date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199562/pantailak-euskaraz-ek-tamalgarritzat-jo-du-jaurlaritzak-ikus-entzunezko-kontseilua-sortu-ez-izana.htm | Bizigiro | Pantailak Euskaraz-ek tamalgarritzat jo du Jaurlaritzak ikus-entzunezko kontseilua sortu ez izana | Mugimendu berriari «oso larria» iruditu zaio Eusko Jaurlaritzak ezezkoa eman izana ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua sortzeko legea tramitatzeari. | Pantailak Euskaraz-ek tamalgarritzat jo du Jaurlaritzak ikus-entzunezko kontseilua sortu ez izana. Mugimendu berriari «oso larria» iruditu zaio Eusko Jaurlaritzak ezezkoa eman izana ikus-entzunezko hedabideen euskal kontseilua sortzeko legea tramitatzeari. | Maiatzaren 24an, EH Bilduk ikus-entzunezko hedabideen kontseilua sortzeko lege proposamena egin zuen, baina ez da eztabaidatu ere egingo. Eusko Jaurlaritzak joan den astean esan zuen «nahikoa» direla gaur egun dauden egiturak eta zerbitzuak. Pantailak Euskaraz mugimenduak bere aurkezpenean plazaratu zituen aldarrikapenetako bat ikus-entzunezko kontseiluak sortzea da, eta adierazi du lanean jarraituko duela hiru lurralde administrazioetan ikus-entzunezkoen kontseilu propioak sor daitezen. Jaurlaritzaren erabakia deitoratu du: «Albistea tamalgarria da euskararentzat eta euskal hiztunontzat.»
Sektoreko adituengana jo du iritzi eske Pantailak Euskaraz mugimenduak. Ramon Zallo EHUko irakasle emerituak hala adierazi du: «Jaurlaritzaren erabakia penagarria da euskal hedabide sistema modernizatu eta indartzeari begira, noiz eta munduan eta Euskal Herrian plataforma teknologiko erraldoien nagusitasuna dugun garaiotan». Zera gaineratu du: «Euskararentzat oso kaltegarria da erabakia; diglosia mediatiko basati baten testuinguruan gaude, non euskara gero eta zokoratuagoa duten gaztelaniak eta frantsesak; testuinguru horretan, ikus-entzunezkoen kontseilu horrek ekarpena egingo lioke euskararen garapenari eta suspertzeari».
Pantailak Euskaraz mugimenduak Jon Artatxo legelariaren hausnarketa ere jaso du. Hau esan du Artatxok: «Eusko Jaurlaritzak emandako erantzuna EITBzentrista da, ikus-entzunezkoen kontseiluaren funtzioak ez liratekeelako EITBra mugatuko». Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak esan zuen egun dauden batzordeekin ez dela beharrezkoa kontseilurik sortzea. «Baina batzorde horiek ez dute azken urteetan balizko ikus-entzunezkoen kontseiluaren funtzioa bete», ohartarazi du Artatxok. Legelariak «ezinbestekotzat» jo du ikus-entzunezko kontseilua sortzea. Artatxok gaineratu du ikusi dela «EB 2018/1808 Europako zuzentarauaren kuotekin zerikusia izan duten aferetan, Espainiako gobernu zentralak hartu dituela erabakiak, eta ez Eusko Jaurlaritzak aipatzen dituen hiru foro horiek». Gainera, aipatu du EB 2018/1808 Europako zuzentarauak esaten duela funtzio horiek beteko dituen foro edo batzordeak «juridikoki beste gobernuko organoetatik berezituak izan behar direla» eta «beste organo publikoetatik funtzionalki independenteak». Artatxoren arabera, beraz, Eusko Jaurlaritzaren eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailearen argudioak kolokan geratzen dira juridikoki.
Pantailak Euskaraz mugimenduak beste gai baten inguruko iritzia eman du: hain zuzen ere, Disney Plus plataformak 25 filmen katalanezko bertsioak bere zerbitzuan jarri izana nabarmendu du. «Horrek erakusten du, aktibazio sozialaren bidez eta erakunde publikoetatik arduraz jokatuta, lor daitekeela konpainia erraldoi horiek hizkuntza komunitateen eskariak betetzea». Pantailak Euskaraz-ek ikus-entzunezkoetako eta euskalgintzako eragileei antolatzeko eta indarrak metatzeko deia egin die. «Indar uztarketa eta lan horren arabera egongo baitira euskarak eman ditzakeen aurrerapausoak; gainera, erakundeei eskatu nahi diegu Disney Plus konpainiarekin zintzotasunez eta arduraz negoziatzeko, erakundeei dagokie-eta haur eta nerabe euskal hiztunen eskubideak bermatzea».
Kolaboratzaile sarea, abian Pantailak Euskaraz mugimenduak ekainaren 8an aurkeztu zuen bere burua. Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz herritar taldeak, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizleen elkartea daude mugimenduaren batzorde eragilean, eta ikus-entzunezkoetako sektoreko eta euskalgintzako makina bat eragilerekin ari dira bilerak egiten. Eragile horietako zenbaitek babesa eman diete mugimenduaren aldarrikapenei.
Halaber, duela egun batzuk laguntzaile sarea osatzeko ekimena abiarazi zuen: bost eguneko epean, 200 kolaboratzaile lortu dituzte. Laguntzaile sare horren bidez, jada abian dauden Disney Plus Euskaraz, Netflix Euskaraz eta Zinemak Euskaraz sinadura bilketa kanpainak indartu nahi dituzte. Interneteko sareetan zabaltzen diren mezuei ahalik eta zabalkunde handiena ematen laguntzea izango da Pantailak Euskaraz-eko laguntzaileei eskatuko dieten lehen konpromisoa. Kolaboratzaile izateko, www.pantailakeuskaraz.eus webgunean sartu, eta Egin zaitez laguntzaile! txokoan formulario labur bat bete behar da. Pantailak Euskaraz mugimenduko bozeramailea Alex Aginagalde da —Disney Plus Euskaraz sortu zuen euskaltzaleetako bat—. ETB1eko Biba zuek! magazinean Aginagalde elkarrizketatuko dute bihar, osteguna, 18:00etan. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199563/erresuma-batuko-destruktore-bati-ohartarazpen-sua-egin-dio-moskuk.htm | Mundua | Erresuma Batuko destruktore bati ohartarazpen sua egin dio Moskuk | Moskuren esanetan, Errusiako uretan sartu direlako jaurti dituzte bonbak. Londresek ukatu du Errusiak tiro egin diola. | Erresuma Batuko destruktore bati ohartarazpen sua egin dio Moskuk. Moskuren esanetan, Errusiako uretan sartu direlako jaurti dituzte bonbak. Londresek ukatu du Errusiak tiro egin diola. | Errusiako Armadak Itsaso Beltzean dituen ontziek lehergailuak jaurti dituzte Erresuma Batuko Defender destruktoretik gertu. «Aurrez destruktoreari ohartarazi genion suzko armak erabiliko genituela Errusiaren menpeko uretan sartzen bazen. Ez zion abisuari erantzun», adierazi du Errusiako Defentsa Ministerioak idatzi batean.
Kostazainek Erresuma Batuko ontziari ohartarazteko bi tiro egin dituzte, eta jarraian Su-24M hegazkin batek beste lau bonba bota ditu itsasontziaren parean. «Kostazainek eta Itsas Armadak elkarlanean egindako ekintzek itsasontzia Errusiaren menpeko uretatik irtenarazi dute».
Gertatutakoaren ostean, Erresuma Batuko enbaxadak azalpenak eskatu dizkio Errusiarako ordezkariari. Londresek, baina, ukatu egin du ohartarazpen surik egon izana. Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren arabera, Ukrainako uretan zegoen itsasontzia, eta ez Errusiakoetan —Krimeako penintsula Ukrainako eskualde autonomoa izan zen, 2014an Krimeako Errepublika aldarrikatu eta Errusiarekin bat egin zuen arte; nazioarteak, baina, ez du anexioa onartu—. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199564/pobreziak-nabarmen-egin-du-behera-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Pobreziak "nabarmen" egin du behera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Pobrezia eta Gizarte Ezberdintasunak neurtzeko Eusko Jaurlaritzaren 2020ko inkestaren arabera, herritarren %90 ongizate egoeran bizi da. Iazko ekaina eta irail artean egin zuten inkesta. 2008az geroztiko haurren pobrezia tasa altuena neurtu dute: %11,7 | Pobreziak "nabarmen" egin du behera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Pobrezia eta Gizarte Ezberdintasunak neurtzeko Eusko Jaurlaritzaren 2020ko inkestaren arabera, herritarren %90 ongizate egoeran bizi da. Iazko ekaina eta irail artean egin zuten inkesta. 2008az geroztiko haurren pobrezia tasa altuena neurtu dute: %11,7 | Pobrezia eta Gizarte Ezberdintasunak neurtzeko Eusko Jaurlaritzak 2020an egindako inkestak dioenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %90 ongizate egoeran bizi dira. «Europako herrialde aurreratuenetakoarekin aldera daiteke ongizate maila hori», nabarmendu du Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Gaietarako sailburuak, gaur, inkestaren emaitzak plazaratzeko egindako agerraldian. Haren esanetan, pobrezia eta ongizatea neurtzeko adierazleek «nabarmen» egin dute behera azkeneko bi urteotan. «Harrigarriak izan daitezke datuak pandemiak eragindako krisi ekonomikoaren testuinguruan». 2018an %6,1ekoa zen benetako pobrezia, eta iaz %5,6koa. Haurren pobrezia tasa —14 urtetik beherakoak—, ordea, 2008az geroztik neurtutako altuena da: %7,3koa zen duela hamahiru urte, eta %11,7koa iaz. Tasa hori lotzen da egunero fruituak, barazkiak eta proteinak jateko gaitasunarekin. «Arazo hori, nagusiki, immigraziotik datozen adingabeen familietan daude», azpimarratu du sailburuak.
Bi urtez behin egiten du inkesta hori Eusko Jaurlaritzak. Luis Sanzo saileko estatistika organoko zuzendariak aurkezpenean azaldu duenez, ohikoena izaten da hori ekaina eta uztaila artean egitea, baina iaz, pandemia medio, ekaina eta iraila artean egin zuten. Artolazabalen iritziz, pandemiak eragindako krisi ekonomikoari aurre egiteko «euste horma bat» izan dira gizarte babeserako zerbitzuak eta programak, eta ondorio ekonomikoak «arindu» dituzte. «Inkesta honen emaitzak erakusten du sistemak funtzionatzen duela eta kolektibo ahulenen zailtasunak arindu dituela. Kolpea gelditzeko gai izan ginen».
Pobrezia tasa %16,1ekoa zen 1986an EAE-n. 1990eko hamarkadan nabarmen egin zuen behera, eta tasa txikiena 2008an neurtu zuten (%4,2); hain justu, Atzeraldi Handia hasi aurretik. 2018ra bitartean gorantz jarraitu zuen eta %6,1era iritsi, baina azkeneko bi urteotan atzera behera egin du.
