date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199328/cafek-trenak-eta-tranbiak-egingo-ditu-alemaniarako.htm | Ekonomia | CAFek trenak eta tranbiak egingo ditu Alemaniarako | LRV tren arinak egingo ditu Ruhr harrorako, eta tranbiak Friburgorako. Irizarrek 68 autobus elektriko egingo ditu Zaragozarako | CAFek trenak eta tranbiak egingo ditu Alemaniarako. LRV tren arinak egingo ditu Ruhr harrorako, eta tranbiak Friburgorako. Irizarrek 68 autobus elektriko egingo ditu Zaragozarako | CAF taldeak Ruhrbahn GmbH operadorearekin kontratu bat sinatu du, Essen eta Muelheim an der Ruhr hirietan zerbitzua eskainiko duten LRV mota 51 tren hornitzeko. LRVak (Light Rail Transit) metroen eta tranbien arteko nahasketa bat dira: trenek tranbia itxura dute, baina haiek baina gaitasun handiagoa dute eta bizkorrago mugitzen dira.
Kontratua Ruhrbahn GmbH operadorearekin egin du CAFek, eta unitateak 2024 eta 2026. urteen artean entregatuko dituela hitzartu du.
Ruhrbahn da Ruhr eremuko garraio-enpresa handiena eta Essen eta Muelheim an der Ruhr hirietako garraioa kudeatzen du. Hala, urtean, 150 milioi bidaiari baino gehiagori ematen die zerbitzua. Enpresaren jarduerak hiru metro-linearen, hamaika tranbia-linearen eta 74 autobus- linearen kudeaketa jasotzen du eguneko eta gaueko zerbitzuen artean.
Unitate berriak bi noranzkotakoak eta zoru baxukoak izango dira. Luzera 28 metrokoa izango da eta gutxienez 173 bidaiarirentzako edukiera izango dute. Gainera, gurpildun aulkiak edo haurrentzako aulkiak behar dituzten bidaiarientzako bi plaza multifuntzional ere izango dituzte. Gainera, segurtasun handiagoa bermatzeko, gidariari laguntza emateko sistema eta kanpoko kamerak izango dituzte ohiko atzeraispiluen ordez.
Ruhr ibaiaren harrotik hegoaldera, Oihan Beltzaren mendebaldeko sarbidean dago Friburgo. Azken urteetan CAFek egindako tranbiak ibili dira horretan, eta aurrerantzean ere hala egingo dute, Beasaingo konpainiak beste kontratu bat sinatu duelako VAP Freiburg udal enpresarekin. Beste zortzi tranbia egingo dizkio, eta batu egingo zaizkio orain zirkulazioan dauden hamazazpi Urbos modeloko unitateei. Ordezkatuko dituzten 1990eko hamarkadako tranbia zaharrak baino bederatzi metro luzeago dira, irisgarritasun hobea dute eta edukiera handiagoa eskainiko dute.
Kontratu berriei esker «CAFek Alemaniaren alde egindako apustua indartu da», ziurtatu du konpainiak. Gaur egun, SchoÌÂnbuchbahn operadorearentzako unitate elektrikoak entregatzen ari da. Gainera, Alemania da Solaris adarraren merkatu garrantzitsuenetako bat. Hain zuzen ere, 2020an, Alemaniako garraio publikoko operadoreei 329 autobus hornitu zizkien guztira eta haietako %40 ibilgailu elektrikoak izan ziren.
Irizarrek, Zaragozan
Irizarrek, berriz, kontratua sinatu du Zaragozako (Espainia) garraio publikoko enpresarekin, 68 autobus elektriko egiteko. Tranbiaren ezaugarri estetikoak dituen Ie tram modelokoak izango dira, Baionan ibiltzen direnen modukoak. Autobus horiek arian-arian sartuko dira zerbitzuan, datorren urteko azken seihilekotik aurrera. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199329/kalte-handiak-eragin-dituzte-ekaitzek-euskal-herriko-hainbat-lekutan.htm | Gizartea | Kalte handiak eragin dituzte ekaitzek Euskal Herriko hainbat lekutan | Debagoienan, Iruñerrian eta Gasteizen hainbat kale eta lokal hartu ditu urak. | Kalte handiak eragin dituzte ekaitzek Euskal Herriko hainbat lekutan. Debagoienan, Iruñerrian eta Gasteizen hainbat kale eta lokal hartu ditu urak. | Debagoienan (Gipuzkoa) irudi ikusgarriak utzi dituzte atzo arratsaldeko ekaitzak eragindako uholdeek. Goiena.eus agerkariaren arabera, Eskoriatzako Arizmendi-Almen ikastolaren kiroldegi atzeko errekak gainezka egin du, eta suhiltzaileak bertara joan behar izan dute.
Kiroldegia urez bete da, eta baita, kanpoko futbol zelaia ere. «Guneak kalte handiak jasan ditu. Azken eguna izanik, pena handiz, ezingo diogu ikasturteari nahi moduan amaiera eman», idatzi dute ikastolako arduradunek.
Herriko Torrebaso industrialdeko garajeetan ere sartu da ura, eta kalteak eragin ditu. Soinu, argiztapen eta ikus-entzunezko zerbitzuak eskaintzen dituen Danatek enpresan, esaterako, 15 bat zentimetroko sakonera hartu du urak. Kalteak handiak izango direla adierazi dute enpresako arduradunek.
Ura sartu da Aretxabaletako Eroski Centerrera ere. Sabaitik sartu da ura, eta langileak garbiketa lanetan ari dira.1.378 metro koadroko salmenta eremua du dendak.
Goienak zabaldu duenez, gaur goizean normaltasunez zabaldu dute saltokia.
Arazoak Nafarroan
Nafarroako Suhiltzaileak dozenaka irteera egin behar izan zituzten atzo arratsaldean, ekaitzaren ondorioz, batez ere, Iruñerrian. Uharte eta Atarrabia artean, bi pertsona erreskatatu behar izan zituzten errekako uharte batetik itzultzeko, uraren maila handitu egin zelako.
Iruñean, hainbat estoldek gainezka egin zuten, eta sartu egin zen San Roke kaleko aparkaleku batean, eta haurtzaindegi batean.
Antzoki bat, Gasteizen
Gasteizko Ipar-Arriaga antzokian sartu zen ura atzo. Horrez gain, hainbat leku ur azpian geratu ziren, tartean Ama Zuriaren plaza, eta Mardones kaleko zati batzuk.
Arratsaldeko 16:00etan hasi zen euri jasa, eta hainbat gunetan ordu erdian 21 litro jaso zituzten metro koadroko. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199330/txertatuek-eta-gaitza-pasatu-dutenek-bidaiatzeko-muga-gutxiago-izatea-proposatu-du-ecdck.htm | Gizartea | Txertatuek eta gaitza pasatu dutenek bidaiatzeko muga gutxiago izatea proposatu du ECDCk | Europako zentroak iradoki du txertoaren pauta osatua dutenek edo azken 180 egunetan gaitza izan dutenek ez dutela zertan PCR probarik edo berrogeialdirik egin. | Txertatuek eta gaitza pasatu dutenek bidaiatzeko muga gutxiago izatea proposatu du ECDCk. Europako zentroak iradoki du txertoaren pauta osatua dutenek edo azken 180 egunetan gaitza izan dutenek ez dutela zertan PCR probarik edo berrogeialdirik egin. | ECDC Gaixotasun Infekziosoen Prebentzio eta Kontrolerako Europako Zerbitzuak eta EASA Europako Aire Segurtasuneko Agentziak protokolo bat ondu dute elkarlanean. Argitara atera da dokumentua, eta izurriari aurre egiteko zehaztutako zenbait irizpide dira bertan bildurik: besteak beste, bi erakundeek proposatu dute COVID-19arekiko babesa erdietsi duten zenbait pertsona taldek neurri leunagoak bete behar izatea. Zehazki, proposatu dute birusaren kontrako txertoaren pauta osoa dutenek eta azken sei hilabeteetan gaitza izan dutenek ez daitezela PCRa edo konfinamendua egitera behartuak izan.
Hala eta guztiz ere, hegaldietarako diseinatutako protokoloan jasoa denez, bi erakundeek premiazkotzat jo dute beste arau batzuei eustea: maskara uneoro erabiltzea, pertsonen arteko distantzia uztea eta higiene neurri zorrotzak betetzea.
ECDCk eta EASAk egindako proposamenak ez dira loteslek Europako Batasuneko herrialdeetan. Edonola ere, esperotakoa da herrialdeek horiei men egitea, arauen homogeneizazioa bermatze aldera. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199331/ekainaren-26tik-aurrera-hegoaldean-ez-da-kanpoaldean-maskararik-jarri-beharko.htm | Gizartea | Ekainaren 26tik aurrera, Hegoaldean ez da kanpoaldean maskararik jarri beharko | Pedro Sanchez Espainiako presidenteak iragarri du neurri hori. Datorren ostegunean onartuko du Espainiako Ministro Kontseiluak ezohiko bilera batean. 2020ko maiatzaren 21etik izan dira derrigorrezkoak kalean. | Ekainaren 26tik aurrera, Hegoaldean ez da kanpoaldean maskararik jarri beharko. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak iragarri du neurri hori. Datorren ostegunean onartuko du Espainiako Ministro Kontseiluak ezohiko bilera batean. 2020ko maiatzaren 21etik izan dira derrigorrezkoak kalean. | Ipar Euskal Herrian bezala, Hego Euskal Herrian ere aurki ez da kanpoaldean maskararik jarri beharko. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak iragarri du ekainaren 26tik aurrera, bihar zortzi, ez dela izango derrigorrezkoa maskararen erabilera kanpoaldean. Ipar Euskal Herrian atzotik ez da beharrezkoa. Sanchezek azpimarratu duenez, datorren hau izango da, beraz, Hegoaldean maskararen erabilera kanpoaldean derrigorrezkoa izango den azkena.
Bartzelonan egin du iragarpena Sanchezek, ekonomia solasaldi batean. Hor azaldu du ostegunean, ekainaren 24an, ezohiko ministro kontseiluaren bilerara deituko duela, eta hor hartuko dutela erabaki ofiziala. Gaineratu du puntuz puntu ari direla betetzen Espainiako Gobernuak ezarritako helburuak, eta «herritarren alaitasuna» partekatzen dutela agintari publikoek ere. «Gure kaleak, gure aurpegiak, ohiko itxura berreskuratzen hasiko dira», esan du.
Hamahiru hilabete, maskararekin
Iazko maiatzaren 21ean sartu zen indarrean Hego Euskal Herrian maskararen erabilera. Aire zabalean eta erabilera publikoa duten espazio itxietan izan zen derrigorrezkoa egun horretatik aurrera, 6 urtetik gorakoentzat; 3 eta 5 urte artekoentzat maskararen erabilera gomendatu egin zuten. Osasun arazoak dituztenak izan ziren beste salbuespena.
Hasieran, bi metroko segurtasun distantzia ziurtatu ezin zenerako agindu zuten, baina gerora ohikoa bilakatu da maskara kalean, mendian eta hondartzan, parkeetan eta terrazetan, udako oporretan zein eguberrietako ospakizunetan, COVID-19aren transmisioa eteteko.
Txertatze kanpainak, aurrera
Herenegun ere iragarri zuen Sanchezek «laster» utziko zitzaiola maskara kanpoaldean derrigorrez erabiltzeari. Txertaketa kanpaina martxa onean dela argudiatu zuen. Hain zuzen, Hego Euskal Herrian herritarren erdiak jaso dute jada dosiren bat, eta biztanleen heren batek osatu dute pauta.
Gaur arratsaldean Labi bildu da, beste osasun neurri batzuen arintzea aztertzeko. Iñigo Urkullu lehendakariak goizean Euskadi Irratian esan du ez zuela aurreikusten maskararen erabileraren inguruan erabakirik hartzea. Labiren bileran espero liteke, baina, ostalaritzako ordutegiak malgutzea, elkarte gastronomikoak eta txokoak irekitzea, kirol jardueretan publikoa baimentzea eta kultur jardueretako gehienezko edukiera handitzea. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199332/nafarroan-d-eredua-aukeratzen-duten-gurasoei-eskaini-die-min-saria-zetak-taldeak.htm | Kultura | Nafarroan D eredua aukeratzen duten gurasoei eskaini die Min saria Zetak taldeak | Euskararen «opariak» hainbat ate zabaldu dizkiola adierazi du Pello Reparaz abeslariak, musika independentearen euskarazko lanik onenaren saria eskuratzean. | Nafarroan D eredua aukeratzen duten gurasoei eskaini die Min saria Zetak taldeak. Euskararen «opariak» hainbat ate zabaldu dizkiola adierazi du Pello Reparaz abeslariak, musika independentearen euskarazko lanik onenaren saria eskuratzean. | MIN musika independentearen sarietan urteko euskarazko disko onenaren saria jaso zuen asteazkenean Zetak talde nafarrak. Etxepare Institutoak babesten zuen sari hori. Nafarroan seme-alabentzat D eredua aukeratzen duten gurasoei eskaini zien saria Pello Reparaz taldeko abeslariak, eta sareetan ikusmina eragin du haren hitzak jasotzen dituen bideoak.
Euskaraz eskertu zuen Reparazek saria. Senideei eskaini zien saria, lehenbizi, eta «abestiak euskaraz sortzen dituen jende orori». Euskarak egunez egun gero eta ate gehiago ireki dizkiola adierazi zu sortzaileak, eta hori senideei eskertu die, hizkuntzaren «oparia» egin ziotelako. «Horrez gain, eskaini nahiko nieke sari hau Nafarroan seme-alabak D ereduan, euskarazko ikasteko, matrikulatzen dituzten gurasoei. Opari zoragarri horrek ate asko zabalduko dizkielako seme-alabei, neuk esaten dizuet».
Bideoak 58.000 ikustaldi baino gehiago zituen lerrook idazteko orduan.
Arbizuko musikariak 2019an sortu zuen Zetak taldea, Vendetta desegin ostean. Pop-elektronikoa lantzen du, eta bi disko luze argitaratu ditu: Zetak (2019) eta Zeinen Ederra Izango Den (2020). |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199333/hego-koreako-zinemaren-urrezko-aroari-eskainiko-dio-atzera-begirakoa-donostiako-69-zinemaldiak.htm | Kultura | Hego Koreako zinemaren urrezko aroari eskainiko dio atzera begirakoa Donostiako 69. Zinemaldiak | 1950 eta 1960ko hamarkadetan ekoitzitako hamar film emango dituzte. Zinemaldia irailaren 17tik 25era egingo da. | Hego Koreako zinemaren urrezko aroari eskainiko dio atzera begirakoa Donostiako 69. Zinemaldiak. 1950 eta 1960ko hamarkadetan ekoitzitako hamar film emango dituzte. Zinemaldia irailaren 17tik 25era egingo da. | Donostiako Zinemaldiak eta Espainiako Zinematekak, Euskadiko Filmategiarekin eta Koreako Kultur Zentroarekin lankidetzan, Hego Koreako zinemaren «urrezko aroari» buruzko atzera begirako zikloa antolatuko dute aurtengo ekitaldirako. Loreak infernuan. Koreako zinemaren urrezko aroa izeneko zikloan 1950 eta 1960ko hamarkadetan Hego Korean ekoitzitako hamar film emango dituzte. Film horien inguruko xehetasunak jasotzen dituen liburu monografiko bat ere argitaratuko dute.
Zikloa iaz ziren egitekoa, baina pandemiak hankazgora jarri zituen jaialdiaren asmo guztiak; egitaraua moldatu behar izan zuten, eta zikloa bertan behera geratu zen. Aurten berreskuratu nahi izan dute antolatzaileek. Donostiako Zinemaldia irailaren 17tik 25era egingo da.
Izan ere, Hego Koreako zinema erreferente bilakatu da gaur egungo zinemagintzan; nazioarteko jaialdi guztietan erakusten dute, baina antoltzaileen esanetan, zinemagintza hura «ezezagun samarra» da oraino Mendebaldeko herrialdeetan. «90eko hamarkadatik aurrera ekoitzitako tituluak baino ez ditugu ezagutzen normalean».
Donostiako Zinemaldiaren zikloak, bada, Hego Koreako zinemagintzaren «urrezko aroari» begiratuko dio, hau da, 1950 eta 1960ko hamarkadetan ekoitzitako filmak gogoratuko ditu. Garai hartan, industria zinematografiko bat garatu baitzen herrialdean, publikoak eskatzen zuen herri zinema ekoizteko gai izan zena, eta Koreako bi herrialdeek izan zuten gerraren osteko egoera ekonomiko estuari eta Park Chung-heeren diktadura militarrak ezarritako kontrolari aurre egin ziona.
Zikloak bi helburu izango ditu: batetik, Hego Koreako zinema klasikoaren ordezkari garrantzitsuentzat jo daitezkeen zinemagileak aldarrikatzea; eta, bestetik, garai hartako genero ohikoenen panorama bat marraztea.
Zikloa osatzen duten filmen artean, garai hartako entzutetsuenetako batzuk izango dira: The Housemaid (1960) Kim Ki-young-ena, Hego Koreako zinemaren historiako maisulantzat hartua dena, eta Hego Koreako gerraosteko bizimoduaren kronika gogor eta errealista diren The Flower in Hell (1958) eta Aimless Bullet (1961); eta Homebound (1967), Mist (1967) eta A Day Off (1968) melodrama klasikoak.
Beste genero batzuetako filmak ere izango dira, hala nola Black Hair (1964) film noir-a, The Devil’s Stairway (1964) thrillerra edota The Barefooted Young (1964) gazteentzako zinema ordezkatzen duena. Farewell Duman River (1962), bestalde, genero autoktono baten adierazgarri da: mantxuriar westernaren adierazgarri, hain zuzen. Ameriketako westernean inspiratutako baina Mantxurian kokatutako abenturazko pelikulak ziren genero horretakoak.
Hego Koreako kultur festibala Zinemaldia abiatu baino egun batzuk lehenago, Hego Koreako Kultur Festibala egingo dute Donostian. Besteak beste, ikuskizunak, kontzertuak, erakusketak, ipuin kontalariak eta jardunaldi gastronomikoak egongo dira. Irailaren 10ean hasi eta 30era bitarte iraungo du. Koreako Kultur Zentroak eta Donostiako Udalak elkarlanean antolatu dute ekimena, eta helburua da herrialdearen kultura ezagutaraztea. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199334/foro-sozialak-egiaztatu-du-espetxe-politika-aldatzen-ari-dela.htm | Politika | Foro Sozialak egiaztatu du espetxe politika aldatzen ari dela | Hala ere, ohartarazi dute «aldaketaren aurkako lobby indartsu bat» dagoela, eta haren planteamenduek eragina daukatela zenbait esparrutan. | Foro Sozialak egiaztatu du espetxe politika aldatzen ari dela. Hala ere, ohartarazi dute «aldaketaren aurkako lobby indartsu bat» dagoela, eta haren planteamenduek eragina daukatela zenbait esparrutan. | Foro Sozial Iraunkorrak Behatokiaren hirugarren zenbakia plazaratu du. Espetxeen egoeraren inguruan sei hilabetean behin argitaratzen duen txostena da Behatokia, eta oraingoan egiaztatu dute Espainiako Gobernuaren espetxe politikan «aldaketa» gauzatzen ari dela, batez ere lekualdaketei dagokienez. Hala ere, ohartarazi dute oraindik badaudela konpondu beharreko arazoak, eta badagoela «aldaketaren aurkako lobby indartsu bat», zenbait esparrutan, batez ere Espainiako Auzitegi nazionalean, eragiteko gaitasuna duena.
Txostenean hainbat datu agertzen dira, Foro Sozialak dioena egiaztatzeko. Gaur egun, motibazio politikoko 210 preso daude, gehien-gehienak EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboarekin bat egiten dutenak. Horietatik 57 Euskal Herriko espetxeetan daude; 128 Espainiakoetan, eta 25 Frantziakoetan. Euskal Herrian daudenak euskal preso guztien %31 dira, eta duela sei hilabete %13 ziren. 150 eta 400 kilometra arteko distantziara daudenak %61 dira, eta %41 ziren duela sei hilabete. 400 eta 600 kilometr0 arteko distantziara dauden presoen %7, eta urtarrilean %18 ziren. Azkenik, presoen %1 600 kilometro baino urrunago daude; duela sei hilabete %28 ziren.
Horrek esan nahi du zenbait kartzela euskal presoez hustu egin direla. Egun, ez dago euskal presorik Valentzian eta Galizian, hiru baino ez daude Andaluzian, eta bakar bat ere ez bakartze egoeran. Bizkaiko Abokatuen Elkargoko dekanotzako kide Aitor Aslak esan du balantze orokorra «positiboa», aldaketa «espero baino mantsoago» gauzatzen ari den arren.
Hala ere, eta lekualdatzeari dagokionez emaitza positiboa den arren, beste zenbait arlotan egoera ez da hain baikorra. Gradu progresioan edo baldintzapeko askatasunetarako «salbuespenezko legediek ezartzen dituzten zailtasunak, lege arruntak eskatzen duenetik harago doazenak»; beste estatuetan bete diren kondenen batuketa ez onartzea; eta 7/2003 legearen aplikazioa aipatu ditu Aslak horren adibidetzat.
Gradu aldaketari dagokionez, gaur egun sei preso baino ez daude lehen graduan, hots, bizi baldintzarik makurrenak ezartzen dituen gradua, duela sei hilabete 78 ziren. Bigarren graduan dauden preso gehienak, 157; urtarrilean ehun ziren. Hirugarren gradua lortzeko bidean egon da aldaketarik txikiena: urtarrilean 11 preso zeuden hirugarren graduan, eta orain 13 dira, hau da, bi gehiago.
«Kontuan hartzen badugu estatu espainiarrean dauden presoen artean 53 direla jada kondenaren 3/4ak bete dituztenak, eta, beraz, hirugarren graduan edo baldintzapeko askatasunean egoteko aukera izango luketela, pentsa dezakegu non egongo diren arazoak edo oztopoak hurrengo fasean», esan du Aslak.
Foro Sozialeko eledun Teresa Todak nabarmendu du preso ugari Euskal Herriratzeak edo hurbiltzeak senitartekoei ekarri dien «lasaitasuna», baina erantsi du dena ez dagoela «eginda», eta urrats batzuk «motz» geratzen direla. Gainera, azaldu du «espetxe zigorren ikuskera mendekatzailea» ezarri nahi duen lobbyak indarrean dirauela oraindik ere, eta, adibidez, Espainiako Auzitegi nazionalean «txertatuta» dagoela. Horregatik, berriro esan du Foro Sozialak askotan errepikatutakoa: birgizarteratze ibilbideek «bermeak» behar dituztela, prozesua amaieraraino eraman ahal izateko. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199335/pirinioetako-bidea-mobilizazioaren-lehen-lagina-aurkeztuko-dute-uztailaren-10ean.htm | Politika | Pirinioetako Bidea mobilizazioaren "lehen lagina" aurkeztuko dute uztailaren 10ean | 2022ko udararako dago aurreikusita Euskal Herriko eta Kataluniako hainbat gizarte erakundek «askatasunaren eta autodeterminazio eskubidearen alde» elkarrekin antolatutako aurreneko mobilizazioa mobilizazioa | Pirinioetako Bidea mobilizazioaren "lehen lagina" aurkeztuko dute uztailaren 10ean. 2022ko udararako dago aurreikusita Euskal Herriko eta Kataluniako hainbat gizarte erakundek «askatasunaren eta autodeterminazio eskubidearen alde» elkarrekin antolatutako aurreneko mobilizazioa mobilizazioa | Euskal Herriko eta Kataluniako hainbat gizarte erakundek «askatasunaren eta autodeterminazio eskubidearen alde» elkarrekin antolatutako aurreneko mobilizazioa egitekoak dira 2022ko udan. Pirinioetako Bidea deitu diote, eta datorren uztailaren 10ean aurkeztuko dute, Gure Eskuk ohar baten bidez jakinarazi duenez. «Mobilizazio handi honen helburu politikoak, gakoak eta ezaugarri nagusiak bertan azalduko ditugu. Zalantzarik gabe, ekintza ikusgarria, parte hartzailea eta sinbolismo handikoa izango da».
Mobilizazioa aurkezteko, Euskal Herrian bi ekitaldi egingo dituzte. Batetik, Aiako Harria mendia argiztatuko dute (parte hartzeko izena eman behar da Gure Esku-ren webgunean) Eta, bestetik, ekitaldi politiko bat egingo dute Orereta ikastolaren (Errenteria, Gipuzkoa) inguruan, 2022ko mobilizazioa aurkezteko. «Datorren urteko mobilizazioaren lagin txiki bat izango da».
Katalunian ere bi ekitaldi egingo dituzte. Pedraforca mendia argiztatuko dute, eta ekitaldi politiko bat ere egingo dute Molers el plans inguruan, mendiari begira. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199336/martxoaren-8an-irunean-atxilotutako-feminista-deklaratzera-deitu-dute.htm | Gizartea | Martxoaren 8an Iruñean atxilotutako feminista deklaratzera deitu dute | Nafarroako mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du ekainaren 30ean Nafarroako Justizia Plazan. Prozedura artxibatzeko eskatu dute. | Martxoaren 8an Iruñean atxilotutako feminista deklaratzera deitu dute. Nafarroako mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du ekainaren 30ean Nafarroako Justizia Plazan. Prozedura artxibatzeko eskatu dute. | Errepresioari autodefentsa feminista! lelopean, Nafarroako mugimendu feminista osatzen duten kolektiboek elkarretaratzera deitu dute, ekainaren 30ean, Nafarroako Justizia Jauregiko plazan. Martxoaren 8ko mobilizazioen harira, emakume bat deklaratzera deitu dute autoritatearen kontrako atentatua egotzita. Irati Ornat Nafarroako mugimendu feministako kideak esan du «Nafarroako (in)Justizia Auzitegitik» igaro behar den kideari «indarra» eta «elkartasuna» helarazi nahi diotela. Horrez gain, sistema judizialaren akats batzuk salatu dituzte: «Injustizia diogu bai, feministek badakigulako beren justiziak zigortu eta biktimizatu egiten gaituela».
Martxoaren 8an kalera atera ziren sistema «matxista, arrazista, kapitalista, heteropatriarkal eta kapazitistaz nazkatuta» daudelako. Nafarroako Parlamentuaren aurrean, protesta bat egin zuten. Ekintzaren helburua zen Parlamentuari eta Nafarroako Gobernuari bizitzak erdigunean jartzeko «benetako» konpromiso politikoa ekarriko duen promosamenak helaraztea.
Bertan lau kide kateatu ziren eta ondorioz, «mozal legean babestuz» isun proposamena ezarri zietela salatu dute eta lege hori indargabetzea eskatu dute. Horrez gain, bertan zeuden feministak «jipoitu» eta bi kideek laguntza medikoa behar izan zutela salatu dute. Horrekin batera, emakume bat atxilotu zuten autoritatearen kontrako atentatua egotzita. Poliziak hartutako neurriak «guztiz neurrigabeak» izan zirela salatu du Ornatek.
Hortaz, deklaratu behar duen emakumeari elkartasuna adierazteko eta gertakaria gaitzesteko elkarretaratzea deitu dute ekainaren 30ean, 09:30ean Nafarroako Justizia Jauregiko plazan. Horrekin batera, prozedura artxibatzeko eskatu dute: «Ezin ditugu akusazio horiek onartu, eta ez dugu onartuko inolako errepresio-ekintzarik gure ekintza eta militantzia politikoaren gainean». |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199337/hegoaldeko-testen-27k-eman-dute-positibo.htm | Gizartea | Hegoaldeko testen %2,7k eman dute positibo | Bederatzigarren egunez jarraian, egun bakarrean zenbatutako kasu kopurua 300dik beherakoa izan da Hego Euskal Herrian; atzoko probetan, 212. | Hegoaldeko testen %2,7k eman dute positibo. Bederatzigarren egunez jarraian, egun bakarrean zenbatutako kasu kopurua 300dik beherakoa izan da Hego Euskal Herrian; atzoko probetan, 212. | Beheranzko joera agerikoa da birusaren transmisioari buruzko aldagai guztietan. Asteak dira birusaren oldarraldirik izan ez dela, eta kutsatzea arintze bidean dela erakusten dute datuek: Osakidetzak eta Osasunbideak 7.668 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a detektatzeko, eta 212 kasu positibo atzeman zituzten horietan. Hala, positiboen ehunekoa %2,7 izan zen Hego Euskal Herrian. Hain zuzen ere, aldagai horri dagokionez, datua gero eta gehiago ari da urruntzen OME Osasunaren Mundu Erakundeak gehienezko mugatzat zehaztua duenetik (%5).
Atzo atzemandako kutsatuei dagokienez, Bizkaian atzeman zen kasu gehien: 107 izan ziren. Nafarroan 47 detektatu zituzten; Gipuzkoan, 37, eta Araban 20.
Halaber, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak argitaratutako datuen arabera, guztira 151 paziente dira gaitzarekin Hego Euskal Herriko zentroetan. Horietako 60 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199338/errefuxiatuen-egoerari-aurre-egiteko-borondate-politikoa-eskatu-du-nbek.htm | Mundua | Errefuxiatuen egoerari aurre egiteko «borondate politikoa» eskatu du NBEk | UNHCR errefuxiatuentzako agentziaren arabera, munduko herritarren %1 «desplazatu behartuen» biktima dira; denera, 82,4 milioi lagun. | Errefuxiatuen egoerari aurre egiteko «borondate politikoa» eskatu du NBEk. UNHCR errefuxiatuentzako agentziaren arabera, munduko herritarren %1 «desplazatu behartuen» biktima dira; denera, 82,4 milioi lagun. | NBE Nazio Batuen Erakundeko Errefuxiatuentzako Agentziaren (UNHCR) arabera, errefuxiatu eta desplazatu kopuruak gora egin zuen iaz, bederatzigarren urtez jarraian. 2020an, 82,4 milioi lagun bizi ziren euren etxebizitzetatik urrun, gerretatik, indarkeriatik eta giza eskubideen urraketetatik ihesi. Agentziako buru Filippo Grandik adierazi du egoera inoizko okerrena dela, eta esku hartzeko exijitu die buruzagi politikoei.
Zehazki, %4 igo zen errefuxiatu eta desplazatu kopurua iaz, agentziaren arabera. Azken urteetako igoeraren adierazgarri da, ordea, beste alderaketa hau: 2011tik bikoiztu egin da kopurua, munduko herritarren %1 «desplazatu behartuen» biktima izateraino. Beraz, COVID-19ak eragindako pandemiak ez du goranzko joera eten, nahiz eta mugikortasuna eten eta muga ugari itxi. «[Datua] oso esanguratsua da, 2020. urteaz ari baikara; COVID-19aren urteaz, mugitu ez ginen urteaz, konfinatuta egon ginenaz. Halere, hiru milioi lagun gehiago diskriminaziotik, jazarpenetik eta bestelako indarkerietatik ihes egitera behartuak izan dira», azaldu du Grandik.
NBEren menpeko agentziak hirutan banatu du kopuru handi hori. Batetik, adierazi du 20,7 milioi errefuxiatu daudela munduan. Horien bi herenek bost herrialde dituzte jatorri: Siria (6,7 milioi), Venezuela (4 milioi —ez dute errefuxiatu estatusik—), Afganistan (2,6 milioi), Hego Sudan (2,2 milioi) eta Myanmar (1,1 milioi). UNHCRren zenbaketari, gainera, palestinar jatorriko 5,7 milioi errefuxiatu gehitu behar zaizkie, UNWRA Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Agentziaren pean daudenak.
Errefuxiatu gehienak (%86) euren jatorrizko herrialdeekin muga egiten duten lurraldeetan kokatu ohi dira. Hala, herritar gehien jaso dituzten herrialdeak Turkia (3,7 milioi), Kolonbia (1,7 milioi), Pakistan (1,4 milioi) eta Uganda (1,4 milioi) dira. Haien atzetik agertzen da gatazka guneetatik aparte dagoen lehen herrialdea, Alemania (1,2 milioi).
Errefuxiatu kopuruaren bikoitza inguru da barne desplazatuena, 48 milioi inguru. Horiek 2019an baino 2,3 milioi gehiago dira orain, batez ere, Tigrayko (Etiopia) gatazka armatuen, eta Sudango eta Somaliako egoeren ondorioz. Halere, herrialde ugari dira azken hamarkadetako barne gatazkei buelta eman ezinda jarraitzen dutenak ere. Hala, Kolonbia da desplazatu gehien dituen herrialdea, 8,3 milioi inguru. Atzetik daude Siria (6,7 milioi), Kongoko Errepublika Demokratikoa (5,2 milioi), Yemen (4 milioi) eta Somalia (3 milioi). Kopuru horietatik urrun egon arren, nabarmen gora egin du desplazatu kopuruak Erdialdeko Amerikan ere. Agentziak zabaldu duenez, El Salvadorren, Guatemalan eta Hondurasen igarri da gorakada nagusia. Denera, 867.000 lagun dira euren etxeak utzi dituztenak, askok AEBetara iristeko helburuarekin.
UNHCRk zenbatutako azken multzoa asilo eskatzaileek osatzen dute. Agentziaren arabera, 4,1 milioi lagun daude hartu dituen herrialdeen erantzun bat jasotzeko esperoan. Kopurua 2019koaren antzekoa da, baina iaz nabarmen egin zuten behera eskaera kopuruek, %43. Hala, 2020an 1,3 milioi asilo eskaera egin ziren mundu osoan. Jaitsiera horren atzean, munduko 160 herrialdek euren mugak itxi izana dago. Horietatik 99k, gainera, ez zuten salbuespenik egin babesa eskatzen zuten herritarrekin, ez behintzat lehen unean. Halere, agentziak uste du egoerak hobera egin duela, muga kontroletan osasun probak eta berrogeialdiak ezarri izanaren ondorioz.
Kontrara, 3,2 milioi barne desplazatu eta 251.000 errefuxiatu besterik ez ziren itzuli euren etxeetara. Atzerapauso baten erakusle dira kopuru horiek, aurreko urtekoak baino %40 eta %21 txikiagoak baitira, hurrenez hurren. Egoera irauli beharra dago, beraz, agentziaren arabera. Horretarako, Grandik nazioarteko potentzia nagusiei esku hartzeko eskatu die: «Konponbideak beharrezkoa du mundu mailako liderrek eta eragiteko ahalmena duten pertsonek euren ezberdintasunak albo batera uztea, eta ikuspegi politiko egoistak baztertzea». Haren esanetan, ezinbestekoa da «bakea, egonkortasuna, eta kooperazioaren indartzeko» lan egitea. Izan ere, agentziako buruaren hitzetan, kasu bakoitzaren atzean «desplazamendu, deserrotze eta sufrimendu istorio bat» dago, ez pandemiak, ez su-eten eskaerek eten ez dutena.
Haurrak arrisku larrian
NBEren agentziak argitaratutako txostenak argitu duenez, behartutako desplazatuen %42 adingabeak dira, eta, euren estimazioen arabera, 2018tik 2020ra bitartean, ia milioi bat haur jaio ziren errefuxiatu gisa. «Erbestean jaiotako hainbeste aurren tragedia nahikoa arrazoi izan beharko litzateke gatazkei eta indarkeriari amaiera emate aldera lan egiteko», nabarmendu du Grandik.
Izan ere, kasu askotan euren etxeetara itzultzeko aukerak oso murritzak dira errefuxiatuentzat. Hala, 1951ko Errefuxiatuen Estatutuen inguruko Hitzarmenak eta Errefuxiatuen inguruko Mundu mailako Itunak desplazatuentzako marko legal bat eta erresoluziorako tresnak eman arren, «borondate politikoa ezinbestekoa da ihes egitera behartzen duten gatazkei eta jazarpenera amaiera emateko», berretsi du Grandik. |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199339/emakumea-izango-da-ardatz-olberen-70-denboraldian.htm | Kultura | Emakumea izango da ardatz OLBEren 70. denboraldian | Denboraldi berriarekin batera, sei obra gehituko zaizkio OLBEren 68 urteko katalogo artistikoari: elkartearen beraren bi ekoizpen eta koprodukzio bat | Emakumea izango da ardatz OLBEren 70. denboraldian. Denboraldi berriarekin batera, sei obra gehituko zaizkio OLBEren 68 urteko katalogo artistikoari: elkartearen beraren bi ekoizpen eta koprodukzio bat | Pandemiaren ondorioz joan den urteko jarduera artistikoa eten behar izan bazuten ere, indartsu hasiko du 70. denboraldia OLBEk, Opera Lagunen Bilboko Elkarteak. Urrian abiatuko da denboraldi berria, baina gaur goizean aurkeztu dute 2021-2022ko egitaraua, Bilboko BBVA fundazioan. Juan Carlos Matellanes OLBEko lehendakariaren hitzetan, normaltasunerako bidea hartuko du denboraldiak: «Pixkanaka, normaltasunera itzuliko garenaren baikortasuna eta itxaropena daukat, eta laster, operaz aurrez aurre gozatzeko aukera izango dugu». Jacques Offenbachen Les contes d’Hoffman operarekin hasiko da denboraldia, urriaren 23an. Jessica Prattek interpretatuko ditu sopranoentzako lau paper nagusiak —Olympia, Antonia, Giulietta eta Stella—, eta harekin batera, Michel Fabiano, Elena Zhidkova eta Simon Orfila arituko dira. Offenbachen obraz gain, Wolfgang Amadeus Mozart, Giuseppe Verdi eta Giacomo Pucciniren lanak ere taularatuko dituzte, besteak beste. Guztira, 59 emanaldi eskainiko dituzte Bilboko Euskalduna Jauregian eta Arriaga antzokian.
Helduentzako operari dagokionez, zortzi obra eskainiko dituzte. Horietatik lauk bi saio izango dituzte, eta obra denetan, emakumea izango da protagonista nagusia. «Sekula errenditzen ez diren emakumeak dira protagonista, mugiarazten, ahalduntzen edo suntsitzen dituzten gizatasunari, pasioei, desirei eta emozioei buruz hausnartzera bultzatzen dutenak», azaldu du Cesido Niño OLBEko zuzendari artistikoak. Don Giovani obraren emanaldi batean dago girotuta aurreneko obra, Les contes d’Hoffman, eta urriaren 23an, 26an, 29an, eta azaroaren 1ean taularatuko dute Bilbon. Carlo Montano orkestra zuzendariak gidatuko du Bilboko Orkestra Sinfonikoa.
Azaroan, berriz, bi obra taularatuko dituzte: Pietro Mascagniren Cavalleria rusticana eta Ruggero Leoncavalloren Pagliacci; azaroaren 20an, 23an, 26an eta 29an eramango dituzte oholtzara. Eguneroko bizitza irudikatzen dute bi lanek, eta genero indarkeria dute hizpide. Jorge de Leon izango da gizonezko protagonista nagusia obra bietan. Emakumezkoen paperean, berriz, Ekaterina Semenchuc mezzosopranoa eta Rocio Ignacio sopranoa arituko dira, hurrenez hurren.
Urte berriarekin batera, urtarrilaren 22an, 25ean, 28an eta 31n, Wolfgang Amadeus Mozarten La clemenza di Tito emango dute. Protagonisten artean, Paolo Fanale tenorrak debutatuko du OLBEn, eta harekin batera, Daniela Barcellona, Vanessa Goikoetxea, Veta Pilipenko, Itziar de Unda eta Josep Miquel Ramon arituko dira. Euskadiko Orkestra Sinfonikoa Ricardo Frizzak zuzenduko du.
Ondoren, Francis Poulenc-en La voix humaine-ren eta Alexander Zemlinsky-ren Eine florentinische tragödie-ren txanda izango da, otsailaren 19an, 22an, 25ean eta 28an. Ainhoa Arteta sopranoa izango da bi operetako protagonista nagusia, Giorgio Berrugirekin eta Egils Silinsekin batera. Pedro Halffterrek zuzenduko du Bilboko Orkestra Sinfonikoa, eta Paco Azorin arduratuko da produkzioaz.
2019ko Opera Saria irabazi ondoren, apirilean iritsiko da Giuseppe Verdiren Alzira Bilbora. Tutto Verdi proiektuko azken obra da Alzira, eta protagonisten artean, Hui He sopranoa, Sergio Escobar tenorra eta Juan Jesus Rodriguez baritonoa arituko dira. OLBEk Peruko Antzerki Nazionalarekin eta Opera Royal Wallaonie-Liegerekin egindako koprodukzioa da, Jean Pierre Gamarrak sortutakoa.
Giacomo Pucciniren Madama Butterfly-k itxiko du 2021-2022ko denboraldia, maiatzaren 21ean, 24an, 28an eta 30ean. Maria Agresta eta Sergio Escobar izango dira protagonista nagusiak, eta Stefano Monti, eszena zuzendaria. Musikaren alorrean, berriz, Henri Nanasiren debuta izango da OLBEn, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoa zuzenduko du.
Rossini, apirileko protagonista
Opera denboraldiaz gainera, Rossiniren bi obra eskainiko dituzte Arriagan, apirilaren 6an: Giovanna d’Arco bakarlariarentzako kantata, eta Stabat Mater koral sinfonikoa. Bi obra horiek antzeztuko dituzte Angela Meade sopranoak, Mariana Pizzolato mezzosopranoak, Paolo Fanale tenorrak eta Simon Orfila baxuak.
Era berean, ABAO Txikiren lau ikuskizun izango dira: Jostailuen kutxa, Gilen Tell, Allegro Vivace eta Bost axola, bemola. Azken hau izango da euskaraz eskainiko duten ikuskizun bakarra. Bestalde, doako jarduerez osatutako egitarau zabala ere aurkeztu du OLBEk. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199340/ertzaintzak-eginiko-torturak-aitortzeko-eskatu-diote-jaurlaritzari.htm | Politika | «Ertzaintzak eginiko torturak» aitortzeko eskatu diote Jaurlaritzari | Egiari Zor-ek nahi du Jaurlaritzak bere gain har dezala «erantzukizun politikoa», eta «autokritika» ez egitea egotzi dio. Polizia abusuen 30 biktima aitortzeko ekitaldi bat egingo du gobernuak ekainaren 29an. | «Ertzaintzak eginiko torturak» aitortzeko eskatu diote Jaurlaritzari. Egiari Zor-ek nahi du Jaurlaritzak bere gain har dezala «erantzukizun politikoa», eta «autokritika» ez egitea egotzi dio. Polizia abusuen 30 biktima aitortzeko ekitaldi bat egingo du gobernuak ekainaren 29an. | «Ertzaintzak eginiko torturetan erantzukizun politikoa» bere gain hartzeko eskatu dio Egiari Zor-ek Eusko Jaurlaritzari. Fundazioaren arabera, «etorkizuneko bizikidetzaren eraikuntza euskal gizartearen gehiengo handi batek bere gain hartu duen konpromisoa den honetan, aukera ezin hobea» izango litzateke Eusko Jaurlaritzak torturaren biktimei aitorpen publikoa espresuki egitea ekainaren 29an, Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Egunean.
Eusko Jaurlaritzak ekitaldi bat egingo du datorren larunbatean, Poliziaren indarkeriaren 30 bat biktimari aitortza emateko. Bilboko Euskalduna jauregian izango da topaketa; Poliziaren indarkeriaren biktimak aitortzeko dekretuari jarraituz aurkeztu ziren eskabideak aztertzen ari da aditu batzorde bat, eta talde horrek ebatzitako —eta biktima gisa aitortutako— kasuak dira Euskalduna jauregiko ekitaldian aitortuko dituztenak.
Atzo, Egiari Zor-ek agerraldi bat egin zuen ekitaldi horren balorazio bat aurkezteko. Izan ere, fundazioak «oso positibotzat» dauka urrats hori: «Beharrezkoa da [Espainiako] Estatuak egindako indarkeriaren biktima horien aitorpen publiko eta ofiziala, tartean torturatuak ere badirelarik, eta erreparazio bidean jarriko baititu pertsona horiek jasandako giza eskubideen urraketak».
Haatik, kritiko azaldu da fundazioa. Urtza Alkorta eta Oskar Fernandez Ertzaintzaren torturaren biktimek hartu dute hitza, eta, gogorarazi dutenez, datorren asteko saioa ez dator bat Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari 2019an emandako mandatuarekin: espresuki Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Eguna ospatu dezala eta biktima horiek aitortu ditzala, «giza eskubideen urraketa larri horrek dakarren bidegabekeriagatik».
Torturaren eta estatuaren indarkeriaren biktimen aitortza nahastuta, Egiari Zor beldur da ez ote den «desitxuratuko» 2019ko mandatu hori, eta hori egitea «tamalgarria» iruditzen zaio.
336 kasu
1960tik 2014ra bitartean izandako tortura kasuei buruz Jaurlaritzak berak taxututako txostenaren arabera, torturaren 336 biktimaren kasuan Ertzaintza izan zen erantzulea. Horien «erantzukizun politikoa»âÂÂbere gain hartzeko eskatu diote biktimek Jaurlaritzari: «Eusko Jaurlaritzak bere erantzukizuna saihestu du, bere hipokrisiari aurre ez egiteko: bere gain hartu nahi ez duena beste batzuei eskatzea».
Horren inguruan ez da «inolako autokritikarik» egin, Egiari Zor-en arabera: «Tortura posible izan bada, hari bide ematen zion estatu itun bat zegoelako da. Oso ondo diseinatutako engranaje bat, non zigorgabetasuna funtsezkoa zen legez kanpoko praktika hori hamarkadetan zehar indarrean egon zedin». Alkortaren eta Fernandezen esanetan, Eusko Jaurlaritzak «bere rola jokatu zuen engranaje horren barruan».
Biek nabarmendu dute erakundeek tortura «ukatu» izan dutela eta horrek, «zigorgabetasuna ez ezik, krimena betikotzea ere ahalbidetu» duela. Era berean, gogoan izan dituzte Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariaren hitz batzuk, esanez Ertzaintza ez dutela sekula torturengatik zigortu. «336 kasu, txosten propio batek egiaztatzen dituenak, eta kondena bakar bat ere ez; horixe da zigorgabetasun nabarmen baten froga», azaldu dute: «Horrek gutxienez lotsa eta autokritika eragin beharko lituzkeelakoan gaude ». |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199341/dinamoa-sormen-gunearen-irekiera-ofiziala-egin-dute-azpeitian.htm | Kultura | Dinamoa sormen gunearen irekiera ofiziala egin dute Azpeitian | Nagore Alkorta Azpeitiko alkatea, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatua eta Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburua izan dira ekitaldian. | Dinamoa sormen gunearen irekiera ofiziala egin dute Azpeitian. Nagore Alkorta Azpeitiko alkatea, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatua eta Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburua izan dira ekitaldian. | Gaur goizean Dinamoa sormen gunearen irekiera ofiziala izan da Azpeitian, eta han izan dira euskal erakundeetako ordezkariak eta sormen arloko hainbat lagun. 11:00etan egin diete bisitariei harrera Kulturaz kooperatibako eta Azpeitiko Udaleko ordezkariek, eta ondoren, Xabier Gantzarain Kulturazeko kideak gidatuta solasaldia egin dute Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultur diputatuak eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak.
Gantzarainek hasi du hitzartzea, eta Dinamoa sormen gunea “kultur komunitatearen urte luzeetako lanaren emaitza” dela nabarmendu du. Duela hainbat urte sortutako Uztarria Kultur Koordinadora eta Azpeitiko Kultur Mahaia aipatu ditu hark, baita Kulturaz kooperatiba ere. “Horiek izan da dira kultur taldeekin eta sortzaileekin batera herriko kultur mugimendua bizirik mantendu dutenak”. Udalaren lana ere eskertu du: “Kultur politikan arriskatzen eta herriko kultur mugimenduari hitza ematen jakin du. Eskertzekoa da hori”.
(jarraitzu irakurtzen, 'Urola Kostako Hitza'-n) |
2021-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/199342/ernaik-joan-den-maiatzaren-7an-egindako-protestetan-atxilotutako-zortzi-gazte-auzipetu-dituzte.htm | Politika | Ernaik joan den maiatzaren 7an egindako protestetan atxilotutako zortzi gazte auzipetu dituzte | «Betikoen betiko formula», salatu du gazte antolakundeak | Ernaik joan den maiatzaren 7an egindako protestetan atxilotutako zortzi gazte auzipetu dituzte. «Betikoen betiko formula», salatu du gazte antolakundeak | Ernai gazte antolakundeak Twitter-eko bere kontuan jakinarazi duenez, joan den maiatzaren 7an antolatu zituen protestetan Ertzaintzak atxilotu zituen zortzi gazteak auzipetuko dituzte. «Betikoen betiko formula. Gu kalera aterako gara, berriro. Ezer galtzeko ez duen belaunaldi hau geldiezina delako», salatu du ezker abertzalearen gazte erakundeak.
