indarrean sartzeko. Erabaki du uztailaren 1etik aurrera ezarriko dela ofizialki. Hala, ordutik aitzina, ziurtagiria edukitzea giltzarri izanen da Europako Batasuneko herrialdeetara bidaiatzeko. Zenbait kasutan, hura gabe ere posible izanen da bidaiatzea, baina nabarmen gehiago izanen dira mugak; bidaiariek moldatu egin beharko dute herrialde bakoitzak dituen eskakizunetara. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198882/nikaraguako-poliziak-oposizioko-bi-kide-atxilotu-ditu.htm | Mundua | Nikaraguako Poliziak oposizioko bi kide atxilotu ditu | Juan Sebastian Chamorro eta Felix Madariaga dira atxilotuak, biak ere azaroko hauteskundeetarako hautagaiak. Haiekin batera, gobernuaren kontrako beste bi kide ezagun atzeman dituzte. | Nikaraguako Poliziak oposizioko bi kide atxilotu ditu. Juan Sebastian Chamorro eta Felix Madariaga dira atxilotuak, biak ere azaroko hauteskundeetarako hautagaiak. Haiekin batera, gobernuaren kontrako beste bi kide ezagun atzeman dituzte. | Udazkenean hauteskundeak egingo dituzte Nikaraguan, eta oposizioak zailtasunak izango ditu hautagaiak aurkezteko. Horretarako aukera asko zituztenetako bi atxilotu ditu bart gauean Poliziak: Juan Sebastian Chamorro Ogasun ministro ohia, Violeta Barrios Chamorro presidente ohiaren iloba dena, eta Felix Madariaga, herrialdean ezaguna den akademiko bat. Aurrez, Jose Adan Aguerri Cosep patronalaren presidente ohia eta Violeta Granera oposizioko politikaria ere atxilotu dituzte. Azken horri etxeko atxiloaldia ezarri diote, eta gainerakoak Managuako espetxe batera eraman dituzte.
Fiskaltzaren aurrean deklaratu ondoren hartu zuten atxilo Maradiaga. Bertan jakinarazi zioten haren kontrako ikerketa bat zabalik zegoela. Geroago sartu zen Polizia Chamorroren etxera, eta han atzeman zuten. Daniel Ortega presidenteari aurre egiteko aliantza bat osatzeko asmoa zuten biek, azaroko hauteskundeetara begira. Aguerri, berriz, enpresarien elkarteko presidente ohia izateaz gain, Aliantza Zibikoa oposizioko taldeko kidea da. Erakunde hori 2018ko protesten harira sortu zen, eta enpresariez osatuta dago, besteak beste. Haien interesak babestea da beren jardunaren helburu nagusietako bat. Gobernuarekin oso kritikoa da Granera ere. Presidenteordetzarako hautagaia izan zen 2016ko hauteskundeetan, eta 2018ko protesten bultzatzaileetako bat izan zen. Haren aita, Ramiro Granera, senatari izan zen, eta Anastasio Somoza diktadorearen jarraitzailea zen. FSLN Nazio Askapenerako Fronte Sandinistak hil zuen.
Poliziaren iturriek jakinarazi dutenez, «barne aferetan atzerriko esku hartzea sustatzea» egozten diete guztiei. Nikaraguako Parlamentuak abenduan onartu zuen Herrien Independentziarako, Subiranotasunerako eta Bakearen Autodeterminaziorako Eskubideen Defentsarako Legea deiturikoa, eta lege horrek delitutzat jotzen du atxilotutakoei egotzitakoa.
Bart gauekoekin, lau dira dagoeneko atxilotutako hautagaiak, joan den astean Cristina Chamorro eta Arturo Cruz ere atzeman baitzituzten. Zenbaitek presidentetzarako hauteskundeak irabazteko hautagai garbitzat jotzen zuten Chamorro. Cruz, berriz, Ortegaren gobernuaren enbaxadore izan zen AEBetan, 2007 eta 2009 artean. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198883/labek-protesta-ikusgarria-egin-du-donostian-emakumeen-lan-baldintza-kaskarrak-salatzeko.htm | Ekonomia | LABek protesta ikusgarria egin du Donostian, emakumeen lan baldintza kaskarrak salatzeko | Krisia emakumeen lan baldintzen eta lanpostuen kontura gainditzea onartezina dela salatzeko egin dute. | LABek protesta ikusgarria egin du Donostian, emakumeen lan baldintza kaskarrak salatzeko. Krisia emakumeen lan baldintzen eta lanpostuen kontura gainditzea onartezina dela salatzeko egin dute. | "Sektore feminizatuetako langileek bizi duten prekaritatea eta enplegu galera borrokatzeko" LAB egiten ari den ekintza sortaren barruan, beste protesta bat egin du gaur Donostiako erdigunean, ekintza ikusgarria, zenbait pertsona autobus baten gainera igo baitira sindikatuaren erreibindikazioak erakusteko.
"Sektore feminizatuetako langileen lana aitortzea, duintzea eta babestea" eskatu zuen sindikatuak, astelehenean, Deustuko zubian, Bilbon. Bada, gaur, Donostiako Askatasunaren hiribidea blokeatu dute, autobus artikulatu batera igota. "Inor ez dagoela soberan aldarrikatu dugu, sektore feminizatuetako langileek bizi duten prekaritatea eta enplegu galera salatzeaz gain. Emakume langileok kalera atera gara, eta egunerokoa eten nahi izan dugu gaurko ekintzarekin".
Sindikatuak dio "emakumeen lan baldintza prekarioen arduradun nagusiak seinalatzeko" egin duela ekintza, eta instituzio zein patronalei mezu bat helarazi diotela: "Langabezia izugarria da, eta, hemendik aurrerako joeran, kopurua hau biderkatzeko arrisku handia dago. Krisia ezin da gure lan baldintzen eta lanpostuen kontura gainditu. Eta ezin du isilpean gelditu”. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198884/pandemiaren-aurkako-lege-egitasmoan-akordioa-lortu-dute-eajk-psek-eta-ep-iuk.htm | Gizartea | Pandemiaren aurkako lege egitasmoan akordioa lortu dute EAJk, PSEk eta EP-IUk | Elkarrekin Podemos-IUk azpimarratu du, akordioari esker, isunen pisua murriztuko dela legean, eta gizarte zibilaren parte hartzea sustatuko dela. | Pandemiaren aurkako lege egitasmoan akordioa lortu dute EAJk, PSEk eta EP-IUk. Elkarrekin Podemos-IUk azpimarratu du, akordioari esker, isunen pisua murriztuko dela legean, eta gizarte zibilaren parte hartzea sustatuko dela. | Legealdiko lehen akordio garrantzitsua erdietsi dute EAJk, PSEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean: pandemiaren aurkako lege egitasmoan ados jarri dira hiru taldeak. Akordioaren garrantzia azpimarratu dute adostasunera iritsi diren hiru alderdiek, gaur goizean egindako agerraldietan.
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IU taldeko bozeramaileak azaldu du legea «hobetzea» lortu dutela. Besteak beste, jakinarazi du murriztu egingo direla lege egitasmoak jasota zituen isunak. «Pedagogiaren alde egin behar dugu, ez zigorraren alde», azaldu du. Horrez gain, gizarte zibilaren parte hartzea sustatu egingo da pandemia arautzen duten organoetan; hala nola hezkuntza komunitatea erabakiguneetan egon ahalko da ikastetxeak berriz itxi beharko balira, edo osasun publikoaren defentsarako plataformak parte hartuko du Osakidetza indartzeko erabakitzen den organoetan. Lortutako akordioaren beste gakoetako bat izango da Eusko Jaurlaritzak azalpenak eman beharko dituela aldiro Eusko Legebiltzarrean, osasun egoeraz ez ezik, baita gizartearen eta ekonomiaren egoeraz ere. Halaber, oinarrizko eskubideak «blindatu» egingo dira akordioari esker, eta, beraz, alarma egoeratik kanpo ezin izango dira oinarrizko eskubideak murriztuko dituen neurririk hartu, Gorrotxategik jakinarazi duenez.
EAJk eta PSEk txalotu egin dute Elkarrekin Podemos-IUrekin erdietsitako akordioa. Javier Telleria EAJko legebiltzarkideak azpimarratu du lan eredu «zintzoa, arduratsua eta eraikitzailea» izan dela, eta eskertu egin dio Elkarrekin Podemos-IU alderdiari adierazi duen borondatea. Akordioari esker, legeak «segurtasun juridiko handiagoa» izango duela esan du Telleriak. Bide beretik mintzatu da Ekain Rico PSEko legebiltzarkidea ere, nabarmenduta akordioari esker «tresna eraginkorragoak» egongo direla birusari aurre egiteko.
EH Bildurentzat, ordea, aterki juridiko txikiegia eskaintzen du hiru taldeek legearen inguruan lortutako akordioak, eta koalizioak 72 zuzenketa aurkeztu dizkio lege proposamenari. Helburu bikoitza dute zuzenketek, Maddalen Iriartek eta Rebeka Uberak azaldu dutenez: osasun sistema publikoa «ondo egituratzea» balizko osasun larrialdiei erantzun egokia emateko, eta herritarren zaintza eta babesa bermatzea. Zuzenketen artean, besteak beste, EH Bilduk proposatu du Labi teknikoa indartzea eta guztiz independentea izatea, eta, horrekin batera, Labiren mahai politikoa desagertzea. Ildo horretan, EH Bilduk proposatu du Labik izaera independentea izatea, askotariko alorretako teknikari eta adituek osatuta egotea, eta haren erabakiak publikoak izatea. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198885/presoen-aldeko-martxa-eginen-dute-uztailaren-10ean-baionatik-donibane-lohizunera.htm | Politika | Presoen aldeko martxa eginen dute uztailaren 10ean, Baionatik Donibane Lohizunera | Bakegileek terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzaren jarrera salatu dute, eta kezka agertu dute Frantzian gertatzen ari den «lerratze sekuritarioaren» aitzinean. Jakes Esnal eta Jon Kepa Paroten baldintzapeko askatasun eskaerei oztoporik ez jartzeko eskatu dute. | Presoen aldeko martxa eginen dute uztailaren 10ean, Baionatik Donibane Lohizunera. Bakegileek terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzaren jarrera salatu dute, eta kezka agertu dute Frantzian gertatzen ari den «lerratze sekuritarioaren» aitzinean. Jakes Esnal eta Jon Kepa Paroten baldintzapeko askatasun eskaerei oztoporik ez jartzeko eskatu dute. | Orain presoak! lelopean, euskal presoen eskubideen aldeko martxa eginen dute Bakegileek uztailaren 10ean, Baionatik Donibane Lohizunera (Lapurdi). Frantziako Justizia Ministerioarekin harremanean segitzen badute ere, azpimarratu dute egiten dituzten eskaerek ez dutela erantzun baikorrik eskuratu, eta kezka agertu dute azken urteetan Frantzian gertatzen ari den «lerratze sekuritarioaren» ondorioz egoerak har lezakeen bilakaerarekin. Terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzaren jarrera azpimarratu dute, beste behin; erran dute «konfrontazioa» nahi duela eta «iraganeko eskemetan» dela.
Anaiz Funosas Bake Bideako presidenteak oroitarazi du orain dela 31 urte atxilotu zituztela Unai eta Jon Kepa Parot, Jakes Esnal eta Frederic Haranburu Xistor. Joan den azaroan baldintzapeko askatasuna onartu zioten Haranbururi, eta etxean betetzen ari da zigorra; gainerakoek presondegian segitzen dute. «Iraganaz egiten dugun irakurketa edozein izanik ere, militante hauen askatasuna ezinbestekoa den zerbait bilakatu da lurralde mailan. Gainditu beharreko etapa bat da, 2011ko urriaren 17an Donostian abiatu zen bake prozesuak indartua eta iraunkortua izan behar baitu». Donibane Lohizunekoa da Esnal, eta Baionan bizi zen Jon Kepa Parot, horregatik lotuko dituzte bi herriak: 31 urte, 31 kilometro.
Orain dela aste batzuk zendu zen Mixel Berhokoirigoin Bakegilea oroitu dute, eta harekin hasitako bidea bururaino eramateko borondatea agertu dute. Hala ere, «kezkagarria» zaie gaur egungo egoera politikoa. Espainiako Estatuan «mugimenduak» ikusten badituzte ere, Paris «atzeraka» ari dela deitoratu dute: «Gaur egun, testuinguru politikoa kontuan hartu, eta baldintzapeko askatasunei bidea ireki diete epaitegiek, baina terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak harresi bat altxatu du bake prozesuarentzat beharrezkoa eta logikoa den bide horren aitzinean». Arrangura agertu dute Esnal eta Jon Kepa Paroten epe muga juridikoari emanen dioten irtenbideari buruz: «Zer espero behar dugu? Ez dugu, Xistor Haranburuk izan duen beste irtenbiderik onartuko».
Bakegileen iritziz, Euskal Herriko gizarteak «bilakaera erradikal bat» espero du euskal presoen gaiaren inguruan. «Euskal jendartea prest da urrats guztiak laguntzeko eztabaidaren bidean, eta ondotik gatazkaren biktima guztien inguruan eta justizia trantsizionalaren inguruan». Horregatik, ondoko asteetako mobilizazioa «erabakigarria» izanen dela erran dute. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198886/israelek-airez-eraso-egin-diola-salatu-du-siriak.htm | Mundua | Israelek airez eraso egin diola salatu du Siriak | Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, Damaskoren aldeko «11 borrokalari» hil dira erasoan. Iturri ofizialek ez dute hildakoen inguruko zehaztapenik eman. | Israelek airez eraso egin diola salatu du Siriak. Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, Damaskoren aldeko «11 borrokalari» hil dira erasoan. Iturri ofizialek ez dute hildakoen inguruko zehaztapenik eman. | Siriako aireko defentsa sistemek Israelek egindako eraso bati erantzun diotela jakinarazi du Sana berri agentziak. Zabaldu duenaren arabera, herrialdearen erdialdearen eta hegoaldearen aurka egin du Israelgo armadak, airez. Gaineratu du Libanoren aire eremutik iritsitako hegazkinek bonbardatu dutela herrialdea. Hedabideak ez du hildakoen eta zaurituen inguruko informaziorik eman, baina Siriako Giza Eskubideen Behatokia AFP albiste agentziari esan dionaren arabera, gobernuaren aldeko «11 borrokalari» hil dira erasoan. Behatokiko zuzendari Rami Abdul Rahmanek adierazi du armadako zazpi soldadu eta Defentsa Nazionalerako Indarrak miliziako lau kide direla hildakoak.
Erresuma Batuan egoitza duen agentziak azaldu du Homs hiriaren kanpoaldean dagoen Khirbet al-Tin herrixka zutela jopuntuan hegazkin militarrek, eta inguru horretan Libanoko Hezbollah miliziak zuen arma biltegi bat suntsitzeko asmoa zutela.
Siriako armadaren iturriek ez dute erasoaren ondorioen gaineko zehaztapenik eman, eta aireko erasoei erantzuen dietela soilik azaldu dute. Israelek ere ez du inolako informaziorik zabaldu, eta uko egin dio «atzerriko hedabideen albisteen» inguruan ezer esateari.
Hezbollah miliziaren nahiz Irango milizia xiiten gotorleku dela argudiatuta, ehunka eraso egin ditu Israelek Sirian, 2011n gerra lehertu zenetik. Siriako Gobernuak milizia horiei aterpe ematea eta indar xiitek eremua kontrolatzea eragotzi nahi du Tel Avivek. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198887/hegoaldean-gutxienez-23-pertsona-zendu-dira-gaitzarekin-astebetean.htm | Gizartea | Hegoaldean gutxienez 23 pertsona zendu dira gaitzarekin astebetean | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 308 kasu positibo zenbatu dituzte. Positiboen ehunekoa %3,2 izan da astearteko testetan. | Hegoaldean gutxienez 23 pertsona zendu dira gaitzarekin astebetean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 308 kasu positibo zenbatu dituzte. Positiboen ehunekoa %3,2 izan da astearteko testetan. | Birusarekin loturiko heriotzei buruzko informazio eguneratua eman dute Hego Euskal Herriko agintariek. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, maiatzaren 31tik ekainaren 6ra bitarteko astean gutxienez 23 lagun hil dira gaitzak jota. Horiek horrela, bilakaerak azken hiru asteetako joerari eutsi diola erakusten dute datuek: maiatz erdialdetik, birusarekin astebetean hildako kopuruak ez du gainditu 30 kasuren langa. Zehazki, joan den astean zendutakoetatik lau Nafarroakoak ziren; gainerakoak Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan hildakoak dira.
Gainera, transmisioari dagokionez, atzo COVID-19a atzemateko 9.625 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian, eta horietako %3,2k eman zuten positibo: 308k, alegia. Gaur arte, eguneko zenbatutako kutsatu kopurua 300 kasuren langatik behitikoa izan zen hiru egunez jarraian, eta eten egin da joera hori. Hala eta guztiz ere, egunetik egunera izan daitezkeen gorabeherez gainera, bilakaerak beheranzko joeran segitzen du, abiada motelean bada ere. Zehazki, azken bi asteetako datuei so, Hegoaldean eguneko 356 kasu atzematen dira batezbesteko.
Atzoko testek utzitako datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien: 155 izan ziren. Gipuzkoan, 61 kasu detektatu zituzten; Nafarroan, 54, eta Araban, 34.
Azken datuen arabera, beste mugarri bat erdietsi da kutsatzearen bilakaeran; Hego Euskal Herriko lurraldeen intzidentzia tasak behera eta behera ari dira, eta, aurreneko aldiz, lauak dira 200etik beherakoak. Gipuzkoan, 100.000 biztanleko 192 kutsatu atzeman dituzte azken hamalau egunetan; Bizkaian, 189; Araban, 158; Nafarroan, 133.
Ospitaleen presioa, arintzen
Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 26 lagun ospitaleratu zituzten gaitzaren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat hartuta, guztira 236 lagun daude Hego Euskal Herriko erietxeetan; horietako 93 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198888/uemako-herrietako-bost-osasun-langiletik-batek-ez-daki-euskaraz.htm | Gizartea | Uemako herrietako bost osasun langiletik batek ez daki euskaraz | Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak osasun zerbitzuari buruzko azterketa aurkeztu du Legebiltzarrean. Bereziki kezkatuta agertu da pediatria zerbitzuarekin. | Uemako herrietako bost osasun langiletik batek ez daki euskaraz. Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak osasun zerbitzuari buruzko azterketa aurkeztu du Legebiltzarrean. Bereziki kezkatuta agertu da pediatria zerbitzuarekin. | Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak agerraldi bat egin du gaur Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean, bere udalerrietako osasun zerbitzuari buruzko azterketa aurkezteko. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak eta Garikoitz Goikoetxea teknikariak eman dute jasotako datuen berri, eta, besteak beste, jakinarazi dute mankomunitateko herrietako bost osasun langiletik batek ez duela euskara gaitasuna egiaztatuta.
Uemak bi urtetik behin egin ohi du behaketa, eta azterturiko azken epetik hona geldialdi bat egon dela nabarmendu dute txostenaren egileek. «Begirada luzeagoarekin begiratuta, bai, hamarkada hauetan asko egin dugu aurrera. Baina azken urte hauetan udalerri batzuetan arazo batzuk betikotzen ari direla iruditzen zaigu», adierazi du Goikoetxeak.
Uemak Hego Euskal Herriko lau lurraldeetako udalerri euskaldunak biltzen ditu, herritarren arteko euskara indizea %70etik gorakoa dutenak. Hala, osasun zerbitzuei buruzko txostenak mankomunitateko kide diren herri guztien azterketa biltzen du, baina, gaur, Eusko Legebiltzarreko agerraldian soilik Osakidetzari dagozkion datuak aurkeztu dituzte. Nafarroako datuak abenduaren hasieran jakinarazi zituen Uemak, Nafarroako Parlamentuan egindako agerraldian.
Pandemiaren eraginez, txostena ezin izan zuten iaz argitaratu, baina atzerapen horrek azterketa zabaltzeko aukera eskaini dio Uemari. Hain zuzen, orain arte mankomunitateko herrietan zeuden osasun zentroetara mugatu izan dute azterketa, eta, oraingoan, zentro horien azterketa ez ezik, Uemako herritarrek jasotzen dituzten gainerako osasun zerbitzuen azterketa ere egin dute. Hala, mankomunitatetik kanpo Uemako herritarrei zerbitzu ematen dieten beste herrietako osasun etxeetako eta erreferentziazko ospitaleetako datuak ere sartu dituzte txostenean.
Daturik okerrenak, ospitaletan
Osakidetzak 559 lanpostu dauzka Uemako kide diren 90 herrietan, eta ia guztietan zehaztuta dago hizkuntza eskakizuna betetzeko derrigortasun data: 548 postutan (%98). Errealitateari begiratuta, ordea, gaur egun soilik %81ak dauka egiaztatua hizkuntza gaitasuna. Hau da, bost langiletik batek ezin du euskarazko zerbitzua bermatu.
Halaber, mankomunitateko «ia zentro guztietan» euskaraz ez dakien langile bat edo beste dagoela azaldu dute ikerketako arduradunek, eta kezka berezia agertu dute pediatria zerbitzuarekin. Izan ere, arlo horretako hiru langiletik batek ez du hizkuntza hitz egiten, «Uemako herrietan horrek daukan inpaktu sozial bereziarekin».
Mankomunitatetik kanpoko osasun zentroei dagokienez, berriz, egoera «okerragoa» dela jakinarazi dute. Uemako herritarrei mankomunitatetik kanpo lehen arreta ematen dieten osasun etxeetan, esaterako, lau langiletik bat baino gehiago (%27) ari dira lanean euskara gaitasuna egiaztatu gabe, eta erreferentziazko ospitaleetan, berriz, zifra hori ia langileen erdira arte igotzen da (%49).
Dena den, ospitaleei dagokienez, leku batetik bestera alde handiak daudela zehaztu dute ikerketaren arduradunek. Hain zuzen, Gipuzkoako ospitaleetan eta Gernikakoan langile gehienek dute egiaztatuta eskakizuna, baina ez Arabako ospitalean eta Bizkaiko gainerakoetan. Egoerarik okerrena Nafarroan dute, ordea, Uemako herritar gehienei arreta ematen dien Iruñeko ospitalean hizkuntza eskakizuna ezarrita daukaten lanpostuak %1era ere iristen ez direlako.
Katea josteko beharra
Datuak aurkeztuta, Goikoetxeak Uemak eginiko azterketaren ondorioak azaldu ditu Osasun Batzordean, eta, beste ideia guztien gainetik, garrantzia berezia eman die euskarazko zerbitzua bermatzeko aurretik eman beharreko pausoei: «Kontziente izan behar dugu hau kate bat dela, eta zerbitzua euskaraz jasotzea katearen azken begia dela».
Ildo horretan, Euskal Herriko Unibertsitateak euskarazko formakuntzan emandako pausoetan sakontzeko beharra nabarmendu du Uemako teknikariak, eta Nafarroako hezkuntza publikoan oraindik medikuntza euskaraz ikasteko aukerarik ez dagoela gogoratu du. Hain zuzen, formakuntzako hutsune hori medikuntzan eta, bereziki, pediatrian langileak topatzeko dauden zailtasunen eragile nagusia dela uste du Goikoetxeak: «Urtero hamarnaka ikasle euskaldun kanpora joaten zaizkigu medikuntza ikastera, hemen ez dutelako lekurik topatu».
Horrez gain, hizkuntza irizpideak ezartzea ez ezik, horiek betearazi egin behar direla zehaztu du Uemako arduradunak, eta Osakidetzara sartzen diren langileek irizpide horiez kontziente izan behar dutela adierazi du: «Langileak jakin behar du zeintzuk diren bere betebeharrak eta zeintzuk diren herritarren eskubideak».
Azkenik, euskal administraziora «aldaketa handia» datorrela iragarri du Goikoetxeak, langileen erretiroari eta belaunaldi aldaketari erreferentzia eginez. Horrek osasun zerbitzuetan euskarak bizi duen egoera hobetzeko «abagune oso ona» eskainiko duela uste du Uemako teknikariak, baina arrakasta izateko «katea ondo josi» behar dela azpimarratu du berriro ere. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198889/nafarroako-gobernuak-lehen-pausoak-eman-ditu-motibazio-politikoko-biktimen-aitortzarako.htm | Politika | Nafarroako Gobernuak lehen pausoak eman ditu motibazio politikoko biktimen aitortzarako | Auzitegi Konstituzionalaren aldeko ebazpenaren ostean, legea garatzeko dekretua lantzen hasi da, eta aitortzaren lana egingo duen batzordeko pertsonak izendatzeari ekin dio. | Nafarroako Gobernuak lehen pausoak eman ditu motibazio politikoko biktimen aitortzarako. Auzitegi Konstituzionalaren aldeko ebazpenaren ostean, legea garatzeko dekretua lantzen hasi da, eta aitortzaren lana egingo duen batzordeko pertsonak izendatzeari ekin dio. | Sei urteko itzulinguruen ostean, azkenean, Nafarroako Gobernuak bidea libre du eskuin muturreko taldeen eta polizien biktimen aitortzarako. Izan ere, maiatzaren 18an, Auzitegi Konstituzionalak onetsi egin zuen 2019ko martxoan onartutako legea, eta gaur, Nafarroako Parlamentuan, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak eta Martin Zabalza Bake eta Bizikidetza zuzendariak azaldu dute lehen asteotan jada eman dituztela lehen pausoak. Alde batetik, asteon, foru agindu bidez, legea garatzeko dekretua lantzeari ekin dio gobernuak, eta hilabeteak emango ditu edukia aurrera ateratzeko. Bestetik, aitortza lana egingo duen batzordea osatuko duten pertsonak izendatzeari ekin dio.
Legeak jasotzen duenez, biktimen aitortza administrazio prozedura bidez egingo da, eta horretarako aitortzaren eta erreparazioaren batzorde bat osatuko da. Organo hori Nafarroako Gobernuko Bake eta Bizikidetza zuzendaritzaren antolamendu barruan egongo da. Bederatzi kidek osatuko dute, eta Martin Zabalza bera izango da zuzendari. Olloren arabera, gainerako kideak hautatzeko bideari ekin diote. Ordezkarietako bat Memoriaren Institutuko zuzendaria izango da, eta beste kideen artean auzi medikuak egongo dira. Halaber, Nafarroako Parlamentuak lau kide izendatu beharko ditu. Legebiltzarrari jada egin zaio eskaera: «Zuena da orain izendapen horiek hitzartzea», adierazi die Ollok parlamentariei.
Gogoan hartu behar da, aurretik, 2015ean, parlamentuak beste lege bat onartu zuela eta, PPk haren aurka jarritako errekurtsoa onetsi ostean, Konstituzionalak atzera bota zuela lege haren muina. Horregatik, Parlamentuak 2019an beste lege bat onartu zuen, eta hari baiezkoa eman zion maiatzaren 18an Auzitegi Konstituzionalak. Olloren arabera, ezin dira ahaztu sei urteotan eskuineko alderdiek jarritako «traba eta oztopoak», baina horiek gaindituta, azkenik, legeak «bidean aurrera egitea» ahalbidetuko du.
Ollok zein Zabalzak azpimarratu dute ez direla hutsetik hasiko eta iragan legealditik biktima horiekin lan bat egin dela, baina, era berean, onartu dute legea erreminta egokia dela «hain gai konplexu batean garrantzitsua baita ahalik eta segurtasun juridiko handiena ematea erabaki administratiboei». Zabalzaren arabera, aitortza hori beharrezkoa da, eta barkamena eskatu die giza eskubideen urraketa jasan duten guztien «berandu» datorrelako.
EH Bilduko Bakartxo Ruizek azpimarratu du legea «gazi-gozoa» dela, aitortzan aurrera egitea ahalbidetu arren, erantzukizunak ezingo direlako argitu eta biktimek eurek eszeptizismoz hartu dutelako. Dena den, Nafarroako Gobernuari eskatu dio administrazio prozedurari buruzko informazioa banatu dezala giza eskubide urraketa jasan duten guztiengana hel dadin hori. Aldi berean, epe zabala izateko eskatu dio. Beharrezko ikusi du ere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako esperientzia ezagututa, aurretik testigantza eman duten pertsonen kasuan ez dezatela berriro lekukotasun hori ematea bikoiztu. Azkenik, batzordeari ahalik eta baliabide gehien emateko eskatu du.. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198890/euskal-selekzioaren-ofizialtasuna-babesten-dute-hiru-herritarretik-bik.htm | Politika | Euskal selekzioaren ofizialtasuna babesten dute hiru herritarretik bik | Naziometroaren bigarren neurketaren arabera, erabakitzeko eskubidearen alde daude beste hainbeste; portzentaje hori hiru puntu hazi da urte erdian. Nafarroak beste lurralde batzuekin harremanak indartzeko beharraz ere galdetu dute inkestan. | Euskal selekzioaren ofizialtasuna babesten dute hiru herritarretik bik. Naziometroaren bigarren neurketaren arabera, erabakitzeko eskubidearen alde daude beste hainbeste; portzentaje hori hiru puntu hazi da urte erdian. Nafarroak beste lurralde batzuekin harremanak indartzeko beharraz ere galdetu dute inkestan. | 2020. urtearen hondarrean, Naziometroa euskal burujabetzari buruzko barometroaren lehen neurketaren emaitzen berri eman zuten Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz ikerketa taldeak. Asmoa zen neurketa horiei jarraipena ematea, bilakaerari erreparatzeko, eta bigarren neurketaren emaitzak argiratu dituzte orain.
Besteak beste, euskal selekzioen ofizialtasunari buruzko iritziak bildu ditu naziometroaren bigarren inkestak. Euskadiko Futbol Federazioak UEFAn eta FIFAn aurkeztuak dauzka kide izateko eskariak, eta erantzun duten herritarren iritziz, zazpi herrialdeetakojokalariek osatutako Euskal Selekzioak nazioarteko txapelketa ofizialak jokatzeko aukera eduki beharko luke (%64k babesten dute aukera hori). Bostetik bat daude horren aurka (%21). Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan du babes gehien aukera horrek, baina ofizialtasunaren aldeko hautua hiru lurralde osoan da nagusi.
Euskal selekzioak Frantziakoaren edo Espainiakoaren aurka jokatzeko aukeraren aurrean, berriz, gehien errepikatzen diren erantzunak dira oso ondo (%31,5) edo ondo (%22,6) iruditzen zaiela, eta soilik %16,7ri iruditzen zaie gaizki edo oso gaizki. Edozein kasutan, %72ren iritziz, jokalariei dagokie erabakitzea zein selekziorekin jokatu nahi duten.
Barometroaren beste ondorioetako bat da erabakitzeko eskubidearen aldeko jarrerak hazi diren neurri berean murriztu direla euskal estatuaren aldekoak: hiru puntu hazi dira lehenak, beste hainbeste jaitsi bigarrenak. Edozein moduz, euskal herritarrek beren etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea dutela uste dutenak bi heren dira, eta, erreferendum adostu batean, euskal estatu baten aldeko botoa emango lukete hamar herritarretik lauk.
Erabakitzeko eskubideari dagokionez, hamarretik zazpik babesten dute Hego Euskal Herrian, eta kontrakoak bostetik bat baino gutxiago dira eremu guztietan. Atal horretan, eta erabakimenarekin lotuta, adierazgarria dira galderetako bati emandako erantzunak; Next Generation diru funtsari buruz galdetu dute naziometroaren bigarren neurketan, eta hegoaldeko hiru herritarretik bik nahiago dute Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua izatea Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroarako dirua negoziatzen dutenak; aldiz, bostetik batek (%19) uste dute Espainiako Gobernuak negoziatu behar duela.
Lehen naziometroan agertutako joera bat berresten du bigarren neurketak: ez dela gauza bera independentziaz bere hutsean galdetzea edo erreferendum adostu batean euskal estatuari buruzko boto asmoaz itauntzea. Izan ere, independentziaren alde daude galdetutakoen %27 eta kontra %42, baina bestelakoa da indar korrelazioa erreferendum batean euskal estatu bati buruzko iritzia emateko aukeraz galdetzean; kasu horretan, gehiago dira aldekoak (%39,5) kontrakoak baino (%29,5). Haatik, udazkeneko neurketan %42,5 ziren aldekoak.
Ez da aurreneko iritzi bilketak azaleratu eta bigarrenean berretsitako hipotesi bakarra. Izan ere, iazko abenduan zabaldutako datuek aditzera ematen zuten euskal estatuaren aldeko eta kontrako jarrera dela, etaa priori alde edo kontra agertzen direnak prest daudela beren iritzia aldatzeko euskal estatu horren nolakotasunaren arabera; adibiderako, kontra daudenen %45-50 euskal estatu baten alde leudeke horrek eragingo balu «enpresa handiak erakartzea”, «egungoa baino pentsio sistema hobea» izatea edota «egungo politika ekologikoak baino hobeak» garatzea (%31,5k babestuko lukete euskal estatu bat euskara gehiago babestuko balu). Kontrakoa ere gertatzen da; euskal estatuaren aldekoak desados leudekeela horrek eragingo balu «enpresa handiak deslokalizatzea», pentsio sistema okertzea, ingurumen politikak okertzea edo euskararen suspertzean pausorik ez ematea.
Izan ere, zer sentimendu sortarazten du euskal estatuaz hitz egiten entzuteak? Galdera hori egin diete 1.200 herritarri, eta ziurgabetasuna da erantzun ohikoena; lautik batek (%24) adierazten du sentipen hori. Haatik, baikorragoak dira gehien errepikatzen diren hurrengo aukerak: interesa (%21,9), ilusioa (%21,8) eta itxaropena (%19,9).
Etxebizitza arazo
Parte Hartuz taldeak eta Telesforo Monzon laborategiak beste gai batzuk ere aztertu dituzte bigarren inkestarako; esaterako, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan etxebizitza eskuratzeko dauden arazoen inguruko iritziak jaso dituzte. Horren arabera, iparraldean galdekatutako hamarretik zazpirentzat «arazo handia» da etxebizitzarena, eta soilik %3,9rentzat ez da arazo. Are gehiago, lautik hiruk (%74,3) uste dute urtebeteko epean zaildu egin dela etxebizitza bat alokatzea nahiz erostea. Hori dela-eta, hamarretik seik (%59,1) uste dute Euskal Hirugune Elkargoan bigarren etxebizitza bat erosteko tasak emendatu beharko liratekeela.
Bestalde, beste aztergaietako bat izan da nafarrek zer iritzi duten beren lurraldeak gainerakoekin izan beharreko harremanen inguruan, harreman ekonomikoak, osasun arlokoak, kulturalak, euskararen sustapenari buruzkoak eta hezkuntzari buruzkoak bereizita. Guztietan, multzo bat da nagusi: harreman horiek indartzeari «garrantzi handia» ematen diotenak. Handienetik txikienera ordenatuta, ordea, osasun zerbitzuetarako harremanak indartzea da lehentasuna -%57,2k ematen diote horri garrantzia handia edo erabatekoa-, eta, hurrenkeran, harreman ekonomikoak, hezkuntza arlokoak, kulturalak eta euskara sustatzeari lotutakoak.