Kontrara, areagotu egin dira kolektiboen arteko desberdintasunak. Artolazabalen hitzetan, ordea, txosteneko emaitzak aintzat hartuta hori ez da gertatu egoera ahulenean dauden pertsonak pobretu direlako, baizik eta egoera onenean daudenak are gehiago aberastu direlako. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199565/sutan-erre-bitez-mamu-eta.htm | Iritzia | Sutan erre bitez, mamu eta... | Sutan erre bitez, mamu eta.... | Erakutsi zidaten hobe zela “sua, sua!” oihukatzea, “laguntza!” beharrean. Sua entzutean norbera ere arriskuan egon litekeela uste izanda errazago mugituko omen da ondokoa. Zintzoa izango naiz, norberak ere behin baino gehiagotan beste aldera begiratu izan du bizitzako hainbat unetan, laguntzeko ekintzak sor ditzakeen albo-ondorioek beldurtuta. Gero, baina, zigorrik gogorrena jaso izan dugu, kontzientziarena. Haurrek, nerabeek, laguntza eskatu ohi digute, sarritan erregutu, eta guk, gure heldu izate honek ematen digun toki pribilegiatu honetatik erabaki izan dugu behin baino gehiagotan, eskaera edo erregu horiei gupidarik gabe muzin egitea; noski, haur eta nerabe horren hobe beharrez, guk beti baitakigu ondo, zer komeni zaien. Beste hainbatetan, ordea, ez gara ezta konturatu ere egiten laguntza eske dabiltzanik, eta hain pozik ikusten ditugu lagunekin olgetan! Ironia albo batera utzi eta... Sua: magikoa batzutan, tragikoa bestetan. Sua, zigorra: bizirik erre zituzten emakume andana sorgin izateagatik, sorkuntza, komunitatea eta jakituriaren jabe zirelako gogor minduz. Sua, goxotasuna: neguko hotzetik babesteko, amamaren altzoan ipuinak entzuten genitueneko oroitzapen samurrak. Donibane bezpera batzuentzat, udako solstizioa besteentzat, baina sua, guztiontzat, erritu edo ospakizunei bide emateko. Suaren bila aritu omen ziren lehen gizakiak, suaren magiaren bila jarraitzen dugu 2021.ean. HaurrakEreBai-tik gure mezuak zaindu ohi ditugu, sensibilitate guztiak kontuan hartuta jardun nahi izan dugu, eta hala jarraituko dugu; baina gaur, suaren gau honetan, sutan erretzeko idatzi hau egiteko baimena eman diogu geure buruari, eta aizue: iazko martxoan beldur ginen; informazio nahasiak eta kontraesankorrak jasotzen genituen, alde guztietatik iristen zitzaizkigun mezu eta irudiak beldurrezkoak eta beldurra eragiteko ziren, ospitaleak gainezka zeuden, eta gizarte osoa horren errudun bezala tratatuak izan ginen, batez ere haurrak. Orduan beldurrak erabat itsutu ez eta, zuhurtziaren eta haurren eskubideen arteko orekarik ez zegoela sinetsita, haurren eskubideak zanpatuak zirela esanez “laguntza” oihukatu genuen, gure seme alaben arduraz. Eta, beste aldera begiratzeaz gain, askok sutara bota gintuzten, sorginak inkisizio garai hartan lez. “Sua” ez oihukatzea izan ote zen akatsa? Urtebete pasata: ikerketa askok haurrak ez direla pandemia honen eroaleak baieztatzen duten arren, eta Europako beste herrialdeetan neurri samuragoak ezarrita aurrera egin dutela ikusita; zergatik jarraitzen dugu hain neurri zorrotzak ezarriz batez ere haurrentzat? Eskolaratzeko, haur garapenaren kontra doazen neurri zorrotzak ezarrita jarraitu dugu ikasturteko azken egunera arte, musukoa gorputz hezkuntzan eta eskolaz kanpoko ekintzetan, kirol eskaintza murritzak, haur osasuntsuak konfinatuak, udalekuetan haurrak musukoarekin egoteko protokoloak (baita kanpo espazioetan ere) eta toki batzuetan 3-6 urteko haurrak ere musukoarekin ibiltzera behartzeko atrebentzia izanez. Pediatrak non daude? EPIak ez jartzeagaitik haurrak artatu gabe PCR proba egin arte, dena COVID bihurtuz eta... bronkiolitis, faringitis, gastrointeritis, otitis, boca-manos-pies, eskarlatina eta haurrek pairatzen dituzten beste mila gaitz ahaztu eta desagertu dira antza. Edo okerrago, gure seme alaben osasuna telefonoz artatuz. Haurduna eta haurra abandonatuak izan dira osasun sistema publikoan, eta sarritan tratu txarra jaso dute erditzean baita erditu ostean ere, edoskitze taldeak bertan behera. Aitite-amamen heriotzaren errudun sentitu nahi ez eta hilabete luzez familia harremanak etenda, harremanei eta kontaktueikiko izua sortuz. Haur poliziak bihurtu zaizkigu txikiak, ezarri diegun neurrigabeko ardura eramatearen pisuagatik, lagunak salatuaz musukoa oker jantzita dutelako edota distantzia mantendu ez dutelako. Zer da hau? Soilik osasun krisia da benetan? ZIUak beteko direla? Ba jarri ZIU gehiago, mediku eta erizain gehiago, oro har baliabide gehiago ospitaleetan. Hezkuntzan berdin, ratioak erdira jaitsi eta hezkuntza profesionalak bikoiztu, ikasle talde txikiak egin eta utzi haurrak bakean. Kokoteraino, potrotaraino, titietaraino, hasta el coño, bai, aizue, aski da ja! Lotsa sentitzen dugu agintari politikoek haien leku pribilegiatu horretatik (guk eman dieguna) gizarte osoa infantilizatu eta azalpenik gabe lege eta erabakiak ezarri dituztelako, harremana delitu bihurtuz. Noski, gure hobe beharrez, haiek ondo dakite guri zer datorkigun hoberen. Haiek, gure bizitzaren jabe sentitzen dira akaso. Nazka, neurriak hartu ordez erabakiak hartu dituztelako, herritarren behar konkretuak kontuan hartu gabe. Haurrekin zekenak, kupidagabeak eta arduragabeak izan dira agintariok. Amorrua, itsu-mutu-gor izan gaituztelako gizartea oro har. Inpotentzia, men egin dugulako, norbanako zein instituzioek ere. Noiz egingo dugu planto herritarrok? Noiz planto ikastetxeek, haien oinarri pedagogikoei fidel? Noiz planto medikuek, herritarren arreta presentziala eta kalitatezkoa izatearen alde? Sua, sua!!! Bota ditzagun sutara helduzentrismoa, mamuak, beldurrak, hipokrisia, ezjakintasuna, obedientzia, isiltasuna eta agintari guztiak. “Sua” oihukatu behar dugu orain! Sortu ditzagun arduradunak. Sartu barnera kemena, zentzu kritikoa, desobedientzia, zarata, haurrenganako begirada errespetutsua, haurrenganako miresmena eta bai. Haurren ongizate integralarekiko konpromisoa. Badoa sutara gaurko idatzia. Bertan erre bitez mamu ta... Suaren magiak egin dezala berea. | |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199566/ikasturte-bukaerako-balantzea-atxuri-mugika-eta-solokoetxeko-ikastetxeetan.htm | Iritzia | Ikasturte bukaerako balantzea Atxuri, Mugika eta Solokoetxeko ikastetxeetan | Ikasturte bukaerako balantzea Atxuri, Mugika eta Solokoetxeko ikastetxeetan. | Mugika eta Atxuriko eskolek, bai eta Solokoetxeko institutuak ere, ikasturtea balorazio positiboarekin bukatu dugula azpimarratu nahi dugu. Izugarria izan da hezkuntza- komunitate osoak egin duen esfortzua. Faktore asko kontra izanik ere, ikasturtea aurrera atera dugu, gu guztion artean: irakasleen inplikazioarekin, familien ahaleginarekin, umeen aldarte ona konfinamenduak gora eta behera umorea galdu gabe eutsiz... Zoriontzeko moduko lana egin dugu. Aupa gu! Ikasturtea 2020ko irailean zalantzaz eta beldurrez josita hasi bagenuen ere, hasieratik ikusi genuen geure auzoetako haurrek eta gaztetxoek heziketa duina eta kalitatezkoa izateko eskubidea bigarren mailako gaia zela gure agintari politikoentzat. Ikasturte hasiera aldapa gora jarri ziguten batzuek, baina lehenengo asteetatik hartu genion neurria zetorrenari, eta kalera atera ginen haurrak zein gazteak, familiak, jantokietako langileak, irakasleak... eta baita gure auzoetako auzo-elkarteak ere. Ikasturte hasieran dena zegoen debekatuta, dena zen ezinezko eta Mugika, Atxuri zein Solokoetxetik egiten genituen eskaerak ez zuten lekurik gure agintarien agendetan. Baina, ibiltzen egiten da bidea, eta halaxe egin dugu. Erabiltzea ezinezkoak ziren espazioak erabiltzea lortu dugu ikasleen bizi-kalitatea neurri handi batean hobetuz, hala nola, Santa Maria kalea, Atxuriko kantxak edo Santiagoko elizpea bezalako espazioak gure eskoletako umeentzat erabilgarriak izatea lortu dugu, eta aurrerantzean ere hala beharko du, eskoletako beharrei erantzun integrala ematen ez zaien bitartean. Ateak jo ditugu, eskura izan ditugun guztiak, Udaletik hasi ginen eta alderdi politiko guztiek gure auzoetako ikastetxeen gabeziak gertutik ezagutzen dituzte orain, bai eta konponbideak bilatzeko geure proposamenak ere. Eusko Legebiltzarrean ere egon gara, pairatzen ditugun gabeziak azaldu eta horiek gainditzeko proposamenak aurkeztu dizkiegu Hezkuntza Batzordeko ordezkari politikoei. Bueltan ordea ez da konponbiderik etorri. Argi azaldu diegu denei, irtenbide integrala eskatzen dugula Alde Zaharra, Atxuri eta Solokoetxe auzoetako 0-18 urte bitarteko hezkuntza-zerbitzu euskalduna eta publikoa kalitatezkoa izan dadin. Eta irtenbidea denon artean eraiki dezakegula ere esan diegu, hori da gure borondatea. Hortaz, hezkuntza-komunitate osoarekin adostutako irtenbidea bilatzea da gure nahia, horretarako eskatu dugu inplikatutako agente guztiak bilduko dituen mahai baten sorrera. Aldebakarreko proposamenek ez dute lekurik. PNVk eta PSEk ezetz esan diote Hezkuntza Batzordean gaia lantzeko mahaiaren osaketari, baina hori gutxi ez, eta auzoetako ikastetxeetatik egindako galderei erantzunez honako hau esan digute; gure eraikinek konponketa nahikoa izan dituztela azken hamarkadetan, eta egun ditugun patioak gure haurren beharrak asetzen dituztela!!!! Muturra behar da gero!!! Gure ikastetxeek egiturazko eta antolakuntzako hobekuntzak behar dituzte, partxeekin konpondu ezin direnak. Izurriak gabezia horiek guztiak larriagotu besterik ez ditu egin eta nahikoa partxe jarri eta kudeatu ditugu bukatzear dagoen ikasturte honetan: Atxuriko eskolako sarreretan familiak aritu gara hesi batekin errepidea mozten, gure haurren segurtasuna jokoan ikusi dugunean. Gimnasioa eta ludoteka jantoki bihurtu ditugu burbuilak bermatzeko baina jolas eremuak murriztuz. Gure oinarrizko eskaerak mahai gainean daude: patio estalia Atxurin eta eremu irekia Mugikan, espazio berriak sortu, gure haurrek korridoreetan jolastera behartuak ez egoteko, ez eta zortzi orduko ikas-jarduna eraikin zaratatsu batetik atera ezinik egotea ahalbidetzeko. Edota Solokoetxeko kasuan, adin horietan hain beharrezkoak diren espazioen erabilerak erabat mugatuta edukitzeak dakartzan gabeziak gainditzeko. Gure haurren eta gazteen ongizatea da jokoan dagoena, eta eskatzen dugun bakarra da diru publikoa oinarrizko sare publikora bueltatzea, alegia, gure auzoetako hezkuntza publikora. Irtenbideak jarri ditugu mahai gainean eskaerekin batera, denak bideragarriak, baina bata bestearen atzetik ukatu dituzte: Mugika eskolako azpiko lokala erabili gabe dago eskuragarri; Atxuriko tren geltokiko parkinetako bat (bi dituztelako), eskola eremurako patio estali bihurtzea aukera erreala da, eta zer esanik ez geltoki bereko Hall-a. Hijas de la Cruz itxi eta eraikina ez da hezkuntza-zerbitzuetara bideratuko, bertako haurrak beste eskola kontzertatu batean “kokatu” dituzte, noski. Datorren ikasturtea ezin dugu ekainean itxiko dugun baldintzetan hasi. Ez da bidezkoa, gure haurrek ez dute merezi eta erantzukizun politikoa da eskatzen dugun bakarra. Kalera atera gara eta jarraituko dugu ateratzen, hiru auzo hauetako hezkuntza komunitatea osatzen dugun familiok, zerbitzuetako langileok eta irakasleok argi dugu gure ahotsa ozen entzunarazi beharko dugula aurrerantzean ere. Izan ere, izurria igarotakoan gure auzoko hezkuntza publikoaren gabeziek toki berean jarraituko dute lanean jarraitu ezean, eta guk gure haurrek eta gazteek behar duten ardura maila erakutsiko dugu.
Artikulu hau eragile hauek sinatzen dute: Solokoetxe, Mugika eta Atxuriko eskoletako guraso elkarteak, Ikama Solokoetxe eskolako ikasle elkartea eta Bihotzean auzo elkartea. | |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199567/estatu-indarkeriaren-35-biktima-aitortuko-ditu-jaurlaritzak.htm | Politika | Estatu indarkeriaren 35 biktima aitortuko ditu Jaurlaritzak | Ebaluazio Batzordeak milatik gora eskari jaso ditu, eta 55 kasu aztertzen ari da. Giza eskubideen urraketetan «jarduera eredu» komunak antzeman ditu. | Estatu indarkeriaren 35 biktima aitortuko ditu Jaurlaritzak. Ebaluazio Batzordeak milatik gora eskari jaso ditu, eta 55 kasu aztertzen ari da. Giza eskubideen urraketetan «jarduera eredu» komunak antzeman ditu. | Euskal Autonomia Erkidegoan 1978tik 1999ra bitartean motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan zituzten biktimen aitorpenerako eta erreparaziorako Balorazio Batzordeak atzo aurkeztu zuen lehen txostena, Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzordean. Txostenean jaso duenez, batzordeak 55 kasu aztertu ditu, eta horietako 35 ebatzi ditu jada; horiek «aitorpenerako eta erreparaziorako proposatu» dira, «bizitzarako, osotasun fisikorako, psikikorako, sexualerako edo moralerako eskubidearen urraketa larria» egiaztatu ondoren. Orain, Jaurlaritzari dagokio aitortza horien inguruan erabakitzea.
Batzordea 2018ko uztailean eratu zen, eta, prozesu judizialen eta pandemiaren eraginez, 2020aren erdialdean hasi zen lanean. Legebiltzarrean, Juana Balmaseda batzordeko presidenteak eta Jon Mirena Landa bozeramailekideak azaldu dute biktimen aitortzarako mila eskari inguru jaso dituztela, eta horiek aztertzen jarraitu beharko dutela aurrerantzean.
Datu horiek xehatu ditu Balmasedak: 55 espedienteetatik hamabi emakumeenak dira, eta 43 gizonenak, 24 eta 50 urte bitartekoenak. Zazpi biktima adingabeak ziren gertakariak izan zirenean. Gainera, espediente gehienak Bizkaiko kasuei dagozkie (39); hamar, Gipuzkoakoei; lau, Arabakoei, eta bat Nafarroan gertatutako kasu bat da. 1972 eta 1985 arteko kasuak aztertu dituzte oraingoz. 11 kasutan, biktima hil egin zen, eta 36 kasutan tortura edo tratu txarrak izan ziren motiboak.
Kasu gehienak, Guardia Zibilarenak
Filiazio politikoari dagokionez, ia erdiak ez zuen loturarik ideologia batekin ere; gainerakoak «espektro politiko eta sozial zabal batekoak» ziren. Gainera, eskubide urraketen egiletzari dagokionez, 33 kasu Guardia Zibilak eragindakoak dira; hamasei, Espainiako Poliziak edota frankismo garaiko Polizia Armatuak; «talde inkontrolatuek» eragindakoa da bat, eta zehaztu gabeko egiletza du beste batek.