Maiatzaren 7an dozenaka gazte atera ziren Ernaik deituta kalera, Larrialdi egoeran gaude lelopean, eta manifestazioak egin zituzten Bilbon, Gasteizen, Iruñean eta Donostian. Mobilizazioaren amaieran gertatutako istiluetan atxilotu zituzten. »Manifestazioan, «etorkizuna beltza» datorrela nabarmendu zuten Ernaiko kideek, eta gazteen egoera iraultzeko aterabideak «eraldaketa soziala» eta «burujabetza» direla aldarrikatu dute. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199374/raisi-apaiz-ultrakontserbadoreak-irabazi-du-irango-presidentetza.htm | Mundua | Raisi apaiz ultrakontserbadoreak irabazi du Irango presidentetza | Behin behineko datuen arabera, botoen %62 jaso ditu. | Raisi apaiz ultrakontserbadoreak irabazi du Irango presidentetza. Behin behineko datuen arabera, botoen %62 jaso ditu. | Ebrahim Raisi Botere Judizialeko presidentea izan da orain arte Iranen. Aurrerantzean, herrialdeko presidente izango da, atzo eginiko bozketaren behin behineko emaitzak baieztatzen badira. Datuok, halere, zalantzarako tarte gutxi uzten dute: hauteskunde batzordearen arabera, apaiz ultrakontserbadoreak 17.800.000 boto jaso ditu orain arte zenbaturiko 28.600.000 bozkatik. Hau da, botoen %62.
Beste hautagaiak oso atzean geratu dira: Mohsen Raisik 3,3 miloi boto jaso ditu; Abdolnaser Hematik 2,4 milioi, eta Amir-Hossein Qazizadeh Haxemik milioi bat.
Hemati zen hautagai moderatu bakarra. Beste guztiak oso eskuindarrak ziren. Beste hautagaiek bezala, Hematik onartu egin du Ebrahim Raisiren garaipena, eta zoriondu egin du sare sozialen bidez.
Ia denek garailetzat ematen zuten Raisi bozen bezperan. Zalantza bakarra parte-hartzearen ingurukoa zen. Abstentzio handia espero zen, eta hala gertatu da.
Egungo presidente Hassan Rohanik zorionak eman dizkio Raisiri, baina ez du izenez aipatu, emaitzak oraindik ez direlako ofizialak: «Argi dago nor aukeratu duen jendeak». Gaineratu duenez, espero du datozen 45 egunetan hobekuntzak etortzea gobernu berriari, izurriari zein hainbat herrialdek Irani ezarritako zigorrei dagokienez.
Hamahirugarren presidentetzarako bozetara 600 hautagai inguru aurkeztu ziren, baina 46k besterik ez zituzten betetzen Konstituzioak jasotzen dituen baldintzak, Barne Ministerioaren arabera. Azkenean zazpira murriztu zuen hautagaien zerrenda, eta horietatik bost kontserbadoreak ziren. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199375/prezipitazio-handia-espero-du-jaurlaritzak-arratsalderako-batez-ere-gipuzkoa-ekialdean.htm | Gizartea | «Prezipitazio handia» espero du Jaurlaritzak arratsalderako, batez ere Gipuzkoa ekialdean | Oharra plazaratu du Segurtasun Sailak: ordubetean metro koadroko 15 litro pilatzea litekeena dela ohartarazi du. | «Prezipitazio handia» espero du Jaurlaritzak arratsalderako, batez ere Gipuzkoa ekialdean. Oharra plazaratu du Segurtasun Sailak: ordubetean metro koadroko 15 litro pilatzea litekeena dela ohartarazi du. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak muturreko fenomeno meteorologikoei buruzko oharra igorri du. Horren arabera, abisu horia eman dute «prezipitazio handia» espero dutelako, gaur 15:00etatik 21:00etara. «Baliteke Gipuzkoan metro koadroko 15 litro baino gehiago pilatzea ordubetean, batez ere ekialdean». Beraz, litekeena da antzeko egoera pairatzea Nafarroako ipar-mendebaldean eta Lapurdiko hego-mendebaldean. «Zaparrada ertainak botako ditu; baliteke zenbait lekutan trumoi-ekaitzak jotzea, zaparradak handiak izatea eta txingorra botatzea, batez ere ekialdean». Haize bolada gogorrak izatea litekeena dela gaineratu dute.
Ostegunean, kalteak eragin zituzten ekaitzek Euskal Herriko hainbat txokotan, hala nola, Debagoienan, iruñean eta Gasteizen. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199376/lekuko-gazteen-ezinegona.htm | Gizartea | Lekuko gazteen ezinegona | Pandemiak airarazi egin ditu lur eta bizitegien prezioak Ipar Euskal Herrian. Lekuko gazte batzuen haserrea piztu du egoeraren larritzeak, eta ekintza talde batzuen sortzea erabaki dute. Hala gertatu da Gazte Ekintza eta BAM taldeentzat. | Lekuko gazteen ezinegona. Pandemiak airarazi egin ditu lur eta bizitegien prezioak Ipar Euskal Herrian. Lekuko gazte batzuen haserrea piztu du egoeraren larritzeak, eta ekintza talde batzuen sortzea erabaki dute. Hala gertatu da Gazte Ekintza eta BAM taldeentzat. | Pandemia garaiak agerian utzi du bigarren etxebizitzek eta turismo masiboak lekuko jendearen etxebizitza eskubidearekin sortzen duten talka. Ipar Euskal Herria gehien bilatutako turismo lekuetako bat izanik kanpokoei alokatu zein saltzeko, etxebizitza eskuratzeko zailtasunak areagotzen zaizkie bertako ikasle eta langileei. Hori ikusita, Iparraldeko gazteria talde zein modu ezberdinetan antolatu da, helburu berarekin: etxebizitza eskubide bat dela eta Euskal Herrian bizitzen jarraitu nahi dutela aldarrikatzea.
Koronabirus garaiak munduko leku gehienetako turismoa jaitsarazi du, baina 2020. urteko lehen konfinamendutik etengabe handituz joan da zona honetan. Hiriguneko jendetzatik urrundu nahi izateak eta Pirinio Atlantikoetan mantendu diren kutsatze tasa apalagoek bultzatuta, frantses turismoa eguneko 36.000 pertsonatan zenbatu da; horietarik hiru laurden, Ipar Euskal Herrian.
Urte hasieran, Parisko geltokietan, jendea Euskal Herrira etortzera bultzatzen zuen publizitatea agertu zen. Iragarki horien argazkiek haserrea piztu zuten sare sozialetan, eta hortik gutxira agertu ziren BAM eta Gazte Ekintza kolektiboak, bizilekuaren alorreko bidegabekeriari aurre egiteko xedez.
BAMeko partaideak, taldearen izenak adierazten duen moduan, Baionakoak, Angelukoak eta Miarritzekoak dira. Kapitalismoaren aurkako talde ezkertiar abertzale gisan definitzen dira; “argi eta garbi, gure kultura, gure lurra, gure hizkuntza eta gure eskubideak defenditu nahi ditugulako”. Halere, egitasmoak denei irekiak direla azaldu dute, orain arte egindako ekintzetan bezala, Ipar Euskal Herriko ahalik eta jende gehien hurbiltzera deitzen baitute.
Azken hilabeteotan egin diren bilkura eta ekintza horietan izan da Matias Lieber angeluarra. Ordura arte gaiaren inguruan militatzeko aukerarik ez izan arren, egoeraren larritasun mailaren kontzientzia bazuela azaldu du: “Duela urte batzuk, EHZn Habiter son Pays, question immobiliere et fonciere en pays basque nord liburua atxeman nuen. Hortik goiti hasi nintzen lagunekin gaia aipatzen. Beti erraten genuen zerbait egin behar zela, baina talde bat sortzea zailagoa da. Gaur, urrats hori egitea lortu dugu”. Pandemiak ekarri haserre handienetakoa etxebizitzaren egoerak eragin diela esplikatu du: “Gazteok hurbiletik hunkitzen gaituen arazoa da. Koronabirusaren etorreratik, are larriagoa bilakatu da, eta gaur aterabide bat atxeman ezean, berantegi izanen da. Horregatik erabaki genuen antolakunde hau sortzea”.
Gazte Ekintzak, bestalde, ezker ikuspegiko talde sozial, feminista eta ekologista bezala ezaugarritzen du bere burua, gazteen aldarrikapenak bildu eta zabaltzeko asmoa duena. Oraingoz, nagusiki Lapurdi kostaldeko gazteak elkartu diren arren, barnealdera ere hedatu nahiko lukete mugimendua: “Etxebizitzaren kontuarekin, konfinamendu ondotik dugun prezioen igoera kostak sufritu du batez ere, baina orain kostan pairatzen den egoera barnealdean ere sufritu eginen da hemendik denbora batera. Horrenbestez, leku guztietako gazteak mobilizatu nahiko genituzke, indarra, batuz gero, beti delako handiagoa” azaldu du kolektiboko kide den Amets Perezek. Ipar Euskal Herrian aspaldian lantzen den gaia izan arren, gazteagoa zelarik gaiaren inguruan militatzeko aukerarik izan ez zuela adierazi du. Gazte Ekintzak nahi hori asetzeko parada eman dio. “Pandemia egoera honetan bigarren etxebizitzen erosketa masiboa ikusi izana da gaiari lotzeko arrazoia. Agentzia higiezinen partetik jazarpen egoera batean sentitzen ginen, eskutitz bidez, afixak direla medio, edota dei errepikatuen bidez, sotilki, gure lurren saltzera behartzen gaituztelako. Horregatik gure leloetako bat da: Lurra behin saldua, betiko galdua da“.
Agentziak, arazoaren ikur
Arrazoi honek berak eraman zituen gazteak kolektiboaren lehen ekintzan higiezin agentziengana zuzentzera. Modu honetan, apirilaren 15ean ekintza paraleloa egin zuten, ordu berean Donibane Lohizuneko Barnes Côte Basque eta Angeluko Carmen Immobilier higiezinetara joan, afixak ezarri eta banderolak eutsiz. Euskal Herrian bizitzeko eskubidea aldarrikatu zuten. “Gure helburu nagusia justizia soziala lortzea da, eta, horretarako, Ipar Euskal Herriko arazoei erantzuteko kapaz izan nahiko genuke. Etxebizitzaren gaiak gazteen belaunaldi osoa zuzenean ukitzen duenez, agentzia higiezinetan protesta eginez hastea erabaki genuen” azaldu du Perezek. Bat egin du hastapenetik kolektiboan den Elaia Hegik: “Hemengoak garen gazteoi ez zaigu zuzena iruditzen betidanik bizi eta lan egiten dugun lekuan bizitzen jarraitzeko aukerarik ez izatea. Merkatuaren legearen araberako salgaia ez, etxebizitza oinarrizko eskubidea da. Gauzak mugiarazten saiatzeko talde konkretu batean sartu nahi nuen aspalditik; Gazte Ekintzaren asmoen berri eduki nuelarik, ez nuen zalantzarik ukan”.
Horrenbestez, bide beretik jarraitu zuten, hilabete bereko 23an Miarritzeko Prestant higiezin agentziaren pareko ekimenarekin. Agentzia horrek Bidarteko etxebizitza bat 18,9 milioi eurotan salgai jarri izana salatzeko. Kasu hori Ipar Euskal Herrian jazotzen ari den prezioen hegaldatzearen “erakusle esanguratsu bat” baino ez dela deitoratu dute gazteek. Izan ere, Getarian bi etxebizitzatik bat bigarren etxebizitza da; Miarritzen, joan den urtean, itsasorantz bistak dituen apartamentu bateko metro koadroa 40.000 euro baino gehiagotan saldu zen; Ipar Euskal Herrian badira 54.152 bizitoki huts; azken zazpi urteotan, alokairuaren prezioak %51 egin du gora. “Zifrek dena esaten dute”, dio Hegik. “Iduritzen zaigu ez dela bidezkoa Lapurdin bizi eta lan egiten dugunok gure herrietatik alde egin behar izatea beste batzuek, lurraldearen erakargarritasunaz baliaturik, etxebizitzekin lor ditzaketen etekinak besterik ez dituztelako buruan. Instituzioek gutiegi arautzen duten merkatu batean, badira gazteen beharrei inolako kasurik egin gabe beren lurrak edo etxebizitzak txeke handiena egiteko gai denari saltzen dizkiotenak”.
Perezek kolektiboak higiezin agentzietan egindako ekimenen moldea gogorarazi ditu: “Gure helburua gazteen aldarrikapenak bildu eta ahalik eta gehien zabaltzea da, eta, horregatik, bortizkeria ez erabiltzea hartu genuen ildo nagusitzat. Horretarako, desobedientzia zibila tresna polita iruditu zaigu”. Hegik azaldu du, “egoeraren arduradun bakarrak ez izan arren”, gisa batez, agentziak badirela “etxebizitzaren gaian bizi dugun egoera jasanezinaren ikur. Arazoaren parte diren heinean, konponbidearen parte ere izan behar dute. Haien esku da jarrera etikoagoak izatea; adibidez, urte osoko alokairuak eskaintzen dituzten jabeak bezero gisa lehenetsiz edo prezio batzuetatik gorako salerosketei uko eginez”.
“Herria hiltzen ez uzteko” asmoak bultzatuta, BAMeko kideek, maiatzaren 13an, Miarritzeko itsasargian ekimena antolatu zuten. Minzanbu gaztetxetik sare sozialetan hedatutako deialdia zela medio, leku ezberdinetako herritar andana agertu zen, kideen xedeekin bat eginez. Bertan, Ez da salgai! zioen pankarta erraldoia zabaldu zuten, argazki turistikoen paisaia izan ohi den lekuan. “Gure lehen ekintza egiteko ahalik eta ikusgarriena den leku bat atxeman nahi genuen, urrundik ikusten zen leku bat, gaiaren handitasunaren moduko ekintza bat egiteko”, adierazi du Lieberrek.
BAMek luxuzko ostatu eta etxebizitzak eraikitzeko, Donibane Lohizuneko Lafiteniako kanpina suntsitu nahi duen Carlos Lafitenia Beach Club proiektuaren kontrako mobilizazioa antolatu zuen, gero, maiatzaren 22an. Gazte Ekintzak, ekainaren 5ean Ezpeletan elkarretaratzea egin zuen, eta hango eskakizunak izan ziren Airbnb eta alokairuen erregulazioa, urte osorako alokairuak —udan etxea uzteko beharrik gabe—, etxebizitza turistikoen merkatua arautzea eta espekulazioaren aurkako neurriak.
Denen beharra
Honekin batera, borrokatzen jarraitzeko asmo argia erakutsi dute bi kolektiboek. Matias Lieber: “BAM taldea antolakunde tiki bat baizik ez da. Ez dugu sekulan pentsatu bakarrik aitzinatzea, besteen laguntza behar dugu horretarako. Beste talde ainitz sortzen ikusi nahi ditugu, hiri eta herri guzietan; horrela indartsuak izango ginateke. Soilik elkarrekin lortu dezakegu herria biziaraztea!”. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199377/nola-daude-haurrak.htm | Gizartea | Nola daude haurrak? | Ikasturtea amaitzear da, eta uste baino hobeto joan dela diote gehienek. COVID-19aren transmisioari begira hala izan dela onartuta ere, haurren bueltan aritzen direnek azaldu dute osasuna modu zabalagoan ulertu behar dela | Nola daude haurrak?. Ikasturtea amaitzear da, eta uste baino hobeto joan dela diote gehienek. COVID-19aren transmisioari begira hala izan dela onartuta ere, haurren bueltan aritzen direnek azaldu dute osasuna modu zabalagoan ulertu behar dela | Konfinamenduan, batere aukerarik ez zuten izan etxetik irteteko; ikastetxeetan burbuilak errespetatu behar izan dituzte; 6 urtetik gorakoek maskara erabili behar dute etxetik kanpo ia une oro; etxean ere egoera gogorrak tokatu zaizkie batzuei. COVID-19aren pandemiak bete-betean eragin die haurrei ere, eta guztia hasi zenetik urtebete baino gehiago pasatu den honetan, haurrak nola ikusten dituzten galdetu die Gipuzkoako Hitza-k haien gertukoei.
OIHANA TORREALDEA Haurrak Ere Bai taldeko kidea
“6 urteko bati eta 40 urteko bati ezin zaizkio neurri berberak jarri” Haurtzaroaren egoera “nahiko prekarioa” dela iritzita, iazko martxoan sortu zuten Haurrak Ere Bai taldea guraso batzuek. Konfinamendu betean eta whatsappez sortu zuten, baina etorkizunean ere lanean jarraitzeko asmoz. Haurrak edozertara moldatzen diren arren, Oihana Torrealdea Haurrak Ere Baiko kideak uste du haien errealitatea “ahalik eta egokiena izateko ardura” dutela gurasoek. Azaldu du umeak ez dituztela ondo ikusten, eta esan du batez ere 6 urtetik aurrerakoek “tokatzen ez zaizkien ardurak” hartu behar izan dituztela: maskara ondo jarrita izatea, lagunengana asko ez hurbiltzea… “Horrek guztiak antsietate eta estres puntu bat ekarri die, eta tristura ere bai. Umeek beldurra hartu diote harremantzeari”.Ez daude ados azken hilabeteotan hartutako hainbat neurrirekin. Besteak beste, 12 urtera arte maskara derrigorrezkoa ez izatea eskatzen du Haurrak Ere Baik: “6 urteko bati eta 40 urteko bati ezin dizkiegu jarri neurri berberak modu berberean. Ezin zaie gauza bera eskatu; ekitatea behar da, garapenerako behar ezberdinak ditugulako”. Aurtengo ikasturtea ondo joan denik ere ez luke esango: “COVIDaren transmisioari dagokionez ez da hondamendirik izan, baina Haur Hezkuntzan ere ez, eta han maskararik gabe ibili dira. Eta beste guztia, zer? Transmisioa ekiditea da osasuna?”.
Espainiako Pediatra Elkarteak emandako datuak aipatu ditu: elkarteak jakinarazi du, besteak beste, larrialdi psikiatrikoak %50 handitu direla eta elikadura portaeren nahasmenduak bikoiztu egin direla. “Hori da ondo joatea? Osasuna modu integralean ulertzen dugu guk, alde fisikoa, burukoa eta soziala kontuan hartuta”.
Ez diote zentzurik ikusten datorren ikasturteari begira ere aurtengo antzeko planteamenduak egiteari. Irakasle gehienak txertatuta daudela esan du, eta ikusi dela haurrak ez direla hain kutsatzaileak, eta gaixotuz gero ere sintoma arinekin pasatzen dutela gaitza. “Zein da neurri hain zorrotzak mantentzeko arrazoia?”. Bestelako proposamen batzuk jarri ditu mahai gainean Haurrak Ere Baik: besteak beste, ratioak murriztea.
PROTOKOLOA
TXUSMA AZKONA Oinherriko kidea “Oso leku gutxitan eman zaie hitza haurrei eta nerabeei”
Haurren artean nekea igartzen dute Oinherri herri hezitzaileen sareko kideek. Txusma Azkonaren esanetan, ikasturte hasierako egoera eta oraingoa ez dira berdinak. “Alaitasun handiz” hasi ziren irailean, hilabeteak zeramatzatelako elkar ikusi gabe, eta jarri zitzaizkien neurriak —maskara, burbuilak eta abar— errazago eramaten lagundu zuen horrek. “Baina luze doaz hilabeteak, eta ez dago aldaketarik. Neurriak batzuetan zorrotzegiak dira, eta nekea, egonezina, lo egiteko arazoak eta beste arazo batzuk ikusten dira”.
Horrekin batera, nabarmendu du haurrei ez zaiela galdetzen nola ikusten duten egoera, zer egingo luketen beste era batera edo beren hitza nola entzutea nahiko luketen: “Urte osoa pasatu da, eta oso leku gutxitan eta oso esperientzia gutxitan eman zaie hitza haurrei eta nerabeei”. Azaldu du ez duela asko balio ume asko elkartu eta galdetegi bat pasatzeak: “Elkarrizketa arrunten bidez, ordea, oso erraz ateratzen dira beren beharrak. Eta, behin hitza entzunda, askoz hobeto kokatzen duzu zeure burua erabakiak hartzeko garaian”.
Gogorarazi du pandemiaren hasieran haurrei kutsatzaile handiak izatea leporatu zitzaiela, eta etxetik ateratzea ere galarazita izan zutela. “Kriminalizatu egin ziren haurrak, eta orain gauza bera egiten ari dira nerabeekin”. Hezkuntza arloan ere uste du “batzuk” eroso sentitu direla gaur egungo egoeran: “Ordutegi zorrotzak, haurrek ezin mugitu alde batetik bestera… Baina norentzat joan da ondo ikasturtea? Haurrentzat ondo joan al da?”. Eskolaz kanpoko jardueretan ere eskolako antzeko joera ikusi dute: “Aisialdia zenbat eta libreagoa izan, orduan eta arrakasta handiagoa izan du, eta zenbat eta zorrotzagoa izan, orduan eta neke handiagoa igarri da”.
Datorren ikasturteari begira, hainbat gauza aldatzeko premia ikusten du Azkonak: “Zentzurik gabeko arau asko ikusi ditugu”. Adibide bat aipatu du: ikastetxe barruan elkarrekin harremantzeko aukerarik ez ematea haurrei, eta eskolako atea zeharkatu bezain pronto elkartzea. Zenbait gertaerak, gainera, aldaketa premia hori areagotu egiten du, aipatu duenez: esate baterako, euskararen erabilerak izan duen atzerakadak eta haurrek pantaila aurrean igarotzen duten denborak. “Gehiago hurbildu behar dugu gure arteko harremanetara, naturara…”. Uste du orain arte datorren ikasturtera begira iragarri diren neurriek “noraeza” erakusten dutela. “Eta izugarria da horrek sortzen duen segurtasun falta”.
HEZKUNTZA
NEKANE ZALBIDE Marea Urdina elkarteko kidea “Desgaitasunak dituzten umeekin kontziliazioa oso zaila da pandemian”
Aniztasun funtzionala duten pertsonen inklusioa lortzeko helburua du Marea Urdinak. Nekane Zalbide elkarteko kideak azaldu du pandemiaren eraginez desgaitasunak dituzten haur askok beren terapiak, kirolak eta abar galdu egin dituztela, eta, urtebete pasatu den arren, horietako asko oraindik ez dituztela berreskuratu: “Eta gure umeen oinarri handia dira terapiak. Monumentu bat merezi dute haurrek, asko galdu baitute”.
Osasun fisikoari asko begiratzen zaion arren, uste du arazo psikologiko asko ekarriko dituela koronabirusaren pandemiak. “Gehiago begiratu behar zaio alde horri. Nire sentsazioa da zaintza psikologiko bat behar zutenak bigarren postu batean bezala egon direla”. Geroari begira, kezka bat aipatu du: “Ez dakit ari diren erregistratzen edo idazten zer gertatu den, zer ondorio izan dituen. Galdetu egin behar zaio jendeari, hurrengorako zer ekidin jakiteko”.
Haur askori tokatu zaie ikasturteko uneren batean konfinatuta egon beharra. Ia guraso guztientzat izan da buruhauste bat hori, baina desgaitasunak dituzten haurren gurasoentzat, are gehiago: “Bi gurasoak lanean egonda, ezgaitasunak dituzten umeekin kontziliazioa oso zaila da pandemian. Norekin utzi? Batzuek, agian, izango dute lanera ez joateko aukera, baina beste askok ez”. Esan du pandemiak handitu egin dituela lehen ere hor zeuden hainbat gabezia, eta, datorren ikasturteari begira, batik bat, baliabideak eskatu ditu: “Eskolek badakite zer behar dauden, eta behar horiek aztertu behar dira, ume denek izan ditzaten beharrezko baliabideak”. Hezkuntzan inbertitzeko eskatu die agintariei.
Neurri batean “ahaztuak” sentitu direla esan du Zalbidek; esate baterako, protokoloak eta abar egiten direnean, behar bereziak dituzten pertsonak ez direlako kontuan hartzen. “Horregatik esaten dut oso garrantzitsua dela gauzak erregistratuta izatea, beti gu ibili beharrean borrokan behar bereziak dituzten familien egoera ere kontuan hartzeko”.
ALVARO BEÑARAN Psikomotrizista eta pedagogoa “Haurrek errealitatea helduen bidez jasotzen dute neurri handi batean”
Haurren egoera azaltzeko, helduei erreparatzea ere ezinbestekoa dela uste du Alvaro Beñaran psikomotrizista eta pedagogoak. “Konfinamenduak, maskarak, murrizketek eta abarrek, noski, zuzenean eragiten diete, baina haurrek, bereziki txikiak baldin badira, errealitatea helduen bidez jasotzen dute, neurri handi batean”. Horregatik, zaintzen dituzten helduak beldurrez, tentsioan, urduri edo haserre sumatzen badituzte, haurrak ere arriskuan sentitzen dira, azaldu duenez: “Helduok kudeatu behar ditugu gure emozioak, haurrek beraienak kudeatzeko”.
Helduei testuinguru bat sortzea dagokiela dio, eta testuinguru hori nahiko segurua eta atsegina bada, haiei dagokiena egiteko moduan izango direla haurrak. Horri lotuta, konfinamenduaren hasiera ekarri du gogora. Haurrak entretenitzeko proposamenak erruz zabaldu ziren, eta lehen egunetan helduak buru-belarri saiatu ziren horretan. “Gero ikusi zuten noizbehinka entretenitu behar zirela haurrak, baina haur horiek bazutela gauzak egiteko gaitasuna”.
Haurrek egoera “nahiko ondo” eraman dutela uste du, egokitu egin direla. Beñaranen esanetan, “harremanak” dira garrantzitsuena, eta horiek mantentzen badira, ez dira hain gaizki egongo. Alabaina, ikusten du arrisku bat: sozializazioaren aurkako joerak indartzekoa, besteak arriskutsutzat, kutsagarritzat eta abar hartzekoa. “Jendeari entzuten zaio: ‘zer ondo ni nire etxean, nire jendearekin…’. Norbere burbuilan egotea erraza da; kanpoan egoteak, desberdinekin egoteak, ahalegin bat eskatzen du, baina pena litzateke halako joerek indarra hartzea”. Kalean jende asko ikustera ere ohitu egin beharko dugula uste du, asko garelako eta ez delako komeni gizartea gure bizitzan oztopotzat hartzea.
Pantailek eta teknologiak giza harremanak ordezkatzea da Beñaranek ikusten duen beste arriskuetako bat. Azaldu du gurasoek oso txikitatik uzten dituztela haurrak pantailen aurrean, artean horretarako tresna egokirik ez dutenean. Eta gaineratu du pandemiak areagotu egin duela joera hori. “Adinarekin defentsa handiagoak ditugu errealitatea eta pantaila aurrean duguna bereizteko, baina haur txikiek ez dute hainbesteko gaitasunik”.
Modu egokian erabiliz gero, teknologia “onuragarria” izan daitekeela zehaztu du, baina ez zaio komenigarria iruditzen helduen eta haurren arteko harremanak ordezkatzeko erabiltzea. “Pena da helduek bideratzea haurrak pantailetara. Giza harremanak galtzea dakar horrek, komunikazioa galtzea. Helduok saiatu behar dugu haurrak harremanen bidez bideratzen”. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199378/frantziako-konstituzio-kontseiluak-zehaztu-du-ikastolei-ere-badagokiela-debekua.htm | Gizartea | Frantziako Konstituzio Kontseiluak zehaztu du ikastolei ere badagokiela debekua | Asteazkenean argitaratutako komentarioa moldatu du, eta murgiltzearen debekua «irakaskuntzaren zerbitzu publikoari» dagokiola idatzi du, zehaztuz, ikastolen gisako itunpeko eskola pribatuak horren baitan sartzen direla. Murgiltzearen aldeko mozioa onartu du Euskal Hirigune Elkargoko batzarrak. | Frantziako Konstituzio Kontseiluak zehaztu du ikastolei ere badagokiela debekua. Asteazkenean argitaratutako komentarioa moldatu du, eta murgiltzearen debekua «irakaskuntzaren zerbitzu publikoari» dagokiola idatzi du, zehaztuz, ikastolen gisako itunpeko eskola pribatuak horren baitan sartzen direla. Murgiltzearen aldeko mozioa onartu du Euskal Hirigune Elkargoko batzarrak. | Nahasmena erabatekoa da. Aste honetan Frantziako Konstituzio Kontseiluak argitaratutako komentarioak besterik ulertzera eman bazezakeen ere, hizkuntza gutxituen irakaskuntza murgiltze ereduan egiteko debekuak ikastolak ere kontuan hartzen ditu. Hala zehaztu dio l'Express astekariari Frantziako Konstituzio Kontseiluak berak. Aste hasierako idazkian eragileek «gibel egite bat» ikusi bazuten ere, joan den maiatzaren 21ean argitaratu zuen ebazpenaren ildo berean segitzen dute: ikastolak, eta hizkuntza gutxituak murgiltze ereduaren bidez irakasten dituzten gainerako itunpeko eskola pribatuak Frantziako Konstituzioaren kontrakoak dira.
Hiru hitzek erabaki bat aldatu dezakete. Asteazkenean publikatu zuen hikuntza gutxituen legearen kontra maiatzean hartutako erabakia justifikatzeko komentarioa Frantziako Konstituzio Kontseiluak. 15. orrialdean zehaztu zuen «irakaskuntza publikoaren kasuan bakarrik» dela konstituzioaren kontrakoa murgiltzea. «Konstituzio Kontseiluak egiaztatu du, irakaskuntza publikoaren barruan, halako irakaskuntza kontraesanean dagoela Konstituzioaren 2. artikuluaren eskakizunekin». Baina, geroztik, komentarioa moldatu du. Konstituzio Kontseiluaren webgunean komentarioa deskargatzen duenak bestelako formulazio bat aurkituko du, orain, txostenaren 15. orrialdean. Hain zuzen ere, «irakaskuntzaren zerbitzu publikoa» aipatua da bertsio berrian.
Frantziako Konstituzio Kontseiluak argitaratutako lehen dokumentuan «irakaskuntza publikoa» aipatzen zuen. BERRIA
Orain, moldatua ageri da dokumentua, eta formulazioak «irakaskuntzaren zerbitzu publikoa» aipatzen du. BERRIA
Michel Feltin-Palas L'Express astekariko kazetariak jakinarazi du galdera egin diotela Frantziako Konstituzio Kontseiluari «irakaskuntza zerbitzu publikoa» formulazioak zer barnebiltzen duen zehazteko. Facebooken argitaratu duenez honek erantzun die, ikastolak bezalako itunpeko eskolak ere sartzen direla. Gaur gaurkoz, ez dakigu noiz egina izan den dokumentuaren aldaketa.
Euskal Elkargoa murgiltzearen alde
Euskarazko irakaskuntzaren aldeko mobilizazioak biderkatu dira, azken asteetan. Maiatzaren 29an milaka jende elkartu ziren Baionan egin zen manifestazioan, eta, aste honetan, Baxoa eta Brebeta euskaraz pasa ahal izateko eskubidea aldarrikatu dute Seaskako ikasle, guraso eta irakasleek, eta okupazioak egin dituzte Ortzaizeko (Nafarroa Behera), Idauze-Mendiko eta Larraineko (Zuberoa) eskola publikoetan, heldu den ikasturtean euskarazko irakaskuntza elebakarra abiatzeko proiektuak onartu diezazkieten.
Gaur goizean, mozio bat onartu du Euskal Hirigune Elkargoko batzarrak, eta Frantziako Estatuari eskatu diote «murgiltze» proiektu horiek ireki ditzala. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199379/hizkuntza-politiketan-jauzia-egitera-deitu-dute-euskal-herriko-ia-ehun-eragilek.htm | Gizartea | Hizkuntza politiketan jauzia egitera deitu dute Euskal Herriko ia ehun eragilek | Euskalgintzaren Kontseiluak 'Batuz aldatu' aurkeztu du, hizkuntza politiketan eragiteko adostasun sozial berria. Helburu nagusia euskararen erabilera erosorako baldintzak lortzea da. | Hizkuntza politiketan jauzia egitera deitu dute Euskal Herriko ia ehun eragilek. Euskalgintzaren Kontseiluak 'Batuz aldatu' aurkeztu du, hizkuntza politiketan eragiteko adostasun sozial berria. Helburu nagusia euskararen erabilera erosorako baldintzak lortzea da. | Euskalgintzaren Kontseiluak hizkuntza politiketan eragiteko adostasun soziala lortu du, Batuz aldatu. Gaur goizean egin du haren aurkezpena Donostian, agiriarekin bat egin duten eragileen ordezkariekin batera. Hizkuntza politiketan jauzia egiteko garaia dela aldarrikatu dute, eta argi dute helburua: euskararen erabilera erosorako baldintzak sortzea. Orotara, Euskal Herriko hainbat arlotako 99 eragilek egin dute bat dokumentuarekin.
Dokumentuan jasotzen dutenez, euskararen erabilera erosorako baldintzak sortzea dute xede nagusi, eta, horretarako, hizkuntza eskubideak eremu guztietan bermatu beharko dituzte, «hala nahi duen edonork ez dezan euskara erabiltzeko inolako eragopenik izan». Hau da, finean lortu nahi dutena honakoa da: herritarrek, «ahalegin berezirik» egin beharrik gabe, euskara eroso erabiltzeko baldintzak izatea, euskaraz hitz egiteagatik deseroso edo baztertua sentitu gabe. «Hortaz, agertoki horretan, hizkuntza eskubideak bermatuko dira, eta euskaraz duintasunez bizi ahal izateko baldintzak beteko dira».
Helburua erdiesteko aurretik egin beharreko urratsen berri ere eman dute. Dokumentuaren arabera, erabilera erosora igarotzeko, bi mailatako baldintzak hartu behar dira gogoan: maila indibidualekoak eta kolektibokoak. Maila indibidualeko baldintzei dagokienez, norbanakoen erabilera erosoan zuzenean eragiten duten aldagaiak dira, hizkuntza erabiltzeko konpetentziari lotutakoak. horren baitan, garrantzi handiena euskara erabiltzeko gaitasuna izateari eman diote, baina baita euskara erabiltzeko nahia izateari ere. Bi motibazio mota landu behar direla uste dute: motibazio afektiboa —komunitatearen parte izatea, identitatea, euskararekin izaniko gozamenezko bizi esperientziak...— eta motibazio pragmatikoa —lotuta dago bakoitzaren garapen pertsonalean eta profesionalean euskaraz aritzeak ekarriko dizkion onurekin; beraz, zerikusia izango dute instituzioetatik garatutako politika publikoek, baita pribatuek ere—. Maila kolektiboko edo egiturazko baldintzak, berriz,«anitzagoak eta askotarikoagoak» direla nabarmendu dute: elebidunen dentsitatea, erabilera babesteko edo sustatzeko arauak eta politikak...
Ezagutzaren unibertsalizazioa ezinbesteko
Euskararen erabilera erosoa lortze aldera, bi ardatz finkatu dituzte. Alde batetik, hizkuntzaren ezagutzaren unibertsalizazioa bultzatu behar dela iruditzen zaie: «Edonork, edonon, euskara erabiltzeko eragozpenik izango ez badu, ezinbestekoa da elkarrizketako partaide guztiek euskaraz gaitasun nahikoa izatea». Zehaztu dute hori lortu ahal izateko zein eremutan arreta jarri behar den ere: hezkuntza sisteman, helduen euskalduntzean —zerbitzua doan jasotzeko eskubidea aldarrikatu dute— eta hizkuntzaren transmisioan edo sozializazioak Ezagutzaren unibertsalizazio hori lortu arte, garrantzitsutzat jo dute ulermena unibertsalizatzea. Beste aldetik, euskara eroso erabiltzeko eremuak sortzearen, garatzearen eta elkarlotzearen alde egin dute.
Helburua eta hori lortzeko urratsak finkatzearekin batera, hainbat konpromiso ere jasotzen ditu dokumentuak: bertan adostu duten edukia gizarteratzea, administrazioarekin nahiz bestelako eragileekin izandako hartu-emanetan dokumentuan zehaztutako hizkuntza politikari buruzko ikuspegiak eta proposamenak defendatzea eta sinatzaileek elkarlanean jarraitzea. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199380/etorkizun-duina-ezkerraldearentzat.htm | Ekonomia | Etorkizun duina Ezkerraldearentzat | «Prekarietatean aurka» eta «enplegu eta bizitza baldintza duinak defenditzeko», Ezkerraldeko Martxa egin dute Bizkaiko eskualdean, manifestazioan Sestaotik abiatu eta Portugaleten barrena Santurtzira. Gaurkoa 28. aldia izan da. | Etorkizun duina Ezkerraldearentzat. «Prekarietatean aurka» eta «enplegu eta bizitza baldintza duinak defenditzeko», Ezkerraldeko Martxa egin dute Bizkaiko eskualdean, manifestazioan Sestaotik abiatu eta Portugaleten barrena Santurtzira. Gaurkoa 28. aldia izan da. | «Kapitalismo ankerra izan da krisi ekonomiko, sozial, ekologiko eta demokratiko hau eragin duena; eta orain pandemiaren aitzakia erabiltzen du aberastasuna gero eta esku gutxiagotan pilatzeko». Bizkaiko eskualdeak modu berezian pairatzen dituen murrizketak, pobrezia, desindustrializazioa eta etxegabetzeak eta gastu militarra salatu ditu gaur Ezkerraldeko Martxak; beste behin, 28. urtea baita da gaurkoa, manifestazio hau egiten dela.
Ezkerraldea Martxa, etorkizun duin baterako zioen pankartarekin, martxa Sestaotik abiatu da, Portugaleten barrena Santurtzira iristeko. Behin han, deitzaileek langileen eskubideen defentsa eta aberastasunaren bidezko banaketa aldarrikatu dituzte. Eta horiek lortzeko, egoera iraultzeko modua mobilizazioa dela zehaztu dute.
Hainbat talde ziren deitzaileak. Batetik ELA, LAB, Steilas, ESK, CGT-LKN eta CNT sindikatuak. Bestetik erakunde sozialak, hala nola, Berri Otxoak plataforma, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimendua, Argitan zentroa, Santurtziko Eskubide Sozialen Bulegoa, Ernai, Harian, Neba-Neba, Ikama, eta Barakaldoko Zaintza Gunea. Eta talde ekologistak ere bai, Eguzki eta Barakaldo Naturala.
Hala ere, martxan garrantzia berezia hartu dute lan gatazkak dituzten eskualdeko lantokietako beharginek, deialdiarekin bat egin dutelako ITP Aero-PCB, Petronor, Mediapost eta San Juan de Dios ospitaleko langile batzordeek. |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199381/izetatarrek-eta-arruti-orbek-irabazi-dute-euskal-pentatloia.htm | Kirola | Izetatarrek eta Arruti-Orbek irabazi dute euskal pentatloia | Aurrenekoek 34 segundotan hobetu dute errekorra: 40.24. Bigarrenak ‘Zelai III.a’-Ansorregiri nagusitu zaizkie | Izetatarrek eta Arruti-Orbek irabazi dute euskal pentatloia. Aurrenekoek 34 segundotan hobetu dute errekorra: 40.24. Bigarrenak ‘Zelai III.a’-Ansorregiri nagusitu zaizkie | Jexuxmari Iruretagoiena Izeta III.a-Andoni Iruretagoiena Izeta VI.a-k, eta Garazi Arruti-Lucia Orbek irabazi dute gaur Binakako Euskal Pentatloiaren finala, Tolosako (Gipuzkoa) zezen plazan. Bi bikoteek nagusitasunez jantzi dituzte txapelak, hasi eta buka gailendu baitira Izeta VI.a-k bigarren txapela du, iaz Xabier Orbegozo Arria V.a-rekin nagusitu baitzen.
Indar erakustaldia eman dute Izeta osaba-ilobek. 40.24ko marka egin dute, eta 34 segundo hobetu dute errekorra, iazkoa. 2.41 atera diete Ioritz Gisasola Zelai IV.a-Ion Gisasola Zelai V.a-ri: 43.05. Mikel Larrañaga-Jon Unanue Goenatxo III.a sailkatu dira hirugarren (44.04); Iñaki Errazkin-Aratz Mugertza, laugarren (44.56); Beñat Amade-Aritz Irazabal, bosgarren (45.31); eta Kepa Peñagarikano-Gorka Etxeberria, seigarren (49.32). Arruti-Orbek, berriz, 29.45eko marka egin dute, eta 1.41 atera diete Karmele Gisasola Zelai III.a-Uxue Ansorregiri (31.26). |
2021-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/199382/tolosaldea-san-pedro-eta-hondarribia-b-nagusitu-dira.htm | Kirola | Tolosaldea, San Pedro eta Hondarribia B nagusitu dira | Iaz egin bezala, Tolosaldeak eta San Pedrok irabazi dute ETE eta KAE 1 ligetako lehen estropada, Pasai San Pedron. Lau segundo pasatxorengatik nagusitu dira. KAE 2 ligan, berriz, Hondarribia B nagusitasunez gailendu da | Tolosaldea, San Pedro eta Hondarribia B nagusitu dira. Iaz egin bezala, Tolosaldeak eta San Pedrok irabazi dute ETE eta KAE 1 ligetako lehen estropada, Pasai San Pedron. Lau segundo pasatxorengatik nagusitu dira. KAE 2 ligan, berriz, Hondarribia B nagusitasunez gailendu da | Hasi da arraun denboraldia koska bat beheragoko mailetan. Pasai San Pedron (Gipuzkoa) jokatutako estropadekin ekin diote lehiari ETE eta KAE1 eta KAE 2 ligatan. Eta hasi, iaz bezala hasi da, bai, behintzat, ETE eta KAE 1 ligatan. Iaz, Tolosaldeak eta San Pedrok irabazi zuten aurreneko estropada, Castro Urdialesen (Espainia), eta gaur, beste horrenbeste egin dute San Pedron.
ETE ligan, lehengo lepotik dauka burua Tolosaldeak. Iaz, oso nagusi izan zen —hamabi estropadetatik bederatzi irabazi zituen—, eta aurten, itxura du berriz ere antzeko ibiliko dela. Gaur halere, gertu izan du Deustu. Lehen luzean, berdinduta egon dira biak, eta bigarrengoan, 4,66 segundogatik nagusitu dira gipuzkoarrak. Haien ondoren, dezenteko koska egon za: San Juan sailkatu da hirugarren, 13,20ra; Hibaika, laugarren, 16,60ra; eta Zumaia, bosgarren, 18,96ra.
KAE 1 ligan ere estua izan da lehia. San Pedrok lau segundo pasatxo atera dizkio Arkoteri eta Pedreñari. Gipuzkoako taldeak behetik gora eginda irabazi du. Izan ere, azken luzeari ekin aurretik, hirugarren postuan zen: lehena zen Arkote, eta, bigarren, Pedreña. Hiru segundora zegoen etxeko taldea, baina azken luze ikusgarria eginda buelta eman dio sailkapenari.
KAE 2 ligan, azkenik, Hondarribia B-k nagusitasunez irabazi du. Portugalete izan da bigarren, 12,56ra, eta Donostiarra B, hirugarren, 14,92ra.
ETE eta KAE 1 ligetakoak berriro ariko dira bihar, Getarian (Gipuzkoa), herriko arraunlari Andoni Galarraga zenaren oroimenezko banderan. Emakumezkoak 11:20ean hasiko dira arraunean, eta, gizonezkoak, 12:00etan. ETB1k zuzenean eskainiko du. |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199425/pozak-saminari-irabazi-dio.htm | Gizartea | «Pozak saminari irabazi dio» | Eutanasia gertutik bizi duten lau lagunen bizipenak jaso ditu BERRIAk: Txema Lorente, Mario Unamuno, Juanjo Uria eta Joan Mari Irigoien dira. | «Pozak saminari irabazi dio». Eutanasia gertutik bizi duten lau lagunen bizipenak jaso ditu BERRIAk: Txema Lorente, Mario Unamuno, Juanjo Uria eta Joan Mari Irigoien dira. | Txema Lorente: «Pozak saminari irabazi dio»
Desio izandako heriotza izan zen Maribel Tellaetxerena, «luzaro desiratutakoa». Horrela jaso zuen idatzi zizkion olerkietako batean haren senarrak, Txema Lorentek (Portugalete, Bizkaia, 1942), emaztea hil eta urtebetera. Horregatik, esan du «lasaitua» ekarri diola hainbeste denboran espero eta desio izan zuen eutanasia eskubidetzat onartzeak. Haren ahotsa, Lorente-Tellaetxe sendiarena, Euskal Herrian eutanasia zigorgabetzearen alde izandako ezagunena da egun, halabeharrak horretara behartuta izan bazen ere.
2018an, guztiz ezustean, eutanasiaren eztabaidaren lerroburuetan agertu zen Tellaetxeren sendia. Ordurako jada 11 urte zeramatzan gaixo, alzheimerrak jota, eta etxekoak ezagutzen ez zituenean eutanasia egiteko eskatua zuen. Legeak, ordea, ez zuen horrelakorik baimentzen. Familiakoek heriotza eragiten laguntzea izan zuten buruan, baina horrek ekarriko zituen zigorren ondorioz, baztertu egin zuten ideia; patua onartu zuten: beste aukerarik ez zieten utzi.
Baina, haren eskaerari jarraikiz, zetorkion gainbehera behartuaren aurka egin zuen borroka sendiak. Haren seme Danelek egoeraren ezintasunaren aurrean idatzitako gutun batek eman zion hasiera egun gauzatu berri den eskubidearen alde familiak egindako borrokari. Bertan azaldu zuen, hain zuzen ere, amak eskatutakoa, eta berak hitzeman ziola haren sufrimendua ez zela luzatuko. Zenbatezinak dira ordutik hona eman dituzten pausoak. Portugaleteko Udalak eutanasia legeztatzeko Espainiako Gobernuari egin zion eskaera, familiak bultzatuta: Bizkaiko lehen udala izan zen eskaera hori egiten. Madrilera ere egin zuten osterarik, eta Espainiako Kongresuan milioi bat sinaduratik gora aurkeztu zituzten 2019an, egoera bertsuan zeuden beste zenbait eriren senideekin batera. Kontzientziazioa xede, dokumental bat ere aurkeztu zuten, La promesa (Agintza), semeak idatzitako gutuna oinarri.
Orain, borroka luzearen ostean, eutanasia legezkoa da. Legea hor da. Eta haren emazteak bere nahia azaltzeko idatziak zituen tankerako testuek, aurretiazko borondateen agiriek, berebiziko garrantzia izango dute. Horren jakitun dago Lorente, eta etxeko guztiek agiria betea dutela esan du, beren egoerak okerrera egiten badu heriotza «lasai» bat izateko eskatu dutela: «Lasaitasuna ematen dit lege honek. Okerrera doan gaitz bat badut, badakit ez dudala neure buruaz beste egin beharko egoerak okerrera egin aurretik». Aurrerapausotzat dauka legea, eta, denborak aurrera egin ahala «hobetu» beharko dutela uste badu ere, lasaitua nabaria da haren ahotsean.
Ia hiru urteotako prozesua gogoratzean, hasperen egin du Lorentek. «Gogorra» izan da. Lerroburuetan egoteak ere arrasto sakona utzi die, eta zama horretatik ihes egin nahi izan dute sarri haren semeek, batez ere lehen urtean: «Behin eta berriro atzamarrak begietan sartzea bezala zen». Baina argi du beharrezkoa zela egindako guztia. Emaztearekin zuten «konpromisoak» derrigortu zituen horretara. Prozesua gogorra dela errepikatzen du, baina jasotako fruituak sorrarazi dion poztasunak nekeari irabazten dio. Eta emaztearen azken eskaera eskubide bilakatuta ikusi ez izanak samina eragiten badio ere, haren nahia, haren desioa bete izanari ematen dio lehentasuna. Horrela jaso zuen emaztea hil eta urtebetera idatzitako olerkian ere: «Luzaro desiratutako/ heriotza bat izan zenez,/ betetzen diren desirei/ orain jada ahuenik ez».
Mario Unamuno: «Eskubide zibil bat irabazi dugu»
Nik jasoa dut eutanasia nahiko nukeela, eta uste dut inor ez dela gauza hori ukatzeko. Orain arte, legeak ukatzen zuen, baina iruditzen zait hori ez dela justua». Argi du Mario Unamuno EAEko DMD elkarteko kideak (Azkoitia, Gipuzkoa, 1966). 55 urte ditu, baina dagoeneko hausnartua eta pentsatua du nolakoa nahiko lukeen izatea bere bizitzaren amaiera; zer nahi duen eta zer ez. 2014an egin zuen aurretiazko borondateen agiria, eta dokumentuan bildu zuen ezen, inoiz legezkoa izango balitz, eutanasia egiteko era nahi lukeela. Hasieratik izan zuen argi: «Bai, dudarik gabe».
Hainbat izan ziren agiria egitera bultzatu zuten arrazoiak. Ramon Sampedroren kasua ekarri du gogora, eta, amorruz, azaldu du nola behin eta berriro ukatu zioten eutanasia aplikatzea. «Oso gogorra egin zitzaidan, eta halako jakin-min bat piztu zitzaidan DMD elkartearen gainean». Urratsa, ordea, lagun baten aita hil ondoren egin zuen; aurrena lagunak egin zuen dokumentua, eta, jarraian, berak. Bazuen tartean beste kezka bat ere: 2013an kiste bat diagnostikatu zioten, buruan, «oso leku txarrean». «Momentu hartan, ikusten zen kistea txikia zela, eta ez zirudien arazo handirik emango zidanik. Handitzen bazen, agian bai. Baina bueno, hor bazegoen kezka bat».
Eta azaldu du: «Batetik, argi adierazi nahi nuen zer nahiko nukeen azken momentuetan, eta, bestetik, eutanasia legezkoa bada eta halako egoera batean banago, nik niretzat nahi nuela».