Guztira 1.201 inkesta egin zituzten, martxoan; Araban, Bizakaian eta Gipuzkoan 589, 405 Nafarroan eta 207 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Datuak ondoren haztatu dituzte, lurraldeen araberako biztanleriaren banaketa errealaren arabera eta bozka oroitzapena Eusko Legebiltzarreko, Nafarroako Parlamentuko edota herriko etxeko lehen itzuliko hauteskundeak kontuan hartuta. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198891/12-milioi-litro-sagardo-egin-dira-jatorri-izenarekin-iaz-ekoitzitakoaren-heren-bat.htm | Bizigiro | 1,2 milioi litro sagardo egin dira jatorri izenarekin, iaz ekoitzitakoaren heren bat | Euskal Sagardoa osatzen duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 48 sagardogileren artean, 70 sagardo aurkeztu dituzte. | 1,2 milioi litro sagardo egin dira jatorri izenarekin, iaz ekoitzitakoaren heren bat. Euskal Sagardoa osatzen duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 48 sagardogileren artean, 70 sagardo aurkeztu dituzte. | Azken hilabeteak «gogorrak» izan dira sagardo sektorearentzat. Ostalaritzaren geldialdiarekin eta sagardotegien murrizketekin, sagardo guztia saldu ezinda geratu dira sagardotegi gehienak. Horren ondorio da Euskal Sagardoa jatorri izenaren joan den urteko uzta ere: 1,2 milioi litro sagardo ekoitzi ziren bertako bi milioi kilo sagarrekin. Hain zuzen ere, aurreko urtean ekoitzitakoaren heren bat.
Euskal Sagardoa jatorri izenaren bosgarren uzta da upeletan dagoena, 2016an sortu baitzuten sor-marka sektoreko eragileek eta instituzio publikoek. 2020an, guztira, 48 sagardogilek egin dute Euskal Sagardora bideratutako sagardoa: ekoizleen 42 gipuzkoarrak dira, lau bizkaitarrak, eta bi arabarrak. Era berean, 250 izan dira sagargileak: guztiak desberdinak eta bakoitza bere nortasunarekin. Orotara, 70 sagardo aurkeztu dituzte, eta horietako bakoitzak berezitasun jakin batzuk dituela nabarmendu dute Euskal Sagardoa jatorri izeneko kideek.
Euskal Sagardoa sor-markak, izatez, bi ezaugarri nagusi ditu: sagardoa egiteko erabilitako sagarren %100 bertakoa da (momentuz, Arabakoa, Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa), eta, ondorioz, kalitate bermea dute.
Udara begira
Udara begira, sektorea «apurka-apurka» hoberantz joatea espero dute Euskal Sagardoa jatorri izeneko kideek. Horrekin batera, Hik Nik kanpaina jarriko dute martxan: Hik jatekoa, nik Euskal Sagardoa lelopean. Euskal Sagardoarekin batera, bertako produktuez gozatzeko gonbita luzatu nahi dute kanpaina horren bitartez. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198892/gasteizko-eta-donostiako-jazzaldiek-aurkeztu-dituzte-egitarauak.htm | Kultura | Gasteizko eta Donostiako jazzaldiek aurkeztu dituzte egitarauak | Uztailaren 14tik 18ra, Anne Paceo eta Antonio Sanchez, Kathrine Windfeld eta Thumbscrew ariko dira Gasteizen, besteak beste. Donostian, berriz, uztailaren 21etik 25era izango dira kontzertuak, besteren artean, Cecile McLorin Salvant, Mulatu Astatke, Kenny Barron, Silvia Perez Cruz eta Brad Mehldaurenak. | Gasteizko eta Donostiako jazzaldiek aurkeztu dituzte egitarauak. Uztailaren 14tik 18ra, Anne Paceo eta Antonio Sanchez, Kathrine Windfeld eta Thumbscrew ariko dira Gasteizen, besteak beste. Donostian, berriz, uztailaren 21etik 25era izango dira kontzertuak, besteren artean, Cecile McLorin Salvant, Mulatu Astatke, Kenny Barron, Silvia Perez Cruz eta Brad Mehldaurenak. | Aurrez Getxoko Jazz Jaialdiak egin bezala, gaur aurkeztu dituzte Gasteizko 44. Jazz Jaialdiak eta Donostiako 65. Jazzaldiak beren egitarauak. Azken horrek dagoeneko salgai jarri ditu sarrerak.
Gasteizen protagonista nagusiak izango dira: Anne Paceo eta Antonio Sanchez (bateriak), Itamar Borochov (tronpeta), Kathrine Windfeld (pianoa), eta Thumbscrew eta Maciej Obara Quartet taldeak. Uztailaren 14an hasi eta 18an buka, Iradier Arena eraikinean eta Principal Antzokian egingo dira kontzertuak, eguerdiz eta arratsaldez.
Donostian emanaldi garrantzitsuenetan izango dira: Cecile McLorin Salvant (abeslaria), Franco D’Andrea (pianoa), Dave Douglas (tronpeta), Gonzalo Rubalcaba (pianoa), Mulatu Astatke (perkusioa), Kenny Barron (pianoa), Noa (abeslaria), Marc Ribot (gitarra), Silvia Perez Cruz (abeslaria), Bill Frisell (gitarra), Brad Mehldau (pianoa) eta Arlo Parks (abeslaria). Uztailaren 21 eta 25 bitartean egingo dira kontzertuak Trinitate plazan, Kursaal auditoriumean, Viktoria Eugenia antzokian eta San Telmo museoan. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198893/nafarroako-adingabeen-zentro-batzuetan-izan-diren-azken-erasoak-salatu-ditu-labek.htm | Gizartea | Nafarroako adingabeen zentro batzuetan izan diren azken erasoak salatu ditu LABek | Pribatizazioak langileei eta erabiltzaileei zuzenean eragiten diela azpimarratu du sindikatuak, eta zerbitzuen publifikazioa eskatu du. | Nafarroako adingabeen zentro batzuetan izan diren azken erasoak salatu ditu LABek. Pribatizazioak langileei eta erabiltzaileei zuzenean eragiten diela azpimarratu du sindikatuak, eta zerbitzuen publifikazioa eskatu du. | LAB sindikatuak Nafarroako adingabeen zentro batzuetako langileek jasandako erasoak salatu ditu, Eskubide Sozialen Departamentuak Iruñean duen egoitzan egindako elkarretaratzean. Nafarroako Gobernuak adingabeen zentroak pribatizatzearen eta azpikontratatzearen ondorio direla nabarmendu du LABek. Horrek langileen zein erabiltzaileen eskubideei zuzenean eragiten diela azpimarratu du, eta horri aurre egiteko, funtsezko gizarte zerbitzuen publifikazioa eskatu du sindikatuak.
Gertakariak «larriak» izan direla salatu dute Nafarroako LABeko kideek. Hainbat eraso aipatu dituzte: bi langile eskaileretan behera bota zituztela ia, gela batean sute bat egon zela, «tresna ebakitzaileekin» adingabeen arteko liskarrak izan direla eta segurtasuneko langileen aurkako eraso bat ere izan zela. Horren ondorioz, bi langile zauritu zituzten: batek orkatila, tibia eta peronea hautsi zituen, eta besteak arnasa hartzeko zailtasunak izan zituen.
Sindikatuak dio ez direla eraso bakanak; are, «izozmendiaren tontorra» direla adierazi du Oihan Ataun Esku-hartze Sozialeko arduradunak. Hala ere, fokua erasoetan jarri baino, prekarizazioan eta pribatizazioan jarri behar dela azpimarratu du. Horrek erabiltzaileei eta langileei hainbat modutan eragiten diela azaldu du: «Langileek ezin diete erabiltzaileei behar duten kalitatezko arreta eman, nahiz eta ahal duten guztia egin». Arreta falta lan baldintza «txarren» ondorio dela diote, hala nola, soldata baxuak, «hierarkia autoritarioak», aldi baterako «kontratazio ilegalak» eta lan arrisku eta neurri zuzentzaileen prebentzio falta.
Nafarroako Gobernuari «berehalako publifikazioa» eskatu du Ataunek, eta kontrol publiko falta «oso larria» dela nabarmendu. Zerbitzu horretaz arduratzen diren enpresek gobernuari informazioa ezkutatzen diotela ere salatu du LABek, eta Nafarroako Gobernuari egoeraren aurrean neurriak hartzea exijitu dio. Nafarroako Gobernuaren iturriek BERRIAri adierazi diotenez, aurretik pribatizaturiko zerbitzuak publifikatzen ari dira, eta erasoak «ez dira ohikoak». |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198894/pertsona-bat-hil-da-eusko-jaurlaritzako-egoitza-nagusian-eskailera-batzuetatik-erorita.htm | Ekonomia | Pertsona bat hil da Eusko Jaurlaritzako egoitza nagusian, eskailera batzuetatik erorita | Atzo gertatu zen ezbeharra, Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzan. Eskailera begitik erori zen gizona, eta larriki zauritu zen. | Pertsona bat hil da Eusko Jaurlaritzako egoitza nagusian, eskailera batzuetatik erorita. Atzo gertatu zen ezbeharra, Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzan. Eskailera begitik erori zen gizona, eta larriki zauritu zen. | Eusko Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzan jazo zen ezbeharra, atzo. Eskaileren artean dagoen tartetik erori zen 48 urteko gizona, 14:00ak inguruan. Zauri larriak eragin zizkion, eta, Santiago ospitalera eraman zuten arren, ordu batzuen buruan hil zen.
Ertzaintza eta Osalan gertatutakoa ikertzen ari dira. Informazioa ezkutatzea egotzi dio ELAk Jaurlaritzari. LABek lan istripu bat izan dela salatu du sare sozialetan, eta elkarretaratze bat antolatu du gaur goizerako. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198895/txartelen-bidez-egindako-gastua-2019ko-mailara-itzuli-da-maiatzean.htm | Ekonomia | Txartelen bidez egindako gastua 2019ko mailara itzuli da maiatzean | BBVAren datuek diote kontsumo pribatua krisi aurrekoaren parera iritsi dela. EBren funtsen laguntzarekin, 2022 bukaeran 2019ko maila gaindituko du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak | Txartelen bidez egindako gastua 2019ko mailara itzuli da maiatzean. BBVAren datuek diote kontsumo pribatua krisi aurrekoaren parera iritsi dela. EBren funtsen laguntzarekin, 2022 bukaeran 2019ko maila gaindituko du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak | BBVA ere batu da ekonomiaren susperraldia hasi dela esaten dutenen taldera. Baina beste iragarle batzuek ematerik ez duten datu propio batekin egin du: maiatzaren bigarren erdian, alarma egoera kendu ondoren, haren bezeroen eta bezero ez direnen txartel bidezko operazioak 2019ko datu bereko mailara itzuli dira. Hau da, hamalau hilabetez uzkurtuta ibili eta gero, kontsumo pribatua krisiaren aurretik «normaltzat» jo zitekeen maila batera itzuli dela. 2021eko lehen hilabeteetan, ordea, 2019koa baino %10 txikiagoa izan da.
Zertan den Euskadi txostena aurkeztu du gaur goizean bankuko azterketen atalak, BBVA Researchek. Haren datu nabarmenena da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak, pandemiaren aurreko maila datorren urtean lortu ez ezik, gainditu ere egingo duela, BPGan ez ezik, baita enpleguan ere.
BBVA Researchek ematen dituen datu batzuk ez datoz bat estatistika ofizialekin. Horrela, iaz hiru lurraldeetako BPG barne produktu gordina %10,5 txikitu zela dio, Eustatek eman duena baino puntu bat gehiago. Haren aurreikuspenak betez gero, aurten %5,5 haziko da, eta %7,5 datorren urtean; ondorioz, 2022aren amaieran 2019aren amaieran baino %1,4 handiagoa izango da. Kopuru desberdinekin bada ere, antzekoa dio Eusko Jaurlaritzaren azken koadro makroekonomikoak: %9,5eko uzkurtzeari, aurten %6,7ko hazkundeak jarraituko dio, eta %5,7koa 2022an.
%8,5eko langabezia
Enpleguari dagokionez, baikorrago da BBVA gobernua baino. Azken horrek iragarri du langabezia %10,5etik %10,1era jaitsiko dela aurten, eta %9,5era datorren urtean; bankuak, berriz, %8,5eko tasa bat iragarri du 2022rako, 2019an zegoena baino 0,7 puntu txikiagoa. Zenbaki osoetan, 15-16.000 enplegu sor ditzake aurten, eta 23.000 datorren urtean.
Hazkundea bultzatuko duten arrazoien artean Europako Batasunaren Next Generation funtsak daudela ziurtatu du BBVAk. Bankuaren azterketa adarrak kalkulatu du aurten bertan 1.000 milioi eurotik gora jasoko dituela, eta horren eskutik 1,3 puntu handituko dela BPGa. Horretarako, hori bai, «ongi gastatu behar da dirua», ohartarazi du Rafael Domenech BBVAko Researcheko azterketen arduradunak.
Beste faktore bat gastu publikoa izango dela uste du BBVAk. Izan ere, krisia zorpetze maila ez oso handiarekin hasi zuen Jaurlaritzak, eta horrek aukera emango dio «aurrekontu hedakorrak» egiteko. Hain zuzen ere, Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak iragarri zuen asteartean «anbizio handiko inbertsioak» egingo dituela 2022ko aurrekontuetan, gastu publikoa mugatzeko arauak etenda daudela baliatuta.
Esportazioen ekarpen handia ere espero du BBVAk, ekipo ondasunetan eta autoetan bereziki. |
2021-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/198896/espetxealdi-iraunkor-berrikusgarria-ezarri-diote-gizon-bati-emaztea-eta-haren-semea-hiltzeagatik.htm | Gizartea | Espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezarri diote gizon bati, emaztea eta haren semea hiltzeagatik | Gizonak Alcobendasen (Madril) hil zituen andrea eta haren semea, 2017an. Emakumeari 30 aldiz sartu zion aiztoa, eta umeari hamasei aldiz. | Espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezarri diote gizon bati, emaztea eta haren semea hiltzeagatik. Gizonak Alcobendasen (Madril) hil zituen andrea eta haren semea, 2017an. Emakumeari 30 aldiz sartu zion aiztoa, eta umeari hamasei aldiz. | Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin du gizon bati bere Eibarko (Gipuzkoa) bikotekidea eta haren haurra hiltzeagatik ezarritako espetxealdi iraunkor berrikusgarria. Gizonak emazteari 30 aldiz sartu zion aiztoa, eta semeari, berriz, hamasei aldiz. Hilketak Alcobendasen (Madril) bizi ziren etxean egin zituen, 2017an. Hildakoak Rakel Lopez zuen izena, eta 44 urte zituen; haren semeak, berriz, 12.
Halaber, espetxe zigor berrikusgarriarekin batera, epaitegiak berretsi egin du kalte ordaina ere: emakumearen beste bi semei 180.000na euro eman beharko dizkio, eta guraso bakoitzari 120.000.
Probatutako egitateen kontakizunak jasotzen duenez, 38 urteko gizonak hilketak 2017ko maiatzaren 2an egin zituen. Haren arabera, gizona aizto bat eskuan zuela emakumea hiltzeko asmoarekin sartu zen andrea zegoen komunera, eta, «sorpresaz harrapatuta», 30 aldiz sartu zion aiztoa. Umea ere han zegoela konturatu zenean, bizkarretik eraso egin zion, hamasei aldiz sartu zion aiztoa, eta fular bat jarri zion lepoan, «haren heriotza azkartzeko eta ziurtatzeko».
Ondoren, akusatuak emakumearen telefonotik deitu zion amari eta gainerako senideei, «hil egingo dut» eta «hil egingo dut eta hil egingo naiz» esanez. Gainera, ihes egin zuen trenez, eta hilabete geroago atxilotu zuten Madrilgo parke batean. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198922/foruzaingoak-ukatu-egin-du-nafarroan-saileko-hiltzaile-bat-dagoenik.htm | Gizartea | Foruzaingoak ukatu egin du Nafarroan saileko hiltzaile bat dagoenik | Sare sozialetan Poliziaren izenean dabilen mezu faltsu bat gezurtatu dute. Herrialdean azken asteotan aurkituriko gorpuen kasuak oker lotzen ditu, eta asteartean beste bat agertu zela adierazten du, hori ere gaizki. | Foruzaingoak ukatu egin du Nafarroan saileko hiltzaile bat dagoenik. Sare sozialetan Poliziaren izenean dabilen mezu faltsu bat gezurtatu dute. Herrialdean azken asteotan aurkituriko gorpuen kasuak oker lotzen ditu, eta asteartean beste bat agertu zela adierazten du, hori ere gaizki. | «Poliziok ez dugu Whatsappen bidez informatzen, are gutxiago larritasuna sortzen duten delituen inguruan». Twitterren mezu hori jarrita, sare sozialetan dabilen gezur bat salatu nahi izan zuen Nafarroako Foruzaingoak atzo. Txioan, Whatsappen bolo-bolo dabilen mezuaren irudi bat partekatu zuen Foruzaingoak. Horretan, Nafarroan saileko hiltzaile bat dagoela esaten zuten, herrialdean azken asteotan aurkituriko gorpuzkien aferak faltsuki lotuta.
Biral eginiko gezurrezko mezuak testu hau dauka: «Foruzaingotik adi ibiltzeko eskatu nahi diegu herritarrei. Azken hilabeteotan lau gorpu aurkitu dira gure erkidegoaren hainbat gunetan. Maiatzaren 13an hilotz bat agertu zen Orkoiengo hondakin planta batean. Apirilaren 25ean, kiskalitako gorpu bat topatu genuen Tuterako txabola batean. Ekainaren 1ean, emakume baten gorpuzkiak aurkitu genituen Belosoko etxola batean. Azkenean, gaur, ekainaren 8an, beste gorpu bat agertu da Vinculo plazako lan batean, hiriaren erdian. Hedabideei esan diegu jendea ez larritzeko, aurretik aipaturiko gorpuetako bat dela. Halere, egoera kezkagarria da. Zantzu eta froga askok garamatzate ziurtatzera saileko hiltzaile bat dabilela geure kaleetan».
Txantrean apirilaren 17ko beste gertaera bat hilketekin lotzen du mezuak. «Lasaitasuna eskatzen dugu, eta, batez ere, kalera gauean bakarrik ez irteteko. Hiltzaile horren biktimarik gogokoenak bakarrik dagoen jendea eta eskean dabiltzanak dira». Gezurrezko mezua amaitzen da informazio eske batekin, Foruzaingoari 092 zenbakira deituta. Telefono hori Udaltzaingorena da.
Hainbat hedabideetan zabalduriko informazio oker batean oinarritu da mezua, asteartean beste gorpu bat agertu dela esateko. Nafarroako telebista eta irrati batek zabaldu zuten hori asteartean. Ez zen gorpurik agertu. Foruzaingoa Orkoien agertutakoa ikertzen ari zen, besterik gabe.
Edonola ere, mezua bolo-bolo zabaldu da Nafarroan, eta Foruzaingoak gezurtatzea erabaki du. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198923/gizon-bat-atxilotu-dute-donostian-bi-pertsona-armaz-mehatxatu-eta-etxean-gotortu-ostean.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Donostian, bi pertsona armaz mehatxatu eta etxean gotortu ostean | Bizilagun baten dei baten bitartez joan da Ertzaintza bertara. Lekukoen hitzetan, suzko arma batekin mehatxu egin die bi gizoni. Ondoren, etxean gotortu da. | Gizon bat atxilotu dute Donostian, bi pertsona armaz mehatxatu eta etxean gotortu ostean. Bizilagun baten dei baten bitartez joan da Ertzaintza bertara. Lekukoen hitzetan, suzko arma batekin mehatxu egin die bi gizoni. Ondoren, etxean gotortu da. | Bart iluntzean gertatu da, 21:00ak aldera: gizon batek beste bi mehatxatu ditu suzko arma batekin Donostiako Antigua auzoan, eta, hori egin ondoren, bere etxean gotortu da. Bizilagun baten dei baten bitartez joan da Ertzaintza bertara, eta lau ordu behar izan dituzte gizona atxilotzeko.
Antza, telefonia enpresa bateko langile bat da atxilotuak mehatxatutako bi lagunetako bat: bezero baten Internet zerbitzua konpontzera joana zen etxebizitza horretara, eta, bizilagunaren solairura igotzean, beste gizona haren ataritik atera eta suzko arma batekin mehatxu egin die berari eta bizilagunari. Une horretan, Internet gabe utzi dutela eta konpondu diezaietela eskatu die erasotzaileak mehatxatuei.
Testuinguru hori ikusita, telefonia enpresara deitu duen bizilagunaren etxean babestu dira bi mehatxatuak, eta, behin babestuta, gertatutakoaren berri eman diote SOS Deiak 112 zerbitzuari.
Deia jaso eta berehala agertu da Ertzaintza, baina susmagarriak ez die bere etxean sartzen utzi. Hori dela eta, polizia agenteek etxebizitzaren inguru guztia hesitu behar izan dute, gizona armatuta egon zitekeelakoan. Lau orduko negoziazioaren ostean, 68 urteko susmagarriak bere burua entregatu du goizaldeko 01: 00ak aldera, erresistentziarik jarri gabe.
Etxebizitza barruan aurkitu dute erabili duen arma, eta, Segurtasun Sailaren arabera, epailearen esku geratuko da datozen orduetan. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198924/iruneko-udalak-euskara-baztertu-zuen-baita-sanferminetako-zapian-ere.htm | Gizartea | Iruñeko Udalak euskara baztertu zuen, baita sanferminetako zapian ere | Nafarroako Administrazio Auzitegiak ebatzi du iazko uztailaren 6an udaletxean paratutako zapi erraldoiak euskararen ordenantza urratu zuela | Iruñeko Udalak euskara baztertu zuen, baita sanferminetako zapian ere. Nafarroako Administrazio Auzitegiak ebatzi du iazko uztailaren 6an udaletxean paratutako zapi erraldoiak euskararen ordenantza urratu zuela | Los viviremos (biziko ditugu) leloa zeraman zapi erraldoia paratu zuen Iruñeko Udalak iazko uztailaren 6an udaletxeko balkoian, sanferminak bertan behera gelditu zirela eta. Mezua gaztelaniaz idatzia zegoen nagusiki, letra larriz eta tamaina handian. Beherago (eta dezente tamaina txikiagoan), euskarazko, frantsesezko eta ingelesezko bertsioak irakur zitezkeen. Orain, Nafarroako Administrazio Auzitegiak ebatzi du mezu horrek urratu egin zuela euskararen ordenantza. Zehazki, Navarra Sumak euskara gutxietsi zuela uste du auzitegiak, eta «tratu baztertzailea» eman ziola. EH Bilduren udal taldeak aurkeztutako helegiteari erantzunez eman du ebazpena auzitegiak.
Salaketan, EH Bilduk argudiatu zuen Iruñeko Udalaren zapiak urratzen zuela euskararen ordenantzak seinale eta mezu publikoez dioena: euskarak eta gaztelaniak «presentzia bera» izanen dutela hiriaren hizkuntza paisaian. Administrazio auzitegiak arrazoia eman dio.
Zapiak 11 metroko zabalera eta 4,70 metroko altuera zuen, eta bederatzi egunez egon zen balkoian zintzilik: uztailaren 6ko eguerditik uztailaren 15eko goizera arte. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198926/ekain-perrino-konorterik-gabe-egonda-ere-ni-jipoitzen-jarraitu-zuten.htm | Gizartea | Ekain Perrino: «Konorterik gabe egonda ere ni jipoitzen jarraitu zuten» | Larunbatean Basaurin jipoitu zuten gaztearekin hitz egin du Geuria-k, Hego Uribeko herri komunikabideak. Zerbait ikusi zutenei dei egin die Ertzaintzarengana joan eta salatzeko. | Ekain Perrino: «Konorterik gabe egonda ere ni jipoitzen jarraitu zuten». Larunbatean Basaurin jipoitu zuten gaztearekin hitz egin du Geuria-k, Hego Uribeko herri komunikabideak. Zerbait ikusi zutenei dei egin die Ertzaintzarengana joan eta salatzeko. | Ekain Perrino du izena, eta larunbatean 13 lagunen artean jipoitu zuten, «marikoi zikina» oihuen artean. Basaurin (Bizkaia) gertatu zen ezbeharra: Bizkotxalde parkean izan zen, 2:30 inguruan. Perrino bere lagunekin zegoen, festa giroan, eta harmailetatik beherantz joan zenean topatu zen erasotzaileekin: konorterik gabe utzi zuten, eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Geuria Hego Uribeko herri komunikabideak elkarrizketatu du, eta, hor esan duenez, «poliki-poliki burua altxatzen» ari da. Gaur 19:00etan erasoa salatzeko manifestazioa egingo dute Basaurin.
Ez du ezer gogoratzen, eta, horregatik, laguntza eskatu die jazoera lazgarri hura ikusi zuten herritar eta adinkideei: «Lurrean nengoen, ez nuen ezer ikusi. Beraz, eskatuko nieke, hemen, harmailetan, zeuden gazte guztiei Ertzaintzarengana joatea eta zer pasatu zen kontatzea». Erasoari buruzko edozein pista baliagarria eta lagungarria izan daitekeela esan du, eta horrelakoak salatu egin behar direla. Halaber, adierazi du beldurra ere baduela: «Beldurra ematen didana da nik ez dakidala haiek zeintzuk diren, baina haiek badakite ni nor naizen. Niregana etor daitezke».
Erasoaren nondik norakoak zabaldu eta berehala egin zuen eztanda albisteak: azken egunotan bolo-bolo ibili da sareetan, eta erasotzaileekiko gaitzespen mezuak eta biktimarekiko babes zein elkartasun mezuak nagusitu dira. Erasotzaileak biktimaren adin berekoak dira: lehenik haietako bat hasi zen hura jipoitzen, eta gero gehitu ziren beste hamabiak. Jarraian, Azbarren auzorantz ihes egin zuten, Perrino konorterik gabe eta lurrean botata utzita. «Konorterik gabe egonda ere ni jipoitzen jarraitu zuten», adierazi du.
«Berriz ere ez gertatzeko»
Hala eta guztiz ere, indartsu agertu da: «Orain hemen nago, zer gertatu den kontatzeko, eta, batez ere, berriz ere ez gertatzeko». LGTBI+ Komunitatearen Nazioarteko Eguna iristear den honetan, gaur egungo jendarteari buruz mintzatu da Perrino: «Gizartea bera aldatu dela uste dut, baina horrelakoak gertatzen direnean ikusten da gehiago aldatu behar dugula». Hain justu ere, horregatik kontatu du larunbat goizaldean egin ziotena, oraindik ere horrelako erasoak gertatzen direla adierazteko, eta erasotzaileak zigorgabe ez gelditzeko. «Ez diogu borrokatzeari utzi behar». |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198927/nondik-dator-argentinarrak-itsasontzietatik-datozela-dioen-esaldia.htm | Mundua | Nondik dator argentinarrak itsasontzietatik datozela dioen esaldia? | Alberto Fernandez Argentinako presidentearen adierazpen batek zeresan handia eman du sare sozialetan. | Nondik dator argentinarrak itsasontzietatik datozela dioen esaldia?. Alberto Fernandez Argentinako presidentearen adierazpen batek zeresan handia eman du sare sozialetan. | Eztabaida handia eragin du Alberto Fernandez Argentinako presidenteak atzo Pedro Sanchez Espainiakoari Buenos Airesen egindako harreran esandakoak: «Octavio Pazek behin idatzi zuen mexikarrak indioetatik datozela, brasildarrak oihanetik atera zirela eta argentinarrak itsasontzietan iritsi ginela». XX. mendearen hasieran Hego Amerikara iritsi ziren migratzaileei egin nahi zien aipamena Fernandezek, baina beste zerbaitegatik izan dute oihartzuna: ageri duten arrazakeriagatik eta Octavio Paz Literatura Nobel saridun mexikarrak (1914-1998) ez zuelako horrelakorik inoiz esan. Twitterren berehala zabaldu zen Fernandezek esandakoa Alberto, Octavio Paz eta lotsa nazionala.
«Octavio Paz gajoa, hark ez du errurik», esan du Pablo Avelluto Argentinako Kultura ministro izandakoak. Francisco Sanchez oposizioko diputatuak argitu du zer izan zen Pazek idatzi zuena: «Mexikarrak aztekengandik datoz; perutarrak, inkengandik, eta argentinarrak, itsasontzietatik». Fernandezek ez zuen hori errepikatu, eta indio eta oihan hitzak erabili izanak erabat aldatu dio zentzua Pazek esandakoari.
Fernandezek Pazen ahotan jarri nahi izan duen esaldia Litto Nebbia musikari argentinarraren Llegamos de los barcos (Itsasontzietatik gatoz) kantaren hitzak dira. Nebbia Argentinako rockaren ikurretako bat da, eta Fernandezek berak aitortu izan du haren jarraitzailea eta laguna dela. Hau dio Nebbiaren letrak: Brasildarrak oihanetik datoz; mexikarrak, indioengandik, baina gu, argentinarrok, itsasontzietatik.
Bere hanka sartzeaz jabetuta, Fernandezek barkamena eskatu zuen, baina errurik onartu nahi ez duenaren modura: «Ez nuen inor iraindu nahi izan. Baina, hala ere, inor minduta sentitu bada, barkamena eskatzen diot». Eta argudiatu du: «Berretsi egin da beste behin argentinarrok itsasontzietatik gatozela. XX. mendearen lehen erdian jatorrizko gure herriekin batera bizi izan ziren bost milioi migratzaile iritsi ziren. Gure aniztasuna harro egoteko modukoa da».
Mexikoko presidente Lopez Obradorrek onartu egin du Fernandezen barkamen eskaera. Maximiliano Reyes Zuñiga Mexikoko Latinoamerikarako eta Kariberako Harremanetarako idazkariordeak esan du Latinoamerikako aniztasun etnikoa ezkutatzen duela Fernandezek esandakoak, eta gaineratu du ez dela batere esaldi egokia. «Onartzen dugu barkamen eskaera, eta berretsi egiten dugu gure jatorri indigena», adierazi du. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198928/sarek-etxerako-bidean-kanpaina-abiatu-du-euskal-presoen-etxeratzea-gauzatzeko.htm | Politika | Sarek 'Etxerako bidean' kanpaina abiatu du, euskal presoen etxeratzea gauzatzeko | 1987an hasitako sakabanaketa politikak eragindako sufrimendua gogora ekarri eta egungo abagune politikora egokituz, euskal presoak etxeratzeko kanpaina hasiko dutela iragarri du | Sarek 'Etxerako bidean' kanpaina abiatu du, euskal presoen etxeratzea gauzatzeko. 1987an hasitako sakabanaketa politikak eragindako sufrimendua gogora ekarri eta egungo abagune politikora egokituz, euskal presoak etxeratzeko kanpaina hasiko dutela iragarri du | Etxerako bidean kanpaina abiatu du Sarek. Iraganeko garaietara diseinatutako euskal presoen aurkako salbuespeneko espetxe politika «amortizatzea» eta legedi arruntera egokitutakoa aplikatzea eskatu du. «Gizatasuna, erreparazioa eta bizikidetza» ardatz izango dituen eredu bat defendatu dute, eta, hain justu, harantz doaz Eusko Jaurlaritzak hartzear duen espetxe eskumenari buruzko gakoak, atzo bertan Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Gaietarako sailburuak esan zuenez. «Behin ETAren jokabide zigorgarria desagertuta, presoen salbuespenezko tratu bat mantentzea ez da bateragarria zigorrak betearazteko printzipioarekin», esan zuen Artolazabalek.
Horrenbestez, dinamika berri bati ekin dio Sarek: Etxerako bidean. Lehentasunezkotzat jo dituzte gaixorik daudenak, 70 urte baino gehiago dituztenak eta salbuespenezko legediak aplikatuz zigortu dituztenak etxeratzea. Sareren arabera, euskal presoen %90i irizpide politiko hutsetan oinarritutako sailkapen politika aplikatu izan ez balitzaie, bigarren graduan ematen diren baimenak izateko aukera izango zuketeen legeria arrunta aplikatuta. Ondorioz, aspaldi egongo ziratekeen hirugarren gradua lortzetik hurbil, kondena erdi-askatasunean betetzeko aukerarekin. Gainera, heren batek baino gehiagok zigorraren hiru laurdenak beteak dituzte, eta, salbuespenezko araudirik ez balego, baldintzapeko askatasunean leudeke. Zigorra oso-osorik betetzeko euskal presoen aurka propio egindako 7/2003 lege organikoaren pean beste 60 bat euskal preso zigortu zituzten, eta EBn egindako espetxe urteak ere ez dizkiete zenbatzen.
Etxerako bidean kanpaina sustatuko dute, «gure herriak sufrimendu asko bizi izan duelako, bizitza asko galdu eta elkar ulertzeko zubi asko apurtu direlako, eta gizarte gisa berreraiki egin behar dugulako, bizikidetza oinarri hartuta». Euskal presoak etxerako bidean jartzeko, eragile, sindikatu eta administrazio guztiekin elkarrizketan segituko duela berretsi du, baita presoekin eta biktimekin ere.
Sarek gogora ekarri ditu 1987-1988an hasitako sakabanaketa politikaren ondorioz errepidean hildako hamasei pertsonak, eta sakabanaketaren ondorioz tratu «gizagabea» jasan duten ehunka lagunak. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198929/paperaren-industriak-eutsi-egin-dio-pandemiaren-oldarraldiari.htm | Ekonomia | Paperaren industriak eutsi egin dio pandemiaren oldarraldiari | Sektoreko enpresek %10 gutxiago fakturatu zuten iaz, baina enplegua %2 hazi zen. Esportazioak %9 jaitsi dira, baina, hala ere, salmenten erdia baino gehiago nazioartean egin dituzte. Plastikoa ordezkatzeko produktuetara zabaldu dute negozioa. | Paperaren industriak eutsi egin dio pandemiaren oldarraldiari. Sektoreko enpresek %10 gutxiago fakturatu zuten iaz, baina enplegua %2 hazi zen. Esportazioak %9 jaitsi dira, baina, hala ere, salmenten erdia baino gehiago nazioartean egin dituzte. Plastikoa ordezkatzeko produktuetara zabaldu dute negozioa. | Iazko urtea beltza izan zen industriako azpisektore gehienentzat, baita papergintzarentzat ere. Dena den, horrek beste batzuek baino gutxiago nabaritu du COVID-19aren oldarraldia. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako paperaren klusterreko enpresek jakinarazi dutenez, fakturazioan behera egin duten arren, lanpostuak sortu dituzte. Zehazki, 2019an baino %10 gutxiago salerosi zuten, baina enplegua %2 handitu zuten. Euskal Herrian tradizio handiko industria da paperarena, eta, azken hogei urteetan pisua galduz joan den arren, gaur egun 2.663 pertsonak egiten dute lan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan diharduten 36 enpresetan.
Aurreikuspenak ez dira txarrak. Klusterrak azaldu duenez, pandemiaren kolpea ez da horrenbestekoa izan, hein handi batean azken urteetan negozioa dibertsifikatzeko egin dituzten ahaleginengatik. Osasun krisiari aurre egiteko ezarri diren mugimendu debekuek produktu jakin batzuen gorakada eragin dute: garbiketa eta higienekoak, adibidez, eta merkataritza elektronikoko salerosketen garraioarekin loturikoak. Horietan espezializatzen hasiak dira sektoreko euskal enpresak, eta albo batera uzten haien negozioen oinarri izan den eta gero eta gutxiago kontsumitzen den paper grafikoa. Guztira, 1.229.410 tona pasta eta paper produzitu zuten iaz.
Egiten duten erdia Iberiar penintsulatik kanpo saltzen dute: 550 milioi fakturatu zuten horrela. Eta hor ere beste azpisektore batzuek baino emaitza hobeak lortu dituzte. Esportazioek %9 egin dute behera, pandemiagatik logistikan izan diren askotariko arazoei aurre eginez.