Balorazio Batzordeak «jarduera ereduak» antzeman ditu giza eskubideen urraketak aitortzeko aztertzen ari den espedienteetan: «poltsa, bainuontzia, kolpeak, ahatea, gurpila» aipatu ditu Landak tortura teknika gisa: «Etengabeko apalkuntzak, loa sistematikoki kentzea, ingurune beldurrezko giroa, ekintza familiarteko eta lagunetara zabaltzeko mehatxuak, besteen oihu errealak edo grabatuak jasanaraztea». Ildo beretik, Landak esan du beste «ohiko jokabide eredu» bat antzeman dutela: zehazki, giza eskubideen urraketak ikertzeko eginbeharra ez dela bete sarri.
Emakumeen aurkako indarkeria sexualari buruzko testigantzak ere jaso dituzte dokumentuan: Balmasedak «genero motiboengatiko apalkuntzaren osagai erantsi» gisa definitu du, eta hor zerrendatu dituzte «indarkeria, ukitze, gehiegizko miaketa, motiborik gabeko biluztasun, eta abarretarako mehatxuak».
Batzordearen gomendioak
Gainera, batzordeak zenbait gomendio zerrendatu ditu agirian. Lehenik, «elkarrizketatutako biktima gehienen sentipenak jasoz», instituzioei gomendatu die biktima horiek aitortzeko ekitaldi bat egitea urtero. Horrez gain, aholkatu du «beharrezko neurriak» har daitezela, ziurtatzeko urraketak ez direla berriro gertatuko eta biktimen memoria gordeko dela; eta, horretarako, Ebaluazio Batzordeak proposatu du batzordeak berak bide orri bat osatzea neurri zehatzekin.
Era berean, ordezkari politikoei gogorarazi die gai horren inguruko «eztabaida demokratikoa» beharrezkoa dela eta eztabaida hori «biktimen aldeko begiradak» zuzendu behar duela, «birbiktimizazioak» eragozteko. Gainera, batzordeak aurretik duen «lan handia» aintzat hartuta, batzordeak eskatu du giza baliabideak areagotzeko bere lana gauzatu ahal izateko. Eta, kasu gehiago azaleratu daitezen, Jaurlaritzari eskatu dio kanpaina publiko bat egin dezala propio 12/2016 legearen edukien inguruan, aitortza hori jasotzeko jarraitu beharreko prozedura helaraz dadin biktimengana. Azkenik, batzordeak beharrezko jo du 12/2016 legearen jarduera eremua kasuistika eta epe zabalago batzuetara hedatzea.
«Izozmendiaren punta»
Alderdietako ordezkariek hitz egin dute gero. Esaterako, Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak batzordekideak zoriondu ditu: «Legeak lau urte ditu, oztopo ugari izan dituzue bidean, baina baita lan ugari ere». Gaineratu du 1.017 eskariek «erronkaren neurria» ematen dutela. Julen Arzuagak (EH Bildu), berriz, «kualitatiboki eginiko lana» txalotu du, baina kezka agertu du kopuruengatik: «55 txosten daude, eta 1.000 eskari jaso dira; ematen du gutxi direla eskariak kontuan hartuta. Izozmendiaren punta dira 35 kasuak».
Miren Gallastegik (PSE-EE) nabarmendu duenez, biktima guztiek dute «egia, justizia eta erreparaziorako eta ez errepikatzeko bermeak jartzeko eskubidea», eta gaineratu du «ezerk» ez duela justifikatzen «hiltzea, bahitzea, estortsionatzea; ez proiektu politiko batek, ez gaizki ulertutako estatu auzi batek». Iñigo Martinezek (Elkarrekin Podemos-IU), berriz, baliabide gehiago eskatu ditu: «Hemendik aurrera, lana oso handia izango da. Baliabide ekonomiko eta pertsonalak behar dira; gomendioetan ageri da, eta babesten dugu».
Legearekin kritiko agertu izan da PP, eta Carmelo Barrio legebiltzarkideak elkartasuna adierazi die biktimei, baina aitortu du «errezelo horiek mantentzen» dituztela: «Epaileen funtzio batzuk asumitzen dira. Testigantzak jasotzeaz gain, badago ardura egozte bat, eta horrek sententzia sentsazio bat ematen du». |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199568/laborantza-lur-bat-okupatu-dute-elbk-eta-lurzaindiak-arbonan.htm | Gizartea | Laborantza lur bat okupatu dute ELBk eta Lurzaindiak Arbonan | Laborantzako eragileek etxaldearen eta dagozkion laborantza lurren salmenta espekulatiboa salatu dute goizean. Laborantza lurren lehentasunezko erosketarako eskubidea galdetzen diete jabeari eta erosleari. | Laborantza lur bat okupatu dute ELBk eta Lurzaindiak Arbonan. Laborantzako eragileek etxaldearen eta dagozkion laborantza lurren salmenta espekulatiboa salatu dute goizean. Laborantza lurren lehentasunezko erosketarako eskubidea galdetzen diete jabeari eta erosleari. | Hiru milioi euro. Prezio horretan saltzear dago Arbonako (Lapurdi) hamabost hektareako laborantza lur bat, etxearekin. ELBk eta Lurzaindiak salatu dute saltze prezioa «espekulatiboa» dela, eta egoera salatzeko, lurra okupatzen hasi dira goizean. Izan ere, laborantza eragileek urrats administratiboak egin dituzte, SAFER laborantza lurren kudeaketarako egiturak erosketa horren berri eman bezain laster. Hala, Lurzaindiaren galdearen ondorioz, SAFERek erosteko lehentasun partziala lortzeko urratsak egin ditu, laborantza lurren parte bat berreskuratzeko, oraindik ez dute erantzunik jaso, ordea. Goizean, beraz, erosleari eta jabeari partzialki erosteko lehentasuna onartzeko eskatu diote, eta, anartean, lurra okupatzen segituko dute. SAFEReko Ipar Euskal Herriko Jean Claude Saint Jean lehendakariak ekintzan parte hartu du goizean: «desadostasunen gainetik, Lurzaindia eta ELB sostengatzen» dituela erran du.
«Laborantzan aritu nahi lukeen laborari batentzat funts honen prezio espekulatiboa ezin erosizkoa da», salatu du Ttotte Elizondo laborari eta ELBko kideak. Erosteko lehentasun partziala beharrezkotzat jo du, laborantza lurrak behin salduak izanda «galduak» izanen direlako. Arbonako lur horien erosle gaia «erretretadun aberats» bat da, ELB eta Lurzaindiaren arabera, laborantza proiekturik ez duena. «Elikadura ekoizteko laborantza proiekturik ez du; erosleak abusagailu gisa dituen zaldiendako baliatu nahi ditu lur horiek. Laborantza lurren defendatzaile gisa, laborari ez diren batzuengandik lurren ebastea, eta, ondorioz, lur horien laborantza bokazioa galaraztea salatzen dugu», erran du Maryse Cachenaut Lurzaindiako kideak. Jabeak eta erosleak datorren uztailaren 20a baino lehen erran beharko diote SAFERi erosteko lehentasun partziala onartzen duten.
Laborantza eragileek argi dute: laborantza lur horietan elikadura burujabetzara buruz joateko laborariak plantatzen ahalko lirateke. Baina, etxebizitzaren merkatuaren ondorioz, laborantza lurrak arriskuan ikusten dituzte. Cachenaut: «Laborariek laborantza lurrak prezio zuzen batean erosteko zailtasunak dituzten garai honetan, prezio ikaragarrietan egiten diren salmentek ez gaituzte axolagabe utzi behar». Hala, Euskal Hirigune Elkargoko hautetsiei ere dei egin diete Ipar Euskal Herriko herrietan laborantza lur politika baten alde engaia daitezen.
Errepikatzen den arazoa
SAFERen arabera, 2015 eta 2018 artean Ipar Euskal Herrian 2.450 laborantza lur hektarea galdu dira. Ttotte Elizondok oroitarazi du azken urteetan pareko egoerak gertatu direla; hala nola 2016an Hazparnen (Lapurdi) eta Lüküze-Altzümartan (Nafarroa Beherea); 2020an Bidarrain (Nafarroa Beherea), Donibane Lohizunen (Lapurdi), eta Urruñan (Lapurdi); 2021ean Itsasun (Lapurdi).
2020an, erraterako, Lurzaindiak SAFER egiturari erosketa lehentasuna aplikatzeko galdegin dio 34 kasutan, eta horietarik 23tan egitea onartu du. Horren bidez, «sei erosketa prezio zuzenean egin dira, prezio espekulatiboan egitekoak ziren sei salmenta ezeztatu dira, batez besteko prezioa %71 apaldu da, eta laborantza bokazioa atxiki da 60 hektareatan», Lurzaindiaren arabera. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199569/iruneko-penek-pankarta-digitalak-aurkeztu-dituzte.htm | Bizigiro | Iruñeko peñek pankarta digitalak aurkeztu dituzte | Sanferminik ospatu ez arren, marrazki satirikoak plazaratu dituzte. Iruñeko Udalari bestetako eragileak aintzat hartzeko eskatu diote. | Iruñeko peñek pankarta digitalak aurkeztu dituzte. Sanferminik ospatu ez arren, marrazki satirikoak plazaratu dituzte. Iruñeko Udalari bestetako eragileak aintzat hartzeko eskatu diote. | Uztailaren 6tik aurrera sanferminik ez da izanen Iruñean, baina hiriburuko peñek ez diote kritika eta satira publikoki agertzeko aukerari muzin egin. Oihalik ez da aterako karriketara aurten, baina pankartak aurkeztu dituzte: pankarta digitalak. "Peñen ezaugarri nagusietako bat dira, eta ez genituen herritarrak hori gabe utzi nahi. Behintzat formatu digitalean atera nahi ditugu, urte bitxi hau ez ahazteko", azaldu dute Iosu Sanchez Iruñeko Peñen Federazioko presidenteak eta Rakel Arjol federazioko Talde Feministako bozeramaileak. Bertatik bertara ere ikusi ahalko dira marrazkiak Plazara zentroan, baina soilik asteburu honetan: ostiraletik igandera.
Sanferminetako mahaia ikus liteke zenbait pankartetan, eta hori hizpide izan dute federazioko kideek. Hala, Sanchezek eta Arjolek eskua luzatu diote Iruñeko Udalari heldu diren urteetako bestak antolatzerakoan elkarlanean aritzeko. "Sanferminetako mahaiari dagokion garrantzia eman behar zaio, ezin du egon garaian garaiko alkatetzaren esku", ohartarazi dute. Udalari egindako kritikekin batera, peñetako bazkideei eta herritarrei dei egin diete uztailaren 6tik 14ra "zuhurtziaz" eta "zentzuz" joka dezaten.
Maskarak, txertoak, segurtasun distantzia, etxeratze agindua... Pandemia izan da aurtengo gai nagusia. Hala ere, ez da gai bakarra izan. Iruñeko Udalari kritika egiteko baliatu dute peñek oihal digitalen bozgorailua, eta sanferminen ordez antolatuko diren hipika eta xake txapelketak ekarri dituzte haien marrazkietara. Politikarien artean, Enrique Maia Iruñeko alkatea, Maria Txibite Nafarroako lehendakaria eta Santos Indurain Osasun kontseilaria dira nagusi. Kanpora eta barrura begira aritzen dira peñak: Palestinari erreferentziak ageri dira zenbait marrazkitan, baita auzoetako auziei buruzkoak ere. Euskarak, Aroztegiko proiektuak, euskal presoek eta bestelako gizarte auziek ere badute tokia aurten. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199570/euskal-kantuak-latin-jazzera-eraman-ditu-aldapeko-basque-latin-jazz-taldeak.htm | Kultura | Euskal kantuak latin jazzera eraman ditu Aldapeko Basque Latin Jazz taldeak | 'Iri barrenetik' diskoa argitaratu du Imanol Iribarren pianista eta tronboi jolea buru duen zortzikoteak. | Euskal kantuak latin jazzera eraman ditu Aldapeko Basque Latin Jazz taldeak. 'Iri barrenetik' diskoa argitaratu du Imanol Iribarren pianista eta tronboi jolea buru duen zortzikoteak. | Herritik hirira eta handik bueltan dator Aldapeko Basque Latin Jazz proiektua. Imanol Iribarren pianista eta tronboi jole andoaindarrak (Gipuzkoa) Rotterdamera (Herbehereak) jo zuen duela zenbait urte Musikenen ikasitakoan sakontzera, eta hango Codarts arteen unibertsitatean ari zela sortu zuen, 2019an, Aldapeko Basque Latin Jazz. Hain zuzen ere, bertan landutako jazz eta inprobisazio masterraren amaierako azterketarako sortu zuen taldea, euskal musika tradizionalaren eta latin jazzaren arteko uztarketa jorratu nahian. Orduan hasitako bidearen orain arteko emaitza da Iri barrenetik diskoa, Errabal Jazz zigiluak argitaratu duena.
Rotterdamen zegoela, Iribarrenek talde bat sortu zuen bere inguruan, eta haietako batzuekin nahiz proiektura gerora batutako beste zenbait musikarirekin grabatu du diskoa. Zortzi lagun dira guztira: Iribarren bera, Patricia Mancheño (baxu elektrikoa), Manu Pinzon (bateria), Eva Catala (kongak eta perkusioak), Peio Irigoien (txistua, dultzaina eta tronpeta), Asier Ardaiz (tronpeta), Alvaro Jarauta (tronboia) eta Iñigo Corao (tronboia).
Aldapeko Basque Latin Jazz martxan jarri aurretik beste zenbait proiektutan ibilitakoa da Iribarren (Reunion Big Band, Flan de Mono, Gonzalo Tejadaren taldea), baina hau du buru duen lehenengo taldea, eta hasieratik pentsatu zuen «epe luzeko proiektua» izan behar zuela. «Baina ohartu nintzen epe laburrera ere disko bat egin behar genuela, diskorik gabe zaila delako aurrera egitea».