Medikuek kistea atzeman ziotenetik, hazten joan dela esplikatu du, eta aurten ebakuntza egin behar izan diote. Bazituen arriskuak operazioak berak ere. «Egundoko lasaitasuna ematen dit, ikaragarrizkoa, operazio horren aurrean jakiteak eutanasia legeztatu dutela. Ebakuntzara bestelako lasaitasun batekin joaten lagundu dit. Irtenbide bat emango lidake zerbait gaizki atera balitz».
Orain agiria berridazteko asmoa duela argitu du, nahiz eta bertan jasoa izan eutanasia nahiko lukeela. «Ja legezkoa da, eta moldatu egingo dut; hori eta beste detaile txikiago batzuk». Dokumentuak hausnarketarako bidea ireki diola adierazi du. «Guk ulertzen dugu heriotza bizitzaren gertakari bat dela; azkena, baina bizitzaren zati bat da».
Unamunok azpimarratu du norberaren askatasunak izan behar duela oinarri. «Gaixotasunaren gainetik, aldarrikatzen dugu askatasuna dagoela. Eutanasia eskatzeko zilegitasuna ez du ematen gaixotasunak: nire askatasun pertsonala da. Uste dugu norberaren askatasuna dela norberaren duintasunaren oinarria, eta, horrexegatik, agur esan nahi badut, alde egin nahi badut, onartu egin behar didatela».
Legea, aurrerapausoa
Eutanasia arautuko duen legea onartzea «aurrerapauso ikaragarria» dela iritzi dio Unamunok. «Poza sentitu nuen, eskubide bat irabazi dugulako. Eskubide zibil bat irabazi dugulako». Dena den, abiapuntu bat baino ez dela dio, «asko kostatu dena». Eta argi esan du: «Askorentzat berandu iritsi da».
Legea lorpentzat jo duen arren, hauteman dizkio ahuleziak ere. «Ez zaio ematen behar besteko garrantzia eskatzen duenaren eskaerari, eta gehiegizko bermeak jartzen dira prozesua aurrera eramateko. Espero dut denborarekin, pixkanaka, arintzera egingo duela, eta gero eta gehiago onartzera eskatzen duenaren askatasuna».
Juanjo Uria: «Erabakia berea da, dudarik gabe»
Oso emakume indartsua da. Ez dut uste ezagutu dudanik beste emakume edo gizonezkorik Anak duen indar horrekin». Juanjo Uriaren hitzak dira (Zarautz, Gipuzkoa, 1965), eta miresmenez dihardu Ana Mosquera bere emazteaz. Hamasei urte daramatza Mosquerak AEA alboko esklerosi amiotrofikoa diagnostikatuta, eta, zer moduz dagoen galdetuta, honela erantzun du Uriak: «Badoa, poliki-poliki. Gaitza oso motel doa, eta dituen mugen barruan, dezente ondo dago».
Ondo iltzatua du Uriak nola hasi zen guztia; gogoan ditu gaitzaren lehen zantzuak. «Garbiketa lanetan ibiltzen zen, eta oso nekatuta iristen zen etxera. Akituta zegoen, indarrik gabe bezala. Gero, pixkanaka, oreka galtzen hasi zen. Ez genekien zer, baina zerbait bazuen». Probaz betetako bide zail baten ostean, iritsi zen diagnostikoa: AEA, sendaezina den gaitz bat. «Nik uste dut berarentzat ere hori izan zela okerrena: esan ziotenean zer zuen, eta zer etorriko zen».
Uriak gogora ekarri du bere emaztearekin kontsultarako bidean izandako elkarrizketa: «Esaten zidan: 'Juanjo, ez dut, ba, zerbait txarra edukiko?'. Nik erantzun nion ezetz, birus arraro horietakoren bat izango zela». Eta hortxe iritsi zen kolpea: medikuak esan zien gehienera bost urtez biziko zela; bi eta bost urte arteko bizi itxaropena eman zioten: «Puf, hori izan zen momenturik gogorrena. Umeak txikiak ziren, eta berak esaten zuen: 'Orain ez'». Hamasei urte pasatu dira ordutik, «eta hemen jarraitzen du, borrokan. Berak dio egunero-egunero borrokatuko dela, eta bihar, bueno, ikusiko dugu». Irribarrea ez du galdu.
Adela elkartearen bidez berearen moduko esklerosia duten jende asko ezagutu dutela azaldu du Uriak. «Oso-oso gogorra izan da. Jende asko ikusi dugu hiltzen». Pairamen latzak ikusi dituztela onartu du. Eta, horrexegatik, Mosquerak hausnartua du noiz amaitu nahiko lukeen, noiz jarri muga, azken puntua. «Ezin duenean hitz egin, tragatzeko arazoak dituenean, eta besoak-eta ezin dituenean mugitu. Berak esaten du hortik aurrera ez duela nahi bizi». Beraz, horra iritsitakoan, eutanasia eskatzeko asmoa du, eta argi adierazi dio familiari. «Norberaren erabakia izan behar du. Erabakia berea da: hor ez dago dudarik». Azaldu du bera laguntzeko prest dagoela: «Nik ez dut nahi sufrimendu hori Anarentzat».
Eutanasiak, arnasa
Uriaren arabera, eutanasia legeztatu izanak «barruak askatzea» ahalbidetu die, «lasaitasuna» eman die. «Oso pozgarria izan da; guretzat, eta mundu osoarentzat». Tellaetxe familiaz akordatu da: «Eskerrak eman behar zaizkie: egin duten borroka izugarria izan da». Eta gaineratu du: «Eskubide bat da».
Izan ditu hitz batzuk eutanasiaren kontra egin dutenentzat ere: «Horiei esango nieke bost minutu begiak ixteko. Eta imajinatzeko lepotik behera egoera begetatibo batean daudela. Ea gustatuko litzaiekeen horrela bizitzea. Errespetatzen ditut kontra daudenak, baina iritzi horrekin bat etorri, ez».
Uriak argi du azkenera arte emaztearen alboan egongo dela. «Gogorra izango da, bai, baina bueno. Berak dio alabak eta ni alboan izanda nahi duela agur esan, eta horrela izango da». Duela gutxi egin du aurretiazko borondateen agiria, eta bertan argi adierazi ditu bere nahiak zeintzuk diren. Uriak ere emaztearekin batera egin du dokumentua.
«Prest gaude, iristen den momenturako. Bueno, prest, komatxo artean».
Joan Mari Irigoien: Amodiozko gutuna
2019ko abenduan, BERRIAri emandako elkarrizketa batean, eutanasiaren aldeko aldarria egin zuen idazleak: «Errespetua eskatzen dut; duinki hil nahi nuke, besterik ez». Alboko esklerosi primarioa du. Berriz haren atea jota, bere-berea duen eran azaldu da: «Ispiluaren aitzinean paratzen zaidanean, sudurrak bere tokian segitzen duela egiaztatzen dut, eta nire bi belarriek ere halatsu!» Bere poema bat oroitu du.
Printzesa urrun baten izena duzu, Eutanasia,
baina nik hurbilago nahi zintuzket,
maite-maite baitzaitut,
eta ez baitut burutik baztertzen
zu neure egitea noizbait,
edo ni zeure, hobeki…
Zu, Eutanasia, ene azken orduko esperantza;
zu, ene azken hatsa;
zu, ene Buda errukibera;
zu, ene balizko sufrimenduen aringarri;
zu, ene maitaleen maitale.
Barkatu atrebentzia,
hurrengoan Eutanaxi deitzen badizut…
'Letra txikiaz bada ere' (2002). |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199426/errefuxiatuentzako-bide-seguruak-eta-legezkoak-eskatu-dituzte-hegoaldeko-hiriburuetan.htm | Gizartea | Errefuxiatuentzako bide «seguruak eta legezkoak» eskatu dituzte Hegoaldeko hiriburuetan | Errefuxiatuen Nazioarteko Eguna da gaur. Eusko Jaurlaritzak, besteak beste, Siriako bost familiarekin batera egin du ekitaldi bat. | Errefuxiatuentzako bide «seguruak eta legezkoak» eskatu dituzte Hegoaldeko hiriburuetan. Errefuxiatuen Nazioarteko Eguna da gaur. Eusko Jaurlaritzak, besteak beste, Siriako bost familiarekin batera egin du ekitaldi bat. | «Izan gaitezen babesleku». Aldarri horrekin deitu zituzten gaurko egunerako manifestazioak errefuxiatuen eskubideen aldeko hainbat elkartek, Errefuxiatuen Nazioarteko Eguna aitzakiatzat hartuta. Ehunka lagun elkartu dira eguerdian egin dituzten manifestazioetan, eta azpimarra egin dute migratzaileentzako bide «legezkoak eta seguruak» izateko beharrean, «migratzea ez baita delitua».
Manifestazioak Bilbon, Donostian eta Gasteizen egin dituzte, eta Ongi Etorri Errefuxiatuakek, Amnesty Internationalek, CEAR Euskadik, Denon Elkarteak, Hiritarron Harrera Sareak, SOS Arrazakeriak eta Zaporeakek deitu dituzte. Azpimarra berezia egin dute Kanariar Uharteetan migratzaileek azken hilabeteetan jasan duten egoeran; haien arabera, iaz 1.850 lagun hil edo desagertu ziren han. Irungo mugan hildako bi migratzaileak ere gogoan izan dituzte.
Ez dira mobilizazioak deitu dituzten bakarrak izan. Besteak beste, gaur goizean, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailburua Bilbon izan da, Siriako bost familiarekin batera egin duten ekitaldi batean.
Caritasekin, ACNURekin eta Ellacuria Fundazioarekin batera antolatu du Funikularreko Plazan egin duten egitasmoa Jaurlaritzak. Jaurlaritzaren Babes Komunitarioko Ekimenak Siriako bost familia horiei laguntzeko sare bat du une honetan Bilbon, Arrigorriagan, Portugaleten, Andoainen eta Gasteizen.Azaldu dutenez, programa hori «Kanadako ereduan oinarrituta dago, eta aitzindaria da Europan». Nagusiki, familien harreraz eta integrazioaz arduratuko den boluntarioen sare bat sortzean datza.
Ekitaldian, Artolazabalek herritarrei eskatu die aurreiritziak alboratzeko, «ohar gaitezen zein aberasgarria den beste kultura batzuetako lagunekin batera elkarbizitzea». |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199427/eh-bai-bigarren-itzulian-izanen-da-zazpi-kantonamendutan.htm | Politika | EH Bai bigarren itzulian izanen da zazpi kantonamendutan | Ezkerreko abertzaleak lehen indarra izan dira Hendaiako kantonamenduan: bozen %29,3 lortu ditu Annie Poveda eta Iker Elizalderen hautagaitzak. Zentro-eskuinak lortu ditu emaitzarik onenak Ipar Euskal Herrian. | EH Bai bigarren itzulian izanen da zazpi kantonamendutan. Ezkerreko abertzaleak lehen indarra izan dira Hendaiako kantonamenduan: bozen %29,3 lortu ditu Annie Poveda eta Iker Elizalderen hautagaitzak. Zentro-eskuinak lortu ditu emaitzarik onenak Ipar Euskal Herrian. | Ezkerreko abertzaleak bigarren itzuliko lehian izanen dira Ipar Euskal Herriko hamabi kantonamenduetatik zazpitan. Hendaiako (Lapurdi) kantonamenduan lortu dute emaitzarik deigarriena. Euskal Irratiekin elkarlanean lortutako lehen emaitzen arabera, EH Bai izan da lehen indarra, eta bozen %29,3 lortu ditu Annie Poveda eta Iker Elizalderen hautagaitzak. Beste sei kantonamendutan ere bigarren itzuliko lehian izanen da EH Bai: Donibane Lohizunen (Lapurdi), Bidaxune-Amikuze-Oztibarren (Nafarroa Beherea), Uztaritze-Errobi-Urdazurin, Errobi-Aturrin (Lapurdi), Baigura-Mondarrainen (Nafarroa Beherea) eta Mendialdean (Nafarroa Beherea-Zuberoa). «EH Baik lortutako emaitza hauek azken urteetako lanari esker dira, eta azken herriko bozetan abertzaleek lortutako emaitzarik onen segida. Urratsez urrats eta urtez urte, abertzaleek sustengatzen dituzten ideiek gero eta sustengu gehiago lortzen dute jendartean», adierazi dute agiri batean.
Duela sei urte, bost kantonamendutan igaro ziren abertzaleak bigarren itzulira. Hemen kontsultatu daitezke aurtengo eta 2015eko emaitza guztiak.
Abstentzioa izan da lehen itzuliko emaitzarik deigarrienetakoa. Parte hartze biziki apala izan da orokorrean; eta kantonamendu gehienetan %60tik gorako abstentzioa izan da. 2015eko bozetan baino hautesle gutxiago mobilizatu dira aurten.
Baionako hiru kantonamenduetan zentro-eskuina izan da nagusi lehen itzulian. Baiona 1 kantonamenduan bozen %51,36 lortu dituzte Claude Olive Errepublikanoetako kide eta Angeluko (Lapurdi) auzapezak eta Sylvie Meyzencek. Gibeletik izan dituzte Generationek eta EELVk babestutako Bernard Marti eta Elise Wilbios (%21,67). Abstentzioa %63,78koa izan da. Baiona 2-n Joseba Erremundegi eta Monia Evene-Mateo zentro-eskuineko hautagaiek irabazi dute lehen lekua, bozen %28,82 lortuta; bigarrenak alderdi sozialistako Christophe Martin eta Juliette Brocard izan dira (%23,34). Abstentzioa %69,02koa izan da. Baiona 3-n Christine Lauque eta Olivier Alleman nagusitu dira (%31,19), eta haien gibeletik heldu dira Florence Duphreuil eta Henri Etxeto alderdi sozialistako hautagaiak (%26,35). Hautesleen %65,4k ez dute parte hartu.
Zentro-eskuina nagusi
Donibane Lohizunen bozen %48,6 lortu dituzte Emmanuel Alzuri eta Patricia Arribas-Olano zentro-eskuineko hautagaiek, eta bigarren gelditu da EH Baiko bikotea: bozen %39,62 lortu dituzte Peio Etxeberri-Aintxart eta Leire Larrasak. Miarritzen, bozen %32,08 lortuta lehen lekua eskuratu dute Max Brisson eta Martine Valls Errepublikanoetako hautagaiek. Horien gibeletik heldu dira Mathieu Castaings eta Ana Ezkurra (%18,79) Generation eta EELVk babestutako hautagaiak.
Bidaxune-Amikuze-Oztibarren, Jean Jacques Lasserre Modem alderdiko hautagaia eta Pirinio Atlantikoetako gaur egungo presidentea gailendu da, bozen %51,9 eskuratuta. Xabi Larralde eta Emilie Dubois EH Baiko hautagaiak izan dira bigarren (%24,54). Mendialdean Pepela Mirande eta Annick Trounday Idiart zentro-eskuineko hautagaiek bozen %51,95 lortu dituzte, eta EH Baiko Anita Lopepe eta François Camusek, %36,92.
54 hautetsi ditu Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluak; 27 kantonamenduetatik bina ordezkarik lortzen dute eserlekua. Gaur egun, zentro-eskuineko koalizioak du gehiengoa, eta Modem alderdiko Jean Jacques Lasserre da presidentea, 2015etik. Presidentetzarako hautagai gisa aurkeztu da aurten ere.
Eskualdeko bozen lehen itzulian, berriz, Alain Rousset sozialista nagusitu da, nola Akitania Berrian, hala Ipar Euskal Herrian. |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199428/omar-frailek-irabazi-du-espainiako-errepideko-txapelketa.htm | Kirola | Omar Frailek irabazi du Espainiako errepideko txapelketa | Taldetxo batean heldu dira amaierara, eta azkarrena izan da Astanako txirrindularia. Hirugarren izan da Alex Aranburu Fraileren taldekidea. | Omar Frailek irabazi du Espainiako errepideko txapelketa. Taldetxo batean heldu dira amaierara, eta azkarrena izan da Astanako txirrindularia. Hirugarren izan da Alex Aranburu Fraileren taldekidea. | Omar Fraile da Espainiako errepideko txapeldun berria. La Nucian (Alacant, Herrialde Katalanak) jokatu da txapelketa, eta Astana taldeko santurtziarra izan da azkarrena helmugara heldu den hamalau laguneko taldetxoan. Bigarren izan da Jesus Herrada (Cofidis), eta, hirugarren, beste euskaldun bat: Alex Aranburu (Astana).
Modu ezohikoan eskuratu du garaipena Frailek: 500 metro inguru falta zirela Aranbururentzat lanean hasi da, hari esprinta bideratzeko, baina ezustean metro batzuetako aldea lortu du, eta nahikoa izan da hori garaipena eskuratzeko. Astanak kontrolatu ditu lasterketaren azken kilometroak. Frailek txapel hori lortzen duen lehen aldia da.
Lasterketa protagonistak euskaldunak izan dira, eta hala erakusten du azken sailkapenak ere: Fraile eta Aranburuz gain, seigarren izan da Pello Bilbao (Bahrain), zazpigarren Ander Okamika (Burgos-BH) eta bederatzigarren Julen Amezketa (Caja Rural). |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199429/ondarea-desagertzeko-bidean-da.htm | Bizigiro | «Ondarea desagertzeko bidean da» | Kazetaritzan doktorea eta Soziologia eta Zientzia Politikoetan lizentziaduna da Rekalde, eta gaur egun Nabarralde fundazioan dihardu proiektuak koordinatzen. Defendatu du ondarea ezagutzeak gaur egungo errealitatea eraikitzen lagun dezakeela. | «Ondarea desagertzeko bidean da». Kazetaritzan doktorea eta Soziologia eta Zientzia Politikoetan lizentziaduna da Rekalde, eta gaur egun Nabarralde fundazioan dihardu proiektuak koordinatzen. Defendatu du ondarea ezagutzeak gaur egungo errealitatea eraikitzen lagun dezakeela. | Gaur egungo arazoetako asko nondik datozen ulertzen laguntzen du historiak, Angel Rekalde Goikoetxearen ustez (Tolosa, 1957). Memoria kolektiboa ezagutzeko eta berreskuratzeko ahaleginean dihardu, eta, memoria ariketa bat eginez, bere ibilbideari errepasoa egin dio Nabarralde fundazioaren koordinatzaileak.
Frankismo garai betean jaio zinen. Zer-nolako giroa zegoen zure ume garaiko Tolosan?
Eskolapioetan ikasi nuen nik, eta oso giro erdalduna zen hangoa. Gainerakoan, mendian ibiltzea gustatzen zitzaigun, eta asko joaten ginen Herniora, Uzturrera eta Aralarrera. Oso giro politizatuan mugitzen ginen Oargi mendi elkartean, eta esango nuke garai hartan oso bananduta zegoela gure jarduna: baziren kulturgintzan aritzen zirenak, eta baginen beste batzuk politikara gehiago jotzen genuenak. Oso mugituak izan ziren urte haiek. 10-11 urte nituela etxetik kilometro eskas batera hil zuten Txabi Etxebarrieta. Burgosko prozesua bera salatzeko mobilizazio handiak izan ziren Tolosan, eta greba orokorrak eta manifestazio handiak izan ziren garai hartan.
Zein erakundetan militatzen zenuen gaztetan?
Kalean mugitzen hasi ginen, hainbat taldetan. Tolosan indar handia zuen CCOO sindikatuak, eta, alderdi politikoen artean, batez ere, ORTk. Abertzaleak ginen gu, eta berehala jo genuen alde horretara. Familia karlista nuen, baina frankismotik oso aldenduta zeuden gurasoak. Etxean jaso nuen horrelako abertzaletasun bat, eta baita arreba Izaskunengandik ere; ni baino hamar urte zaharragoa da hura, eta saltsa horietan sartuta zebilen ordurako. Kalean giro bizi-bizia zegoen, eta, 16 urte nituela, jada kontaktua egin, eta ETAn sartu nintzen.
Noiz atxilotu zintuzten lehenengo aldiz?
1975ean. Salbuespen egoera izendatuta zegoen Gipuzkoan, eta testuinguru horretan atxiloketa asko egin zituzten Goierrin; gurea izan zen hurrengo katebegia. 17 urte nituen, eta Martutenen sartu ninduten. Hilabete batzuk barruan pasatu, eta libre utzi gintuzten. Handik urtebetera, Martuteneko kartzelatik ihesaldi bat prestatzen ari ginela erori zen gure taldea. Aldi hartan Guardia Zibilak eraman gintuen, eta egurra eman ziguten. Bederatzi egun eman genituen inkomunikatuta, eta gogoan dut nola egin zidaten gau oso batean bainera; gogorra izan zen. Eusko Jaurlaritzaren torturaren inguruko txostenerako nire testigantza eman nion bere garaian Paco Etxeberriari [auzitegi medikua eta antropologoa]. Beste hiruzpalau aldiz atxilotu ninduten, eta berriro egurra eman zidaten. Polizia atzetik zebilkidala ikusita, klandestinitatera pasatzea erabaki nuen.
1981ean atxilotu zintuztenean, ia hogei urte pasatu zenituen preso. Zein espetxetan eduki zintuzten?
Carabanchelen, Puerto de Santa Marian, Alcalan, Herrera de la Manchan… Kartzela estandar horietan eman nituen lehenengo urteak. Esan dezagun, hasieran selektiboa izan zela dispertsioa: markatuen geundenak sakabanatu gintuzten. Caceresera eraman ninduten ni. Kartzela zaharra zen, monasterio itxurakoa, txikia eta estua, deprimitzekoa. Guri ezarri ziguten erregimen itxia gehitu behar diogu horri, erabateko bakartzea. Nik 11 urte igaro nituen bakartuta.
Zertarako baliatu zenituen isolatuta igaro zenituen urte horiek?
Paradoxikoa da, baina, horrelako egoera batera moldatzen asmatzen baduzu, izugarrizko aukera daukazu muturren aurrean. Beste aukerarik ez duzu: edo nazka-nazka egin eta zeure burua galtzen utzi, edo denbora zeure alde erabili. Nik ikasteko eta liburuak idazteko aprobetxatu nuen isolamendua. Lan handia egin nuen. Kazetaritza ikasi nuen aurrena, eta Soziologia eta Zientzia Politikoak ondoren. Nire testigantza emanez liburu bat aterako ote nuen galdetu zidaten Txalaparta argitaletxekoek. Hilabete batean idatzi nuen Herrera. Prisión de guerra (1990).
Euskara ikasteko ere baliatu zenuen espetxealdia, ezta?
Bai. Isolamendu egoera horretan eman nion benetako bultzada. Aurretik, Herrera de la Manchan ikasia nuen euskara, eta EGA ere atera nuen, baina Caceresen lortu nuen erabat askatzea. Euskaldun jantziak ziren bi kide izan nituen espetxean, eta patio orduan haiekin ohitu nintzen hizketan.
Zer da gogorragoa: espetxeko egonaldia ala handik ateratakoan errealitateari aurre egin beharra?
Nik izugarrizko zortea izan nuen espetxean. Lagunek asko lagundu zidaten, eta, bereziki, familiak. Mimatuta sentitu nintzen. Beti izan nituen bisitak, paketeak, arropa, liburuak, egunkariak… Pribilegiatua izan nintzen. Espetxetik ateratzean konplikatzen hasten dira kontuak; izugarri kostatu zitzaidan niri. Hiru bizitza izan ditudala esan ohi dut: kartzelara sartu aurrekoa, kartzelan igaro nituen hemezortzi urteetakoa, eta handik atera ondorengoa. Aldaketa bakoitza traumatikoa izan da; oso zaila egin zait batetik bestera pasatzea. Oso zaila da berriz egokitzea: kalera ohitzea eta berriz ere zeure burua aurkitzea. Kostu handiko prozesua da kartzela. Besteak atera izan direnean, oso jakitun izan naiz horretaz. Nire kasuan, nire alde esan dezaket asko irakurri dudala, asko ikasi dudala eta abilidadea badudala egoera berrietara egokitzeko. Baina gizartean ia ez dago erraztasunik prozesu hori egiteko.
1999an atera zinen kartzelatik. Ordurako zapuzten hasita zegoen Lizarra-Garaziko prozesua?
Bai. Nahikoa kritiko nintzen egoera guztiarekin, baina, kartzelatik atera berria nintzenez, bazterretik begiratzen nuen. Lana topatzeari ekin nion: hori nuen lehentasuna. Soziologia ikasia nuenez, lagun baten bitartez droga mendekotasunari buruzko ikerketa batean parte hartu nuen. Oso ondo atera zen dena, eta aukera eman zidaten Eusko Jaurlaritzako droga mendekotasunaren zuzendaritzan lanean hasteko. Garai hartan Ezker Batua alderdikoek kudeatzen zuten sail hori, eta, urtebete lanean neramala, nire ibilbide politikoaren berri izan zuten arduradunek; berehala bidali ninduten lanetik. Jakin badakit kontu horren harira tentsio handia izan zela alderdiaren barruan, kide asko etorri zitzaizkidalako babesa ematera. Baina polarizazioa izugarria zen garai hartan.
Orduan aurkeztu zenuen doktore tesia, ezta?
Bai. Lan munduan barneratzea erraza ez zenez, tarte hori baliatu nuen doktore tesia aurkezteko. Kartzelan igaro nituen urteetan egunero irakurri nuen El Pais egunkaria. Aurrez nire kabuz egina nuen ikerketatxo bat egunkari hori aztertuz, bereziki interesatzen zitzaidalako zein ikuspegi ematen zuen Euskal Herriaz. Egunero baliatzen zituen bere orriak hemengo auziaz errelato bat eraikitzeko. Lan horretatik abiatuta, metodologia jakin bati jarraituz egin nuen tesia EHUko Kazetaritza fakultatean. Birrintzailea izan zen ondorioa: terrorismoa zer zen esateko, edo demokrazia, konstituzionalismoa edo bakea zedarritzeko erabiltzen zuten Euskal Herriari buruzko kontakizuna.
Hainbat hedabidetan kolaboratu izan duzu ordutik.
Bai, batean baino gehiagotan. Dena den, Espainiako esparru horietan sartu izan naizen bakoitzean, oso feedback txikia topatu izan dut. Eremu ezkertiarrenetan ere nazionalista izateagatik kargu hartu izan didatela sentitu dut. Diskurtso inperialista eta koloniala egiten dute beti. Nik, dagoeneko, etsi dut haiekin. Ez dute zalantzan jartzen Espainiaren eredua. Gainbehera etorritako inperio bat da, eta, galbidean egonagatik, sekula ez dute egiten berrikuspen edo irakurketa kritikorik. Munduko demokratenak eta progresistenak direla uste dute. Borroka guztiak galdu ditugu guk; herri txikia gara, eta ez dugu ahalmenik haiek hondoratzeko, baina Espainiak badu gaitasunik bere kabuz erortzeko. Gu independenteak izango gara Espainia erortzen denean; bien bitartean, erne egon behar dugu momentu hori noiz iritsiko.
Nola dago egoera hemen?
Ni kritikoa naiz erabakitzeko eskubidearekin eta horrelako kontzeptuekin. Uste dut dagoeneko badagoela indar handiko tresna bat nazioarteko zuzenbidean: autodeterminazio eskubidea. Erreibindikazioak apalduz ez dugu ezer asko aurreratuko. Ikusi besterik ez dago Kataluniako prozesuan kontzeptu teoriko horiek nola landu dituzten eta gizarte zibila nola aktibatu duten. Asko landu dituzte teoria eta ezagutza, eta hortik ikasteko asko dugu.
Gogoeta teorikorako gogo horrek bultzatu zintuen Nabarralde fundazioan parte hartzera?
Aurrena, interesagatik eman nuen izena. Laguntzaile gisa hasi nintzen, eta, halako batean, Gaizka Arangurenek utzi egin zuen fundazioa, eta ni proposatu ninduten koordinatzaile lanerako, 2005 inguruan. Bide interesgarria izan da niretzat; ikasiz joan naiz pixkanaka. Nabarralden ondarearen kontzeptuan sakontzeko urratsak egiten ari garela uste dut. Nazio bat, herri bat ez da hemen eta orain bakarrik existitzen: izaki bizidunak bezala, leku batetik gatoz; hemen gaude, eta norabait goaz. Denboran bizi dira nazioak, eta ondareak ematen die jarraitutasun hori. Legatu hori jaso, eta hori erabiltzen dugu etorkizuna eraikitzeko. Niri beti interesatu izan zaizkit gai horiek. Horregatik, oso eroso sentitzen naiz, nire interes guztiek bat egiten dutelako Nabarralden.
Ondare hori zaintzeko tresna bat da Nabarralde?
Bai. Sakon aztertuz gero, egungo errealitatea eraikitzen lagun diezaguketen erreferente asko dauzkagu hemen. Zazpiak bat kontzeptua, adibidez, euskaldunon zatiketa eta desartikulazioaren erakusgarri da. Ikur gisa darabilgu haiek gu banatzeko erabilitako estrategia. Horregatik da inportantea ezagutza horretan sakontzea. Duela urte batzuk, ondare hori berreskuratzeko lanean hasi ginen Nabarralden. Ez ondare historikoa bakarrik, baita industria eta natur ondarea ere. Hori egin ezean, globalizazioaren itsas zabal horretan urtuko gara. Dena homogeneizatzen ari da. Arrisku horri aurre egiten ez badiogu, desagertzeko bidean da ondarea.
Fundazioa ala mugimendua da Nabarralde?
Hiruzpalau pertsonaz osatutako bulego tekniko bat daukagu, eta, horrez gain, mugimendu zabal bat dago fundazioaren atzean. Pandemiarekin moteldu egin da bi organoen arteko martxa, eta berriro sendotu behar ditugu harremanak. Alde teknikoa garatzeko gaude gu, baina lan hori egiteko beharrezkoa dugu oinarri soziala. Jendea behar dugu, hori baita herri honek duen indarra. Aste honetan aurkeztu dugu Noain 1521. Azken bataila liburua, eta, besteak beste, Joseba Asironek eta Patxi Zabaletak egin dute ekarpena. Ekainaren 30ean bostehun urte beteko dira Noaingo batailatik; Nafarroako Erresumak bertan eman zuen azken hatsa. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199430/hedatzeko-bigarren-saioa.htm | Kultura | Hedatzeko bigarren saioa | Bilboko Guggenheim museoak Busturialdera hedatzeko proiektuaren berri eman du: bi egoitza izango lituzke: Gernika-Lumon bata eta Muruetan bestea, bide berde batek lotuta. Eragile batzuek aukera moduan ikusi duten arren, beste batzuek ez dute uste eskualdeak proiektu hori behar duenik. | Hedatzeko bigarren saioa. Bilboko Guggenheim museoak Busturialdera hedatzeko proiektuaren berri eman du: bi egoitza izango lituzke: Gernika-Lumon bata eta Muruetan bestea, bide berde batek lotuta. Eragile batzuek aukera moduan ikusi duten arren, beste batzuek ez dute uste eskualdeak proiektu hori behar duenik. | Bilboko Guggeheim museoak Busturialdera hedatzeko bigarren proiektua iragarri du. Bide berde baten bitartez elkarri lotuta egongo diren bi eraikinekin egingo da zabalkundea: bata Gernika-Lumon egongo da, Dalia lantegi zaharraren orubean, eta bestea Muruetako ontziolan. «Museo eredu berri bat izango da: ekoizpen artistikoa, ekologia, teknologia, lotura soziala eta ikerketa uztartuko ditu; bisitariari esperientzia berri bat eskainiko dio, eta Bilboko Guggenheim museoaren osagarria izango litzateke», nabarmendu du Jose Ignacio Bidarte zuzendariak. Aurrekontua 120 milioi eurokoa da: horietatik 81 Europako Batasunetik iritsiko lirateke, COVID-19aren krisiari aurre egiteko sortutako funtsetik. Ezer iritsiko ez balitz ere, Unai Rementeria ahaldun nagusiak iragarri du aurrera jarraitzeko asmoa dutela. Lanek bost urte iraungo lukete. Urtean 140.000 bisitari espero dituzte.
Museoak 12.000 metro koadro irabaziko lituzke. Gernika-Lumoko fabrikak 4.000 metro koadro ditu. Bisitariei harrera egingo zaie gune horretan: han hasiko dira ezagutzen artearen eta beste diziplina batzuen arteko uztartzetik sortuko den museoaren kontzeptu berritzailea. Sei kilometrora egongo da bigarren eraikina, Muruetako ontziolan. Erakusketa gelak hartuko dituen 7.000 metro koadroko eraikina egingo da han. Bien bitartean, bide berdea aire zabaleko erakustokia izango da.
Oraindik proiektuaren zertzelada batzuk baino ez ditu eman Guggenheim museoaren fundazioak; argitu gabeko zalantzak asko dira. Baina Busturialdean jakin-mina sortu du: batzuei ilusioa eragin die; beste batzuei, berriz, kezka. Bizkaiko Hitza-k eskualdeko hainbat eragilerekin hitz egin du, zer iritzi duten jakiteko.
RAMON ZALLO (ekonomialaria)
«Industria berria erakartzeko marka izan daiteke Guggenheim»
Aurreko proiektuaren aurka zegoen Ramon Zallo, ez zelako biosfera erreserbaren izaerarekiko errespetuzkoa. Ekonomian eta Zuzenbidean lizentziaduna da eta Ikus-Entzunezko Komunikazioan doktorea. El declive económico de Busturialdea-Urdaibai: dilemas y propuestas (Busturialdea Urdaibairen gainbehera ekonomikoa: dilemak eta proposamenak) saiakera argitaratu du. Oraingo proiektuan planteamendua bestelakoa dela uste du: «Hirigunean eraikiko da egoitzetako bat, eta dagoeneko eraikita dagoen eta aurki hustekoak den ontziolari beste erabilera bat emango zaio bigarrenerako». Gainera, iruditzen zaio proiektuak lagundu dezakeela padurak zaintzen, garbitzen eta babesten.
Aitortu du jasangarritasun eta ingurumen aldetik zalantzak sor ditzakeela, baina uste du errespetuzkoa izango dela: «Agintariek badakite hori dela Urdaibai erakargarri egiten duena; hori galduko balu, Guggenheim berri honek bere balioa galduko luke». Edozelan ere, proiektua bere osotasunean definitzeko, herritarren parte hartzea bermatuko duen prozesu bat abiatzea nahi du. «Haien lurraldea jarriko dute museoa egiteko; haiek erabaki beharko dute zelan egin».
Zallori iruditzen zaio eskualdeari behar duen bultzada ematen lagundu dezakeen proiektuetako bat izan daitekeela. Baina argi du: «Ez da nahikoa. Busturialdeak belaunaldi berriko industriak behar ditu». Eskualdea garatzeko plan bat behar dela esan du, eta hor sartu beharko liratekeela industria, lehen sektorea eta Guggenheim museoa. Haren ustez, museo berri horrek industriaren deskarbonizazio eta digitalizazio prozesuan lagundu dezake. «Ikerketari eta garapenari, sorkuntza artistikoari eta ingurumenari lotutako industria berria erakartzeko marka izan daiteke Guggenheim».
ERROXELI OJINAGA (Zain Dezagun Urdaibai taldeko kidea)
«Ontziolaren jabeetako batzuk museoaren patronatuko kide dira»
«Horrelako proiektu baterako, plan berezi bat egin behar da lehenengo, biosfera erreserbako plan zuzentzaileak hala eskatzen duelako», ohartarazi du Zain Dezagun Urdaibai taldeko Erroxeli Ojinagak. Halakorik ez dagoela esan du, proiektua oraindik biosfera erreserbako patronatutik igaro ere ez delako egin. «Patronatuaren oniritzia duela esan dute, baina ez da egia». Haren ustez, egitasmoa «interes pribatuak laguntzeko» sortu da.
Badu susmoa zergatik egongo den eraikinetako bat Gernika-Lumon: «Udalak Errenteria auzoa garatzeko arazoak ditu, lurzorua kutsatuta dago, eta uholde eremua da. Diputazioak han egingo du museoa, eta arazoa konponduta. Baina fabrikak jartzeko leku ezegokia bada, kulturarako ere bai». Bigarren eraikina Muruetan egiteari ere topatu dio azalpena: «Ontziola biosfera erreserbatik atera nahi da, baina jabeek ondo ordaintzeko eskatu dute». Ontziolaren eta museoaren arteko lotura ere egin du Ojinagak: «Jabeetako batzuk museoaren patronatuko kide dira».
Eskualdeak beste proiektu batzuk behar dituela esan du: nekazaritza eskola bat, Ingurumen Zientzien unibertsitate zentroa, teknologia berdeen ekoizpen gunea… «Turismo arlokoak ere egin daitezke. Baina ekonomia jasangarriari eta trantsizio ekologikoari lotuta. Proiektu hau Europak eskatzen duenaren antipodetan dago». Jose Maria Gorroño Gernika-Lumoko alkateak dio Pablo Picassoren Gernika herrira ekartzeko aukera izan daitekeela. «Etxe bat behar bada koadroarentzat, badaude hutsik dauden eraikinak». Gogoratu du ontziola eta harako bide berdea sei babes berezi dituen ingurune batean daudela.
AITZIBER ANSOTEGI (Urremendiko kudeatzailea)
«Turismo Jasangarriaren Gutunaren mugen barruan egin beharko da»
Urremendi Landa Garapen Elkartearen egitekoa Busturialdearen garapena sustatzea da. Berbarako, turismoaren bidez. Aitziber Ansotegi elkarteko kudeatzaileak ondo hartu du proiektua: «Uste dut sektore pribatuari asko lagunduko diola: falta duen bultzada emango dio». Eskualdera bisitari berriak erakartzeak «negozioen egoera hobetzen eta kalitatea handitzen» lagunduko duela iruditzen zaio. Hala ere, argi du ezin dela edozelan egin.
Turismo Jasangarriaren Europako Gutunari atxikita dago Busturialdeko biosfera erreserba iaztik. Gutunak orientazioa ematen die jasangarritasunaren aldeko apustua egiten duten lurraldeetako kudeatzaileei eta enpresei, estrategiak elkarrekin arituz definitzeko. «Proiektu hau, ezinbestean, gutunak ezarritako mugen barruan sartu beharko da». Eskualdeak turismo jasangarriaren aldeko apustua egin du: ekoturismo arduratsua, garapena eta ingurunearen zaintza orekaz uztartzen dituena.
Turismoa erakartzeko, horrelako azpiegiturak onak direla iruditzen zaio. Dena den, azpimarratu du eskualdeak, berez, badituela erakargarri egiten duten elementuak: ondare natural eta paisajistikoa batetik, eta aisialdi eskaintza bestetik. «Guggenheimek hori guztia indartuko du».
MIKEL ALVAREZ (LAB sindikatuko kidea)
«Proiektua elite batentzat litzateke, ez herritarrentzat»
«Gure jarrera garai bateko bera da: ez da eskualdeak behar duen proiektua», azpimarratu du Mikel Alvarez LAB sindikatuko kideak. Uste du proiektuaren eraginez turismoa izango dela Busturialdeko eredu ekonomikoaren ardatza. «Proiektua elite batentzat izango da, ez hainbeste bertako herritarrentzat». Herritarren beharrizanak kontuan hartuz gero, LABekoen ustez lehentasunak hondokoak izango lirateke: berrindustrializazio plan bat gauzatzea, eskualdeko eredu ekonomikoa lehen sektorera bultzatzea eta bestelako politika ekonomiko batzuk sustatzea.
Eskualdean dagoeneko «turistifikazioaren aldeko apustu larria» egin dela esan du Alvarezek. Hainbat adibide ipini ditu: Gaztelugatxe turismoaren ikur bihurtu dela aipatu du, eta arrantza portuak kirol portu bihurtu izana. Muruetako ontziola Erandiora eramatea ere gaitzetsi du.
Uste du Busturialdeak lehen sektoreari lotutako industria behar duela, produktuen transformaziora bideratuta: «Badakigu eskualdean produktu horien eskaera geroz eta handiagoa dela». Industria astunaren arloan, trantsizio ekologikoa egin beharko litzatekeela esan du: «Industria sektorea eta lurraren mantenua uztartzeko modua aurkitu beharko litzateke».
Diputazioak proiektua Europako Batasuneko funtsei lotu izana ere txarretsi du Alvarezek. Iruditzen zaio funtsak baldintzatuko dituela proiektuak. «Hipoteka bat izango da, eta ez bakarrik eskualdeko jendearentzat, Euskal Herri osoarentzat baizik». |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199431/hegoaldean-204-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Hegoaldean 204 positibo atzeman dituzte | Positibo eman zuten proben kopurua %3,2koa da. | Hegoaldean 204 positibo atzeman dituzte. Positibo eman zuten proben kopurua %3,2koa da. | Osakidetzak eta Osasunbideak koronabirusa detektatzeko 6.401 proba egin zituzten atzo, PCRak eta antigeno probak. Haietan beste 204 kasu detektatu zituzten, eta, ondorioz, positibo eman zuten proben tasa %3,2koa da.
Lurraldeka, positibo gehien Bizkaian atzeman zituzten: 102. Nafarroan 43 izan ziren, Gipuzkoan 31, eta Araban 26.
Ospitaleei dagokienez, hamazazpi lagun erietxeratu zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 59 daude oraindik ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan.
Atzo sartu ziren indarrean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Eusko Jaurlaritzak ezarritako neurri berriak, aurreko arauen malgutzea ekarri dutenak. Orain, txoko eta elkarte gastronomikoak ireki daitezke, tabernen itxiera eta ekitaldien bukaera ordua 02:00etara atzeratu dute, dendetan eta merkataritza guneetan %60ko edukiera baimendu dute, eta aukera eman dute ikusleak kirol ekitaldietara joateko, betiere gehienezko kopuru batzuk errespetatuta.
Jaurlaritzak argitu du ume eta gaztetxoen aisialdi ekitaldiak hamar laguneko talde egonkorretan egingo direla, hezitzailea kontuan hartu gabe, eta aukeran aire zabalean antolatuko dituztela. |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199432/getariak-bandera-eskaini-dio-andoni-galarragari.htm | Kirola | Getariak bandera eskaini dio Andoni Galarragari | ETE ligan Deustu izan da garailea. KAE 1 ligan, berriz, etxeko taldea izan da nagusi: Getaria. | Getariak bandera eskaini dio Andoni Galarragari. ETE ligan Deustu izan da garailea. KAE 1 ligan, berriz, etxeko taldea izan da nagusi: Getaria. | Ez dira garaileak errepikatu. Atzo, San Pedron (Gipuzkoa), iazko garaileak errepikatu ziren ETE eta KAE 1 ligen estreinako jardunaldian (Tolosaldea eta San Pedro), baina gaur beste bi izan dira bandera astindu dutenak: Deustu eta Getaria, hain zuzen.
Berezia izan da estropada. Izan ere, estropada duela gutxi lan istripu batean hil zen Andoni Galarraga arraunlariaren omenezkoa izan da, eta omenaldi ezin hobea egin diote haren taldekideek: bandera eskaini diote.
Hirugarren txandatik irabazi du Getariak. Haize gorabeheratsuak eragina izan du, eta, garaile zirela ikusita, ezin izan diete malkoei eutsi etxeko traineruko hainbat arraunlarik, Galarraga gogoan. Ohorezko txandan San Pedro helmugaratu da aurrena.
Aurretik, ETE ligan, faborito zen Tolosaldea mendean hartu du Deustuk. Bost segundo atera dizkio, bigarren luze ikusgarria eginda. Orain sailkapeneko lidergoan berdinduta daude bi taldeak. Hirugarren Hibaika izan da. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199433/altuna-iiia-buruz-buruko-txapeldun-bigarren-aldiz.htm | Kirola | Altuna III.a, buruz buruko txapeldun bigarren aldiz | Perfekziotik gertu jokatuta, Jokin Altunak 22 eta 5 irabazi dio Beñat Rezustari. Magiaz gain, gatza eta sendotasuna eman dizkio bere jokoari, eta, 25 urterekin, bigarren aldiz jantzi du txapel preziatua. | Altuna III.a, buruz buruko txapeldun bigarren aldiz. Perfekziotik gertu jokatuta, Jokin Altunak 22 eta 5 irabazi dio Beñat Rezustari. Magiaz gain, gatza eta sendotasuna eman dizkio bere jokoari, eta, 25 urterekin, bigarren aldiz jantzi du txapel preziatua. | Erakustaldi galanta emanda jantzi du Jokin Altunak aurtengo buruz buruko txapela. Faborito garbia zen pilotazale gehienentzat, eta erakutsi du zergatik. Hasi eta buka, perfekziotik gertu jokatu du, eta ondo merezita garaitu du Beñat Rezusta: 22-5. Sakeari etekin handia atera dio; nabarmentzekoa da sake guztiak txokora egin dituela, eta Rezusta ez da eroso ibili errestoan. Horrez gain, ordea, erasoan distiratsu eta defentsan sendo jardun du amezketarrak. Ezker aireak funtzionatu egin dio, eta defentsan ere ez dio pilota bakar bat bera utzi aurkariari ahoko zuloan. Hortaz, ondo merezita igo da podiumaren gorenera, txapel preziatua janzteko. Iaz Erik Jakaren kontra finala galdu ondotik momentu latzak igaro zituen txapeldunak, baina malkoak poz bihurtu ditu urtebete geroago. Partida bukaeran arrebari emandako besarkada horren ispilu.
Hasieratik nagusitu da Altuna III.a. Bazekien final batean ongi hastea zeinen garrantzitsua den, eta zezen baten gisan kantxaratu da. Oso bizi ibili du pilota, eta ez dio ezertarako aukerarik eman Rezustari. Jokatzeko zegoen bergararra ere, baina ezinean aritu da. Lehen atsedenaldi luzerako abantaila bikaina zuen amezketarrak: 12-4. Abantailaz gain, sentsazioak ere oso aldeko zituen. Esan daiteke txapelketako partidarik osoena jokatu duela. Ezkurdiari final-laurdenetan eta Zabaletari finalerdietan oso ongi jokatuta irabazi zien Altuna III.ak, baina gaur hutsune bakar bat bera ere ez du agertu. Urte osoko lanak fruituak eman dizkio.
Lehen atsedenalditik bueltan taktika aldatzea erabaki du bergararrak, eta sakea eramatera airearen bila egin du. Alferrik, ordea. Ez dio aukerarik eman Altuna III.ak. Tantoren batean itxaropenerako jokoa azaldu du Rezustak, batez ere saskitik pilota biziago bat aterata. Frontisetik irteera handiagoa zuen pilota batekin agintzea lortu du tanto batzuetan, baina ez du asmatu tantoa bukatzen. Gainera, bere onetik irtenda jokatu du azken txanpan, etsiaren erruz.
Gauzak hala, Altuna handi batek jantzi du buruz buruko txapela, eta partida ondorengo adierazpenetan ere handi portatu da, Artola izan baitu gogoan: "Berak merezi zuen finala jokatzea, baina zorte txarra izan du, eta pena izugarria da. Gustatuko litzaidake etorkizunean finalen bat biok elkarren kontra jokatzea. Merezi du txapela bat". Etorkizunean zer gertatuko den inork ez daki, baina Altuna III.a lortzen ari den zenbakiak izugarriak dira. 25 urte besterik ez dituen arren, dagoeneko bi txapel baditu buruz buru eta beste bi lau t'erdian. Gainera, urtez urte pilotari hobea bihurtzen ari da, helduagoa eta ausartagoa. Momentuz mugarik ez du Amezketakoak. |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199434/italia-eta-gales-final-zortzirenetara.htm | Kirola | Italia eta Gales, final zortzirenetara | Suitzak irabazi egin dio Turkiari (3-1), baina ez dio balio bigarren postua eskuratzeko. Oraindik sailka daiteke final zortzirenetara. | Italia eta Gales, final zortzirenetara. Suitzak irabazi egin dio Turkiari (3-1), baina ez dio balio bigarren postua eskuratzeko. Oraindik sailka daiteke final zortzirenetara. | Amaitu da lehen fasea A multzoko taldeentzat, eta argitu da zein bi taldek jokatuko dituzten ziur Eurokopako final zortzirenak: aurretik sailkatuta zegoen Italiak eta Galesek. Aurrez aurre izan dira bi talde horiek gaur, eta multzoko lehen sailkatuak eskuratu ditu hiru puntuak (1-0). Galesi, ordea, balio izan dio emaitza horrek, Suitzak ez baitizkio behar adina gol sartu Turkiari (3-1 irabazi du).
Ziurrena da Suitza ere sailkatzea final zortzirenetarako. Sei multzoetako lau hirugarren sailkatu onenek ere eskuratuko dute sari hori, eta egoera onean dira suitzarrak: lau puntu dituzte, Galesen berdinak.
Neurketei dagokienez, Italiak irudi oso sendoa erakutsi du gaur ere. Neurketa ofizialetan 1.000 minutu doaz golik jaso gabe. Gaur aldaketa asko egin ditu Mancinik, baina ustezko zortzi ordezko jokalarirekin ere irudi bikaina eman du taldeak. Garaipenaren gola Pessinak sartu 39. minutuan.