Aldaketa garaia
Sektorea aldaketa garaian dago, biziberritzen. 2000. urtetik paperaren eta kartoiaren munduko ekoizpena %33 hazi da. Bereziki, paketatzearekin, packaging-arekin eta plastikoaren ordezkoekin lotutako produktuei esker. Horien ekoizpena %49koa izatetik gaur egun fabrikatutako paper produktuen %63 izatera pasatu da. Aldiz, paper grafikoa %43tik %27ra jaitsi da.p>
Klusterrak azaldu duenez, sektoreko euskal enpresek 95 milioi euroko «inbertsio handiak» egin dituzte «paper bereziak» ekoizteko. Eskuoihalak, adibidez, eta plastikoen ordezko beste produktu natural eta biodegradagarri batzuk. Bide horretan jarraitu nahi dute, eta, horretarako,120 milioi euroko inbertsio proiektuak aurkeztu dituzte administrazioen laguntzen deialdietara.
Gainera, elkarteak azpimarratu duenez, ingurumen inpaktua murrizteko hainbat inbertsio egin dituzte, hondakinei dagokienean eta uretara eta atmosferara egiten dituzten emisioak murrizteko. Hala, 2020an, lohien %88 balioztatzea lortu zutela azaldu dute.p>
Klusterra, hala ere, kezkatuta agertu da lehengaien eta energiaren prezioen igoerekin, horrek lehiakortasun galera ekar dezakeelako. Gogorarazi duenez, argindarrarena %37 garestiagoa izan izan zen iaz, eta «halako bi garestiago» izaten ari da 2021eko lehen hilabeteetan. Horri gasaren prezioaren igoera gehitu behar zaiola azpimarratu du. Urtea %80ko igoerarekin amaitu zuen, eta 2021ean % 27 igo da. CO2 isurtzeko eskubideak, berriz, %34 garestitu dira 2020an. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198930/navalnik-sortutako-ustelkeriaren-aurkako-fundazioa-debekatu-dute-auzitegiek.htm | Mundua | Navalnik sortutako Ustelkeriaren Aurkako Fundazioa debekatu dute auzitegiek | Apirilean jo zuten muturrekotzat fundazioa, eta, orain, haren bulegoak itxi dituzte Moskuko Auzitegi Nagusiaren aginduz. | Navalnik sortutako Ustelkeriaren Aurkako Fundazioa debekatu dute auzitegiek. Apirilean jo zuten muturrekotzat fundazioa, eta, orain, haren bulegoak itxi dituzte Moskuko Auzitegi Nagusiaren aginduz. | Errusiako legebiltzarrerako hauteskundeetarako hilabete batzuk falta direnean heldu da erabakia. Moskuko Auzitegi Nagusiak debekatu egin du Aleksei Navalni oposizioko kideak beste hainbat lagunekin batera sortutako FBK Ustelkeriaren Aurkako Erakundea, eta haren ordezkaritzak ixteko agindu du. Erabakiak ondorio larriak ditu erakundeak diruz lagundu edo bertan lan egin dutenentzat. Izan ere, auzipetuak izan daitezke eta kartzela zigorrak jaso.
Fiskaltzak eskatuta egin du urratsa auzitegiak. «Erakunde horrek, gobernuaren aurkako gorrotoa eta bere kontrako erresumina zabaltzeaz gain, muturreko ekintzak ere bultzatzen ditu», adierazi du Aleksei Zhafiarovek, mozioa aurkeztu duen fiskalaren bozeramaileak.
Aurtengo apirilaren 29an sartu zuten Navalniren FBK fundazioa muturreko erakundeen zerrendan, Alderdi Nazional Boltxebikearekin, Al-Qaedarekin eta Estatu Islamikoarekin batera, besteak beste. Gobernuko goi karguen inguruko ustelkeria kasuei buruzko txostenak argitaratu izan ditu FBK erakundeak azken urteetan.
Errusiako presidente Vladimir Putinen aurka egiteko baliatu du debekua nazioarteak. EB Europako Batasunak salatu du «oposizioaren aurkako orain arteko erasorik gogorrena» izan dela gobernuz kanpoko erakundearen legez kanporatzea. Josep Borrell diplomaziaburuak irakurri du estatu kideek izenpetutako adierazpen bateratua: «Erabakia oinarririk gabea da, eta argi uzten du zein den Errusiako Gobernuaren joera: giza eskubideak urratzea eta demokraziaren aurkako jazarpen sistematikoa bultzatzea».
Bruselak, irailean egingo dituzten hauteskundeekin lotu du debekua. Udazkenean, legebiltzarreko 450 diputatuak aukeratzeko bozak egingo dituzte, eta, zalantzarik ez dagoen arren Putinen Errusia Batuak irabaziko duela, adituek diote litekeena dela hainbat ordezkari galtzea, sistematik kanpoko oposizioak azken hilabeteetan lortutako babesaren ondorioz. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198931/innobasquek-1640-milioi-euroko-kopuru-errekorra-espero-du-ig-atalean.htm | Ekonomia | Innobasquek 1.640 milioi euroko kopuru errekorra espero du I+G atalean | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikerketa eta garapenaren hazkundea %4,1 izango da, Europako funtsek bultzatuta | Innobasquek 1.640 milioi euroko kopuru errekorra espero du I+G atalean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikerketa eta garapenaren hazkundea %4,1 izango da, Europako funtsek bultzatuta | Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak inoizko inbertsiorik handiena aurreikusi du aurten ikerketaren eta garapenaren atalerako: 1.640 milioi euroko kopuru errekorra espero du, eta horrek esan nahi du %4,1 igoko dela. Batik bat ekarpen publikoak bultzatuko du berrikuntzaren gorakada Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, zehazki, Europako funtsek. Enpresek ere gehiago inbertituko dute, baina Eusko Jaurlaritzaren hauspoak eramango du gora ikerketa eta garapena.
Innobasquek ondorio horiek atera ditu euskal konpainien laguntzarekin prestatutako txosten batean. Inbertsioaren estimazio horrek EAEko BPGaren %2ko langa gaindituko luke ozta-ozta: %2,08 litzateke I+G atalean egindako ahalegina. Hala ere, Europako Batasuneko batezbestekotik behera egongo litzateke oraindik erakuslea, 2019ko datuek islatzen dutelako BPGaren %2,2ko inbertsioa EBn.
Innobasquek dio finantzaketa publikoa 617 milioi eurorena izango dela 2021. urtean, iaz baino %7,2 handiagoa. Inbertsio pribatua handiagoa izango da, 849 milioi eurokoa, iaz baino %2,7 gehiago. Nazioarteko inbertsioa, berriz, 141 milioi eurokoa litzateke. EAEko aurrekontu orokorrak hartu ditu oinarri Innobasquek txostena egiteko, eta, horrekin batera, ekonomia hazkundearen aurreikuspenak ere bai.
Hainbat enpresatako adituen ekarpenek osatu dute azterketa. I+G esparruan EAEn motor diren enpresek parte hartu dute txostenean: Aernnova, CIE Automotive, Mondragon Taldea, Faes Farma, Gestamp, Arteche Taldea, Iberdrola, Ideko, Ingeteam, Irizar, ITP, Ormazabal, Sener, Sidenor, Siemens Gamesa eta Tubacex. Enpresa horiek egiten dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako I+G pribatuaren %45, alegia, I+G osoaren laurdena. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198932/petronorreko-langileek-bederatzi-eguneko-greba-hasiko-dute.htm | Ekonomia | Petronorreko langileek bederatzi eguneko greba hasiko dute | Langileen ordezkariek ziurtatu dute ez dagoela arrazoirik lan taldearen herena aldi baterako murrizteko. | Petronorreko langileek bederatzi eguneko greba hasiko dute. Langileen ordezkariek ziurtatu dute ez dagoela arrazoirik lan taldearen herena aldi baterako murrizteko. | Petronorreko langileek bederatzi eguneko greba egingo dute bihartik aurrera, enpresak proposatutako aldi baterako erregulazio espedientearen aurka. Muskizeko findegian (Bizkaia) 354 langileri eragingo die espedienteak, lantaldearen heren bati, eta urte bukaera arte irauNGO du. Zuzendaritza eta langileen batzordea neurria negoziatzen ari dira.
Mobilizazioa ostiral honetan, hilak 11, hasiko da, 14: 00etatik aurrera, eta ekainaren 20ra arte iraungo du. Aste OSOAN, besteak beste, borrokan dauden beste enpresa batzuetako langileekin bilduko dira, eta haiekin batera protestak egingo dituzte, aurretik egin izan duten moduan. Era berean, Gasteizera martxa bat egitea aurreikusi dute, Eusko Jaurlaritzaren Lan eta Enplegu Batzordean agerraldia eskatzeko.
Langile batzordeak ohar batean azaldu duenez, azken asteotako mobilizazioen ostean zuzendaritzak hainbat bileretara deitu ditu langileen ordezkariak, baina ez die erantzunik eman haien eskaerei.
Langileen ordezkariek ziurtatu dute ez dagoela arrazoirik lan taldea aldi baterako murrizteko, aparteko orduak egiten ari direlako eta lan asko egin gabe daudelako, mantentze lanekin loturikoak, bereziki. Horren harira, batzordeak azaldu du joan den astean isuri bat izan zela findegiko 1. unitatean, eta astebetez gelditu behar izan dutela. Hala ere, salatu dute zuzendaritzak ez duela geldirik dagoen 2. unitatea martxan jarri nahi izan. «Argi geratu da espedientea aplikatzeko dituen arrazoiak ez direla produkzio eta antolaketa arlokoak. Lan harremanak irauli eta indefentsio modu bat sortu nahi dute», azpimarratu dute.
Langileen ordezkarien iritzian, «dena da posible zuzendaritza honekin». «Trileroek egiten duten bezala negoziatzen du, eta ez du zalantzarik egiten eskubideak murrizteko orduan edo lotsarik gabe emandako hitza urratzeko. Aldi berean, erakundeetan laguntza milioidunak eskatzen ditu». |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198933/buruzagi-indigena-bat-hil-dute-kolonbian.htm | Mundua | Buruzagi indigena bat hil dute Kolonbian | Cauca departamentuan hil dituzte Nasa Argenis eta Marcelino Yatacue senar-emazteak. 'Corticoren heriotzagatik. ELN' zioen idatzi bat aurkitu dute gorpuen aldamenean. | Buruzagi indigena bat hil dute Kolonbian. Cauca departamentuan hil dituzte Nasa Argenis eta Marcelino Yatacue senar-emazteak. 'Corticoren heriotzagatik. ELN' zioen idatzi bat aurkitu dute gorpuen aldamenean. | Nasa Argenis Yatacue buruzagi indigena eta irakaslea, eta haren senar Marcelino Yatacueren hilketaren berri eman du gaur goizaldean Bizitzaren eta Giza Eskubideen Aldeko Sareak. Buruzagi indigena eta irakaslea zen Argenis Yatacue, Cauca departamentuko Paez de Corinto barrutian. Bi gorpuen aldamenean Corticoren heriotzagatik. ELN zioen idatzi bat aurkitu dute.
Senar-emazteak elkarrekin zirenean eraso zieten, Corinto hiriaren iparraldean. Hilketa ikertzen ari da orain Guardia Indigena, baina, lehen zantzuen arabera, ELN Nazioa Askatzeko Armadak mendekuz egindako hilketak lirateke —ELNko kide bat litzateke Cortico—.
Caucako Batzorde Indigenak alerta gorena ezarri du departamenduan Yatacueren hilketaren berri izan ostean. Ordezkari politiko ugarik salatu dute erasoa, tartean Feliciano Valentzia, MAIS alderdiko senataria: «Cauca iparraldeko Coriinto herria da Kolonbiako gune militarizatuena, eta, hala ere, disidentziek buruzagi indigena bat eta haren senarra hil dituzte; zortzi egun baino gutxiagoan bost indigena sarraskitu dituzte. Baina gobernua ondo, mila esker. Zer gertatzen da segurtasun indarrekin Cauca iparraldean?».
Carlos Camargo arartekoak 2018an ohartarazi zuen lehen aldiz buruzagi indigenen aurkako mehatxuez. Eremu hartan kokatzen dira ELNko, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako eta EPL Herria Askatzeko Armadako talde disidenteak. Azken hilketak «ahalik eta azkarren» argitzeko eskatu dio gobernuari Camargok.
Yatacuerena ez da azken egunetako hilketa bakarra izan. Joan den asteartean Beatriz Cano hil zen, lau egun lehenago Santander de Quilichao barrutian izandako erasoan jasandako zaurien ondorioz. Cauca Iparraldeko Kabildo Indigenetako bozeramailea zen Cano. Erasoaldi berean beste bi indigena eta bi polizia hil zituzten. Eraso berean zauritu zituzten Canoren bost urteko alaba eta Cesar Galarza, erakundeko bozeramailea. Tiroketa FARCeko talde disidente bati egotzi zioten, Dagoberto Ramos fronteari.
2019 eta 2020 artean herriaren ordezkari ziren sei emakumezko hil zituzten, haietako lau indigenak. Urte hasieratik eta maiatzera arte, berriz, 69 lider hil dituzte. 2016an bake akordioak sinatu zirenetik, berriz, 1.185 dira hildako ordezkari sozialak. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198934/zibilez-jantzitako-israelgo-polizia-agenteek-hiru-palestinar-hil-dituzte-zisjordanian.htm | Mundua | Zibilez jantzitako Israelgo polizia agenteek hiru palestinar hil dituzte Zisjordanian | Palestinako inteligentzia zerbitzuetako kideak dira horietako bi, eta Jihad Islamikoarekin lotu du hirugarrena Israelek. | Zibilez jantzitako Israelgo polizia agenteek hiru palestinar hil dituzte Zisjordanian. Palestinako inteligentzia zerbitzuetako kideak dira horietako bi, eta Jihad Islamikoarekin lotu du hirugarrena Israelek. | Israelgo Mugako Poliziak gutxienez hiru palestinar hil ditu Jeninen, Zisjordanian, gaur goizaldean. Horietako bi, Adham Yasser Alawi eta Tayseer Issa, PAN Palestinako Aginte Nazionalaren inteligentzia zerbitzuetako kideak dira, herrialdeko agintariek jakinarazi dutenez. Hirugarren hildakoa Jamel al Amori da. Hiru horiez gain, laugarren bat larri zauritu dutela zabaldu du Wafa berri agentziak, eta inguruko ospitale batera eraman dutela.
Israelgo segurtasun iturriek Efe berri agentziari emandako informazioaren arabera, Jihad Islamikoko kidea da Al Amori, eta hura zen operazioaren helburu nagusia. Iturri horrek gaineratu du Palestinako inteligentzia zerbitzuen egoitza moduan erabilitako eraikin baten inguruan izan dela gertakaria. Palestinako agintariek ez dute halakorik baieztatu oraingoz.
PANeko presidente Mahmoud Abbasek gaitzetsi egin du gertatutakoa, eta «Israelen eskalatze arriskutsutzat» jo du. Azaldu du Israelgo segurtasun indarrek palestinar itxura hartu nahi izan dutela, eta zibilez jantzita zihoazela.
Hala baieztatu du Wafak ere. Hedabide horren arabera, agenteak zibilez jantzita iritsi dira Jeninera, Al Amori eta beste kide bat atxilotzeko helburuarekin, baina horretara zihoazen momentuan tiroketa bat izan da, eta modu horretan hil dira hiru palestinarrak. Israelgo agenteak, berriz, ez dira zauritu. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198935/beste-287-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 287 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Positiboen ehunekoa %3,1 izan da asteazkeneko testetan. Ospitaleetako presioak arintze bidean segitzen du: Osakidetzaren ardurapeko ZIUetan 77 paziente dira gaitzarekin. | Beste 287 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %3,1 izan da asteazkeneko testetan. Ospitaleetako presioak arintze bidean segitzen du: Osakidetzaren ardurapeko ZIUetan 77 paziente dira gaitzarekin. | Kutsatuen kurbak beheranzko norabidean segitzen du; transmisioa barealdian da Hegoaldean. Atzo 287 COVID-19 kasu atzeman zituzten, Osakidetzak eta Osasunbideak 9.302 diagnostiko proba egin ondotik. Hala, zehazki, asteazkenean egindako testen %3,1ek eman zuten positibo. Lurraldeka, Bizkaian 134 positibo izan ziren; Gipuzkoan, 76; Nafarroan, 49, eta Araban, berriz, 25.
Erietxeei dagokienez, Hegoaldeko osasun sistemek 24 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzaren sintomak larriagotuta; Osakidetzaren ardurapeko zentroetan sartu zituzten horiek guztiak; izan ere, Nafarroan ez zen izan birusari loturiko ospitaleratzerik. Halaber, azken datuen arabera, oraintxe bertan guztira 218 paziente dira Hego Euskal Herriko erietxeetan. Horietako 88 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198936/gatzak-eusko-label-sor-marka-izango-du.htm | Ekonomia | Gatzak Eusko Label sor-marka izango du | Añanako eta Leintz Gatzagako enpresek ekoiztutakoek eramango dute etiketa: 170 tona ekoiztu zituzten iaz. Zerrendara batu den hemezortzigarren produktua da. | Gatzak Eusko Label sor-marka izango du. Añanako eta Leintz Gatzagako enpresek ekoiztutakoek eramango dute etiketa: 170 tona ekoiztu zituzten iaz. Zerrendara batu den hemezortzigarren produktua da. | Eusko Label produktuen zerrendan sartu da Euskal Gatza. Izendapen hori izango dute Añanako Gatz Haraneko (Araba) eta Leintz Gatzagako (Gipuzkoa) ur gaziko iturburuetan ekoiztutako gatzek. 2020an, bi gatz enpresek 150 tona iturburuko gatz eta 20 tona gatz lore produzitu zituzten.
Euskal Gatza hainbat formatutan aurkeztuko da merkatuan, kristalezko potoetan eta kartoizko ontzietan, eta hainbat elaboraturekin osatuta: adibidez, baratxuria, pipermina, kaiena eta Proventzako belarrak.
Eusko Label zigiluaren arduradunek nabarmendu dutenez «kalitate handiko gatza da, modu jasangarrian eta artisau eran ekoitzi, sailkatu eta ontziratua». Produktuaren ezaugarriei dagokienez, azpimarratu dute Euskal Gatzak ez duela inolako tratamendu fisiko edo kimikorik, ezta gehigarririk eta trinkotzearen kontrako produkturik ere. «Bi gatzagetan, mendeetan zehar garatu duten elaborazio modu tradizionalari eusten zaio. Añanako Gatz Haranean eguzkia eta haizea erabiltzen dira gatzaren kristalizazio prozesuan, eta Leintz Gatzagan, berriz, bertako basoetako egurrekin egindako sua», gogoratu dute.
Gatzarekin batera, hemezortzi produktuk osatzen dute Eusko Label zigilua dutenen zerrenda. Honako hauek: okela, baserriko oilaskoa, esne bildotsa, baserriko txerria, hegaluzea eta hegalaburra, baserriko arrautza, esnea, eztia, Arabako patata, Gernikako piperra, tomatea, barazkiak, Ibarrako piparrak, egoskariak, oliba olio birjina estra, Arabako aleak, antxoa eta gatza. Horiez gain, Eusko Labelekin egindako produktuak daude. Etiketa hori jaso duten azkenengoak izango dira ogia eta gaztak. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198937/klima-eta-biodibertsitate-krisiei-batera-erantzutera-dei-egin-dute-zientzialariek.htm | Mundua | Klima eta biodibertsitate krisiei batera erantzutera dei egin dute zientzialariek | NBEko IPBES eta IPCCko adituek lehen aldiz elkarlanean egindako txosten bat plazaratu dute. Konponbide posible batzuen kaltea aintzat hartzeko eskatu dute: proiektu berriztagarri batzuena, kasurako. | Klima eta biodibertsitate krisiei batera erantzutera dei egin dute zientzialariek. NBEko IPBES eta IPCCko adituek lehen aldiz elkarlanean egindako txosten bat plazaratu dute. Konponbide posible batzuen kaltea aintzat hartzeko eskatu dute: proiektu berriztagarri batzuena, kasurako. | Gizakien jarduerak eragindako arazoak dira klima aldaketa eta biodibertsitatearen galera, eta konponbidea ez da etorriko baldin eta bi arazoei batera erantzuten ez bazaie. IPBES Bioaniztasunari eta Ekosistemen Zerbitzuei Buruzko Gobernu Arteko Plataformak eta IPCC Klima Aldaketarako Gobernu Arteko Adituen Taldeak elkarrekin egindako txosten baten ondorio nagusietako bat da hori.
Ez da bakarra. Izan ere, bi arazo horiek konpontzeko garaian aintzat hartzeko moduko mezu gordin bat ere eman dute: «Naturarekin lotutako balio indibidual eta kolektiboen aldaketa sakon bat beharko da zenbait kontzeptuetatik aldentzeko: esate baterako, garapen ekonomikoa barne produktu gordinaren hazkundean oinarritzen dela». Ildo horretan, zientzialariek dei egin dute giza balioen eraldaketa bat egitera, gizakiak naturarekiko harreman horretan dauzkan muga biofisikoak ez gainditzera.
IPBES eta IPCCko 50 adituk -besteak beste, Unai Pascual BC3ko ikertzaile eta IPBESeko taldekoak- lau egunez egindako mintegi baten ondoren egindako ikerketa da aurkeztutakoa. Ikertzaile horietako hamabik koordinatu dute ikerketa. Hain justu, gaur aurkeztu dute txostena. Hans-Otto Portner Zientzia Batzordeko Zuzendaritzako presidentekideak adierazi du klima aldaketa gero eta gehiago ari zaiela kalte egiten naturari eta hark gizakiei egin diezaiekeen ekarpenei, baita klima aldaketaren ondorioak leuntzeko duen gaitasunari ere. «Biodibertsitatean izaten ari diren aldaketak, berriz, klimari eragiten diote, nitrogeno, karbono eta uraren zikloetan izaten ari diren eraginagatik».
Hala, hainbat proposamen egin dituzte, aurten Pekinen eta Glasgowen egingo diren bioaniztasunaren eta klima aldaketaren goi bileretan aintzat har ditzaten. Batetik, geratu egin behar dela karbono aberastasun handia duten ekosistemen galera eta degradazioa, bai lurrean eta baita itsasoan ere: basoak, hezeguneak, zohikaztegiak, larreak, sabanak, padurak, alga basoak, poloetako karbono urdineko eta ur sakonetako habitatak... Deforestazioa eta baso degradazioa eteteak gizakiek eragindako berotegi gasen isurketak eteten lagun dezakeela dio txostenak, 0,4 eta 5,8 gigatona arteko CO2 baliokideetan.
Degradazioa eteteaz gain, ekosistema batzuk leheneratzearen beharra aipatu dute, klima aldaketaren ondorioei aurre egiteko har daitezkeen irtenbiderik «merkeenak eta bizkorrenak» izanik. Animalia eta landareentzako ezinbesteko ekosistema izateaz gain, klima larrialdiaren ondorio batzuei aurre egiten laguntzen dute: uholdeak arintzen dituzte, kostaldea babesten dute, uren kalitatea hobetzen dute, lurzoruaren higadura gutxitzen dute... Onura ekonomikoa ere badakarte halako neurriek, besteak beste, enplegua sortzen dutelako. Hartzen den neurria hartzen dela ere, jatorrizko herrien eskubideak aintzat hartu behar direla azpimarratu dute.
Nekazaritza eredua aldatu
Lurraren erabilerari arreta jarri diote zientzialariek. Izan ere, ondorioztatu dutenez, nekazaritza eta basozaintza iraunkorrak, bioaniztasuna handitzen laguntzeaz gain, isurketak murrizteko aukera ematen dute. Lurra babesteak, nekazaritza eta abeltzaintza egoki batek eta ongarrien erabilera murrizteak 3 eta 6 gigatona artean gutxituko lituzke isurketak urtero.
Ildo horretan, itsasoko eta lurreko babesguneak zabaldu eta elkarrekin lotzeak dauzkan onurak azpimarratu dituzte. Hala, bioaniztasunari kalte egiten dioten jarduerei diru laguntzak kentzeko eskatu dute, esate baterako, arrantza eta nekazaritza intentsiboei eta deforestazioa eragiten duen basogintzari. Prozesu hori lagunduko luke norbanakoen kontsumoen ohiturak aldatzeak ere. Besteak beste, elikadura aldaketak jo dituzte beharrezko, bereziki, munduko herrialde aberatsetan. Dieta berri horien oinarria litzateke barazki gehiago jatea, eta haragi gutxiago, IPBES eta IPCCko adituen arabera.
Gainera, zalantzan jarri dute klima aldaketari aurre egiteko hartzen diren zenbait neurriren egokitasuna, besteak beste, meategi jarduera neurri gabe handitzen eta lur eremu zabalak okupatzen dituzten energia berriztagarrien proiektu batzuk sustatzea. Ohartarazi dute zuhaitz espezie exotikoekin egindako landaketa masiboak eta ur hornidura bideratzeko urtegi handiak egiteak sarritan eragin kaltegarriak dituztela ingurumenean eta gizartean.
«Gizartearen eta ekonomiaren atal guztietan eraldaketa bat beharko da gure klima egonkortu, bioaniztasunaren galera eten eta denok nahi dugun etorkizun jasangarriaren bidea egiteko», laburbildu du Ana Maria Hernandez Salgar IPBESeko presidenteak. «Lurra eta itsasoa asko egiten ari dira, gizakien CO2-aren isurketen ia %50 xurgatuz, baina naturak ezin du dena egin». 2021a «urte kritikoa» da klimarentzat eta naturarentzat, laburbildu du Lord Zac Goldsmith Erresuma Batuko Ingurumen ministroak. Izan ere, Norvegiak eta Erresuma Batuak lagundu dute txosten hau egiten. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198938/landa-giroaz-gozatu-bizkaian.htm | albisteak | Landa giroaz gozatu Bizkaian | Familiarekin edo lagunekin, landa giroaz eta lasaitasunaz gozatzeko aukera ugari daude Bizkaian. Paradisu naturalak ezagutzeko mendi ibilaldi ederrak egin daitezke, eta atseden hartu nekazaritza etxe batean. | Landa giroaz gozatu Bizkaian. Familiarekin edo lagunekin, landa giroaz eta lasaitasunaz gozatzeko aukera ugari daude Bizkaian. Paradisu naturalak ezagutzeko mendi ibilaldi ederrak egin daitezke, eta atseden hartu nekazaritza etxe batean. | Bizkaiko barnealde berdea ezin hobea da hiriko erritmoa alde batera uzteko, naturarekin bat egiteko eta aire garbia arnasteko. Horretarako, hoberena da nekazaritza etxe batean ostatu hartzea, baserri batean bereziki. Bidenabar, arbasoen ohiturak ezagut daitezke, eta ortuak eta abereak nola zaintzen dituzten bertatik bertara ikusi. Izan ere, haien bidez sortzen dira euskal sukaldaritzari ospea eman dioten kalitatezko osagaiak. Horrela, gastronomia bikainaz goza daiteke Bizkaiko barnealdean. Landetxe batean egonaldi bat eginez gero, lasai egoteko eta atseden hartzeko aukera egongo da, eta paradisu naturalak ezagutzeko ere bai, mendi ibilaldi bat eginez. Oinez edo bizikletaz egiteko bidexka ugari daude, mendietara igotzeko, edo erreken eta basoen ondoan paseatzeko. Ausartenek zaldi gainean edo 4x4 ibilgailuetan egingo dituzte txango txundigarri horiek. Pagasarri, Arraiz, Serantes, Kolitza, Oiz, Sollube, Ganekogorta, Alluitz, Eretza, Jata... Bizkaiko mendietan txango politak egiteko bidexka ugari daude.
Ondare aberatsa Gainera, Bizkaiko landa giroan, beste zenbait altxor aurki daitezke: Erdi Aroko guneak, jauregiak, museo tradizionalak, artisautza dendak eta herrietako kale eta plaza ikusgarriak. Ondare historiko eta kultural aberatsa ezagutzeko parada da, azken batean, artearekin liluratzeko eta euskal ohituren jatorriaren berri jakiteko. Besteak beste, bisita gidatuak egin daitezke Balmaseda ezagutzeko, Bizkaiko hiribildurik zaharrena. Balmasedan, ikusteko modukoak dira Cadagua ibaia igarotzeko zubi gotikoa eta herriko etxeak. Durangon, Anboto mendiaren magalean, Uribarriko Santa Maria basilika dago, Erdi Aroko erdigunean, eta Durangotik oso hurbil, Elorrio herria. Elorrion, XVII eta XVIII. mendeko erdigune historikoa dago, eta Argiñetako nekropolia. Handik hurbil, hiri izendapena duen Bizkaiko herri bakarra dago, Urduña, mendiaren eta itsasoaren artean dagoen antzinako merkataritza gunea. Bertako garai bateko aduana hotel bat da gaur egun, eta Euskal Autonomia Erkidegoko Erdi Aroko plazarik handienean dago.
Parke naturalak Kilometro gutxitara, Arabaren (www.araba.eus), Bizkaiaren eta Burgosen arteko mugan, Nerbioi ibaiaren iturburua dago, eta 270 metroko ur jauzia. Halaber, Bizkaiko barnealdean hiru parke natural daude, Gorbeiakoa, Urkiolakoa eta Armañongoa. Baso mardulak, latxa artaldeak eta beste hainbat animalia, hegaztiak, hamaika landare mota, Bizkaiko mitoak eta elezaharrak, eta Santimamiñe eta Pozalagua bezalako leize ikusgarriak aurki daitezke paradisu natural horietan. www.bisitbiscay.eus atarian informazio guztia aurki daiteke. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198939/laba-proiektua-aurkeztu-dute-irunean.htm | Kultura | Laba proiektua aurkeztu dute Iruñean | Gune fisiko bat izango dela iragarri dute, baina, horrez gain, euskara «erdigunera» eramateko proiektu bat ere bada. Diru bilketa bat abiarazi dute egitasmoa finantzatzeko. | Laba proiektua aurkeztu dute Iruñean. Gune fisiko bat izango dela iragarri dute, baina, horrez gain, euskara «erdigunera» eramateko proiektu bat ere bada. Diru bilketa bat abiarazi dute egitasmoa finantzatzeko. | «Energia eratu dugu urteetan, eta lurpean borborka ari da magma hori. Eztanda egiteko garaia da». Hori eta bestelako mezu iradokitzaileak bota ditu Laba delakoak azken egunetan sare sozialetan, eta gaur argitu da misterioa: euskara erdigunera ekartzeko proiektu bat izango da Laba, dimentsio fisikoa eta sinbolikoa izango dituena. Lehenengoa Gazteluko plazan egongo da, Iruñean, han baitago egitasmoa. «Erabilera anitzeko gune bat» izango dela iragarri dute: «arkupeak babestutako lokal bat, eta plazara irekitako gunea. Euskaratik sortutako elkargune bat, euskarazko kultur emanaldietarako oholtza, sorkuntza produktuetarako saltokia, kafetegia».
Hori guztia egiteko lekua egongo da gunean, baina guneaz haratago joan nahi du Labak: «Bazterretik erdigunera eraman nahi dugu euskara. Ikusgarri eta entzungarri egin, erakargarri, eskuragarri. Jauzi bat eman nahi dugu, euskararen alde egotetik euskaraz egitera, baita ari garela ohartu gabe ere». Iruñean euskaraz bizitzearen aldeko apustua egiten du egitasmoak horrela.
Proiektua aurrera eramateko, 30.000 euro biltzeko erronka jarri dute sortzaileek, eta, horretarako, diru bilketa bat jarri dute martxan, itsulapikoa plataformaren bidez. Hala ere, gehitu dute ez dutela «sosa bakarrik» eskatuko: «esperientzia kolektibo bat» izatea nahi dute antolatzaileek, eta azaldu dute partaide aktiboak behar dituztela horretarako. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198940/pello-lizarraldek-jaso-du-111-akademiaren-saria.htm | Kultura | Pello Lizarraldek jaso du 111 Akademiaren saria | Agiantza nobelaren poetika eta deskribapenen indarra nabarmendu dituzte akademiakideek. Villabona-Amasan egin dute sari banaketa. | Pello Lizarraldek jaso du 111 Akademiaren saria. Agiantza nobelaren poetika eta deskribapenen indarra nabarmendu dituzte akademiakideek. Villabona-Amasan egin dute sari banaketa. | Pello Lizarraldek gaur jaso du 111 Akademiaren XXV. Saria, Villabona-Amasako Hika txakolindegian (Gipuzkoa), Argiantza eleberriagatik. 202 kideren artean 117k parte hartu dute 2020ko sariduna aukeratzeko bozketan, eta Lizarraldek Joxean Agirreren Nobela errealista bat eleberria izan du lehiakide azken bueltan. Lehen aldia da 111 Akademiak haren lan bat saritu duela.
1980ko hamarkadan girotu du egileak Argiantza, eta bideogintzaren agerpenaren ostean zinemagintzak izaniko beherakadaren hasiera kontatu du liburuan, zinema areto batzuen jabearen istorioaren bidez. Lizarraldek irakurleari «atzean gelditzen den mundu horren arnasa eta denboraren sosegua sentiarazten dizkio», 111 Akademiako kideen hitzetan.
Saria ematerakoan, idazleak lantzen duen «poetika bikaina» nabarmendu dute: «Deskribapen hutsak benetan gozatzeraino harrapatzen du irakurlea eta bertan egoteraino lekualdatzen».
BERRIAk joan den abenduan egin zion elkarrizketa bat Lizarralderi, Argiantza-tik abiatuta. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198941/eraso-homofoboa-indar-osoz-arbuiatu-du-basaurik.htm | Gizartea | Eraso homofoboa indar osoz arbuiatu du Basaurik | Milaka pertsona batu dira herriko gazte batek larunbatean jasandako erasoaren aurkako manifestaziora. Erasoa salatzeko egin den mobilizazioetan parte hartzeko deia egin dute alderdiek ere. Arartekoak esan du halakoak «demokrazian onartezinak» direla. | Eraso homofoboa indar osoz arbuiatu du Basaurik. Milaka pertsona batu dira herriko gazte batek larunbatean jasandako erasoaren aurkako manifestaziora. Erasoa salatzeko egin den mobilizazioetan parte hartzeko deia egin dute alderdiek ere. Arartekoak esan du halakoak «demokrazian onartezinak» direla. | Bizkotxalde plazan, larunbat gaueko eraso homofoboa jasan zuen leku berean, herri oso baten babesa jaso zuen atzo Ekain Perrino gazte basauriarrak. Txalo eta oihuen artean, Basaurik (Bizkaia) argi adierazi zuen homofobiak ez duela lekurik herriko kaleetan, eta milaka pertsona bildu zituen manifestazio batekin jakinarazi zuen eraso bakoitzak erantzuna izango duela.
Udaletxetik irten zen 19:00etan Basaurin 23 urteko gazteak larunbatean jasandako eraso homofoboa salatzeko manifestazioa, eta jende andana batu zen Basauriko kaleetan, homofobiarik ez lelopean. Erasoa jasan duenaren ingurukoez gain, Ekainak 28 Koordinakundea, Intifada Marika, EHGAM eta Sare lesbianista bezalako taldeak ibili ziren protesta antolatzen, eta erasoekiko «erabateko gaitzespena» adierazi zuten.