Gauzak horrela, taldeak kontzertu pare bat egin zuen, eta segidan Elkarrek Donostian duen estudioan sartu zen aurtengo otsailean, Victor Sanchez teknikaria lagun zuela. «Bi egun besterik ez ziren izan, baina intentsitate handikoak», azaldu du Irigoienek. «Ilusio handiarekin eta ondo landutako proiektu batekin sartu ginen estudiora. Goizean goiz hasi eta nekatu arte aritu ginen estudioan». Lan egiteko modu klasikoan grabatu zituzten diskoa osatzen duten sei piezak: denak elkarrekin joz. «Zerbait gaizki ateratzen bazen berriro grabatzen genuen, baina ondorengoko edizio gutxi egin dugu. Eta nabari da naturaltasun hori diskoan», Iribarrenek.
Diskoak euskal doinu herrikoiak ditu abiapuntu, baina konponketek beste eremu batzuetara eramaten dute bilduma, runba, txa-txa-txa, jazz eta bolero doinu eta erritmoak nagusitzen baitira askotan.
Agurretik abiatuta Bilduma Agurra-rekin hasten da. Laukote formazioarekin grabatua, hainbat kontrapasen moldaketak proposatzen ditu, eta euskal doinuek Karibeko beste batzuekin egiten dute topo bidean. Segidan dator Molinatxo, Tolosako (Gipuzkoa) Inauterietako habanera ezaguna. «Disko osoko piezak ezagunak egingo zaizkio euskal abestiak ezagutzen dituenari, baina gehiegi ezagutzen ez dituenarentzat ere ez dira ezezagunak izango», azaldu du Iribarrenek. Hain zuzen ere, Euskal Herritik kanpo jo izan dutenean (Rotterdamen, Madrilen), publikoari «erakargarria» egin zaio euskal doinuak beste estiloekin jorratu izana. «Azken batean, jazzaren barruan kokatzen gara; latin jazzaren barruan zehazki».
Dultzaineroentzat oso doinu ezaguna da Polonesa, eta taldeari diskoan tresna hori txertatzeko aukera eman dio. Irigoienen ustez, «oso melodia sinplea da, baina moldaketa berezia egin diogu: dultzaina, txistua, haize erritmo eta harmoniak... Agian piezarik zailena izan da guretzat, baina azkenean taldekideei gehien gustatzen zaiena da».
Kaixarranka Lekeition (Bizkaia) jaietan dantzatzen den doinua, berriz, abiaduraz apaldua eman du taldeak diskoan, eta zortzikoaren egitura ez baizik eta bolero batena du. «Guri oilo ipurdia jartzen digu», adierazi dute, aldi berean, Iribarrenek eta Irigoienek.
Aldapeko-ren erritmoa ere aldatu egin dute, eta latin jazzaren kutsuz jantzi. Iribarren: «Moldatu genuen lehenengo kantua izan zen, eta horregatik taldeari ere izen hori jarri genion. Azkenean pieza oso indartsua gelditu da».
Azkenik, San Juan dator, gaurko egunari erabat lotutako pieza. Koronabirusak eragindako itxialdian grabatu zuten kantua aurrenekoz, musikari bakoitza bere etxean zegoela, eta ondo gelditu bazen ere, estudioan berriro grabatu dute, «indar handiagoarekin».
Aldapeko Basque Latin Jazz Iribarrenen egitasmoa izanik, izenburuan egin nahi izan du musikariak bere izenaren eta proiektuaren izpirituaren arteko lotura: Iri barrenetik. «Rotterdamen hasitako proiektua da hau, oso hiri moderno batean. Baina, aldi berean, hara joan nintzen Andoainetik, musika tradizionalarekin, eta han eraldatu nuen gure proiekturako».
Orain diskoa zuzenean aurkezteko gogoz daude Iribarren, Irigoien eta taldeko gainerako kideak, eta dagoeneko hiru data dituzte lotuta. Abuztuaren 1ean Donostian ariko dira —«kalean izango da kontzertua, baina ez dakigu zehazki non», 7an Zumaian (Gipuzkoa) eta 21ean L’Elianan, Valentzian (Herrialde Katalanak). |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199571/hegazkigintzaren-fakturazioak-28-egin-zuen-behera-iaz.htm | Ekonomia | Hegazkigintzaren fakturazioak %28 egin zuen behera iaz | Hegan klusterrarena arabera 1.500 lanpostu galdu ziren sektorean, guztien %10 inguru | Hegazkigintzaren fakturazioak %28 egin zuen behera iaz. Hegan klusterrarena arabera 1.500 lanpostu galdu ziren sektorean, guztien %10 inguru | Iazkoa «inoizko urterik zailena» izan zen hegazkigintza euskal sektorearentzat. Hala deskribatu du Hegan klusterrak bere urteroko balantzean. Aeronautika sektoreko Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako enpresak batzen dituen elkartearen arabera, kideen fakturazioak %28 egin zuen behera 2020n, eta 1.500 lanpostu inguru galdu ziren, guztien %10.
Heganen barne inkestaren datuen arabera, 68 kideen artean 1.873 milioi euro fakturatu zituzten iaz. Datu horiek 2019ko 2.615 milioietatik urrun daude. Era berean, azken urteetako hazkunde joera errotik moztu da. Azken hamarkadan sektorearen fakturazioak %8,5 handitu zen urtero, eta lanpostu kopurua %4.6. Zentzu horretan, klusterrak nabarmendu du lanesku kualifikatuaren galera oztopatzea dela sektoreak duen erronka handietako bat.
Hegazkigintza zibileko bezeroak izan ziren iaz haien erosketak gehien uzkurtu zituztenak. Boeing eta Airbus dira munduko bi hegazkin ekoizle handienak, eta bide batez euskal enpresen bezero onenak. Bada bien datuak elkartuz gero, haien ekoizpenak %42 egin zuen behera. Hala ere, sektoreak «iraun» egin diola uste du Heganek, baina «ziurgabetasunean» murgilduta dagoela. Pizkundea noiz iritsiko den kalkulatzen hasita, IATA izendatu du Heganek. Nazioarteko elkartearen ustez, aire garraioa 2024an itzuliko da bere onera.
Bestalde, eta aeronautikarekin jarraituz, BainAEBetako inbertsio funtsa izan da ITP Aero erosteko eskaintza hoberena egin duena. Rolls Rycek eta erakunde publikoek egitasmo industriala garatuko duen bezeroa aurkitu behar dute, eta, Aernnovaren ezezkoaren ondoren, Aciturri izan daiteke aukeratua. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199572/dantza-eta-musika-balentziaga-museoaren-udako-egitarauaren-ardatz.htm | Kultura | Dantza eta musika, Balentziaga museoaren udako egitarauaren ardatz | Bisitariekin ospatu nahi du museoak hamargarren urteurrena, eta askotariko emanaldiak antolatu ditu datozen hilabeteetarako | Dantza eta musika, Balentziaga museoaren udako egitarauaren ardatz. Bisitariekin ospatu nahi du museoak hamargarren urteurrena, eta askotariko emanaldiak antolatu ditu datozen hilabeteetarako | Balentziaga museoak hamar urte bete ditu aurten, eta bisitariekin ospatu nahi du urtemuga hori. Horren harira, erakusketa proposamena osatzeaz gain, udako kultur eta aisialdi programa ere indartu du Getariako museoak (Gipuzkoa), eta musika, dantza, moda eta gastronomia batuko dituzten askotariko ekitaldiak antolatu ditu uztailerako eta abuzturako.
Uztailaren 1ean jarriko da martxan udako ordutegia, eta egunero 11:00etatik 20:00etara egongo da irekita museoa. Horrekin batera estreinatuko dituzte «bisita dantzatuak» ere. Dantzaz konpainiarekin elkarlanean egindako ikerketa prozesu baten emaitza da, eta diziplina ezberdinen arteko harremanean sakondu nahi du proposamenak; hau da, bildumako pieza estatikoen eta dantzaren mugimenduaren arteko elkarrizketa bat ezarri asmo du, Balentziaga museoak ohar baten bidez azaldu duenez. Uztailaren 18an eta 25ean egingo dituzte soilik.
Dantzaz konpainiak, halaber, Gesala ikuskizuna taularatuko du uztailaren 3an, eta tailer bat ere eskainiko dute, Balentziagaren unibertsoa abiapuntu hartuta, ehunen bidez gorputza mugimenduarekin nola erlazionatzen den aztertzeko. Haurrei eta familiei zuzenduta dago tailerra oro har. Horrez gain, Metrokoadroka eta Tranpola kolektiboek Txilin-hotsak emango dute uztailaren 30ean, umore absurdoa ardatz duen antzezlan laburra. Eta Nerea Garmendiak bakarrizketa bat eskainiko du abuztuaren 8an; haren bizipenetan oinarritutako kontakizuna da.
Emanaldi guztiak doakoak izango dira, baina aurrez izena eman beharko da museoaren webgunean.
Abuztuan, musika Abuztuko ostiral iluntzetan musika kontzertuak izango dira museoko terrazan, halaber. Kutxa Kultur Musika eta Katapulta Tours programako taldeak eta bakarlariak ariko dira bertan. Era berean, musika elektronikoko saio bat aurkeztuko da, formatu digitalean, dan—tz laborategiaren eskutik. Azkenik, Moda Zuzenean egitasmoari lotuta, Kutxa Kultur Moda programako bost diseinatzailek beren proposamenak erakutsiko dituzte museoan abuztuko asteburuetan.
Bestelako proposamenak izango dira, halere. Hala, Elkano eta Balentziaga lotuko dituzten ibilbideak egingo dituzte herrian zehar, eta belaontzi baten zeharkaldiak ere egin ahalko dira. Abuztuaren 6an, gainera, museoa gauez ikusteko aukera izango da. Urte hauetako egitasmo garrantzitsuetako batzuk nabarmendu nahi ditu museoak, eta kultur eragile nahiz sortzaileei «etengabeko lankidetza» aitortu. Museoa bera bestelako publikoetara ere zabaldu nahi dute; gazteak erakarri nahi dituzte, batez ere, «museoa bisitatzeko joera gutxien» dutenak baitira, Miren Vives museoko zuzendariaren hitzetan. «Programan, adin eta jatorri guztietako lagunek gozatzeko moduko aukerak daude, baina, batez ere, gazteengan jarri nahi izan dugu arreta», adierazi du Vivesek. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199573/bilboko-arte-ederren-museoak-700-metro-koadroko-terraza-bat-izango-du-eskulturak-erakusteko.htm | Kultura | Bilboko Arte Ederren Museoak 700 metro koadroko terraza bat izango du eskulturak erakusteko | Norman Fosterrek museoa zabaltzeko lehiaketara aurkeztutako proiektuak ez zuen jasotzen aire zabaleko eremurik; azken lanketetan, berrikuntza hori gehitu diote. Halaber, aurreikusi baino zabalagoa izango da erakusketa areto nagusia: 25 metrotik 29 metrora igaro da | Bilboko Arte Ederren Museoak 700 metro koadroko terraza bat izango du eskulturak erakusteko. Norman Fosterrek museoa zabaltzeko lehiaketara aurkeztutako proiektuak ez zuen jasotzen aire zabaleko eremurik; azken lanketetan, berrikuntza hori gehitu diote. Halaber, aurreikusi baino zabalagoa izango da erakusketa areto nagusia: 25 metrotik 29 metrora igaro da | 2019ko udan jakinarazi zuten nork handituko zuen Bilboko Arte Ederren Museoa: Norman Foster eta Luis Maria Uriarte arkitektoek ondutako Agravitas proiektua gailendu zen deialdian. Ia bi urteren ondoren, proiektua kasik zehaztuta dago; irailean hasiko dira obrekin, eta 2022. urterako bukatuko dute, aurreikuspenen arabera. Lehiaketara aurkeztutakoarekin alderatuta, ordea, zenbait ezberdintasun izango ditu behin betiko proiektuak. Fosterrek berak aletu zituen berrikuntzak atzo, museoan antolatutako ekitaldi batean. Halaber, museoaren eta BBKren arteko hitzarmena berritu zuten Joan Mari Aburto Bilboko alkate eta museoko patronatuko presidenteak eta Xabier Sagredo BBK-ko lehendakariak: hamabost urterako sinatu zuten akordioa, eta, besteak beste, bankuaren izena jarriko diote eraikin zaharraren gainean kokatuko duten galeriari: BBK Museoa, hain zuzen.
Espazio horri dagokio berrikuntzetako nabarmenena. Izan ere, 700 metro koadroko terraza bat izango du eskulturak erakusteko. Hasierako proposamenean, erabat itxia izango zen eraikin zaharraren gainean kokatuko zuten erakusketa aretoa, ez baitzuten aire zabaleko erakustokirik aurreikusi; azkenean, ordea, bi eremu izango ditu: 1.500 metro koadroko areto itxi bat eraikiko dute, eta, inguruan, terraza. Guztira, 2.000 metro koadro baino gehiago erantsiko dizkiote bi erakustokiek museoari. Hala ere, areto itxia konpartimentutan banatu ahal izango da, espazio gutxiago behar izatekotan.
Irizpide aldaketa azaltzeko, Fosterrek adierazi zuen arkitekto batek «ideala ezagutu behar zuela». Lehiaketara aurkeztutako proiektua irabazle izendatu ostean, Fosterrek, Uriartek eta haien lan taldeak elkarrizketa prozesu bat hasi zuten museoko arduradunekin, eta hartu-eman horretan jabetu zen arkitekto britainiarra aldaketa hori egitea beharrezkoa zela. «Terrazak kanpoko itxura hobetuko dio; lirainagoa izango da, proportzio hobeak izango ditu». Aburtok berrikuntza txalotu zuen, eta «konponbide bikaina»iritzi zion. «Proiektuaren osaketaren azken fasean izandako beste aurkikuntza baliotsu bat izan da».
Izan ere, terraza ez da izan espazioaren aldaketa bakarra. Erakusketa areto itxiak 25 metroko zabalera izango zuen hasieran, eta orain erabaki dute 29 metrora luzatzea. BBK Museoa-n, halaber, bulegoak paratuko dituzte, baita hezkuntza eta zabalkunde jardueretarako gelak ere, zeintzuk erakusketa aretora lotuta egongo diren, idi begi gisako leiho baten bitartez. Horiek horrela, Miguel Zugaza museoko zuzendariak azpimarratu duenez, «museoaren handitzeak lehen aldiz ahalbidetuko du uztartuta egon daitezen erakusketen, heziketaren eta hedapenaren aldeak». Erakusketa areto itxiaren zabalera handituko duten arren, eraikin erantsi horrek hasieran erabakitako bolumen bera izango duela zehaztu du Fosterrek.