Beste neurketa izarra Shaqiri izan da. Markagailua azkar ireki du Suitzak: Seferovic Realeko jokalari ohiak sartu du gola seigarren minutuan. Hogei minutu geroago sartu du Shaqirik bere lehenengoa. Hala heldu dira atsedenaldira. Bigarren zatian gerturatu da Turkia (Kahveci, 64'), baina berriz ere Shaqirik handitu du aldea, bost minutu geroago. |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199435/korsikako-mugimendu-nazionalistako-hiru-zerrenda-pasatu-dira-bigarren-itzulira.htm | Mundua | Korsikako mugimendu nazionalistako hiru zerrenda pasatu dira bigarren itzulira | Simeoni autonomistak bildu du babesik handiena bozen lehen itzulian (%29,19), Marcangeli eskuindarraren (%24,86) eta Angelini autonomistaren (%13,22) aurretik. 2017an ordezkaritzarik lortu ez zuen Core in Frontek (%8,39) aurrea hartu dio Corsica Liberari independentisten artean, eta hura ere izango da igandeko lehian. | Korsikako mugimendu nazionalistako hiru zerrenda pasatu dira bigarren itzulira. Simeoni autonomistak bildu du babesik handiena bozen lehen itzulian (%29,19), Marcangeli eskuindarraren (%24,86) eta Angelini autonomistaren (%13,22) aurretik. 2017an ordezkaritzarik lortu ez zuen Core in Frontek (%8,39) aurrea hartu dio Corsica Liberari independentisten artean, eta hura ere izango da igandeko lehian. | Gilles Simeoni Laurent Marcangeliren kontra, edota mugimendu nazionalista eskuinaren aurka. Korsikako bozen lehen itzuliak politika egiteko bi ikuspunturen arteko lehia diseinatu du bigarren itzulirako, eta hamarretik lau zerrenda sailkatu ditu datorren iganderako: Simeoni autonomistarena (%29,19), Marcangeli eskuindarrarena (%24,86), Jean-Christophe Angelini autonomistarena (%13,22) eta Paul-Felix Benedetti independentistarena (%8,39). Hiru nazionalista, eskuinaren kontra.
Korsikako bozen lehen itzulia lehiakideen arteko indar orekak berriz definitzeko baliatu dute herritarrek. Aldaketarik nabarmenenak mugimendu nazionalistan izan dira: autonomistek eta independentistek egonkortu egin dute boto emaileen partetik jaso duten babesa, eta ez hori bakarrik, 2017an lorturiko boto kopurua handitu egin baitute; duela hiru urte eta erdiko hauteskundeetan babesen %52,05 bildu zituzten, eta aurten %57,7ra iritsi dira.
Pe a Corsica koalizioaren zatiketak, hortaz, soilik alderdi bati egin dio kalte: Jean-Guy Talamoni iragan agintaldian Asanbleako presidente izandakoaren Corsica Liberari, gutxigatik ez baita sailkatu datorren igandeko itzulirako (%6,9): «Porrota izan da».
Zalantzarik ez da emaitzek Simeoni nazionalisten buruzagi nagusi bilakarazi dutela, orain arteko joerek aurreikusi bezala. Ezustekoa, aldiz, Core in Fronteren boto kopurua izan da, aurrea hartuko baitio Corsica Liberari sektore independentistan; Benedettiren alderdiak ez zuen ordezkaritzatik lortu 2017an, eta, hortaz, gaurko babesa espero baino hobea izan da; emaitza hori jakin eta berehala, Core in Fronteren buruzagiak adierazi du «ate handitik» sartu direla bigarren itzulira.
Orotara, hamar zerrenda aurkeztu dira bozen lehen itzulian, eta horietako lau izango dira datorren igandeko lehian: mugimendu nazionalistako hiru eta Marcangelirena. Bigarren itzulian izateko, zerrendek gutxienez botoen %7 bildu behar zituzten, eta horien artean bat egiteko, gutxienez %5 —48 orduko epea izango dute horiek batzeko—; hortaz, Simeonik bere aliatu ohiekin berriz elkartzeko erabakia har lezake, Ajaccioko auzapeza garaitu, eta nazionalisten gehiengo osoari eusteko babes handiagoa beharko baitu. Marcangeli bigarren itzuliari begira jarri da jada: «Orain, Simeoniren eta bion arteko kontua da. Gainontzekoa literatura da».
Nazionalisten arteko aliantza horri atea ireki diona, kanpainan egin bezala, Angelini izan da, zundaketen emaitzak jakin ostean adierazi baitu koalizio bat osatzera bidean direla autonomistak eta independentistak: «Ez dakit zer forma izango duen, baina hori gertatuko da. Emaitza ona lortu dugu, eta korsikarrek argi utzi dute aniztasuna nahi dutela, eta ez hegemonia. Halere, batasuna ez da gauzatu behar iraganean ezagutu ditugun oinarrietan».
Benedettik, berriz, hasieratik argi utzi du ez duela balizko aliantza horietan parte hartuko, Pe a Corsica koalizio osatu zutenekin —Simeoni, Angelini eta Talamoni— oso kritikoa baita; hori bai, Talamonirenak bezala, aurten bigarren itzulitik kanpo geratu den Jean-Charles Orsucciren zerrendak —Emmanuel Macron Frantziako presidentearen alderdiaren babesa du— bigarren itzulirako elkarrizketetan parte hartu ahalko du, botoen %5,92 jaso baitu. «Erabaki bat hartu beharra dago», adierazi du Orsuccik.
Simeonik oraingoan bidea bakarrik egitea erabaki du, lehen itzulian behintzat. Ezaguna da Korsikan, ospe handia ere badu, eta boterean egin duen lehen legealdia begi onez ikusi dute herritarrek; Korsikako presidente izandakoak, hortaz, harturiko neurriekin jarraitzeko legegintzalditzat aurkeztu du hurrengoa, eta 2015eko eta 2017ko garaipenek abiaturiko aldaketetan sakontzekotzat.
Hori egin ezean, Simeonik argudiatu duenez, azken mende erdian Korsikan agintean izan direnak itzuliko lirateke boterera; Marcangeliri eginiko aipamen zuzena da, hark ordezkatzen duelakoan familien klanak jaun eta jabe izan ziren garaia.
Ajaccioko auzapezari, printzipioz, ez zaio eskuin erregionalista eta eskuin jakobinoa zerrenda berean elkartzeko estrategia ongi atera, banatuta aurkeztuta %27,74ra iritsi baitziren 2017an; hortaz, soilik Orsucci izango du balizko aliatua, baita bigarren itzulitik kanpo geratuko liratekeen bi zerrenda ultraeskuindarren oinarri elektoralak ere —%4 lortu du Marine Le Penek babesten duenak, eta %0,59 besteak—.
Orain, Simeoniren eta Marcangeliren artekoa izango da Korsikako bozen bigarren itzuliko lehia, eta datorren igandean boto gehien bilduko duen zerrenda izatea garaipen bikoitza izango da: lorturiko eserlekuez gain beste 11 ematen baitizkiote horri. Dela aliatu ohiekin berriz elkartuta, dela bidea bakarrik jarraituta, Korsikako presidente izandakoari komeni zaio berriz ere lehen postuan amaitzea, kargu horretara itzultze aldera. Simeoni, behintzat, «pozik» agertu da lehen itzuliko emaitzekin: «Lehen itzuli oso gogobetegarria izan da, korsikarrek alde handiaz jarri gaituztelako lehen postuan».
2017ko bozetan, Pe a Corsica koalizioak Korsikako Asanbleako 63 aulkietatik 41 jaso zituen; eskuin erregionalistak, hamar; eta Errepublika Martxan-ek eta Errepublikanoek, seina. |
2021-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/199436/batasun-nazionala-bigarren-da-eskualdean-eta-bosgarren-euskal-herrian.htm | Politika | Batasun Nazionala bigarren da eskualdean, eta bosgarren Euskal Herrian | Alderdi sozialistako hautagaiak eskualdeko bozen %28,65 lortu ditu. Batasun Nazionala ere bigarren itzulian izango da, eskualdeko bozen %18,2 lortuta; Euskal Herrian, baina, emaitza aski apalagoa du zenbatutako botoen arabera. Abstentzioa nehoiz baino handiagoa izan da. | Batasun Nazionala bigarren da eskualdean, eta bosgarren Euskal Herrian. Alderdi sozialistako hautagaiak eskualdeko bozen %28,65 lortu ditu. Batasun Nazionala ere bigarren itzulian izango da, eskualdeko bozen %18,2 lortuta; Euskal Herrian, baina, emaitza aski apalagoa du zenbatutako botoen arabera. Abstentzioa nehoiz baino handiagoa izan da. | Akitania Berria eskualdeko kontseilua hautatzeko bozen lehen itzulia izan da igandean Ipar Euskal Herrian. Abstentzio handia izan da, nehoiz baino handiagoa: lehen emaitzen arabera, hautesleen %65ek ez dute bozketan parte hartu. Zortzi zerrendak hartu dute parte lehian. PS alderdiko Alain Rousset hautagaiak irabazi du lehen itzulia, hautesleen %28,65en babesa eskuratuta. Bigarren izan da Batasun Nazionaleko Edwige Diaz hautagaia, bozen %18,2rekin. Bigarren itzulian izanen dira biak.
Genevieve Darrieussecq Martxan-Modem koalizioko ordezkariak bozen %13,59 eskuratu ditu, eta Nicolas Florian Errepublikanoetakoak, %12,51. Nicolas Thierry EELVren hautagaia gelditu da bosgarren, bozen %12,01 jasota. Horiek ere bigarren itzulian izateko aukerekin dira, baina itzuli horretara aurkezteko negoziazioen mende. Eddie Puyjalonek bozen %7,3 jaso ditu Akitania Berrian, eta Frantzia Intsumisoko Clemence Guettek, %5,67. LOko Guillaume Perchetek bozen %1,74 baizik ez ditu lortu.
Euskal Irratiek eta BERRIAk Euskal Herriko botoak zenbatu dituzte, eta, Zuberoako herri batzuetakoak zenbatzeke dauden arren, garbi ikusten da Roussetek irabazi duela hiru probintzietan ere. Botoen %24 ditu behin-behineko emaitza horien arabera. Bigarren indarra, Akitania Berrian ez bezala, Nicolas Thierry berdea da; emaitza aipagarria lortu dute berdeek Ipar Euskal Herrian. Batasun Nazionaleko ordezkariak, ordea, askoz emaitza txarragoak izan ditu Euskal Herrian: bosgarren da. Hirugarren eta laugarren indarrak Eddie Puyjalon —Lassalleren zerrendako hautagaia—, eta Genevieve Darrieussecq izan dira. Hauek dira eskualdeko bozen emaitzak Ipar Euskal Herriko hiru herrialdeetan, boto kopurutan, eta portzentajeetan:
Ipar Euskal Herriko herri bakoitzean eskualdetako bozetan izan diren emaitzak biltzen aritu dira Euskal Irratietako kazetariak. Azpiko taulan kontsultatu litezke boz horien emaitzak herriz herri. Herriak banaka ere bila litezke:
Kantonamenduetako bozetan, berriz, EH Bai bigarren itzulian izanen da Ipar Euskal Herriko hamabi barrutietatik zazpitan. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199438/jon-rahmek-irabazi-egin-du-aebetako-irekia.htm | Kirola | Jon Rahmek irabazi egin du AEBetako Irekia | Duela aste batzuk Memorialetik erretiratu egin behar izan zuen, COVID-19arekin kutsatu zelako, baina gogor bueltatu da orain Barrikako golf jokalaria. | Jon Rahmek irabazi egin du AEBetako Irekia. Duela aste batzuk Memorialetik erretiratu egin behar izan zuen, COVID-19arekin kutsatu zelako, baina gogor bueltatu da orain Barrikako golf jokalaria. | Jon Rahmek irabazi du AEBetako irekia, golfeko torneorik handienetakoa. Garaipena eman dion kolpea eta gero, pozik, kabitu ezinda zegoen. Makila eta eskumuturra gora igoz ospatu du. Ez zen erraza kolpea, jaitsieran baitzen. Garaipenak, gainera, beste sari bat du. Izan ere, Rahm lehen postuan jarri da berriro ere munduko zerrendan. Emaztea, semea eta gurasoak han zituen, eta haiekin ospatu du garaipena. «Duela bi aste COVIDarekin geratutakoa eta gero, baikor izan nintzen. Ziur nengoen torneo honetara iritsi eta gauza handiak egingo nituela».
Barrikakoak leku berezi batean irabazi du: Torrey Pines zelaian, bere lehen torneo profesionala irabazi zuen zelaian. Gainera, bost urte betetzen ziren profesionaletan hasi zela. Meritu bikoitza du garaipenak: kontuan izan behar da Rahm justu iritsi zela torneora, COVID-19agatik bi aste zeramatzalako lehiatu gabe, eta itxialdian. Gakoa hamazazpigarren zuloan egon da, zeinetan birdie-rako putt batekin lehen postuan jarri den. Azkenean, 67 kolpeko txartela osatu du, joko maila izugarria erakutsita.
Rahm baikor zen azken egunari begira, eta aukerak zituela adierazi zuen bezperan. Baita aurreikuspenak bete ere. Bikain hasi da lehen zuloetan, eta hor egon da gakoa. Artean, torneo handi batean lortu ez zuena lortu du: birdie bikoitz batekin hastea. Zulo bakoitzeko hasierako kolpeak oso onak izan dira, eta, hala, pixkanaka goiko postuetan finkatu da. Golf jokalari guztiak martxan zirela, Rahm bigarren zen, Oosthuizenengandik kolpe batera.
Dena oso irekia zegoen. Azken saioak ordubete pasatxo zeramala, hamar golf jokalari zeuden kolpe bateko aldearekin. Guztiak txapelketa handiak irabazitakoak. Torneoaren azken egunak ezin zuen ederragoa izan. Baina lehia horretan, bik eutsi diote: Rahmek eta Oosthizenek. Pazientziaz eta kolpe izugarriak jota, atzean utzi dituzte aurkariak. Hamahirugarren eta hamalaugarren zuloak ondoren etorriko zenaren adierazgarri izan dira.
Hamazazpigarren zuloan jarri da lehen postuan Rahm, putt bizkor batekin pilota zuloaren erdi-erditik sartuta, garbi. Oosthizenek ezin zuen huts egin. Baina ez da hala izan: garaipena eta loria Rahmenak ziren. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/199439/tolosaldeko-natura-eta-ondarea.htm | albisteak | Tolosaldeko natura eta ondarea | Naturarekin, kulturarekin eta ondarearekin zuzen-zuzenean lotuta dauden hainbat bisita egin daitezke Tolosaldean. Paisaia txundigarriz inguratuta, denetariko eta denentzako plan ederrak daude tradizio handiko eskualde honetan. | Tolosaldeko natura eta ondarea. Naturarekin, kulturarekin eta ondarearekin zuzen-zuzenean lotuta dauden hainbat bisita egin daitezke Tolosaldean. Paisaia txundigarriz inguratuta, denetariko eta denentzako plan ederrak daude tradizio handiko eskualde honetan. | Tolosaldean, begi bistakoa da naturarekin eta inguruarekin duten lotura. Tradizio handiko eskualde bat da, ohiturak eta bizitzeko moduak bizi-bizirik mantendu diren Euskal Herriko txoko bat, eta naturak hamaika ekintza eta abentura egiteko aukera eskaintzen ditu, pasaia zoragarri batean. Guztira, 28 herrik osatzen dute eskualde hori, eta Gipuzkoako eskualdeen artean herri gehien dituena da. Kopuru handi horrek balio izugarria ematen dio eskualdeari, herri guztiek baitituzte beren ondarearen parte diren istorioak eta ezaugarriak, eta den-denak baitira Tolosaldearen altxorraren parte.
Arritzaga glaziarra
Natura maite dutenek ezin utz dezakete Tolosaldea Aralar bailaran dagoen Arritzaga glaziarra ezagutu gabe. Itxura alpinoa duen bailara eder eta aberatsa da. Izan ere, Euskadiko glaziar bakarrak utzitako arrastoak eta 900 m-ko altueran kokaturik dauden Burutzunzineko meategiaren ondarea gordetzen ditu. Ibilbide eder bat egin daiteke Aralarreko txoko hau ezagutzeko, Amezketako San Martinetik abiatuta.
Bailara horretan dauden baliabideak oso baliagarriak izan dira, eta, ondorioz, hainbat ustiapen ekimen ekarri ditu. Horiek aztarna handiak utzi dituzte paisaian: lurraren kareharrian irekitako zulo artifizialak, bokaminak, lurpeko galeriak irekitzeagatik eratorritako hondakinen metaketak… Bide zaharrak jarraituta, bisitariak azken 4.000 urteetako kobrezko meatzaitzak utzitako arrasto txundigarriak ikus ditzake. Meategien aztarnak Arritzaga errekaren eskuineko hegalean daude. Galerietan kobreko zainak ustiatzen ziren, eta mineralak birrindu (birrindutako minerala biltegiratzeko eraikina da gaur egun ikusten dena) eta ibai ondoan garbitzen zuten (garbitzeko guneak eta makinaria gordetzeko tailerrak kontserbatzen dira). Bagonetetan kargatu, eta aireko kable bidez garraiatzen ziren Amezketara. Gaur egun Buruntzunzingo mendi aterpe bezala erabili eta ezagutzen den eraikina meategien ustiapenaren azken fasean lan egin zuten meatzarien bizileku izan zen.
‘Argi galduaren bila’
Herriek gorde eta mantendu duten kultura ezagutzeko bisita gidatuetako bat da Argi galduaren bila. Amezketan egin daiteke, uztailaren 17tik irailaren 12ra arte, larunbatetan 18:00etan eta igandetan 12:00etan. Aurrez erreserbatzea ezinbestekoa da 657-37 01 56 telefonora deituta edo whatsapp bat bidalita. Prezioak: 3€ arrunta eta 1,5€ murriztua. Bost geldiune ditu bisitak, eta 1,5 orduko iraupena. San Bartolome elizaren atzeko aparkalekua da topagunea, eta Argizaiolak dira protagonistak: hildako omenezko kandelaren taulak. San Bartolome eliza da tradizio hori mantentzen duen azken elizetako bat. Hilobiak lurrean daude, eta senide bakoitzaren aulkia hilobiaren gainean kokatuta dago.
Argizaiolak hildakoen omenez jartzen dira. TOLOSALDEA GARATZEN
Hernioko atea
Goizerako eta arratsalderako plan berezi bat egin daiteke Alkizan eta Asteasun. Goizean egiteko zer plan da hobea mendira joatea baino? Hernio-Gazume mendi gunea Tolosaldearen bihotzaren parte handi bat da, babes bereziko gunea. Bertan, balio ekologiko handia duten hainbat habitat eta espezie ezagutu daitezke.
Alkizako plaza bertatik abiatuta, zailtasun ezberdineko lau ibilbide daude. Alkizak Hernio ingurura bisita osatzeko, Fagus Alkiza espazioa ere eskaintzen du. Espazio horretan, Hernio-Gazume babestutako eremu izatearen zergatiak ulertu, eta ibilbide gidatuak egiteko aukera ere badago.
Mendi bueltaren ostean, Alkizako Ur Mara museoa bisitatzea da aukeretako bat. Naturan murgilduta dago, eta Koldobika Jauregi artista ezagunak egindako obra ikusgarriez gozatu ahalko duzu. Eskulturen edertasuna, errekastoen xuxurla eta zuhaitzen hostoen dantzek mundu magiko batera eramango zaituzte. Ur Mara museoak familia eta ume taldeentzat tailerrak egiteko aukera ere eskaintzen du. Bisita gidatuak aldez aurretik erreserbatu behar dira 609 46 59 42 telefono zenbakira deituta edo mail@urmara.com helbide elektronikoa idatzita. Museoa ikusi eta gero, Bernardo Atxagaren literatura obretan oinarrituta dagoen Asteasuko Muskerraren bidean paseotxo bat eginda arratsalde ezin hobea igaro daiteke.
Ur Mara museoan Koldobika Jauregiren obrak daude. TOLOSALDEA GARATZEN
Informazio gehiago, www.tolosaldea.eus webgunean. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/199440/opor-berdeak-gasteizen.htm | albisteak | Opor berdeak Gasteizen | Gasteiz hiri berde bat da, eta aukera ugari eskaintzen ditu jarduera interesgarriak egiteko naturarekin bat eginez. Halaber, bere ondare historikoa oso garrantzitsua da eta, gastronomia, dastatzeko modukoa. | Opor berdeak Gasteizen. Gasteiz hiri berde bat da, eta aukera ugari eskaintzen ditu jarduera interesgarriak egiteko naturarekin bat eginez. Halaber, bere ondare historikoa oso garrantzitsua da eta, gastronomia, dastatzeko modukoa. | Europan biztanleko berdegune gehien duen probintzia hiriburua da Gasteiz, eta hori dela eta 2012ko Europako hiriburu berde izendatu zuten. Horrela, Gasteizen dauden naturgune aberatsetan, Florida parkean edo Eraztun Berdean, lasaitasunaz goza daiteke, atseden hartu, eta ibilaldi ederrak ere egin daitezke. Gasteiz inguru segurua eta iraunkorra dela azpimarratu behar da, ekoturismoa, running eta paseoak oinez edo bizikletaz egiteko egiteko ezin hobea, toki masifikatuen kontrakoa den turismo eredua sustatzen duena. Azken batean, egun eder batzuk lasai igarotzeko aproposa da Gasteiz, naturaz gain, gastronomiaz, ondare historikoaz eta arteaz gozatzeko.
Bizikletaren hiria
Gasteiz bizikletaren hiria da. Hiriko kaleetatik ez ezik, hiria inguratzen duen Eraztun Berdetik eta bertan dauden ibilbide ugarietatik ere bizikletaz joan daiteke. Hirian eskaintzen den bizikleten alokairu zerbitzua balia daiteke paseo eder batzuk egiteko. Eraztun Berdea hiria inguratzen duten parkeen multzoa da. Elkarren artean loturiko hainbat parkez osatuta dago, besteak beste, Salburua, Zadorra, Zabalgana, Armentia, Olarizu eta Neberako parkea. Salburuko hezegunean, fauna eta flora espezie ugari aurkitu daitezke, Euskal Herriko hezegune kontinentalik baliotsuenetako bat da, eta Europako Natura 2000 Sarearen barruan nazioarteko garrantzia duen Ramsar hezegune gisa izendatua dago. Parkean bertan, Ataria interpretazio zentroa eta hegaztien bi behatoki daude.
Berezko zaporedun enogastronomia
Pintxoei, plater tradizionalei eta proposamen berritzaileei esker, hiria bisitatzeko funtsezko arrazoietako bat da tokiko gastronomia. Era berean, ezin daitezke albo batera utzi Arabako ardoak eta Arabako txakolina, gozogintzan dagoen tradizioa eta Azoka plaza, hiriaren bihotzean tokiko produktuak, tailerrak eta gastrotabernak biltzen dituen gunea.
Historia eta artea
Zortzi mende baino gehiagoko historia ezagutzeko parada eskaintzen du Gasteizek. Hiriak Erdi Aroko hirigunea dauka. Kaleen antolaketak almendra itxura gordetzen du oraindik ere, eta, bertatik ibiliz gero, harresia eta tenplu gotiko nagusiak ezagutuko ditu bisitariak. Santa Maria Katedralera bisita gidatu bat eginez gero, zaharberritze-lanak bertatik bertara ikus daitezke. Katedrala gizadiaren ondare izendatua dago eta dorreak hiri osoaren panoramikarik onena eskaintzen du. Erdigunean dagoen Andre Maria Zuriaren plazak biltzen dituenak ere ikusteko modukoak dira: Gasteizko Guduari egindako monumentua, San Migel eliza, merkataritza eta ostalaritza lokalak, eta landare-eskultura. Azkenik, hirian zenbait museo bikain daude. Besteak beste, Artium Arte Garaikidearen Euskal Zentro-Museoa, Montehermoso kulturunea, Bibat (Arabako Fournier Karta Museoa eta Arabako Arkeologia Museoa), Arma Museoa, Arte Sakratuaren Museoa, Arte Ederren Museoa, Farolen Museoa eta Natur Zientzien Museoa. Gasteizko toki paregabe horiei buruzko informazio gehiago, www.vitoria-gasteiz.org webgunean. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199441/errekatxo-parkean-barakaldoko-inguruetan.htm | albisteak | Errekatxo parkean, Barakaldoko inguruetan | Naturaz goza daiteke Barakaldotik gertu dagoen Errekatxo parkean. Askotariko jarduerak egin daitezke, giro lasai batean. | Errekatxo parkean, Barakaldoko inguruetan. Naturaz goza daiteke Barakaldotik gertu dagoen Errekatxo parkean. Askotariko jarduerak egin daitezke, giro lasai batean. | Bizkaian biztanle gehien duten udalerrietan bigarrena da Barakaldo, Bilboren ostean: ehun mila pertsona inguru bizi dira han. XIX. mendean Bizkaian izan zen industrializazioak eragin handia izan zuen Barakaldon, herri izateari utzi eta hiri bihurtu baitzen horren ondorioz. Han egon zen Bizkaiko Labe Garaien egoitza nagusia XX. mendearen hasieratik.
Gaur egun nagusiki gune hiritarra izan arren, oraindik badira haren inguruan gune berdeak. Horietako bat da Errekatxo parkea, udalerriaren hegoaldean dagoen natura paradisu bat. Haran txiki eta baketsu bat da. Agirtza ibaiak zeharkatzen du, eta uharka bat ere badu erdialdean: Mespelerrekako uharka. Beste laku bat ere dago handik hurbil: Gorostizakoa. Osteratxo bat egiteko leku ezin hobea da, eta, horretarako, badira argi adierazitako zenbait ibilbide, mendiko bizikletaz edo oinez egiteko modukoak. Nahiz eta orain berdegune bat izan, Erdi Aroan inguruko burdinola gune garrantzitsuena izan zen Errekatxo. Antzina, hainbat errota zeuden inguru horretan.
Errekatxon Barakaldoko Historia eta Ingurumena Interpretatzeko Zentroa dago. Barakaldoko historia, ondare eta ingurumenaren inguruko informazio guztia ematen dute han. Horrez gain, haurrentzako ekintzak antolatzen dituzte, eta Barakaldon zehar ibilbide gidatuak ere eskaintzen dituzte.
Zenbait eraikin historiko Barakaldon
Barakaldoko hirigunean bertan, eraikin historikoak eta zenbait toki interesgarri daude. Besteak beste, Santa Teresa eliza, San Jose eliza, udaletxea, Larrea jauregia, Munoa jauregia eta Munoako lorategia.
Barakaldon otordua egiteko, ostatu hartzeko, inguruan txangoak egiteko, beste zenbait jarduera egiteko eta hiria ezagutzeko argibide guztiak visitbarakaldo.eu webgunearen bidez jakin daitezke. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199442/paxinianen-alderdiak-irabazi-ditu-hauteskundeak-armenian.htm | Mundua | Paxinianen alderdiak irabazi ditu hauteskundeak Armenian | Oposizioko Armenia koalizioak salatu du «hauteskunde iruzurra» egon dela. | Paxinianen alderdiak irabazi ditu hauteskundeak Armenian. Oposizioko Armenia koalizioak salatu du «hauteskunde iruzurra» egon dela. | Oraindik botoen %40a soilik zenbatu bada ere, aurreikus daiteke Armeniako behin-behineko lehen ministro Nikol Paxinianen Itun Zibikoa alderdiak irabazi dituela igande honetan Armenian egin diren hauteskundeak. 2020. urte bukaeran Azerbaijan eta Armeniaren arteko gatazkaren ondoren deitu zituen hauteskundeak Panishianek berak.
Azken datuen arabera, Paxinianen alderdiak bozen %58,02 lortu ditu. Haren atzetik Armenia koalizioa lortu du boto gehien (%18,75), eta atzean geratu dira Nik Daukat Ohorea alderdia (%5,39), Armenia Joritu (%4,59) eta Errepublikako Alderdia (%2,72). Parte hartzea altua izan da. Izan ere, 2018. urtean egin ziren azken hauteskundeetan biztanleen %48,63ak hartu zuten parte, eta oraingo honetan, %49,4a joan da hauteslekuetara.
Emaitzak ezagutzearekin batera, Paxinianek adierazi du «hauteskunde iruzurraren orrialdea» Armeniako historian «betirako itxita» dagoela. Hala ere, adierazpen horien ondoren, Armenia koalizioak hauteskundeetan iruzurra egon dela salatzen duen komunikatu bat atera du. Bertan, azaldu dute hainbat hauteslekutan «aurrez antolatutako iruzurra» egon dela erakusten duten zantzuak daudela. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/199443/pitillasko-aintziran.htm | albisteak | Pitillasko aintziran | Ezagutzeko moduko hezegunea da Pitillasko aintzira. Paseo bat eginez, hegazti ugari ikus daitezke, hegaztien babesgune garrantzitsua baita. | Pitillasko aintziran. Ezagutzeko moduko hezegunea da Pitillasko aintzira. Paseo bat eginez, hegazti ugari ikus daitezke, hegaztien babesgune garrantzitsua baita. | Nafarroa Garaiko erdialdean dagoen Pitillasko aintzira paregabea da, harribitxi bat hezeguneen artean. Berrehun hektarea baino gehiagoko azalera du, zereal lursailez inguraturik. Hegazti ugari ikus daitezke Pitillasko aintzirako uraren gainean edo zeruan hegan, paseo bat eginez gero. Horretarako hoberena da prismatikoekin joatea, eta nola ez argazki kamerarekin, irudi ederrak hartzeko. Behin Pitillasko aintzira ezagutzera joanez gero, interpretazio zentroa bisitatzea merezi du. Antzarak, basahateak, kopeta zuri arruntak, ahate txistulariak, zingira-mirotza, ahate mokozabala, lertxun hauskara eta beste hamaika hegazti ikus daitezke. Hegaztien babesgune berezia eta nazioarteko hezegune garrantzitsu bat da. Bertan babes hartzen baitute ehunka hegazti espeziek, eta Europatik hegoaldera datozen hegazti askok negua bertan igarotzen baitute. Nafarroako Erresumaren garaietan Salbasango urmael izenez zen ezaguna Pitillasko aintzira. Bertako urek erabilera handia zuten, lurrak ureztatzeko eta abereei emateko. Gainera, erregearen ehiza eremu gisa ere erabiltzen zen.
Hainbat garaitako aztarnak
Aintziraren inguruetan, hainbat garaitako arrastoak aurkitu dira. Neolito garaiko esku-errotak eta ontzi batzuk, Brontze Aroko gela baten eta zeramikazko aztarnak, eta erromatarren garaiko aztarnak ere bai. Gaur egun, aintziratik hurbil, San Domingo ermita eta uharka karratu bat ikus daitezke. Pitillasko aintzirari buruzko informazio guztia udalaren webgunearen bidez jakin daiteke. Baita inguruan jarduerak egiteko ere. Aipagarria da herriko igerilekuak zabalik egongo direla irailaren 12ra arte. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199444/tubacexeko-langileak-itxaropentsu-kaleratzeei-buruzko-epaiketan.htm | Ekonomia | Tubacexeko langileak itxaropentsu kaleratzeei buruzko epaiketan | Gaur eta bihar izango dira epaiketak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian. | Tubacexeko langileak itxaropentsu kaleratzeei buruzko epaiketan. Gaur eta bihar izango dira epaiketak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian. | Epaiketen astea da hau Tubacexen. EAEko Justizia Auzitegi Nagusira iritsi da haren Arabako enpresako 128 langileren kaleratzea eragin zuen erregulazio espedientea. Gaur, Laudioko ITT adarraren epaiketa izango da, eta bihar, berriz, Amurrioko Acaralavarena. Bi epaiketa izan arren, epaia bakarra izango dela baieztatu du Justizia Auzitegiak.
Epaileek kaleratzeak baliogabetuko dituen itxaropenarekin hasi dute epaiketa Tubacexeko langile batzordeko kideek. «Epaiketara sartu gara argudioz eta arrazoiz beteak, erakusteko erregulazioak ez direla legezkoak. Espero dugu justiziak ere horrela ikusiko dituela, eta gatazka beste fase batera eramango duela, kaleratutako 128 langileak beren lanpostuetara itzulita», azaldu du Eduardo Ibernia langile batzordeko presidenteak.
Iberniak ziurtatu duenez, lan eskasiaren arazoa aldi baterako neurriekin konpontzerik bazuen Tubacexek, krisia koiunturala dela uste baitu. «Pandemiaren aurretik milioi euro askoko irabaziak izan ditu Tubacexek, laguntza publikoak jaso ditu, eta, klase politikoaren babesarekin, erregulazio espediente bat aurkezteko aukera ematen dion lan erreforma baten laguntza dauka». Hain zuzen ere, azken lan erreformen aldaketa defendatu du Iberniak, taldekako kaleratzeek berriro behar izan dezaten lan agintarien onespena.
EAEko Justizia Auzitegiaren aurrean elkartu dira Tubacexeko hamarnaka langile, Tubacex, ERErik ez zioen pankarta batekin. Ertzain asko daude inguruan.
Tubacexeko langileen gehiengoa greba mugagabean egon da azken 133 egunean. Enpresa batzordeak ez zuen onartu greba uzteko zuzendaritzak egindako proposamena —geratu diren langileen lanpostua aldi baterako bermatzea—, kaleratutako langileak berriro hartzeko aukerarik ez zuelako ematen. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199445/ateak-itxita-hasi-da-orkoiengo-talde-bortxaketaren-auziko-epaiketa.htm | Gizartea | Ateak itxita hasi da Orkoiengo talde bortxaketaren auziko epaiketa | Bost gizonezko epaituko dituzte, 2019ko azaroan emakume bati sexu erasoa egitea leporatuta. 50 urtetik gorako zigorrak eskatu dituzte akusazioak eta fiskalak. | Ateak itxita hasi da Orkoiengo talde bortxaketaren auziko epaiketa. Bost gizonezko epaituko dituzte, 2019ko azaroan emakume bati sexu erasoa egitea leporatuta. 50 urtetik gorako zigorrak eskatu dituzte akusazioak eta fiskalak. | Gaur goizean hasi da, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian, emakumezko bat taldean bortxatzeaz akusatutako bost gizonezkoren aurkako epaiketa. Orkoienen (Nafarroa) gertatu zen erasoa, 2019ko azaroaren 29an. Fiskaltzak 54na urteko kartzela zigorra eskatu du lau akusaturentzat: 15 urte sexu eraso delituagatik, eta 39 urte beste hiruren sexu eraso delituen laguntzaile izateagatik. Bosgarren auzipetuaren kasuan, fiskalak 52 urteko zigor eskaera egin du. Epailearen ustez, pertsona horrek ez zuen erasorik egin, baina «beharrezko laguntzaile» izan zen eraso guztietan.
Foruzaingoak iaz eginiko ikerketaren arabera, zitak egiteko aplikazio baten bitartez jarri ziren erasotzaileak emakumearekin harremanetan, eta harekin gelditu ondoren egin zioten eraso. Andreak gertatutakoaren berri eman zien berehala Orkoiengo Udaleko poliziei, eta, ondoren, salaketa jarri zuen Foruzaingoaren egoitzan.
Akusazioak hala eskatuta, ateak itxita ari dira epaiketa egiten. Gaurko saioan, epailearen aurrean deklaratzekoak dira bost akusatuak; bihar, berriz, salaketa jarritako emakumea; eta hurrengo egunetan, lekukoen eta perituen txanda izanen da. Uztailaren 1ean bukatuko da epaiketa, sententziaren zain. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199446/hegoaldetik-joandako-biztanleak-txertatzeko-irizpideak-zorroztuko-dituzte-lapurdin.htm | Gizartea | Hegoaldetik joandako biztanleak txertatzeko irizpideak zorroztuko dituzte Lapurdin | Maider Arostegi Miarritzeko alkateak adierazi du Hegoaldetik joandako biztanleen gorakadak neurriak zorroztea ekarriko duela. Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi du ez dutela prozesu horren berri. | Hegoaldetik joandako biztanleak txertatzeko irizpideak zorroztuko dituzte Lapurdin. Maider Arostegi Miarritzeko alkateak adierazi du Hegoaldetik joandako biztanleen gorakadak neurriak zorroztea ekarriko duela. Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi du ez dutela prozesu horren berri. | Azken asteetan bolo-bolo ibili eta zenbait hedabidetan argitaratu eta gero, agintariek ere izan dute zeresana Araba, Bizkaia eta Gipuzkoatik Lapurdira txertatzera doazen biztanleen inguruan. Hain zuzen ere, Maider Arostegi Miarritzeko alkateak (Lapurdi) adierazi du txertoa hartzeko ordua eskuratu ahal izateko irizpideak zorroztuko dituztela, eta erabiliko ez diren dosiak baino ez dizkietela jarriko Hegoaldeko biztanleei. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ere eman du bere iritzia, eta, Lapurdin txertatzen diren Hegoaldeko biztanleen hautua errespetatzen badu ere, adierazi du ez duela horri buruzko informazio gehiagorik.
Orain arte, Frantziako Osasun Ministerioaren DoctoLib plataforman ematen zuten izena Hegoaldeko biztanleek, eta ez zuten bestelako baldintzarik bete behar. Horri buruz galdetzean, Sagarduik adierazi du «ezustean» harrapatu duela, eta berak ere hedabideen bidez izan duela horren berri. Gehitu du Frantziako Osasun Ministerioak ez diela horren berri eman, «harreman adeitsuak» badituzte ere. Sailburuak azaldu du ez dakiela txerto horiek nola erregistratuko diren osasun sisteman: baina, hala ere, zehaztu du lehen dosia emandako osasun sistema berak izango duela bigarrena jartzeko ardura. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199447/pintaketa-homofobo-eta-transfoboak-egin-dituzte-gasteizko-umandi-ikastolan.htm | Gizartea | Pintaketa homofobo eta transfoboak egin dituzte Gasteizko Umandi ikastolan | Ikastolako jolastokiaren horma irudiaren gainean agertu dira margoketak, Esto con Franco no pasaba eta Marikas bezalako mezuekin. | Pintaketa homofobo eta transfoboak egin dituzte Gasteizko Umandi ikastolan. Ikastolako jolastokiaren horma irudiaren gainean agertu dira margoketak, Esto con Franco no pasaba eta Marikas bezalako mezuekin. | Gasteizko Umandi ikastolako eskola komunitateak salatu duenez, margoketa homofoboak eta transfoboak agertu dira ikastolako jolastokiaren horma irudiaren gainean. Zehazki, Esto con Franco no pasaba, Transformers no eta Marikas mezuak idatzita agertu dira horma irudian.
Ikastolak jakinarazi duenez, joan den maiatzaren 17an, LGTBIQ+fobiaren aurkako Nazioarteko Egunean, LGTBIQ+ bandera margotu zuten horma irudi batean, eta gaur irudiaren gainean agertu dira margoketa homofobo eta transfoboak. Ikastolak ohar bat argitaratu du erasoa gaitzesteko: «Umandi ikastolako eskola komunitateak erabat arbuiatzen ditu egindako pintaketa homofobo eta transfoboak. Gure eskola komunitatean umeak aniztasunean, errespetuan eta bizikidetzan hezten jarraituko dugu». |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199448/nafarroan-ere-handitu-da-zerga-bilketa.htm | Ekonomia | Nafarroan ere handitu da zerga bilketa | Urteko lehen bost hilabeteetan 1.423,5 milioi euro bildu ditu Nafarroako Ogasunak, iaz epe horretan baino %21,9 gehiago. | Nafarroan ere handitu da zerga bilketa. Urteko lehen bost hilabeteetan 1.423,5 milioi euro bildu ditu Nafarroako Ogasunak, iaz epe horretan baino %21,9 gehiago. | Iaz jasotako kolpetik berreskuratzen ari da Nafarroako Ogasuna. Nahiz eta oraindik goiz den balorazio oso sakonak egiteko, bide onetik doa zerga bilketa. Urtarriletik maiatzera 1.423,5 milioi euro sartu dira kutxa publikoetan, iaz baino %21,9 gehiago.
Ogasun Departamenduak azaldu du bi datuak ez direla erabat konparagarriak. Izan ere, iaz apiriletik maiatzera atzeratu zen errenta kanpaina, eta aurten, ez. Horrek dakar diru itzulketen eta diru sarreren egutegia desberdina izatea. Edonola ere, badago faktore bat baikor izateko: langileei beren soldatetan egindako atxikipenak %15,2 handitu dira, eta horretan egutegiak ez du eraginik. Kapital errenten atxikipenak ere nabarmen handitu dira, %26,7.
Ekonomiaren suspertzea ez ezik, bada aurten bilketa handitu beharko lukeen beste faktore bat: Nafarroako Gobernuak zenbait zergaren ordainketa bertan behera utzi zituen iaz, larri zebiltzan negozio txikiei laguntzeko, batez ere.
Zerga bilketa ongi doa beste lurraldeetan ere. Urteko lehen bost hilabeteetan 5.497 milioi euro jaso dituzte zergatan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek, iaz epe horretan baino 1.297 milioi gehiago (+%31). |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199449/espainiako-gobernuak-bihar-emango-die-indultua-politikari-katalanei.htm | Mundua | Espainiako Gobernuak bihar emango die indultua politikari katalanei | Sanchezek jakinarazi du biharko Ministro Kontseiluan proposatuko duela bederatzi buru independentisten askatasuna onartzea. «Adiskidetasunerako» pauso gisa definitu du erabakia. | Espainiako Gobernuak bihar emango die indultua politikari katalanei. Sanchezek jakinarazi du biharko Ministro Kontseiluan proposatuko duela bederatzi buru independentisten askatasuna onartzea. «Adiskidetasunerako» pauso gisa definitu du erabakia. | Espainiako presidente Pedro Sanchezek «berriz bat egiteko» duen proiektua aurkeztu du Bartzelonan. Han adierazi du biharko Ministro Kontseiluan proposatuko duela preso dauden buruzagi katalanei indultuak ematea. Erabakia «adiskidetasunerako apustuaren» parte dela azaldu du, eta elkarrizketaren alde egiteko asmoa nabarmendu: «Indultuak lehen pauso bat dira».
Bederatzi politikari independentistak espetxetik ateratzeko erabakia «ehunka milaka lagunen aldeko neurri bat» dela defendatu du Espainiako presidenteak, haren «erabilera soziala» nabarmenduta: «Milioika herritar batzen ditugu bizikidetzara». Izan ere, egoera konpontzeko bidea independentistak batu gabe egin ezin dela adierazi du. Hala, Kataluniako gatazka politikoa bideratzeko «apustua» berretsi du Sanchezek.
Presidenteak azaldu du erabakiak ez duela zalantzan jartzen Auzitegi Gorenaren ebazpena, baina bai «bide berri bat» irekitzen duela. Espainiako herritar asko erabakiaren aurka egon daitezkeenaren jakitun dela azaldu du, baina haiei eskatu die neurriaren «legezkotasuna» onartzeko. «Etorkizunak iraganak baino garrantzia gehiago izan behar du», zuzendu zaie: «Berriz hasteko eta gauzak hobeto egiteko aukera emango digu».
Espainiako Gobernuko iturrien arabera, indultuen inguruko espedienteak osatuta daude jada, auzitegien irizpideekin bat egiteko moduan. Halere, PPk eta Voxek iragarritako helegiteei aurre egiteko xehetasun guztiak aztertu nahi ditu gobernuak. Horretarako, Carmen Calvo presidenteordea gaur arratsaldean bilduko da Estatu idazkari eta idazkariordeekin, erabakiaren inguruko azken xehetasunak gainbegiratzeko.
Hurrengo pausoa Sanchezen eta Kataluniako presidente Pere Aragonesen arteko lehen bilera antolatzea izango da, bi gobernuen arteko elkarrizketak berrabiatzeko asmoz. Izan ere, Sanchezek elkarrizketa sustatzeko beharra nabarmendu du, gehituta «konfrontazioak» ez duela gatazka konpontzeko balio izan. Lurraldetasunaren inguruko desadostasunen gainetik, balio sozial komunak dituztela nabarmendu du Espainiako presidenteak; hala nola «berdintasunaren eta europeismoaren defentsa». Era berean, baina, Konstituzioa errespetatu eta hark ezarritako markoen barruan ekin beharra nabarmendu du.
Indultuez haratago
Azken egunetan, Espainiako Gobernuak babes ugari lortu ditu gaiaren inguruan; besteak beste, CEOE Espainiako Enpresaburuen Elkarteen Konfederazioa eta Kataluniako gotzainak indultuak babestu dituzte. Kataluniako alderdi independentistentzat, ordea, ez da nahikoa. Aragonesek eta Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemontek asteburuan adierazi zuten ez direla «gatazka politikorako irtenbidea», eta amnistiaren eta autodeterminazio eskubidearen aldeko aldarria egin zuten.
Kataluniako presidenteorde ohi Oriol Junquerasentzat, berriz, indultuak «garaipen bat» dira independentistentzat, Espainiako estatuaren akatsak mahaigaineratzen dituztelako. Hala, Europatik irits litezkeen ebazpenetatik defendatzeko modu bat dela uste du.
Oso bestelakoa da PPk eta Voxek azken egunetan erakutsitako jarrera. Bi alderdiek indultuak bertan behera uzteko lege proposamen bana aurkeztuko dute bihar Espainiako Kongresuan. Egungo Espainiako indultuen legea 1870ekoa da, eta eskuineko alderdien nahia da sedizio eta matxinada delituengatik zigortutako herritarrei ematea galaraztea. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199450/beste-119-covid-19-kasu-atzeman-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 119 COVID-19 kasu atzeman dira Hegoaldean | 2020ko uztail erdialdetik erregistratutako kutsatu kopururik apalena da. 5.000 proba inguru egin dira; beraz, %3 da positiboen ehunekoa. | Beste 119 COVID-19 kasu atzeman dira Hegoaldean. 2020ko uztail erdialdetik erregistratutako kutsatu kopururik apalena da. 5.000 proba inguru egin dira; beraz, %3 da positiboen ehunekoa. | Behera eta behera. Birusaren transmisioari buruzko aldagaiek aski argi erakusten dute kutsatzearen arintzea, eta, hain zuzen ere, aspaldi izandako daturik apalenaren berri eman dute Hegoaldeko osasun agintariek: atzo 119 kasu zenbatu ziren Hego Euskal Herrian. Zehazki, joan den urteko uztailaren 16an zenbatu zen langa horretatik behitiko kopurua azken aldiz, izurriaren bigarren olatuak gorako bidea hartu berritan, alegia. Lurraldeka, Bizkaian, 70 kasu detektatu dira; Nafarroan, 21; Gipuzkoan, 14, eta Araban, 12.
Hala eta guztiz ere, aipatzekoa da Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a detektatzeko test kopuruak izandako beherakada. Ohi denez, astegunetan baino diagnostiko proba gutxiago egin dira iragan asteburuan: atzo 4.828 egin ziren. Azken hamalau egunetako datuei so, aldea nabarmen handia da, azken bi asteetan eguneko 8.000 proba inguru egin baitira batezbesteko. Edonola ere, positiboen portzentajean bistakoa da bilakaera onbidean dela: atzoko testen %3k eman zuten positibo.
Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 17 lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik, eta, horiek aintzat hartuta, guztira 146 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan sartuta gaitzarekin. Horietako 60 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199451/emakume-bat-akusatuen-aulkian-abusuak-egiten-zizkion-gizona-hiltzeagatik.htm | Mundua | Emakume bat akusatuen aulkian, abusuak egiten zizkion gizona hiltzeagatik | 12 urte zituenetik abusuak jasan zituen ugazaitarengandik, eta lau seme-alaba izan zituen. Valerie Bacotek aitortu du tiroz hil zuela. Baliteke bizi osorako kartzela zigorra izatea. | Emakume bat akusatuen aulkian, abusuak egiten zizkion gizona hiltzeagatik. 12 urte zituenetik abusuak jasan zituen ugazaitarengandik, eta lau seme-alaba izan zituen. Valerie Bacotek aitortu du tiroz hil zuela. Baliteke bizi osorako kartzela zigorra izatea. | Goizean hasi da Valerie Bacoten aurkako epaiketa, lehenik ugazaita eta ondoren senar izan zuen Daniel Polette hiltzeagatik. Poletteren abusuak jasan zituen Bacotek ia 25 urtez, eta lau seme-alaba izan zituen harekin. Bacotek berak aitortu du tiroz hil zuela Polette, bien alabaz abusatuko zuen beldur zelako. Gaur deklaratuko du akusatuak epaimahaiaren aurrean, eta epaiketa datorren ostiralera arte luzatuko da.
12 urte zituela hasi ziren abusuak, Polette Bacot eta haren amarekin bizitzen hasi zenean, eta 17 urterekin haurdun geratu zenean, etxetik bidali zuen amak. Bacot espetxeratu egin zuten 1995ean, 15 urteko neska bat bortxatzeaz akusatuta, baina 1997an bikotekidearen etxera itzultzeko baimena jaso zuen, eta erasoak berriz hasi ziren.
Amak etxetik bidali zuenean, Bacot ordura arte ugazaita zuenarekin bizitzera joan zen, Baudemont hirira. Handik gutxira, ezkondu egin ziren. Emakumeak berak salatu duenez, elkarrekin egon ziren 18 urteetan etengabeak izan ziren tratu txarrak, bortxaketak eta abusuak, eta prostituitzera ere behartu zuen. «Haren jabetza nintzen. Mila aldiz pentsatu nuen ihes egitea, baina beldur nintzen», aitortu zuen joan den amaitzean egindako elkarrizketa batean.
Baina 2016ko martxoan, Polettek autoan gordetzen zuen arma hartu, eta tiro egin zion gizonari. Ondoren, gorpua ezkutatu zuen. Poliziak 2017an atxilotu zuen, eta urtebete egin zuen behin-behineko atxiloaldian. Orain, baldintzapean aske dago. Polettek 14 urteko alabari erasoko zion beldur zelako hil zuela aitortu zuen gerora Bacotek berak.