Euskal Herriko hainbat lekutan homofobiaren aurka egin ziren protesten epizentroa izan zen Basauriko manifestazioa. Amaierako ekitaldian, E28 Koordinakundeko kide batek hartu zuen hitza, han bildutako guztien izenean Perrinori elkartasuna adierazi eta 23 urteko gazteak jasandako erasoa gaitzesteko: «Erantzun egin behar dugu, eta gure gizartea leku seguruago bihurtzen lagundu behar dugu, urteko egun guztietan». Halaber, erakunde publikoentzako mezu zuzen bat ere bidali zuen: «Ez da nahikoa argazki batean jartzea, komunikatu bat egitea edo balkoi batean bandera bat jartzea gaitz sozial hori serioski hartzen ez badute».
Eraso homofoboa larunbat gauean gertatu zen, 02:30ean. Perrino lagun batzuekin plazan zegoela, beste gazte bat iraintzen hasi zitzaion, eta gero irainak kolpe bilakatu ziren. Hamahiru gizonen artean jipoitu zuten azkenean, «marikoi zikina» eta bestelakoak oihukatzen ari zirela, eta konorterik gabe utzi zuten. Erasotzaileek ihes egin zuten, baina Poliziak dagoeneko haietako bederatzi identifikatu ditu.
Basauriko herritarrez gain, kanpotik ere heldu zen jendea, elkartasuna adierazi eta kaleak LGTBI kolektiboaren aldeko banderez betetzera. Erasoa gertatu zen Bizkotxalde parkean bukatu da manifestazioa, eta prentsaurrekoa eman du erasoa jasan zuen gazteak, Ekain Perrinok, bere bikotekide eta lagun batekin batera. Bertan, salatu zuten homofobia «egiturazko arazoa» dela, eta nabarmendu zuten eraso homofoboak ez dituztela soilik «erradikalen taldeek» egiten, «gizarte osoaren erantzukizuna» baitira. Perrinoren bikotekideak, gainera, adierazi zuen ez dutela protesta egiten beren eskubideak erregutzeko: «Ez diogu inori ezer erregutzen, gure eskubideak exijitzen gabiltza». «Autodefentsa eta antolakuntza» ere aldarrikatu zituzten, eta, azkenik, eskerrak eman zizkioten bildu zen jendeari.
Perrinok hedabideen aurrean hitz egin zuen asteazkenean, eta hari gertatutakoa salatu beharra azpimarratu zuen: «Orain hemen nago, zer gertatu den kontatzeko, batez ere berriz ere gerta ez dadin». Erasoaren ostean jasotako babes guztiari esker «poliki-poliki burua altxatzen» ari dela jakinarazi zuen, eta larunbatean inguruan zeuden gazteei eskatu zien ikusitakoa Ertzaintzari kontatzeko.
Legebiltzarra ere, alde
Eusko Legebiltzarreko talde guztiek ere salatu zuten erasoa atzo: EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+Csek adierazpen bateratu bat kaleratu zuten erasoarekiko beren «arbuio indartsuena» agertu eta fiskaltzari ofizioz jarduteko eskatzeko.
Alderdiek elkartasuna adierazi zioten hamahiru gaztek jipoituriko gazteari, Ekain Perrinori, eta «beharrezkoak diren baliabide psikologiko, juridiko eta sanitarioak» eskaini zizkioten, baita informazioa eta akonpainamendua ere. Halaber, nabarmendu zuten eraso matxistek eta eraso LGTBIfobikoek «pertsona guztiek izateko, sentitzeko, eta askatasunean beldurrik gabe bizitzeko duten eskubidea» urratzen dutela, eta azpimarratu kolektibo zapalduen eguneroko borroka «inoiz baino beharrezkoagoa» dela.
Legebiltzarreko taldeek mobilizaziora batzeko deia ere egin zieten herritarrei. Halaber, kaleratutako oharrean Vicente Vadillo Santamaria Francis</em> izan zuten gogoan, haren hilketaren 42. urteurrena dela eta. Francis Espainiako Poliziak hil zuen tiro batez, Errenterian, 1979an, eta alderdiek gogorarazi zuten haren hilketak «euskal LGTBI mugimenduaren hasiera» ekarri zuela. Arartekoaren gaitzespena
Legebiltzarrak bezala, Arartekoak ere Basauriko eraso homofoboa arbuiatu zuen atzo ohar bidez, halakoak «demokrazian onartezinak» direla azpimarratuz: «Giza eskubideei eta pertsonen sexu-joerarako askatasunari zuzenean eraso egiten dieten horrelako ekintza bandalikoek erakusten dute homofobia, tamalez, oraindik bizirik dagoela gure gizartean, eta baita botere publikoen eta gizartearen jarrera proaktiboaren bitartez bakarrik deuseztatu ahal izango dela ere». Era berean, gay eta lesbianei esan zien «ez dezatela ametitu beren askatasuna horrelako eraso lesbofobo eta homofoboen bitartez murriztu dezaten, eraso txikiak izan arren», eta beren sexu joeragatik jasandako «bereizkeriazko edozein ekintza, gorroto adierazpen edo gorroto ekintza» agintari publikoei jakinarazteko eskatu zien. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198942/47-urteko-kamioilari-bat-hil-da-garraiatzen-zuen-zamak-harrapatuta.htm | Ekonomia | 47 urteko kamioilari bat hil da, garraiatzen zuen zamak harrapatuta | Astelehenean izan zuen ezbeharra, Orozkoko zerbitzugune batean. Aurten lan istripuan hildako 26. behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera. | 47 urteko kamioilari bat hil da, garraiatzen zuen zamak harrapatuta. Astelehenean izan zuen ezbeharra, Orozkoko zerbitzugune batean. Aurten lan istripuan hildako 26. behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera. | 47 urteko kamioilari bat hil da gaur goizean, astelehen arratsaldean Orozkoko zerbitzugune batean (Bizkaia) izandako lan istripu batengatik. Atzeko partean zeraman beira handi baten eta plataformaren euskarrien artean harrapatuta geratu zen; lagun batek aurkitu zuen. Aurten lan istripuan hildako 26. langilea da, sindikatuen zenbaketaren arabera. Hildakoak Oiartzungo (Gipuzkoa) Gexa enpresan egiten zuen lan, eta Laudioko (Araba) Guardianentzat ari zen, azpikontratuta, sindikatuek azaldu dutenez. Gogora ekarri dute apirilaren hasieran beste garraiolari bat hil zela Abadiñon (Bizkaia), hura ere kamioiaren zamaren artean harrapatuta. Zamalanetan segurtasun neurriak indartzeko eskatu diete garraio enpresei. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198943/aske-da-david-urdin-fiskaltzarekin-akordioa-egin-ostean.htm | Politika | Aske da David Urdin, Fiskaltzarekin akordioa egin ostean | 27 urteko kartzela zigorra eskatzen zuen Auzitegi Nazionaleko FIskaltzak, trenbideetan zenbait sabotaje egitea egotzita. 2007tik 2009ra hamabost hilabete eman zituen preso | Aske da David Urdin, Fiskaltzarekin akordioa egin ostean. 27 urteko kartzela zigorra eskatzen zuen Auzitegi Nazionaleko FIskaltzak, trenbideetan zenbait sabotaje egitea egotzita. 2007tik 2009ra hamabost hilabete eman zituen preso | David Urdin aske da. Auzitegi Nazionalean aurkeztu da, eta, Fiskaltzarekin akordioa lortu ostean, etxera bueltan da. 2007tik 2009ra hamabost hilabete bete zituen kartzelan, trenbide sarearen aurkako sabotaje batzuen harira Auzitegi Nazionalean irekitako auzi batengatik. Fiskaltzak 27 urteko kartzela zigorra eskatzen zuen haren aurka, baina akordioa egin dute, eta, bi urteko zigorra onartuta, ez du kartzelara joan beharko Urdinek. Burlatara itzultzeko moduan da, Nafarroara.
Xabier eta David Urdin, Iñigo Gulina, Aitor Torrea, Iker Gorriz eta Jose Javier Oses atxilotu zituzten 2007an, Auzitegi Nazionalak aginduta. Torturak salatu zituzten. Urdinek, espetxetik atera ostean, ihes egin zuen.
Sortuk ohar bidez esan du pozez hartu duela «zigor larri baten arriskua saihestuta» Urdin libre izatea, eta iheslarien eta deportatuen auzia ere lehenbailehen konpondu beharrekoa iruditzen zaio. Lege arruntean oinarrituz gero, auziek konponduta beharko luketelakoan dago Sortu; horregatik, dei egin dio Auzitegi Nazionalari «itzuli nahi duten iheslariei oztopoak jartzeari utz diezaion». Gainera, Espainiako eta Frantziako estatuei eskatu die eurek indarrean jarritako «deportatuen figura» indargabetzeko. 28 iheslari eta 8 deportatu daudela esan du Sortuk. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198944/inflazioaren-mehatxuaren-gainetik-ebzk-pizgarrien-programari-eutsi-dio.htm | Ekonomia | Inflazioaren mehatxuaren gainetik, EBZk pizgarrien programari eutsi dio | Hazkunde aurreikuspena sei hamarren igo du Frankfurtek, %4,6raino. Baikor dago EBZ, baina zuhur ere bai, birusaren aldaera berriengatik | Inflazioaren mehatxuaren gainetik, EBZk pizgarrien programari eutsi dio. Hazkunde aurreikuspena sei hamarren igo du Frankfurtek, %4,6raino. Baikor dago EBZ, baina zuhur ere bai, birusaren aldaera berriengatik | Ozenago entzuten da inflazioa gehiegi hazten ari den abisua, eta aldagai horri batu zaio urteko bigarren hiruhilekoan gero eta sendoagoa ematen duela susperraldia. Baina EBZ Europako Banku Zentralak ez du aldatuko bere bide orria, eta erritmo berean jarraituko du pizgarrien politikarekin. Horrek esan nahi du aktiboak erosteko pandemia garaiko programak (PEPP ) aurrera jarraitzen duela aldaketarik gabe, «finantzaketaren baldintzak gogortu ez daitezen».
Atzoko bileraren ostean, banku zentralak garbi utzi du baikortasunez ikusten duela pandemia atzean geratzen hasi den agertoki ekonomikoa. Baikor bai, baina zuhur ere bai. Duela hiru hilabete baino egoera hobea bizi du euroguneak, Christine Lagarde EBZko presidentearen ustez, eta diagnosi horren adierazgarri da erakundeak hobera aldatu dituela hazkunde aurreikuspenak. Aurten, %4,6 haziko da euroguneko herrialdeen ekonomia, aurreko estimazioa baino sei hamarren gehiago. Eta 2022rako, %4,7ko errebotea aurreikusi du, hori ere sei hamarren handiagoa. 2023. urterako, berriz, %2,1eko hazkundea finkatu du, ordurako gaindituta egongo delakoan pandemiak eragindako eroriko eta erreboteen aroa.
Zerbitzuak aurrerapauso bat ematen ari direla uste du Frankfurtek, txertaketa erritmo onean doalako aurrera, eta horrek ahalbidetuko duelako ezabatzea, hein handi batean, birusa ez hedatzeko gobernuek ezarritako muga handiak. Kontsumoak izan duen susperraldia gero eta argiago ikusten du EBZk, eta horregatik doitu ditu aurreikuspenak gorantz. Mehatxurik handiena koronabirusaren aldaera berri bat litzateke, egoera beltzez margo dezakeen aldaera arriskutsuago bat.
Inflazioari begira
Beste maila bateko mehatxua da inflazioa, baina azken asteetan hari erreparatzen dioten ahotsak ez dira gutxi. AEBetan, 2008ko abuztutik inflazio handiena erregistratu da maiatzean, %5ekoa, baina Lagardek ez du jo egiturazko arrisku gisa Europan prezioen garestitzea, «behin-behineko aldagaiek eta energiaren prezioek bultzatu dutelako gora».
Edonola ere, EBZk aurreikusi du inflazioak gora jarraituko duela urteko bigarren erdian, eta 2022an jaisten hasiko dela, behin-behineko aldagaiak desagertzen direnean, eta energiaren prezioa egonkortzean. Are, Lagardek esan du inflazioa EBZren helburua baino apalagoa izango dela aurten, hau da, %2 baino apalagoa.
Baikorrago
EBZko goi agintariaren esaldi batek laburtzen du egoera: «Duela hiru hilabete baino baikorragoak gara». Pandemia hasi zenean, zor publikoaren eta pribatuaren erosketa handitu zuen EBZk, PEPP programarekin. Diru berria inprimatu eta zorra erosita, banku zentrala bermatzen ari da finantza sisteman nahiko diru dabilela beharra duten enpresei eta familiei emateko, eta kredituaren fluxua ez gelditzeko. Gainera, estatuek merke eta erraz finantzatzeko modua dute, beti dagoelako zorraren azken erosle bat: EBZ.
Bada, PEPP programan ez dago aldaketarik, eta 2022ko martxora arte, 1,85 bilioi euroko dotazioa izaten jarraitzen du. Merkatuentzat tabu bihurtu da tapering hitza, pizgarriak gutxitzen hasteari erreparatzen diona. Burtsetan, estatuen arrisku sarietan eta euroaren kotizazioan ere eragin handia izan dezake pizgarrien apaltzea iragartzeak. Une hori iritsiko da, baina momentuz ez dago halakorik: hitz hori ez da aipatzen EBZren azken txostenean. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198945/eguzki-eklipsea-ikusteko-aukera-izan-da-munduko-hamaika-txokotan.htm | Bizigiro | Eguzki eklipsea ikusteko aukera izan da munduko hamaika txokotan | Erdizkako eguzki eklipsea izan da gaur. Euskal Herrian eguzkiaren %7a soilik estali du ilargiak, baina munduko beste txoko askotan irudi ikusgarriak utzi ditu fenomenoak. | Eguzki eklipsea ikusteko aukera izan da munduko hamaika txokotan. Erdizkako eguzki eklipsea izan da gaur. Euskal Herrian eguzkiaren %7a soilik estali du ilargiak, baina munduko beste txoko askotan irudi ikusgarriak utzi ditu fenomenoak. | Ilargia Lurraren eta Eguzkiaren artean jartzen denean gertatzen da Eguzki eklipsea. Ilargiak ez dio Eguzkiaren argiari Lurrera iristen uzten, eta ondorioz, Ilargiak itzal bat proiektatzen du Lurraren gainean. Fenomeno horretaz gozatzeko aukera izan da gaur munduko txoko askotan, eta zenbait herrialdetan irudi ikusgarriak utzi ditu gainera. 08:12an hasi da eklipsea Ozeano Atlantikoan, eta 13:11n bukatu da Txinako Sinkiang eskualdean. Guztira, 299 minutu iraun ditu. Euskal Herrian, berriz, ordubetez izan da ikusgai, 11:30etatik 12:30etara, eta eguzkiaren %7 egon da estalita; honek, argitasuna %3 jaistea eragin du.
Gaurkoa, hala ere, ez da eklipse osoa izan, partziala baizik. Duela lau urte izan zen mota honetako azken eklipsea ikusteko aukera, eta hurrengoa 2022an izango da. Hala ere, fenomeno ikusgarriago bat ikusteko aukera izango da 2026ko abuztuaren 12an, orduantxe gertatuko baita eguzkiaren eklipse osoa. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198948/bruselak-errieta-egin-dio-marokori-migratzaileak-presio-egiteko-ibiltzeagatik.htm | Mundua | Bruselak errieta egin dio Marokori, migratzaileak presio egiteko ibiltzeagatik | Europako Parlamentuak ebazpen bat onartu du, eta bertan kritika egin dio Rabati, Ceutako migratzaileen afera politikoki erabiltzen saiatzeagatik. Haurren erabilera bereziki gaitzetsi du. | Bruselak errieta egin dio Marokori, migratzaileak presio egiteko ibiltzeagatik. Europako Parlamentuak ebazpen bat onartu du, eta bertan kritika egin dio Rabati, Ceutako migratzaileen afera politikoki erabiltzen saiatzeagatik. Haurren erabilera bereziki gaitzetsi du. | Duela hiru aste milaka migratzaile Ceutara iritsi izanaren ardura Marokoren bizkar utzi du Europako Parlamentuak. Ganberako talde parlamentario nagusiek —popularrek, sozialistek, liberalek eta berdeek— ebazpen bat adostu dute aste honetan, eta bertan Marokori leporatu zioten «mugako kontrolak, migratzaileak eta, bereziki, bakarrik doazen haurrak Europako Batasuneko estatu kide baten aurka presio politikoa egiteko» erabili izana. Ebazpena eztabaidagai izan dute gaur, osoko bilkuran, eta babesa eman diote ondoko bozketan. Aldeko 397 boto, aurkako 85 eta 197 abstentzio jaso ditu.
NBE Nazio Batuen Erakundeak haurren eskubideei buruzko hitzarmenean jasotakoaren inguruan ardaztu zuten taldeek ebazpena. «Haurren, adingabeen eta familien» erabilera gaitzesten du testuak, eta horien «bizitzak eta segurtasuna arriskuan» jarri zirela nabarmendu. Era berean, «erabateko elkartasuna» agertzen die Ceutako herritarrei, eta zehazten du haiek izan zirela, gobernuz kanpoko erakundeekin, Espainiako segurtasun indarrekin eta armadarekin batera, «benetako tragedia bat» eragotzi zutenak.
Brahim Gali Fronte Polisarioaren burua eta SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko presidentea Espainiako ospitale batean artatu ostean sortutako tirabira diplomatikoek eraman zuten Marokoko Gobernua migratzaileei Ceutarako bidea irekitzera, Europako Parlamentuaren arabera. Migrazio krisiaren arrazoi nagusitzat hori jo arren, Mendebaldeko Saharako okupazioaz Bruselak duen jarrera orain arteko bera dela zehazten du ebazpenak: «Nazioarteko legediaren erabateko errespetua, NBEren Segurtasun Kontseiluan oinarrituta». Gatazka horretan Espainiako Gobernuak duen posizioarekin bat egiten du parlamentuak onartutako testuak. Madrilen eta Rabaten artean krisia areagotu izana «deitoratzen» du, baina azpimarratuz horrek ez lukeela «arriskuan jarri» behar bi herrialdeen arteko harremana.
Hala ere, Espainiaren eta Marokoren arteko harremanaz aritzean, azken horren eta Bruselaren artekoaz ere ari da. izan ere, ebazpenak oroitarazten du EBren kanpo muga bat dela Ceuta, eta horrenbestez, haren babesa eta segurtasuna EBri dagozkiola.
Espainiako alderdien ekimenez eraman dute eztabaida Bruselara, eta, batez ere, Ciudadanos alderdiko Jordi Cañas eurodiputatua izan da bultzatzailea. Gaurko eztabaidan ere bera izan da Marokok mugak zabaldu izanaren kontra irmoen hitz egin duenetako bat. «Haurrak itsasora jaurtitzea ez da politika egiteko modu bat», adierazi du, eta «xantaia» egin izana egotzi dio Rabati. Are, duela 46 urte Mendebaldeko Sahara inbaditu zuen Martxa Berdearekin alderatu du migratzaileek Ceutaraino egindako bidea.
Hark bultzatutako ekinbideari ganberako gainerako talde parlamentarioek beren testuak kontrajarri zizkioten, eta horien arteko negoziaziotik sortu da amaierako ebazpena. Edonola ere, denak bat etorri dira Maroko krisi migratorioaren erantzule egitearekin eta herrialde horrek egindakoak EBko muga politika hausten zuela esatearekin.
Rabat, aurrez aurrekoaren bila
Bi aldeko gatazkatzat duena «europartu» izana egotzi dio Marokoko Gobernuak Espainiari, eta azken egunotan ahaleginak egin ditu eurodiputatuak ebazpena bozkatzera irits ez zitezen. EBk eta Marokok osatutako batzorde parlamentarioko presidente Cahoui Belassalek hainbat eurodiputaturi gutun bana bidali zien, «Europako Batasuna modu okerrean inplikatzeko» saiakera kritikatuz.
Atzo, Naser Burita Marokoko Atzerri ministroak ohartarazi zuen krisia «ez zela amaitu» ekainaren 1ean, Galik Espainia utzi zuen egunean. «Krisia hor dago, erroko arrazoiak bere horretan dirautelako», abisatu zuen. Haren ministerioak ohar bat argitaratu zuen maiatzaren 31n, eta bertan zehazten zuen bi herrialdeen krisiaren arrazoia ez zela Espainiak Galiren aurka egin ez izana, baizik eta Mendebaldeko Saharako gatazkarekiko Madrilek duen posizioa. |
2021-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/198949/urriza-eta-zalduak-jantzi-dute-sagardoaren-txapelketako-txapela.htm | Kirola | Urriza eta Zalduak jantzi dute Sagardoaren Txapelketako txapela | Bereziartua sagardotegiaren bikoteak finalean, 30-22 gainditu zituzten Setieneko Ansa II eta Labaka | Urriza eta Zalduak jantzi dute Sagardoaren Txapelketako txapela. Bereziartua sagardotegiaren bikoteak finalean, 30-22 gainditu zituzten Setieneko Ansa II eta Labaka | Urriza eta Zalduak Sagardoaren Txapelketako finala irabazi zuten azken partidan Ansa II eta Labaka 30-22 gainditu eta gero. Honela, Bereziartua sagardotegiak lortu du txapela eta Setien geratu da azpitxapeldun.
Ansa eta Labakak txapelketako lehendabiziko partida galdu zuten eta partidarik garrantzitsuenean iritsi zen zorigaiztoko porrota. Hala ere, Urriza eta Zalduaren lana goraipatu behar da. Final handia jokatu zuten garaileek eta aurkariek ere bere momentua izan zuten.
Partida oso berdindua izan zen eta telebistaren aurrean bildu ziren ikusleak gozatu zuten. Nor baino nor aritu ziren Urriza eta Ansa aurrean eta Zalduak ere borroka polita izan zuen Labakarekin atzean.
Hasieran 4-0 aurreratu ziren Urriza eta Zaldua, baina Ansa eta Labakak berehala erreakzionatu zuten eta 4-5 jarri ziren aurretik.15nako berdinketa iritsi arte aldaketa asko egon ziren markagailuan eta bikote bakoitzak bere momentuak izan zituzten. Takada txikiekin orain batzuk eta orain besteak aurreratzen ziren.14 eta 15ekoan atsedena hartu zuten finalistek eta ondoren hobeto sartu ziren kantxan gorriak. Bost tantoko aldea hartu zuten 22-17 eta abantaila mantentzea lortu zuten eta amaieran alderik handienarekin itsi zuten finala 30-22.
Partida bizia izan zen, tanto politak ikusi ziren eta maila altua izan zuen. Urrizak erremontearen erregea zergatik den erakutsi zuen eta finaletan ezin arriskutsuagoa dela beste behin ikusi zen. Guztira 21 tanto egin zituen eta finala berak erabaki zuen, pauso bat gehiago emanez. 30 tantoetatik 21 egitea ez da ahuntzaren gaur erdiko eztula. Bi akats bakarrik egin zituen.
Finalean akats gutxi ikusi ziren eta Zalduak ere bikain jokatu zuen. Urrizaren laguntza handia izan zuen eta ongi sakatu zuen eta jokaldiak ere egin zituen, defentsan ere lan ona eginez. Gainera azken tantoa sake batekin lortu zuen.
Ansa eta Labakak ez zuten gaizki jokatu, baina beste pauso bat gehiago ematea falta izan zitzaien momentu erabakiorrean. Ansak 13 tanto egin zituen eta aurrelarien arteko finala izan zen. Labakak ongi eutsi zuen eta bi tanto egin zituen sakez, baina ez zuen Zaldua menderatu.
Sagardoaren Txapelketa amaitu da eta zapore oso gozoa utzi du kirol ikuskizunak eta Erremontari saioak ETB1en eskaini duen emanaldi dotore eta modernoarekin. |
2021-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/198981/gorbeia-hurbil-dagoen-paradisua.htm | albisteak | Gorbeia, hurbil dagoen paradisua | Opor dibertigarriak, seguruak eta aberasgarriak eskaintzen ditu Gorbeiak. Naturaz gozatzeko ez ezik, ondareaz, kulturaz, gastronomiaz eta artisautzaz disfrutatzeko aukera paregabea da. | Gorbeia, hurbil dagoen paradisua. Opor dibertigarriak, seguruak eta aberasgarriak eskaintzen ditu Gorbeiak. Naturaz gozatzeko ez ezik, ondareaz, kulturaz, gastronomiaz eta artisautzaz disfrutatzeko aukera paregabea da. | Merezitako oporrak gertu daude. Egungo egoera sanitarioa dela eta, gozatzeko gogoek ezin dute pandemiaren aurka hartu behar dugun erantzukizun indibidual eta kolektiboa zapuztu. Horregatik, Gorbeia Helmuga Turistikoak hurbil dagoen eta segurua den paradisu baten ateak irekitzen ditu; ezagutu ala ez, huts egingo ez duen leku bat. Araba eta Bizkaia artean, Euskadik gordetzen duen paradisurik hurbilena eta berdeena: Gorbeia. Gorbeia infinitua, mugarik gabea, edozein opor motarako da inspirazio, izan familian, bikotekidearekin, lagun artean, maskotekin, bakarka, bizikletan, oinez, autoz, zaldiz, ur termalen artean… Bilbo eta Gasteiz hiriburuetatik minutu gutxira dago, eta euskal kulturaren ezaugarri eta osagai guztiak ditu: natura, ondarea, tradizioa, gastronomia, historia, mitologia, abentura, kirola eta deskonexioa, ahaztu ezineko bizipen erakargarrien bidez, Euskadiren bihotz berdean. Gorbeia helmuga gisa aukeratzen dutenek jakin behar dute ostatu hartzeko aukera zabala bezain erakargarria dela: xarma duten hotelak, landetxeak, zuhaitzetan dauden etxolak, karabanentzako aparkalekuak… Dena mugarik gabe gozatzeko egina dago Gorbeian:
Natura
Wikiloc-eko ibilbideetan (Gorbeia-Euskadi), interes naturaleko leku paregabeak aurki daitezke, erabiltzaile mota guztientzako: Albina, Uribarri Ganboa, Undurraga eta Urrunagako urtegiak, Saldropoko hezegunea, Oroko Santutegia, Izartzako eta Presazelaiko pagadiak, Goiuriko ur jauzia, Nerbioi ur-jauzia, Arrato mendilerroa...
Baso eder bat Gorbeiako inguruetan. GORBEIA-EUSKADI
Artisautza eta gastronomia
Inork ezin du Gorbeiatik alde egin bertako kalitatezko produktuak dastatu gabe: gazta, barazkiak, sagardoa, txakolina, garagardoa, eztia, marmeladak, haragiak, ogia, gozoak, arrautzak, euskal pastela, ogi artisaua, zurezko pieza esklusiboak eta buztingintza.
Ondarea eta kultura
Halaber, ezinbestekoak dira euskal buztigintzari buruzko museoa, Irubidaur Museo Etnografikoa, eztiari buruzkoa, Orozkoko museo etnografikoa, Herreroarena edo Antzasti Euskaldunon Etxea; Sarria eta Areatzako Interpretazio Zentroak; edo bisitak: mitologia Zuian, hirigune historikoak, erromanikoa Zigoitian, gazteluak eta jauregiak...
Esperientziak
Oso gomendagarria da esperientziaren baterako tartea uztea, eta aukera ezin zitekeen zabalagoa izan: abentura (Gorbeia gauez, zuhaitzen artean, bidezidorrak, orientazioa, zaldi gainean), kirolak (tai txi, yoga, parapentea, espeleologia, golfa), natura eta tradizioak (Orozko Mariren eskutik, artzain eta erlezain egun batez, buztingintza, mikologia, bidaia bat jatorrira) edo lasaitasuna (gastronomia, edertasuna, lore tailerra). Joan zaitez hurbil dagoen paradisu batera. Joan Gorbeiara. Informazioa: www.gorbeiaeuskadi.com webgunean. |
2021-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/198982/itsas-kulturarekin-liluratu-itsasmuseumen.htm | albisteak | Itsas kulturarekin liluratu Itsasmuseumen | Bilboko eta Bizkaiko itsas kultura ezagutarazten du Itsasmuseumek. Bilboko erdigunetik hurbil dago, Euskalduna ontziola zegoen tokian. | Itsas kulturarekin liluratu Itsasmuseumen. Bilboko eta Bizkaiko itsas kultura ezagutarazten du Itsasmuseumek. Bilboko erdigunetik hurbil dago, Euskalduna ontziola zegoen tokian. | Itsasmuseumek itsas kulturarekin liluratzeko aukera paregabea eskaintzen du, Bilboko eta Bizkaiko itsas kulturarekin. Bilboko Itsasadarrean dago, hiriaren erdigunetik minutu gutxi batzuetara, Euskalduna ontziola zegoen tokian.
Bildumen barruan aipagarriak dira dikeetan ikus daitezkeen itsasontziak. Besteak beste, Portu belaontzia, Nuevo Anchustegui arrantzaontzia eta Athletic gabarra. Halaber, museoaren aldameneko zelaigunean, itsas eraikuntzako eta Bilboko eta Bizkaiko itsas iraganeko elementu bereizgarri batzuk daude. Besteak beste, Carola garabi ospetsua eta Bonben Etxea. Dikeak oso garrantzitsuak dira itsas ondareko eraikuntzan, eta duela 153 urte eraiki zituzten. Familiek eta haurrek ederki pasatzen dute bisita gidatu interesgarriekin, haur tailerrekin, ikus-entzunezko interaktiboekin eta gela didaktikoarekin.
Erakusketa interesgarriak
Gaur egun, aldi baterako bi erakusketa hauek daude zabalik: • Ibarrola en la ria, agua, hierro, fuego y aire (Ibarrola itsasadarrean, ura, burdina, sua eta airea). Agustin Ibarrolaren tamaina handiko 17 olio margo, eskultura bat eta hogei bat marrazki dira, itsasoari eta industriari buruzkoak. 2022ko urtarrilaren 31ra arte egongo da zabalik. • Zura eta Ura. Konrado Mugertzaren proiektua, itsas portuei buruzko argazkiak eta literatura uztartzen dituena. Irailaren 26ra arte egongo da zabalik. Ohiko bisitez gain, elkarteentzat eta taldeentzat ere bisita gidatuak prestatzen dituzte.
Argibide guztiak, www.itsasmuseum.eus webgunean. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198983/hiru-dira-josibaiako-auto-istripuan-hil-diren-ume-zuberotarrak.htm | Gizartea | Hiru dira Josibaiako auto istripuan hil diren ume zuberotarrak | Bi autok elkar jo zuten asteazkenean arratsaldean, eta 8 urteko haur bat hil zen. Haren hemezortzi hilabeteko anaia hil zen atzo, ezbeharrean izandako zaurien ondorioz. Gaur jakinarazi dute amari zesareaz eginda atera zioten umea ere hil egin dela. | Hiru dira Josibaiako auto istripuan hil diren ume zuberotarrak. Bi autok elkar jo zuten asteazkenean arratsaldean, eta 8 urteko haur bat hil zen. Haren hemezortzi hilabeteko anaia hil zen atzo, ezbeharrean izandako zaurien ondorioz. Gaur jakinarazi dute amari zesareaz eginda atera zioten umea ere hil egin dela. | Ezbehar oso larria izan zen asteazken arratsaldean Josibaian (Okzitania). Bi autok elkar jo zuten, eta horietako batean zihoan Zuberoako familia bateko 8 urteko haur bat hil zen. Hemezortzi hilabeteko anaia, berriz, larri zauritu zen, eta Paueko ospitalera eraman zuten. Atzo hainbat orduz hil ala bizi egon ostean, hori ere hil egin zen.
Bi haurrak eta ama zihoazen ezbeharra izan zuten autoetako batean. Ama Maulen jaioa da, eta haurdunaldi baten amaieran zegoen. Hori ere Paueko ospitalera eraman zuten helikopteroz, eta zesarea egin zioten. Haur jaioberria ostegun goizaldean jaio zen, baina gaur jakinarazi dute hori ere hil egin dela. Ama egoera egonkorrean dago.
Ezbeharrak oinaze handia eragin du Zuberoako eskualde horretan. Amak Bildoze-Onizepeako (Zuberoa) Tauzin espartin enpresan egiten du lan, eta 8 urteko haurra Onizepeako eskolara joaten zen. Christian Berkaits auzapezak jakinarazi duenez, psikologo talde bat eskolako 70 haur eta irakasleekin hasi da lanean. Hemezortzi hilabeteko haurra Mauleko haur eskolara joaten zen.
Beste autoan 68 eta 67 urteko emakume eta gizon bat zihoazen. Bidosekoak dira (Okzitania), eta Baionako eta Tarbeko ospitalera eraman zituzten. Osasun agintariek jakinarazi dutenez, euren bizitza ez dago arriskutan. Louis Labadot Mauleko alkatea "oso hunkitua" agertu da gertatutakoarekin. Istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da Nabarrengoseko Jendarmeriko Polizia. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198984/eaeko-auzitegiak-baliogabetu-egin-du-uberren-jarduera-mugatzen-duen-dekretuaren-zati-bat.htm | Ekonomia | EAEko Auzitegiak baliogabetu egin du Uberren jarduera mugatzen duen dekretuaren zati bat | Gehiegizkotzat jo du kontratazioa egin eta zerbitzua hasi artean ordu erdiko tartea izatera derrigortzea. | EAEko Auzitegiak baliogabetu egin du Uberren jarduera mugatzen duen dekretuaren zati bat. Gehiegizkotzat jo du kontratazioa egin eta zerbitzua hasi artean ordu erdiko tartea izatera derrigortzea. | EAEko Auzitegi Nagusiak neurri batean arrazoia eman dio Uber auto gidaridun zerbitzua ematen duen enpresari, eta bertan behera utzi ditu zerbitzu hori arautzen duen Eusko Jaurlaritzaren dekretuaren bi puntu: zerbitzua eskatu eta aktibatu arteko 30 minutuko itxarote-tarteko obligazioa eta geolokalizazioaren berri emateko debekua.
Hego Euskal Herrian 2019ko udazkenean hasi ziren ematen auto gidaridunen zerbitzua plataforma digitalen bidez, Bilbon bereziki. Taxilarien kexei erantzunez, Jaurlaritzak dekretu bat egin zuen, eta horren kontra helegitea jarri zuen Uberrek EAEko Auzitegi Nagusian.
Dekretua onartu aurretik, baina, Lehiaren Euskal Agintaritzak arauaren kontrako txosten bat igorri zion Jaurlaritzari, esanez bertan jasotzen diren neurriak baztertzaileak eta murriztaileak zirela. Tartean, gehiegizkotzat jo zuen kontratazioa egin eta zerbitzua hasi artean ordu erdiko tartea izatera derrigortzea. Batzordearen arabera, neurriek merkatuaren lehia mugatzen zuten, eta erabiltzaileak kaltetzen zituzten. Dena den, Jaurlaritzak dekretuarekin aurrera jarraitu zuen, eta 2020aren hasieran indarrean sartu zuen.
Orain, EAEko Auzitegi Nagusiak gauza bera adierazi dio Jaurlaritzari, eta araudiaren bi puntu indargabetu ditu.
30 minutuko tarteari dagokionez, argudiatu du zerbitzu gehienak distantzia laburrekoak direla, eta bidaiariek berehala erabiltzekoa. Hala, azpimarratu du Uberreko autoak kaltetuak izango liratekeela ohiko taxien aldean. «Gutxienez 30 minutu itxaron behar bada, eta taxi zerbitzua erabiltzeko itxaron beharrik ez bada, auto gidarudunak merkatuan sartzeko dituzten aukerak oso mugatuak izango lirateke, eta praktikan enpresa askatasunaren printzipioa garatzeko oztopo bat dela esan daiteke», dio ebazpenak.