Museoko eraikin zaharra izan du arkitektoak irizpide proiektuaren zenbait alde taxutzeko. «Atzera begiratu dugu aurrera begiratzeko», adierazi zuen. Oro har, proiektuak eraikina «errespetatzen» du, Fosterren arabera. Sarreran dagoen eskailera mantenduko dute, esaterako. BBK Museoa espazioaren estaldura irizpide berarekin erabakiko dute. Hori da josteko falta den gauzetako bat. Hamarnaka material posible hautatu zituzten hasieran, biren artean daude dagoeneko, eta ia erabakita dute zein erabiliko duten. Foster: «Seguruenik errendimendu altuko beira zuria erabiliko dugu. Jarraitutasuna eman nahi diegu gaur egungo materialei, eraikin zaharreko harriari...». Horrez gain, altzairua ere erabiliko dute. «Estruktura ekonomikoagoa izango da. Altzairu birziklatua erabiliko dugu, energia berriztagarriekin ekoiztutakoa: garestiagoa da, baina emisio gutxiago eragiten ditu».
«Oinarriak urratzen ditu» Fosterren proiektua «burugabekeria» delako ustearekin, hura abian jartzearen kontra agertu da Arte Ederren Museoaren Defentsa Zibikoa plataforma. Fernando Perez Rodriguez-Urrutia kide eta arkitektoaren arabera, Agravitas-ek deialdiaren oinarriak «urratzen» ditu, ezarritako mugetatik kanpo eraikitzea aurreikusten baitu. Zehazki, 15 metro luze, 50 metro zabal eta beste 15 metro garai den zati batek gaindituko luke deialdian mugatutako eremua; guztira, 10.000 metro kubikoko «inbasioa» litzateke, Perezen hitzetan. Bizkaiko Hitza-ri berriki emandako elkarrizketa batean, Iñaki Uriarte arkitekto eta plataformako kideak adierazi zuen Fosterren proiektuak ez dituela «altuerak errespetatzen», eraikin nagusiaren garaiera «bikoiztea» proposatzen baitu; halaber, obrak hasitakoan aurrekontua «gutxienez bikoiztu» egingo dela uste du.
Arte Ederren Museoa hainbatetan handitu dute. Eraikin zaharra 1945ekoa da, eta 1971. urtean kristalezko eraikina txertatu zioten. 2001ean, 6.450 metro koadro gehitu zizkioten museoari; orduan ere Zugaza zen museoko zuzendaria. 2017an, hamabost urtez Madrilgo Prado museoa zuzendu ondoren, Arte Ederren Museora itzuli zen Zugaza, eta orduko hartan ere berrikuntza bat abiatu zuen: eraikin zaharreko 31 areto berritu zituen, zehazki. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199574/distantziarik-ez-bada-maskara-derrigorrezkoa-izango-da-oraindik-ere-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Distantziarik ez bada, maskara derrigorrezkoa izango da oraindik ere Hego Euskal Herrian | Larunbatetik aurrera kenduko dute Hego Euskal Herrian maskararik gabe ibiltzeko debekua, baina garraio publikoan eta distantziarik ezean derrigorrezkoa izango da | Distantziarik ez bada, maskara derrigorrezkoa izango da oraindik ere Hego Euskal Herrian. Larunbatetik aurrera kenduko dute Hego Euskal Herrian maskararik gabe ibiltzeko debekua, baina garraio publikoan eta distantziarik ezean derrigorrezkoa izango da | Ekainaren 26tik, larunbatetik, aurrera, maskararen erabilera ez da derrigorrezkoa izango Hego Euskal Herrian. Baina neurri horrek badu salbuespenik: aire zabalean izanda ere gutxienez 1,5 metroko distantzia mantendu beharko da maskararik erabili behar ez izateko, Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak Espainiako Lurralde Arteko Osasun Kontseiluaren bileran azaldutakoaren arabera. Eremu itxietan derrigorrezkoak izango da oraindik ere, baita garraio publikoan ere. Egoitzetako langileek eta egoiliarrek ere ez dute maskara erabili beharko, langile eta egoiliarren %80k baino gehiagok txertaketa pauta osoa jaso badu. Beraz, aire zabalean derrigorra izango ez bada ere, aldean bat eramatearen garrantzia azpimarratu du Osasun Ministerioak. Neurria bihar onartuko dute Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluan.
Urtebete baino gehiagoz izan da derrigorra maskaren erabilera Hego Euskal Herrian; iazko martxoaren 21ean jarri zuen neurria Espainiako Gobernuak. Aire zabalean eta erabilera publikoa duten gune itxietan izan zen derrigorrezkoa egun horretatik aurrera, 6 urtetik gorakoentzat; 3 eta 5 urte bitartekoentzat maskararen erabilera gomendatu egin zuten. Osasun arazoak dituztenak izan ziren beste salbuespena. Hasieran, bi metroko segurtasun distantzia ziurtatu ezin zenerako agindu zuten, baina gerora ohikoa bilakatu da maskara kalean, mendian eta hondartzan, parkeetan eta terrazetan, udako oporretan zein eguberrietako ospakizunetan, COVID-19aren transmisioa eteteko.
Ipar Euskal Herrian, duela astebete kendu zuten kanpoaldean maskararik gabe ibiltzearen debekua: ekainaren 17an. Baina, kasu horretan ere, badu salbuespenik legeak: «egoera jakin batzuetan» baizik ez da erabili beharko, elkarretaratzeetan, jendetza biltzen den eremuetan, eta merkatu eta estadioetan. Barnealdeetan derrigorrezkoa da oraindik ere. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199575/kontseiluak-manifestaziora-deitu-du-euskararen-dekretu-berriaren-aurka.htm | Gizartea | Kontseiluak manifestaziora deitu du, euskararen dekretu berriaren aurka | Iruñeko Baluarte plazatik abiatuko da protesta, uztailaren 2an, 'Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez!' lelopean. | Kontseiluak manifestaziora deitu du, euskararen dekretu berriaren aurka. Iruñeko Baluarte plazatik abiatuko da protesta, uztailaren 2an, 'Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez!' lelopean. | Euskara administrazioan arautzeko Nafarroako Gobernua prestatzen ari den dekretu berria «atzerapausoa» izanen dela eta «euskaldunen eskubideak murriztuko dituela» uste du euskalgintzak. Hori dela eta, manifestazioa antolatu dute euskararen alorreko eragileek, Euskalgintzaren Kontseiluan bilduta, Maria Txibiteren gobernuari eskatzeko «bazter ditzala iraganeko hizkuntza politika ilunak». Uztailaren 2an eginen dute, 18:30ean, Iruñeko Baluarte plazatik abiatuta eta Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean.
Agerraldia egin dute Kontseiluko ordezkariek Katakrak liburu dendan, dekretu berriaren gaineko gogoeta egiteko eta protestara deitzeko. Han izan dira Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbao, Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendari Agurne Gaubeka, eta baita AEK, IKA, Nafarroako Ikastolen Elkartea, Sortzen eta Euskal Herrian Euskaraz erakundeetako ordezkariak ere.
Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak 2017ko euskararen dekretua baliogabetu zuenetik orain arteko ibilbidea gogora ekarri du Bilbaok: «Justiziari, berdintasunari eta kohesioari muzin egin zien epai horrek, eta Nafarroako Gobernuari eskaera bat egin genion orduan: justizia, kohesioa eta berdintasuna ardatz dituen gizarte bat eraikitzeko urratsak egin eta ausardia izan zezala, eta bide horretan gutxienez, epaiari kasazio-helegitea jar ziezaiola, beste garai bateko hizkuntza politika ilunetara ez itzultzeko eta epaiarekiko desadostasuna irmoki agertzeko».
Gobernuaren erantzuna, ordea, «bestelakoa» izan zen, Kontseiluko idazkariaren irudiko: «2019ko urrian esan ziguten dekretu berria argitaratuko zutela ahalik eta arinen, baina urte eta erdi honetan ez dugu horren berririk izan». Are: denbora tarte horretan, Nafarroako Gobernuak «iraganeko hizkuntza politika ilunak» aplikatu dituela salatu du Kontseiluak: «Ehunka lan deialditatik automatikoki baztertu dute euskararen ezagutza, bai euskara eskakizun izan beharko lukeen lan deialdietatik, baita merezimenduetatik ere».
Horrekin batera, Kontseiluko eleduna kritiko agertu da dekretu berriaren inguruan zabaltzen ari den eztabaidarekin: «Biziki kezkatzen gaitu nola ari den kudeatzen dekretuaren afera: lotsagarria da eragileoi dekretuari buruzko inolako informaziorik bidali ez izana, baina, aldi berean, hedabideetan filtrazioak behin eta berriro egitea». Bilbaoren hitzetan, «argi dago hizkuntza-eskubideak alderdikeriekin nahastea dutela helburu». Bilbaok adierazi duenez, «sinetsarazi nahi digute dekretuaren korapiloa txikia dela, hain zuzen ere, legeak ezarritako eremu ez-euskaldunean euskara ez baloratzea edota alemana bezala baloratu beharko den ebaztea». Kontseiluko idazkari nagusiaren ustez, «dekretu integrala» behar du Nafarroak, «are gehiago kontuan hartuta herritarrak diskriminatzen dituen legea indarrean dela».
Elkarretaratzea, bihar
Bilbaoren arabera, «unea da eskubide murrizketak ahalbidetuko dituen dekretuaren aurka ozen eta sendo agertzeko». Horretarako aukera izanen da, hain zuzen, uztailaren 2an, arratsaldeko 18:30ean Baluarteko plazan hasiko den manifestazioan. «Justiziaren, berdintasunaren eta kohesioaren aldeko aldarria eginen dugu», esan du Kontseiluko arduradunak.
Ez da Nafarroako Gobernuaren hizkuntza politikaren aurkako protesta bakarra izanen. Bihar, 11:00etan, euskaraz ikasteko eskubidearen aldeko elkarretaratzea eginen dute hainbat sindikatu eta gizarte eragilek, Nafarroako Parlamentuaren aurrean. LAB, ELA eta Steilas sindikatuek egin dute deialdia, eta beste hainbat erakunde batu dira protestara; besteak beste, NUPeko Euskara Taldea, Ikama, Ernai, Sortzen, Euskal Herrian Euskaraz eta Hizkuntza Eskubideen Behatokia. |
2021-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199576/eaeko-auzitegi-nagusiak-otxandioko-udalaren-aurka-jo-du-ruben-garate-eta-luzia-urigoitia-oroitzeagatik.htm | Politika | EAEko Auzitegi Nagusiak Otxandioko Udalaren aurka jo du, Ruben Garate eta Luzia Urigoitia oroitzeagatik | Besteak beste, ebatzi du udalak neutraltasun printzipioa apurtu duela Garateren heriotza espetxe politikarekin lotuta, eta Urigoitiaren kasuan, hura oroitzeko muralak ez duela jasotzen haren ETAko kidetza. | EAEko Auzitegi Nagusiak Otxandioko Udalaren aurka jo du, Ruben Garate eta Luzia Urigoitia oroitzeagatik. Besteak beste, ebatzi du udalak neutraltasun printzipioa apurtu duela Garateren heriotza espetxe politikarekin lotuta, eta Urigoitiaren kasuan, hura oroitzeko muralak ez duela jasotzen haren ETAko kidetza. | Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak berretsi egin du Bilboko Administrazio Auzietarako Auzitegiak Otxandioko Udalaren (Bizkaia) aurka emandako ebazpen bat. Epai horretan, epaitegiak udalari agindu zion Luzia Urigoitia tiroz hildako ETAko kidea eta Ruben Garate euskal presoak sakabanatzeko politikaren ondorioz auto istripuz hildako herritarra oroitzeko olana kentzeko.
Udalak helegitea aurkeztu zuen, eta orain, EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio instrukzio epaileari. Baina deigarriak dira horretarako erabilitako argudioak. Ruben Garateren kasuan, epaileak gogora dakar olana ezezagun batzuek jarri zutela, eta udalak, hura kendu beharrean, plaka bat jarri zuela, Garate sakabanaketa politikaren biktima gisa aitortuz.
Olanak Garateren aurpegiaren irudi bat zuen, esaldi batekin: Berriro gertatu ez dadin, sakabanaketari ez. «Leloak nahiz pertsona baten heriotza estatuak ezarritako espetxe politikari egozteak eragiten dute udalak posizio bat hartzea dispertsioaren aurka, eta estatuari kritika egitea hura ezartzeagatik», dio epaileak, eta gaineratu du: «Horrek esan nahi du aukera ideologiko batetiko atxikimendua dagoela eta administrazio publikoen neutraltasun politikoaren printzipioa urratzen duela».
Urigoitiaren kasuan, mural bat margotu zuten. Udalak argudiatu zuen asmoa dela «memoria kritiko bat osatzeko ekarpena» izan nahi duela muralak, baina EAEko Auzitegi Nagusia ez dator bat: «Murala talde terrorista bateko kide baten aldeko omenaldi bat da, eta [muralak] ez du inolako kritikarik inguruabar horrekiko». Larunbatean agerraldi bat egingo dute Otxandion, ebazpenari buruzko irakurketa bat plazaratzeko.
1987ko uztailaren 23an hil zuten Urigoitia. Guardia Zibilak operazio zabal bat egin zuen Donostian, Hernanin eta Pasaian (Gipuzkoa). Zortzi pertsona atxilotu zituen, ETAko militante izatea egotzita. Urigoitia ordurako Ipar Euskal Herrira alde egina zegoen, baina Trintxerpeko (Pasaia) etxe batean harrapatu zuen operazioak, beste bi kiderekin. Goizaldean sartu ziren guardia zibilak etxera, eta Urigoitia hil zuten, gainerako kideak atxilotzearekin batera.