Frantzian harrabots handia eragin du kasuak, 25 urtez abusuak jasan ostean, balitekeelako Bacotek bizi osorako kartzela zigorra izatea. Emakumeen eskubideetarako ministro izandako Najat Vallaud Belkacem bera emakumearen alde mintzatu zen joan den urtarrilean: «Bai, hark hil zuen. Baina bizi izandakoa heriotza bera baino askoz okerragoa izan zen; hogei urtez, egunero hil zuten Bacot». Belkacemek Bacot absolbitzeko eskatu zion Frantziako presidenteari. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199452/upnk-udan-erabakiko-du-navarra-sumatik-atera-edo-ez.htm | Politika | UPNk udan erabakiko du Navarra Sumatik atera edo ez | Marta Alvarez Navarra Sumako parlamentaria eta UPNko kideak adierazi du PPk eta Ciudadanosek «normaltasun osoz» hartu dutela asteburuan Javier Esparzak iragarritako mugimendu hori. | UPNk udan erabakiko du Navarra Sumatik atera edo ez. Marta Alvarez Navarra Sumako parlamentaria eta UPNko kideak adierazi du PPk eta Ciudadanosek «normaltasun osoz» hartu dutela asteburuan Javier Esparzak iragarritako mugimendu hori. | Ustekaberik ezean, bi urte falta dira foru hauteskundeetarako, eta UPNk mugitu du fitxa. Asteburuan, Javier Esparza UPNko presidenteak, batzarrean, afiliatuen aurrean iragarri zuen barne prozesuari ekingo diotela Navarra Suma koalizioaren egoera aztertzeko. Urrats horrekin, koalizioa uzteko aukerari atea ireki dio UPNk. Esparzaren arabera, «eroso» daude Navarra Sumaren barruan, baina alderdiak udan «erantzukizunez» jokatu nahi du, eta erabaki zer egin koalizioarekin.
Astelehenero legez, Nafarroako Parlamentuko mahai eta eledunen batzordea bildu da, eta, bilkuraren ostean, bozeramaileek hitz egin dute. Gaurkoan, baina, ez da Esparza agertu. Haren ordez, Marta Alvarez Navarra Sumako parlamentari eta UPNko zuzendaritzako kidea agertu da. Larunbatean Esparzak adierazi bezala, nabarmendu du UPNren estatutuetan koalizioei buruz erabakitzeko ahalmena duela biltzarrak. «UPNko presidenteak parte-hartze prozesu demokratiko bat ireki du, ahalik eta zabalena izan dadin eta denbora izan dezan hori lantzeko, ikusteko nola aurkeztuko garen hauteskundeetan».
Alvarezen arabera, koalizioan dauden beste bi bazkideek, Ciudadanosek eta PPk, «erabateko normaltasunez» hartu dute UPNren mugimendua. Dena den, ez batak, ez besteak ez dute hitzik esan orain arte. Nahiz eta ez duen erabakirik hartu, antzematen da UPN ez dagoela kontent egungo indar korrelazioarekin.
Izan ere, uneotan, Navarra Sumaren talde barruan, UPNk hamabost parlamentari ditu, Ciudadanosek hiru, eta PPk bi. Hala jaso zen 2019ko martxoan UPNk PPrekin eta Ciudadanosekin egindako hitzarmenetan. Une hartan, alderdi bakoitza egoera desberdinean zegoen: PPk parlamentutik kanpo geratzeko aukera handiak zituen; Ciudadanosen eragina ikusteko zegoen, eta UPNk botoaren atomizazioaren higadura saihestu nahi zuen.
Bi urte geroago, errealitatea erabat aldatu da, Espainiako eskuinean ematen ari diren mugimenduak eraginda. Uneotan, PP indartsuago dago, eta Ciudadanos, aldiz, nabarmen ahulduta, desagertzeko zorian. Eskuin muturrean, berriz, Vox-en itzala ere nabari da. Testuinguru horretan, gogora ekarri behar da UPN eskuinaren diskurtso horren eraginpean dagoela, eta, adibidez, ordezkaritza bidali zuela ekainaren 13an Espainiako Gobernuak Kataluniako preso independentistei indultua ematearen aurka Madrilen, Colon plazan, egin zen manifestaziora.
Esparzaren argudioak
Iragarpenak sortuko duen harrabotsaren jakitun, larunbatean Esparzak iragarri zuen barne prozesu horren atzean inork ez lukeela «okerreko ondoriorik atera behar», eta ez dagoela «inongo mamurik atzean». Haren hitzetan, koalizioa ondo ari da lanean, hala parlamentuan nola udaletan, eta barne prozesuak erantzuten dio bakarrik UPNk koalizioei buruz erabakitzeko ahalmenari.
UPNko presidenteak gaineratu zuen Navarra Sumak bere helburua bete duela; uste du gauzatu dutela 2019ko foru hauteskundeetan euskal abertzaletasunaren aurrean «indartsuago» izateko asmoa, eta, horri esker, besteak beste, Uxue Barkosek lehendakari, Joseba Asironek Iruñeko alkate eta Eneko Larrarte Tuterako alkate izateari utzi diotela ere bai. Esparzaren arabera, 2019an Barkosen gobernuaren alternatiba izan ziren moduan, 2023an Txibiteren gobernuaren alternatiba gisa aurkeztuko dira. Baina ikusteko dago zer formularekin. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199453/uztailaren-9an-diskotekak-ireki-ahalko-dituzte-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Uztailaren 9an diskotekak ireki ahalko dituzte Ipar Euskal Herrian | Dantzalekuetan sartzeko ezinbestekoa izango da osasun ziurtagiria aurkeztea. Kontzertu aretoetako neurriak, berriz, ekainaren 30ean malgutuko dituzte, edukiera %75era zabalduta. | Uztailaren 9an diskotekak ireki ahalko dituzte Ipar Euskal Herrian. Dantzalekuetan sartzeko ezinbestekoa izango da osasun ziurtagiria aurkeztea. Kontzertu aretoetako neurriak, berriz, ekainaren 30ean malgutuko dituzte, edukiera %75era zabalduta. | Ipar Euskal Herrian diskotekak ireki ahalko dituzte uztailaren 9an, Roselyne Bachelot Frantziako Gobernuko Kultura ministroak jakitera eman duenez. 2020ko martxotik itxita daude diskotekak Ipar Euskal Herrian, eta berriz irekitzeko aukera izango dute uztailaren 9tik aitzina. Establezimendu horietan sartzeko ezinbestekoa izango da osasun ziurtagiria aurkeztea.
Gainera, kontzertu aretoen neurriak malgutu egingo dituzte ekainaren 30etik aurrera, eta lokalen % 75erainoko edukiera izango dute barrualdean eta %100ekoa kanpoaldean. Maskara ez da derrigorrezkoa izango diskoteketan, baina bai gomendagarria. Osasun ziurtagiria soilik mila ikusleetatik gorako kontzertuetan eta ikus-entzuleak zutik egotea baimenduta duten kontzertuetan eskatuko da. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199454/laquoez-dugu-sanchezen-barkamenik-nahiraquo.htm | Mundua | «Ez dugu Sanchezen barkamenik nahi» | Kritika ugari sortu ditu buruzagi katalanei emango zaien indultuak. Katalunian errepresioa amaiarazteko eskatu diote Pedro Sanchezi, eta politikariei amnistia osoa emateko. Espainian, berriz, estatua desegin nahi izatea egotzi diote. | «Ez dugu Sanchezen barkamenik nahi». Kritika ugari sortu ditu buruzagi katalanei emango zaien indultuak. Katalunian errepresioa amaiarazteko eskatu diote Pedro Sanchezi, eta politikariei amnistia osoa emateko. Espainian, berriz, estatua desegin nahi izatea egotzi diote. | Espainiako Gobernuak bihar emango die indultua preso dauden buruzagi katalanei. Hala iragarri du gaur Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, Bartzelonako Lizeoan egin duen ekitaldian; «berriz bat egiteko» duen proiektua aurkeztu du han, baina oraindik bide luzea egin beharko du Madrilek helburu horretara iristeko. Izan ere, erabakiak kritika mordoa eragin ditu alde bietan.
Ekitaldian 300 lagun inguru bildu dira; tartean, erakundeetako ordezkariak, alderdi politikoetakoak, enpresariak eta sindikatuetako kideak. Besteak beste, han ziren Sanchezi babesa erakusten Ada Colau Bartzelonako alkatea, Teresa Cunillera Espainiako Gobernuaren ordezkaria Katalunian eta PSCko hainbat alkate. Joateari uko egin dioten artean daude, berriz, Pere Aragones Kataluniako presidentea, Laura Borras parlamentuko presidentea eta PP, Ciudadanos eta Vox alderdietako kideak.
Erreakzio andana eragin ditu albisteak. Katalunian, alderdi independentistek «antzerkia eta propaganda» egitea egotzi diote Sanchezi. Aragonesek, adibidez, gogor kritikatu du Sanchezen erabakia. Gatazka «demokraziarekin soilik» konponduko dela esan du, eta gatazka epaitegietatik atera behar dela eskatu: «Indultuek arazoaren zati txiki bat soilik konpontzen dute, eta errepresioa amaiarazteko bide bakarra amnistia da», gehitu du. Horretaz gain, gogorarazi du euren proposamena independentzia erreferendum bat dela, eta erantsi du indultuena negoziazio mahaira itzultzeko lehen pausoa izatea nahi duela.
CUPek ere indultuak gaitzetsi ditu, eta amnistia osoa galdegin dio Sanchezi: «Ez dugu euren barkamenik nahi, askatasuna nahi dugu», adierazi du Edgar Fernandez bozeramaileak. Sanchezi argi utzi diote Katalunian ez dela ongi etorria, «oraindik ere arazoaren parte delako, eta ez konponbidearena». Horregatik, gutxiengoen programa adosteko orduan, ezinbestekotzat jo du erreferendum bat adostea, eta gehitu du ez dutela amore emango: «Errepresioa ez zen independentzia prozesuarekin hasi, eta ez da indultuekin amaituko; errepresioak banandu egin nahi gaitu».
Juntseko Elsa Artadik ere hitz egin du erabakiaz: «Benetako edukirik gabeko diskurtso bat helarazi du Sanchezek. Indultuak konponbidea direla sinetsarazi nahi digute, baina ez dute gatazka konponduko; gatazka benetakoa da Kataluniako gizartearen gehiengoak autodeterminazioa nahi duelako», hasi du agerraldia bozeramaileak. Errepresioa amaiarazteko eskatu dio Madrili, eta Europako Auzitegien erabakiak kontuan hartzetik hasteko. «Ez gaituzte engainatuko; Sanchezek benetako proposamenen bat baldin badu, etor dadila Kataluniako Parlamentura», gehitu du.
«Erabakiak estatuaren oinarriei eragingo die»
Espainiako alderdie nagusietako ordezkariek ere hitz egin dute jada. Pablo Casado PPko buruak, adibidez, gogor hitz egin du, esan du Espainiaren historiako gobernurik suntsitzaileena dela Sanchezena, eta gehitu du erabakiak estatuaren oinarriak zalantzan jarriko dituela: «Sistemaren aurka altxatzea argudio bat da Katalunian, eta ezin da onartu hori. Gobernua estatua suntsitzen ari da». Esan du Kataluniarekiko harremana konpontzearen alde dagoela, baina, betiere, legea eta Espainiako Konstituzioa errespetatuta.
Ines Arrimadas Ciudadanoseko buruak, berriz, esan du indultuek Sanchezen ahultasuna erakusten dutela, «baina ez Espainiarena»: «Ez nahastu Espainiako demokrazia Espainiako Gobernuarekin; gu ez gara kolpisten aurrean belaunikatuko». Antzeko hitzak erabili ditu Jorge Buxade Voxen bozeramaileak: «Sanchez separatisten aurrean belaunikatu da, eta batek burua jaisten duenean, normala da kaskarreko bat jasotzea».
Erabakia txalotu duenik ere izan da Espainian, adibidez, Yolanda Diaz Espainiako presidenteordea. Hark esan duenez, erabaki «erabakigarria eta ausarta» hartu du gobernuak: «Indultuak banatutako herrialde bat eraikitzeko lehen pausua dira». Unidas Podemoseko beste hainbat buruk ere txalotu dute erabakia, hala nola Irene Monterok, Pablo Etxenikek eta Ione Belarrak. Azken horrek esan du «normalkuntza politikorako» urrats bat direla indultuak, eta Katalunia eta Espainiaren artean hainbat urtetan egon den blokeoa gainditzen lagunduko dutela: «Epaitegiak atzean utzi eta politika egiteko ordua da», gehitu du.
Lizeoan ere, protestak
Lizeotik irtetean ere ehunka pertsonak txistu egin diote Sanchezi, «independentzia», «kanpora» edo «presoak askatu» zioten oihuen artean. Ekitaldian ere eten dute Sanchezen hitzaldia, independentziaren eta amnistiaren aldeko aldarriak egiteko, eta Mossoek bi lagun identifikatu dituzte. Arranen bandera bat zeramaten.
Jordi Cuixart buru duen Omniumem, berriz, sei metroko pankarta bat zabaldu du, Sanchezi gogorarazteko «gatazka amaitzeko bide bakarra dela errepresioa bukatzea, presoei amnistia osoa ematea eta Katalunia independentea izatea». |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199455/espainiak-indultua-emango-dien-bederatzi-buruzagi-kataluniarrak.htm | Mundua | Espainiak indultua emango dien bederatzi buruzagi kataluniarrak | Pedro Sanchez Espainiako Presidenteak adierazi du bihar Ministro Kontseiluan proposatuko duela preso dauden buruzagi katalanei indultua ematea. | Espainiak indultua emango dien bederatzi buruzagi kataluniarrak. Pedro Sanchez Espainiako Presidenteak adierazi du bihar Ministro Kontseiluan proposatuko duela preso dauden buruzagi katalanei indultua ematea. | Espainiako Auzitegi Gorenak espetxe zigorra ezarri zien Katalunian 2017ko urriaren 1eko erreferendumagatik epaitu zituen hamabi buruzagi independentistari. Hiruk zigorra bete dute jada, baina kartzelan jarraitzen zuten gainerako bederatzi buruzagiei indultua emango diela iragarri du gaur Pedro Sanchez Espainiako presidenteak. Bederatzi hauei emango diete indultua:
ORIOL JUNQUERAS
Kargua: Esquerra Republicana de Catalunya alderdiko presidentea eta Kataluniako Generalitateko presidenteordea.
Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.
Zigorra: 13 urteko kartzela zigorra eta 13 urteko inhabilitazioa.
Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2017ko azaroaren 2tik.
RAUL ROMEVA
Kargua: Atzerri kontseilaria eta Kataluniako Generalitataren bozeramailea.
Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.
Zigorra: 12 urteko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.
Non dago? Lledonersko kartzela (Bartzelona), 2018ko martxoaren 23tik.
JORDI TURULL
Kargua: Presidentetza kontseilaria.
Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.
Zigorra: 12 urteko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.
Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2018ko martxoaren 23tik.
DOLORS BASSA
Kargua: Lan eta Gizarte Gaietarako kontseilaria.
Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.
Zigorra: 12 urteko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.
Non dago? Puig de les Basses en Figueresen (Girona), 2018ko martxoaren 23tik.
CARME FORCADELL
Kargua: Parlamentuko presidenteordea.
Akusazioa: Sedizioa eta diru publikoaren erabilera bidegabea.
Zigorra: 11 urte eta erdiko kartzela zigorra eta 11 urte eta erdiko inhabilitazioa.
Non dago? Mas d'Enric-eko kartzelan, El Catllar (Tarragona), 2018ko martxoaren 23tik.
JOAQUIN FORN
Kargua: Barne kontseilaria.
Akusazioa: Sedizioa.
Zigorra: 10 urte eta erdiko kartzela zigorra eta 12 urteko inhabilitazioa.
Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2017ko azaroaren 2tik.
JOSEP RULL
Kargua: Lurralde Antolaketako kontseilaria.
Akusazioa: Sedizioa.
Zigorra: 10 urte eta erdiko kartzela zigorra eta 10 urte eta erdiko inhabilitazioa.
Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2018ko martxoaren 23tik.
JORDI SANCHEZ
Kargua: ANC Biltzar Nazional katalaneko presidentea.
Akusazioa: Sedizioa.
Zigorra: 9 urteko kartzela zigorra eta 9 urteko inhabilitazioa.
Non dago? Lledonersko kartzelan (Bartzelona), 2017ko urriaren 16tik.
JORDI CUIXART
Kargua: Omniumeko presidentea.
Akusazioa: Sedizioa.
Zigorra: 9 urteko kartzela zigorra eta 9 urteko inhabilitazioa.
Non dago? Lledonersko kartzela (Bartzelona), 2017ko urriaren 16tik.
Santi Vila Kultura kontseilari ohia, Carles Mundo Justizia kontseilaria eta Meritxell Borras Gobernazio, Administrazio Publiko eta Etxebizitza kontseilaria ere zigortu zituzten –bideoan agertzen dira–, baina horiek bete dute zigorra jada. 60.000 euroko isun ekonomikoa eta urtebete eta zortzi hilabeteko inhabilitazioa ezarri zizkien epaileak. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199456/nafarroako-gobernuak-audenasari-ordaindutakoa-laquolegezkoaraquo-dela-ebatzi-du-kontuen-ganberak.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak Audenasari ordaindutakoa «legezkoa» dela ebatzi du Kontuen Ganberak | Irurtzun eta Tutera arteko AP-15 autobidean, ohiko erabiltzaileei ezarritako beherapenen ondorioz, urtero konpentsazio bat ordaintzen dio gobernuak enpresa kudeatzaileari, baina iaz, pandemiaren ondorioz, trafikoa asko jaitsi zen, eta bi aldeek berregokitu egin zuten formula | Nafarroako Gobernuak Audenasari ordaindutakoa «legezkoa» dela ebatzi du Kontuen Ganberak. Irurtzun eta Tutera arteko AP-15 autobidean, ohiko erabiltzaileei ezarritako beherapenen ondorioz, urtero konpentsazio bat ordaintzen dio gobernuak enpresa kudeatzaileari, baina iaz, pandemiaren ondorioz, trafikoa asko jaitsi zen, eta bi aldeek berregokitu egin zuten formula | Urte berezia izan zen iazkoa, eta errepide trafikoan ere nabaritu egin zen nabarmen. Adibidez, beste urteekin alderatuta, batez beste %22 jaitsi zen ibilgailuen joan-etorria Irurtzun eta Tutera arteko AP-15 autobidean, eta apirilean, zehazki, %70 jaitsi zen. Inork aurreikusi gabeko beherakada handi horrek eragina izan du Nafarroako Gobernuaren eta 2029ra bitartean autobidearen kudeaketaren arduradun Audenasaren finantza harremanetan.
Nafarroako Gobernuak partaidetza du Audenasan: zehazki, %50ekoa. 80ko hamarkadan, Espainiako estatuarekin elkar banatzen zuten, baina 2003an Madrilgo Gobernuak bere partaidetza saldu zion Sacyr eraikuntza enpresak gidatutako ENA taldeari —gaur egun, Itinere Infraestructuras SA—.
1999tik, Nafarroako Gobernuak urtero diru kopuru bat ordaintzen dio Audenasari errepidea maiz erabiltzen duten gidariei ezarritako beherapenen konpentsazio moduan. Konpentsazio hori kalkulatzeko, formula bat hitzartu dute bi aldeek. Nahiz eta iraganean, batik bat krisi urteetan, trafikoa jaitsi egin zen, orain arte inoiz ez da trafikoa hainbeste beheratu. Ondorioz, martxotik ekainera arteko hilabeteetan, formula horren arabera, Audenasari zegokion gobernuari ordaintzea.
Alta, azaroan aurkeztutako proposamenean, Audenasak planteatu zuen formularen irizpidea aldatzea eta gobernuak 6,3 milioi euro ordaintzea. Abenduan, Ogasun eta Ekonomia departamenduko Esku Hartze orokorreko proposamen horren aurka egin zuen, eta ihardetsi zuen egiazki formularen aldaketa hura ogasunarentzat kaltegarria zela, eta gobernuari 1,2 milioi euro ordaintzea zegokiola. Audenasak erabaki haren aurkako gorako helegitea aurkeztu zuen, eta otsailean Nafarroako Gobernuak berak onartu egin zuen.
93 milioi euroko gainkostua
Irizpide aldaketa hura ulertu ezinik, Navarra Sumak, EH Bilduk eta Ezkerrak txosten bana egiteko eskatu diote Nafarroako Kontuen Ganberari eta Nafarroako Kontseiluari. Lehenak jada egin du bere azterketa, eta ondorioztatu du «legezkoa» izan dela. Aitzitik, gogorarazten du Nafarroako Kontseiluak izango duela azken hitza gai horri buruz. Halaber, txostenean jasotzen denez, iazko irizpide aldaketa hori orain datozen urteetan aplikatu daiteke, eta, 2029ra bitartean, Nafarroako Gobernuari 93 milioi euroko faktura gehigarria eragin diezaioke.
Horregatik, gomendatzen du Audenasak eta Nafarroako Gobernuak bien arteko akordioa aldatu eta berriz hitzartu behar luketela. Kontuen Ganberak adierazi arren formula aldaketa egiteko prozedura legezkoa izan dela, zehaztu du hori fakturak aurkeztean egin beharko litzatekeela, eta ez «a posteriori». Kontuen Ganberaren arabera, horrek segurtasun juridiko handiagoa emango lioke.
Txibite, pozik
Txostenaren berri izan eta gutxira, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak nabarmendu du kontuen ganberak ontzat jo duela Ogasun departamentuaren kudeaketa.
Ildo beretik, PSNko Ramon Alzorrizek aipatu du gobernuak «zorroztasun juridikoz» jokatu duela, «beti nafarren interesen mesedetan». Zuhurrago mintzatu da gobernuko beste bazkideetako bat, Geroa Bai. Uxue Barkosek ontzat jo du txostenaren ondorio nagusia, baina, ganberaren gomendioari jarraituz, hitzarmena aldatu egin behar dela deritzo. Ahal Duguko Ainhoa Aznarez pozik azaldu da emaitzarekin.
EH BIlduko Adolfo Araiz kritiko azaldu da, eta, haren ustez, ganberak ez dio erantzun planteatutako galdera nagusiari: gobernuak zergatik aldatu zuen irizpidez abendutik otsailera artean, eta ad hoc egindako prozedura izan ote zen. Araizen ustez, kontuen ganberak izkin egin dio korapilo hori askatzeari. Navarra Sumak nahiago du itxaron Nafarroako Kontseiluak zer esango. Alzorrizi kontra eginez, Ezkerrako Marisa de Simonen ustez, Nafarroako Gobernuak auzi horretan ez du aintzat hartu nafarren interes orokorra. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199457/lehen-hizkuntza-eta-harreman-sarea-euskararen-transmisiorako-gakoak.htm | Gizartea | Lehen hizkuntza eta harreman sarea, euskararen transmisiorako gakoak | Euskararen familia bidezko transmisioaz gogoetatzen ari dira Euskal Herriko Unibertsitatearen udako ikastaroetan. Transmisio horren inguruko azterketa kuantitatibo eta kualitatibo bat aurkeztu dute. | Lehen hizkuntza eta harreman sarea, euskararen transmisiorako gakoak. Euskararen familia bidezko transmisioaz gogoetatzen ari dira Euskal Herriko Unibertsitatearen udako ikastaroetan. Transmisio horren inguruko azterketa kuantitatibo eta kualitatibo bat aurkeztu dute. | Euskarak gurasoengandik seme-alabekiko jauzia egin dezan, hizkuntza gaitasuna bezain garrantzitsua da erabilera. Adibide bat: guraso euskaldun bakarra duten familietan, horrek euskara lehen hizkuntza gisa erabiltzen badu, kasuen %88an transmisioa gauzatu egingo da; hau da, seme-alabek ere lehen hizkuntza gisa hartuko dute ia kasu guztietan. Euskaraz dakien guraso horrek lehen hizkuntza bezala erdara erabiltzen duenean, ordea, panorama bestelakoa da, seme-alaben artean euskararen transmisioa %49ra erortzen delako.
Euskararen familia bidezko transmisioaren inguruan Euskal Herriko Unibertsitateak antolaturiko udako ikastaroaren barruan, transmisio hori nola gertatzen den ulertzeko gakoak izan zituzten hizpide atzo Donostiako Miramar Jauregian. Saio horretan, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzako Plangintza eta Azterlan Saileko Jon Aizpurua zerbitzuburuak eta Agurtzane Ortiz teknikariak gaiaren inguruko azterketa kuantitatibo eta kualitatibo bat aurkeztu zuten.
Bilduriko datuekin, ondorioztatu dute euskararen transmisioan eragiten dute bi faktore nagusiak «euskara erabiltzeko erraztasuna» eta «harreman sarea edo gune soziolinguistikoa» direla. Lehena, lehen hizkuntzarekin «erabat lotuta» dagoela azaldu zuen Aizpuruak, eta, bigarrenari dagokionez, azpimarratu zuen familiak ez direla gune isolatuak, eta inguruneak «asko» eragiten diela.
Lehen hizkuntza
Azterketan erabili dituzten datuak Eustatek eta Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak azken urteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eginiko inkestetatik ateratakoak dira. Horien arabera, gurasoen hizkuntza gaitasuna da euskararen transmisioa baldintzatzen duen lehen eragileetako bat: bi guraso euskalduneko familietan euskararen transmisioa %90ekoa da, hain zuzen.
Euskal Autonomia Erkidegoan, 2 eta 15 urteko haurren laurdenak (%26,9) euskaldunak diren gurasoak ditu, eta beste laurden bat (%25,2) familia «mistoetan» bizi da. Ia erdiak (%46,9), aldiz, ez du guraso euskaldunik. Euskaraz jakiteak ez du, baina, hizkuntzaren transmisioa bermatzen, eta hor «modu naturalean edo kontzientean» etxean euskara erabiltzearen garrantzia azpimarratu dute ikertzaileek. «Gurasoak euskaldunak direnean, baina lehen hizkuntza euskara ez denean, alde esanguratsua dago seme-alaben lehen hizkuntzan», azaldu du Aizpuruak.
Halaber, euskaraz dakien guraso bakarreko familiei dagokienez, generoaren aldagaia ere aintzat hartu dute azterketan: euskalduna ama denean, transmisioa kasuen %52an gertatzen da, eta, aita denetan, berriz, kasuen %36an.
Ingurunearen garrantzia
Inguruneak ere eragin zuzena du euskararen familia bidezko transmisioan, eta hori kontuan izan dute ikertzaileek euren azterketan. Aizpuruaren arabera, «eremu euskaldunean egoteak lagundu egiten du, inguru erdaldun batean bizitzea transmisiorako oztopo den bitartean, ahalegin handiagoa eskatuz». Hala, azterketak hiru ingurune soziolinguistiko ezberdindu ditu datuak islatzeko: euskaldunak %35 baino gutxiago direna, euskaldunak %35 eta %65 bitarte direna, eta euskaldunak %65 baino gehiago direna.
Lehenengo gunean, soilik %5 dira euskara lehen hizkuntza gisa erabiltzen duten bi guraso dituzten familiak. Bigarrenean, berriz, %38,9 dira, eta, hirugarrenean, azkenik, erdia baino gehiago (%56,1). Datu horiek duten «pisua» ulertarazteko, gune horietako bakoitzean bizi den jende kopurua zein den ere gogoratu du Ortizek: «Gune erdaldunenean biztanleriaren %46 bizi dira, bigarrenean %37, eta euskaldunenean %16 inguru».
Horiek horrela, hirugarren gunean euskararen transmisioa «ia erabatekoa» den bitartean, lehenengoan biztanleriaren %66ek euskara transmititzen ez dutela nabarmendu du teknikariak.
Transmisiorako arrazoiak
Euskara erabiltzeko erraztasuna eta ingurune soziolinguistiko euskalduna bermatuta daudenean, euskaren transmisioa «modu naturalean» gertatzen den modura, bi faktoreetako batek huts egiten duenean, gurasoek euskararen transmisioa modu «kontziente» batean egiten dutela nabarmendu dute azterketaren egileek.
Hala, seme-alabei euskaraz egiteko erabakia hartzera eramaten dituzten lau arrazoi identifikatu dituzte ikertzaileek: belaunaldiz belaunaldiko transmisioa, Euskal Herrian bizi eta euskaldun sentitzea, gurasoek eurek euskara ikasteko egindako ahalegina eta euskara jakitearen balio instrumentala. Adituek, bestalde, ohartarazi dute, haurrei euskaraz egiteaz gain, transmisiorako garrantzitsua dela gurasoek ere haien artean euskaraz egitea. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199458/chimy-avilak-haserrea-piztu-du-voxen-kamiseta-bat-janzteagatik.htm | Kirola | Chimy Avilak haserrea piztu du Voxen kamiseta bat janzteagatik | Osasunako aurrelariak barkamena eskatu du: «Hanka sartu dut. Ez dakit asko politikaz, ez zait interesatzen. Ez zen nire asmoa inor haserraraztea, eta barkamena eskatu nahi dut», idatzi zuen sareetan. | Chimy Avilak haserrea piztu du Voxen kamiseta bat janzteagatik. Osasunako aurrelariak barkamena eskatu du: «Hanka sartu dut. Ez dakit asko politikaz, ez zait interesatzen. Ez zen nire asmoa inor haserraraztea, eta barkamena eskatu nahi dut», idatzi zuen sareetan. | «Beldurra erreakzio bat da, ausardia erabaki bat». Hala zioen Chimy Avila Osasunako jokalariak joan den larunbatean soinean zuen kamisetak; alboan Santiago Abascal Vox alderdi ultraeskuindarreko buruaren irudi bat du esaldiak. Bere Instagram kontura igo zuen irudi hori Avilak, baina geroxeago ezabatu egin behar izan zuen.
Izan ere, kritika mordoa jasotzen hasi zen aurrelaria. Besteak beste, sareetako erabiltzaileek atzerritarra dela gogorarazi zioten Avilari (argentinarra da), eta Voxek migratzaileekiko dituen politikak eta ideiak aipatu zizkioten. Beste batzuek jokalaria kanporatzeko ere eskatu zioten Osasunari.
Avilak Instagramen bertan erantzun zien kritikei. Barkamena eskatu zuen: «Gaur hanka sartu dut jende askori min egin dion kamiseta batekin argazki bat igota sareetara. Sentitzen dut. Oparitu egin zidaten, gustuko dut kamisetako esaldia, eta ez nuen uste pertsona batzuentzat halako esanahia izango zuenik. Ez dakit ezer politikaz, ez zait interesatzen. Nire pasio bakarrak futbola eta nire familia dira. Ez zen nire asmoa inor haserraraztea, eta barkamena eskatu nahi dut», idatzi zuen.
Osasunaren zaletuentzat jokalari maitatua da Avila, aurtengo denboraldi osoa min hartuta igaro duen arren. Sadarren ohikoak dira «Chimy, Chimy» oihuak; izan ere, jokalari borrokalaria eta izaera handikoa da argentinarra. Orain, ordea, ikusteko dago zaletuek aurrelariaren barkamen eskaera onartuko duten ala ez.
Gaur, gertatutakoaz hitz egin du Jorge Buxade Voxen bozeramaileak, eta «babesa eta elkartasuna» adierazi dizkio Avilari. Haren iritziz, gertatutakoak erakusten du «askatasun falta handia» dagoela oraindik, eta gehitu du elastikoa «oso ondo» geratzen zaiola Osasunako jokalariari: «Kamisetak egiten dituen enpresa gustura egongo da progresistek eta independentistek egin dioten kanpainarekin».
Zugastiren aurrekaria
Osasunak, momentuz, ez du adierazpenik egin gertatutakoari buruz. Duela hilabete antzeko beste gertakari bat izan zen Osasunaren emakumezkoen taldeko Patricia Zugastirekin. Oviedoren aurka jokatutako neurketa batean, aurkako taldeko jokalari bati irain arrazistak egitea egotzi zioten.
Jokalariak, ordea, esan zuen hori ez zela egia, eta gertaturakoa ikusita inpotentzia sentitzen zuela adierazi. Neurketaren 75. minutuan, Oviedoko jokalari batek ostikada bat eman zion Osasunako bati, eta orduan esan zuen eztabaida piztu zuen esaldia Zugastik: «A zer ostikada eman dion txinatar puta horrek!».
Eztabaida sortu zen orduan, eta, Zugastik barkamena eskatu eta aurkariarekin bakeak egin zituen arren, sareetan berehala zabaldu zen gertatutakoa. Orduan, Osasunak ohar bat kaleratu zuen, eta «gauzak argitu bitartean» taldetik kanpo utzi zuen Zugasti. Jokalariak esan zuen ulertzen zuela klubaren erabakia: «Akats bat egin dut, onartzen dut, baina espero dut dena azkar argituko dela eta entrenatzera itzuliko naizela», esan zuen.
2019an ere eztabaida piztu zuen beste kasu batek: orduan Osasunako jokalari zen Endika Irigoien Altsasuko gazteen aldeko kamiseta batekin joan zen San Ferminetako txupinazora, sareetara igo zuen, eta ekintza hura gaitzetsi egin zuten zaletu batzuek. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199459/hamahiru-bertsolari-sailkatu-dira-nafarroako-bertsolari-txapelketarako-aurrekanporaketan.htm | Kultura | Hamahiru bertsolari sailkatu dira Nafarroako Bertsolari Txapelketarako aurrekanporaketan | Urrian abiatuko da Nafarroako Bertsolari Txapelketa. Asteburuan jokatu diren aurrekanporaketa saioetan sailkatutako hamahiru bertsolariek parte hartuko dute, 2019ko txapelketan parte hartu izanagatik sailkatuak zeuden beste 11 bertsolarirekin batera. | Hamahiru bertsolari sailkatu dira Nafarroako Bertsolari Txapelketarako aurrekanporaketan. Urrian abiatuko da Nafarroako Bertsolari Txapelketa. Asteburuan jokatu diren aurrekanporaketa saioetan sailkatutako hamahiru bertsolariek parte hartuko dute, 2019ko txapelketan parte hartu izanagatik sailkatuak zeuden beste 11 bertsolarirekin batera. | Urriaren 2an abiatuko da 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa, eta finala azaroaren 27an jokatuko da. Asteburuan aurrekanporaketa fasea jokatu da, hiru saiotan: ostiralean Igantzin jokatu zen; larunbatean, Garesen, eta atzo, igandea, Iruritan.
Hemezortzi bertsolarik parte hartu dute guztira aurrekanporaketan, 2019ko txapelketan parte hartu gabekoak eta azken txapelketa horretako azken lau sailkatuak. Horietatik hamahiruk eskuratu dute txapelketan parte hartzeko sarbidea. Haiekin batera, beste 11 bertsolari ere arituko dira txapelketan, dagoeneko sailkatuta daudenak, 2019koan parte hartu izanagatik.
Zehazki, aurrekanporaketako hiru saioetako bakoitzean irabazitakoak eta sailkapenaren araberako beste hamar bertsolari izan dira sailkatutakoak. Igantziko saioan, ostiralean, Endika Legarra Nuinek irabazi zuen, 246,5 punturekin, eta harekin batera sailkatu ziren Aitor Irastortza Arrizurieta (230,5 puntu), Idoia Granizo Uribarrena (227), Urko Gartzia Aleman (219,5) eta Sahats Aleman Sadaba (210,5). Seigarren tokian gelditu zen Etxahun Azkarraga Fernandez, 179 punturekin, eta ez zen sailkatu.
Garesko saioan, larunbatean, Patxi Castillo Graciarena nagusitu zen, 245,5 punturekin, eta, hark ez ezik, txapelketarako sarbidea lortu zuten Erika Lagoma Pombarrek, 242,5 punturekin, eta Mikel Lasarte Ciak, 238,5ekin. Laugarren, bosgarren eta seigarren tokietan eta sailkapenetik kanpo gelditu ziren Ainara Ieregi Aramburu (208,5 puntu), Mintxo Astiz Goñi (201,5) eta Jabi Lezaun Landa (179,5).
Azkenik, atzo, Iruritan, Xabier Silveira Etxeberria gailendu zen, 279,5 punturekin, eta harekin batera sailkatu ziren Ekhiñe Zapiain Arlegi (259 puntu), Ekain Alegre Gil (255), Egoitz Gorosterrazu Elizagoien (244) eta Oier Lakuntza Irigoien (222). Seigarren eta sailkapenetik kanpo gelditu zen Aitor Almandoz Elizalde, 203,5 punturekin.
Ondorioz, hau da asteburuan sailkatutakoen zerrenda: Endika Legarra Nuin, Aitor Irastortza Arrizurieta, Idoia Granizo Uribarrena, Urko Gartzia Aleman, Sahats Aleman Sadaba, Patxi Castillo Graciarena, Erika Lagoma Pombar, Mikel Lasarte Cia, Xabier Silveira Etxeberria, Ekhiñe Zapiain Arlegi, Ekain Alegre Gil, Egoitz Gorosterrazu Elizagoien eta Oier Lakuntza Irigoien. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199460/munich-lgtbifobiaren-aurkako-aldarri-bihurtuko-da-asteazkenean.htm | Kirola | Munich LGTBIfobiaren aurkako aldarri bihurtuko da asteazkenean | UEFAk baimena eman dio Alemaniako kapitainari ostadarraren besokoa eramateko, eta estadioa ere LGTBI banderaren koloreekin argiztatu nahi dute Hungaria eta Alemaniaren arteko partidarako. | Munich LGTBIfobiaren aurkako aldarri bihurtuko da asteazkenean. UEFAk baimena eman dio Alemaniako kapitainari ostadarraren besokoa eramateko, eta estadioa ere LGTBI banderaren koloreekin argiztatu nahi dute Hungaria eta Alemaniaren arteko partidarako. | Asteazkenean, Alemaniak eta Hungariak Eurokopako partida jokatuko dute Munichen (Alemania), eta lehia oinarrizko eskubideen zelaian ere egingo dela ematen du. Izan ere, Viktor Orban Hungariako presidenteak LGTBI komunitatearen eskubideak murrizteko hartu dituen neurrien aurkako keinuak egingo dituzte Alemaniako jokalariek eta hiriko agintariek.
Izan ere, asteburuan aztergai eduki du UEFAk Alemaniako selekzioko kapitain Manuel Neuerrek Frantziaren eta Portugalen aurkako Eurokopako partidatan eraman duen ostadar koloreko besokoaren afera. Berez, «ikur politikoak» eramatea debekatzen du arautegiak, baina UEFAk atzo erabaki zuen Neurreren aurkako neurririk ez hartzea, politikoa ez delakoan. «UEFAk aztertu du jokalariak eramandako besokoa», adierazi du erakundeak ohar batean, «eta, kausa on baten aldekoa dela ikusita, hau da, aniztasunaren aldekoa, ez da zigor prozedurarik egongo».
Beraz, Neurrek LGTBI kolektiboko herritarren eskubideen aldeko ikurra eraman ahalko du asteazkenean.
Estadio osoa, ostadarrez
Municheko Udalak harturiko erabakiari jarraikiz, hiriko alkate Dieter Reiterek gutun bana bidali die UEFAko presidente Aleksander Ceferini eta Alemaniako Futbol Federazioko presidenteorde Rainer Kochi esateko asteazkenean Munich Arena estadioa ostadarraren kolorez argiztatu nahi duela. Horren bidez, «berdintasunaren eta tolerantziaren» aldeko keinua babesteko eskatzen die alkateak bi agintariei.
Reiterrek gutunean gogorarazten die joan zen astean Hungariako Legebiltzarrak debekatu egin zuela gazteei homosexualitatearen eta transexualitatearen inguruko informazioa ematea, lege baten bidez. Alkatearen arabera, erabakia transfoboa da, eta Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Kartaren aurkakoa.
«Mesedez eskatzen dizuet, beraz, baimena emateko Arena ostadarraren koloreekin argiztatzeko partidaren egunean, balore berdinak partekatzen ditugula adierazteko zeinu ikusgarria bidaltzeko».
Municheko Allianz Arena estadioa ostadar koloreekin argiztatuta, 2016an. Urtero apaintzen dute horrela, Stonewall tabernako (New York, AEB) gayen matxinada gogoratzeko (ekainak 28). Sinnbildner
Orban Hungariako presidente izendatu zuten 2010. urtean. Hainbat egitasmo bultzatu ditu LGTBI herritarrei giza eskubideak ukatzeko, «balore kristauekin bat» ez datozelakoan. Hungarian izugarri egin dute atzera LGTBI eskubideetan azken urteotan. 1960. urtean utzi zioten han homosexualitatea zigortzeari. Baina iaz, trans jendea legez onartzeari utzi zioten, eta, aurten, LGTBIren inguruko «eduki positibo» oro zentsuratzea onartu dute, filmetan, telebistan, liburuetan edo bestelako ekintza publikoetan.
UEFAk badu Hungaria bere agendan, bestela ere. Ikerketak zabaldu ditu jakiteko Hungariako eta Frantziako selekzioen arteko partidan zale hungariarrek Kylian Mbappe eta Karim Benzemaren aurkako irain arrazistak egin ote zituzten. Hainbat lekukoren arabera, hainbat zalek tximinoen oihuak egin zituzten Mbappek baloia ukitzen zuen bakoitzean. Benzemaren aurkako irainak ez dituzte zehaztu.
Horrez gain, aztertzen ari dira larunbatean Hungaria eta Portugalen arteko partidan irain homofoboak egin ote zizkioten Cristiano Ronaldori.
LGTBI bandera, Municheko Allianz Arenako kornerretako batean, aurtengo urtarrilaren 30an, Awschwitz askatu zuten egunaren urteurrena gogoratzeko. Adam Pretty / POOL / EFE |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199461/zigortutako-aholkularitzekin-lanean-jarraituko-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Zigortutako aholkularitzekin lanean jarraituko du Jaurlaritzak | Soilik auzitegi batek behartuta hartuko lituzke neurriak. Baztertu egin du auditoria bat egitea. Ukatu egin du erantzukizun politikoak argitu behar direla. | Zigortutako aholkularitzekin lanean jarraituko du Jaurlaritzak. Soilik auzitegi batek behartuta hartuko lituzke neurriak. Baztertu egin du auditoria bat egitea. Ukatu egin du erantzukizun politikoak argitu behar direla. | Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak berretsi du Eusko Jaurlaritzak lanean jarraituko duela Espainiako Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionalak (CNMC) zigortutako aholkularitzekin, eta zehaztu du «neurriak» hartuko dituela soilik auzitegiek ebazten badute gobernua kaltetua izan dela. Azpimarratu du hori oraingoz ez dela frogatu. Azpiazuk berretsi du enpresa horiei inork ez diela kendu lehiaketa publikoetara aurkezteko eskubidea. «Guk ez diegu betorik jarriko. Zuhurrak izaten ari gara. Auzitegiei lagunduko diegu, baina ez dugu inor aldez aurretik zigortuko».
Lehiaren Batzordeak instituzio publikoekin lan egiten duten 22 aholkularitza zigortu zituen maiatzean, besteak beste Deloitte, PwC eta Idom, eta 6,3 milioi euroko izuna jarri zien. Lizitazio publikoak manipulatzea leporatzen die, kartel baten gisara funtzionatzea, euren artean administrazioaren kontratuak banatzeko. «Espainia Iparraldean» gutxienez 101 lizitazio adostu zituzten euren artean modu horretara, eta horietako batzuek lotura dute Bilboko eta Gasteizko udalek, Jaurlaritzako hainbat sailek eta Bizkaiko Aldundiak egindakoekin.
EH Bilduren galderei erantzunez, Azpiazuk azpimarratu du batzordearen ebazpenak ez dituela ezbaian jartzen lizitazioak, aholkularitza enpresa horien jokabidea baizik. Gaineratu du ikerketan ez dela «zantzurik» aurkeztu Jaurlaritzaren eta enpresa horien jardun okerraren artean, eta salatu du harreman hori dagoela adierazteak edo iradokitzeak, «oposizioko taldeek egiten dute moduan», helburu «manipulatzailea» duela. Ukatu egin du, halaber, aholkularitzen jardunean atzean egon litezkeen erantzukizun politikoak argitu behar direnik, «ez daudelako».
Josu Estarrona EH Bilduko legebiltzarkidean ustez, erantzukizunik ez dagoela uste badu, Jaurlaritzak «biktima» gisa aurkeztu beharko luke bere burua, eta salaketa jarri, «besoak gurutzatuta geratu beharrean». Aurpegiratu dio, halaber, zer gertatu den argitzeko kanpo auditoria ez egitea. Antzera mintzatu Elkarrekin Podemoseko David Soto. Haren ustez, «zuhurrena» izango litzateke inplikatutako enpresekin kontratu gehiago ez egitea, gutxienez zer gertatu den argitu arte. PP-Ciudadanoseko Luis Gordillok ere bat abiatzeko eskatu dio Jaurlaritzari. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199462/hil-egin-dira-urdaibain-jaio-ziren-bi-arrano-arrantzaleak.htm | Gizartea | Hil egin dira Urdaibain jaio ziren bi arrano arrantzaleak | Jaio eta hogei egunera hil dira; ezin izan zioten eutsi joan den ostiralean Urdaibai astindu zuen ekaitzari. Arduradunen arabera, txiten heriotza «naturaltzat» hartu behar da. | Hil egin dira Urdaibain jaio ziren bi arrano arrantzaleak. Jaio eta hogei egunera hil dira; ezin izan zioten eutsi joan den ostiralean Urdaibai astindu zuen ekaitzari. Arduradunen arabera, txiten heriotza «naturaltzat» hartu behar da. | Hainbat urte eta gero Euskal Herrian jaio ziren lehen bi arrano arrantzaleek hogei egun iraun dituzte bizirik. Une kritikoan zeuden, eta ezin izan zioten eutsi joan den ostiralean Urdaibaiko biosfera erreserba (Bizkaia) astindu zuen ekaitzari. Urdaibai Bird Centerreko arduradunek azaldu dutenez, bi kumeak «handiak ziren dagoeneko, eta horrek zaildu egiten zion amari haiek estaltzea». Gainera, oraindik lumatu gabe zeuden, gutxi gorabehera jaio eta 30 egunera hartzen baitute euritik eta hotzetik babesten dituen lumajea.
Arduradunen arabera, ohikoa da gertatu dena. Izan ere, arrano arrantzale txiten erdiak hil egiten dira jaio osteko lehen asteetan, eta hirugarrena izaten da kritikoena. Horregatik, azaldu dute txiten heriotza «naturaltzat» hartu behar dela, «bizitzaren zikloaren atal baten modura».
Fenomeno natural horren guztiaren harrigarriena, Bird Centerreko kideen ustez, halako gertakari bat «etxetik horren gertu bizi ahal izatea» izan da: «Atzo milaka pertsona atsekabetuta zeuden, baina Royk eta Landak bizitza lezio bat eman ziguten. Gorpuak erretiratu zituzten habiatik, eta berau konpontzen jarraitu zuten, tarteka-tarteka kopularen bat ere egin zutelarik», azaldu dute.
Amaitzeko, gehitu dute posible dela Urdaibain dagoen arrano arrantzale bikoteak oraindik beste kumeren bat izatea, nahiz eta datak jada berantiarrak diren.
Hiru txita
Arrano arrantzale bikote horrek, denera, hiru txita izan ditu azken asteetan Urdaibain: ostiralean hil ziren biak, eta jaio eta hiru egunera hil zen munduko lehen arrano arrantzale albinoa.
Arrano arrantzalea Euskal Herrian desagertuta zegoen espezie bat da. Haiek berreskuratzeko asmoarekin, 2013an askatu zuten guraso izan diren arranoetako bat, Roy izenekoa. Haren bikotekidea, berriz, Orxeko (Akitania) erreserba naturalean egindako suspertze proiektukoa da. Bikotea joan den urtean egonkortu zen.
Lehen abisua apirilean eman zuten Bird Centerreko arduradunek: arrano arrantzale bikote horrek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza han. Ohikoa da bikote hori udaberrian Urdaibain egotea. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199463/turkiako-auzitegi-konstituzionalak-aztertu-egingo-du-hdp-desegiteko-eskaria.htm | Mundua | Turkiako Auzitegi Konstituzionalak aztertu egingo du HDP desegiteko eskaria | Auzitegiak aho batez erabaki du fiskaltzaren akusazioa aintzat hartzea. Erabakiaren «izaera politikoa» salatu du HDPk. | Turkiako Auzitegi Konstituzionalak aztertu egingo du HDP desegiteko eskaria. Auzitegiak aho batez erabaki du fiskaltzaren akusazioa aintzat hartzea. Erabakiaren «izaera politikoa» salatu du HDPk. | Auzitegi Konstituzionalak onartu egin du Turkiako Fiskaltzak HDP Herriaren Alderdi Demokratikoaren aurka egindako eskaria. Alderdi kurdua legez kanporatzea eta desegitea eskatzen du fiskaltzak, PKK Kurdistango Langileen Alderdiarekin lotura duela argudiatuta, zeina erakunde terroristatzat hartzen baitu Turkiak. Fiskaltzak bigarrenez egin zuen zigor eskaera hori ekainaren 8an, aurrekoa baztertu egin baitzuen auzitegiak, nahikoa froga eta informazio aurkeztu ez zuela iritzita. Kontrakoa deliberatu du bigarrengoan, ordea, eta aho batez, gainera.