Geolikalizazioaren debekuari dagokionez, auzitegiak uste du murrizketa hori ez dagoela behar bezala justifikatuta. Azaldu du ez dagoela auto gidaridunentzako geltokirik edo ezin direla ibilgailu horiek gelditu zirkulatzen ari bitartean, eta geolokalizazioa bezeroentzako tresna erabilgarria dela, zerbitzua aldez aurretik kontratatu behar delako aplikazio baten bidez.
EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren aurka helegitea jar dezake Jaurlaritzak Espainiako Auzitegi Gorenean. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198985/hirak-mugimenduko-hiru-kide-atxilotu-dituzte-bozen-atarian.htm | Mundua | Hirak mugimenduko hiru kide atxilotu dituzte, bozen atarian | Karim Tabu ekintzailea, eta Khaled Drareni eta Ihsan el-Kadi kazetariak dira atxilotutakoak. Bihar egingo dituzte Aljerian legebiltzarreko hauteskundeak. | Hirak mugimenduko hiru kide atxilotu dituzte, bozen atarian. Karim Tabu ekintzailea, eta Khaled Drareni eta Ihsan el-Kadi kazetariak dira atxilotutakoak. Bihar egingo dituzte Aljerian legebiltzarreko hauteskundeak. | Maiatzaz geroztik gobernuak gogortu egin du Hirak mugimendu erreformistaren aukako errepresioa. Ostiraleroko manifestazioetan dozenaka lagun batzuk atxilotzetik milaka atzematera igaro dira segurtasun indarrak, eta ondorioz, protesta mugimenduak eten egin ditu ekintzak. Horrek, baina, ez du jazarpena gelditu. Atzo gauean hiru lagun atxilotu zituen Poliziak, Hirakeko kide izatea leporatuta: Karim Tabu ekintzailea, eta Khaled Drareni eta Ihsan el-Kadi kazetariak.
Taburen anaiak sare sozialetan zabaldu du ekintzailea bere etxetik gertu atxilotu zutela bart gauean, eta Drareniren senideek jakinarazi dute kazetariak berak deitu ziela esateko Antar herrian dutela preso. Komunikabideek zabaldu dute el-Kadiren atxiloketaren berri ere.
2019an atxilotu zuten lehen aldiz Tabu, «armadaren moralaren aurkako erasoa» egitea eta «matxinada bultzatzea» egotzita, sare sozialetan manifestaziorako deia egiteagatik; baina iazko uztailean baldintzapean aske utzi zuten. Drareni, berriz, otsailean utzi zuten baldintzapean aske, baina bi urteko kartzela zigorra zuen betetzeko «batasun nazionala arriskuan» jartzeaz akusatuta.
Atxiloketak parlamenturako hauteskundeen atarian heldu dira. Bihar egingo dituzte horiek, eta oposizioko alderdietatik gehienek boikoterako deia egin dute, iruzurra direla salatuta. Abdelmajid Tebbune presidentea buru duen erregimenari bozen bidez «aurpegia garbitu» nahi izatea egozten diote. Gobernuak, baina, hautagaitza independenteak eta alderdi berriak babestu ditu, berrikuntza irudia eman nahian. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198986/goierri-eskolakoek-bukatu-dute-senegalera-bidaltzeko-bizikleta.htm | Bizigiro | Goierri Eskolakoek bukatu dute Senegalera bidaltzeko bizikleta | Aziz Ndaye gazte senegaldarrarentzat egin dute bizikleta egokitua. Gazteak elbarritasun bat du, eta hamar kilometrora dauka eskola. Bizikletari esker, goi mailako ikasketak egin ahal izango ditu | Goierri Eskolakoek bukatu dute Senegalera bidaltzeko bizikleta. Aziz Ndaye gazte senegaldarrarentzat egin dute bizikleta egokitua. Gazteak elbarritasun bat du, eta hamar kilometrora dauka eskola. Bizikletari esker, goi mailako ikasketak egin ahal izango ditu | Esku baten gainean, pikotxean mugitzen da Aziz Ndaye 18 urteko mutil senegaldarra, hanketan malformazio bat baitu. Mugitzeko gaitasuna baduen arren, ez du nahikoa indar zutik jartzeko. Gurpildun triziklo bat erabiltzen du gaur egun hamar kilometrora duen eskolara joateko, baina txiki eta zaharkitua geratu zaio. Horregatik, Kellensesa GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta Ordiziako Goierri Eskolak (Gipuzkoa) elkarlanean, bizikleta egokitu bat eraiki dute Ndayerentzat. Bihar bidaliko dute bizikleta Senegalgo Kelle herrira.
Erakundeko kideek Kelle herrira egindako bisita batean ezagutu zuten Ndaye, eta, bizikleta egiteko ideia buruan zutenez, Goierri Eskolako zuzendaritzari proposatu zioten. Hamabi ikaslek parte hartu dute proiektuan, eta kate bat izan da prozesua. Lehenik, Administrazioa eta Finantzak zikloko ikasleek proiektuaren bideragarritasun plana egin dute, eta hainbat erakunde eta enpresarekin harremanetan jarri dira finantzaketa lortzeko. Poltsak, maskarak eta ilerako zintak ere saldu dituzte. Ondoren, Fabrikazio Mekanikoko Diseinuko ziklokoek atalez atal diseinatu dute gaztearen beharretara egokituko den bizikleta; eta, azkenik, Soldadura eta Galdaragintzako ikasleek eraiki dute.
Ikasketetan ez ezik, aisialdian ere lagunduko dio bizikleta berriak Ndayeri, Kellensesa GKEko Jose Martinek azaldu duenez: “Inguru haietan, kalera irten eta bizilagunekin elkartuta berriketan aritzea da aisialdirako aukera bakarra. Beraz, bizikleta berriak sozializatzeko aukera ere emango dio”. Bizikleta egokituaz gain, ordenagailuak, medikuntza materiala eta bizikleta gehiago bidaliko ditu erakundeak, beste haur batzuk ere eskolara joan daitezen. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198987/hegoaldean-egindako-proben-34k-eman-dute-positibo.htm | Gizartea | Hegoaldean egindako proben %3,4k eman dute positibo | 285 positibo atzeman dira osteguneko probetan Hego Euskal Herrian. | Hegoaldean egindako proben %3,4k eman dute positibo. 285 positibo atzeman dira osteguneko probetan Hego Euskal Herrian. | Birusaren transmisioak barealdian jarraitzen duela islatzen dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuek: atzo 285 COVID-19 kasu atzeman zituzten, Osakidetzak eta Osasunbideak 8.313 diagnostiko proba egin ondotik. Hala, Hegoaldean positiboen ehunekoa %3,4 da, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean edukitzeko mugatik behera, beste behin.
Hego Euskal Herriko kutsatzeen datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien ostegunean egindako testetan: 123 izan ziren; Nafarroan, 61; Gipuzkoan, 60 eta Araban, 40.
Erietxeei dagokienez, Osakidetzaren ardurapeko zentroetan 36 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzaren sintomak larriagotuta, eta une honetan 71 pertsona daude ZIUetan, larri, bezperan baino sei gutxiago. |
2021-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/198988/zomorroa-gainetik-ezin-kendu.htm | Gizartea | Zomorroa gainetik ezin kendu | COVID Iraunkorra elkartea lanean ari da gaitza agerian jartzeko eta irizpide bateratuak eskatzeko. | Zomorroa gainetik ezin kendu. COVID Iraunkorra elkartea lanean ari da gaitza agerian jartzeko eta irizpide bateratuak eskatzeko. | COVID-19arekin kutsatu ziren Begoña Etxeberria eta Idoia Mujika errenteriarrak, joan den azaroan. Pneumonia bilaterala diagnostikatu zioten Etxeberriari, eta Mujikari, hasieran gaixotasuna arin pasatu bazuen ere, buruko min handia azaldu zitzaion ondoren. Birusa eta hark eragindako ondorioetako batzuk haien gorputz barruan gelditu dira, azaroaz geroztik COVID-19arekin bizi dira, eta gaitzak hankaz gora jarri die bizimodua. “Abandonua” sentitzen dute, osasun erakundeen aldetik batez ere, eta bizi dutena salatu, egoera berean dauden pertsonak identifikatu, eta lagungarri eta aringarri izan dakizkiekeen neurriak eskatzeko, Euskal Herriko COVID Iraunkorra plataformara bildu dira.
Koronabirusa diagnostikatu eta hamabi astera sintomekin jarraitzen dutenak dira COVID iraunkorra daukatenak, eta berrehun sintoma zerrendatu dituzte. “Bakoitzak izan ditzake 30 sintoma lasai asko, eta gorabeherak izaten dira, joan-etorrian ibiltzen dira sintomak”, azaldu du Etxeberriak. Horietako batzuk komunak dira: nekea, kasurako. “Denok dugu, eta ezgaitu egiten gaitu”. Takikardiena da koronabirusak Etxeberriari utzi dion ondoriorik okerrena: “Berehala hasten naiz takikardiekin; bihotza ondo dago, eta ez dakite zergatik gertatzen zaidan. Nerbio sistema zentralarekin lotuta egon daitekeela uste du aztertu nauen azken kardiologoak”. Horrekin batera, esaldiak osatzeko eta hainbat hitz oroitzeko zailtasunak dituela esan du errenteriarrak.
Irizpideak bateratu nahian
Mujikak adierazi du buruko minak belarriari ere eragin diola bere kasuan. “Eta nekea etengabea da; ezin ditut lau eskailera baino gehiago igo jarraian, eta zutik ere ezin naiz egon ordubetetik gora”. Neurologikoak, arnas aparatuarenak, endokrinoak, dermatologikoak, digestiboak…, izan daitezke sintomak. “Probak eginda, dena ondo dagoela ikusten dute, baina sintomak hor daude”. Eta horiei “askotariko sintoma txikiak” gehitu behar zaizkiela gogoratu du Mujikak. Horren aurrean mediku bakoitzak “ezberdin” jokatzen duela salatu du Etxeberriak.
Gaixoek arreta bateratua jaso dezaten, eta mediku guztiak irizpide berberetan oinarritu daitezen, maiatz hasieran Long COVID gida plazaratu zuten Espainiako Estatuko 48 elkargo zientifikok, lehen arretako hainbat sendagilek, eta tokian tokiko Long COVID plataformek, elkarlanean. Osasun etxe guztietara helarazi dute gida, sendagile guztiek berdin joka dezaten COVID iraunkorreko pazienteekin. “Hori da gure eskaera garrantzitsuena, COVID unitateak sortzearekin batera”.
Egoera berean zenbat jende egon daitekeen jakitea ezinezkoa dela diote biek. Espainiako Estatuan, 500.000 lagun izan daitezke: “Baina ez dakigu, adibidez, Errenterian zenbat dauden. Horregatik, udalari eskatu diogu COVID Iraunkorra ikusarazten laguntzeko”. Joan den hilabetean bildu ziren Aizpea Otaegi alkatearekin, elkartearen berri eman eta laguntza eskatzeko. Eskaera zehatzak egin ditu plataformak: COVID unitatea sortzea, kasuak ikertzea, eta gaixotasuna dutenen lan egoera zehaztea: “Elkartean badugu koronabirusaren lehen olatuko jendea ere, hamabost hilabete daramatzate gaixoaldian. Gizarte Segurantzatik deitzen diete urtebete pasatzen denean, eta jendea lanera itzularazten ari dira, sintomekin. COVID ondoko sindromeaz hitz egiten dute sendagileek, baina gaixo agirian ez dute hori jartzen”, azaldu du Mujikak. Beldur dira fibromialgia, neke kronikoaren sindromea edo sentsibilitate kimikoaren sindromea bezala, COVID ondoko sindromea ere zaku berean sartuko ote duten: “Hori saihestu behar dugu; jende asko izango gara, gehienak gazteak, lanerako adinean gaudenak, eta emakumeak”. Hain zuzen ere, emakumeak dira Long COVID diagnostikoarekin bat egin duten gehienak.
Ezjakintasuna
Gaitzaren gaineko ezjakintasunari, beraz, lan egoerari buruzko kezka gehitu diote biek, eta irtenbideak eskatu dituzte. Sintomekin identifikatuta sentitzen diren herritarrei ere egin diete eskaera Mujikak eta Etxeberriak: “Jar daitezela harremanetan elkartearekin. Zenbat eta gehiago izan, orduan eta indar handiagoa izango dugu ikertzeko”. Posta bat jarri dute herritarren eskura: covidpersistente.euskalherria@gmail.com.
Prozesua “gogorra” izaten ari dela esan du Etxeberriak. “Ni orain hasi naiz buelta ematen. Baina ezin diozula buelta eman ikustean, kezka eta neke handia sentitzen da. Pandemiaren pandemia izango da hau, COVID-19ak utziko duen ondorioetako bat”. Gogorra izaten ari da Mujikarentzat ere: “Etxean egoten ez dakiten horietakoa naiz; ibiltzera joaten nintzen lantokitik irtetean. Orain ezin dut halakorik pentsatu ere egin, ia bost hilabete daramatzat oinez ibili gabe”. Zorabioak izan ditu, bertigoak… “Hilabete da ibiltzen hasi naizela; hamar minutu, ordu laurden bat, ordu erdi bat… Amorrua sentitzen dut, eta kudeatu egin behar da hori”. |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/198989/euskara-hutsean-bizitzeko-erronka-probatu-dute-algortan.htm | Gizartea | Euskara hutsean bizitzeko erronka probatu dute Algortan | Bost egunez, bost lagun euskara hutsean aritu dira Getxon. Algor7arrak dinamikatik abiatu den ekinbidea izan da. Bakoitzak bideo bana grabatu du esperientzia kontatzen. | Euskara hutsean bizitzeko erronka probatu dute Algortan. Bost egunez, bost lagun euskara hutsean aritu dira Getxon. Algor7arrak dinamikatik abiatu den ekinbidea izan da. Bakoitzak bideo bana grabatu du esperientzia kontatzen. | Belaunaldi ezberdinetako Algortako (Getxo) bost auzokidek, herrian bost egunez euskaraz bizitzeko erronka osatu dute joan den astean. Algor7arrak Bat kanpainaren baitan, ekimenaren bidez euskarak auzoan betetzen duen papera mahaigaineratu nahi izan dutela azaldu dute antolatzaileek. Algor7arrak Bat urte hasieran abiatuta sortutako dinamika da, kezka batetik: euskal identitatearekiko atxikimendu falta. Horregatik, hainbat alorretan Euskal Herriarekiko aldekotasuna, kontzientzia eta aktibazioa piztu eta saretzeko asmoa dute.
“Herriak dituen bi aurpegiak azalarazi nahi genituen”, hasi da erronkaren helburua esplikatzen Asier Zamorano Algor7tarrak Bat kanpainako kidea. “Batetik, erakutsi nahi genuen, gure egunerokotasunean baditugula euskaraz modu librean bizitzeko hainbat arnasgune. Baina, era berean, nabarmendu nahi genituen egunerokotasunean euskaraz bizitzeko gogoa dugun herritarrok pairatzen ditugun oztopoak eta trabak zeintzuk diren”.
Bi aurpegi horiek plazaratzeko, adin eta inguru desberdinetako bost auzokiderekin jarri ziren harremanetan: Peio Lago (17 urte), Uxue Pradera (27 urte), Urko Uriarte Ruke (48 urte), Amaia Garamendi (60 urte) eta Marga Bravo (68 urte) izan dira erronkan parte hartu dutenak. Behin erronka amaituta, Bizkaiko Hitza horietako birekin batu da haien esperientzia kontatzeko: Bravo eta Praderarekin.
“Parte hartzeko deitu egin zidaten. Ni beti nago prest euskararen alde egiteko; beraz, animatu egin nintzen. Berez, beste aste bat izan da, egunerokotasunean ere euskaraz bizitzen saiatzen naizelako. Oraingoan, bizitakoa kontatu behar izan dugu: hori da aldaketarik handiena”, azaldu du Bravo erronkako partaideak. Bat etorri da Pradera ere: “Lagun baten bitartez heldu zitzaidan aukera, eta euskararen aldeko nire ekarmena egiteko batu nintzen ekinbidera”.
Bost lagun, bost egunez euskaraz soilik bizitzeko konpromisoa hartuta ibili direla kontatu dute. Bakoitzak egun batean bizitakoa azaltzeko bideo bana egin duela azaldu dute. “Harrigarria da ikustea nola jendeak badakien euskaraz baina ez duen inoiz erabiltzen, zuk lehen pauso hori ematen ez baduzu”, ohartarazi du Bravok. Haren ustez, komertzioetan “presentzia handiagoa” hartu beharko luke euskarak; batez ere, dendarien partetik, erosleak beti “ahalegin hori” egin behar ez izateko. Hala ere, oro har, jendeak euskaraz aritzeko “jarrera positiboa” adierazten duela deritzo, eta “gutxieneko batzuk” normalizatzea lortu dela.
“Nik ez dakit belaunaldi berrietan egoera aldatu den, baina euskara geroz eta normalizatuago dagoela esango nuke”, gehitu du Praderak. Hala ere, haren ustez, talde handietan aritzean ematen da oztopo handienetako bat. “Bakar batek ez dakienean, denok gaztelerara jotzen amaitzen dugu, eta, maiz, gehiengoa euskalduna izan arren, gaztelerara igarotzen gara guztiak, errespetu faltak saihesteko. Katalunian, esaterako, hori ez da gertatzen”, azpimarratu du.
“Halaxe ikasi nuen nik”, erantzun dio Bravok. “Herbehereetan jaiotakoa naiz, eta amarekin nederlanderaz hezi nintzen. Ondoren, Euskal Herrira etorri ginen bizitzera, eta, hemen bizita, ezinbestekot jo nuen euskara ikastea. Laguntza handia jaso nuen, baina, askotan, jarrera da gauzarik oinarrizkoena”, esplikatu du. “Guk jartzen dizkiegu oztopoak askotan hiztun berriei, ez dugulako euskaraz egiten”, berriz ere Praderak.
“Niri ostiralean kale saltzaile bat hasi zitzaidan euskaraz hitz egiten, eta nik euskaraz jarraitu nion. Esan zidanez, euskara ikasten ari denez, praktikatu beharra zuen. Orduan pentsatu nuen: ‘Pertsona hau kanpotik dator eta prestutasuna du ikasteko’. Eta oso pozgarria da hori: hemengo jende asko oso eroso bizi da gazteleraz, eta ez du ikasteko inolako borondaterik”, nabarmendu du Bravo. “Gure esku dago ere oreka hori lortzen jakitea”, gehitu du Praderak: “Guk ikusi behar dugu nor dagoen prest eta, beraz, bultzatu dezakegun gehiago euskaraz egitera eta nork ez duen euskaraz egiteko inolako asmorik”.
Lehen hitza, euskaraz
Antzeko ondorioetara heldu dira bi partaideak. Praderak dioenez, erronka nagusia dakitenek beti lehen hitza euskaraz egiten ahalegintzea da, besteak beste, erakusteko “herriak baduela euskaraz egiteko nahia”. Hori ikusita, ondo moldatzen ez direnek aurrerapauso hori eman dezaketela deritzo. “Nahi hori dagoela ikusten badute, errazagoa izango da haiek ere euskaraz bizitzeko apustua egitea. Izan ere, askotan euskaraz aritzea ez da esfortzu kontua izaten, ohitura kontu bat baizik, eta ohitura horiek aldatuta era naturalean atera daiteke erabat euskara erabiltzen hastea”, esan du.
Kritikoagoa izan da Bravo: “Euskara bigarren mailako hizkuntza bat da gaur egun, eta, Getxon, baztertuta dago. Instituzioen partetik ez dago bultzada bat egoera iraultzeko. Dinamikak egiteagatik antolatzen dituzte, zurikeria modu bat bezala. Asko falta da oraindik”. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/198990/gezurra-esango-nuke-izozkigile-bokazioa-nuela-esango-banu.htm | Bizigiro | «Gezurra esango nuke izozkigile bokazioa nuela esango banu» | Afizioz surflaria, ofizioz ostalaria eta garraiolaria izandakoa, eta orain, izozkigilea da Alberdi. Ez daramatza urte asko sektore horretan, baina bere lekutxoa egiten asmatu du. Hainbat lehiaketa irabazi ditu jada, eta Espainiako final bat jokatuko du aurki. | «Gezurra esango nuke izozkigile bokazioa nuela esango banu». Afizioz surflaria, ofizioz ostalaria eta garraiolaria izandakoa, eta orain, izozkigilea da Alberdi. Ez daramatza urte asko sektore horretan, baina bere lekutxoa egiten asmatu du. Hainbat lehiaketa irabazi ditu jada, eta Espainiako final bat jokatuko du aurki. | Zenbat buelta ematen dituen bizitzak. Horren adibide, Fernando Alberdi (Azpeitia, 1976). Duela hamar urte esan izan baliote gaur egun izozkigile gisa ariko zela, ez zukeen sinetsiko. Zer esanik ez esan izan baliote munduko ehun izozkigile onenen Gelato Festival World Ranking zerrendan bere lekutxoa egingo zuela eta izozkigintzako Olinpiar Jokoetan, Gelato Festival World Mastersean, Espainiako finala jokatzera iritsiko zela. Baina halaxe da. Hilaren bukaeran jokatuko du final hori, eta bi onenen artean amaituko balu, 2022an Italian jokatuko duten mundu mailako final handirako sailkatuko litzateke azpeitiarra.
Mundu mailako final handira sailkatzeko aukerarik baduzu?
Aukerak baditut, hor nagoelako, baina errealista ere banaiz; ikusi dut zein diren nire lehiakideak, eta badakit oso zaila izango dela. Lehiakideetako batzuk ezagutzen ditut, eta sekulako maila dute. Adibidez, Cadizko [Espainia] izozkigile batek ehun urtetik gorako tradizioa du atzetik. Ni, berriz, neu naiz, neu bakarrik; neuk egiten ditut izozkiak, neuk saltzen ditut, eta neuk garbitzen dut denda. Nolabait azaltzeko, sukaldari arrunt bat Arzaken kontra lehiatzea bezala izango litzateke. Dena dela, itxaropena badut, orain arte ere, asko espero gabe, oso emaitza onak eskuratu ditudalako.
Pena izango duzu, berez Madrilen jokatuko zenuten finala online izango delako…
Pena handia daukat, bai. Egoera normal batean, 11 finalistok Madrilen elkartuko ginatekeen eta zuzenean jokatuko genukeen finala. Orain, ordea, online izango da. Osagai guztiak eta izozkiak nola egin pausoz pauso erakusten duten argazkiak eta bideoak bidali dizkiet Italiara, eta, nire azalpenak jarraituz, maisu italiar batek prestatuko du nire izozkia epaimahaikoentzat. Hilaren 28an dastatuko dituzte izozkiak, eta hilaren 29an jakingo dugu emaitza. Izugarria izango litzateke final handira sailkatzea, sinestezina.
Online izatea aldeko edo kontrako izango duzu?
Kontrako, dudarik gabe. Lehiaketa horietan saltzen jakiteak ere asko balio izaten du. Epaileek galderak egiten dizkizute, eta horiek azkar eta ondo erantzutea garrantzitsua izaten da. Teknikoki badakit ez naizela onena, baina saltzeko gaitasuna badut, eta oraingoan ez dut aukera hori izango.
Lehiaketetan, punta-puntan zabiltza, baina izozkigintzan, berandu hasi zinen.
Bai, duela zortzi edo bederatzi urte hasi nintzen.
Zertan jarduten zenuen aurretik?
16 urte nituela, Azpeitiko taberna batean hasi nintzen lanean, eta, harrezkero, izozkigintzan hasi arte, beti aritu izan naiz ostalaritzan; hasieran, Azpeitian; eta gerora, Getarian, bikotekidearen familiaren jatetxean. Eta, aldi berean, garraiolari ere ibili nintzen; kamioi txiki bat erosi nuen, eta errekadista ibiltzen nintzen Euskal Herrian barrena; batik bat, Azpeitia eta Donostia artean. Bi lanak uztartzen nituen.
Noiz erabaki zenuen izozkigintzan hastea?
Aurreko krisialdiaren ondorioz, eta, batez ere, Azpeitiko Corrugados itxi zutenean, garraio lanak asko murriztu zirelako; hor hasi ginen buruari bueltaka. Ikusi genuen Getarian bazeudela izozkiak saltzen zituzten dendak, baina ez zegoela izozki dendarik. Kale Nagusian lokal txiki bat bageneukan, eta harako negozio ona izan zitekeela iruditu zitzaigun. Aukera bat izan zitekeen besteren baten izozkiak saltzen hastea, baina, ez, gauzak ondo egitea erabaki genuen: lehenbizi, ikastea; eta gero, denda zabaltzea.
Nola prestatu zinen?
Carlos Arribas zarauztarra izan da nire irakaslea. Haren eskolan ikastaro bat egin nuen aurrena, eta Alacanteko [Herrialde Katalanak] Unibertsitatean beste ikastaro bat egin nuen gero. Izozkigintzan izen handiko maisua da Arribas, bai Espainia mailan, baita nazioartean ere, berritzailea izan delako. Lehengo izozkigileek Italiatik ekarritako errezetak jarraitu baino ez zituzten egiten, baina Arribas eta haren belaunaldiko beste zenbait ikertzaileak izan dira, gauzak nola eta zergatik egiten diren aztertu eta ulertu dute, esperimentatu egin dute, berritu. Haiena da orain arteko belaunaldirik onena, eta onenengandik ikasteko zortea eduki dut nik. Arribasek asko lagundu dit, eta haren ikasle izateak ate asko zabaldu dizkit.
Ordura arte, sekula pentsatu zenuen izozkigile izatea?
Gezurra esango nuke izozkigile bokazioa nuela esango banu. Ostalaritza bai, beti gustatu izan zait, gogoko dut jendearekin hartu-emanean jardute hori, baina negozio ona izan zitekeelako ireki nuen izozki denda, gasolindegi bat ireki nezakeen bezalaxe. Ofizioa ikasi ahala, ordea, gustua hartzen joan naiz, eta orain esan dezaket atsegin dudala mundu hau. Gainera, ikusi dut ondo molda naitekeela, egindako lanari esker neure lekutxoa egiten ari naizela, eta gauza ederra da hori, motibagarria. Sektoreko profesionalen artean dagoen giro hori ere gustukoa dut. Ikastaroetan eta lehiaketetan leku askotako jende ugari ezagutzeko aukera izan dut, lagun onak egin ditut, eta harreman horiek bete egiten naute.
Getarian zabaldu zenuen denda: Dona Doni. Zer dela-eta jarri zenion izen hori?
Roberto Donadoni futbolari ohi italiarraren omenez. Gauza jakina da izozkigintzak lotura handia daukala Italiarekin, eta nahi genuen dendaren izenak ukitu italiarra izatea, baina gu euskaldunak izanda. Familiako Whatsapp taldean galdetu nuen inork proposamenik bazuen, eta anaiak berehala erantzun zidan “Dona Doni”. Etxean oso futbolzaleak gara, eta dendaren izenean ere antzeman da hori.
Erraza egin al zaizu izozkigintza sektorean zure lekua egitea?
Ez, erraza ez, baina berriz esango dut zenbat lagundu didan Carlos Arribasek eta zenbat ate zabaldu dizkidan haren ikasle izateak. Gainera, uste dut momentu onenean hartu nuela izozkigintzan hasteko erabakia. Harrezkero, boom bat egon da sektorean, izozki denda asko ireki dituzte, nahiz eta orain pixka bat baretu den kontua. Getarian, aldiz, ez dugu aparteko zailtasunik izan, izozkiak saltzen dituzten denda gehiago badiren arren, izozki denda bakarra gurea delako. Egia da negozioari eusteko gogor lan egin behar izan dudala, baina negozio guztietako kontua da hori.
Hala ere, gauza bat da izozki denda bat zabaltzea, eta bestea izozkigintzako Olinpiar Jokoetan parte hartzea. Nolatan hasi zinen lehiaketetan?
2017. urte bukaera-edo izango zen. Lagun mina dudan izozkigile asturiar batek komentatu zidan txapelketa bat zegoela [Cattabriga eta Anhcea Zapore Nazional Onena], kanporaketetako bat Galizian zela, eta parte hartzeko asmoa zuela. Lagun horrekin Galizian pare bat egun pasatzeko aitzakia bikaina irudituta, neuk ere izena ematea erabaki nuen. Joan, eta penintsula iparraldeko kanporaketa irabazi nuen. Sekulako ustekabea izan zen; imajinatu egoera: izozkigile italiarren ondorengoak nituen parez pare, eta han nengoen ni, azpeitiar hasiberri bat, mangoa piperrarekin nahastuta egindako izozki batekin eta garaikurra eskuetan nuela. Madrilgo finalera sailkatu nintzen Galizian, eta hirugarren egin nuen han, 2018ko otsailean.
Ustekabeko garaipena izan zela diozu, baina etxeko lanak ondo eginda joan zinen. Ordurako sortu zenuen mangoa Ezpeletako piperrautsarekin nahastuta egindako izozkia, ezta?
Hala da, bai. Behin lehiaketan izena emanda, gutxienez lan txukuna egin beharra neukala pentsatu nuen, eta ahalik eta ondoen prestatzen saiatu nintzen. Carlos Arribas maisuari, Joseba Argiñano eta Enrique Fleischmann sukaldariei eta gozogintzan adituak diren Lekeitioko Loizate anaiei eskatu nien aholkua, eta esan liteke guztion elkarlanaren emaitza izan zela orduan aurkeztu nuen zaporea: mangoa Ezpeletako [Lapurdi] piperrautsarekin. Harrezkero, zapore horrekin lehiatu izan naiz beti, eta oso emaitza onak lortu izan ditut.
Nola otu zitzaizun mangoa Ezpeletako piperrautsarekin nahasteko ideia?
Koktelgintzan ohiko da mangoari pikantea botatzea, eta Asian eta Hego Ameriketan ere ohiko nahasketa bat da. Surfaren aitzakiarekin dezente bidaiatu dut, eta ordutik nekien hori. Hortik hartu nuen ideia, eta, etxeko ukitua emate aldera, Ezpeletako piperrautsa erabiltzea pentsatu nuen.
Izozki horrek zer du horren gustagarria izateko?
Esneki bat izan gabe, oso krematsua dela. Sorbete bat izatean, fresko-freskoa izatea espero dute guztiek, baina, freskoa izateaz gain, krematsua ere bada helatu hori. Mangoak berak ematen dio testura hori, eta horrek harritzen ditu epaileak. Horrez gain, pikante puntuak biribildu egiten du errezeta.
Sekula ez duzu pentsatu denda gehiago zabaltzea?
Sortu izan zaizkit aukerak, baina ez dut nahi; nahiago dut neure txikian jarraitzea eta daukadana ondo zaintzea. Duela bizpahiru urte, jendeak eskatuta, karrotxo bat erosi nuen, eta ibili izan ginen hara eta hona, baina denbora dezente eta aparteko lan asko eskatzen du, oso produktu galkorra edo hondakorra delako izozkia.
Denda gehiago ez, baina produktu berriak bai. Iaz Getariako Arratoiaren itxurako bonboiak egiten hasi zinen. Nolatan?
Eramangarria izan zitekeen produktu bat izan nahi nuen dendan, eta, izozkigintzan txokolatearekin lan asko egiten dugunez, bonboiak egiten hastea erabaki nuen. Gainera, Getariak lotura handia du txokolatearekin; garai batean, Getariako eta Pasaiako portuetatik pasatzen zen Venezuelatik Europara zetorren txokolate guztia, eta getariarrek txokolate fabrika garrantzitsuak zituzten Venezuelan. Iaz bonboi handi samarrak merkaturatu genituen, eta aurki, hamar bat egun barru, txikiagoak kaleratuko ditugu. Arrakasta handia dute, baina lana ere bai, eskuz egiten baititugu.
Ikerketari denbora asko eskaintzen al diozu?
Ez naiz obsesionatzen den horietakoa. Saiatzen naiz, jakina; nire esperimentuak egiten ditut, eta zapore berriak sortzen ditut, baina nahiago izaten dut denbora librean familiarekin egotea edo surfa egitera joatea. Gainera, betikoan jarraitzea ere ez da txarra; ni, hemen, saltzeko bainago.
Iazko uztailean dezenteko kolpea eman zizuen COVID-19ak, zure izozki dendako eta Politena tabernako bezeroen artean egin baitzuten lehenbiziko baheketa masiboa. Egun gogorrak izango ziren haiek…
Pertsonalki, beldurrik handiena, alaba txikiarengatik izan nuen, baina horren seinalatuta ikustea ez zen gozoa izan, ez. Ez da atsegina telebistako albistegiak eta egunkariak zure izenarekin irekitzen dituztela ikustea, are gehiago jakinda zer-nolako neurriak hartu genituen hori guztia ekiditeko. Akaso neuk esatea ez da egokiena, baina udalak eredutzat jartzen gintuen gainontzeko ostalariei gauzak nola egin behar zituzten azaltzeko garaian. Dena dela, zorionez, bi negozioetako lau langilek bakarrik eman genuen positibo, eta ez zen bezerorik kutsatu.
Izozki denda bat termometro ona izango da udari tenperatura hartzeko. Aurtengoa nolakoa aurreikusten duzu?
Uzten badigute, mugimendu handiko uda izango da, jendea irteteko eta ondo pasatzeko gogoz baitago, beharra ere badugu eta. |
2021-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/198991/aurrerapauso-eta-keinu-txiki-bakoitza-asko-da-guretzat.htm | Gizartea | «Aurrerapauso eta keinu txiki bakoitza asko da guretzat» | Enaitz Iparragirre garuneko paralisia duen ume bat da. Haren ama Nagore Arretxeak liburu batean bildu ditu semearen bizialdiko esperientziak eta erronkak. Lanak harrera beroa izan du; bigarren edizioa eskatuta da jada. | «Aurrerapauso eta keinu txiki bakoitza asko da guretzat». Enaitz Iparragirre garuneko paralisia duen ume bat da. Haren ama Nagore Arretxeak liburu batean bildu ditu semearen bizialdiko esperientziak eta erronkak. Lanak harrera beroa izan du; bigarren edizioa eskatuta da jada. | Orain hamabi urte jaio zen Enaitz Iparragirre, amaren haurdunaldiaren 29. astean. Zenbait konplikazio tarteko, haurrak oxigeno falta izan zuen, eta larrialdizko zesartar ebakuntza egin zuten sabeletik ateratzeko. Ospitaleraturik egin zituen jaio ondoko lehenbiziko bi hilabeteak, larri. Egin zuen aitzinera haurrak, baina ondorioak izan zituen osasunean: garuneko paralisia du. Haren ama Nagore Arretxeak (Bera, 1981) liburu batean bildu ditu haurdunalditik aitzinako urteetako bizipenak: Ametsak kontrako bidea hartu zuenean… Abian da bigarren edizioa.
Gaur egun, zer zailtasun ditu zuen semeak egunerokoan?
Enaitz ezin da eserita egon, eta ez da zutik ibiltzeko gai. Ez da solastatzen, eta ez du ongi ikusten; hori oztopo handia da gauza askotarako. Baina Enaitzek badu oso gauza on bat: txiki-txikitatik, hagitz garbi ditu ideiak. Oso konektatua dago. Bere modura komunikatzen da, baina oso argi du zer nahi duen, eta gai da gure galderei baietz edo ezetz erantzuteko, bere maneran.