Haren heriotzak, ordea, hainbat argi-ilun izan zituen. El Pais eta El Independiente egunkariek biharamunean autopsiaren emaitzak argitaratu zituzten, eta, horien arabera, bi tiro jo zizkioten: bata, sabelaldean, eta bestea, garondoan, lurrean zaurituta zegoela. Bertsio ofizialak, berriz, baieztatu zuen hilketa Poliziaren eta etakideen arteko tiroketa baten ondorio izan zela. Gerora, 1995ean, El Mundo-k Espainiako zerbitzu sekretuen dokumentu bat argitaratu zuen: haren arabera, Guardia Zibileko kapitain batek frogak faltsutu zituen, bertsioa sinesgarria izan zedin. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199599/aske-gelditu-da-didier-agerre-euskal-presoa.htm | Politika | Aske gelditu da Didier Agerre euskal presoa | Gaur goizean atera da Lannemezango presondegitik, 20 urte preso iragan ondotik | Aske gelditu da Didier Agerre euskal presoa. Gaur goizean atera da Lannemezango presondegitik, 20 urte preso iragan ondotik | Didier Agerre euskal presoa libre atera da, gaur goizean, Lannemezango (Okzitania) presondegitik, zigorra osorik beteta. 1997an atxilotu zuten Senpereko (Lapurdi) eta Irisarriko (Nafarroa Behera) komisaldegien kontrako erasoetan parte hartu zuelakoan. Baldintzapean aske utzi zuten, baina ez zen bere kontrako epaiketara agertu. Hiru urteko kartzela zigorra eman zioten orduan.
2001eko irailean atxilotu zuten berriz, ETArekin lotura zuelakoan, eta ordutik egon da presondegian. 2006an 18 urteko kartzela zigorrera kondenatu zuen Frantziako Justiziak. Pagolakoa (Zuberoa) da Agerre. Berriki, haren aldeko mural bat egin dute herrian. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199600/bigarrenez-identifikatu-gabeko-ehunka-gorpu-aurkitu-dituzte-kanadako-barnetegi-ohi-batean.htm | Mundua | Bigarrenez, identifikatu gabeko ehunka gorpu aurkitu dituzte Kanadako barnetegi ohi batean | Haur indigenak indarrez asimilatzeko sortu ziren gisa horretako barnetegiak. Maiatzaren bukaeran, beste 215 gorpu aurkitu zituzten beste barnetegi baten lurretan. | Bigarrenez, identifikatu gabeko ehunka gorpu aurkitu dituzte Kanadako barnetegi ohi batean. Haur indigenak indarrez asimilatzeko sortu ziren gisa horretako barnetegiak. Maiatzaren bukaeran, beste 215 gorpu aurkitu zituzten beste barnetegi baten lurretan. | Atzo iragarri zuten indigena taldeek berriro ere ehunka gorpu aurkitu dituztela, oraingoan, 1889 eta 1997 urteen artean barnetegi moduan erabilitako eraikin baten inguruan. Oraindik ez dute gorpu kopuru zehatza eman, baina Kanadako CBC hedabideak jakinarazi du orain arte aurkitutako handiena dela.
Gobernuaren eta erakunde erlijiosoen eskumeneko barnetegia Kanadako Saskatchewan probintzian zegoen, eta haur indigenak bidaltzen zituzten bertara, «zibilizatu beharreko basatiak» kontsideratzen baitzituzten. Kalkuluen arabera, 1863 eta 1998 urteen artean, 150.000 adingabe indigena baino gehiago beren etxeetatik atera eta ikastetxe horietan barneratu zituzten. Bertan, gurasoengandik banandu, ohiko jantziak erre, ileak moztu, ama hizkuntza debekatu, sinesmenak gezurtatu eta izen berri bat inposatzen zieten, baina, horrez gain, abusuak eta tratu txarrak pairatzen zituzten haurrek.
Hala ere, ez da mota honetako lehenengo albistea: maiatzaren bukaeran, beste 215 haurren gorpuak aurkitu zituzten gisa honetako beste barnetegi baten lurretan. Ume Galduak proiektuak barnetegi horietan hil ziren 4.100 adingabe identifikatu ditu momentuz. Horietako asko barnetegietako lurretan lurperatzen zituzten.
Perry Bellegarde Jatorrizko Nazioen Batzarreko (APN) buru nazionalak Twitter bidez salatu du gertaera: «Ehunka gorpuen aurkikuntzaren berria guztiz tragikoa da, baina ez gaitu harritzen». Izan ere, talde indigenek aspalditik zeukaten susmoa, eta 2009an gorpuen bilaketa lanetarako laguntza eskatu zuten, baina gobernuak errefusatu egin zuen. Maiatzean egindako aurkikuntzak, ordea, hautsak harrotu zituen, eta Kanadako herri indigenek beren haurren hilobi gehiago aurkitzeko egindako deiak ugaritu egin ziren. Justin Trudeau Kanadako lehen ministroa laguntza emateko prest agertu zen orduan, baina ez zuen zehaztu laguntza hori zer modutan emango zuen gobernuak, ez eta zenbateraino inplikatuko zen. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199601/osakidetza-testa-egiten-ari-zaie-ikasturtea-bukatutakoan-mallorcan-izandako-gazte-gipuzkoarrei.htm | Gizartea | Osakidetza testa egiten ari zaie ikasturtea bukatutakoan Mallorcan izandako gazte gipuzkoarrei | Birusaren agerraldia atzeman da gazte horien artean: 49 kasu positibo detektatu dira, oraingoz. Hala, baheketa egitea erabaki du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Donostian ari dira zeregin horretan. | Osakidetza testa egiten ari zaie ikasturtea bukatutakoan Mallorcan izandako gazte gipuzkoarrei. Birusaren agerraldia atzeman da gazte horien artean: 49 kasu positibo detektatu dira, oraingoz. Hala, baheketa egitea erabaki du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Donostian ari dira zeregin horretan. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako informazioaren arabera, Gipuzkoako hainbat ikaslek Mallorcara bidaiatu zuten oporraldia egiteko, unibertsitateko hautaproba egin ondotik. Zehaztu dutenez, gazte gehienak Donostialdeko eta Bidasoa inguruko ikasleak dira, eta horietako batzuk Mallorcan zirela hasi ziren gaitzaren sintomak nabaritzen. Euskal Herrira itzulitakoan diagnostiko probak egin zizkieten ondoezik sentitzen zirenei, eta Osakidetzak 49 kasu positibo zenbatu ditu dagoeneko.
Agerraldia ikusirik, Osasun Sailak COVID-19a atzemateko testak egitera deitu ditu bidaia horietan izandako pertsonak. Aurreikusi dute 250-300 lagun inguruk hartuko dutela parte baheketan. Ikasleek ez ezik, gurasoek ere aukera dute testak egiteko. Donostian ari dira probak egiten; listu bidezkoak dira. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199602/ppk-eutanasiaren-legeari-helegitea-jarriko-diola-iragarri-du.htm | Gizartea | PPk Eutanasiaren legeari helegitea jarriko diola iragarri du | Legearen zenbait artikuluri jarriko diote helegitea, lege osoari beharrean. Bihar sartuko da indarrean Eutanasiaren legea Hego Euskal Herrian. | PPk Eutanasiaren legeari helegitea jarriko diola iragarri du. Legearen zenbait artikuluri jarriko diote helegitea, lege osoari beharrean. Bihar sartuko da indarrean Eutanasiaren legea Hego Euskal Herrian. | Hego Euskal Herrian eutanasia legeztatzeko 24 ordu eskas falta direnean, PPk Espainiako Auzitegi Konstituzionalean helegitea jarriko diola jakinarazi du SER irrati kateak, «konstituzioaren aurkakoa» izateagatik. Dena den, argitu dute ez dutela lege osoaren aurkako helegitea jarriko, zenbait artikuluren aurkakoa bakarrik: kontzientzia eragozleen erregistroa eratzearen aurka, esaterako.
Aurtengo martxoan onartu zuen Espainiako Kongresuak eutanasia despenalizatuko duen legea, eta hiru hilabeteren buruan sartuko da indarrean, bihar bertan. Legeztatu orduko bide luzea izan duen eztabaida izan da eutanasiarena, 2019an milioi bat sinaduratik gora eraman baitzituzten Kongresura eutanasia eskatuta zuten zenbait lagunen senideek. Legeztatu ostean ere izan du eztabaidarik, ordea. PPrena legeak izango duen bigarren helegitea da, Vox alderdiak aurreko astean jarri baitzion. Auzitegi Konstituzionalari helegitea aztertu arte Eutanasia Legea bertan behera uztea eskatu zion alderdiak, behin-behinean.
Prozesurako prestatzen
Helegiteak helegite, legea indarrean sartzen denerako prozedurak prestatzen ari dira agintariak. Hain zuzen ere, horren berri eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez. Horretarako, Berme eta Ebaluazio Batzordea eratu behar izan dute, baita kontzientzia eragozleen erregistroa ere, eta «osasun arloko profesionalek beren eskubideak eta betebeharrak ezagutzeko beharrezkoak diren informazioa eta sentsibilizazioa» zabaldu dituztela azaldu dute. Bestalde, osasun langileei formakuntza eskaintzen ari direla ere gehitu dute, «ikuspuntu tekniko, etiko eta juridikotik». Jaurlaritzako webgunean jarri dute prozesuari buruzko informazioa. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199603/pandemiaren-aurkako-legea-onartu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Pandemiaren aurkako legea onartu du Eusko Legebiltzarrak | EAJren, PSEren eta Elkarrekin Podemos-IUren botoekin onetsi dute. EH Bilduk, PP-C's-k eta Voxek aurka bozkatu dute. | Pandemiaren aurkako legea onartu du Eusko Legebiltzarrak. EAJren, PSEren eta Elkarrekin Podemos-IUren botoekin onetsi dute. EH Bilduk, PP-C's-k eta Voxek aurka bozkatu dute. | Eusko Legebiltzarrak onartu berri du COVID-19aren pandemia kudeatzeko neurriei buruzko legea, EAJren, PSEren eta Elkarrekin Podemos-IUren aldeko botoekin. Izan ere, Eusko Jaurlaritzari sostengua ematen dioten taldeek akordioa eginda zuten Elkarrekin Podemos-IUrekin legearen inguruan, taldearen hainbat zuzenketa testuan txertatuta. Hala, gaurko bozketan, 47 boto izan dira legearen alde (EAJ, PSE eta Elkarrekin Podemos-IU legebiltzarkideenak) eta 28 legearen aurka (EH Bildu, PP-C's eta Vox taldeenak).
Legearen aurka egin duten taldeek zalantzan jarri dute arau berriaren eraginkortasuna eta legezkotasuna. EH Bilduk salatu du legea «hilik» jaio dela, haren edukia alarma egoeraren eta osasun larrialdiaren baitan kokatzen delako, eta, marko juridiko horiek gabe, neurriak ezin izango direlako aurrera eraman. PP-C's koalizioak, berriz, salatu du legea «berandu» iritsi dela eta «zalantzazkoa» dela haren eraginkortasuna. Voxek, berriz, Espainiako Konstituzioaren aurkakotzat jo du, eta iragarri du helegitea aurkeztuko duela haren aurka. Legea babestu duten taldeen iritziz, berriz, legea «beharrezkoa» da, baita etorkizuneko egoerei aurre egiteko ere.
Zenbait gako
Legearen aurka jo duten taldeek zalantzan jarri dute arau berriaren eraginkortasuna. Hala, gogoan izan dute Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak maskaren erabilera kanpoaldean derrigor izatea bertan behera utziko duen egun berean, Eusko Legebiltzarrak ontzat jo duen lege berriak dioela maskara kanpoaldean erabiltzea derrigorrezkoa izango dela osasun larrialdia indarrean dagoen bitartean. Zehazki, pandemiaren aurkako legearen 20.3 artikuluan jasotzen denez, «derrigorrezkoa izango da maskara erabiltzea sei urtetik gorako pertsonentzat, pertsonen arteko distantzia edozein dela ere, bai bide publikoan eta aire zabaleko espazioetan daudenean, bai espazio itxietan daudenean». 20.2 artikuluak aditzera ematen du hori horrela izango dela osasun larrialdiak irauten duen bitartean– osasun larraldia indarrean dago oraindik Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian–. Hain justu ere, EH Bilduk eta PP-C'sk gogoratu dute osasun larrialdi egoerak goitik behera baldintzatzen duela legea. 2.1. artikuluak argi uzten du COVID-19ren aurkako neurriak indarrean egongo direla osasun larrialdia indarrean dagoen bitartean. Joan den ostiralean, Iñigo Urkullu lehendakariak iragarri zuen bere asmoa dela osasun larrialdia bertan behera uztea uztailean. Hala gertatuz gero, legeak jasotzen dituen neurrien eraginkortasuna hutsean geratuko liratekeela ohartarazi dute gaur EH Bilduk eta PP-C's-k . |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199605/bizkaiko-eta-gipuzkoako-kostaldea-itsas-mailaren-igoerara-egokitu-nahi-dute.htm | Gizartea | Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldea itsas mailaren igoerara egokitu nahi dute | Klima aldaketak Hegoaldeko itsasertzean izan ditzakeen ondorioei aurre egiteko plan bat garatzen ari da Jaurlaritza, 2100erako itsas maila 80 zentimetro igo daitekeela aurreikusita. | Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldea itsas mailaren igoerara egokitu nahi dute. Klima aldaketak Hegoaldeko itsasertzean izan ditzakeen ondorioei aurre egiteko plan bat garatzen ari da Jaurlaritza, 2100erako itsas maila 80 zentimetro igo daitekeela aurreikusita. | Klima aldaketari aurre egiteko neurri eraginkor globalak hartu ezean, zortzi hamarkada barru Euskal Herriko itsas maila 80 zentimetro altuagoa izango da. Horrek, nola ez, eragin zuzena izango luke euskal kostaldearen itxuran, hondartzen, dunen eta paduren galera ekarriko lukeelako, eta, ibai ibilguneen bitartez, barnealdean ere nabarituko litzateke.