HDP «antidemokratikoa» dela argudiatu, eta haren jarduna debekatzeko 850 orri inguruko txosten bat aurkeztu zien Bekir Sahin fiskalak epaileei. Alderdiko 451 kideren jardun politikoa debekatzea eta alderdiaren kontu korronteak enbargatzea ere jasotzen zuen eskaerak, baina azken horiek ez ditu onartu Konstituzionalak, nahiz eta ziurtatu duen aurrerago aztertuko dituela.
Izan ere, baliteke alderdiaren aurkako behin-behineko neurriak hartzea auzitegiak, azken erabakiaren berri eman bitartean. Zenbait hedabideren arabera, litekeena da urtebete igarotzea epaia eman arte. Hamabost epaileren esku egongo da, eta horietatik hamarrek HDP desegitearen aldeko botoa ematea nahikoa litzateke hori gertatzeko. Epaimahaiaren barruan kontrako boto partikularrak lortzea izan daiteke alderdiko kideen itxaropena, baina, atzo guztiek akusazioa onartzearen alde egin zutela ikusita, ez dirudi haien artean desadostasunak sortzeko aukera handirik dagoenik. Hala ere, alderdia zigortzea erabakiko balute ere, baliteke desegiteraino ez iristera, eta bestelako neurriak aplikatzea; hala nola finantzaketa bideak kentzea edo publizitatea egiteko debekua jartzea.
Oraingoz, gaur onartutako akusazioaren gaineko defentsa prestatzeari ekin beharko dio HDPk. Mithat Sancarrek, alderdiko presidenteetako batek, azpimarratu du alderdiak eta haren abokatuak «ahalik eta defentsarik indartsuena» egingo dutela, baina gogorarazi du auzi honen «abokatu nagusia herria» dela, eta, batez ere, «herri kurdua». Erasoa hari bideratua dagoela azpimarratu du, baina zehaztuz «demokraziarako itxaropena» duen orori ere egiten diola eraso. Horregatik, aldarrikatu du auziak «Turkiako herri guztien borroka» bateratzeko balio behar duela.
Kanpaina politikoaren parte
Sancarrek irmo gaitzetsi du Auzitegi Konstituzionalaren erabakia, baina handik kanpo kokatu du auziaren sorburua, eta «hilabete askotako kanpaina politiko baten» parte dela nabarmendu du. Gobernuan dagoen AKP Justizia eta Garapenerako Alderdia eta MHP Mugimendu Nazionalista eskuin muturreko alderdia egin ditu erantzule. «Mehatxu eta xantaia kanpaina oso bat diseinatu dute, eta kanpaina hori dago fiskaltzak aurkeztutako akusazioaren atzean», adierazi du. Bi alderdi horiek auzitegiei presio egin dietela salatzeaz gain, arbuiatu du fiskaltzarekin eskuz esku aritu direla: «Dudarik gabe, kasu honetako fiskala ez da Kasazio Auzitegiko Fiskal Nagusia. Akusazio hau MHPren egoitza nagusian prestatu zuten, presidentearen jauregian amaitu zuten, eta, gero, fiskaltzari helarazi zitzaion». Auziaren «izaera politikoa» agerian uzten du horrek, Sancarren arabera.
Alderdiko presidenteak uste du HDP jazartzeko ekinbide politikoak eta juridikoak martxan direla, eta kanpaina horren ondorio dela joan den astean Izmir hiriko egoitza batean izandako erasoa. Gizon batek eraikinari su eman, eta tiro egin zien gero barruan zeudenei. Bertan lan egiten zuen pertsona bat hil zuen, tirokatuta. |
2021-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199464/garraiolari-bat-hil-da-villatuertan-sei-autoren-aurka-talka-eginda.htm | Ekonomia | Garraiolari bat hil da Villatuertan, sei autoren aurka talka eginda | Herriko industria gunean gertatu da ezbeharra, eta Foruzaingoak uste du arrazoi naturalen ondorioz ondoezik sentitu, eta horren ondorioz kamioiaren kontrola galdu duela | Garraiolari bat hil da Villatuertan, sei autoren aurka talka eginda. Herriko industria gunean gertatu da ezbeharra, eta Foruzaingoak uste du arrazoi naturalen ondorioz ondoezik sentitu, eta horren ondorioz kamioiaren kontrola galdu duela | Arratsaldearen hasieran izandako ezbeharrean, garraiolari bat hil da Villatuertako industria gunean. Kamioi gidariak bertan aparkatuta zeuden sei ibilgailuren aurka jo du. Foruzaingoa ezbeharra ikertzen ari da, baina lehen hipotesia da arrazoi naturalegatik hil dela garraiolaria.
Larrialdi zerbitzuek 15:17an jaso dute telefono deia, eta Lizarrako suhiltzaileak, osasun zerbitzuak eta Foruzaingoa joan dira. Osasun zerbitzuek ezin izan dute ezer egin kamioi gidariaren bizia salbatzeko. Foruzaingoak hartu du ikerketaren ardura, baina lehen hipotesia da ondoezik sentitu eta kamioiaren kontrola galduta gertatu dela ezbeharra. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199465/espainia-gogor-kritikatzen-duen-txostena-onartu-du-europako-kontseiluak.htm | Mundua | Espainia gogor kritikatzen duen txostena onartu du Europako Kontseiluak | Gehiengo zabal batez onartu dute Espainiari eskatzea politikari presoak askatzeko eta erbesteratuak jazartzeari uzteko. | Espainia gogor kritikatzen duen txostena onartu du Europako Kontseiluak. Gehiengo zabal batez onartu dute Espainiari eskatzea politikari presoak askatzeko eta erbesteratuak jazartzeari uzteko. | Europako Kontseiluaren Asanbleak gehiengo handiz onartu du astelehenean Kataluniako independentziaren aldeko politikariak jazarri izanagatik Espainia gogor kritikatzen duen txostena. Horretan, politikari katalanak jazartzeari uzteko eskatzen dio Espainiari Europako Kontseiluak, eta espetxe onuren truke, presoei euren «iritzi politiko sakonei» uko egiteko eskatzeari utz diezaion.
Denera 70 ordezkarik bozkatu dute txostenaren alde, eta 28k aurka. Beste 12k abstentziora jo dute.
PSOEren eta PPren ordezkariak saiatu dira kentzen erreferendumak ez zigortzeko aipamena, eta erbesteratuak euroaginduen bitartez jazartzeari uzteko eskaera.
Espainiako eta Turkiako kasuak ikertu zituen Europako Kontseiluko Lege Auzietako eta Giza Eskubideetako Batzordeak, aztertzeko bi estatuek nola erabiltzen dituzten auzitegiak katalanen eta kurduen aurka. Urte eta erdiz aritu izan zen batzordea lan horretan, eta ondorioak aurkeztu zituen ekainaren 3an.
Txostenean, batzordeak esan dio Espainiari matxinada eta sedizio delituak erreformatzeko, «2005ean legez kanpoko erreferendumak antolatzea zigorgabetu zuen erabakia indarrean ez dagoela interpretatzerik egon ez dadin, eta indarkeriarik gabeko transgresioek proportziorik gabeko zigorrik jaso ez dezaten». Horrez gain, 2017ko autodeterminazio erreferenduma antolatzeagatik eta harekin loturiko manifestazioengatik zigorturiko presoak «indultatzea edo askatzea pentsa» dezala eskatu dio, uzteko erbestean dauden buruzagiak jazartzeari, baita erreferendumaren harira epaitzeko zain dauden goi kargudunak jazartzeari ere. Ildo horretan, ordezkarietako batzuk txalotu egin dute Pedro Sanchez Espainiako presidentea indultuak ematearen alde agertu izana.
Amaitzeko, Espainiako agintariei eskatu diete «politikari katalanei euren iritzi politiko sakonei uko egiteko eskatzeari uzteko, espetxe erregimen hobe baten truke, edo indultu baten aukerarengatik».
Europako Kontseilua 1949. urtean sortu zuten, eta Europako integrazioaren alde lan egiten duen erakunderik zaharrena da. Estrasburgon du egoitza, Europa Jauregian. Ez da Europako Batasuneko barruko erakundea, eta ez da nahastu behar Europar Kontseiluarekin. Azken hori bai, EBko erakunde nagusietako bat da.
Europako Kontseiluaren helburua kideen artean gero eta batasun handiagoa lortzea da, Europako printzipio eta idealak babestuz. Besteak beste, Europan giza eskubideak eta askatasunak zaintzen ditu. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199499/gerra-garaian-desagertutako-familia-baten-kasua-ikertzeko-agindu-du-el-salvadorko-gorenak.htm | Mundua | Gerra garaian desagertutako familia baten kasua ikertzeko agindu du El Salvadorko Gorenak | 2017an herritar batek aurkeztutako salaketari erantzunez hartu du auzitegiak erabakia. Haren aita, ama eta anaia 1982ko maiatzean atxilotu zituzten, eta, geroztik, desagertuta daude. | Gerra garaian desagertutako familia baten kasua ikertzeko agindu du El Salvadorko Gorenak. 2017an herritar batek aurkeztutako salaketari erantzunez hartu du auzitegiak erabakia. Haren aita, ama eta anaia 1982ko maiatzean atxilotu zituzten, eta, geroztik, desagertuta daude. | Auzitegi Goreneko Konstituzionalerako Aretoak hartu du erabakia, 2017an herritar batek aurkeztutako salaketari erantzunez, eta eskatu dio Fiskaltzari iker dezala gerra zibileko desagertzeen auzia.
Salaketaren arabera, 1982ko maiatzaren 15ean, zibilez jantzitako hainbat gizonezkok beste bat atxilotu zuten San Salvador hegoaldean. Gizona kamioi batera igo zuten, eta, ustez, Polizia Nazionalaren egoitzara eraman. Hala kontatu zien lekuko batek senideei. Salaketa jarri duen herritarraren anaia zen atxilotua. Handik bi egunera, maiatzaren 17an, atxilotu zituzten gurasoak, eta lekukoa ere desagerrarazi egin zuten egun gutxiren buruan, baita haren gurasoak ere.
Gorenak ebatzi du salatzailearen familia desagerrarazi egin zutela, eta agindu dio Fiskaltzari iker dezala kasua, «erantzuleak aurkitu eta zigortzeko». Auzitegiaren arabera, atxilotu zutenean «ekintza politiko iraultzaileak» prestatzen ari zen salatzailearen anaia, aldiz, haren gurasoak komunitateko kide ziren, baina ezkertiartzat zituzten agintariek.
1980 eta 1992 bitartean, FMLN Nazio Askapenerako Farabundo Marti Fronteko miliziak diktaduraren aurka borrokatu ziren. Diktadurak AEBetako Gobernuaren eta eskuin muturreko heriotzaren eskuadroien laguntza izan zuen. Gatazkak 75.000 hildako eta 8.000 desagertutik gora utzi zituen. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199500/donostiako-zinemaldiak-ez-du-sexuaren-araberako-bereizketarik-egingo-interpretazio-sarietan.htm | Kultura | Donostiako Zinemaldiak ez du sexuaren araberako bereizketarik egingo interpretazio sarietan | Aurtengo jaialditik aurrera ez ditu emakumezko eta gizonezko aktore onenentzako Zilarreko Maskorrak emango, eta, horien ordez, interpretazio nagusirik onena eta taldeko interpretaziorik onena sarituko ditu. | Donostiako Zinemaldiak ez du sexuaren araberako bereizketarik egingo interpretazio sarietan. Aurtengo jaialditik aurrera ez ditu emakumezko eta gizonezko aktore onenentzako Zilarreko Maskorrak emango, eta, horien ordez, interpretazio nagusirik onena eta taldeko interpretaziorik onena sarituko ditu. | Donostiako 69. Zinemaldia irailaren 17tik 25era egingo da aurten, eta berrikuntza nabarmen bat izango du: Sail Ofizialeko epaimahaiak ez ditu sexuaren arabera bereiziko aktoreak. «Generoa eraikuntza sozial eta politiko bat da, eta antzezpenak bereizteko irizpide izateari utzi dio guretzat», azaldu zuten Jose Luis Rebordinos Zinemaldiko zuzendariak eta Joxean Fernandez Euskadiko Filmategiko zuzendari eta Zinemaldiko hautaketa batzordeko kideak, atzo, Tabakaleran egin zuten agerraldi batean.
Aktoreen lana saritzeko bi Zilarrezko Maskor emango dituzte aurrerantzean ere, bata aktore protagonistarik onenari, eta bestea taldeko aktorerik onenari. «Araudia aldatzeak aukera ematen du genero maskulinokoak eta femeninokoak ez diren beste identitate batzuk aintzat hartzeko, eta taldeko interpretazioen lana aintzatesten du, gainera», adierazi dute. Bi sari horiek ex aequo eman ahal izango dituzte.
«Aldaketen garaiak dira, eta erabakiak hartzekoak. Arretaz jarraitzen diegu gai honi buruz mugimendu feministaren barruan gertatzen ari diren eztabaidei. Ez dugu ziurtasunik, baina aurrera egin nahi dugu gizarte berdinzaleago bat eraikitzen laguntzeko», esan dute. Berlingo Zinemaldiak ere kendu du sexuaren araberako bereizketa interpretazio sarietan.
Atzoko agerraldian, aurtengo jaialdiaren irudi nagusia aurkeztu zuten, gainera. Sigourney Weaver aktorea da kartel ofizialeko protagonista. Donostiako Eva Villar estudioak diseinatu du kartela, baita jaialdiko beste zazpiak ere. Weaverrek ospe handia lortu du 40 urte baino gehiagoko aktore ibilbidean; besteak beste, Alien eta Ghostbusters sagetan eta Gorillas in the Mist (Michael Apted, 1988) filmean antzeztutako rolengatik. Laugarren aldiz jarraian, zinemaldiak aktore bat aukeratu du urtebetez jaialdiaren irudia izateko; Isabelle Huppert, Penelope Cruz eta Willem Dafoe agertu dira aurreko urteetako karteletan.
Donostiako Zinemaldiak «baikortasuna» zabaldu nahi zuen iaz, aurrez aurreko jaialdi bat eginez, eta aurten, berriz, «ilusioa berreskuratu dela ziurtatzea» da haren helburua. Murrizketa batzuk izango dira oraindik, baina pandemiaren aurreko jaialdiaren itxura berreskuratuko du, pixkanaka. Saio gehiago programatuko dituzte, eta ikusle gehiago izango dira horietako bakoitzean. «Glamourra» alfonbra gorrira itzul dadin ere nahi dute. Hala ere, ez da egingo ez irekiera, ez itxiera festarik, eta ez dute saiorik antolatuko belodromoan.
Pandemiak eragindako aldaketa batzuei eutsi egingo diete, ordea, hemendik aurrera ere. Industriako ekitaldiak mistoak izango dira: aurrez aurrekoak eta Internet bidezkoak.
Brotxakadak karteletan
Eva Millarrek Juan Ugalde margolariarekin elkarlanean sortu du kartel ofiziala, Matthew Brookes argazkilariak orain dela bost urte Toronton (Kanada) egindako argazki bat oinarri hartuta. Rebordinosek Weaverrekin izan duen tratu ona nabarmendu du, berehala onartu baitzuen haien proposamena.
Aktorea hiru aldiz joan izan da Donostiako Zinemaldira: Alien (1979), A Map of the World (1999) eta A Monster Calls (2016) filmak aurkeztu ditu jaialdian. Azken aldi horretan, Donostia saria jaso zuen, egindako bidearengatik. «Donostiak beti izan du leku berezi bat nire bihotzean; zinema prestigiozko jaialdi batek zientzia fikzioko gure film txikia hautatu zuen», esan zuen orduan.
Zinemaldiko antolatzaileek nahi lukete Weaverrek inaugurazio galan parte hartzea, baina, filmaketa bat dela-eta, ezingo da etorri, segur aski, Rebordinosek esan duenez. Baliteke aukeraren bat egotea oraindik, filmaketetan gorabehera handiak izaten ari direlako azken urtean.
Sail guztietako kartelak. MAIALEN ANDRES / FOKU
Zinemaldiak zortzi kartel izango ditu denera: ofiziala, eta sail bakoitzeko bat. Millarrek azaldu du «ilusioak» eragin duela lana. «Kolore paleta saturatu» du karteletan, argiagoak izan zitezen. Brotxakadak antzematen dira guztietan. «Gizakiaren ekintza» adierazi nahi izan du horiekin, zuzeneko presentziaren garrantzia, «teknologiaz betetako garaiotan». Kartel bakoitza zehatza da; ideia sinple bat labur lantzea erabaki du Millarrek.
Zuzendari Berriak, Zabaltegi-Tabakalera, Horizontes Latinos, Perlak, Nest eta Culinary Zinema sailen kartelak aurkeztu dituzte; baita Hego Koreako zinemaren urrezko aroari buruzko Loreak infernuan izeneko atzera begirakoarena ere. Angae / Mist (Kim Soo-yong, 1967) filmeko irudi bat erabili dute horretarako.
Cannesko Zinemaldia uztailera atzeratu da aurten, eta 6tik 17ra bitarte egingo dute. Hilaren 21etik 25era, berriz, Jazzaldia izango da Donostian. Bi horiek igarotakoan hasiko dira hautatutako filmen berri ematen, eta iragarpenez beteta egongo da uda. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199501/estrasburgok-espainia-zigortu-du-tasio-erkiziaren-adierazpen-askatasuna-ez-babestea-egotzita.htm | Politika | Estrasburgok Espainia zigortu du, Tasio Erkiziaren adierazpen askatasuna ez babestea egotzita | Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ren omenaldi batean eginiko hitzartzeagatik, urtebeteko zigorra ezarri zioten Erkiziari. Orain, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi du Erkiziak ez zuela «ez zuzenean ez zeharka» indarkeria goraipatu. Erkiziak aitortu du «garaipen txiki bat» dela epaia, eta Estrasburgok beste behin Espainia agerian utzi duela. | Estrasburgok Espainia zigortu du, Tasio Erkiziaren adierazpen askatasuna ez babestea egotzita. Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ren omenaldi batean eginiko hitzartzeagatik, urtebeteko zigorra ezarri zioten Erkiziari. Orain, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi du Erkiziak ez zuela «ez zuzenean ez zeharka» indarkeria goraipatu. Erkiziak aitortu du «garaipen txiki bat» dela epaia, eta Estrasburgok beste behin Espainia agerian utzi duela. | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiako Estatua zigortu du, Tasio Erkizia ezker abertzaleko kidearen adierazpen askatasuna ez zuelako babestu. Zehazki, magistratuek ebatzi dute Espainiak Europako Giza Eskubideen Hitzarmenaren 10. artikulua urratu zuela, eta estatuari agindu dio Erkiziari 11.000 euro ordain diezazkiola, kalte moralengatik eta bestelako gastuengatik.
2008ko abenduaren 21ean eginiko hitzartze batengatik zigortu zuten Erkizia. 30 urte ziren Batallon Vasco Españolek Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala ETAko kidea hil zuela, eta haren omenaldian hizlari aritu zen. Erkiziak (Lesaka, Nafarroa, 1943) ez zuen kargu politikorik garai horretan, baina auzitegiak zehaztu du pertsona esanguratsua zela ezker abertzalearen barruan.
2011n, Espainiako Auzitegi Nazionalak urtebeteko zigorra eta zazpiko inhabilitazioa ezarri zion, terrorismoaren goraipamen delitu bat egitea egotzita, «Argalaren alde eta haren ekintzak justifikatuz» mintzatu zelakoan. Auzitegi Nazionalaren epaiak «ekintza terrorista zehatzen babes marko» batean kokatu zuen diskurtso hura, eta gaineratu zuen Argala goratzea zela ekitaldiaren helburua.
Erkiziaren hitz zehatzei dagokienez, Auzitegi Nazionalak esan zuen «bere diskurtsoa modu anbibalentean» egin zuela, «aurrera egiteko bide egokiena aukeratzeko hausnarketara» deituz; zehatzago, «estatuari min handiena egingo liokeen» aukeraz gogoetatzeko eskatu zuen, «jendea agertoki demokratiko berri baterantz» eramateko.
Helegiteak jarri zituen Erkiziak, baina Auzitegi Gorenak eta Auzitegi Konstituzionalak ez zituzten aintzat hartu, eta auzia 2017an heldu zen Giza Eskubideen Europako Auzitegira.
Estrasburgoko auzitegiak, ordea, uste du ez zela frogatu Erkiziak «bere osotasunean irakurritako diskurtsoak zuzenean edo zeharka indarkeriarako edo erresistentzia armatura jotzea sustatzen duenik». Izan ere, «eskatzaileak esplizituki adierazi zuen beharrezkoa zela bide egokiena aukeratzea jendea etapa demokratiko batera eramateko». Erkiziaren hitzaldia gorroto delitutzat jotzeko aukera ere baztertu dute, eta ondorioztatu Espainiako Estatuak adierazpen askatasunaren eskubidean eginiko «interferentzia» ezin dela «beharrezkotzat jo gizarte demokratiko batean». Horregatik, ebatzi du zigorra neurrigabea izan zela. Helegitea jartzeko aukera dauka Espainiako Estatuak.
«Garaipen txiki bat»
Balorazio sakonago bat egitekoa da Erkizia, baina, BERRIAri erantzunez, aitortu du «garaipen txiki bat» dela epaia, eta uste du erakusten duela «borrokatzea tokatzen» dela: «Kalean, instituzioetan, tribunaletan eta lantegietan. Esparru guztietan jarraitu behar dugu borrokatzen, eta garaipen txiki hau Euskal Herriko borrokalari guztientzat da».
Haren esanetan, «Espainiako Estatua berriro ere nabarmen utzi du Estrasburgok, adierazpen askatasuna lotsagabeki urratzen duelako. Kasu asko dira; besteak beste, aurretik Arnaldo [Otegi EH Bilduko koordinatzailea] zigortua izan zen, testuinguru ezberdin batean, baina Argalaren omenaldi batean, ekitaldi politiko batean». Otegik berak Erkizia zoriondu du sare sozialetan: «Zorionak, Tasio! Berriz ere Estrasburgok bere tokian jarri du Espainiako Estatuko "justizia”. Egun aproposa gogoratzeko nik 15 hilabeteko kartzelaldia bete nuela gauza beragatik».
Espainiako auzibidea oroitu du Erkiziak: «Oso lotsagabea izan da; nire diskurtso guztia izan zen aldaketarako bidean urratsak egiteko jendea animatzen, bestelako bide politikoak erabili behar genituela esanez, eta hori zela hain zuzen ere estatuari min handiena ematen ziona. Lehenengo [Auzitegi Nazionaleko orduko epaile Baltasar] Garzonek eta gero beste batzuek hartu zuten nahi zuten erara, eta zigortu ninduten. Eskandalu bat da hain lotsagabeki adierazpen askatasuna urratzea». |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199502/eskozia-ereserkia-hautatu-ezinik.htm | Kirola | Eskozia, ereserkia hautatu ezinik | 1997ko erreferendumean onartutako botereen deszentralizazioaren ostean, hainbat abesti izan dira Eskoziako ereserkia izateko hautagaiak. Hala ere, gaur-gaurkoz, ereserki ofizialik gabe daude oraindik ere, baina azkenaldian bada gailentzen ari den kantu bat. | Eskozia, ereserkia hautatu ezinik. 1997ko erreferendumean onartutako botereen deszentralizazioaren ostean, hainbat abesti izan dira Eskoziako ereserkia izateko hautagaiak. Hala ere, gaur-gaurkoz, ereserki ofizialik gabe daude oraindik ere, baina azkenaldian bada gailentzen ari den kantu bat. | Eurokopara sailkatu da Eskozia aurten, eta ekainaren 14an jokatu zuen Txekiako Errepublikaren aurkako lehen partidua. 23 urtean maila internazionaleko futbol txapelketa batean jokatzen zuen lehena zen, eta, horregatik, askok orduantxe entzun zuten lehen aldiz Flower of Scotland kantua. Izan ere, azken urteetan klasiko bihurtu da ereserkia, kirol zein ekitaldi politikoetan. Baina ez da bakarra: ofizialki Eskoziak ez dauka ereserkirik, baina bat baino gehiago izan dira urte hauetan herrialdeko soinu banda izateko hautagaiak.
1997ko erreferendumean onartutako botereen deszentralizazioaren ostean, gobernu laborista eta liberalak God Save the Queen (Jainkoak salba dezala erregina) Erresuma Batuko ereserkiak Eskoziako ereserkia izaten jarraitu behar zuela erabaki zuen. Hala ere, polemika ugari sortu du kantuak. Izan ere, XVIII. mendearen erdialdean gehitu zitzaion ahapaldi batek hala dio: «Rebellious Scots to crush» (Eskoziar errebeldeak zapaldu ditzagun). Ereserkiaren zati hori denbora tarte labur batez baino ez zen erabili, baina askok eskoziarren aurkako ereserkitzat daukate. Garai hartan, beste kantu bat ere hedatu zen eskoziarren artean: Robert Burns poeta eskoziarrak sortu zuen A Man’s A Man for A’ That kantua. Hala ere, ez zen ofizial egiteko beste egonkortu.
Gauzak horrela, ez dago adostasunik ereserki ofizial bat aukeratzerako orduan. Kiroletan batez ere, Eskoziak selekzio ofizialak dauzka futbolean eta errugbyan, nabaria da kantu ofizial baten falta. Hala ere, esan bezala, Flower of Scotland kantuak dauzka azkenaldian aukera gehien lehen postua lortzeko. Kantua 1960ko hamarkadaren erdialdean sortu zuen The Corries musika talde ospetsuko Roy Williamsonek, eta 1967. urtean entzun zen lehen aldiz BBCn. Abestiak 1314. urteko Bannockburneko batailari egiten dio erreferentzia. Bertan, eskoziarrek garaipena lortu zuten, Roberto I. buru zutela, Ingalaterrako Eduardo II.aren aurka. Paradoxikoki, gaur egun Erresuma Batuko Isabel II. alabak, Ana printzesak, askotan abestu ohi du Eskoziaren garaipena omentzen duen ereserkia, Eskoziako errugbi taldeko patroia baita.
Hain zuzen, kantua kirol ekitaldi batean erabili zen lehen aldia 1974. urtean izan zen, errugbi partida batean. Urte horretan, ingelesak, eskoziarra, galiarrak eta irlandarrak batzen dituen British Lions taldeak Hego Afrikan bira bat egin zuten, eta bertan hasi ziren Flower of Scotland abesten. Hala ere, urte bat geroago, talde galiarrek kantuaren zati bat baino ez erabiltzea adostu zuten, «Hen wlad fy nhadau» (Nire gurasoen aberri zaharra) dioena, «God save the queen» (Jainkoak salba dezala erregina) edo «God Bless the prince of Wales» (Jainkoak bedeinka dezala Walesko printzea) bezalako zatiak kenduta. Azken urteetan, hainbat abeslari ospetsuk izan dute partiden aurretik ereserkia abesteko ardura. Amy MacDonald izan da entzutetsuenetariko bat; haren bertsioak milaka ikustaldi izan ditu.
2010. urtetik aurrera, Nazioen Mankomunitate Britainiarrera joan zen Eskoziako ordezkaritza ere Flower of Scotland erabiltzen hasi zen, baina hori baino lehen Scotland the Brave erabiltzen zuen, ereserkia izateko beste hautagaietako bat. 2006. urtean Eskoziako Orkestra Nazionalak ereserkien inguruko galdeketa bat egin zuen, eta bertan 10.000 pertsonak parte hartu zuten. Flower of Scotland-ek botoen %40a baino gehiago lortu zituen, eta haren atzean geratu ziren Scotland the Brave, Highland Cathedral, A man's a man for a'that, Caledonia eta Freedom come All-Ye, urte luzez erabili izan diren beste ereserki batzuk. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199503/bizikleta-martxa-egingo-du-sarek-uztailaren-22tik-24ra.htm | Politika | Bizikleta martxa egingo du Sarek uztailaren 22tik 24ra | Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa gurutzatuko ditu Sareren laugarren martxak. Martxaren aldarri nagusia presoak etxeratzeko bidean pedalkadaz pedalkada kilometroak batzea izango da. | Bizikleta martxa egingo du Sarek uztailaren 22tik 24ra. Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa gurutzatuko ditu Sareren laugarren martxak. Martxaren aldarri nagusia presoak etxeratzeko bidean pedalkadaz pedalkada kilometroak batzea izango da. | Laugarrenez, presoak Euskal Herrira ekarri ditzaten eskatzeko bizikleta martxa bat egingo du Sarek. Gaur goizean aurkeztu dute aurtengo bizikleta martxa Joseba Azkarraga eta Inaxio Oiartzabal Sareko eledunek. Uztailaren 22an, 23an eta 24an egingo dute martxa, eta Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa zeharkatuko ditu. Martxaren aldarri nagusia presoak etxeratzeko bidean pedalkadaz pedalkada kilometroak batzea izango da.
Koronabirusaren ondorioz, iaz bezala, hiru etapa berezitu izango ditu aurtengo martxak. Lehenengo egunean, uztailaren 22an, Garestik (Nafarroa) Oionerako (Araba) bide eginen dute 82 kilometroan. Bigarren egunean, uztailaren 23an, Bizkaian barrena ibiliko dira: Sopelatik Mundakara, denera 43 kilometro eginda. Azken egunean, berriz, Gipuzkoako kostaldean ibiliko dira: Zumaian hasi eta Donostian bukatuko da martxa, tartean Gipuzkoako hiriburua gurutzatuta. Azken martxa horrek 69 kilometro izango ditu. Dagoeneko eman daiteke izena http://sare.eus/bizikleta-itzulia/ webgunean.
Urruntzeak amaitzeko beharra
Aurtengo bizikleta itzulia, Ibilian-Ibilian Etxerako Bidean udako kanpainaren barruan kokatu du Sarek. Hain justu, aurten izan diren aldaketa esanguratsuak oinarri hartuta, bere estrategia «etxerako bidea» gauzatzean kokatuko duela azaldu zuen mugimenduak duela gutxi. Bide horretan, Sarek nabarmendu du «positiboak» direla orain arte egindako urratsak, baina nabarmendu du urruntze politika euskal preso guztiak Euskal Herrian izatean soilik amaituko dela. Bi arrazoi nabarmendu dituzte: Espetxe legediak hala adierazten duela, eta Eusko Jaurlaritzak espetxe eskumenak eskuratu ostean iragarritako espetxe politika berria euskal preso guztiei ezarri behar diela, inolako salbuespenik egin gabe.
Estrategia horren helburua da, Sareren hitzetan, urruntze politikarekin guztiz amaitzea, gradu progresioa era normalizatuan gauzatzea ahalbidetzea, eta, legedia arrunta aplikatuta, euskal presoak dagokien etxerako bidea hartu dezaten urratsak egitea. «Elkarbizitza erdigunean ezarriko duen etapa berri bat hasteko unea iritsi da. Horretarako baldintzak daude, eta, guztion ahaleginez, inor atzean utzi gabe, baldintza horiek baliatu behar ditugu, etapa luze-zahar hau atzean utzi eta berri bati bide emateko». |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199504/arabako-egoitza-zentroak-hitzartzeko-foru-araua-landu-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Arabako egoitza zentroak hitzartzeko foru araua landu du EH Bilduk | Egoiliarren eta profesionalen arreta hobetzeko proposamena ondu du koalizioak. Besteak beste, proposatu du gizarte arretan eta arlo soziokulturalean aldaketak egitea, eta giza baliabideen esparrua indartzea. Irailean erregistratuko du foru araua. | Arabako egoitza zentroak hitzartzeko foru araua landu du EH Bilduk. Egoiliarren eta profesionalen arreta hobetzeko proposamena ondu du koalizioak. Besteak beste, proposatu du gizarte arretan eta arlo soziokulturalean aldaketak egitea, eta giza baliabideen esparrua indartzea. Irailean erregistratuko du foru araua. | Claudia Venceslao eta Luis Maria Salgado Arabako EH Bilduko batzarkideek egoitza zentroak hitzartzeko foru arauaren zirriborroa aurkeztu dute gaur goizean Arabako Batzar Nagusietan. Arau horren xede nagusia da egoiliarrei eta zentro horietan lan egiten duten profesionalei arreta emateko baldintzak hobetzea, batzarkideek azaldu dutenez. Datozen asteetan eragile sozialei eta sektoreko sindikatuei aurkeztuko diete proposamena, eta irailean erregistratuko dute Batzar Nagusietan.
Venceslaok eta Salgadok azaldu dutenez, arau hori tresna bat izango da «funtzionamendu esparru komun bat ezartzeko» erakunde publikoekin lankidetzan aritu nahi duten egoitza pribatuentzat. Izan ere, lan eta arreta baldintzak «homogeneizatzeko» eta baliabide publikoak jasotzen dituzten egoitzekin parekatzeko modua egingo du, batzarkideen esanetan.
Egoitza zentroetako baldintzak hobetzeko neurri zehatzak jasotzen ditu EH Bilduk landutako foru arauak. Osasun arretari dagokionez, EH Bilduk egoiliarren medikazioaren prestakuntza arautzea nahi du, eta, horretarako, proposatu du erizainen esku geratzea egoiliarren jarraibide medikua, eta ez erizain laguntzaileen esku. Horrekin batera, osasun kontsultetara laguntzeko protokolo bat sortzea jaso du EH Bilduk foru arauan: hala, egoiliarrek gizarte edo familia babesik ez dutenean, profesional baten esku geratuko da ardura hori hartzea. Halaber, gizarte arretan eta arlo soziokulturalean aldaketak egitea proposatu du EH Bilduk, eta, besteak beste, arreta psikologikoa hobetzeko neurriak jaso ditu proposamenean, diagnostikoa, erabiltzaileen ebaluazioa eta tratamenduen plangintza barne hartuta. Giza baliabideen alorra ere indartu nahi du EH Bilduk, besteak beste, erizaintzako arreta astelehenetik igandera bermatuz. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199505/izurriteak-herritarren-buru-osasunean-eragindako-ondorioak-aztertzeko-eskatu-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Izurriteak herritarren buru osasunean eragindako ondorioak aztertzeko eskatu du EH Bilduk | Eusko Jaurlaritzak argitaratutako datuen arabera, 2020an 187 pertsonak egin zuten beren buruaz beste Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; iragan urtearen aldean, suizidio kopurua %27 handitu zen. Osasun Mentaleko zerbitzuetako kontsultek ere nabarmen egin dute gora. | Izurriteak herritarren buru osasunean eragindako ondorioak aztertzeko eskatu du EH Bilduk. Eusko Jaurlaritzak argitaratutako datuen arabera, 2020an 187 pertsonak egin zuten beren buruaz beste Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; iragan urtearen aldean, suizidio kopurua %27 handitu zen. Osasun Mentaleko zerbitzuetako kontsultek ere nabarmen egin dute gora. | «Agerikoa da COVID-19aren pandemiak inpaktu zuzena izan duela, izaten ari dela eta izango duela herritarren osasun emozional zein mentalean». Maria Garde EH Bilduko legebiltzarkidearenak dira hitzak, gaur goizean legebiltzarrean izandako agerraldian esanak. Hain zuzen ere, EH Bilduk iragarri du koalizioak eske bat eginen diola Eusko Jaurlaritzari osteguneko osoko bilkuran: izurriteak buru osasunean izandako eraginari buruzko diagnostiko «zabal eta sakon bat» egin dezala galdegin dute, «alorreko eragile eta profesionalen eskutik». Garderen esanetan, ondorioak xehetasunez ikertzea «ezinbestekoa» da osasun sistemak egokitzeko urratsak egiteko; horretarako neurriak har daitezela eskatu du EH Bilduk.
Koalizio abertzaleak eskatuta, Osasun Sailak argitara atera ditu azken urteotan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako suizidio kasuen gaineko datuak. Emandako informazioaren arabera, 2020an 187 suizidio kasu izan ziren hiru herrialde horietan. Lurraldeka, Bizkaian 100 pertsonak egin zuten beren buruaz beste; Gipuzkoan, 59k, eta Araban, berriz, 28k. Gorakada bistakoa dela ohartarazi du EH Bilduk, 2019an 147 kasu izan baitziren hiru herrialde horietan. Gainera, koalizioak zehaztu du Osasun Mentaleko kontsultetara jo duten lagunen kopuruak ia %13 egin zuela gora 2019tik 2020ra.
Hala, EH Bilduk kritikatu du Osakidetzaren aurrekontua eta erabiltzen den baliabide kopurua ez direla behar bezala egokitu egoeraren larritasunera. «Datu ofizialen arabera, azken hamarkadan Osasun Mentalak pisua galdu du osasungintzako aurrekontuetan. Zehazki, %10 egin du behera Osasun Sailak Osasun Mentalari bideratzen dion aurrekontuaren portzentajeak», adierazi du Gardek. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199506/jaurlaritzak-270-milioi-euro-banatuko-dizkie-enpresei-zorrak-ordaintzeko.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak 270 milioi euro banatuko dizkie enpresei, zorrak ordaintzeko | Uztailaren 5etik 30era eskatu ahal izango dira laguntzak, eta irailean banatuko dira. | Jaurlaritzak 270 milioi euro banatuko dizkie enpresei, zorrak ordaintzeko. Uztailaren 5etik 30era eskatu ahal izango dira laguntzak, eta irailean banatuko dira. | Koronabirusaren krisiak kaltetutako sektoreei laguntza zuzenak emango dizkie Jaurlaritzak, irailetik aurrera. Helburu horrekin Espainiako Gobernuak emandako 218 milioi euroei beste 50 milioi batuko dizkie.
Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak azaldu duenez, laguntzak «finalistak» dira, hau da, helburu oso zehatz bat dute: COVID-19ak eragindako geldialdiaren ondorioz ordaindu gabe geratutako fakturak pagatzea. Enpresek eta autonomoek hornitzaileekin dituzten zorrak pagatu beharko dira lehenik, eta bankuarekikoak ondoren.
Enpresa guztiek ezin izango dituzte laguntzak eskatu. Jaurlaritzak 173 sektore eta azpisektore hautatu ditu, pandemiak haien artean eragin kaltegarriagoa izan zuelako.
Uztailaren 5etik aurrera egin ahal izango dira eskaerak, lau astez. Azpiazuk lasaitasuna eskatu die enpresei eta autonomoei, den-denek eskaerak lehen unean egin nahi izanez gero sistema informatikoak pott egiteko aukera dagoelako. «Lau aste daude; bada denbora».
Jaurlaritzak abuztuan aztertuko ditu eskaerak, eta irailean hasiko da lehen diruak banatzen.
Laguntzak nahi dituzten enpresek zenbait baldintza bete beharko dituzte; horien artean, dibidendurik ez banatzea haien akziodunei 2021ean eta 2022an, eta haien zuzendaritzako kideen sariak ez igotzea. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199507/bezaren-jaitsierak-6-euroko-murrizketa-ekarriko-du-argindarraren-fakturan.htm | Ekonomia | BEZaren jaitsierak 6 euroko murrizketa ekarriko du argindarraren fakturan | Espainiako Gobernuak %21etik %10era jaitsiko du zerga hori, eta urtea amaitu arte egongo da indarrean. 10 kilowatteko potentzia kontratatua duten kontsumitzaile guztientzat izango da. | BEZaren jaitsierak 6 euroko murrizketa ekarriko du argindarraren fakturan. Espainiako Gobernuak %21etik %10era jaitsiko du zerga hori, eta urtea amaitu arte egongo da indarrean. 10 kilowatteko potentzia kontratatua duten kontsumitzaile guztientzat izango da. | Espainiako Gobernuak baieztatu du argindarraren BEZa %21etik %10era murriztuko duela. Maria Jesus Montero Ogasun ministroak azaldu duenez, horrek eta argindar ekoizpenaren gaineko zerga eteteak argindarraren faktura %10 baino gehiago jaistea ekarriko du. BEZaren jaitsierak «etxe guztiei» eta autonomoen esku dauden enpresa eta saltoki txikiei eragingo die, betiere kontratutako potentzia 10 kilowattekoa baino txikiagoa bada. Trantsizio Ekologikorako Ministerioak egindako kalkuluen arabera, kontsumitzaile arrunt batek argindarraren fakturan hilean 6 euro inguru aurreztuko ditu batez beste (36 euro urtea amaitu arte); horri elektrizitatea sortzeko zergan ere egingo den murrizketa gehitu beharko zaio: %3-5ekoa kontsumitzaileen fakturan. Hiru hilabetez etengo dute zerga hori. BEZaren jaitsiera, berriz, urtea amaitu arte ezarriko da. 10 kilowatteko potentzia kontratatua duten kontsumitzaile guztientzat izango da, baldin eta elektrizitatearen handizkako merkatuaren hileko prezioa orduko megawatt bakoitzeko (MWh) 45 eurotik gorakoa bada. Urtea amaitu arte behintzat hala izango dela diote etorkizuneko merkatuetako prezioek. Gaur, 82,94an dago batez beste. Kontsumitzaile kalteberen edo bonu soziala jasotzen dutenen kasuan, hala izango da kontratatutako potentzia edo merkatuko prezioa edozein dela ere.
Monterok onartu egin du zerga jaitsierek diru gutxiago biltzea ekarriko dietela ogasunei: 1.000 milioi euro inguru guztira, Airef Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independentearen arabera. Kontu publikoak orekatzeko «beste doikuntza batzuk» egingo dituztela aurreratu du Monterok.
Osteguneko ezohiko Ministroen Kontseiluan onartuko du neurria gobernuak. Bozeramailearen arabera, urte amaieran aztertuko dute zer eragin izan duen, ordura arte argindarraren prezioan izandako eboluzioa kontuan hartuz. Monterok ez du adierazpenik egin nahi izan Podemosek BEZaren murrizketa iraunkorra izan dadin egindako eskaeraren inguruan, baina iradoki du ez dela horrela izango. Beste galdera bati erantzunez, ziur agertu da Bruselak erabakia «ulertuko» duela, «aldi baterako eta puntuala» delako.
Beste bide batzuk
Gobernuarentzat tabu moduko bat izan da orain arte argindarraren BEZa jaisteko aukera zabaltzea, baina beste aukerarik ez du izan azkenaldiko prezioen igoerek eragindako kritiken aurrean. Espainiak du Europa osoan BEZik altuenetako bat argindarrarentzat: %21ekoa. Gainera, ez du, beste herrialde batzuetan bezala, bereizketarik egiten kontsumitzaileen artean. Portugalen, esaterako, %23koa da, baina kontsumo apalagoak dituztenen kasuan, %13koa. Gauza bera Italian: %22tik %10ra. Alemanian %19koa da denentzat, eta Frantzian, %17,5ekoa.
PSOEk eta Unidas-Podemosek egindako gobernu akordioan azaltzen da argindarraren faktura murrizteko helburua, baina, neurri batzuk iragarri badituzte ere, ezinean dabiltza. Enpresen mozkinei heldu die, adibidez, hortik faktura murrizteko asmoz, %15 inguru bost urtean, eta bere diru sarrerak handitzeko.
Ekainaren hasieran bi neurri iragarri zituen. Batetik, nahi du energia konpainiek gobernuari ematea nuklearren eta berriztagarrien irabazien parte bat, «zerutik eroritako mozkinak» edo windfall profit deiturikoak. Hala esaten zaio konpainiek energia iturri horietatik merkaturatzen duten argindarrari ezartzen dioten CO2aren gainkostuari, nahiz eta isuririk ez eragin. Gobernuaren arabera, urtero 1.000 milioi euro bildu ditzake horrela, eta diru hori fakturako beste puntu batzuk merkatzeko erabili nahi du.
Adibidez, gutxitu egin nahi du kontsumitzaile arrunten fakturetan berriztagarrien sarietarako bideratzen den zatia, petrolio konpainien eta erregai fosilak erabiltzen dituzten sektoreen kaltetan, haiek jarri beharko bailukete gehiago. Bi egitasmoak, dena den, lege proiektu gisa aurkeztuko ditu, eta ibilbide zaila izango dute Gorteetan. Gainera, litekeena da energia konpainiek auzitara jotzea eta prozesua luzatzea.
Zer gertatzen da prezioekin?
Urtea hasi zenetik inoizko preziorik altuenetan dago argindarra. Hainbat faktore daude horren atzean, baina, bereziki, hiru. Batetik, sektorearen antolaketa eta energia iturrien mixa: funtsean, hiru enpresa handiren esku dago produkzioa, eta, azken batean, handizkako merkatuko prezioa ezartzea ere bai. Izan ere, oligopolio bat osatzea leporatzen diete Iberdrolari, Endesari eta Naturgyri, konpetentziarik ez dutelako ia, energiaren %60tik gora ekoizten baitute haiek, eta haien esku daudelako kontsumitzaileen kontratuen %60tik gora ere bai. Bestetik, horri bide ematen dion legedia dago.
Eta horri guztiari gehitu behar zaizkio gasaren eta CO2 emisio eskubideen nazioarteko merkatuak, zeinak duela sei hilabeteko prezioa halako bi garestiago dauden. Izan ere, osasun krisiak hobera egitearekin batera, jarduera ekonomikoa suspertu egin da, eta horrek eta egunotako beroaldiak argindar gehiagoren beharra eragin du. Hori asetzeko, produktoreek ez dute nahikoa energia iturri merke eta garbi (berriztagarriak eta nuklearrak), eta zikinagoak direnak jarri behar izan dituzte martxan, edo gehiago erabili behar izan dituzte: ziklo konbinatuko plantak edo termikoak. Horiek gasa behar dute funtzionatzeko, eta CO2 gehiago isurtzen dute. Espainiako merkatua, Europakoa bezala, marjinalista denez, ekoizteko garestiena den energiak ezartzen du beste guztien prezioa edo azken prezioa. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199508/40-urtetik-azpikoak-txertatzeko-orduak-datorren-astean-banatuko-ditu-osakidetzak.htm | Gizartea | 40 urtetik azpikoak txertatzeko orduak datorren astean banatuko ditu Osakidetzak | 60 urtetik gorakoentzako AstraZenecaren bigarren dosiak ere datorren astean banatuko dituzte | 40 urtetik azpikoak txertatzeko orduak datorren astean banatuko ditu Osakidetzak. 60 urtetik gorakoentzako AstraZenecaren bigarren dosiak ere datorren astean banatuko dituzte | Datorren astetik aurrera txertatzeko ordua hartzeko aukera izango dute 40 urtetik azpikoek Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horixe jakinarazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Gobernu Bileraren ostean emandako prentsaurrekoan. Era berean, azaldu du datorren astean hasiko direla AstraZenecaren bigarren dosia hartu behar duten 60 urtetik gorakoen txertaketarekin.
Horiek horrela, Nafarroan jada txertatzen ari diren adin tarteari ekingo diote hiru lurraldeek datorren astetik aurrera. Egun, 40 eta 49 urte bitartekoen fasean da Osakidetza, eta, Sagarduik adierazi duenez, 50 eta 59 urte artekoena «bukatzear» dago. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199509/jaurlaritzak-laquoerabateko-babesaraquo-agertu-die-buruzagi-katalanen-indultuei.htm | Mundua | Jaurlaritzak «erabateko babesa» agertu die buruzagi katalanen indultuei | Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak ere begi onez ikusten du neurria. | Jaurlaritzak «erabateko babesa» agertu die buruzagi katalanen indultuei. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak ere begi onez ikusten du neurria. | Espainiako Gobernuak espetxean duden Kataluniako bederatzi buruzagi independentistei emandako indultuaren harira, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak adierazi du Kataluniaren eta Espainiaren arteko harreman instituzionalen «normalizazioa» sustatzen duten neurri guztiak «positiboak» direla. Hala, indultuei «erabateko errespetua eta babesa» agertu die Jaurlaritzaren izenean.
Iñigo Urkullu lehendakariak ostiralean eginiko adierazpenen ildo beretik, Zupiriak esan du indultuek «erakundeen arteko elkarrizketarako eta ulermen politikorako esparru berri bat» ekarriko dutela, eta uste du «izaera politikoa duen gatazka konpontzeko bidean aurrera egiteko» balioko duela.
Halaber, Jaurlaritzako bozeramaileak gogorarazi du indultua emandako bederatzi lagunek hiru urte baino gehiago daramatzatela espetxean, eta horien «egoera pertsonal eta familiarrak» hobetzeko balio duten neurriak «ongi etorriak» direla azpimarratu du.
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak, berriz, adierazi du indultuak «Kataluniarekin dagoen arazo politikoa konpontzeko bide egokia» izan daitezkeela, eta gaineratu du hemendik aurrera alderdi katalanek «neurria ematea» espero duela.
Hedabideei eginiko adierazpenetan, indultuak legezko tresna bat direla ere nabarmendu du Nafarroako presidenteak, eta esan du horiek Espainiak Kataluniarekin duen harremanarekiko «hasiera berri bat» izatea espero duela.
Aitor Esteban: «Eman beharreko urratsa dira»
Espainiako kongresuan eginiko agerraldian, Aitor Esteban EAJren taldeko bozeramaileak esan du «Kataluniako preso politikoen» indultuak «eman beharreko urratsa» direla, argudiatuz horiek gabe ezin zitekeela ezer konpondu, eta salatu du «guztiz zentzugabea» dela bederatzi buruzagi katalanak espetxean egotea.