Diagnostikoaren berri izandakoan, aski babes izan zenuten?
Psikologo batengana bidali gintuzten, baina ez zigun batere lagundu. Kontrara, zulo ilunago eta sakonago batean sartu gintuen senarra eta biok. Besteak beste, psikologo horrek esan zigun ez egiteko ilusio handirik, ezin izanen genuela askorik egin. Oroitzen naiz esaldi batez: «Hau da dagoena, hobera ez da joanen». Dena ziren aizkorakadak. Hain justu, kontsulta hori izan zen osasun sistema publikoak eskaini zigun bakarra. Beste guztiak geure kontura egin ditugu. Zorionez, ez gara etxean gelditu, eta behar bereziak dituzten pertsonentzako fundazioak bilatu ditugu, elkarteak eta bestelakoak. Honetan sartuak diren beste pertsona batzuk ezagutzeak asko lagundu digu ulertuak sentitzen.
Semearen osasunaren bilakaeran zer garrantzia du terapiak?
Bere garaian esplikatu ziguten garunak malgutasun handi samarra duela bizitzako lehenbiziko sei urteetan. Horregatik, urte horietan guztietan erotuak ibili ginen terapiarekin; asko saiatu ginen ibil zedin, gauzak egitea lor zezan, baina ailegatzen da momentua non badakizun oso zaila dela aurrerapausoak ematea. Enaitzek 12 urte ditu, eta, fisikoari dagokionez, orain arte lortu ez ditugunak nekez lortuko ditugu hemendik aurrera. Orain, okerrera ez egitea eta dagoen bezala mantentzea da helburua. Garun paralisia duten pertsona gehienek joera dute gogortzeko eta atrofiatzeko. Hori gertatu ez dadin egiten ditugu luzaketak eta askotariko ariketak.
Pandemiaren eraginez, terapiak etenik izan ziren zenbait astez. Nola moldatu zineten?
Egin beharreko guztiak gurasoek edo etxekoek egin behar izan ditugu. Oso konplikatua izan zen; ez gara fisioterapeutak, gurasoak baizik. Kezka genuen egiten geniona ongi egiten ari ote ginen, edo nahikoa ote zen. Bideoak bidaltzen zizkiguten gauzak nola egin behar diren ikusteko, baina, halere, dena ziren dudak. Pandemiarekin, denak gelditu gara baztertuak, baina premiarik handiena duten pertsonez ahaztu egin dira. Oso tristea izan da.
Zer gabezia du osasun sistemaren bidezko arretak?
Desastrea da. Gainera, gu landa eremuan bizi gara, eta horrek ikaragarri zailtzen du dena. Adibidez, Enaitzek 3 urte bete arte, astean hiru aldiz joan behar izaten genuen Iruñera fisioterapia saioetarako. Goizeko sei eta erdietan etxetik atera, ordu erdi eskaseko saiorako. Hori da eskaintzen ziguten bakarra; ez da bidezkoa. Halere, borrokan ibili gara, eta guraso batzuek elkarte bat sortu dugu aldarrikapen horiek egiteko: Bortzirietako Guztiok Taldea.
Eman duzue aurrerapausorik?
Familia bakoitzak bere premia bereziak ditu; askotariko egoerak daude taldeko kideen artean, baina, esaterako, lortu dugu hidroterapia martxan jartzea. Pribatua da, baina, behintzat, elkartearen bidez finantza daiteke parte bat.
Zerk bultzatu zintuen liburua idaztera?
Aspaldi nuen buruan horrelako proiektu bat egitea, baina ez nintzen ausartzen azken pausoa ematera. Jendeak animatu ninduen. Haurdunalditik aitzina eta gaur egunera arte Enaitzekin bizitakoak bildu ditut.
Hau diozu liburuan: «Ez ibiltzeak, ez hitz egiteak edo beste era batera egiteak ez gaitu gaixo bihurtzen».
Denak gara desberdinak, baina berdinak gara gauza askotan; denak gara pertsonak, nahiz eta gauzak modu desberdinean egin. Inklusioaren alde aritzen gara borrokan. Gure kasuan, ikastolak asko erraztu du dena. Oso kontent gaude. Taldeko beste edozein bezala tratatzen dute Enaitz. Egia erran, aniztasuna asko landu dute ikasgelan, eta nabaritzen da. Txikitatik ikusten dute denak desberdinak baina berdinak garela.
Ametsak kontrako bidea hartu zuela diozu izenburuan. Ordea, egin duzue bidean aurrera.
Bai. Bidea bertze modu batera egiten duzu, egoerara moldatuta. Oztopoz eta maldaz betetako bidaia da. Badira dena beltz ikusten duzun egunak, eta, horietan, saiatzen zara gauza onei begiratzen. Ezin zara egon etsita, eta ohartzen zara Enaitzen aurrerapen edo keinu txiki bakoitza asko dela. Edozeinentzat tontakeria bat izan daitekeena guretzat kristoren aurrerapausoa da. Beste era batera ikusten duzu bizitza.
Liburuan aipatu duzu inork jakin nahi badu Enaitzi zer gertatzen zaion hoberena zuzenean hari edo haren zaintzaileari galdetzea dela. Zer gertatu ohi da?
Ulertzen dut ezjakintasuna handia dela, eta beldurra da arazorik larriena. Anitzetan, jendea zalantzan ikusten dugu gauzak galdetzeko orduan. Nik nahi nuke beldurrik gabe egitea galderak, lasai ederrean; horretara animatzen ditut. Bestalde, asko eskertzen dut zuzenean Enaitzi hitz egiten diotenean. Adibidez, paseoan gaudela, beti pentsatzen dut: «Enaitz existitzen da, kasu egiozu berari ere». Zuzenean berari galde diezaiotela zer moduz dagoen.
Urte hauetan guztietan, hainbat ekintza antolatu dira Enaitzi laguntzeko. Babes handia eman dizuete ingurukoek?
Izan dugun zorterik handiena Enaitzi ikastolan tokatutako gela izan da. Guraso batzuk elkartu ziren, eta talde bat osatu: Enaitz Gara Guraso Taldea. Ekintza mordoa antolatu dute. Sekulakoa izan da; elastikoak, bertso afariak, pilota partidak, eta abar. Ez dugu sekula jakinen hori nola eskertu. Gainera, kanpotik ere hainbat laguntza jaso dugu. Zorionez, jendeak asko ematen du Enaitzengatik; eskerrak. Izan ere, Enaitzen antzeko premiak dituen seme edo alaba bat zaindu ahal izateko, beharrezkoa da aberatsa izatea; gu ez gara. Ingurukoen laguntzari esker egin ahal izan dugu aitzinera. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198992/nafarroan-etxeko-langileen-25-ez-daude-gizarte-segurantzan-afiliatuta.htm | Ekonomia | Nafarroan, etxeko langileen %25 ez daude Gizarte Segurantzan afiliatuta | Nafarroako Berdintasun Institutuak egindako azterketak agerian utzi du «sektore feminizatu, prekario eta ikusezina» dela, eta aldi berean diferentziak daudela langileen jatorriaren arabera. Etorkinen %57k, etxeko lanez gain, zaintza lanak ere egiten dituzte | Nafarroan, etxeko langileen %25 ez daude Gizarte Segurantzan afiliatuta. Nafarroako Berdintasun Institutuak egindako azterketak agerian utzi du «sektore feminizatu, prekario eta ikusezina» dela, eta aldi berean diferentziak daudela langileen jatorriaren arabera. Etorkinen %57k, etxeko lanez gain, zaintza lanak ere egiten dituzte | Uneotan, Nafarroan ia 9.000 pertsona aritzen dira etxeko lanetan, eta hamarretik bederatzi emakumeak dira. Nafarroako Berdintasunaren Institutuak kaleratu berri duen txostenak agerian utzi du «sektore feminizatu, prekario eta ikusezina» izaten jarraitzen duela, baina Eva Isturiz institutuko zuzendariaren arabera, etxeko langileak «giltzarri» dira egungo gizarte egituran, «batik bat menpekotasuneko pertsonen zaintzan aritzen direnak». Aitortza hori egin zien langile horiei Espainiako Gobernuak, martxoaren 29ko errege dekretuan funtsezko jarduera gisa izendatu zenean.
Begoña Elizalde, Victoria Bogino eta Irene Lapuerta NUPeko ikerlariek eta Magdalena Diaz Karlos III.a unibertsitateko irakasleak egin dute ikerketa. Lapuertak azaldu du «une egokia» dela sektoreko langileen egoera aztertzeko, hamar urte bete baitira Espainian euren lan baldintzak arautzen dituzten bi lege onartu zirenetik. INEren eta Gizarte Segurantzaren datuez gain, sektorean jarduten duten 190 langileren artean egindako inkesta izan da azterketaren oinarria.
Ondorioetako bat da, egun, langileen hiru laurden Gizarte Segurantzan afiliatuta daudela. Zehazki, 6.811 langile daude izena emanda Etxeko Langileen Erregimen Berezian, iazko iraileko azken datuen arabera. Ondorioz, oraindik ere %25 modu irregularrean ari dira lanean, eta «azken urteetan ezarritako legedi aldaketek, kopuru hori murriztea lortu duten arren, ez dute praktika hori desagerrarazi».
%40, etorkinak
Azterketak bereizi egin ditu langile atzerritarrak eta bertakoak, diferentziak azaldu asmoz. Izan ere, handia da sektorean jarduten duten etorkinen kopurua —%40koa, zehazki—, eta ezaugarriak aldatu egiten dira langileen jatorriaren arabera. Etorkinen artean, gehienak latinoamerikarrak dira: gazteagoak dira, prestakuntza maila handiagoa dute, eta legezko kontratazioa ohikoagoa da euren artean. Aitzitik, bertakotzat jotzen diren langileen artean, maiztasun handiagoz ematen da beltzean kobratzea —galdetutakoen %36 ez daude afiliatuta, eta etorkinen artean, %26—. Azterketaren arabera, langile horien artean, lan horren ordainsaria gizonezkoaren soldata nagusiaren «osagarritzat» jotzen da.
Horrek «kontzepzio sasi profesionala» ematen dio jarduerari, ikerlariaren arabera, eta hori agerian geratzen da euren eskubideen inguruko informazioa izateko orduan. Alde batetik, %70ek lanaren berri «sare informalen bidez» izaten dute, eta euren eskubideen berri Internet bidez edo harreman pertsonalen bidez izan ohi du galdetutako langileen erdiak.
%26, oporraldirik gabe
Oro har, Nafarroako etxeko langileen %64k soilik dituzte oporraldiak, eta %57k kobratzen dituzte aparteko orduak. Inkesta egindakoen %42k onartu dute dagokien baino ordu gehiago lan egiten dituztela. Prekaritatea ere nagusi da sektorean. Inkesta egindakoen %22k hilean 375 euro baino gutxiago kobratzen dute; %37k, 375 eta 780 euro artean; %27k, 780 eta 1.050 euro artean; eta soilik %13k 1.050 eurotik gora. «Zenbaki hauek agerian uzten dute etxeko enpleguak, bere berezitasunen ondorioz, ez duela langileen pobrezia arriskua eragozten». Inkestak nabarmendu du langileen %63 oso kezkatuta daudela ohiko gastuei ezin dielako aurre egin.
Azterketak agerian utzi du zenbaitetan, etxeko lanekin batera, zaintzan jarduten dutela langile askok, eta hori ohikoagoa dela etorkinen artean. Euren artean, %57k bi lanak uztartzen dituzte. Bertako langileen artean, berriz, ohikoagoa da jarduera bakarra egitea, baina batzuetan haurren zaintzan ere aritzen dira. Eva Isturizek nabarmendu du espezializazio zirkuitu berezi bat dagoela bi langile kolektiboen artean, jatorriaren arabera.
Zerga kenkarien emaitza
Sektoreko itzalpeko ekonomiaren aurkako borrokan, gizarte segurantzako kotizazioen gaineko kenkariak %25etik %100era igo zituen Nafarroako Gobermuak, iaz. Isturizen arabera, amaitzear den errenta kanpainan islatuko dira neurri horren ondorioak. Dena den, 2019ko datuen arabera, 2.812 pertsonak eskatu zuten kenkari hori, eta 1,63 milioi euro biltzeari utzi zion ogasunak, etxeko langileen kontratazioa sustatzeko asmoz.
Egoera aldatzeko gomendioak egiterakoan, Isturizek gogoratu du Nafarroako Gobernuak gehiago egin dezakeela. Adibidez, etxeko langileak kontratatzen dituzten sendien artean kontzientziazio handiagoa egin behar dela azpimarratu du, eta gogorarazi zigorrak egon daitezkeela. Halaber, zaintza eta kontrola handitzearen alde agertu da Isturiz, irregulartasunak atzemateko asmoz. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198993/arteche-hazteko-gihar-bila-irten-da-burtsara.htm | Ekonomia | Arteche «hazteko» gihar bila irten da burtsara | Mungian sustraia duen elektrizitate gailuen enpresak harrera ona izan du: %1,5 igo da akzioen prezioa lehen orduetan. Artetxe familiak haien %52,5 mantenduko du, eta, bide batez, erabaki ahalmena. | Arteche «hazteko» gihar bila irten da burtsara. Mungian sustraia duen elektrizitate gailuen enpresak harrera ona izan du: %1,5 igo da akzioen prezioa lehen orduetan. Artetxe familiak haien %52,5 mantenduko du, eta, bide batez, erabaki ahalmena. | Arteche taldeak bere hazkunde prozesua sendotu nahi du, eta burtsara jotzea erabaki du inbertsorte berrien bila. BME Growthen irtetea erabaki du, IBEX 35aren azpian dagoen bigarren merkatuan, enpresa ertain eta txikien burtsa deritzona. Alex Artetxe enpresako presidenteak azaldu duenez, industriaren deskarbonizazio prozesu betean gailu elektrikoen merkatuen gorakada espero da, eta Mungian (Bizkaia) sustraia duen konpainiak indartsu hartu nahi du olatu hori eta horretarako irten da merkatuetara. 40 milioi euro inguru biltzea espero du «modu ordganiko zein inorganikoan» hazteko, alegia, beste enpresa batzuk ere erosiko dituela. Enpresako iturriek asmo hori baieztatu dute.
Artechek transformagailu eta gailu elektrikoak ekoizten ditu, eta iaz 265 milioi euroko fakturazioa lortu zuen. 2.000 langile ditu mundu mailan, horietatik 600 Mungiako eta Gasteizko plantetan. Kapitala bildu nahi duen enpresa batek normalean bi bide izaten ditu: mailegua eskatzea edo burtsara irtetea, eta enpresako buruek bide hori lehenetsi dute azken honetan. Akzioak 3,94 euroan jarri dituzte salgai, eta dagoeneko 90 inbertsore berri lotuta dituzte. Artetxek azaldu duenez, hori bai, ez dago inbertsore berri handirik, «kartera orekatua» da, eta denetarik dago: bankuak, funtsak, beste enpresa batzuk… Akzioek harrera ona izan dute, irten eta berehala %1,5 igo baita haien prezioa, 4 euroraino hain zuzen.
Egoera ekonomiko onean dagoen enpresa bat burtsara irtetea beti da erakargarria da, baina badu bere arriskua, erabaki ahalmena dibertsifikatu egiten delako. Dena den, ez dirudi kasu honetan hala izango denik: «Erabaki zentroa Euskal Herrian mantenduko dugu, horretarako familiak enpresaren kontrola mantenduko du, gutxi gorabehera akzioen %52,5 mantenduz». Egun jabetzaren %66 du familiak, %24 Damaso Casado enpresariak eta %7 Eusko Jaurlaritzak. Azken bi hauek ez dute haien parte hartzea saltzeko asmorik, ez behintzat epe motzean.
Artechek, izan ere, hordagoa jo du handira. Hurrengo hiru urteetan %8 hazi nahi du urtero, eta jauzi horrek gihar ekonomikoa eskatzen du. Fakturazioaren %35 AEBetan eta Mexikon lortzen du eta merkatu horietan sendotu nahi du. Ikusi beharko da enpresa erosketak han egingo dituen. Iberdrola da bezero handietako bat, eta haren eskutik zabaldu izan da. «Kanpoko bazkideak» erakartzeari ez dio atea itxi Artetxek, «loturak» bilatuz, baina ez da euskal talde elektriko baten aldekoa: «Aukera hori ez dugu aztertu, baina aukera agertuko balitz ez dugu baztertzen». |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198994/nazioarteko-375-eragileren-babesa-jaso-du-josu-urrutikoetxeak.htm | Politika | Nazioarteko 375 eragileren babesa jaso du Josu Urrutikoetxeak | Bake negoziazioetan izan zuen parte hartzea argudiatu dute, eta Frantziari eskatu diote babesteko Josu Urrutikoetxeak bake negoziazioetan egindako lana. | Nazioarteko 375 eragileren babesa jaso du Josu Urrutikoetxeak. Bake negoziazioetan izan zuen parte hartzea argudiatu dute, eta Frantziari eskatu diote babesteko Josu Urrutikoetxeak bake negoziazioetan egindako lana. | Datorren astean beste epaiketa bati egin beharko dio aurre Josu Urrutikoetxea ETAko kide ohi eta gatazkaren konponbiderako bake negoziazioetan bitartekari lanak egin zituenak. Horren harira, nazioarteko 375 aditu eta eragileren babesa jaso du Urrutikoetxeak. Eskatu dute bake negoziatzaileen defentsa egiteko eta Frantziak Josu Urrutikoetxea babesteko.
Bakearen nobel saridunek, pentsalariek, gatazken konponbideetako adituek eta beste hainbatek osatzen dute zerrenda. Besteak beste, honako hauek egin dute bat: Brian Currin abokatuak; Harold Good apaiz, OBE Britainiar Inperioaren Ordenako ofizial eta IRAren armen konfiskatzea egiaztatu zutenetako batek; Charlotte Kates Amerikako abokatuen elkarte nazionaleko koordinatzaileak; Monica McWilliams justizia trantsizionalean adituak, Christiane Taubira Frantziako Gobernuko Justizia ministro ohiak; Jose Bove Basque Friendshiparen sustatzaileak Europako Parlamentuan; Carles Puigdemont, Clara Ponsati eta Antoni Comin Kataluniako eurodiputatuek; Slavoj Zizekek eta Noam Chomsky pentsalariek; eta EH Bilduko Mertxe Aizpuruak, Pernando Barrenak, Maddalen Iriartek eta Julen Arzuagak.
Urrutikoetxeak bi auzi ditu zabalik Madrilen: Guardia Zibilaren Zaragozako (Espainia) kuarteleko atentatuarena (1987) eta herriko tabernena. Espainiak Madrilgo Barajas aireportuko atentatuagatik (2006) ere epaitu nahi du, baina Parisek iaz atzera bota zuen Barajasko auziaren euroagindu eskaera, zehaztasunik eza argudiatuta.
Maiatzean Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi zuen Urrutikoetxea auzipetzeko zabalik zegoen beste auto bat. Auto horretan, 1980an Luis Hergueta Gasteizko Michelin enpresako arduradunaren hilketan parte hartu izana egozten zioten, baina akusazio horrek ez zuen heldulekurik, Santiago Pedraz epaileak auto batean jakinarazi duenez: hilketa hura ETA politiko-militarrak (ETApm) harti zuen bere gain, eta Urrutikoetxea ETA militarreko (ETAm) kidea zen. Hori hala zela baieztatu du Pedrazek, Guardia Zibilaren txostenak erreferentziatzat hartuta. Epaileak orain Auzitegi Nazionaleko salara bidaliko du sumarioa, eta hari dagokio artxiboa ematea.
Frantzia, berriz, Urrutikoetxearen aurkako bi epaiketa egitekoa da, ETAko kide gisa 2005-2007ko eta 2011-2013ko prozesuetan parte hartzea egotzita. Parisen bizi da Urrutikoetxea, eta iazko uztailetik libre da, baldintzapean. Iazko abenduan elkarrizketa zabal bat eman zion BERRIAri. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198995/eln-gerrillak-ukatu-egin-du-argenis-yatacue-hil-izana.htm | Mundua | ELN gerrillak ukatu egin du Argenis Yatacue hil izana | Buruzagi indigenaren eta haren bikotekidearen hilketa salatu du gerrillak sare sozialetan zabaldutako bideo batean. | ELN gerrillak ukatu egin du Argenis Yatacue hil izana. Buruzagi indigenaren eta haren bikotekidearen hilketa salatu du gerrillak sare sozialetan zabaldutako bideo batean. | Asteazken goizaldean tiroz hil zituzten Argenis Yatacue buruzagi indigena eta haren bikotekide Marcelino Yatacue. Bizitzaren eta Giza Eskubideen Aldeko Sareak zabaldutako informazioaren arabera, Corticoren heriotzagatik, ELN zioen idatzi bat aurkitu zuten, hilketa ustez ELN Nazioa Askatzeko Armadako kide baten heriotzagatikako mendeku gisa aurkeztuz. Gaur, baina, gerrillak berak ukatu egin du halakorik, sare sozialetan zabaldutako bideo batean.
Aurpegia estalita daukan pertsona bat ageri da bideoan, eta gerrillaren komunikazio taldeko kide gisa aurkezten du bere burua. Jarraian, buruzagi indigenaren eta haren bikotekidearen hilketak gaitzesten ditu, eta «komunikabide independenteei» eskatzen die iker dezatela gertatutakoa. Salatzen du, gainera, «bandera faltsua» baliatu nahi izan dutela hilketa gerrillari egozteko, eta elkartasuna helarazten die «estatuaren terrorismoaren biktima» diren Caucako buruzagi indigenei.
2019 eta 2020 artean herriaren ordezkari ziren sei emakumezko hil zituzten; haietako lau, indigenak. Urte hasieratik eta maiatzera arte, berriz, 69 lider hil dituzte. 2016an bake akordioak sinatu zirenetik, berriz, 1.185 dira hildako ordezkari sozialak. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198996/espainiako-auzitegi-gorenak-amaitutzat-eman-ditu-mundoren-borrasen-eta-vilaren-kontrako-zigorrak.htm | Mundua | Espainiako Auzitegi Gorenak amaitutzat eman ditu Mundoren, Borrasen eta Vilaren kontrako zigorrak | Auzitegiak azaldu du bukatu dela desobedientzia delituagatik ezarri zien urtebete eta zortzi hilabeteko inhabilitazioren epea. | Espainiako Auzitegi Gorenak amaitutzat eman ditu Mundoren, Borrasen eta Vilaren kontrako zigorrak. Auzitegiak azaldu du bukatu dela desobedientzia delituagatik ezarri zien urtebete eta zortzi hilabeteko inhabilitazioren epea. | Espainiako Auzitegi Gorenak erantzukizun penala kendu die Kataluniako prozesuaren harira kondenatutako hiru kontseilari ohiri , eta, horrenbestez, amaitutzat eman du haien aurkako zigorra. Epaitegiak azaldu du Carles Mundo Justizia kontseilari ohiak, Meritxell Borras Gobernazio kontseilari ohiak eta Santi Vila Enpresa kontseilari ohiak herenegun bete zutela beren kontrako zigorra. Urtebete eta zortzi hilabeteko inhabilitazioa ezarri zien, desobedientzia delituagatik, eta, beraz, hemendik aurrera kargu publikoetan aritzeko aukera izango dute.
2019an epaitutako gainerako kontseilariak ez bezala, Mundo, Borras eta Vila ez zituzten epaitu matxinada eta sedizio delituengatik, eta aske zeuden epaiketa egin zenean. Fiskaltzak diru publikoa bidegabeki erabiltzea eta desobedientzia egozten bazizkien ere, auzitegiak desobedientziagatik soilik zigortu zituen. Auzitegiak argudiatu zuen 2017ko urriaren 1eko erreferenduma egiteko gobernu akordioarekin bat egin zuten arren ez zituztela beraiek gidatutako kontseilaritzen baliabideak eginbehar horretara bideratu.
Horregatik, kartzela zigorra saihestu ahal izan zuten. Urtebeteko eta zortzi hilabeteko inhabilitazioa eta 60.000 euroko isuna jarri zieten. Gero, Gorenak isuna arindu zien, prebentziozko espetxealdian eman zituzten egunak kontuan hartuta. Mundok eta Borrasek 35.600 euroko zigorra ordaindu behar izan zuten —33 egun igaro zituzten espetxean—, eta Vilak, berriz, 48.400 eurokoa —gau bakarra pasatu zuen kartzelan—.
Espainiako Gobernua aztertzen ari den indultuek barne hartzen dituzte hiru kontseilari ohien kasuak, baina baliteke haien zigorrak amaitutzat eman izanak baliogabe uztea indultu horiek. Duela zenbait aste Gorenak txosten bat igorri zion Espainiako Justizia Ministerioari, eta prozesuagatik zigortutakoei indultua ematearen kontra ageri zen bertan. Hala ere, txosten horretan zehazten zuen Mundoren, Borrasen eta Vilaren kasuak ez zirela zertan aintzat hartu, haien kondenak ia amaituta zeudelako. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198997/inflaziorako-joera-sendotzen-ari-da-hegoaldean.htm | Ekonomia | Inflaziorako joera sendotzen ari da Hegoaldean | Urtea hasi denetik energien prezioetan izandako garestitzeak eragin du igoera, bereziki argindarra eta gasarengatik. KPIa azken lau urteetako mailarik altuenetan kokatu da. | Inflaziorako joera sendotzen ari da Hegoaldean. Urtea hasi denetik energien prezioetan izandako garestitzeak eragin du igoera, bereziki argindarra eta gasarengatik. KPIa azken lau urteetako mailarik altuenetan kokatu da. | Prezioen gorakadak aurrera jarraitzen du Hego Euskal Herrian. Kontsumorako Prezioen Indizea (KPI) %0,4 igo zen maiatzean, aurreko hilabetearekin alderatuta, eta duela urtebete baino %2,9 handiagoa da. Urtea hasi zenetik, bosgarrenez igo da jarraian, eta inflazioa duela lau urtetik ezagutzen ez zen mailan kokatu da. 2017ko otsailera arte egin behar da atzera: orduan ere %2,9koa izan zen.
Inflaziorako joera hori energien prezioen bilakaeragatik eman da, eta bereziki argindarraren eta gasaren igoerengatik: %12,2 Nafarroan eta %10,5 gainerako hiru lurraldeetan. Garraioarekin loturiko jardueren prezioek ere egin dute gora, %9,2 eta %9,4, hurrenez hurren.
Elikagaien, etxeetarako tresnen eta osasun produktuenek ere goranzko joeran jarraitu dute, baina maila apalago batean. Aurrenekoen kasuan, adibidez, %2,4 eta %1,7, igo dira urtea hasi zenetik. Tasa negatiboetan daude oraindik ere, berriz, aisialdiarekin eta kulturarekin loturiko jarduerenenak. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198998/beste-bi-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Beste bi preso Euskal Herriratuko dituzte | Preso bat gerturatuko dute, eta beste bat lekualdatuko. Castello-n ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko. | Beste bi preso Euskal Herriratuko dituzte. Preso bat gerturatuko dute, eta beste bat lekualdatuko. Castello-n ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko. | Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak jakinarazi du bi euskal preso Euskal Herriratuko dituztela eta beste bi Euskal Herritik hurbilago dauden kartzeletara gerturatuko dituztela.
Raul Fuentes da Euskal Herriratuko dutenetako bat; El Dueson (170km) dago gaur egun, eta Martutenekora (Donostia, Gipuzkoa) ekarriko dute. 2014ko abuztuan espetxeratu zuten 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2031ko maiatzean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Gainera, bigarren gradura igarotzea proposatu du Kantabriako kartzelako Tratamendu Batzordeak.
Halaber, Gaizka Astorkizaga Madrildik Basaurira (Bizkaia) ekarriko dute. Behin-behineko espetxealdian dago 2020ko azarotik, eta hirugarren gradua eman diote.
Horiez gain, Pedro Cano Castello I-eko kartzelatik (575km) Logroñokora (170km) hurbilduko dute. 2002ko martxoan kartzelaratu zuten, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko irailean beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko da, Castelloko Tratamendu Batzordeak hala proposatuta.
Gainera, Orkatz Gallastegi Castellotik Topasera (460km) mugituko dute. 2002ko urrian kartzelaratu zuten, 48 urteko zigorra betetzeko, eta 2039ko urtarrilean beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko da. Hori horrela, Castello hustu egingo da motibazio politikoko euskal presoz.
Bestalde, Olga Comesi ere hirugarren gradua emango diote. Iruñeko presondegian dago, 2012tik bederatzi urteko zigorra betetzen, eta hiru laurdenak 2019ko urrian bete zituen. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/198999/amaia-ezpeldoiren-azken-ikerketa-argitara.htm | Kultura | Amaia Ezpeldoiren azken ikerketa argitara | Euri zitalari esker nobela aurkeztu du Itxaro Bordak. Amaia Ezpeldoi detektibearen seigarren ikerketa honen amaieran, pertsonaiak erretreta hartu du eta Atharratzera joan da bizitzera. | Amaia Ezpeldoiren azken ikerketa argitara. Euri zitalari esker nobela aurkeztu du Itxaro Bordak. Amaia Ezpeldoi detektibearen seigarren ikerketa honen amaieran, pertsonaiak erretreta hartu du eta Atharratzera joan da bizitzera. | Bakean utzi arte eleberria 1994an plazaratu zuenez geroztik, Amaia Ezpeldoi detektibearen sei ikerketa argitaratu ditu Itxaro Bordak, denak Susa etxearekin emanak. Gaur Euri zitalari esker nobela berria aurkeztu du Donostiako Udal Liburutegi Nagusian, eta adierazi du Ezpeldoiren azken nobela dela, erretreta hartuko baitu, eta orain Joana Garralda maitearekin Atharratzeko (Zuberoa) Erratzu baserrian lasai ederrean biziko baita.
Azken inkesta honetan Maddi izeneko bat topatu beharko du Ezpeldoik. «Arazo larria badugu... guk, familiak... utz nazazu esplika diezazudan», diotso enkargua egiten ari zaion emakumezkoak. «Alaba bat banuen, Maddi zuen izena eta haren berririk ez dut hondar hilabeteotan... Orain arte, lau asteetatik behin, gutun bat eskuratzen nuen, makinaz izkiriatua, ez baitakit zein lekutatik postatua! Bazauzu! Arranguratua naiz osoki. Segur naiz zerbait gertatu zaiola».
Antza denez, Maddi goiztiarra izan da bizitzako une guztietan: eskolan, mutilekin, etxetik iheska, gauez, motoz, drogak. Eta hotsa dabil, scort neska lanetan ere ari izan dela. Haren bila hasiko da, beraz, Ezpeldoi detektibea, ikerketa bat burutzeagatik sekula jaso duen diru eskaintza handienaren aurrean baitago: «bostehun euroko hogei billete arrosa». Eta Ezpeldoik bere kabutan esan du, hamar mila euro badela urtebete deus egin gabe bizitzeko adina.
Joana Garralda bikotekidearen 4x4 autoan Itoiz musika taldearen Ezekiel diskoa jarri, eta han abiatu da leku batetik bestera Ezpeldoi: Miarritze, Baiona, Landak, Labrit, Baztan, Baigorri, Donibane Garazi..., baita ere Gipuzkoako Lastur, adiskide batzuen ezkontzara.
Ezpeldoiren ibilien sei nobelak Susak argitaratu ditu: Bakean utzi arte (1994), Bizi nizano munduan (1906), Amorezko pena baño (1996), Jalgi hadi plazara (2007), Boga boga (2012) eta Euri zitalari esker (2021). Abestietatik eratorritakoak dira izenburu guztiak; hasi Hertzainak taldearekin, buka Itoiz taldearekin, eta tartean Bernart Etxepareren kontrapasa. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/199000/39-urteko-langile-baten-heriotzaren-berri-eman-dute.htm | Ekonomia | 39 urteko langile baten heriotzaren berri eman dute | Bihotzekoak jota hil zen, asteazkenean. Lantegi Batuak-en egiten zuen lan. Aurten lan istripuan hildako 27. behargina da, hirugarrena aste honetan. | 39 urteko langile baten heriotzaren berri eman dute. Bihotzekoak jota hil zen, asteazkenean. Lantegi Batuak-en egiten zuen lan. Aurten lan istripuan hildako 27. behargina da, hirugarrena aste honetan. | Beste lan heriotz baten berri eman du LAB sindikatuak. Asteazkenean jazo zen ezbeharra. Bihotzekoak jota hil zen. Beharginak 39 urte zituen, eta enplegurako zentro berezi batean egiten zuen lan: Loiuko (Bizkaia) Lantegi Batuak-en. Aste honetan Euskal Herrian hildako hirugarren langilea da, eta urtea hasi zenetik 27.a, sindikatuaren zenbaketaren arabera.
LABek azpimarratu du azkenaldian ugaritu egin direla lanean zirenean bihotzekoak jota hildakoak; gogoratu du 2020. urtean izandako lan istripu hilgarrien %25 izan zirela ez-traumatikoak. «Argi daukagu lan istripuak, traumatikoak eta ez-traumatikoak, ez direla zoriak edo kasualitateak sortuak; izaten diren lan harremanen, prekarizazioaren, lan arautegiaren eta azpikontratazioaren emaitza dira», salatu du sindikatuak. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/199001/gipuzkoa-berrabiarazteko-unea-dela-aldarrikatu-du-olanok.htm | Politika | Gipuzkoa berrabiarazteko unea dela aldarrikatu du Olanok | Legealdiaren erdira iritsita, balantzea egin du Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak. Azken hilabeteak «gogorrak» izan direla nabarmendu du, eta gizartea eraldatzen jarraitzeko deia egin du. | Gipuzkoa berrabiarazteko unea dela aldarrikatu du Olanok. Legealdiaren erdira iritsita, balantzea egin du Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak. Azken hilabeteak «gogorrak» izan direla nabarmendu du, eta gizartea eraldatzen jarraitzeko deia egin du. | 2019-2023 agintaldiaren erdia igaro berritan, azken bi urteen balorazioa egin du gaur goizean Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak. Azken hilabeteak «oso gogorrak» izan direla onartu du ahaldun nagusiak, eta horren ondotik, orain Gipuzkoa «berrabiarazteko» unea dela aldarrikatu du: «Gure ekonomia eta gizartea eraldatzen jarraitzeko, desberdintasun sozialak geldiarazteko eta, gaurtik aurrera, hurrengo belaunaldien etorkizuna bermatzeko unea da».
Azken hilabete «gogorren» aitzinean, COVID-19aren pandemiak bizitzetan, ekonomian eta gizartean izan dituen efektuei aurre egiteko garaian, gipuzkoarrek «itzelezko lana» egin dutela nabarmendu du. Lan ildoa pertsonen osasun eta bizitzaren babesa, eta datozen belaunaldien etorkizun soziala eta ekonomikoa bermatzeko apustua izan direla aldarrikatu du.
Etorkizunera begira, Gipuzkoak Europa osoan desberdintasun sozial txikienak dituen lurraldeetako bat izan nahi duela azaldu du Olanok. Horrek, Olanoren iritziz, besteak beste, genero berdintasunean, hizkuntza berdintasunean eta lurralde barruko orekan aurrera egitea ekarri beharko luke. Bide horretan, nabarmendu du Elkar Ekin Lanean 2021-2023 enplegagarritasun programa paratu dutela abian Gipuzkoan lanerako aukera inlusiboak ugaritzeko, eta hiru urtean, bazterkeria egoeran dauden pertsonentzako 3.500 lanpostu berri sortzeko.