Bada, egoera kezkagarri horri aurre egiteko, Eusko Jaurlaritzaren Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak klima aldaketaren erronkaren aurrean Hegoaldeko itsasertza babesteko lurralde plan sektorial (LPS) berriaren aurrerapena aurkeztu die, aste honetan, Gipuzkoako eta Bizkaiko udalei eta aldundiei. Lehen bilera atzo egin zuten, Donostiako Tabakalera zentroan, eta gaur, berriz, Bilboko Bizkaia Aretoan errepikatu dute.
LPSak irizpide, jarraibide eta oinarrizko arauak jasotzen ditu, kostaldeko udalek haien hirigintza planak klima aldaketaren aurreikuspenetara egokitu ditzaten. Plangintza berri horrek 2007. urtetik indarrean dagoen Itsasertzeko LPSa eguneratu nahi du, hura arau berrietara eta 2019an onartutako lurralde antolamenduko jarraibideetara egokitzeko.
Aste honetako topaketen bidez, plan berria publikoki aurkezteko prozesua ireki da, eta, urte amaierara arte, Lurralde Plangintzak erakundeen, lurralde elkarteen eta GKEen ekarpenak jasoko ditu, besteak beste. Jaurlaritzaren asmoa da planak 2022ko udarako hasierako onespena jasotzea, eta 2023ko udarako, berriz, behin betikoa izatea.
Datu kezkagarriak
LPSaren aurrerapenak bi urte hartzen ditu aurreikuspenetarako erreferentzia gisa: 2045. eta 2100. urteak. Lehenengoaren kasuan, hipotesia da ordurako itsas maila 17 zentimetro haziko dela, eta bigarrenaren kasuan, berriz, bi aukera jasotzen ditu: Parisko Akordioan klima aldaketa arintzeko zehaztu ziren neurriak hartuko balira, 2100erako itsas maila 53 zentimetro igoko litzateke, eta neurririk hartu ezean, berriz, hazkundea 80 zentimetrokoa izango litzateke. Azken aurreikuspen hori izango da LPSaren osaketarako oinarri gisa hartuko dena.
LPSak jasotzen duen eremuan bizitegi lurzorua diren 10.504 hektarea daude. Egun, horietatik 118,7k uholde arriskua dute, eta 2100erako, berriz, urpean geratzeko arriskua duten hektareak 290 izango dira. Hala, intzidentzia mapek erakusten dute fenomeno horrek eragin berezia izango duela Getxon, Erandion, Trapagaranen, Bakion, Bilbon, Zumaian, Zarautzen, Hondarribian eta Irunen, besteak beste.
Halaber, itsas mailaren igoerak Hegoaldeko hondartzetan izango duen eragina nabarmentzen du LPSak. Izan ere, hondartza lehorraren azaleraren –marearen igoerarekin urak hartzen ez duena– heren bat galdu egingo litzateke, 78 hektareakoa izatetik 51,6koa izatera pasata. Kontxako (Donostia), Zumaiako eta Aiako kasuetan, berriz, galera hori %70etik gorakoa izango litzateke.
Era berean, klima aldaketarekiko bereziki sentikorrak diren duna eta padurei ere erreparatu die azterketak. Padurei dagokienez, egun dituzten 315 hektareatatik soilik laurdena geratuko litzateke 2100ean, eta eraginik handiena Urdaibain, Butroen, Orion eta Txingudin nabarituko litzateke. Kostalde osorako plana
LPSak Hegoaldeko kostaldeko 176 kilometroak jasotzen ditu, itsasertzetik 500 metrora dagoen lur eremua barne hartuta, eta guztira 63 udalerri biltzen ditu, 1.293.000 biztanleri eraginda. Kostaldearen %81 gune harritsuak eta itsaslabarrak dira, %1 itsasadarrak eta estuarioak, %8 hondartzak eta %10 azpiegiturak, portuak batik bat.
Etorkizunera begira aurkezturiko errealitate kezkagarri horri aurre egiteko proposamenen artean, udalei gomendatzen zaie industria azpiegiturak eta bizitegi proiektuak urpean gera daitezkeen eremuetatik aldenduta eraikitzea. Gainera, hartu ditzaketen neurri jakin batzuk ere jasotzen dira planean, hala nola drainatze jasangarriak sustatzea eta uholdetarako ponpaketa eta babes sistemak prestatzea. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199606/dario-urzai-damaris-pan-eta-peio-agirre-dira2021ekogure-artea-irabazleak.htm | Kultura | Dario Urzai, Damaris Pan eta Peio Agirre dira 2021eko Gure Artea irabazleak | Ibilbide artistikoagatik saritu dute Urzai; sorkuntza lana aitortu diote Pani, eta artearen dibulgazioan eginiko lana hartu diote aintzat Agirreri | Dario Urzai, Damaris Pan eta Peio Agirre dira 2021eko Gure Artea irabazleak. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Urzai; sorkuntza lana aitortu diote Pani, eta artearen dibulgazioan eginiko lana hartu diote aintzat Agirreri | Donostiako San Telmo museoan, neurri andanek mugatutako ekitaldi batean: hala iragarri zituzten iaz Gure Artea sariko irabazleak. Neurriak indarrean dirautela, baina «lasaiago» ezagutarazi dituzte aurtengoak, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak nabarmendu duenez. Dario Urzai, Damaris Pan eta Peio Agirre saritu dituzte 2021eko Gure Artean, atzo goizean jakinarazi zutenez, Bilboko Arte Ederren Museoan antolatutako ekitaldian. Ibilbide artistikoa aitortu diote Urzairi; sorkuntza lana Pani, eta artea helaraztea Agirreri.
Alicia Fernandez, Ion Munduate, Mikel Onandia, Jone Alaitz Uriarte eta Pello Irazu epaimahaikideek hartu dute erabakia. Irabazle bakoitzak 18.000 euro jasoko ditu, eta udazkenean izango da saria emateko ekitaldia. Irazuk Gure Artea saria irabazi zuen iaz, eta mahaiko burua izan da aurten; halaber, hark azaldu ditu hautuaren arrazoiak.
Artean 40 bat urteko bidea du egina Urzaik, eta, Irazuren iritziz, «euskal arteko belaunaldi berrietan artista bakan eta aitortuenetako bat bihurtzera» heldu da. Sortzaile bilbotarra «erreferentzia» bat dela azpimarratu du epaimahaiburuak, hala nola Jose Ramon Amondarain, Manu Muniategiandikoetxea eta Iñaki Grazenea artistentzat, denak «itzal handiko margolariak», nabarmendu duenez. Urzaik 1980ko hamarkadaren hasieran burutu zituen ikasketak Arte Ederren fakultatean, eta, hurrengo urteetan, «Euskal Eskultura Berria delakoaren gogoetekin eta lanarekin batera, pinturaren inguruko eztabaida postmodernoan parte hartu zuen, ikusleari diziplinaren beraren izaerari buruz galdetzen dion figurazio molde batean oinarrituta», Irazuren hitzetan.
Postmodernitateak bere lanean izandako eragina azpimarratu du Urzaik berak ere: «Beti izan naiz nahiko postmodernoa, jakin gabe. Kodeak erabili nahi nituen, ez estiloak. Estilo errealista ez zetorren bat nirekin». New Yorken, Parisen, Madrilen, Bartzelonan, Oslon eta Helsinkin egin ditu banakako erakusketak, besteak beste, baina bere karrerako lehenbiziko lana gogoratu du artistak, lehenik eta behin: hain justu, Arte Ederren Museoan erakutsitako obra bat, pilota bat agertzen zuena. «Ezin zen jakin euskal pilotakoa zen, edo poliziak jaurtitako gomazko pilota bat. Inguruan zituen tantak ere izan zitezkeen izerdia, edo malkoak».
Damaris Pan, berriz, «euskal pinturan azken urteotan bizi den berpizkundearen ordezkari nagusietako bat da», Irazuren arabera. «Literaltasunaren bilaketa eta edozein sinbolismoren gehiegikeriatik ihes egitea dira haren artelanen sinpletasunaren eta irmotasunaren giltzarriak, irudikatzen dena ez baitzaie lotzen kanpoko esanahiei. Artea eta, bereziki, pintura ulertzeko modu poetiko bat erakusten du», zehaztu du epaimahaiburuak.
Panek adierazi du gehienetan «aitortzarik gabe» egiten dutela lan artistek, eta, hortaz, Gure Artea irabaztea «bultzada bat» dela. «Saria interpretatzen dut teknikaren bilaketan jarraitzeko hauspoa bezala, koartada kontzeptualen gainetik galdetzen jarraitzeko zer den artista bat, pertsona bat... Segitzeko gatazka edukitzen izatearekin, formarekin, garaikidea izateko beharrarekin eta desirarekin». Irakaskuntza eta sorkuntza artistikoa uztartzen ditu Panek, irakaslea baita EHUko Arte Ederren fakultatean. Fazeta hori ere nabarmendu du Irazuk: «Unibertsitatean rol garrantzitsua betetzen du pinturaren diziplinako sortzaileen belaunaldi berriekin». Azken urteetako bere hainbat banakako erakusketa ere aipatu ditu: esaterako, 2017ko Ze morena zauden, Bilboko Rekalde aretoak hartutakoa.
Erakustearen garrantzia
Arte sorkuntzan ez ezik, hedapenean egindako esfortzua ere aitortzen dute Gure Artea sariek. Aurten, Peio Agirreri egin diote aipamen hori. Idazlea, arte kritikaria, editorea eta komisarioa da, eta bere testuak artista entzutetsu andana baten katalogo eta monografietan argitaratu dira; adibidez, Philippe Parreno, Txomin Badiola eta Dora Garciaren lanetan.
Euskal artea «promozionatzeko» egiten duen lana xehatu du irabazleak: «Euskal artea nazioartekotzen saiatzen naiz. Bi modutara egiten dut: kanpoko artistak eta komisarioak hona ekartzen ditut, edo kanpoan saiatzen naiz euskal artisten inguruan idazten eta haien lana erakusten». Nabarmendu duenez, «ez da ohikoa izaten komisarioei sariak ematea».
Irazuren hitzetan, Agirrek «ekarpen ederra egin du eragileen arteko bitartekari eta testuinguru sortzaile lanetan». Izan ere, «euskal artisten sarea eratzen, garatzen eta balioztatzen» lagundu du Agirrek, epaimahaiburuak adierazi duenez. «Aukera eman die bere belaunaldiko eta geroko euskal artista ugariri esperientzia eta harreman berriak izateko». |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199607/duela-hamar-urtetik-hona-22-areagotu-da-munduan-droga-kontsumoa.htm | Mundua | Duela hamar urtetik hona %22 areagotu da munduan droga kontsumoa | Droga salmenta eta kontsumoari buruzko urteko txostena argitaratu du NBEk. Haren arabera, handitu egin da kontsumoa 2010etik hona, eta goranzko joerari eutsiko dio datozen urteetan ere, Afrikan 2030erako %40 gehiago areagotzeraino. | Duela hamar urtetik hona %22 areagotu da munduan droga kontsumoa. Droga salmenta eta kontsumoari buruzko urteko txostena argitaratu du NBEk. Haren arabera, handitu egin da kontsumoa 2010etik hona, eta goranzko joerari eutsiko dio datozen urteetan ere, Afrikan 2030erako %40 gehiago areagotzeraino. | Beste alor guztietan bezala, droga salmentan ere izan zuen eraginik COVID-19aren pandemiak, baina, urte hasierako beheraldia gaindituta, goranzko bidea hartu zuten berriz zenbakiek. Hala, NBE Nazio Batuen Erakundeak argitaratutako droga kontsumoa eta salmentari buruzko txostenaren arabera, erraztu egin dira salerosketak Internet bidezko eskaerei esker, eta iaz 264 milioi euroko irabaziak izan zituzten modu horretan.
Salmentek ez ezik, kontsumoak ere gora egin du azken urtean. 2010eko datuekin alderatuta %22 handitu da —besteak beste, biztanle kopuruak ere gora egin duelako—, eta eutsi egingo dio igoerari. Hala, 275 pertsonek hartu zuen iaz drogaren bat, eta, aurreikuspenen arabera, mundu osoan kontsumoa 11 puntu altuagoa izango da 2030erako, eta 40 punturaino ere ugaritu liteke Afrikan. Kontinente horretan argazki iluna irudikatzen dute datuek; izan ere, droga trafikorako pasabide nagusietako bat da, eta horrek eragina du kontsumoaren gorakadan, baita biztanleria, orokorrean, gaztea izateak ere. Horri gehitu behar zaizkio pandemiak eragindako krisi ekonomikoaren ondorioak, eta kontinente hartan milioi bat laguneko, batez beste, minaren aurkako lau botika dosi daudela, Ipar Amerikako 32.000 dosien aldean.
Droga sintetiko eta merkeagoak agertzen hasiak dira, eta horrek zuzeneko eragina du kontsumoan; ondorioz, hura ere gero eta azkarrago ari da zabaltzen irabazi gutxiagoko pertsonen artean. Datuen arabera, mundu osoan 36 milioi pertsona inguruk dute drogekiko mendekotasun larria, eta arazoak dituzten zortzitik batek soilik jasotzen du tratamenduren bat.
Drogen arriskuarekiko pertzepzioak ere behera egin du azken urteetan. Txostenak jasotzen duenez, buruko osasun arazoak eragiten dituen kalamuaren osagai psikoaktiboa %4tik %16ra handitu dute AEBetan, eta %6tik %11ra Europan, baina, aldi berean, kalamua arriskutsua izan daitekeela uste dutenen kopurua %40 murriztu da bi eremu horietan —galdeketa AEBetako eta Europako eskolako ikasleen eta gazteen artean egin dute—. NBEk kezka agertu du informazio falta horrek handitu egin dezakeelako kalamuaren kontsumoa.