EH Bilduren ustez, «hondoko arazoa» ez da desagertu
Oskar Matute EH Bilduko diputatuak nabarmendu du gobernuaren indultuekin frogatu egin dela politikari katalanak «preso politikoak» zirela: «Arrazoi politikoengatik espetxeratu zituzten, eta erabaki politiko batekin aterako dituzte kartzelatik». Halaber, Proces-arekin loturiko kausekin auzipeturiko 3.000 «errepresaliatuentzako» irtenbide orokor bat behar dela gogorarazi du Matutek. Horregatik, Maddalen Iriarte EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak ohartarazi du Espainiako Gobernuak preso katalanei indultua eman dien arren «hondoko arazoak» bere horretan jarraitzen duela. Zarautzen eginiko agerraldian, Iriartek esan du PPk eta PSOEk ez dutela parte hartu «estatu espainolaren demokratizazioan», eta bide horretan pausoak eman beharko dituztenak katalanak eta euskaldunak direla azpimarratu du: «Zalantzarik gabe, katalanek beren etorkizuna libreki eta demokratikoki erabaki ahal izango dute [...]. Europan, estaturik gabeko nazioak autodeterminazio prozesuetan murgilduta daude, eta prozesu horiek beren etorkizuna erabakitzera eramango dituzte».
Zentzu horretan, legebiltzarkideen bi heren erabakitzeko eskubidearen alde daudela zehaztu du EH Bilduko bozeramaileak, eta nabarmendu «esku balazta kendu» eta autodeterminazioaren bidea egiten hasteko garaia dela: «Atzean ez geratzeko eta bidea beste herrialdeekin batera egiteko garaia da».
UPN: «Sanchezek Espainia belaunikatu du»
Javier Esparza UPNko lehendakariak gogor jo du Espainiako Ministro Kontseiluaren erabakiaren aurka, indultuekin Pedro Sanchezek Espainia «independentismoaren aurrean belaunikatu» duela adieraziz. Ohar batean, Esparzak kritikatu du neurri horren bidez Espainiako presidenteak «boterean betikotzeko babesak» bilatu dituela, eta, bere «alderdi interesak» asetzeko «herrialde osoa modu umiliagarri batean arrastatu» izana leporatu dio.
Podemosek abagune politiko berria iragarri du
Podemosek ere indultuekin zabaldu daitekeen abagune politikoa azpimarratu du Hegoaldeko bere ordezkarien bitartez. Begoña Alfaro Nafarroako Ahal Duguren idazkari nagusiaren arabera, Espainiako gobernuaren erabakiak «politikaren eta elkarrizketaren bidea ireki du berriro ere». Halaber, Alfarok adierazi du Kataluniako gatazkaren judizializazioa «akats» bat izan zela hasieratik, «gatazka politikoaren aurrean jarrera bateratuak eta konponbideak baliogabetzea» eragin zuelako.
Ildo beretik, Pilar Garrido Euskadiko Podemoseko koordinatzaile nagusiak uste du Kataluniako politikari presoen indultuak «nazio aniztasunaren erronkari ausardiaz ekiteko etapa berri bat» ekarriko duela, eta adierazi du preso katalanen askatasuna «abiapuntu bat» dela «proiektu politikoei beste era batera aurre egiteko; itunetik eta akordiotik, eta ez konfrontaziotik eta aldebakartasunetik».
LAB: «Gatazka ez da indultuekin amaituko»
Indultuen berriarekin «pozik» agertu da LAB sindikatua, baina gogorarazi du Kataluniako «gatazka nazionala» ez dela horrekin amaituko. Hain zuzen, sindikatuak azaldu du irtenbidea «mugimendu independentistaren kontrako errepresio oro bukatzea, erbesteratu guztiak itzultzea eta autodeterminazio eskubidea onartzea» dela. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199510/positibo-tasa-2-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positibo tasa %2 da Hego Euskal Herrian | Beste 184 COVID-19 kasu atzeman dituzte proba diagnostikoetan. | Positibo tasa %2 da Hego Euskal Herrian. Beste 184 COVID-19 kasu atzeman dituzte proba diagnostikoetan. | Osakidetzak eta Osasunbideak 8.940 proba diagnostiko egin zituzten atzo COVID-19a detektatzeko, eta 184 kasu positibo atzeman zituzten horietan. Hala, positiboen ehunekoa %2 izan zen Hego Euskal Herrian. Aldagai hori gero eta gehiago ari da urruntzen OME Osasunaren Mundu Erakundeak gehienezko mugatzat zehaztua duenetik (%5).
Atzo atzemandako kutsatuei dagokienez, Bizkaian atzeman zen kasu gehien: 87 izan ziren. Nafarroan, 38 detektatu zituzten; Gipuzkoan, 31, eta Araban, 25.
Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 24 lagun erietxeratu zituzten Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitzaren sintomak larriagotuta, eta une honetan 136 lagun daude erietxeetan gaitzak jota. 53 pertsona daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan larri. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199511/euskararen-erabilera-7-eta-52-artekoa-da-ehuko-eremu-ez-formaletan.htm | Gizartea | Euskararen erabilera %7 eta %52 artekoa da EHUko eremu ez formaletan | 17 fakultatetako euskararen erabilera behatu du Soziolinguistika Klusterrak, Euskararen arloko errektoreordetzaren ikerketa baten barruan | Euskararen erabilera %7 eta %52 artekoa da EHUko eremu ez formaletan. 17 fakultatetako euskararen erabilera behatu du Soziolinguistika Klusterrak, Euskararen arloko errektoreordetzaren ikerketa baten barruan | EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Euskararen eta Etengabeko Prestakuntzaren arloko errektoreordetzak ikerketa bat abiatu zuen 2017-2018 ikasturtean, zenbait fakultatetako eremu ez-formaletako hizkuntzen erabilera behatzeko xedez. Ordutik, 17 fakultatetako euskararen erabilera behatu du Soziolinguistika Klusterrak, eta ondorioztatu du %7 eta %52 artekoa dela, fakultateen arabera.
Gipuzkoako campuseko fakultateetan jaso dituzte erabilera daturik altuenak; ondoren, Arabako campuseko fakultateetan, eta erabilerarik baxuenak, berriz, Bizkaiko campusean (bereziki, Bilboko fakultateetan).
«Fakultate gehienetan, emakumezkoen euskararen erabilera gizonezkoena baino altuagoa da. Gainera, joera orokor gisa, honako hau aipa daiteke: zenbat eta euskararen erabilera handiagoa izan, sexuen arteko erabileraren tartea are handiagoa da», irakur daiteke txostenean.
Soziolinguistika Klusterrak ez du joera garbirik antzeman ikasleen eta ez-ikasleen erabilera mailaren artean. «Batzuetan ikasleen euskararen erabilera handiagoa da, eta beste hainbatetan ez-ikasleek darabilte euskara gehiagotan. Nolanahi ere, kontuan hartu behar da fakultateetako eremu informaletan behatzen diren solaskideen gehiengo nabarmena ikasleak direla (% 86 eta % 97 artean)».
Hirietako erabilera eta gazteena
Ikerketaren arduradunen esanetan, «testuinguruak garrantzi handia du» euskararen aldeko hautua egitean: «Hiriburuetako gazteen euskarazko erabilera datuak EHUko fakultateetako eremu ez-formaletakoekin alderatzean, unibertsitateko emaitzak altuagoak direla ikus dezakegu. Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketaren 2016ko datuak kontuan hartuz, %13koa da gazteen kale-erabilera Donostiako kaleetan; % 5,3koa Gasteizkoetan, eta % 2,6koa Bilbon».
Soziolinguistika Klusterraren arabera, gisa honetako ikerketek balio dute «gazteen esparru propioetan eta beren arteko elkarrizketetan dituzten hizkuntza-praktikak, ohiturak eta joerak» ezagutzeko. «Gazteak Euskararen Eszenatokian ikerketan jaso zen, esaterako, unibertsitate garaia une garrantzitsua dela hiztunen ibilbidean, hizkuntza-mudantzak gertatzen baitira bertan».
2020/2021eko ikasturtean 150 ikasle arduratu dira datu-bilketaz. Soziolinguistika Klusterrak hizkuntza-erabilera neurtzeko metodologiaren gaineko formazioa eskaini die, eta telefono mugikorretan instalatutako app bat baliatu dute fakultateetako gune ez-formaletako hizkuntzen erabileraren datuak jasotzeko. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199512/1313-sumarioan-akordioa-sinatzeko-eskatu-die-foro-sozialak-alde-guztiei.htm | Politika | 13/13 sumarioan akordioa sinatzeko eskatu die Foro Sozialak alde guztiei | Foro Sozialak ohartarazi du 13/13 sumarioko epaiketak «eragin negatiboa» izan dezakeela bizikidetza demokratikoan. | 13/13 sumarioan akordioa sinatzeko eskatu die Foro Sozialak alde guztiei. Foro Sozialak ohartarazi du 13/13 sumarioko epaiketak «eragin negatiboa» izan dezakeela bizikidetza demokratikoan. | Foro Sozial Iraunkorreko kide Agus Hernan eta Motibazio politikoko delituengatik presoei aplikatutako politikaren Behatokiko kide Teresa Toda 13/13 sumarioan auzipetutako Julen Zelarainekin, Naia Zuriarrainekin eta Arantza Zuluetarekin bildu dira gaur goizean, Bilbon. Hain zuzen, uztailaren 12an zortzi euskal herritar epaituko dituzte 13/13 sumarioaren barruan Espainiako Auzitegi Nazionalean, 2010ean euskal presoen eskubideen alde egiten zuten lana «ETAren manupekoa» zelakoan; orotara, 77 espetxe urte eskatzen dizkie fiskaltzak.
Todak kezka adierazi du uztailean hasiko den epaiketak bizikidetza demokratikoan eragin negatiboa izan dezakeelakoan. «Epaiketa honen oinarri diren akusazioek eta zigor eskaeren tamainak historian atzera egitera eraman gaituzte. Epaiketa hauek gaindituta egon beharko lukete, baina, zoritxarrez, gaurkotasunekoak izaten jarraitzen dute». Horregatik, epaiketa aitzinetik alde guztiei akordioa bilatzeko eskatu die Todak: «Akordio erabakigarrien garaia da, eta epaiketa hau ezin da testuinguru horretatik kanpo utzi».
Epaiketa beraren instrukzioa zalantzan dagoela nabarmendu du Todak, hainbat akusatuk tortura salaketak egin zituztelako eta CNI Espainiako Inteligentzia Zerbitzuek abokatuen telefonoak legez kanpo kontrolatu zituelako, horien lana «kriminalizatuz».
Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesuan aurrera egiteko, konpondu gabe dauden hiru arazoei irtenbidea emateko garaia da, Foro Sozialaren hitzetan: egia, justizia eta erreparazioa biktima guztientzat, bereizkeriarik gabe; presoen, iheslarien eta deportatuen auzia konpontzea, eta memoria kritiko inklusiboa, etorkizunari begira egongo dena baina gertatutakoa ahaztu gabe. «Euskal gizarteak ezin du jasan horrelako epaiketa berri bat, neurriz kanpoko zigorrak eskatzen dituena eta Euskal Herrian bizi den itxaropen testuingurutik kanpo dagoena. Eta, hain zuzen ere, presoen auzia konpontzeko urrats erabakigarriak ematen ari diren garai berean ematen dena», nabarmendu du Todak.
Auzipetuek inoiz adierazi izan dute prest daudela fiskaltzarekin akordio bat egiteko «traba hau paretik kenduko» badute, baina Auzitegi Nazionaletik datozen zenbait zantzuk, adibidez Bateragune auzia berriro egiteko nahian tematzeak, ez dietela motibo askorik ematen baikorrak izateko.
Eragile ugariren babesa
Azken egunetan hainbat eragilerekin bildu dira 13/13 sumarioko auzipetuak, eta jaso duten iritzi orokorra izan da haien kontra abiarazitako auzibidea «iraganari» dagokiola eta «gainditutako egoera batera itzultzea» dela. Bertzeak bertze, EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos alderdiekin batzartu dira, bai eta ELA, LAB eta UGT sindikatuekin eta EAEko Arartekoarekin ere, eta eragile gehiagorekin biltzeko asmoa ere adierazi dute. Uztailaren 10ean manifestazioak egingo dituzte Donostian eta Bilbon, Saguesetik eta Jesusen Bihotza plazatik abiatuta, hurrenez hurren, 13/13 epaiketari ez. Irtenbidera lelopean. Mobilizazio biak 12:00etan hasiko dira. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199513/espainiako-gobernuak-onartu-ditu-politikari-katalanen-indultuak.htm | Mundua | Espainiako Gobernuak onartu ditu politikari katalanen indultuak | Itzulgarriak dira indultuak, eta zigortuetakoren batek delituren bat berriz egiten badu, zigor osoa bete beharko du. Kargu publikoren bat izateko inhabilitazioa ere mantenduko diete. Gaur «etapa berri bat» hasiko da, Sanchezen hitzetan. | Espainiako Gobernuak onartu ditu politikari katalanen indultuak. Itzulgarriak dira indultuak, eta zigortuetakoren batek delituren bat berriz egiten badu, zigor osoa bete beharko du. Kargu publikoren bat izateko inhabilitazioa ere mantenduko diete. Gaur «etapa berri bat» hasiko da, Sanchezen hitzetan. | Eman diete indultua espetxean dauden bederatzi buruzagi independentistei. Espainiako Ministro Kontseiluaren gaurko bileran aho batez onartu dituzte, eta atzo Pedro Sanchez presidenteak iragarritakoa berretsi dute. Lau ordu baino gehiago iraun ditu bilerak, eta gai nagusia izan da indultuena.
Itzulgarriak dira indultuak, eta zigortuetakoren batek «denbora tarte jakin batean delitu larriren bat» berriz egiten badu, zigor osoa bete beharko du (hiru eta sei urte artekoa da tarte hori, zigor bakoitzaren arabera). Gainera, kargu publikoren bat izateko inhabilitazioa mantendu egingo diete. Sedizio eta diru publikoaren bidegabeko erabileraren delituak, berriz, barkatu egin dizkiete.
Hala azaldu du Sanchezek bileraren osteko agerraldian. Argi utzi du indultuek ez dutela zalantzan jartzen Auzitegi Gorenaren ebazpena —sedizioa egotzi zien—, baina esan du «etapa berri bat» ireki dela gaur: «Interes publikoko arrazoiak zeuden indultu partzial horiek emateko», gehitu du. Helburua «elkarbizitza berrezartzea da», Espainiako presidentearen hitzetan, eta azpimarratu du erabakirik onena hartu dutela espainiarrentzat eta katalanentzat: «Erabakiak, zuzenean, bederatzi laguni eragiten die, baina garrantzitsuena da haiei elkartasuna adierazi dieten milaka lagunekin elkar ulertzeko fase bat hasiko dugula orain».
Buruzagi independentistei dagokienez, adierazi du ez dietela eskatzen ideiak aldatzeko, eta nabarmendu du ekintzengatik espetxeratu zituztela, «ez ideiengatik»: «Orain elkarrizketa fase bat hasiko dugu, konfrontazioa alboratu eta elkar ulertzeko». Amaitzeko, berriz, esan du Espainiako demokraziak «handitasuna» erakutsi duela gaur.
Espetxetik kanpo
Albistea espetxetik kanpo jaso dute bederatzi presoek, bihar Sant Jordi eguna dela-eta ateratzeko baimena baitute. Espetxera itzuli beharko dute izapide batzuk egitera, baina litekeena da presoak ordu gutxi barru aske geratzea; izan ere, Espainiako Auzitegi Gorenak goizean iragarri du erabakia ofizial egin bezain pronto bilduko direla epaileak hura bideratzeko.
Hauek dira indultua jaso duten politikariak dira Oriol Junqueras, Dolors Bassa, Carme Forcadell, Joaquim Forn, Raul Romeva, Jordi Cuixart, Jordi Sànchez, Josep Rull eta Jordi Turull. Horiei guztiei bederatzi eta hamahiru urte bitarteko espetxe zigorrak ezarri zizkieten, eta indultuak bide emango dien arren kalera irteteko, ez ditu zigorrak erabat indargabetuko.
Irakurri gehiago: Espainiak indultua emango dien bederatzi buruzagi katalanak
Presoen artean hitz egiten lehena Romeva izan da, gaur goizean, Twitter bidez. Argi utzi du bederatzi laguni indultuak emanez ez dutela milaka lagunek jasaten duten errepresioa konponduko: «Ez dugu amore emango: amnistia eta autodeterminazioa!», idatzi du.
Autodeterminazioaren garaia
Arratsaldean, berriz, Pere Aragones Kataluniako presidenteak agerraldia egin du. Azaldu du buruzagi subiranistak «burua tente eta ideia berberekin» irtengo direla espetxetik, eta «katalanen nahia errespetatzeko asmoarekin». Gehitu du independentzia dela onena Kataluniarentzat, eta elkarrizketen bidez hori lortzen saiatuko direla: «Amnistiaren eta autodeterminazioaren garaia da, galdeketa adostu baten garaia».
Indultuek elkarrizketa fase berriari «sinesgarritasuna» ematen diotela ere esan du presidenteak, eta gehitu du haien bidez Espainiako Gobernuak aitortu duela zigorrak bidegabeak izan zirela. Azkenik, Madrili eskatu dio Europako Kontseiluari jaramon egiteko, eta erreferendum adostu bat onartzeko.
Neurriak kritikak eragin ditu bi aldeetan, ez independentistenean soilik. Eskuineko unionistek «ahultasuna» erakustea leporatu diote Sanchezi. Pablo Casado PPko presidenteak gaur bertan iragarri du erabakiaren aurkako errekurtso bat jartzeko legitimazioa eskatuko duela: «Joan den astean epaile batek CDRetako kide batzuei deklarazioa hartu zien, eta aitortu zuten PPko kideotako batzuk ikertzen gintuztela. Indultuek zuzenean kaltetzen gaituztela esan dezakegu, baita Kataluniako gizarteak ere», azaldu du. Voxek ere Ministro Kontseiluaren aurkako kereila bat aurkezteko asmoa erakutsi du. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199514/138-kaleratze-salatzeko-greba-egin-dute-caixabankeko-langileek-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | 138 kaleratze salatzeko greba egin dute Caixabankeko langileek Hego Euskal Herrian | Sindikatuen arabera, greba erabatekoa da langileen artean eta zuzendaritza taldeetan, %60-70ekoa. Salatu dute finantza taldeak lana erregulatzeko espedientean ezarritako baldintzak «basatiak» direla, eta neurrigabeak, Nafarroaren kasuan | 138 kaleratze salatzeko greba egin dute Caixabankeko langileek Hego Euskal Herrian. Sindikatuen arabera, greba erabatekoa da langileen artean eta zuzendaritza taldeetan, %60-70ekoa. Salatu dute finantza taldeak lana erregulatzeko espedientean ezarritako baldintzak «basatiak» direla, eta neurrigabeak, Nafarroaren kasuan | Bankiarekin bat egin ondotik, Caixabank finantza taldeak bere historiako kaleratze kopuru handiena iragarri zuen apirilaren 20an. Bateratzeak eragindako bikoizketa arrazoituta, 1.534 bulego eta 8.291 langile kaleratuko ditu, lantalde osoaren %19. Hego Euskal Herrian, zehazki, 1.800 langiletik 138 inguru kaleratuko ditu. Bankuak aurkeztutako erregulazio espedientearen aurka protesta egiteko, gaur greba egin dute langileek, eta Hego Euskal Herrian erantzuna oso handia izan dela azpimarratu dute.
Lau lurraldeen artean Nafarroan izango dira kaleratze gehien, eta Iruñeko egoitza nagusian elkarretaratzea egin dute sindikatuek, 11:00etan, Guztiok gara Caixabank, ERErik ez lelopean. Bertan, sindikatuek jakinarazi dute grebaren erantzuna erabatekoa dela, %90etik gorakoa, eta zuzendarien artean %60-70 ingurukoa.
Finantza krisian, 19.000 milioi eurotik gorako zuloa izan zuen Bankiak eta Europak eta Espainiak jarri beharreko erreskate publikoaren zati handi bat Bankiara zuzendu zen. Orain, Caixabankek dio banku horren sinergiak baliatu nahi dituela, baina Hego Euskal Herriko lurraldeetan Bankiaren sarea oso txikia da. Espainian, Bankiatik datozen bi langileko talde berrian langile bat kaleratzeko asmoa azaldu du zuzendaritzak, baina Euskal Herrian, Araban, Gipuzkoan eta batik bat Nafarroan proportzio hori hautsi egiten da. Zehazki, Nafarroan, Bankiatik hamasei langile datoz, eta Caixabankek 69 iragarri ditu.
Salvador Iriarte UGTko ordezkariak gainerako sindikatuen izenean hitz egin du, eta nabarmendu du prest daudela erregulazio espedientearen baldintzak negoziatzeko, baina salatu du aurkeztutako dosierra «basatia» dela, eta eurentzako asmo «onartezinak» dituela. Iriarteren arabera, Caixabankek derrigortu egin nahi ditu kaleratze batzuk. Adibidez, borondatezko kaleratzeak sustatuko dituela adierazten du, eta ondoren kaleratzeen %40k 50 urtetik beherakoak izatea zehazten du. Sindikatuen arabera, irizpide hori tranpatia da. «Gutako edonor kaleratu dezakete». |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199515/lehen-aldiz-nflko-jokalari-batek-esan-du-homosexuala-dela.htm | Kirola | Lehen aldiz NFLko jokalari batek esan du homosexuala dela | Carl Nassib Las Vegas Rangerseko jokalariak Instagramen argitaratu duen bideo batean jakinarazi du. | Lehen aldiz NFLko jokalari batek esan du homosexuala dela. Carl Nassib Las Vegas Rangerseko jokalariak Instagramen argitaratu duen bideo batean jakinarazi du. | Lehen aldiz AEBetako futbol amerikarreko liga nagusian jokatzen ari den jokalari batek gay dela jakinarazi du. Carl Nassib Las Vegas Riders taldeko hegaleko atzelariak eman du pausoa. Instagramen jarri duen argitalpen batean egin du. Pennsylvanian dago uneotan Nassib; bideoan dio denbora zeramala horri bueltak ematen, eta familiaren eta lagunen babesa sentitu duela orain egin duena egiteko. Gaineratu du bere asmoa ez dela arreta bereganatzea; arduragatik egin du publiko gay dela: «Espero dut egunen batean horrelako bideoak beharrezkoak ez izatea», dio. Adierazi du bestea onartzearen aldeko kultura bat, errukitsua dena, sustatzearen alde egingo duela lan. Bide batez, azaldu du LGTBQ komunitatean suizidioa prebenitzeko lan egiten duen proiektu bati 100.000 dolar emango dizkiola.
28 urte ditu Nassibek, eta bere adierazpenak oihartzun handia izan du. NFLko hainbat taldek eta jokalarik babesa adierazi diote. Instagrameko argitalpen horretan bertan NFLko Kanadako adarrak «zutaz harro» erantzun dio. NFLko buru Roger Goodellek ligaren izenean esan du harro daudela Nassibek esandakoaz. «Ordezkatzeak inporta du. Espero dugu egunen batean horrelako adierazpenak egin behar izatea ez izatea beharrezkoa». Raiders taldeko jabe Mark Davisek jokalariaren handitasuna nabarmendu du.
Nassiben aurretik izan zen publikoki gay zela adierazia zuen beste jokalari bat NFLn jokatzear, baina ez zen iritsi azkenean. 2014. urtean Los Angeles Rams taldeak Michael Sam aukeratu zuen eurekin entrenatzeko, baina ez zuen fase hori gainditu, eta ez zuen debutik egin txapelketan. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199516/tapiak-onartu-du-rolls-roycek-ez-duela-aernnova-aukeratu.htm | Ekonomia | Tapiak onartu du Rolls Roycek ez duela Aernnova aukeratu | Espainiako Gobernuak beto eskubidea duenez, ez du erabat baztertu aukera. | Tapiak onartu du Rolls Roycek ez duela Aernnova aukeratu. Espainiako Gobernuak beto eskubidea duenez, ez du erabat baztertu aukera. | Zaildu egin da ITP Aeroren jabetzaren zati bat Euskal Herrira itzultzeko aukera. Horretarako aukerarik errazena zen Zamudioko enpresa aeronautikoa Aernnova kide zuen partzuergo baten esku geratzea. Arazoa da ITP Aeroren jabeak, Rolls Roycek, bazterrean utzi duela Aernnovaren eta haren bazkideen eskaintza, diru aldetik eskasa zelako.
Ingalaterrako enpresaren erabakia baieztatu du gaur Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak. Ez zuen, ordea, aukera hori betirako baztertu. Izan ere, ITP Aeroren etorkizuna ez du Rolls Roycek soilik erabaki; enpresa estrategikoa denez —hegazkin militarren motorrak ere egiten ditu—, Espainiako Gobernuak beto eskubidea du gustuko ez dituen operazioak blokeatzeko. Madrilek bi lehentasun jarri dizkio bere buruari: ITPren akziodunen artean industria talde bat egotea eta Espainiakoa. Haren begietara, bi baldintza horiek ongi betetzen ditu Aernnovak.
Jaurlaritzaren esku hartzea
Bada beste faktore bat: Eusko Jaurlaritza prest dago ITP Aeroren zati bat bere gain hartzeko, betiere euskal enpresa bat laguntzeko bada. Finkatuz funtsaren bitartez egingo luke, haren helburua baita enpresak erro daitezela bermatzea.
Zailtasunak zailtasun, Aernnovaren aukera erabat baztertuta ez dagoela ziurtatu du Tapiak. «Prozesua ez da bukatu; urrats asko geratzen dira egiteko», adierazi du sailburuak. «Modu diskretuan» lan egiten ari da bere gobernua, «aukerak proposatzen» Rolls Royceri eta beste enpresei.
Aernnovarena mahai gainean zegoen euskal aukera bakarra ez zela ziurtatu zuen duela bi aste Tapiak berak, baina ez zuen izenik eman. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199517/informazioa-euskaraz-ere-badago-kataluniako-txertaketa-guneetan.htm | Gizartea | Informazioa euskaraz ere badago Kataluniako txertaketa guneetan | Kataluniako txertaketa guneetan 26 hizkuntzatan dago informazioa, besteak beste, euskaraz. | Informazioa euskaraz ere badago Kataluniako txertaketa guneetan. Kataluniako txertaketa guneetan 26 hizkuntzatan dago informazioa, besteak beste, euskaraz. | COVID-19aren aurka txertatzeko gida euskaraz eskura daiteke Kataluniako txertaketa guneetan. Kataluniako Gobernuko Osasun Sailak gune horietan ezarrita dituen informazio paneletan 26 hizkuntzetan daude QR kodeak: besteak beste, galegoz, banglaz eta fulaz; baita euskaraz ere.
Horiek eskaneatuta bi dokumentu eskura daitezke. Batetik, gida laburra, eta, bestetik, luzea. Erabiltzaileek izan ditzaketen galdera batzuk erantzuten dituzte. Hauek dira gida laburrak biltzen dituen galderak: «Nolakoa da COVID-19aren aurkako txertatze prozesua?»; «eta txertoen dosi bat jaso duzunean, zer?»; «nolako albo ondorioak eragin diezazkidake txertoak?»; eta «nolako onurak ekarriko dizkit txertatzeak?». Hala, txertoa hartzen duten lagunek badakite zer egin txertaketa gunean, baita behin handik irtendakoan ere.
Generalitateak bere webgunean azaltzen duenez, COVID-19aren txertaketa zirkuituak beste txerto batzuk jartzen diren guneen ezberdinak dira, «eta zalantzak sor ditzakete». Horregatik sortu dituzte gida horiek. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199518/munichen-eta-uefaren-artean-ika-mika-piztu-da-homofobiaren-aurkako-keinuengatik.htm | Kirola | Munichen eta UEFAren artean ika-mika piztu da homofobiaren aurkako keinuengatik | UEFAk debekatu egin dio Municheko Udalari Allianz Arena estadioa ostadarraren koloreekin argiztatzea bihar, Alemania eta Hungariaren arteko partidan. Hiriak inguruko eraikinak argiztatuz erantzungo dio debekuari. | Munichen eta UEFAren artean ika-mika piztu da homofobiaren aurkako keinuengatik. UEFAk debekatu egin dio Municheko Udalari Allianz Arena estadioa ostadarraren koloreekin argiztatzea bihar, Alemania eta Hungariaren arteko partidan. Hiriak inguruko eraikinak argiztatuz erantzungo dio debekuari. | Municheko alkate Dieter Reiterrek gogor jo du UEFAren aurka, horrek debekatu ostean hiriko Allianz Arena estadioa ostadarraren koloreekin argiztatzea, Hungariako Gobernuaren homofobiaren aurkako protesta keinu gisa.
Bihar jokatuko dute estadio horretan Alemaniak eta Hungariak.
«Lotsaturik nago UEFAk Munichi debekatu diolako kosmopolitismo, tolerantzia, errespetu eta LGTBIQ komunitateko pertsona askorekiko elkartasun keinu bat egitea», esan du Reiterrek, hiriko udaletxearen patioan emaniko prentsaurreko labur batean. Horrez gain, Alemaniako Futbol Federazioarekin ere penatuta dagoela adierazi du, ez delako gauza izan UEFAren erabakian eragiteko.
Edonola ere, erronkari eutsi dio hiri agintariak. «Argi ohartarazi nahi diogu Hungariari eta munduari Munichen ez dugula amore emango». Eta iragarri du udaletxea ostadar koloredun banderarekin apainduko dutela, estadiotik gertuko beste eraikin bat koloreokin argiztatuko dutela, eta baita Olinpiar Dorrea ere. Azken hori hiriko eraikinik garaiena da, 291 metrokoa.
«Ez diogu UEFAri zentsuratzen utziko guk, hemen, Munichen munduari esan nahi izatea berdintasunaren alde gaudela, sexu nortasunaren autodeterminazioaren alde eta gizakien arteko elkartasunaren alde. Hala egiten dugu gaur, eta hala egingo dugu etorkizunean ere, UEFAk esaten duenari jaramonik egin gabe».
Kazetariek galdetu diote zergatik ez dion muzin egiten UEFAren aginduari, eta estadioa argitzen. Erantzun duenez, kirol eraikina ez da udalarena, eta derrigorrez bete behar du UEFArekin duen kontratua.
Alemaniako hainbat estadiok iragarri dute beren eraikinak ostadarraren kolorez argiztatuko dituztela.
Bavariako gobernuburu Markus Soederrek «pena» adierazi du Twitterren UEFAren erabakiarengatik. «Oso keinu polita izango zen tolerantziaren eta askatasunaren alde. Gogor egin behar diegu aurre bazterkeriari eta diskriminazioari».
UEFAk erabakia argudiatzeko mezuan esan du ulertzen duela proposamenaren atzean dagoen asmoa, baina baztertu egin behar duela «testuinguru politikoa» duelako. UEFAk Munichi proposatu dio estadioa ostadarrez argiztatzeko ekainaren 28an, Christopher Street egunaren harira. New Yorkeko gay komunitateak Stonewall tabernaren inguruan eginiko matxinada gogoratzen da egun horretan. Allianz Arenak ohitura du egun horretan ostadarraren koloreak pizteko.
Frantzian ere bai
Frantziako Europako Gaietarako ministrorde Clement Beaunek ere UEFAren erabakia gaitzetsi du: «Mezu politikoaz harago gaude. Gure balio sakonen inguruko mezua da, ez alderdi bateko proposamena». Gaineratu duenez, Frantzian ere pentsatzen ari dira estadioak ostadar kolorez argiztatzea Eurokopa jokatzen den bitartean.
Municheko Udalak harturiko erabakiari jarraikiz, hiriko alkate Reiterek gutun bana bidali zien asteburuan UEFAko presidente Aleksander Ceferini eta Alemaniako Futbol Federazioko presidenteorde Rainer Kochi, esateko bihar Allianz Arena estadioa ostadarraren kolorez argiztatu nahi zuela. Horren bidez, «berdintasunaren eta tolerantziaren» aldeko keinua babesteko eskatu zien alkateak bi agintariei.
Reiterrek gutunean gogorarazi zien joan zen astean Hungariako Legebiltzarrak debekatu egin zuela gazteei homosexualitatearen eta transexualitatearen inguruko informazioa ematea, lege baten bidez. Alkatearen arabera, erabakia transfoboa da, eta Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Kartaren aurkakoa.
«Mesedez eskatzen dizuet, beraz, baimena emateko Arena ostadarraren koloreekin argiztatzeko partidaren egunean, balio berberak partekatzen ditugula adierazteko zeinu ikusgarria bidaltzeko».
Orban Hungariako presidente izendatu zuten 2010. urtean. Hainbat egitasmo bultzatu ditu LGTBI herritarrei giza eskubideak ukatzeko, «balore kristauekin bat» ez datozelakoan. Hungarian izugarri egin dute atzera LGTBI eskubideetan azken urteotan. 1960. urtean utzi zioten han homosexualitatea zigortzeari. Baina, iaz, trans jendea legez onartzeari utzi zioten, eta, aurten, LGTBIren inguruko «eduki positibo» oro zentsuratzea onartu dute, filmetan, telebistan, liburuetan edo bestelako ekintza publikoetan.
Ostadar besokoa bai
Asteburuan aztergai eduki du UEFAk Alemaniako selekzioko kapitain Manuel Neuerrek Frantziaren eta Portugalen aurkako Eurokopako partidetan eraman duen ostadar koloreko besokoaren afera. Berez, «ikur politikoak» eramatea debekatzen du arautegiak, baina UEFAk igandean erabaki zuen Neurreren aurkako neurririk ez hartzea, politikoa ez delakoan. «UEFAk aztertu du jokalariak eramandako besokoa», adierazi zuen erakundeak ohar batean, «eta, kausa on baten aldekoa dela ikusita, hau da, aniztasunaren aldekoa, ez da zigor prozedurarik egongo».
Beraz, Neurrek LGTBI kolektiboko herritarren eskubideen aldeko ikurra eraman ahalko du bihar.
UEFAk badu Hungaria bere agendan, bestela ere. Ikerketak zabaldu ditu jakiteko Hungariako eta Frantziako selekzioen arteko partidan zale hungariarrek Kylian Mbappe eta Karim Benzemaren aurkako irain arrazistak egin ote zituzten. Hainbat lekukoren arabera, hainbat zalek tximinoen oihuak egin zituzten Mbappek baloia ukitzen zuen bakoitzean. Benzemaren aurkako irainak ez dituzte zehaztu.
Horrez gain, aztertzen ari dira larunbatean Hungaria eta Portugalen arteko partidan irain homofoboak egin ote zizkioten Cristiano Ronaldori.
LGTBI bandera, Municheko Allianz Arenako kornerretako batean, aurtengo urtarrilaren 30an, Awschwitz askatu zuten egunaren urteurrena gogoratzeko. Adam Pretty / POOL / EFE |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199519/bi-preso-euskal-herriratzea-eta-beste-bi-hurbiltzea-onetsi-du-madrilek.htm | Politika | Bi preso Euskal Herriratzea eta beste bi hurbiltzea onetsi du Madrilek | Arkaitz Agote Martutenera ekarriko dute, eta Agustin Almaraz, Basaurira. | Bi preso Euskal Herriratzea eta beste bi hurbiltzea onetsi du Madrilek. Arkaitz Agote Martutenera ekarriko dute, eta Agustin Almaraz, Basaurira. | Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak ostiraletan jakinarazi ohi ditu euskal presoen gerturatzeen inguruan hartutako erabakiak; aurreko ostiralean ez zuen ezein mugimenduren berri eman, baina gaur lau jakinarazi ditu.
Horren arabera, Arkaitz Agote El Duesoko kartzelatik (170 km) Donostiako Martutenekora ekarriko dute. 2007an espetxeratu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. 2025ean beteko ditu hiru laurdenak. Agustin Almaraz ere Euskal Herriratu egingo dute. Zueran dago (245 km), baina Basaurira ekarriko dute. 1995eko abenduan sartu zuten kartzelan, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2014an bete zituen hiru laurdenak.
Beste bi preso, berriz, Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara hurbilduko dituzte. Ibai Aginaga da bat: Sevilla II-n dago, 885 kilometrotara, eta El Duesora gerturatuko dute. 2003ko uztailetik dago preso, hogei urteko zigorra betetzen, eta 2017ko martxoan bete zituen hiru laurdenak. Haren kasuan, lehen gradutik bigarrenera igarotzea onartu dute Espetxe Erakundeek. Hura lekualdatuta, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko Sevillako presondegian.
Azkenik, Aitor Cotano Puerto III-tik (970 km) Dueñasera (310 km) gerturatuko dute. 2008ko uztailetik dago 25 urteko zigorra betetzen, eta 2027an beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko dute, Puertoko Tratamendu Batzordeak hala proposatuta. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199520/noaingo-batailaren-500-urteurrenaren-ekitaldiak-atzeratu-egin-dituzte-voxen-esku-hartzearengatik.htm | Politika | Noaingo batailaren 500. urteurrenaren ekitaldiak atzeratu egin dituzte, Voxen esku hartzearengatik | Larunbatean zen egitekoa Nafarroako Erresumak Gaztelaren aurka borrokatu zuen azken guduaren ekitaldia. Vox alderdiak iragarri zuen ordu eta leku berean beste ekitaldi bat egingo zuela. | Noaingo batailaren 500. urteurrenaren ekitaldiak atzeratu egin dituzte, Voxen esku hartzearengatik. Larunbatean zen egitekoa Nafarroako Erresumak Gaztelaren aurka borrokatu zuen azken guduaren ekitaldia. Vox alderdiak iragarri zuen ordu eta leku berean beste ekitaldi bat egingo zuela. | Ekainaren 30ean 500 urte beteko dira Noaingo guduan (Nafarroa) nafarrek Gaztelaren mendeko tropei aurre egin zietela, Getzen. Nafarroako Erresuma berreskuratzeko eginiko hiru saioetatik azkena izan zen. Hori gogoratzeko, ekitaldia egin asmo zuten larunbatean, Noaingo Bataila elkarteak antolatuta, gudua gogoratzeko monumentuan. Lore eskaintza bat egin asmo zuten, eta testu bat irakurri. Badira 29 urte halako ekitaldi bat egiten dutela gudua gogoratzeko.
Baina Vox eskuin muturreko alderdiak asteburuan iragarri zuen ekitaldi bat egingo zutela egun, ordu eta leku berean. Hori ikusita, Getzeko kontzejuak atzo adierazi zuen larunbatean monumentuan sartzea debekatuko zuela, «gatazkarik ez sortzeko» eta «herritarren segurtasuna» bermatzeko.
Gaur goizean prentsaurrekoa egin du Noain 500 urte plataformak, eta, adierazi dutenez, ekitaldiak atzeratzea erabaki dute, eta dei egin dute «probokazio orotik aldentzeko». Beste egun batean egingo dituzte programaturiko ekitaldiak, beraz.
Getzeko kontzejuaren erabakiarekin harrituta agertu dira, azken hamarkadotan ez delako gatazkarik sortu ekitaldiaren inguruan. Voxen deialdia debekatzeko eskatu dute. «Bilatzen duen bakarra da urte luzez modu baketsuan jardun duen kolektibo baten adierazpen askatasuna oztopatzea». Edonola ere, adierazi dute ez dutela bigarren Noaingo batailarik nahi. «Gertatutakoak argi uzten du gure historia ezagutzearen eta errealitateari lotutako errelato bat sortzeko elkarlanaren garrantzia, 500 urteren ondoren zabalik dauden zauriak ixten joateko».
Adierazi dute ez dutela baztertzen hurrengo deialdia egiten dutenean eskuin muturra berriz zapuzten saiatzea.
Noaingo guduaren 500. urteurrena dela eta, eta datorren urtean Amaiurko gazteluko (Nafarroa) setioaren mende erdia beteko delako, Nafarroa Berriz Altxa herri ekimena aurkeztu zuten apirilean. Hainbat ekitaldi egiten ari dira Nafarroan horren harira. Maiatzaren amaieran, esaterako, ekimenarekin lankidetzan, Noaingo batailaren inguruko kantu bat estreinatu zuen Tafallako Rotten XIII taldeak.
Apirilean aurkeztu zuten Nafarroa Berriz Altxa ekinbidea, Iruñeko Ziudadelan. Leku hura aukeratu zuten, konkistatzaileek «Iruñea menderatu eta kontrolpean mantentzeko» eraiki zutelako gotorlekua. Ekainaren 19an manifestazioa egin zuten Iruñean.
«Konkistatu gintuzten arren, ez gaituzte guztiz menderatu», adierazi zuten Amagoia Susperregi eta Joseba Compains bozeramaileek, eta burujabetzaren alde mobilizatzera deitu zuten: «Ez dugu eskumenik gure arazoak hemen kudeatzeko, eta Madrilgo aginte bakarraren menpe bizi gara». |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199521/askotariko-igarotzeak-agertzen-ditu-ana-laura-alaezen-pieza-berriak.htm | Kultura | Askotariko igarotzeak agertzen ditu Ana Laura Alaezen pieza berriak | ‘Queer eramaileak: doblea eta errepikapena’ ondu du artista bilbotarrak, Multibertso bekari esker. Bilboko Arte Ederren Museoan ikusi ahal izango da irailaren 5era bitartean. Gaur, 19:00etan, hitzaldi bat emango du lanaren inguruan; 'streaming'-ez ikusi ahal izango da | Askotariko igarotzeak agertzen ditu Ana Laura Alaezen pieza berriak. ‘Queer eramaileak: doblea eta errepikapena’ ondu du artista bilbotarrak, Multibertso bekari esker. Bilboko Arte Ederren Museoan ikusi ahal izango da irailaren 5era bitartean. Gaur, 19:00etan, hitzaldi bat emango du lanaren inguruan; 'streaming'-ez ikusi ahal izango da | Arte Ederren Museoan doan sar zitekeela jakin zuenetik, ahal bezain beste miatzen zituen bertako aretoak Ana Laura Alaezek, umea izateak ematen zion jakin-minak akuilatuta eta ogibidea izango zuena garatzeko lehenengo ereduak bereganatzen, nahigabe. «Artearekin lehenengo kontaktua Arte Ederren Museoan izan nuen», dio artistak. Gerora, jaioterriko museoa bisitatu ez ezik, osatu ere egin zuen zenbait artelanekin.
Alabaina, hogei urte igaroak ziren museoak Alaezen azken obra erakutsi zuenetik: Gaur, hemen, orain erakusketa hartu zuen 2001ean; 2021ean, berriro egin dute bat artistaren eta museoaren bideek. Bikoitza izan da harremanaren berreskuratzea: batetik, Alaezek dohaintzan eman die berriki Butterflies (2004) izeneko bideo pieza, eta beste ikus-entzunezko bat jarri dute ikusgai orain, Queer eramaileak: doblea eta errepikapena. BBVA Fundazioak lagundutako Multibertso bekari esker garatu du obra, eta museoko 32. aretoan bisitatu ahal izango da irailaren 5era arte. Gaur, 19:00etan, piezaren inguruan mintzatuko da Alaez: streaming bidez jarraitu ahal izango da hitzaldia.
Museoko Arte Moderno eta Garaikideko kontserbatzaile Miriam Alzuriren iritziz, «kalitate handiko lana da, hala ikuspuntu bisualetik nola entzumenezkotik; heldutasunezko obra da, baina, era berean, bere lanean beti latente egon izan diren gaiak ere badaude». Azalpen horren adibideetako bat da formatua bera: izan ere, 1999an jorratu zuen Alaezek lehen aldiz bideoa, eta ordutik hainbatetan jo izan du euskarri horretara. «Bideoa jorratu izan dudan denetan, beti hurbildu izan naiz ezagutzen ez dudan zerbait izango balitz bezala». Hurbilketa horretan «diziplina ezberdinak erabiltzeko beharra» azpimarratu du artistak.
Horrenbestez, haren belaunaldiko artista asko bezala, Alaez ere formatu batetik bestera «igaro» izan dela azpimarratu du kontserbatzaileak, eta, hain zuzen, hori da, Alzuriren ustez, pieza berriaren oinarrian dagoen kontzeptua: igarotzea; ez soilik formatu artistiko batetik bestera, baita hiriko leku batetik bestera ere, eta, orobat, baita genero eraikuntza batetik bestera ere. Izan ere, queer teoria da bere karreran landu izan duen eta lan berrian ere txertatu duen beste gakoetako bat, Alaezek «genero estereotipoei erantzuten ez dieten pertsonak eta genero jariakortasuna» agertu baititu lanean, Alzurik azaldu duenez. Halere, Alaezen queer definizioa ez da genero adierazpenera mugatzen; bada, era berean, irizpide artistiko bat, orobat igaroan dauden pieza artistikoak taxutzekoa, artistaren arabera: «Ez da existitzen adierazpen itxi bat, aseezintasun konstante bat dago».
Dantza geldiezina
2019. eta 2020. urteetan grabatu zituen Alaezek pieza osatzen dituzten bideoak; koronabirusak lana oztopatu zion aurrena —sare sozialei esker bukatu ahal izan duela adierazi du—, eta aurkezpena atzeratu zuen ondoren, baina, azkenean, proiektatzen ari da dagoeneko: hamabost minutu eta erdi pasan, Bilbo, Mallorca (Herrialde Katalanak), New York (AEB) eta Japoniako hainbat leku agertzen ditu lanak. Bilboko etxe batean, etengabe erortzen eta jaikitzen ari da performer bat; Japonian, butoh dantzari bat ari da, geldiezin —AEBeek Japonian botatako bonba nuklearren ondotik sortu zen dantza estilo hori; «biziraute hutsa», Alaezen iritziz—; New Yorkeko kaleak patinetean zeharkatzen ditu andre batek...
Igaroan daude protagonistak, oro har. «Gelditzeko asmorik gabe. Gelditzerakoan, ispilu bat duzulako zure aurrean, ezjakintasuna eta krisia erakusten dizkizuna. Nire buruarekin adiskidetzen naiz bideo horren bitartez: ez dut ezer baztertzen, ezta erorketak ere». Aritzea, jauztea eta altxatzea, eta, hortik aurrera, zikloa berriro hastea, funtsean. «Piezan entzuten den abesti batek dio: ‘I can’t get away from myself’. Hau da, ezin dut neure buruarengandik ihes egin. Nire konplizea izan behar dut: erortzea ere bizitzaren parte da».
Pasarteak musika elektronikoaren bidez josi ditu Daniel Holc musikagileak —Ascii.Disko, ezizenez—. Eta, formatua edota queer teoria bezala, musika estilo hori ere ez zaio arrotza Alaezi. 1999ko lana musika klasikoarekin biribildu zuen, baina bi-hiru urte beranduago jada elektronikoa erabiltzen hasia zen, artistak adierazi duenez. «Izaera kasik narratiboa du: bideoan ez dago ahotsik, soilik musika eta isiltasuna. Musika ere euskarri esperimentala da, bideoa bezala. Musikak eta irudiak garapen paraleloa dute». Bere jaioterrira ere modu bikoitzean itzuli da Alaez, bere karrerako artelanak biltzen dituen erakusketa bisitatu baitaiteke Azkuna Zentroan: Kontzertu guztiak, gau guztiak, dena hutsik. |
2021-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/199522/josu-urrutikoetxea-errugabe-jotzeko-eskatu-dute-nazioarteko-hamar-pertsona-ezagunek.htm | Politika | Josu Urrutikoetxea errugabe jotzeko eskatu dute nazioarteko hamar pertsona ezagunek | Parisko epaiketak Urrutikoetxeak gatazkaren konponbidean izan duen rol «historiko eta erabakigarria» agerian eman dituela adierazi dute | Josu Urrutikoetxea errugabe jotzeko eskatu dute nazioarteko hamar pertsona ezagunek. Parisko epaiketak Urrutikoetxeak gatazkaren konponbidean izan duen rol «historiko eta erabakigarria» agerian eman dituela adierazi dute | Joan den astean Parisko Zigor Auzitegian iragan zen Josu Urrutikoetxearen kontrako epaiketaren ondotik, hura errugabe jotzeko eskatu dute nazioarteko hamar pertsona ezagunek. Horien hitzetan, epaiketan agerian gelditu da azken hamarkadetan gatazkaren konponbidean izan duen rol «historiko eta erabakigarria». Hobengabetzea adierazita, beste gatazka batzuetan ere bake justu eta iraunkor batean oinarritutako konponbideak atxikitzen lagunduko luke epaitegiak. Terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzako prokuradoreak bost urteko kartzela zigorra eskatu zuen Urrutikoetxearentzat, 2011 eta 2013 artean gaizkile elkarte bateko kide zela frogatutzat emanda.
Hauek dira testuaren sinatzaileak: Gerry Adams Sinn Feineko buruzagi historikoa, Bill Bowring Londreseko unibertsitateko Birkbeck Collegeko irakasleak, Jonathan Cohen Conciliation Resourceseko zuzendari exekutiboa, Brian Currin nazioarteko bitartekaria, Didier Fassin unibertsitateko irakaslea, Michael Keating Bakerako Europako Institutuko zuzendari exekutiboa, Raymond Kendall Interpoleko ohoresko idazkari nagusia eta Euskal Herrirako Nazioarteko Harreman Taldeko kidea, Thomas Lacoste zinemagilea, Caroline Guibet Lafaye, Emile Durkheim zentroko ikerlaria eta I. William Zartman Paul H. Nitze Schooleko irakaslea.