Azken aldian hildako herritarrak gogoan izan ditu Olanok, eta Osakidetzako eta Gizarte Zerbitzuetako langileei aitortza egin die. Pertsonen osasuna eta bizitza lehentasun izan direla azaldu du, eta hemendik aitzinera ere horrela izaten jarraituko dutela aldarrikatu du.
Aldaketa klimatikoaru aurre egitea, lehentasun
Olanorekin batera, Jose Ignazio Asensio Ingurumen diputatuak ere hartu du hitza, eta klima aldaketari aurre egitea lehentasun dutela erran du. Aldaketa Klimatikoari aurre egiteko fundazioaren instalazioa areagotzen hasiko direla azaldu du, eta berau Europako ingurumen proiektuak kudeatzeko tresna izango dela. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199002/pandemia-garaiko-alkateak.htm | Politika | Pandemia garaiko alkateak | 2019ko maiatzeko udal hauteskundeen ostean aukeratutako alkateek urte hartako ekainaren 15ean hartu zuten kargua. Agintaldiaren erdia igarota, orain arteko lanari buruz zer hausnarketa egiten duten galdetu die 'Bizkaiko Hitza'-k Balmasedako, Ermuko, Getxoko eta Urduñako alkateei. | Pandemia garaiko alkateak. 2019ko maiatzeko udal hauteskundeen ostean aukeratutako alkateek urte hartako ekainaren 15ean hartu zuten kargua. Agintaldiaren erdia igarota, orain arteko lanari buruz zer hausnarketa egiten duten galdetu die 'Bizkaiko Hitza'-k Balmasedako, Ermuko, Getxoko eta Urduñako alkateei. | BALMASEDA
Aitor Larrinaga (CLI). COVID-19aren gogorrena igarota, proiektu berriak abiatzeko ilusioari buruz hitz egin du Larrinagak. Haren esanetan, bioekonomia da ardatza.
“Enpresa traktoreak gera daitezen saiatzen ari gara” |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199003/bide-erdia-pandemia-batek-jota.htm | Politika | Bide erdia, pandemia batek jota | Udalak 2019ko ekainaren 15ean osatu ziren; legegintzaldiaren erdia joan da. Krisiak baldintzatu du azken urtea, baina, birusak ezarritako mugen gainetik, alkateek aurrera egin dute. Kargu horretan estreinakoz ari dira Faltzes, Zangoza eta Tafallakoak; bigarren aldia du Zizur Nagusikoak. | Bide erdia, pandemia batek jota. Udalak 2019ko ekainaren 15ean osatu ziren; legegintzaldiaren erdia joan da. Krisiak baldintzatu du azken urtea, baina, birusak ezarritako mugen gainetik, alkateek aurrera egin dute. Kargu horretan estreinakoz ari dira Faltzes, Zangoza eta Tafallakoak; bigarren aldia du Zizur Nagusikoak. | ZANGOZA
Lucia Etxegoien Ojer (APS). Zinegotzi izan zen lehendabizi; Zangozako Mankomunitateko presidente gero; eta, orain, berriz, alkate. Pandemiaren hasierako “bakardadea” oroitu du. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199004/pandemia-kutsuko-agintaldia.htm | Politika | Pandemia kutsuko agintaldia | Ekainaren 15ean bi urte beteko dira Gipuzkoako udalak osatu zirenetik. Iñaki Arregik, Anuska Esnalek, Maider Lainezek eta Oier Oiarbidek lehen aldia dute alkatetzan, eta orain arteko lanaz hitz egin dute; aurreneko hiruren kasuan, lehen beste talde bat zegoen agintean haien herrietan. | Pandemia kutsuko agintaldia. Ekainaren 15ean bi urte beteko dira Gipuzkoako udalak osatu zirenetik. Iñaki Arregik, Anuska Esnalek, Maider Lainezek eta Oier Oiarbidek lehen aldia dute alkatetzan, eta orain arteko lanaz hitz egin dute; aurreneko hiruren kasuan, lehen beste talde bat zegoen agintean haien herrietan. | MENDARO
Iñaki Arregi (EAJ). Pandemiak eragindako ezjakintasuna eta bat-bateko erabakiak hartu beharra egin zaizkio zailenak. Esan du proiektu ugari dituztela hurrengo bi urteetarako. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/199005/aernnovaz-gain-beste-euskal-enpresa-bat-dago-itp-erosteko-lehian.htm | Ekonomia | Aernnovaz gain, beste euskal enpresa bat dago ITP erosteko lehian | Arantxa Tapiak baieztatu egin du Jaurlaritza prest dagoela akzio batzuk erosteko, enpresaren errotzea bermatzeko. | Aernnovaz gain, beste euskal enpresa bat dago ITP erosteko lehian. Arantxa Tapiak baieztatu egin du Jaurlaritza prest dagoela akzio batzuk erosteko, enpresaren errotzea bermatzeko. | Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak baieztatu egin du Aernnova enpresa arabarrak parte hartuko duela ITP Aero Zamudioko enpresa bizkaitarra erosteko enkantean. Enpresa talde baten barnean egingo du, eta gutxienez bi inbertsio funts izango ditu bazkide hor: KKR eta Towerbrook (Aernnovaren akzioduna). Baina, sailburuaren arabera, ziurrenik ez da euskal enpresa bakarra izango: «Badakigu beste eskaintza batean ere badagoela Euskal Herriko beste parte hartze bat, baina ez dakigu guzti-guztia».
Tapiak gogorarazi du tartean Euskal Herriko enpresa bat balego zabalik dagoela Jaurlaritzak erosleen taldean parte hartzeko aukera. Parte hartze txikia izango litzateke gobernuarena, eta enpresaren errotzea bermatzea izango luke helburu, hau da, egoitza ez ezik, ekoizpen zentro handiak Euskal Herrian geratzea. «Ia-ia ezinezkoa izango da euskal kapitala %100 izatea, eta oso konplikatua izango da gehiengoa izatea, baina posible da parte hartzea nahikoa izatea bazkideen itun baten bidez ekintza horiek bermatzeko», ziurtatu du Tapiak.
Langileen kezka
Bada, ordea, Aernnovaren aukera kezkaz ikusi duenik ere: ITPko langileak, esaterako. Zamudioko lantegiko enpresa batzordeko buruak, Iratxe Aurrek, nabarmendu du Aernnova «ia-ia ITP baino okerrago» dagoela, eta beldur da horrek enpleguan ondorioak izango ote dituen. Gainera, Aernnovako akziodun nagusien artean inbertsio funtsak egotea ere kezkagarritzat jo du.
Jaurlaritzaren balizko esku hartzea ongi hartu du LABek, «betiere estrategia antolatu batean, eta ez orain arte bezala». Hala ere, sindikatuak uste du gobernuak baldintza bat jarri behar duela bere ekarpenaren truke: «Bi enpresetako lanpostuak babestea». Bestela, «Jaurlaritzak, bere ekimenez, kaleratzeak eta deslokalizazioak egiten dituzten enpresak sarituko lituzke». |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199006/koronabirusak-blaitu-ditu-agintaldiak.htm | Politika | Koronabirusak blaitu ditu agintaldiak | Koronabirusak ezinbestean markatu du herrietako udal taldeen erritmoa azken bi urteotan. Agintaldien balantze bat egiteko asmoz, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako Hitzek herrialde bakoitzeko zenbait herritako alkateak elkarrizketatu dituzte. | Koronabirusak blaitu ditu agintaldiak. Koronabirusak ezinbestean markatu du herrietako udal taldeen erritmoa azken bi urteotan. Agintaldien balantze bat egiteko asmoz, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako Hitzek herrialde bakoitzeko zenbait herritako alkateak elkarrizketatu dituzte. | Batzuentzat ez zen lehenengo agintaldia, eta beste batzuk estreinakoz hartu zuten kargua. Baina alkate guztiei, eta udal taldeei, oro har, nabarmen eragin die pandemiak agintaldi osoan zehar. Ez dira garai errazak izan, eta alkate askok erabili dituzte «bakardadea», «zailtasunak» edo «ziurgabetasuna» bezalako terminoak. 2019ko ekainaren 15ean hartu zuten denek kargua, eta orduz geroztik momentu gazi-gozoak bizi izan dituzte.
Guztien esperientzia ezagutzeko, Nafarroako Hitzak Faltzes, Zangoza,Tafallakoak eta Zizur Nagusiko alkateekin hitz egin du. Bizkaiko Hitzak, berriz, elkarrizketa egin die Balmasedako, Ermuko, Getxoko eta Urduñako alkateei, eta azkenik, Gipuzkoan Mendaro, Orio, Andoain eta Garbiriako agintariei eman diete hitza. Esteketan klik eginez gero irakur daitezke solasaldiak. |
2021-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/199007/erakusketa-digital-batekin-ospatuko-du-balentziaga-museoak-hamargarren-urteurrena.htm | Kultura | Erakusketa digital batekin ospatuko du Balentziaga museoak hamargarren urteurrena | Joskintza ardatz duen museoak doan zabalduko ditu ateak asteburu honetan | Erakusketa digital batekin ospatuko du Balentziaga museoak hamargarren urteurrena. Joskintza ardatz duen museoak doan zabalduko ditu ateak asteburu honetan | Orain dela hamarkada bat, gaurko egunez zabaldu zituen lehenengoz ateak Getariako (Gipuzkoa) Balentziaga museoak. Era horretara, errealitate bihurtu zen goi mailako moda sortzaileen lana gordetzeko, ikertzeko eta mundura zabaltzeko zentro bat eraikitzeko ametsa. Gaur bete dira hamar urte egun hartatik, eta Miren Vives zuzendariak urteurrena «lorpen kolektiboa» dela nabarmendu du.
Hamar urteko ibilbidean 500.000 bisitaritik gora jaso ditu museoak. Bisitari kopurua ez ezik, museoaren ondarea ere handituz joan da urteotan guztietan: Cristobal Balentziaga diseinatzailearen 1.039 piezarekin abiatu zuten proiektua, baina egun 5.559 dira museoko bilduma osatzen dutenak. Era berean, jostunaren figuraren inguruko hamasei erakusketa antolatu dituzte, bilduma propioko zein kanpotik ekarritako materialak erakutsiz. Bestalde, modarekin eta Balentziagarekin lotutako beste hamasei erakusketa jarri dituzte ikusgai azken hamar urteetan. Esate baterako, Zinema, Balentziagaren amets bat erakusketa.
Ekitaldi andana
Urteurrenaren harira, 2011-2021 Legatua partekatuz erakusketa digitala aurkeztu dute. Bertan, museoaren bildumako hamar pieza aukeratu dituzte, eta horiek museoaren jardueraren hamar mugarrirekin lotu dituzte. Era berean, Balentziagaren «hamar balioak» adierazi nahi dituzte pieza horien bitartez, museoko arduradunek azaldu dutenez: «Lidergoa, konfiantza, fideltasuna, sormena, aniztasuna, tradizioa, berrikuntza, jasangarritasuna, zehaztasuna eta erreferentzialtasuna».
Horrez gainera, asteburu honetan, museoak doan zabalduko ditu ateak, 11:00etatik 19:00etara. Alaïa eta Balentziaga. Formaren eskultoreak erakusketa doan ikusteko aukera izateaz gainera, museoak 40 minutuko bisita gidatuak eskainiko ditu.
Gaur eguerdian egin dute ekitaldi instituzionala Balentziaga museoan, eta hainbat izan dira bertan izan diren instituzioetako ordezkariak. Tartean, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Jose Manuel Rodriguez Uribes Espainiako Kultura eta Kirol ministroa, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura sailburua, Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaria, Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura diputatua eta Haritz Alberdi Getariako alkatea. |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199042/kontzentrazio-esparruetara-deportatu-zituzten-gipuzkoarrak-omendu-ditu-foru-aldundiak.htm | Gizartea | Kontzentrazio esparruetara deportatu zituzten gipuzkoarrak omendu ditu foru aldundiak | Guztira, laurogei gipuzkoar deportatu zituzten naziek. Horien familietatik 27 izan dira gaur ekitaldian. | Kontzentrazio esparruetara deportatu zituzten gipuzkoarrak omendu ditu foru aldundiak. Guztira, laurogei gipuzkoar deportatu zituzten naziek. Horien familietatik 27 izan dira gaur ekitaldian. | Gipuzkoako Foru Aldundiak II. Mundu Gerran kontzentrazio esparruetara deportatu zituzten laurogei gipuzkoarrak omendu ditu gaur. Aldundian egin den ekitaldian izan dira laurogei horien familietatik 27. Markel Olano ahaldun nagusiaz gain, ekitaldian izan dira Etxahun Galparsoro eta Florentino Mariñelarena. Galparsorok kontzentrazio esparruetara deportatu zituzten 253 euskal herritarren ikerketa egin du, eta Mariñelarena La Ilusion kolektiboko kidea da. Iñaki Dieguezek musika jarri dio ekitaldiari, eta ikusgai egon dira deportatu zituzten garaian Manuel Mitxelenak eta Simone Vilaltak izan zituzten uniformeak.
Markel Olano ahaldun nagusiak esan du laurogei gipuzkoar horiek nazien izugarrikeria jasan zutela eta horri gero, zigor gehigarri gisara, aitortzarik eza gehitu zitzaiola. Gaurko ekitaldiarekin, aldundiak "isiltasun horrekin hautsi eta Gipuzkoako deportatuen memoria aldarrikatu" nahi izan du. "Memoria historikoko ariketa honek pertsona horiei izen-abizenak itzultzea dakar, haien memoria berreskuratzea, eta, era berean, gure gizartean benetako kultura demokratikoaren garapenean laguntzea", esan du Olanok.
Gipuzkoarrak bi txandetan iritsi ziren nazien kontzentrazio esparruetara. Lehenengoan, II. Mundu Gerra hasi berritan, mendebaldeko frontean preso hartu zituzten soldadu gipuzkoarrak izan ziren. Bigarrengoan, gerra aurreratua zela, Frantzia okupatuan erresistentzia ekintzetan atxilotutakoak izan ziren, Olanok berak azaldu duenez. "Bi kasuetan, 36ko gerraz geroztik sortu zen Espainako erregimenak bazekien zer gertazen ari zen, eta ez zuen ezer egin", adierazi du. |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199044/kutsatuen-kurba-beste-koska-bat-apaldu-da-258-positibo-zenbatu-dira.htm | Gizartea | Kutsatuen kurba beste koska bat apaldu da: 258 positibo zenbatu dira | Atzo egindako testen %3 izan ziren positibo, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera. | Kutsatuen kurba beste koska bat apaldu da: 258 positibo zenbatu dira. Atzo egindako testen %3 izan ziren positibo, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera. | Transmisioari buruzko adierazle ia guztietan nabari daiteke Hego Euskal Herrian kutsatzea apalduz doala. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dute atzo 8.543 proba egin zituztela koronabirusa detektatzeko, eta test horien guztien %3k eman zutela positibo; zehazki 258 positibo detektatu zituzten proba horietan. Horietako 118 Bizkaikoak izan dira; Nafarroan 59 kasu zenbatu dituzte; Gipuzkoan, 55, eta Araban, berriz, 22.
Erietxeei dagokienez, beheranzko joera agerikoa da, nahiz eta presioa motel ari den arintzen. Osakidetzak jakinarazi du atzo hemezortzi lagun erietxeratu zituztela birusaren sintomak larriagotuta, eta oraintxe 63 pertsona daudela larri ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, bezperan baino zortzi gutxiago. |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199045/hainbat-gazte-euskaltzalek-euskararen-aldeko-borroka-indartzeko-deia-egin-dute.htm | Gizartea | Hainbat gazte euskaltzalek euskararen aldeko borroka indartzeko deia egin dute | Kezkatuta agertu dira euskararen egoerarekin, eta instituzio eta erakunde publikoen utzikeria salatu dute. | Hainbat gazte euskaltzalek euskararen aldeko borroka indartzeko deia egin dute. Kezkatuta agertu dira euskararen egoerarekin, eta instituzio eta erakunde publikoen utzikeria salatu dute. | Euskal Herriko hainbat gazte euskaltzalek agerraldia egin dute gaur goizean Iruñean, Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoretzaren aurrean, euskararen egoeraren, hizkuntzaren aurkako azken erasoen eta etorkizunaren inguruan duten interpretazioaren eta analisiaren berri emateko, eta belaunaldi gisa duten ikuspegia zabaltzeko. Euskararen inguruan duten «kezka, ardura eta gogoa» azaldu dituzte.
Arduratuta agertu dira euskararen egoeraren eta errealitatearen harira. «Kezkaz bizi dugu gure hizkuntzak atxikimenduari, bultzadari edota erabilerari dagokionez azken urteetan izan duen atzerakada. Badira zenbait datu, inkesta eta ikerketa hala diotenak». Ondorioztatu dute euskara jakitea eta ulertzea ez direla «nahikoa» hizkuntza bizirik mantentzeko.
Hilabeteotan euskaldunen hizkuntza eskubideen aurka emandako epaiak ere salatu dituzte, nahiz eta aitortu erasoaldi horiek ez direla berriak: «Sortutako zalapartak dimentsioa hartu duen arren, euskal hiztunok egunero-egunero jasaten ditugun diskriminazioen erakusleiho bihurtu dira erabaki judizial horiek». Erasoei mugimendu euskaltzaleak emandako erantzuna goraipatu dute. «Euskara alboratzeak eta gaztelaniaren eta frantsesaren derrigortasunak errotzen ditu Espainiaren eta Frantziaren proiektu politiko inposatzailea».
Horrez gainera, adierazi dute euskararen erabileraren «gainbehera» lotuta dagoela hizkuntza politikekin, eta instituzio eta erakunde publikoen «utzikeria» kritikatu dute: «Sabaia jo dute aspaldi diseinatutako hizkuntza politikek, eta, bide horretatik, lurra jotzera garamatzate». Euskaldunen eskubideak erdigunean jarriko dituzten neurri, erabaki eta politika «ausart eta eraginkorrak» eskatu dituzte.
Argi dute zein den euren helburua: euskara «biziberritzen, berpizten eta bizirik» ikusiko duen belaunaldia izan nahi dute; hots, Euskal Herrian euskaraz ikasi, lan egin eta bizitzeko eskubidea bermatua izatea. Onartu dute bidea ez dela erraza izango, baina horretan saiatuko direla, nahiz eta bidean oztopoak izan.
Iritzi diote euskararen aurkako erasoek bere horretan jarraituko dutela, aspaldi egin zutelako «hizkuntza eskubideak urratzearen aldeko hautua». Eta bota dute erronka: «Zer geratzen zaigu, orduan, euskaldun eta euskaltzaleoi? Bada, gure esku dagoen hori indartzea: euskararen aldeko borroka».
Ekiteko garaia dela azpimarratu dute, eta beharra dagoela erasoen aurrean zutituko den mugimendu euskaltzale bat berraktibatu eta artikulatzeko. «Euskararen aldeko herri mugimendua berrosatzea dagokigu, ardura eta arduradun politikoak seinalatu eta benetako aldaketak exijituko dituena, euskararen problematika ikusarazi eta aldarrikapen borrokak proposatuz». Euskara ardatz izango duten gune sozial, politiko edota kulturalak zabaltzeko deia ere egin dute.
Azpimarratu dute urteetan hainbat izan direla euskarara gerturatzeko hautuaren atzean egondako arrazoiak, hala nola euskaraz hitz egiteko debekuei aurre egitea edota Euskal Herri euskalduna eraiki nahia. «Egun, herri gogo berritu baten bila jo behar dugu, helduleku izango den horren bila. Euskaraz duin bizitzeko bitartekoak garatu artean, euskaraz bizitzeko borondatea euskal gazterian hedatu dadin».
Gazte euskaltzaleek borroka horretan agente aktibo izateko konpromisoa hartzen dutela esan dute. «Saretzea, eragitea, kontzientzia piztea eta batzea da gorako bidea hartzeko tresnarik eraginkorrena». |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199046/miarritze-igo-da-top-14ra-eta-baionak-maila-galdu-du.htm | Kirola | Miarritze igo da Top 14ra, eta Baionak maila galdu du | Jaurtiketetan erabaki da partida, eta 6-5 irabazi dute Miarritzekoek hor. Partida eta luzapena berdinduta bukatu dituzte (6-6). | Miarritze igo da Top 14ra, eta Baionak maila galdu du. Jaurtiketetan erabaki da partida, eta 6-5 irabazi dute Miarritzekoek hor. Partida eta luzapena berdinduta bukatu dituzte (6-6). | Inoizko derbirik garrantzitsuena hasi dute oraintxe Miarritzek eta Baionak Aguilera estadioan (17:30, Canal Plus Frantzia). Datorren denboraldian Top14an, Frantziako liga nagusian, aritzeko azken postua izango dute jokoan, partida bakarrera. Baionak maila horretan jarraitzeko egingo du borroka, eta Miarritzek ez du kale egin nahi mailaz igotzeko duen bigarren aukeran.
Aguileran sekulako giroa dago, eta 5.000 zale batu dira, ia denak etxeko taldearen aldekoak. Hasiera honetan, bi taldeak arrisku handirik hartu gabe ari dira. Bi taldeak baloia ostikoz jotzen dabiltza, norbere entsegu marratik ahalik eta urrunen izateko jokoa. Lehen arrisku jokaldia Miarritzen aldekoa da, baina Baionaren hagetatik urrun: zigor kolpea. Jokaldiak ez du ezer ekarri. Orain, ordea, beste aldean du alde zigor kolpea Baionak. Metro pila bat aurreratu ditu, eta plakatu egin behar izan dute gaur etxean ari den taldeko jokalariek. Ez du punturik batu Baionak, eta berdinduta segitzen du derbiak.
Jokoari dagokionez, Miarritze hasi da eskura jokatzen saiatzen, baina Baiona ondo ari da defentsan. Miarriztarrek ikusi dute baloia ostikoz jota ez dutela etekinik ateratzen, eta beste jokamolde bati ekin diote. Baina partidako lehen entsegua Baionak egin du; hala ere, epailea telebistan ikusten ari da jokaldia, balekotzat eman edo ez. Ez du ontzat eman azkenean. Husna beraz 17. minutuan.
Miarritzek izan du zigor kolpe egokia emaitza alde jartzeko, Baionaren zelaian, baina kanpora bota dute, albotik sakea ateratzeko. Indartsuago sentitzen dira jokaldi horretan. Atera dute, eta beste zigor kolpe bat eragin du. Hagetara bota du, baina kanpora joan zaio ezkerraldetik.Bi aukera on galdu ditu aurretik jartzeko, horrenbestez.
Baiona hasi da orain eskutik eskura jokatzen, baloia batetik bestera eramanez. 20. minututik gora doa partida, eta lehenean segitzen du: arrisku handirik ez bi taldeen partetik. Ematen du kontu txikiek erabakiko dutela partida, eta puntu gutxikoa izango dela. Hala ere, badirudi partida hausten hasi dela Baionaren alde jokoari dagokionez, baina emaitzan ez da aldaketarik. Dena dela, halakoetan gertatu ohi den bezala, Miarritzek du aukera ona, beste zigor kolpe batekin. Barrura Gilles Boschek eta 3-0 etxekoan alde. Segituan eman dio buelta Baionak, jokaldi bertsua izan duelako alde, baina hagetatik kanpora egin du jaurtiketa Gaet Germainek. Lehen zatia bukatzear dela, Miarritze ari da hobeto, baloiaren jabe eginda. Aurretik jarri izanak indarra eta konfiantza eman die, eta 3-0koarekin doaz atsedenaldira.
Bigarrenaren hasieran, Miarritze hobetoxeago hasi da, baina baloia galdu, eta uztartzea dauka Baionak alde.Nagusitzen ari da jokaldi horietan, kilo gehiago dituelako aurrealdean aurkariaren aldean, eta uztartzeen bidez ari da etxekoen 22ko lerroaren barrura sartzen. Miarritzek jokalari aldaketekin erantzun dio, uztartzeak parekatzeko asmoz.
Tentsioa ere bizitu da zelaian, eta bi taldeetako jokalari batzuk elkarri lepotik helduta dabiltza. Jokaldi batean piztu da xextra. Asko dago jokoan, eta gero eta gutxiago falta da partida amaitzeko. Jokoa abian da berriz, eta lehengo bidetik doa jokoa. Baiona nagusi, eta lortu du zigor kolpe bat: berdinketa eman dio Maxime Lafagek 51. minutuan. Ondorenean ere nagusi segitzen du, entsegu bat lortu nahian Miarritzeren 22ko lerroaren barruan.
Azkeneko txanpan da partida, hogei minutu falta dira, eta hasierako jitea du: arriskuei ihes egiten dabiltza bi taldeak, eta baloia ostikoz jotzearen hautua egin dute. Orain akats bat egitea partida galtzea izan daiteke. Lehen zatiaren akaberan gertatu den bezala, Miarritze eskura jokatzen hasi da, eta kendu du gainetik Baionaren presioa. Atera da, gutxienik, bere zelaitik.
73. minutuan da partida, eta luzapenera bidean doa. Aurretik, Baionak izan ditu pare bat zigor kolpe aurretik jartzeko, baina eskura jokatzea erabaki du. Miarritzek ere izan du zigor kolpea 75. minutuan, baina kale egin du Hartek, albo batera joan zaiolako jaurtiketa. Baionak egin du aurrera gero, eta gertu dauka entsegua. Marra horren gainean dago Miarritze defentsan. Sekulako lana egin dute, eta saria jaso. Baloia berreskuratu eta atera egin dira zulotik, baina ez dute punturik lortu. Bukatu da partida, eta luzapena izango da Aguileran.
Ekin diote partida ondorengo beste partida txikiari (hamar minutuko bi zati), baina handi egingo zaie jokalariei, nekeak jota daudelako. Miarritze ondo hasi da, eta zigor kolpea du alde. Aukera bikaina du berdinketa hausteko, eta Hartek gauzatu egin du: 6-3 Miarritze aurretik. Berriz ere berotu egin da partida Baionak egindako falta batean. Zigor kolpea eragin du horrek Miarritzen alde, baina kale egin du Hartek. Erasora egin du Baionak, beharra duelako emaitza iraultzeko eta denbora gutxi. Miarritzek, aldiz, baloia lortzen duenean, ostikoz luze jotzen du, baloia bere hagetatik urruti egoteko. Izan du aukera Baionak entsegua egiteko, ostikoz baloia gurutzatuta, baina etxeko taldeko jokalariak adi egon dira aukera eteteko. Bukatu da horrenbestez luzapenaren lehen zatia.
Bigarrenaren hasieran, Baionak luze jo du baloia aurrera, eta Luc hegalak harrapatu egin du. Entsegua egin du, baina marra zapaldu duenez, baliorik ez du izan, partidan bigarrenez. Entseguaren bila ari da, baina ondo eusten dio defentsan Miarritzek. Epaileak zigor kolpea adierazi du: hagetara jaurtiko dute ala eskura jokatuko, lehen bezala? Erdi parean da, eta badu jaurtitzeko modua Germain atzelariak. Sartu egin du, eta 6nako berdinketa jarri du. Sei minutu falta dira.
Bukatzear da partida, eta Baionak du baloia, baina galdu egin du, partidan zehar hainbatetan gertatu zaion bezala. Alboko sakea du Miarritzek alde, aurkariaren zelaian. Harrapatu egin dute etxekoek baloia, baina ez du aurrera egin. Eskutik eskura ari da jokatzen, baina geratu egin dute Baionakoek. Baloia berreskuratu eta hor bukatu da partida. Jaurtiketek erabakiko dute bi taldeetako zein ariko den Top 14an datorren sasoian.
Jaurtiketetan Germainek Baiona aurreratu du. Hartek ere sartu egin du berea Miarritzerentzat. Bigarrenean, barrura sartu du Baionak, baita Miarritzek ere. Baionarrek hirugarrena ere haga artean sartu dute, eta beste horrenbeste egin dute Miarritzekoek ere. Baionak asmatzen segitu du (4-3), baita Miarritzek ere (4-4). Bosgarrena sartu egin du Peio Muskarditzek baionarrentzat, baita Miarretzek ere (5-5). Lucek kale egin du Baionakoen seigarrenean, eta Miarritzek asmatu egin duenez, Miarritzek irabazi du (6-5 jaurtiketetan), eta Top 14an ariko da datorren sasoian. Baionak PRO D2 ligan jokatuko du. |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199047/txirrindulari-bat-hil-da-urrunan-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Txirrindulari bat hil da Urruñan, auto batek harrapatuta | Txirrindulari bat hil da Urruñan, auto batek harrapatuta. | 58 urteko txirrindulari bat hil da gaur, Urruñan (Lapurdi), auto batek harrapatuta. Gendarmeria gertatutakoa ikertzen ari da, baina, Sud Ouest egunkariak kaleratutakoaren arabera, 09:30 inguru zirela gertatu da istripua, Paul-Gelos kalean, txirrindularia Ziburura bidean zihoala. Egunkariak kaleratu duenez, autoa gidatzen ari zen gizonezkoak adierazi du ez duela txirrindularia ikusi. | |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199048/danimarkako-eriksen-jokalariak-konortea-galdu-du-jokatzen-ari-zela-eta-ospitalean-da.htm | Kirola | Danimarkako Eriksen jokalariak konortea galdu du jokatzen ari zela, eta ospitalean da | Eurokopako B taldeko Danimarka-Finlandia partida 43. minutuan gelditu du epaileak, Eriksen ziplo erori eta gero. Jokalaria esna dagoela jakinarazi dute. | Danimarkako Eriksen jokalariak konortea galdu du jokatzen ari zela, eta ospitalean da. Eurokopako B taldeko Danimarka-Finlandia partida 43. minutuan gelditu du epaileak, Eriksen ziplo erori eta gero. Jokalaria esna dagoela jakinarazi dute. | Danimarkako Eriksen jokalaria ospitalera eraman dute, baina orain minutu gutxi jakinarazi dute "esna" dagoela eta "egokortu" egin dutela, nahiz eta haren osasunari buruzko egoera zehatza ez duten jakinarazi. B taldeko Danimarka-Finlandia partida 43. minutuan gelditu du epaileak, Eriksen lurrera erori dela ikusi eta gero. Ziplo eriro da zelaira, bere taldea erasoan zela eta inork ukitu gabe. Taldekideek berehala eskatu dute laguntza egoeraren larritasunaz jabetuta, eta hegaletik joan dira erasoko jokalaria laguntzera.
Danimarkako selekzioko taldekideek inguratu egin dute Eriksen, kamera oztopatzeko. Itxura batean masaje kardiakoa egin diote, eta ziztu bizian eraman dute ospitalera jokalaria suspertu dela ikustean. Ohatilan atera dute zelaitik, izara batzuen artean, haren irudiak ez ikusteko. Taldekieen aurpegian kezka bizia islatu da une oro, eta batzuek ezin izan diote malkoei eutsi. Tentsio handiko minutuak izan dira zelaian; hamar minutuz egon dira hura suspertzeko saioan. Milango Interreko jokalariaren bizitza jokoan egon dela argi dago, baina bizirik dagoela jakinarazi du Danimarkako Federazioak. Partida bertan behera utzi du UEFAk, "larrialdi mediku batengatik", baina 20:30ean jarraituko dutela ezagutarazi berri dute. Bigarren zatia gelditzen da jokatzeko.
Eriksen, konortea berreskuratu ostean, ohatilan. @Thogden
Danimarkako 10. jokalaria Kopenhageko ospitale batera eraman dute anbulantzian. Kilometro batera besterik ez dago erietxea, eta han geratu da zenbait azterketa egiten. Eriksen lurrera erori ondoren, emakume batek salto egin du zelaira urduritasun betean. 10. zenbakia zeraman Danimarkako elastikoan, eta jokalariaren bikotekidea dela zabaldu dute. Schemeichel y Kjær Danimarkako selekzioko jokalariek gelditu dute, eta lekutik aldendu dute. |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199049/bikotekideari-eraso-egitea-egotzita-gizon-bat-atxilotu-dute-basaurin.htm | Gizartea | Bikotekideari eraso egitea egotzita, gizon bat atxilotu dute Basaurin | Urruntze agindua zuen. Biktima haurdun dago. | Bikotekideari eraso egitea egotzita, gizon bat atxilotu dute Basaurin. Urruntze agindua zuen. Biktima haurdun dago. | 24 urteko gizonezko bat kartzelatu dute gaur, Basaurin (Bizkaia), atzo bikotekideari labana batekin eraso egiteagatik. Espetxeratuak bikotekidearekiko urruntze agindua du, mehatxuengatik. Erasotzaileak hainbat ebaki egin zizkion esku batean biktimari, eta hura ospitale batean artatu behar izan zuten. Homizidio-saiakera delitua egotzi diote erasotzaileari.
Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren informazioak dioenez, 23:15 inguruan gertatu zen erasoa, atzo, Basozelai auzoan. Biktimaren lekukotzaren arabera, etxera iritsi zenean bikotekidea barruan zegoen, nahiz eta urruntze agindua eduki. Eztabaidatzen hasi ziren, eta emakumezkoaren senide bat agertu zen etxean, bazirelako egun batzuk ez zuela haren berri. Halako batean, sukaldeko labana bat hartu zuen gizonezkoak, eta bikotekideari eraso egin zion.
Apur bat geroago, etxebizitzatik alde egin zuen erasotzaileak. Ertzaintzara deitu zuen biktimak, eta gizonezkoa Berrizen (Bizkaia) atxilotu zuten, bere etxean. Biktimaren esanetan, gizonezkoak behin eta berriz urratzen zuen urruntze agindua, eta heriotza mehatxua egiten zion bai berari, bai bere alabari. |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199050/maria-txibite-psnko-idazkari-nagusiaren-karguan-segitzeko-aurkeztuko-da.htm | Politika | Maria Txibite PSNko idazkari nagusiaren karguan segitzeko aurkeztuko da | Nafarroako Gobernuko lehendakaria 2014tik da alderdiko burua | Maria Txibite PSNko idazkari nagusiaren karguan segitzeko aurkeztuko da. Nafarroako Gobernuko lehendakaria 2014tik da alderdiko burua | Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak iragarri du, gaur, PSNko idazkari nagusiaren karguan segitzeko aurkeztuko dela. Alderdiak lurralde batzordea egin du Iruñean, eta Txibitek nabarmendu du alderdiak azkeneko urteetan «lortutakoa» balioetsi behar dela. Oroitu du, bide batez, kargurako aurkeztu zenean, 2014ko abenduan, PSN ez zegoela bere «garairik onenean».
Esan du orduan aurkeztu zela alderdiak bultzada bat behar zuelako ilusioa berreskuratze aldera. Nabarmendu du orduan baino ilusio eta «gogo handiagoa» duela egun. Eta atzera begiratu eta egindako «bideari» erreparatuta, 2019ko abuztutik Nafarroako Gobernuko burua denak uste du motibazioa «are handiagoa» dela.
Zuzentzen duen gobernuaz ere mintzatu da Baluarten egindako batzarrean, eta adierazi du «bide onetik» doala, eta Nafarroaren onerako izango direla legegintzaldiko azkeneko bi urteak, «UPN gorabehera». |
2021-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199051/helmut-lachenmann-my-way-lana-saritu-dute-dock-of-the-bay-zinemaldian.htm | Kultura | 'Helmut Lachenmann: My Way' lana saritu dute Dock of the Bay zinemaldian | Aipamen berezi bat egin diote elektronika musikari buruzko The Sound Is Innocent dokumentalari. Laburrik onenaren saria, berriz, Os corpos-ek irabazi du, Galiziako inauterietan girotutako film batek. | 'Helmut Lachenmann: My Way' lana saritu dute Dock of the Bay zinemaldian. Aipamen berezi bat egin diote elektronika musikari buruzko The Sound Is Innocent dokumentalari. Laburrik onenaren saria, berriz, Os corpos-ek irabazi du, Galiziako inauterietan girotutako film batek. | Helmut Lachenmann konpositore alemaniarrari buruzko dokumental batek ireki zuen Dock of the Bay Musika Zinema Dokumentalaren Donostiako Jaialdiaren aurtengo edizioa: Helmut Lachenmann: My Way-k. Lachenmannek musika konkretu instrumentala izeneko estilo berezi bat garatu du azken mende erdian. Wiebke Popelek zuzendutako filma kontakizun pertsonal bat da, musikagilearen nortasunean sakontzen duen lan bat. Maialen Belokik, Niño de Elchek eta Lois Patiñok osatutako epaimahaiak hari eman diote Sail Ofizialeko sari nagusia.
Saria eman diote «musikagile erradikal bat ikuslearengana eramateagatik, musika konkretuaren konposizioaren garrantzi historikoaz jabetuz eta erretratu hurbil eta humanista bat sortuz», epaimahaikideen hitzetan.
Bestalde, aipamen berezi bat egin diote Johana Ozvolden The Sound Is Innocent lanari, «elektronikak entzuteko moduak eraldatzen nola lagundu duen hausnartzeagatik eta forma zinematografiko bereziak esploratzeko duen borondateagatik».
Ikusleek, berriz, Poly Styrene: I Am a Cliché dokumentala nabarmendu dute beste guztien gainetik. Styrene punk ikono bat izan zen, X Ray Spex taldeko burua. Haren alabak egindako bidaia bat kontatzen du filmak. Celeste Bell da zuzendaria.
Film laburren Sail Ofizialean, Esther Caberok, Xabier Erkiziak eta Marina Lameirok osatutako epaimahaiak Eloy Dominguez Serenen Os corpos saritu dute. Haientzat, «entzumenaren genealogia» erakusten du lanak: «Zarata da gure kultur tradiziorik zaharrena». Pelikularen abiapuntua «Galiziako inauteriaren behaketa eta entzuketa» dira, eta ikuslea bultzatzen du «egutegirik gabeko festa batean eta denborarik gabeko zarata batean murgiltzera», esan dutenez.
Laburren sailean, ikusleen saria Entre el monte y la marisma filmari eman diote. Niete izena du haren zuzendariak. Rafael de la Rosa Camarón de Plata eta Juan Mendoza Juanillo lagunen arteko harremana kontatzen du lan horrek. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199092/herrika-herriz-herri-ibili-da-ozaze-eta-ortzaize-artean.htm | Gizartea | Herrika herriz herri ibili da Ozaze eta Ortzaize artean | Korrikaren ordezkoa antolatu dute Ipar Euskal Herrian, eta ehunka lagun ibili dira lasterka. Belaunaldi berriek lehengoen lekukoa hartzearen aldeko aldarria egin dute antolatzaileek. | Herrika herriz herri ibili da Ozaze eta Ortzaize artean. Korrikaren ordezkoa antolatu dute Ipar Euskal Herrian, eta ehunka lagun ibili dira lasterka. Belaunaldi berriek lehengoen lekukoa hartzearen aldeko aldarria egin dute antolatzaileek. | Goizean goiz abiatu da Herrika Ozazetik (Zuberoa), Ortzaizerainoko (Nafarroa Beherea) bideari ekiteko. Aurten, bigarren urtez jarraian, atzeratu egin behar izan dute Euskal Herria lasterka gurutzatzen duen Korrika, eta haren hutsuneari erantzuteko antolatu dute bi lurraldeetako gazte euskaltzale batzuek.
Bidean, besteak beste, Donibane Garazitik igaro da Herrika. Herriz herri korrika dabiltza elkarri lekukoa emanez, eta, bukaeran, ekitaldi kulturala egin dute, Ortzaizen. Xiberoko dantzari talde batek eskaini du dantzaldi bat, bertsoak abestu dituzte Maddi Sarasuak eta Elixabet Etxandik eta musika emanaldiak ere izan dira. Egitasmoaren bidez lortutako irabazi guziak AEKri emanen dizkiote.
Amaieran idatzi bat irakurri dute antolatzaileek. Besteak beste, azpimarratu dute sekula ez dela erraza izan euskara defendatzeko borroka, eta eskerrak eman dizkiete horretan jardun duten aurreko belaunaldiei. Euskararen alde lanean jarraitzeko eskatu dute, eta mezua bereziki zuzendu diete gatzeei; haiek dira egitasmoa antolatu dutenak ere.
Korrikaren ordezkoa
Aurtengo udaberrian egitekoa zuten 22. Korrika, baina, COVID-19aren pandemiak eragindako osasun egoeraren ondorioz, bertan behera uztea erabaki zuten antolatzaileek. Horren ordez, Euskal Herriko plazetan ekitaldiak egin zituen AEK-k martxoaren 28an.
Aurrez, antolatzaileek azaldu zioten BERRIAri zer dela eta sortu zen egitasmoa: «Ikastoletako ikasleak gara gehienak; denak ez gara euskaldunak, baina denek badugu euskararekiko atxikimendu hori, eta txikitatik ohitura hori badugu Korrikan parte hartzekoa. Sinbolikoki biziki polita da herriz herri euskararen alde lasterka aritzea». Osasun neurriak leundu arte itxaron dute Herrika egiteko. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199093/prefetak-salaketa-bat-jarri-du-miarritze-baiona-partidan-protokoloak-ez-errespetatzeagatik.htm | Kirola | Prefetak salaketa bat jarri du Miarritze-Baiona partidan protokoloak ez errespetatzeagatik | Datorren urtean Top14an jokatzeko derbia jokatu zuten bi taldeek, eta 5.000 lagun inguru bildu ziren Aguilera estadioan. Neurketaren amaieran zelaira salto egin zuten zaletuek. | Prefetak salaketa bat jarri du Miarritze-Baiona partidan protokoloak ez errespetatzeagatik. Datorren urtean Top14an jokatzeko derbia jokatu zuten bi taldeek, eta 5.000 lagun inguru bildu ziren Aguilera estadioan. Neurketaren amaieran zelaira salto egin zuten zaletuek. | Gauza jakina zen pasioz betea izango zela atzo Miarritzek eta Baionak atzo jokatu zuten derbia, eta nabaria zen horrek hainbat osasun protokolo hausteko arriskua zekarrela ere. 5.000 lagun bildu ziren Aguilera estadioan, Miarritzen, eta, besteak beste, zaletuek alkohola sartu zuten estadiora eta zelaira salto egin zuten neurketaren amaieran. Hori dela eta, Pirinio Atlantikoetako prefetak ikerketa zabaltzeko agindu dio Baionako prokuradoreari.
Hark igorritako oharrak dioenez, Miarritzeko Olympique taldearen ardura zen ezarritako neurriak betearaztea, eta haren aurkako neurriak har ditzaketela jakinarazi du.
Neurriak, izatez, estuak ziren: zelaira sartzeko zaleek txertatze ziurtagiria edo COVID-19aren test batean negatibo eman zutela adierazten zuen dokumentu bat aurkeztu behar zuten. Hortaz gain, Miarritzeko eta Baionako zaletuek gune bana zuten, eta ezin zuten handik mugitu.
Tabernetan, berriz, debekatu egin zuten neurketa botatzea, eta estadiora joan ezin izan zuten zaleek etxean ikusi behar izan zuten. Kalean ere baziren segurtasun neurriak: ezin zen alkoholik edan arratsaldeko 16:00etatik aurrera.
Miarritze, Top14ra
Neurketari dagokionez, Miarritze izango da datorren sasoian Top14an jokatuko duena; Baionak, aldiz, PRO D2an jokatuko du, koska bat beherago. Penalti jaurtiketetan nagusitu ziren etxekoak (6-5), Baionako Aymeric Lucek berea huts egin zuelako. Erabat parekatua izan zen partida: seina bukatu zuten, eta puntu guztiak zigor kolpeen bitartez lortu zituzten bi taldeek. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199094/ione-belarra-da-podemoseko-idazkari-nagusi-berria.htm | Politika | Ione Belarra da Podemoseko idazkari nagusi berria | Alderdiko militanteen %88,7ren babesa jaso du, eta Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du. | Ione Belarra da Podemoseko idazkari nagusi berria. Alderdiko militanteen %88,7ren babesa jaso du, eta Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du. | Ione Belarra (Iruñea, 1987) da Podemoseko idazkari nagusi berria. Hala erabaki dute gaur alderdi moreko militanteek, eta Belarrak babes handia jaso du gainera: botoen %88,7 harentzat izan dira. Alderdia sortu zenetik karguan zen Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministro denak.
Podemos 139.000 lagun inguru daude izen emanda, eta haietako 53.443k bozkatu dute; haietako 45.753, Belarraren alde. Gainontzeko hautagai guztiek boto gutxi eskuratu dituzte.
Bozketaren emaitzak jakindakoan hartu du hitza idazkari nagusi berriak. Podemos «ahalik eta hurrunen eramateko» ahal duen guztia egingo duela hitz eman du, eta alderdia inoiz baino gehiago sendotzearen alde hitz egin du, Espainiako hurrengo hauteskunde orokorretan «irabaztera irteteko».
Aro berria
Hortaz gain, esker hitzak zuzendu dizkio politika utzi duen Pablo Iglesiasi. Belarraren ustez, ein handi batean, Iglesiasek hautsi du Espainian zegoen bipartidismoa, eta hori behe behetik sortu zuten alderdi baten bidez: «Eskerrik asko, erakutsi diguzulako militante batek beharrezkoena den lekuan egon behar duela; eskerrik asko guregatik egin duzunagatik, baina batez ere herrialdeagatik egin duzunagatik». Alcorconen (Madril, Espainia) egin duten ekitaldiaren hasieran omenaldi bat egin diote Iglesiasi.
Dena den, Podemosentzat aro berri bat hasiko dela azpimarratu du Belarrak: hazi egin behar dutela esan du, eta indar nagusi izatera iritsi. Besteak beste alderdi feminizatu ere egin nahi du, eta horregatik bere hautagaitzako lehen sei karguetan sei emakume daude. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199095/hondarribia-eta-arraun-lagunak-gipuzkoako-txapeldun.htm | Kirola | Hondarribia eta Arraun Lagunak, Gipuzkoako txapeldun | Donostian jokatu dituzte traineruen Gipuzkoako txapelketak. Hondarribiak, mutiletan, iazko garaipena berretsi du. Emakumeetan, ezustekoa eman du Arraun Lagunakek. | Hondarribia eta Arraun Lagunak, Gipuzkoako txapeldun. Donostian jokatu dituzte traineruen Gipuzkoako txapelketak. Hondarribiak, mutiletan, iazko garaipena berretsi du. Emakumeetan, ezustekoa eman du Arraun Lagunakek. | Hondarribia eta Arraun Lagunak. Horiek dira Gipuzkoako txapeldun berriak traineruetan. Denboraldiko lehen garaikur garrantzitsua zegoen jokoan gaur Donostian, Kontxan, eta eguraldiak erraza jarri ez duen arren, bi taldeek denboraldi honetan edozer irabazteko gai direla erakutsi dute.
Gizonezkoetan, iaz bera izan da azkarrena: Hondarribia. Gizonezkoen txapelketako lehen txanda jokatu ostean, orduerdi itxaron behar izan dute txanda nagusiko ontziek lehiari ekiteko, eguraldiaren ondorioz. Trinkoa zen behelainoa.
Behin arraunean hasita, lehia estua izan dute Ama Guadalupekoak eta Donostiarrak. Hondarribia aurretik joan da uneoro, baina azken luzera arte ezin izan du estropada hautsi. Azkenean, zazpi segundo atera dizkiete etxekoei, eta euren hamabigarren Gipuzkoako Txapelketa poltsikoratu dute hondarribiarrek. Mikel Orbañanosen mutilak aurten ere denboraldi ona egiteko bidean direla dirudi. Hirugarren izan da Orio, eta laugarren San Pedro.
Etxekoen ezustekoa
Emakumeetan, berriz, Orio zen faborito nagusia estropada hasi aurretik. Itsasoak, ordea, bere lekuan jarri du bakoitza, eta bigarren luze zoragarria eginda garailea Arraun Lagunak izan da. Sei segundo atera dizkio bigarren sailkatuari, Oriori. Hirugarren izan da Tolosaldea, eta laugarren Hondarribia. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199096/ingalaterrak-errebantxa-hartu-du.htm | Kirola | Ingalaterrak errebantxa hartu du | Aukera gutxiko neurketa jokatu dute bi taldeek, eta Sterlingen golari esker gailendu dira etxekoak, Wembleyn. | Ingalaterrak errebantxa hartu du. Aukera gutxiko neurketa jokatu dute bi taldeek, eta Sterlingen golari esker gailendu dira etxekoak, Wembleyn. | Duela hiru urteko finalarrekoan jokatu zuten elkarren aurka azkenekoz Ingalaterra eta Kroaziak, eta balkanetakoak izan ziren orduan finalerako txartela eskuratu zutenak. Gaur errebentxa hartu du Ingalaterrak, etxean, Wembley estadioan (Londres). Ingalaterrak sekula ez zuen Eurokopa bat garaipen batekin hasi.
Neurketa serioa jokatu dute bi taldeek, aukera gutxikoa. Gutxi horietako batean lortu du gola Sterlingek, 57. minutuan: Kalvin Phillipsek pasa dio baloia, eta nahi bezala errematatu ez duen arren, nahikoa izan da Livakovicen atea zulatzeko.
Aurretik ere etxekoena zen baloi jabetza. Atzean sartuta ibili da Kroazia, Modric nahiko atzeratuta. Horrek, ordea, ez dio balio izan ingelesen presioa gainditzeko, eta erasoan ezer gutxi sortu du. Irabazi du Ingalaterrak, baina ez ditu beste faborito batzuek bezain sentsazio onak utzi. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199097/gizon-bat-atxilotu-dute-senperen-55-urteko-emakume-bat-hiltzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Senperen, 55 urteko emakume bat hiltzeagatik | Erasotzailearen bikotekidea zen hildakoa. Ostiralean aurkitu zuten gorpua, eta gizonak aitortu du bera izan zela emakumea hil zuena. | Gizon bat atxilotu dute Senperen, 55 urteko emakume bat hiltzeagatik. Erasotzailearen bikotekidea zen hildakoa. Ostiralean aurkitu zuten gorpua, eta gizonak aitortu du bera izan zela emakumea hil zuena. | Senpereko (Lapurdi) gizon batek 55 urteko emakume bat hil du, bere bikotekidea. Erasotuaren gorpua joan den ostiralean aurkitu zuten Armillac Lot-et-Garonen (Akitania), bere etxean. Gizonak, atxilotu zutenean, onartu zuen bera izan zela erasotzailea.
Senpereko alkateak Euskadi Irratia-ri esan dionez, gizonak hamabi urte zeramatzan herrian bizitzen. Momentuz behin behinean atxilotuta dago, eta fiskaltza laster egingo da haren kargu.
Euskal Herrian 110 dira 2003tik indarkeria matxistak hil dituen emakumeak; aurten, hiru. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199098/austria-azken-minutuetan-gailendu-zaio-ipar-mazedoniari.htm | Kirola | Austria azken minutuetan gailendu zaio Ipar Mazedoniari | Austriak txapelketa handi batean 1990eko mundialetik eskuratu duen lehen garaipena da. Goleatzaileak Lainer, Gregoritsch eta Arnautovitx izan dira; mazedoniarrena Pandevek sartu du. | Austria azken minutuetan gailendu zaio Ipar Mazedoniari. Austriak txapelketa handi batean 1990eko mundialetik eskuratu duen lehen garaipena da. Goleatzaileak Lainer, Gregoritsch eta Arnautovitx izan dira; mazedoniarrena Pandevek sartu du. | 31 urte geroago txapelketa handi batean garaipena lortu du Austriak. Bucaresten izan da, taldeak aurtengo Eurokopan jokatu duen lehen neurketan. Austriarrek 3-1 irabazi diote gauzak zail jarri dizkien Ipar Mazedoniari.
David Alaba da Austriarren izarra, eta badaki hori Franco Foda hautatzaileak; hori dela eta, libero postuan jarri du gaur Real Madrilek fitxatu berri duen jokalaria. Gauzak hala, 21 minutu behar izan dituzte lehen gola sartzeko (Lainer izan da golegilea), baina azkar berdindu du mazedoniarren heroiak, Pandevek. Haren gol bati esker ari da Ipar Mazedonia lehen aldiz Eurokopa bat jokatzen.
Bigarren zatian are eta gehiago izan du kontrolpean neurketa Austriak, baina kosta egin zaio aukera argiak sortzea. Azkenean, 78. minutuan, Alabaren erdiraketa bat baliatu du Gregoritschek gol erabakiorra egiteko, eta 89. minutuan itxi du neurketa Arnautovitxek. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199099/israelgo-parlamentuak-gobernu-berria-onartu-du-amaitu-da-netanyahuren-aroa.htm | Mundua | Israelgo Parlamentuak gobernu berria onartu du; amaitu da Netanyahuren aroa | 60 boto alde eta 59 aurka jaso ditu Naftali Bennetten hautagaitzak. Netanyahuk 2009tik zen lehen ministro, bere bigarren aroan. | Israelgo Parlamentuak gobernu berria onartu du; amaitu da Netanyahuren aroa. 60 boto alde eta 59 aurka jaso ditu Naftali Bennetten hautagaitzak. Netanyahuk 2009tik zen lehen ministro, bere bigarren aroan. | Amaitu da Benjamin Netanyahuren agintaldia. Bi arotan (1996tik 1999ra, eta 2009tik gaur arte) hamabost urtez izan da Israelgo lehen ministro, baina karguak badu arduradun berria: Naftali Bennett, Yamina mugimendu nazionalistako burua. Hala onartu zuen atzo Israelgo Parlamentuak, bozketa estu batean; izan ere, aldeko 60 boto jaso ditu Bennettek, eta aurkako 59.
Koalizioko gobernu zabal bati esker heldu da boterera lehen ministro berria, hainbat ildotako alderdien babesari esker. Sinatu duten akordioaren arabera, Bennett bi urtez izango da lehen ministro, eta gero Yair Lapidi utziko dio kargua, Yesh Atid alderdiko buruari. Zortzi alderditako kideek osatuko dute gobernua.
Azken hilabeteetan kargua ez galtzen saiatu da Netanyahu, eta hori gaitzetsi du Yaminak kargu hartze saioaren aurretik egin duen hitzartean: «gorroto ekaitz bat» sortzea egotzi dio, eta «anaien arteko talka horren ondorioz» herrialdea gelditu duela esan dio. Osatu duten akordio zabalaz harro dagoela gehitu du lehen ministro berriak.
Eguna beroa izan zen, eta azken unera arte ez zen argi egon Bennetten hautagaitzak aurrera egingo zuen ala ez. Besteak beste, koalizioa babestu duen Zerrenda Arabiarreko kide batek gobernu berria ez babesteko mehatxua egin du, eta Netanyahuren alderdia den Likudeko kideek ere etengabe presio egin dute kargu hartzea bide onetik joan ez zedin.
Hori dela eta, Lapidek ezin izan zuen bere diskurtsoa eman. Tribunara igo da, eta barkamena eskatu zion bere amari: «86 urte ditu, eta etortzeko eskatu nion errespetuz jokatu zenutelakoan; baina horrela ezinezkoa da», esan zuen.
Netanyahu, gobernuaren aurka
Bere aldetik, Netanyahuk argi utzi zuen bere helburua zein izango de aurrerantzean: gobernua botatzea. Bennetti «Israelen historiako iruzurrik handiena» egitea egotzi zion, eta koalizioak nazioartean Israeli indarra galaraziko diola gehitu zuen: «Ez du sinesgarritasunik, ezta ideia sendorik ere. Ez du bere gobernuaren babesik ere», esan zuen, lehen ministro berriari buruz.
Horrez gain, bere azken agintaldian lortutako «garaipenak» nabarmendu ditu Netanyahuk; besteak beste, AEBek Jerusalen Israelgo hiriburu aitortu izana. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199100/hegoaldean-252-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Hegoaldean 252 positibo atzeman dituzte | Egindako testen %3,75ek eman dute positibo. | Hegoaldean 252 positibo atzeman dituzte. Egindako testen %3,75ek eman dute positibo. | Osakidetzak eta Osasunbideak eguneratu dituzte pandemiaren garapenari dagozkion datuak, eta aurreko egunetako beheranzko joerari eutsi diote. Hego Euskal Herrian 6.707 proba egin ziren atzo, eta haietako 252k eman zuten positibo, %3,75ak.
Lurraldeka, positibo gehien Bizkaian atzeman dituzte: 110. Nafarroan 49 izan dira, Gipuzkoan 46 eta Araban 44.
Ospitaleei dagokienez, berriz, hemezortzi lagun ospitaleratu dituzte COVID-19aren ondorioz, eta ZIUetan jarraitzen dute 72k. |
2021-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/199101/laranjak-nagusitu-dira-zirrara-handiko-partidan.htm | Kirola | Laranjak nagusitu dira, zirrara handiko partidan | Eurokopako taldeko bigarren jarri dira herbeheretarrak, Austriaren atzetik, horiek Ipar Mazedonia garaitu ostean. | Laranjak nagusitu dira, zirrara handiko partidan. Eurokopako taldeko bigarren jarri dira herbeheretarrak, Austriaren atzetik, horiek Ipar Mazedonia garaitu ostean. | Partida zirraragarria egin dute Johan Cruyff Arenan. Bost gol egin dituzte bigarren zatian. 2-0 aurreratu ziren herbeheretarrak, baina ukrainarrek lortu zuten berdintzea. Azkenean, 85. minutuan sartu zuen talde laranjak partida erabaki zuen gola. Emaitzarekin, euren taldeko bigarren jarri dira herbeheretarrak, Austriaren atzetik. Izan ere, austriarrek 3-1 irabazi zioten Ipar Mazedoniari. Ukrainarrak hirugarren dira.
Herbehereetako selekzioak etxean jokatu zuen, Amsterdamen, eta nagusi izan ziren.
Bizi hasi zen partida, eta Memphis Depay aurrelari laranja eta Ukrainiako atezain Georgiy Bushchan izan ziren protagonistak. Pilota herbeheretarrena izan zen lehen zatiaren %60an. Halere, golik gabe amaitu ziren lehenengo 45 minutuak.
Estraineko gola bigarren zatiaren 7. minutuan heldu zen, eta, Bushchan atezainak hasieran baloia urrutiratzea lortu bazuen ere, Georginio Wijnaldumen ez zuen barkatu arearen mugatik. Herbeheretarren partidako 11. jaurtiketa izan zen. Baina atea zabaldu zuen horrek, sei minutu geroago bigarren gola heldu zelako, Wout Weghorsten bidez.
Bi huts, eta hor ematen zuen partida erabakita geratuko zela. Baina ukrainarrak berpiztu egin zituen Andrii Yarmolenkoren golak. Eta laranjei gertatu bezala, bigarren gola berehala egin zuten ukrainarrek, bi minutura. Roman Jaremtxukek sartu zuen buruz.
Azkenean, beste burukada batek erabaki zuen partida: Denzel Dumfriesek sartu zuen.
Poz handia ekarri die herbeheretarrei garaipenak, ez zutelako nazioarteko txapelketa handi batean parte hartzen 2014. urtetik, Brasilgo Munduko Txapelketatik.
Ostegunean berriz jokatuko dute laranjek, Austriaren kontra, hau da taldeko nagusiekin, berriz ere Amsterdamen. Egun berean arituko dira Ukraina eta Ipar Mazedonia. |
2021-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/199102/zailtasunak-dituzten-herrialdeei-mila-milioi-txerto-dosi-ematea-hitzartu-dute-kornuallesen.htm | Mundua | Zailtasunak dituzten herrialdeei mila milioi txerto dosi ematea hitzartu dute Kornuallesen | Ekonomia berriz osatzeko eta Txinaren zabalkundeari galga jartzeko neurriak erabaki dituzte, eta datorren urtetik aurrera ikatza energia sortzeko erretzeko egitasmorik ez laguntzea adostu dute. | Zailtasunak dituzten herrialdeei mila milioi txerto dosi ematea hitzartu dute Kornuallesen. Ekonomia berriz osatzeko eta Txinaren zabalkundeari galga jartzeko neurriak erabaki dituzte, eta datorren urtetik aurrera ikatza energia sortzeko erretzeko egitasmorik ez laguntzea adostu dute. | Joe Biden Kornuallesen egon izana (Erresuma Batua) AEBak nazioarteko agertokira itzuli izanaren ikur gisa geratuko da. Atzo amaitu zen G7ren goi bilkura. G7 zazpi herrialde garatuenek osatzen dute: Kanadak, Frantziak, Alemaniak, Italiak, Japoniak, Erresuma Batuak eta Estatu Batuek. Hainbat neurri adostu dituzte herrialdeotako ordezkariek.
Izurriaren kontrako borrokan, esaterako, txertoak ekoizteko edo sortzeko zailtasunak dituzten herrialdeei mila milioi dosi ematea hitzartu dute. Datorren urtean emango lituzkete dosiok, sobratutakoetatik, edo nazioarteko COVAX egitasmoaren bidez ordainduta. Horrez gain, adierazi dute etorkizunean gerta daitezkeen izurriei edo bestelako osasun larrialdiri aurre egiteko alerta sistema global bat bultzatuko dutela. SARS-CoV-2 birusaren DNA sekuentziatzeko ahalmena handitu nahi dute G7ko herrialdeetan, kasuen %10 aztertu ahal izateko, mutazioak atzemateko, aldaera arriskutsuagoak detektatze aldera.
Horrez gain, etorkizunean eragin handia eduki dezakeen beste neurri bat hitzartu dute: osasungintzako tratamenduak, botikak eta testak onartzeko epea 100 egunera murrizteko estrategia bat egingo dute.
Ekonomiari dagokionez, enpresen gaineko gutxieneko zerga ezartzea adostu dute, mundu osorako: %15; baita izurriaren ostean ekonomiaren hazkuntza bultzatzeko pizgarriei eustea eta Nazioarteko Diru Funtsari baliabide gehiago ematea ere, garatzeko bidean diren herrialdeei eskaintzeko poltsa 82.600 milioi euroraino handitzeko.
Txinak munduan zabaltzeko Gerriko bat, bide bat egitasmo handiari aurre egiteko azpiegiturak bultzatuko dituzte hainbat herrialdetan. Pekinek, plan horren bidez, lehengaiak ziurtatzeko asmoa du; merkatuak zabaldu eta nazioartean duen eragina sendotu nahi du 2013. urtetik, batez ere, Afrikan eta Asian.
Horrez gain, Txinari begirako bestelako neurriak onartu dituzte: herrialdeak «lehiaren kontra» hartzen dituen neurriei aurka egitea, esaterako. Horrez gain, oposizio politikoa ere egingo diote: Xinjiang eskualdeko uighur etniako herritarren giza eskubideen urraketa salatuko dute, eta «autonomia handia» eskatuko dute Hong Kongentzat.
Errusia ere, jomugan jarri dute. Herrialdeari eskatuko diote beste herrialdetan eginiko «esku-hartzeak» amaitzeko. Ukraina aipatu dute horretan. Eta ustez Errusiatik egiten diren zibererasoak amaitzeko eskatuko diote.
Klima larrialdiaren inguruan, energia sortzeko ikatza erretzeko egitasmoei laguntza publikoak ukatzea adostu dute, berotegi gasen sorburu nagusia direlakoan. Horrez gain, planetaren berotzea 1,5 graduaren mugan mantentzeko «ahaleginak azkartu» nahi dituzte, eta gutxienez lurraren eta ozeanoen %30 babestea lortu hamarkada honetan.
NATOren bilkura
Kornuallesetik Bruselara joan zen atzo Biden, gaur hastekoa den NATOren goi bilkuran parte hartzeko. Donald Trumpek AEBak nazioarteko akordio eta elkarteetatik urrundu zituen bere agintaldian, eta Biden zubiak berriz eraikitzen ari da. Bide horretan beste urrats bat da NATOren bilkura.
Bidenek Txinan eta Errusian jarriak ditu begiak, eta adierazi du goi bilkura honetan sortuko dela «estrategia kontzeptu berri bat», Errusiaren «ekintza eta politika erasokorrei aurre egiteko, eta Txinak geure segurtasun kolektiboari, aberastasunari eta balioei eginiko erronkei». Horrez gain, terrorismoa, zibererasoak eta klima larrialdia aipatu ditu. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199103/euskal-pass-funtsezkoa-euskal-herrian.htm | albisteak | Euskal Pass, funtsezkoa Euskal Herrian | Ipar Euskal Herriko turismo bulegoek txartel bat sortu dute lurraldeko tokirik esanguratsuenak eroso eta asko ordaindu gabe ezagutzeko. Mugikorrerako aplikazio bat sortu dute. | Euskal Pass, funtsezkoa Euskal Herrian. Ipar Euskal Herriko turismo bulegoek txartel bat sortu dute lurraldeko tokirik esanguratsuenak eroso eta asko ordaindu gabe ezagutzeko. Mugikorrerako aplikazio bat sortu dute. | Iparraldea bisitatzeko gogoa duzu? Euskal Pass Ipar Euskal Herriko City Pass-a da, abantaila ugari dituen txartela: lurralde osoko natur, kultur eta ondare gune nagusiak bisitatuta eta ezagututa, ibiltaritza eta aurkikuntza sustatzen dituena.
Txartel honek bi abantaila ditu: batetik, ekonomikoki, prezio oso baxuan bisita asko egiteko aukera ematen dizu; bestetik, oso erosoa da, txartela erosterakoan bakarrik ordaintzen baituzu, eta, diru horrekin, nahi duzuna erreserba dezakezu.
Bi produktu daude eskuragarri helduentzat eta haurrentzat diren tarifetan: Euskal Pass 48 ordu, zeina lehenengo bisitatik hasita 48 orduan erabil dezakezun; eta Euskal Pass 5 egun, lehenengo bisitatik hasita 5 egunean erabil dezakezuna.
Zer bisitatu Euskal Pass txartelarekin?
Ozeanoaren Hiria, Sarako eta Vernako kobazuloak, Arnaga etxea, Urtubia, Bidaxune edo Mauleko gazteluak, Euskal Museoa, 30 gune natural edo ondare inguru, eta hogei bat bisita gidatuak eta komentatuak, Euskal Herri osoan zehar banatuta. Beraz, Euskal Pass, aldi berean, Baionako City Pass, Biarrizko City Pass eta Donibane Lohizune City Pass ere bada.
30 gune natural baino gehiagotara joan daiteke Euskal Pass txartelarekin. EUSKAL ELKARGOKO TURISMO BULEGOA
Nola erabili Euskal Pass?
Euskal Pass, Euskadiko Turismo Bulegoak garatua, gune batean lehenengo aldiz sartzean aktibatzen da. Nahi duzun hiru lekutako sarbidean, jarraian zerrendatzen diren sei lekuetatik: Ozeanoaren Hiria, Arnaga etxea, Sarako kobazuloak, Vernako kobazuloak, Donibane Lohizuneko itsas bidaia eta Wow abentura parkea.
Aipatutako gainerako leku guztietarako sarbidea doakoa da (toki bakoitzerako sarrera bat).
Non eskura dezaket Euskal Pass?
Txartel hau gida turistiko bat nahiz bidaia egunkari digital bat da, eta Iparraldeko edozein turismo bulegotan edota Euskal Pass mugikorrerako aplikazioan eskura dezakezu. Erabiltzaileari ondorengo gauzak egiteko aukera eskaintzen dio: • Irekiera ordutegiak begiratu. • Txartelan barne dauden leku eta monumentuak lokalizatu. • Bisitatutako tokien historiaren inguruko informazio zehatzago bat izan. • Txartela modu desmaterializatuan izan, QR kode baten bidez, aplikazioa izatean. Geolokalizazio funtzioa aktibatuta, gertuen dituzun guneak aurki ditzakezu. Aplikazio hau doakoa da, eta lineaz kanpoko sarbidea eskuragarri dago IOS eta Android-en. Informazio gehiago: www.euskalpass.com/lang/eu edo www.en-pays-basque.fr/eu webguneetan. |
2021-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/199104/suitzarrek-klima-larrialdiari-aurre-egiteko-neurriak-baztertu-dituzte-erreferendumean.htm | Mundua | Suitzarrek klima larrialdiari aurre egiteko neurriak baztertu dituzte erreferendumean | Berotegi gasen isurketa murriztearen eta erregai fosilei zergak handitzearen inguruan galdetu diete herritarrei. Emaitzek arriskuan jarri dituzte herrialdeak Parisko Hitzarmenean sinaturiko helburuak. | Suitzarrek klima larrialdiari aurre egiteko neurriak baztertu dituzte erreferendumean. Berotegi gasen isurketa murriztearen eta erregai fosilei zergak handitzearen inguruan galdetu diete herritarrei. Emaitzek arriskuan jarri dituzte herrialdeak Parisko Hitzarmenean sinaturiko helburuak. | Suitza hasierako laukitxora itzuli da klima larrialdiaren inguruko politikei dagokionez, herritarrek isurketak murrizteko neurrien kontra bozkatu baitute erreferendumean.
Atzo egin zuten bozketa, eta boto emaileen %51,6k baztertu egin dute CO2aren inguruko legea, eta %49k bozkatu zuten alde.
Gobernuak proposatu zuen herrialdeak 1990ko hamarkadan zituen isurketa mailak erdira jaistea 2030erako, energia iturri berriztagarriak indartuz, erregai fosilen zergak handituz, besteak beste hegazkin txarteletan.
Ezetzak «ondorioak» izango dituela esan zuen atzo Simonetta Sommaruga Ingurumen ministroak. «Orain zaila izango da klimaren inguruko helburuak lortzea». Edonola ere, adierazi zuen herrialdeak ez duela utziko Parisko Hitzarmena.
Alderdi Berdeak deitoratu egin zuen erreferendumaren emaitza. «Petrolio eta gas konpainiak eta haien presio taldeak irabazi dute», adierazi zuen alderdiak ohar batean. «Honek izugarri geldotuko du klima babesteko ahalegina».
Legearen aurkariek argudiatu dute Suitzak bakarrik isurien %0,1 eragiten dituela munduan, eta adierazi dute halako neurriek ez diotela lagunduko ingurumenari.
Erabakiak erabaki, klima larrialdiak eragin handia du Suitzan. Iaz bakarrik, hango glaziarrek bolumenaren %2 galdu zuten.
Demokrazia zuzenerako tradizio handia du Suitzak. Gai asko erreferendumaren bidez erabakitzen dira. Erreferendum bat eskatzeko, 100.000 sinadura bildu behar dira, eta zortzi milioi biztanle dituen herrialdeak.
Edonola ere, bozketa zuzenaren praktikak hainbatetan eragin du herrialdean jarrerarik kontserbadoreenak garaitzea. Izan ere, Suitzakoa Europako demokraziarik zaharrenetako eta iraunkorrenetako bat da, baina emakumeei boto eskubidea onartzen azkena izan zen: 1990. urtean zabaldu zen herrialde osora. Gaia ikertu dutenek azaldu dutenez, Suitzan tradizio demokratikoa bera erabili zuten emakumeei bozkatzeko eskubidea galarazteko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.