Sinatzaileen hitzetan, epaiketan hitza hartu duten lekukoen eta aurkeztu diren dokumentuen bidez, agerian gelditu da Urrutikoetxeak Euskal Herriko gatazkaren konponbidean izan diren elkarrizketa eta negoziaketa saiakera gehienetan parte hartu duela, izan Algerren, Genevan edo Oslon, eta 2006tik aitzina ETA erakundearekin erabat moztu zuela 2006an, zuzendaritza berriarekin zituen desadostasunengatik. «Frogatuta gelditu da ere Urrutikoetxea ezker abertzaleak hautatu zuela, figura historiko eta militante ohi gisa, 2018an ETAren desegitea iragartzeko».
Hala, sinatzaileek uste dute irailaren 1ean emanen duen erabakiaren bidez Frantziako justiziak aukera izanen duela «Euskal Herriko gatazkatik modu negoziatu eta soilik baketsu eta demokratikoen bidez ateratzeko giltzarri izan den eragile horren konpromisoa aitortzeko». Mezu indartsu bat zabaltzeko aukera izan litekeela uste dute «Josu Urrutikoetxea bezala, gerrako logikatik irten eta alternatiba baketsu bat eraikitzeko konpromisoa hartzen duten guztientzat». Haatik, prokuradoreak eskatu bezala, «inolako frogarik gabe» bost urteko zigorra ezarriko baliote, sinatzaileek uste dute «zailagoa» litzatekeela munduan elkarrizketarako eta negoziaziorako lan egiten dutenek beren kideak «konbentzitzea» bake bidean jarrai dezaten. «Izan ere, estatuek (eta kasu honetan Frantziak) ezin badute eragile giltzarri horien babesa bermatu, nazioarteko komunitatea ez da gai izango gatazka horiek negoziazioaren bidez konpontzeko, eta, horrela, eremu hori ikuspegi belizista soilen esku geratuko da». |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199523/korsikako-nazionalistak-banatuta-aurkeztuko-dira-bigarren-itzulira.htm | Mundua | Korsikako nazionalistak banatuta aurkeztuko dira bigarren itzulira | Talamoniren Corsica Libera eta Angeliniren Avanzemu koalizioan aurkeztuko dira. Simeoniren Fa Populu Inseme zerrenda akordiotik kanpo geratu da. | Korsikako nazionalistak banatuta aurkeztuko dira bigarren itzulira. Talamoniren Corsica Libera eta Angeliniren Avanzemu koalizioan aurkeztuko dira. Simeoniren Fa Populu Inseme zerrenda akordiotik kanpo geratu da. | Adostasunera heltzeko «denbora gutxiegi» izan dutela argudiatu du gaur Fa Populu Insemeko zerrendaburu Gilles Simeonik, bigarren itzulirako koalizioa osatzeari uko egiteko. Harena izan zen joan den igandean egindako Frantziako departamendu eta eskualde bozetako lehen itzulian boto gehien jaso zituen zerrenda, %29,19. Iragan agintaldian Korsikako presidentea izan zena, hura izan zen lehen itzuliaren aurretik Pe a Corsica koalizioa amaitutzat eman zuena, hauteskundeetarako aliantza berresteko baldintzak aldatu zituenean. Ordu hartan, baina, bigarren itzulirako akordioa errepikatzeko aukerarik bazela aurreratu zuen Simeonik. Baina agintaldiko adostasuna apurtu izanak ez dio kalterik egin, alderantziz baizik, eta garaipenak bere kabuz jarraitzera bultzatu du buruzagi nazionalista, modu horretan, babes handiagoa lortzeko itxaropenarekin.
Bestelakoa izan da Jean-Guy Talamoniren Corsica Liberak eta Jean-Christophe Angeliniren Avanzemuk aukeratutako bidea. Bi taldeek zerrenda bateratua aurkeztea erabaki dute datorren igandeko bigarren itzulirako. Angelini bera izango da zerrendaburua, eta lehen hamabost hautagaietatik lau izango dira alderdi independentistakoak. Talamonik berak emaitza txarrak jaso zituen lehen itzulian, eta ez zen sailkatu bigarrenerako. Aldiz, Angeliniren zerrenda hirugarren tokian geratu zen botoen %13,22rekin, eta Ajaccioko auzapez Laurent Marcangeliren eskuindarraren atzetik.
Avanzemuko zerrendaburua gustura agertu da lortutako akordioarekin: «Oinarrizko hainbat puntu jasotzen ditu akordioak, besteak beste, borroka demokratikoaren eta Estatuarekiko elkarrizketak hastearen aldeko apustua. Gure konpromisoen erdigunean dauden puntuak dira». Porto-Vecchioko auzapezak 2015ean eta 2017an egindako koalizioekin parekatu du akordioa, eta nabarmendu zerrendak bateratu izan ez balituzte «alde batera» utzi beharko zuketela «jokaleku politiko demokratikoa».
Talamoni gabe
Avanzemu pe a Corsica izena jaso du zerrenda batuak, eta Corsica Liberako lau kide izango dira lehen hamabost hautagairen artean, baina Korsikako asanbleako presidente izandakoa ez da bertan izango. «Erabaki ausarta» izan da Talamonirena, Angeliniren esanetan: «Elegantzia handiz hartutako ekimena izan da, nahiz eta politikoki inork ez dion halakorik eskatu».
Aldiz, buruzagi autonomistak kritikoago hitz egin du Simeoniren hautuaz: «Lehen itzulian botoen %30 inguru eskuratu arren, gure kideei proposamen zehatzik egiteko gai ez garenean erabaki bat hartzen ari gara. Erabaki horrek ezin du batasunaren amaiera ekarri, nahiz eta aintzat hartua izan».
Alderdi nazionalistei negoziaziorako deia egin zien Angelinik atzo arratsaldean, jakinik zerrendak aurkezteko epea gaur arratsaldeko 18:00ak artekoa zela. Baina deialdiari erantzun zion bakarra Corsica Libera izan zen. Bi alderdietako ordezkaritzak elkarrizketak hasten zituzten bitartean, Fa Populu Inseme zerrendako kideak Luccianan bildu ziren. Atzo iluntzerako komunikatu bat plazaratu zuen Simeoniren taldeak, non iradokitzen zen Korsikako presidente ohiak ez zuela beste inorekin koaliziorik osatuko. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199551/bi-gazte-atxilotu-dituzte-lekeition-hiru-orduz-haien-etxebizitzak-miatu-ostean.htm | Politika | Bi gazte atxilotu dituzte Lekeition, hiru orduz haien etxebizitzak miatu ostean | Hiru orduz egon dira etxebizitzak miatzen. Gedar langile kazetaren arabera, 10:30ak aldera eraman dute atxilo gazteetako bat, eta handik ordubetera bigarrena. 2020ko maiatzean Eako kutxazain automatiko bat erretzea egotzi die Ertzaintzak. | Bi gazte atxilotu dituzte Lekeition, hiru orduz haien etxebizitzak miatu ostean. Hiru orduz egon dira etxebizitzak miatzen. Gedar langile kazetaren arabera, 10:30ak aldera eraman dute atxilo gazteetako bat, eta handik ordubetera bigarrena. 2020ko maiatzean Eako kutxazain automatiko bat erretzea egotzi die Ertzaintzak. | Egunsentian hasi da miaketa: 7:00ak aldera. Ertzaintzaren hainbat patruila bi gazteren etxeak miatzen hasi dira Lekeition (Bizkaia). Gedar langile kazetaren arabera, hiru orduz egon dira haien etxeak miatzen, eta, azkenean, 10:30ak aldera eraman dute atxilo bietako bat. Hedabideak zehaztu duenez, bigarrena ere atxilo eraman dute, ordutik ia ordubetera, 11:15ean.
Ertzaintzak ohar batean argitara atera duenez, 2020ko maiatzaren 13an Ean (Bizkaia) kutxazain automatiko bat erretzea egozten diete bi gazteei; poliziaren esanetan, delitu hori leporatuta eraman dituzte atxilo. Gose greban zen Patxi Ruiz euskal presoari babesa adierazteko mobilizazio bat izan zen egun hartan. Poliziak jakinarazi du atxilotuak datozen orduetan eramanen dituztela Espainiako Auzitegi Nazionaleko Instrukzioko 5. epaitegira.
Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz etorri da polizia operazioa. Gedar-en esanetan, Poliziak 24 orduko baimena du etxebizitza horiek arakatzeko; hau da, bihar goizeko 7:00ak arte sar daitezke. Ordea, poliziak jadanik atera egin dira eraikinetatik, eguerdian.
Atxilotutako gazteei babesa erakusteko, elkarretaratzera deitu dute gaurko. Lekeitioko San Kristobal Enparantzan eginen dute, arratsaldeko 19:30etan. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199552/pentsioen-erreforma-astelehenean-itxi-nahi-dute.htm | Ekonomia | Pentsioen erreforma astelehenean itxi nahi dute | Jasangarritasun faktorea kentzea eta haren ordez beste bat ezartzea hitzartu dute Espainiako Gobernuak, sindikatuek eta patronalek. | Pentsioen erreforma astelehenean itxi nahi dute. Jasangarritasun faktorea kentzea eta haren ordez beste bat ezartzea hitzartu dute Espainiako Gobernuak, sindikatuek eta patronalek. | Hainbat astez atzeratu den azken urratsa egin dute Espainiako Gobernuak, CCOO eta UGT sindikatuek eta CEOE eta Cepyme patronalek. Pentsioei buruzko akordioa «oso gertu» izatetik, esku artean izatera iritsi dira. Astelehenean dira biltzekoak itunari azken ukituak emateko; lana bukatuz gero, egun batzuk geroago izenpetzeko asmoa dute. Erreforma horrek soilik zenbait arlo ukituko ditu (eguneratzea, erretiro aurreratuak, erretiro atzeratuak...), eta bigarren baterako utziko dute sistemaren finantzaketari buruzkoa.
Ser irratiak aurreratu eta beste hedabide batzuek baieztatu dutenez, dagoeneko gainditu dute akordiorako azken oztopo nagusia: zer egin jasangarritasun faktorearekin? Sindikatuek lehenbailehen utzi nahi zuten bertan behera, baina hurrengo negoziaziorako gaia izatea nahiago zuen gobernuak. Azkenean, ezabatzea adostu dute, baina haren ordez beste sistema bat negoziatuko dute orain, pentsioen gastuak kontrolpetik ihes egin ez dezan, eta «belaunaldien arteko berdintasuna» bermatuta geratu dadin. Negoziazioetan akordiorik ez badago, Espainiako Gobernuak bere proposamena ezarriko du.
Jasangarritasun faktorea PPren garaiko azken erreformak sisteman txertatutako atal bat da, bizi itxaropena handitu ahala pentsioen zenbatekoa txikitzeko tresna bat —%30 jaistea ere gerta zitekeen, eta horregatik zeuden aurka sindikatuak—. 2019an zen indarrean jartzekoa, baina ez da inoiz ezarri, pentsiodunen protestek eta gobernu aldaketak tiraderan sartu zutelako, 2023 arte bederen. Ez da tiradera horretatik aterako.
Eguneratzea
Behin betiko lurperatuko da PPren garaiko erreformaren eguneratze sistema. Haren bidez, sistema defizitean zegoenez, pentsioak %0,25 baizik ez ziren igo urte batzuetan. Oraingo sistemak, berriz, erosteko ahalmena ez galtzea bermatuko du, aurreko urteko batez besteko KPIan oinarrituta eguneratuko baitira. Urte batean inflazioa negatiboa bada, hurrengo urtean pentsioak ez dira hein horretan jaitsiko, baizik eta zeuden bezala geratuko dira.
Erretiro aurreratua
Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak ez du inoiz bere lehentasuna ezkutatu: erretiroaren benetako adina —64 urte inguru, baina igotzen ari da—, adin ofizialera gerturatu behar du —66 urte orain, 67 urte 2027an—. Horretarako bidea da pentsioak txikitzea adin ofizialaren aurretik erretiroa hartzen dutenei. Egun, gehienez %16 txikitzen diote pentsioa erretiroa bi urtez aurreratzen duenari, eta %1,6, berriz, hiruhileko bat atzeratzen duenari. Murrizketa horiek handitu egingo dira.
Horrela, Gizarte Segurantzan 38 urte eta sei hilabete baino gutxiago kotizatu dutenei %21 txikituko diete hileroko pentsioa, adin ofiziala baino bi urte lehenago erretiratuz gero. Hiletik hilera jaitsi egingo da zigorra, eta %3,21ekoa izango da hilabete lehenago erretiratuz gero.
Zigorrak txikitu egingo dira kotizazio epea handituz gero: %19 eta %3,11 artekoa izango da 38,5-41,5 urteko kotizazioa dutenentzat; %17 eta %2,96 artekoa 41,5-44 urteko kotizazioa dutenentzat; eta %13 eta %2,81 artekoa 44 urtetik gora kotizatu dutenentzat.
Zigor horiek handitzea borrokatu dute sindikatuek, haien ustez kontuan hartu beharko litzatekeelako langile askok egoera pertsonalak behartuta (osasunagatik, zaintza lanak egiteko...) hartzen dutela erretiroa. Gogoratu dute, halaber, beste askok enpresek derrigortuta hartzen dutela, eta adin horiekin ia ezinezkoa dutela beste lan bat bilatzea. Sindikatuen arabera, erretiroa aurreratzen dutenen %85 langabeziatik datoz.
Horregatik, baldintza desberdinak daude behartutako erretiro aurreratuentzat. Lau urte aurreratu ahal izango dute erretiroa, baina kasu horretan %30 txikituko dizkiete pentsioak 38 urte eta erdi baino gutxiago kotizatu dutenei, eta gutxiago gehiago kotizatuz gero.
Behartutako erretiro aurreratua hartzeko eskubidea izango dute haien enplegatzaileak lan baldintzetan aldaketa esanguratsuak jasan dituzten enpresetako langileek, baita lantokiz aldatzeari uko egin diotenek ere. Kaleratze indibiduala eta kolektiboa jasan dutenek ere lau urte lehenago erretiratu ahal izango dute, betiere kalte-ordaina jaso dutela erakusterik badute.
Erretiro atzeratua
Erretiro adina gaindituta ere, langileek lanean jarraitzea sustatu nahi du gobernuak. Gaur egun, hori egiteak %2-4ko hobaria du pentsioetan. Gobernuak hiru pizgarri proposatu ditu: lanean jarraitutako urte bakoitzean 4.786 eta 12.060 euro arteko ordainketa bat egitea, kotizazio oinarrien eta kotizatutako urteen arabera; pentsioak %4 handitzea; edo bi formulen arteko konbinazio bat.
Sindikatuek ez dute ongi ikusten erretiroa atzeratzea, lan merkatuan erreleboa egotea zaildu dezakeelako. Patronalek, berriz, ez dute gaizki hartu, baina erretiro adinean dauden langileak mantentzen dituzten enpresentzako hobariak eskatu dituzte edota lan kostuak murrizteko neurriak.
Nahitaezko erretiroa
Erreformak debekatu egingo du hitzarmen kolektiboetan nahitaezko erretiroa finkatzea 68 urte bete dituztenentzat. Indarrean egon eta klausula hori duten hitzarmenetan, berriz, hiru urtez soilik iraun ahal izango du.
Lotzeko daudenak
Bigarren negoziazio baterako geratu da gai arantzatsuetako bat: nola ordainduko dira pentsioak? Bruselak Espainiari egindako aspaldiko eskaera da pentsioen sistematik ateratzea harekin lotura zuzena ez duten gastu asko. Sistemaren diru iturri nagusia kotizazioak izatea nahi du gobernuak, baina zergen bitartez ere finantzatzea ez du baztertzen. Oraingo zergez gain, teknologia berriei (Google tasa...) eta energia kutsakorrei (dieselaren zerga, bidesariak...) jarritakoak izan daitezke sistemaren parte.
Lotu gabe dago beste gai eztabaidatsu bat: pentsioa kalkulatzeko zenbat urtetako kotizazioa aintzat hartuko den. Azken 25etik lan bizitza osora pasatzea zen PSOEren asmoa, baina horrekin ez daude ados Unidas Podemoskoak eta sindikatuak. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199553/ez-dago-indulturik-kataluniako-herria-isilaraziko-duenik.htm | Mundua | «Ez dago indulturik Kataluniako herria isilaraziko duenik» | Kalean daude Kataluniako buruzagi independentistak. Argi utzi dute kartzelan sartzean zituzten ideia berberekin atera direla kalera, eta independentziaren alde lanean jarraituko dutela. | «Ez dago indulturik Kataluniako herria isilaraziko duenik». Kalean daude Kataluniako buruzagi independentistak. Argi utzi dute kartzelan sartzean zituzten ideia berberekin atera direla kalera, eta independentziaren alde lanean jarraituko dutela. | Irten dira kalera preso zeuden Kataluniako buruzagi independentistak. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak astelehenean iragarri zuen indultuak emango zizkiela; atzo onartu zuen neurria Ministro Kontseiluak, eta gaur argitaratu dute Estatuko Aldizkari Ofizialean. Buruzagiak espetxeratuta zeuden Lledonersko, Puig de les Bassesko eta Wad Rasko kartzelek goizeko 10:30ak aldera jaso dute haiek aske uzteko agindua. Bideoa: irteten hasi diren unea, eta Forcadellen lehenengo hitzak (Vilaweb-BerriaTB).
Kalera irtendakoan, amnistia eta independentzia eskatzen zituzten oihuen artean jaso dituzte espetxe inguruan zeudenek. Lledonersen zeuden presoak freedom for Catalonia (askatasuna Kataluniarentzat) zioen bandera batekin eta estelada batekin irten dira, eta espetxe kanpoan besarkadak eta poza izan dira nagusi. Han zen, beste buruzagi batzuek artean, Pere Aragones Kataluniako presidentea.
Espetxe kanpoko oholtzan hitz egiten lehena Jordi Cuixart izan da. Kataluniarrek egin dutenaz harro egon behar dutela adierazi du, eta hasi bezain pronto izan ditu gogoan erbesteratutako politikariak. Azpimarratu du gaurkoa ez dela euren ideiei uko egiteko egun bat, «haiek sendotzekoa baizik»: «Ez dago indulturik Kataluniako herria isilaraziko duenik».
Haren iritziz, Madrilek indultua eman die ezin izan diolako Europak eta kataluniarrek egindako presioari eutsi: «Errepresioak ez gaitu garaitu», adierazi du.
Oholtzan hurrengoa Jordi Sanchez izan da: «Gertatu den guztia eta gero, denok batera atera gara espetxetik, harro, duin eta herri honentzat askatasuna lortzera». Eskerrak eman dizkie egunero babesa erakutsi dietenei, eta etorkizunaz ere hitz egin du: «Europako Giza Eskubideen Auzitegiak zigortuko egingo du Espainia, ziur gaude», esan du.
Jarraian hitz egin dute Joaquim Fornek, Josep Rullek, Jordi Turullek eta Raul Romevak, eta esker hitzetan egin dute azpimarra: babestu dituztenei eta «Kataluniako herriari» zuzendu dizkiote gehienak. Argi utzi dute kartzelan sartzean zituzten ideia berberekin atera direla kalera, eta independentziaren alde lanean jarraituko dutela.
«Gaur ez da ezer amaitu»
Hitza hartzen azkena Oriol Junqueras ERCko presidentea izan da. Hark ere esan du eurak kalera irtetearekin ez dela ezer amaitzen: «Lanean jarraituko dugu errepresioa jasaten ari direnen eta askatasunaren alde» azpimarratu du. Esan du espetxeak ez dituela izutu, ideiak indartu dizkiela, eta «herriak inoiz baino gehiago behar» dituela. Lledonersen elkartutako guztien artean Els Segadors abesten amaitu dute ekitaldia.
Guztien artean kalera irteten lehena, berriz, Carme Forcadell izan da. Haren iritziz, «poza ez da erabatekoa», baina gaurkoa «garaipen bat da, pauso bat independentziaren bidean»: «Amnistia izan, errepresioa amaitu eta erbesteratuak itzuli arte borrokan jarraituko dugu», gehitu du.
Puig de les Basses espetxeratuta zegoen Dolors Bassa, eta hark ere hitz egin du kalera atera bezain pronto. Forcadellen ildo beretik, esan du indultuena lehen pausoa dela, eta gogoan izan ditu «erbesteratuak eta errepresioa jasaten dutenak». Dena den, gaurkoa egun historikoa dela azpimarratu du, eta independentziaren alde lanean jarraitzeko deia egin du: «Gure ideiak lehengo berberak dira», amaitu du.
Indultu partzialak
Indultuak partzialak dira, gaur kartzelatik irten diren arren ezarri zitzaizkien inhabilitazio zigorrak bete beharko dituztelako. Erabakia argudiatzeko, neurriaren «erabilera publikoa» nabarmendu zuen atzo Sanchezek, elkarrizketa etapa berri baterako lehen pausoa izango delakoan. «Orria pasatzeko eta inoiz utzi behar ez zen bidera itzultzeko garaia da», azaldu zuen, elkarrizketa beharrari erreferentzia eginez. Alderdi independentistek, ordea, argi utzi dizkiote negoziazio posibleetarako dituzten helburuak: amnistia eta beste erreferendum bat.
Presidenteak berak eman zituen indultuen inguruko xehetasunak, eta azaldu zuen ezen, diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik eta sedizio delituengatik ezarritako espetxe zigorrak etengo zaizkien arren, inhabilitazio zigorrak bete beharko dituztela bederatzi buru independentistek. Gainera, Espainiako Gobernuaren erabakia atzera botatzeko aukera dago. Hala egingo litzateke presoek hiru eta sei urte arteko epean delitu larriren bat egingo balute. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199554/sanchez-galan-inputatu-du-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Ekonomia | Sanchez Galan inputatu du Espainiako Auzitegi Nazionalak | Villarejo komisarioaren espioitza sarea kontratatu ote zuen ikertu nahi du epaileak. | Sanchez Galan inputatu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Villarejo komisarioaren espioitza sarea kontratatu ote zuen ikertu nahi du epaileak. | Ustelkeriaren aurkako fiskaltzaren eskaera onartu du Manuel Garcia Castellon Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak, eta ikerketa zabaldu du Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentearen aurka. Harekin batera inputatu ditu beste hiru lagun: Francisco Martinez Corcoles Iberdrolako negozio zuzendaria, Fernando Becker presidente ohia, eta Rafael Orbegozo gabineteburu izandakoa. Hiru delitu leporatu dizkie: eroskeria, intimitatearen aurkako delitua, eta merkataritza agiria faltsutzea.
Oraindik ez dute zabaldu noiz deklaratu beharko duten lau inputatuek epailearen aurrean. «Gauzak argitzeko momentua» izango dela adierazi diote Iberdrolako iturriek Efe agentziari.
Garcia Castellon epaileak ontzat hartu du fiskalaren kontakizuna. Haren arabera, «zantzu ugari» daude erakutsiko luketenak Sanchez Galan Jose Manuel Villarejo Espainiako komisario ohiaren sare ustelarekin tratuan aritu zela hamahiru urtez, eta, Iberdrolak Villarejori eskatutako espioitza lanen berri izateaz gain, lanok baimendu ere egin zituela. Lan horien helburua litzateke Iberdrolaren zenbait negoziotan laguntzea lehiakideen aurka eta gobernuarekiko harremanetan, edota Sanchez Galanen beraren boterea sendotzea, legez kanpoko espioitza metodoak, mehatxuak eta gisakoak erabilita.
Garai hartan komisario ohiari agindutako lanen artean ezagunena da Arcos de la Fronteran (Andaluzia, Espainia) ziklo konbinatuko planta bati buruzkoa; helburua udalaren eta ekologisten oposizioa ezabatzea omen zen, haien bizitza pribatuan arakatuz edota auzian zerikusia izan zezaketen epaileekin harremanetan jarriz. Beste lan bat Florentino Perez ACS eraikuntza enpresako eta Real Madrilgo presidenteari lotutakoa izango litzateke. Iberdrolako buru izateko urratsa egin zuen Perezek 2009an, akzioen %20 erosita, eta hori eragozteko kontratatu omen zuten Villarejo Sanchez Galanek edo haren gertukoek.
Villarejo komisarioaren itzala Iberdrola dorrearena baino handiagoa da. Espainiako enpresa boteretsu gehienetara iristen dira komisario ustelaren atzaparrak, eta Francisco Gonzalez BBVAko presidente ohiari, Isidro Faine Caixabankekoari eta Antonio Brufau Repsoleko buruari Iberdrolako Ignacio Sanchez Galan gehitu dakieke orain. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199555/sarek-uztailaren-3an-irunean-egingo-den-manifestaziora-deitu-du.htm | Politika | Sarek uztailaren 3an Iruñean egingo den manifestaziora deitu du | Espetxe politikan egoera aldatu egin dela azaldu arren, nabarmendu du oraindik «bide luzea» dagoela egiteko. Gizartearen aktibazioa eta mobilizazioa oso garrantzitsua delakoan, Iruñeko Gaztelugibeko harresia inguratuko du hurrengo asteko larunbatean, 18:00etan, Ibilian-ibilian etxerako bidean lelopean | Sarek uztailaren 3an Iruñean egingo den manifestaziora deitu du. Espetxe politikan egoera aldatu egin dela azaldu arren, nabarmendu du oraindik «bide luzea» dagoela egiteko. Gizartearen aktibazioa eta mobilizazioa oso garrantzitsua delakoan, Iruñeko Gaztelugibeko harresia inguratuko du hurrengo asteko larunbatean, 18:00etan, Ibilian-ibilian etxerako bidean lelopean | «Hiru hamarkada baino gehiago pasatu behar izan dira gaur beste egoera batez hitz egiten hasi ahal izateko». Espainia hegoaldean, Andaluziako kartzela bat baino ez da falta euskal presorik gabe geratzeko. Mikel Mundiñano Nafarroko Sareko kideak espero du datozen asteetan hori amaitutzat jotzea, baina gogorarazi du oraindik ere preso asko geratzen direla penintsularen iparraldean sakabanatuta. Horregatik, ezinbestekotzat jo du, «askatasunaz gabetzeko arrazoia edozein delarik ere», euskal preso guztiak Euskal Herriratzea.
Gaur, Nafarroako Sarek prentsaurrekoa eskaini du hemendik aurrera estrategia berria azaldu asmoz. Bertan, begirada atzera jo, eta gogora ekarri du 1987an ezarritako sakabanaketak sufrimendu handia eragin duela. Aldi berean, uste du espetxe politikan Espainiako Gobernuek izandako jarrera aldaketa «pertsona askoren esfortzuari» zor zaiola, eta bide horretan euskal gizarteak ekarpen handia egin duelakoan dago Mundiñano. Halaber, ETAk emandako urratsak eta Euskal Preso Politikoen Kolektiboak hartutako konpromisoek ere lagundu dutela azaldu du Iruñeko Sareren egoitzan egindako agerraldian.
Bidea luzea geratzen da mugarritzat jotzen duten helmuga horretara iristeko. «Orduan izango da, euskal presoak lehen aipatutako espetxeetatik ateratzen direnean eta guztiak hemen [Euskal Herrian] direnean, orduan hitz egin ahal izango dugu gure herrian bizikidetza normalizatzeaz»., nabarmendu du Mundiñanok. «Argi izanda oraindik bide luzea dugula egiteko. Jakin badakigu eginahala zaila dela, baina beste urrats bat egiteko asmo irmoa dugu». Behin betiko urratsa «etxera ekartzeko bidea hastea» izango da.
Manifestaziorako deialdia
Hala, gizartearen aktibazioa eta mobilizazioa garrantzitsua delako, uztailaren 3an Gaztelugibeleko harresia inguratuko dute, Iruñean, 18:00etan aterako den manifestazioan. Ibilian-Ibilian etxerako bidean izango da leloa.
Legedia arrazoiak aipatu ditu Sarek, egun espetxean diren presoak etxerako bidean jartzeko estrategia berria azaltzeko. Izan ere, aspaldidanik aldarrikatutakoa gogoan, gaixotasun larria dutenek eta 70 urtetik gorakoek jada libre egon behar lukete, eta espetxean mantentzeak «ez du inongo justifikaziorik».
Aldi berean, Mundiñanok azaldu du espetxeratutakoen artean hamarretik bederatziri espetxe erregimeneko gradua «irizpide politiko hutsetan» aplikatu zaiela. Hala egin ez balitzaie, legedi arruntaren arabera, iraganean bigarren gradua onartua izango zuketen, eta egun hirugarren gradua lortzetik hurbil egongo ziratekeen, «kondena erdi-askatasunean betetzeko aukerarekin». Gainera, presoen heren batek jada beteak ditu zigorren bi herenak, eta, espetxe politika arrunta aplikatuta, baldintzapeko askatasuna izango lukete, Sareren arabera.
Zigorren gogortzea ekarri zuen 7/2003 lege organikoaren arabera epaitutako 60 preso daude. Lege horren ondorioz, 40 urteko zigorrak ezartzeaz gain, hirugarren gradua edo baldintzapeko askatasuna lortzeko mugak gaindiezinak direla azpimarratu du. Kasu horietan, araudi arrunta aplikatzeko eskatu du Sarek.
Mikel Mundiñanoren arabera, espetxe politikan jarrera aldaketa hori eman arren, oraindik urrats ugari geratzen dira egiteko, eta bide horretan garrantzitsutzat hartu du «bizikidetza oinarri hartzea». «Gure herriak sufrimendu handia bizi izan duelako, bizitza asko galdu eta elkar ulertzeko zubi asko apurtu direlako, eta gizarte gisa berreraiki egin behar dugulako», arrazoitu du. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199556/txertoaren-egiletza-eskubideak-salbuesteak-berebiziko-premia-duela-ohartarazi-du-amnesty-internationalek.htm | Gizartea | Txertoaren egiletza eskubideak salbuesteak «berebiziko premia» duela ohartarazi du Amnesty Internationalek | Covax programarekin nahikoa ez dela iritzi dio Esteban Beltran presidenteak, eta liberalizazioaren alde egiteko eskatu die agintariei | Txertoaren egiletza eskubideak salbuesteak «berebiziko premia» duela ohartarazi du Amnesty Internationalek. Covax programarekin nahikoa ez dela iritzi dio Esteban Beltran presidenteak, eta liberalizazioaren alde egiteko eskatu die agintariei | «Pandemia bukatzeko boterea dugu, baina hori nazioarteko lankidetzarekin baino ez dugu lortuko», premisa horretatik abiatu du Esteban Beltran AI Amnesty Internationaleko Espainiako presidenteak bere hitzatzea Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean. Horretarako, argi du bidea: COVID-19aren aurkako txertoen egiletza eskubideak salbuetsi behar dira, eta horren aldeko presioa egiteko eskatu die agintariei. Gehitu du garapen bidean dauden herrialdeetara txertoak bidaltzeko Covax programa ez dela «nahikoa» txertoak mundu osora zabaltzeko, eta hori ez da lortuko botika etxeek beren egile eskubideak behin behinean galtzen ez badituzte. «Bizitza eta osasun eskubideak egiletza eskubideen gainetik daude», iritzi dio.
EH Bilduk eskatuta egin du agerraldia Beltranek, AIk txertoaren eskuragarritasun unibertsala bermatzeko dituen proposamenen berri izateko. «Patenteen liberalizazioak berehalako premia du», egoeraren larritasunaz ohartarazi du hitza hartu duenean. Izan ere, erakundearen datuen arabera, mundu mailan banandu diren txerto kopurua oso desberdina izan da, eta horren adibideak eman ditu Beltranek: Afrika osoan eta Erresuma Batuan, esaterako, txerto kopuru bera banatu da. Bestalde, azaldu du Covax programak aurreikusi zituen dosien herenak baino ez dituela banatu, eta horiek jaso dituzten herrialde askotan lehen dosia jaso dutenek ez dakitela bigarrena jasotzeko aukerarik izango dutenik.
Horregatik, gobernuak neurriak hartzera bultzatu behar direla uste du Beltranek. «Azken urteotako krisi handienean gaude, giza eskubideen defentsa ezin daiteke boluntarioa izan», adierazi du Covax programako parte hartzea boluntarioa dela gogoraraziz. Hori horrela, neurri hori hartzearen aldeko «presio jarraitua» egiteko eskatu die agintariei: baita MME Munduko Merkataritza Erakundeko estatuei India eta Hegoafrikak erakundean egindako eskaeraren alde egiteko ere, egiletza eskubideak salbuestearena alegia, edo behintzat eskaera ez oztopatzeko.
Bestalde, egiletza eskubideak salbuestearen alde Eusko Legebiltzarrak eta Eusko Jaurlaritzak egindako adierazpenak ere izan ditu gogoan Beltranek, eta horiek beren lanean aurrera egiten laguntzen diela gehitu du. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199557/gaitza-zuten-zortzi-lagun-hil-dira-aurreko-astean-hegoaldean.htm | Gizartea | Gaitza zuten zortzi lagun hil dira aurreko astean Hegoaldean | Abuztuaren hasieratik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Osakidetzak eta Osasunbideak 246 positibo zenbatu dituzte azken diagnostiko probetan. | Gaitza zuten zortzi lagun hil dira aurreko astean Hegoaldean. Abuztuaren hasieratik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Osakidetzak eta Osasunbideak 246 positibo zenbatu dituzte azken diagnostiko probetan. | Birusarekin loturiko heriotzen gaineko datuak onbidean direla erakusten du azken asteotako bilakaerak. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, ekainaren 14tik 20ra artean gutxienez zortzi pertsona zendu dira gaitzarekin Hegoaldean: horietako zazpi Araba, Bizkai edo Gipuzkoan hildakoak dira, eta birusarekin lotutako beste heriotza Nafarroan izan da. Abuztuaren hasieran erregistratu zen kopuru hori azkenekoz: zehazki, abuztuaren 3tik 9ra artean zortzi lagun zendu ziren gaitzarekin Hegoaldean.
Transmisioari dagokionez, berriz, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 8.362 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta horien %2,9k eman zuten positibo: 246k, zehazki. Lurraldeka, Bizkaian 77 detektatu ziren; Gipuzkoan, 70; Nafarroan, 59 eta Araban, 36. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199558/miasan-31-langile-joango-dira-kalera.htm | Ekonomia | Miasan, 31 langile joango dira kalera | Iruñeko autogintza enpresaren konkurtsoaren administratzaileak erabaki du fabrikak lanean jarraitzea, balizko erosle bati gauzak errazteko. | Miasan, 31 langile joango dira kalera. Iruñeko autogintza enpresaren konkurtsoaren administratzaileak erabaki du fabrikak lanean jarraitzea, balizko erosle bati gauzak errazteko. | Epaileak ontzat hartutako erregulazio espedientea indarrean jartzea erabaki du Miasaren konkurtsoaren administratzaileak. Espediente horretan Iruñeko enpresako 94 langileak agertzen diren arren, 31 joango dira orain kalera. Horietatik hamazazpik dagoeneko beren izena eman zuten enpresatik alde egiteko, kalte ordain baten truke. Bitartean, ordaindutako baimen batekin ari ziren, lanera agertu gabe.
Izan ere, administratzaileak uste du oraindik badagoela Miasa edo haren zati batzuk lanean jarraitzeko aukera. Horregatik, beste 63 langileek beharrean jarraituko dute, Miasaren jarduerari eusteko, eta ager daitezkeen inbertsiogileentzat interesgarriagoa izateko.
Autogintza sektoreko enpresa bat da Miasa, eta Iruñeko Landaben poligonoan dago. Urriaz geroztik dago konkurtsoan, hartutako zorrak ezin ordainduta, eta otsailean hasi zuen likidazio prozesua konkurtsoa daraman administratzaileak.
Miasak ibilgailuentzako abiadura kaxen urkilak ekoizten ditu, eta prozesua osorik egiten du, galdeketatik piezen mekanizaturaino. Enpresaren jabea Huarte familia da; frankismo betean Nafarroako industrializazioaren arduradun nagusitzat jotzen den Felix Huarteren oinordekoak, alegia. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199559/deskarbonizazioa-bultzatzeko-akordioa-lortu-dute-eajk-eh-bilduk-eta-pse-eek.htm | Gizartea | Deskarbonizazioa bultzatzeko akordioa lortu dute EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk | Energia Trantsiziorako eta Klima Aldaketarako Legea onartzeko beharra azpimarratu dute. Karbono neutraltasunera heltzeko bide orria osatuko duen lantalde bat eratuko da. | Deskarbonizazioa bultzatzeko akordioa lortu dute EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk. Energia Trantsiziorako eta Klima Aldaketarako Legea onartzeko beharra azpimarratu dute. Karbono neutraltasunera heltzeko bide orria osatuko duen lantalde bat eratuko da. | Eusko Jaurlaritza osatzen dute alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, akordio bat sinatu dute EH Bildurekin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan deskarbonizazioaren bidean pausoak ematen jarraitzeko. Hala, bihar Eusko Legebiltzarrean egingo den osoko bilkuran, taldeek Energia Trantsiziorako eta Klima Aldaketarako Legea «ahal bezain azkar» onartzeko beharra azpimarratuko dute.
Lege horrek izango duen orientazioa ere adostu dute alderdiek, eta, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak gaurko prentsaurrekoan azaldu duenez, «autokontsumoaren indartzean, energia berriztagarrien hedapenean eta inor atzean utziko ez duen trantsizio energetiko justuan» oinarrituko da.
Halaber, deskarbonizazioaren bide orri bat osatuko duen adituen lantalde bat sortzea ere akordatu dute, joan den legegintzaldian hasitako lanari jarraipena emango diona. Talde horrek Energiaren Euskal Ituna idazteko xedea zuen, baina legealdiaren amaierarekin bere ibilbidea eten egin zela gogoratu du Oterok.
Gainera, Jasangarritasun Batzordeari deskarbonizazioari buruzko lantalde txostengile bat osa dezala eskatuko diote alderdiek, arlo horretan gizarteko eragileek ere euren ekarpenak egiteko aukera izan dezaten. Zentzu horretan, klima larrialdiari aurre egiteko, «herri honetako inteligentzia kolektibo osoa» martxan jartzeko beharra nabarmendu du Oterok.
«Gure garaiko erronka»
Klima aldaketaren kalteak murrizteko, trantsizio energetikoan «abiadura» hartu behar dela ohartarazi du Oterok, eta horretarako adostasun zabalak sortzeko beharra azpimarratu du: «Larrialdi klimatikoa gure garaiko erronka izango da, eta guztiok behar dugu konpromiso politiko bat deskarbonizazio eraginkor bat egiteko; karbono neutraltasuneko ekonomia batetara joateko».
Horregatik, EH Bilduko legebiltzarkideak sinaturiko akordioaren garrantzia azpimarratu du: «20-30 urtetarako plangintza baten aurrean gaude, eta honek legealdiak gainditzen ditu».
EAJko Unai Grajalesek ere «akordio politiko, instituzional eta sozialaren» beharra aipatu du, gaur trantsizio energetikoa sustatzeko adostasuna «sendotu» egin dela gehitzeko: «Erronka handiak dira, gauetik goizera lortzen ez direnak. Ilusiozko erronkak eta helburuak, guztiak norabide berean bagoaz. Trantsizio energetikoa adostasunetik egin behar dugu».
2050eko epemuga
Europako Batasunak deskarbonizaziorako etorkizuneko helburuak finkatu zituen apirilean, eta, horien arabera, 2030erako berotegi gasen isurketak %55ean murriztu beharko dituzte herrialdeek, eta 2050erako karbono neutraltasuna lortu.
Epemuga hauei erreferentzia eginez, Oterok gogoratu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako datuak ez direla onak, eta Jaurlaritzaren plan estrategikoak berritzeko beharra azpimarratu du, «Parisko akordioaren aurretikoak direlako».
Grajalesek, bere partetik, adierazi du Energia Trantsiziorako eta Klima Aldaketarako Lege berria «urrats bat» izango dela Jaurlaritzak arlo horretan orain arte eginiko bidean, eta garapen iraunkorrarekiko, ingurumenaren zaintzarekiko, mugikortasun adimendunarekiko eta klima aldaketaren aurkako estrategiarekiko «aitzindariak» izateko borondatea agertu du. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199560/euskararen-dekretua-bigarren-seihilekoan-tramitatuko-dela-azaldu-du-txibitek.htm | Gizartea | Euskararen dekretua bigarren seihilekoan tramitatuko dela azaldu du Txibitek | Nafarroako Gobernuko lehendakariaren arabera, administrazioko lehiaketetan euskara meritutzat hartzearen inguruko eztabaida hizkuntz politikaren «ikuspegi murriztailea» da, eta «mesede txikia egiten zaio euskarari arma politiko gisa» erabilita | Euskararen dekretua bigarren seihilekoan tramitatuko dela azaldu du Txibitek. Nafarroako Gobernuko lehendakariaren arabera, administrazioko lehiaketetan euskara meritutzat hartzearen inguruko eztabaida hizkuntz politikaren «ikuspegi murriztailea» da, eta «mesede txikia egiten zaio euskarari arma politiko gisa» erabilita | Hogei hilabete iragan dira, eta oraindik ez dago euskararen dekreturik. Nafarroako Auzitegi Nagusiak 2019ko urrian aurreko gobernuak onartutako dekretua edukiz hustu ondotik, Nafarroako Gobernuak promes egin zuen 2020aren hasierarako onartuko zuela. Haatik, pandemia eta gobernuko bi bazkideen arteko eztabaida tarteko, dekretuaren onarpena atzeratuz joan da. Gaur, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak aurreratu du bigarren seihilekoan tramitatuko dela. Behin zirriborroa amaituta, sindikatuei aurkeztuko diete, gero funtzio publikoko mahaian aurkeztu, eta ondoren gobernuak onartuko du.
Nafarroako Parlamentuko Erregimen Foraleko batzordean izan da Txibite, EH Bilduren galdera bati erantzunez. Oraindik ez da ezagutarazi dekretuaren zirriborroa, baina haren eduki nagusia aurreratu du jada gobernuak. Txibitek gaur azpimarratu du auzitegiaren epaiaren ondotik dekretuak segurtasun juridikoa eman nahi duela. Edukiari dagokionez, baieztatu du euskara meritu gisa hartuko dela eremu euskaldunean, eta baita eremu mistoan ere, «herritarrentzako arreta postuetan, urtetan egin izan den bezala». Osasunbidearen kasua berezia da, baina, eremu mistoko herritarren arretarako irizpidea aplikatuz, 11/1992ko legea oinarri hartuko du.
Inguru ez-euskaldunean, euskara meritu gisa ez hartzeko, Txibitek justifikatu du errealitate soziolinguistikoaren datuak hartu dituztela oinarri. Euskarabideak egindako azterketaren arabera, herritarren %2,6k baino ez du ezagutzen. Euskara ez baina beste hizkuntz batzuk (frantsesa, alemana edo ingelesa, kasu) meritu gisa hartzeari buruz, Txibitek zehaztu duenez «ez da erabakirik hartu oraindik». «Deialdi bakoitzean, lehiaketako epaimahaiak erabakiko du hori lanpostuaren ezaugarrien eta funtzioen arabera».
«Irizpide politikoen arabera»
Agerraldia laburra izan da. Eztabaida soilik Bakartxo Ruizen eta Maria Txibiteren artekoa izan da. EH Bilduko parlamentariaren aburuz, «lotsagarria da» hogei hilabeteren ondoren dekretua oraindik onartua ez izatea. Ruizen arabera, euskara meritu gisa ez hartzeko eta aldiz atzerriko hizkuntzak hartzeko erabakiak irizpide politikoei erantzuten die, eta ez juridikoei. Izan ere, gogora ekarri du Auzitegi Nagusiak aurreko dekretua edukiz hustu arren ez zuela euskara meritu gisa hartu ahal izatea debekatu, eta irakurketa hori berretsi egin zuela Nafarroako Kontseiluak 2020ko martxoan.
Txibiteren azalpena entzunda, Ruizek azpimarratu du errealitate soziolinguistikoaren argudioa «gezurrezkoa» dela, euskara meritu gisa hartzen ez den bitartean alemana bai hartu nahi delako, edo aukera hori ematen delako. «Jatorrizko bekatua» 1986ko Euskararen legea dela azpimarratu arren, Ruizek uste du legeak berak Nafarroa osoan, eremu ez-euskaldunean barne, euskara bultzatzeko helburua irmo babesten duela. «Baina aurrerantz jo beharrean, atzerantz goaz», gaineratu du.
EH Bilduren arabera, halako erabakiekin nafar euskaldunak «bigarren edo hirugarren mailako herritar gisa» tratatuak dira, eta, elkarbizitza eta lurralde eta gizarte kohesioa aldarrikatzen duen gobernu bateko lehendakari gisa, nafar guztien presidente izateko eskatu dio. Bere ustez, halako erabakiek luze gabeko ikuspegi politikoari erantzuten diote. Sektore atzerakoienen erreakzioaren beldur, haien mesedetan ari dela aurpegiratu dio Ruizek Txibiteri. «Politikakeriak alde batera utzi, eta egin ezazu politika»
Txibiteren arabera, aurreko legealdian, gobernuak 2017an eta 2019an egindako deialdietan ez zuen euskara meritu gisa hartu eremu ez-euskaldunean, eta bere buruari exijitzen ez ziona orain besteei egitea aurpegiratu dio EH Bilduri. Txibiteren arabera, errealitate soziolinguistikoari erreparatzea «arduraz» jokatzea da. Aldi berean, uste du euskararen sustapena ez dela mugatzen administraziora, eta hizkuntz politika bere osotasunean jorratu behar dela. Bere irudiko, «ikuspegi murriztailea» da hori, eta euskarari min egiten zaio «arma politiko gisa» erabilita.
Eztabaida informala
Hamasei minutu baino ez du iraun EH Bilduko parlamentariaren eta lehendakariaren arteko eztabaidak. Haatik, amaituta, parlamentariak elkarren artean eztabaidatzen jarraitu dute modu informalean. Aurreko gobernuak euskara meritu gisa ere ez zuela hartu aipatu duenez Txibitek, Ruizek gogorarazi dio «diferentzia nagusia» dela orduko dekretuak aukera ematen zuela meritu gisa hartzeko, baloratu ahalko da formula ezarriz; aldiz, dekretuan meritu gisa ez dela hartuko idatziz gero, de facto «debekatu» egingo dela gogorarazi du.
Geroa Baiko Uxue Barkosek, ildo beretik, azpimarratu du askatasun hori izatea funtsezkoa dela, deialdi bakoitzak zehaztu ahal izateko eta aukera hori emateko. Eztabaidaren mamia «printzipioen kontua» dela azpimarratu du.
Eztabaida informal horretan, berehala islatu da, dena den, Erriberan neurriak izan dezakeen oihartzun politikoa dagoela atzean. Txibitek aipatu du Erriberako jendearen iritzia entzun beharko luketela hori ikusteko. Barkosek eta Ruizek erantzun diote Erriberako pertsonei mezu alarmistak eman zaizkiela, eta funtzionario ez direla izango esan zaiela azken urteetan, eta hori gezurra dela. Azkenik, Ramon Alzorrizek aipatu du iragan legealdian aurreko gobernua «urrunegi» joan zela euskararen arloko neurriekin, eta horrek sortu zuela erreakzio sozial hori. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199561/pandemian-hezkuntza-sistema-indartzeko-jarritako-baliabideei-eutsiko-die-nafarroak.htm | Gizartea | Pandemian hezkuntza sistema indartzeko jarritako baliabideei eutsiko die Nafarroak | 2021-2022 ikasturterako protokoloa aurkeztu du Nafarroako Gobernuak. Izurri garaian hartutako 248 irakasle postu gehigarriek bere hartan segituko dute, bigarren urtez. | Pandemian hezkuntza sistema indartzeko jarritako baliabideei eutsiko die Nafarroak. 2021-2022 ikasturterako protokoloa aurkeztu du Nafarroako Gobernuak. Izurri garaian hartutako 248 irakasle postu gehigarriek bere hartan segituko dute, bigarren urtez. | Ikasturtea bere hondarrean da Nafarroan, eta herrialdeko hezkuntza agintariek dagoeneko aurkeztu dute datorrenean indarrean izanen protokoloa. Beste behin, COVID-19ari kontra egiteko neurriei bideratuko dira zenbait baliabide. Hain zuzen, iaz erabilitakoei eutsiko dietela adierazi du Nafarroako Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok. Izurriteagatik, Nafarroako Hezkuntza Departamentuak ohi baino 248 irakasle gehiago kontratatu zituen 2020-2021 ikasturterako; postuek bere hartan jarraituko dute irailetik aurrera. Zehazki, horietako 213 Haur Hezkuntzakoak eta Lehen Hezkuntzakoak dira. 35, berriz, Bigarren Hezkuntzakoak.
Protokoloan jasoa dagoenez, Haur Hezkuntzako ikasgelei dagokienez, gobernuak irakasle gehigarri bat jarriko du ikasgelako hogei ikasle baino gehiago dauden taldeetan. Hezkuntza Departamentuaren esanetan, helburua taldeak txikiagoak izan daitezen erdiestea. Zentro publiko zein itunpekoetan, neurriak berdinak izanen dira guztietan.
Bestalde, gobernuak neurriak aurreikusi ditu Lehen Hezkuntzarako ere. Sare publikoan, hogei ikasle baino gehiago biltzen dituen talde bakoitzeko, lanaldi heren bateko laguntza eskainiko du gobernuak. Itunpekoak diren zentroetan, aldiz, lanaldi osoaren %10eko laguntza emanen da talde horietan irakaskuntza indartzeko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.