Gainera, drogen ondorioz hildakoen kopuruak ere gora egin zuen 2019an, milioi erdi inguru, duela hamar urte baino bi aldiz gehiago. «Kontsumoa arriskutsuagoa bilakatu da, eta opioideak dira heriotza gehien eragiten dituztenak, besteak beste, heroina, zeina gaindosiak eragindako heriotzekin eta C hepatitisarekin lotzen den», dio txostenak. Kokainaren ekoizpena ere laukoiztu egin da 2011tik 2017ra bitartean, eta merkatura iristen dena garbiagoa eta merkeagoa dela ohartarazi du NBEk, nahiz eta konfiskatzeak ere bikoiztu egin diren. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199608/beste-216-kasu-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 216 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | Hegoaldeko lurraldeen intzidentzia tasek maldan behera segitzen dute: lauretan dira 120tik beherakoak. | Beste 216 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Hegoaldeko lurraldeen intzidentzia tasek maldan behera segitzen dute: lauretan dira 120tik beherakoak. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 8.209 diagnostiko proba egin ziren Hego Euskal Herrian COVID-19a detektatzeko; horien %2,6k eman dute positibo, hau da, 216 kutsatu zenbatu dituzte. Azken bi asteotako bilakaerari so, Hegoaldean eguneko 213 positibo atzeman dira batezbesteko. Hain zuzen, aldagai hori beheranzko joeran da ekain hasieratik.
Lurraldeka, Bizkaian, 102 kasu detektatu dira; Gipuzkoan, 52; Nafarroan, 41, eta Araban, 18. Halaber, egun bakoitzean egindako testek utzitako datuetan ez ezik, intzidentzia tasa metatuetan ere bistakoa da kutsatzearen arintzea. Gaur egun, Hegoaldean, tasa lau lurraldeetan da 120 baino txikiagoa. Bizkaian da handiena (118), eta Araba du atzetik: 110. Halaber, Nafarroan 100.000 biztanleko 98 pertsonari atzeman diete birusa azken hamalau egunetan; Gipuzkoan, 80ri. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199609/karguekin-aske-utzi-dituzte-atzo-lekeition-atxilotutako-bi-gazteak.htm | Politika | Karguekin aske utzi dituzte atzo Lekeition atxilotutako bi gazteak | Ondasun materialen aurkako delitu terrorista bat egitea leporatu diete. | Karguekin aske utzi dituzte atzo Lekeition atxilotutako bi gazteak. Ondasun materialen aurkako delitu terrorista bat egitea leporatu diete. | Santiago Pedraz Auzitegi Nazionaleko epailearen aurrean telematikoki deklaratu ondotik, aske utzi dituzte atzo Lekeition (Bizkaia) atxilotu zituzten bi gazteak, karguekin. Ertzaintzak atxilotu zituen atzo goizean, Espainiako Auzitegi Nazionaleko bosgarren Instrukzioko epaitegiaren aginduz, «ustez ondasun materialen aurkako delitu terrorista bat» egitea egotzita. Gaua Ertzaintzaren Deustuko (Bilbo) polizia etxean igaro dute.
Goizean deklaratu dute bi gazteek Santiago Pedraz epailearen aitzinean, eta karguekin aske utzi ditu horrek. 2020ko maiatzaren 13an Ean (Bizkaia) kutxazain automatiko bat erretzea egotzi diete. Koldo Tellitu gazteen abokatuak BERRIAri jakinarazi dionez, «azkar» eta «sinple» joan da deklarazioa, eta ez dago gazteen kontrako «froga sendorik».
Harriduraz mintzatu da Tellitu, atxiloketak urtebete geroago iritsi direlako: «Atzoko erakustaldia ez dator inondik inora bat gero leporatu dietenarekin. Ziur aski motibazio politikoak egon dira atzean; bestela ezin da ulertu», nabarmendu du Tellituk.
Atzo egunsentian hasi ziren miaketak, 07:00ak aldera. Ertzaintzaren hainbat patruilak bi gazteen etxeak miatu zituzten Lekeition (Bizkaia). Gedar kazetaren arabera, hiru orduz egon ziren haien etxeak miatzen, eta 10:30ak aldera eraman zuten atxilo bietako bat. Hedabideak zehaztu zuenez, bigarrena ere atxilo eraman zuten, 11:15ean, Deustuko polizia etxera.
Atxilotutako gazteei babesa erakusteko, elkarretaratzera deitu zuten atzo arratsean, Lekeitioko San Kristobal plazan. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199610/etxetik-kanpo-sartzen-diren-golek-ez-dute-balio-bikoitza-izango-kanporaketetan.htm | Kirola | Etxetik kanpo sartzen diren golek ez dute balio bikoitza izango kanporaketetan | UEFAk 1965tik indarren zegoen araua ezabatzea erabaki du. Datorren denboralditik aurrera egongo da indarrean neurria. | Etxetik kanpo sartzen diren golek ez dute balio bikoitza izango kanporaketetan. UEFAk 1965tik indarren zegoen araua ezabatzea erabaki du. Datorren denboralditik aurrera egongo da indarrean neurria. | Aspaldi zegoen eskaria, eta UEFAk onartu egin du. Hemendik aurrera, bere txapelketetako kanporaketetan, aurkariaren zelaian sartzen diren golek ez dute balio bikoitza izango berdinketa kasuetan. Neurria datorren denboralditik aurrera egongo da indarrean. «Gomendioei jarraituz, neurri hori hartzea erabaki dugu. Hala, kanporaketetan berdinketa egonez gero, luzapena jokatuko da, eta, behar izanez gero, penaltiak», iragarri du Aleksander Ceferin UEFAko presidenteak.
Adituen gomendioak alde batera utzita, UEFAk azaldu du estatistikei erreparatu dietela neurria hartzeko orduan. «1970eko hamarkadako erdialdetik honako datuak kontuan hartuta, ikusi da aldea murriztu dela etxeko taldeek eta bisitariek irabazitako partiden portzentajean. Lehen, etxekoek %61 irabazten zituzten, eta bisitariek %19; orain, berriz, %47 eta %30, hurrenez hurren. Etxean eta etxetik kanpo sartutako golen batezbestekoan ere eman da aldaketa bat: etxekoek 2,02 gol sartzen zituzten, eta kanpokoek 0,95. Orain, berriz, 1,58 eta 1,15 hurrenez hurren».
Araua 1965ean sartu zen indarrean. «Denborarekin araua bidegabe bihurtu da. Izan ere, helburua kanporaketak ikusgarriago egitea zen, eta taldeek joko ikusgarriagoa egitea. Baina kontrakoa gertatu da. Kanporaketetako lehen neurketa etxean jokatzen duten taldeek, batez ere joaneko partidan, nahiago izaten dute hain erasokor ez jokatzea, gol bat jasotzeko beldurra dutelako. Gainera, luzapena dagoen kasuetan, etxeko taldeak bi gol sartu behar ditu bisitariak bat sartzen duenean, eta hori bidegabea da». |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199611/euskaraz-ikasi-nahi-dutela-aldarrikatzeko-dozenaka-lagun-bildu-dira-nafarroako-parlamentuaren-aurrean.htm | Gizartea | Euskaraz ikasi nahi dutela aldarrikatzeko, dozenaka lagun bildu dira Nafarroako Parlamentuaren aurrean | Uztailaren 2an Baluarte plazatik abiatuko den manifestazioan parte hartzeko deia egin dute LAB, Steilas eta ELA sindikatuek. | Euskaraz ikasi nahi dutela aldarrikatzeko, dozenaka lagun bildu dira Nafarroako Parlamentuaren aurrean. Uztailaren 2an Baluarte plazatik abiatuko den manifestazioan parte hartzeko deia egin dute LAB, Steilas eta ELA sindikatuek. | Euskaraz ikasi nahi dugu. Hizkuntza eskubideak errespetatu! lelopean, dozenaka lagun bildu dira gaur goizean Nafarroako Parlamentuaren aurrean, LAB, Steilas eta ELA sindikatuek deituriko elkarretaratzean. Ostiralean, akordio programatikoaren hezkuntza arloari buruzko agerraldi batean, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntzako kontseilariak esan zuen euskarazko hezkuntza eskaintza «bermatuta» dagoela. Hala ere, Oihana Goiogana ELA sindikatuko kideak azaldu du «tamalez» hori ez dela egia. Argi utzi du kontseilariak «askotan euskarafobia» erakutsi duela. Horrez gain, Euskalgintzaren Kontseiluak deitutako manifestazio deialdian parte hartzeko deia egin dute. Uztailaren 2an izango da, arratsaldeko 18:30ean, eta Baluarte plazatik aterako da.
Hainbat adibide eman dituzte Nafarroan euskaraz ikasteko eskubidea bermatuta ez dagoela erakusteko. Esate baterako, Irunberrin, 2019-2020ko ikasturtean Irakaskuntza Artistikoa, Hizkuntzen Irakaskuntza, Kirolen Irakaskuntza eta Helduen Irakaskuntzan diharduten irakasleak klaseak euskaraz ematen hastekoak zirela azaldu dute sindikatuetako kideek, baina, azkenean, hurrengo ikasturtean soilik Kirolen irakaskuntza emango dute euskaraz.
Gainera, Goioganak salatu du ikasle batzuek «bazterketa bikoitza» jasaten dutela. Batxilergoa euskaraz egin nahi dutenen gatazka ekarri du gogora: Tafalla eta Zangozako eremuetan DBHko ikasleek ezin dituzte ikasketak bertan jarraitu, eta Iruñean ez diete tokirik bermatzen, matrikulazio moldean berriki egindako aldaketen ondorioz.
Ainhoa Ogaga haur eskolan dagoen ume baten amak esan du euskarazko eskaintza hiriaren iparraldera «guztiz zokoratua» dagoela, eta eskaintza sakabanatzeko eskatu du, modu horretan familiei «benetako aukera» bermatzeko.
NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan ere euskarazko eskaintza orokorrean urria dela salatu du Garazi Migeltorena ikasleak: «Ingelesa eta gaztelera euskararen gainetik jarri dituzte; beraz, argi ikusten da gure hizkuntza eskubideak zapalduak daudela oraindik». |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199612/argindarraren-beza-jaistea-laquoadabakiraquo-bat-dela-salatu-dute.htm | Ekonomia | Argindarraren BEZa jaistea «adabaki» bat dela salatu dute | Neurria larunbatetik aurrera egongo da indarrean, urtea amaitu bitarte. Kontsumitzaile arrunt batek sei euro inguru aurreztuko ditu hilean. | Argindarraren BEZa jaistea «adabaki» bat dela salatu dute. Neurria larunbatetik aurrera egongo da indarrean, urtea amaitu bitarte. Kontsumitzaile arrunt batek sei euro inguru aurreztuko ditu hilean. | Argindarraren faktura merkatzeko BEZa jaisteak ez du oinarrian dagoen arazoa konpontzen, eta Espainiako argindar sistemak erreforma sakon bat behar duela pentsatzen dute oraindik ere Espainiako Gobernua babesten duten talde parlamentarioek, besteak beste, EAJk eta EH Bilduk, sindikatuek eta kontsumitzaileen elkarteek. Gobernuak ostegun honetan onartu du argindarraren BEZa % 21etik % 10era jaisteko dekretua, eta larunbatetik aurrera egongo da indarrean, urtea amaitu bitarte. Neurri hori hartu behar izan du Madrilek argindarraren fakturan izaten ari diren gorakadei eusteko. Erabakia, halere, baldintzatua izango da: kontratatutako potentzia hamar kilowattekoa baino txikiagoa dutenei eragingo die soilik, eta elektrizitatearen handizkako merkatuaren hileko prezioa orduko megawatt bakoitzeko 45 eurotik gorakoa den hilabeteetan -aste honetan 86 eurotan egon da batez beste-. Neurri horrekin, kontsumitzaile arrunt batek sei euro inguru aurreztuko ditu hilean; horri gehitu behar zaio elektrizitatea sortzeko zergan egingo den murrizketa (%3-5ekoa), hiru hilabetez.
Argindarraren prezioaren igoeraren atzean hainbat faktore daude: funtsean, osasun krisiak hobera egitearekin batera, jarduera ekonomikoa suspertu egin da, eta horrek eta egunotako beroaldiak argindar gehiagoren beharra eragin du. Horretarako, konpainiek sortzeko garestiagoak diren energiak erabili behar izan dituzte, gasa erabiltzen duten ziklo konbinatuko plantetakoa, adibidez, eta horrek igo egin du merkaturatzen duten argindarraren prezioa, eta, ondorioz, baita kontsumitzaileen faktura ere. Espainiako Gobernuak bi lege egitasmo aurkeztu ditu elektrizitatearen merkatuan aldaketa batzuk egiteko, baina, egungo egoerak behartuta, BEZaren jaistearen bidea hartu behar izan du, gogoz kontra.
Aitor Esteban EAJren bozeramailearen ustez, erabaki «azkar» bat da, urte amaieran berrikusi beharko den «adabaki bat», eta, gainera, administrazioen diru bilketan okerreko eragina izango du: 875 milioi euro inguru, gobernuak berak aitortu duenez. Diputatu jeltzalearen ustez, sistema elektrikoaren erreformari heldu beharko litzaioke, berriztagarrietarako trantsizioa indartzeko eta argindarraren faktura garestitzen duten energia zikinagoen erabilera gutxitzeko. Halaber, uste du hori bateragarria dela beste neurri batzuekin: gasa merkeagoa den garaietan biltegiratzeko aukerak erraztearekin, adibidez. EH Bilduko Oskar Matuteren ustez, Madrilgo gobernuak BEZa jaitsita «tiratxo bat jarri du zaurian»: «Ezer baino hobea da, baina plazebo bat da; koalizio gobernuak ausardia handiagoz jokatu beharko luke». Haren esanetan, merkatu elektrikoan «esku hartu» beharko luke, konpainien oligopolioa amaitzeko. Horren harira, Ruben Sanchez Facuako idazkari nagusiak salatu duenez, helburu hori duten egitasmoak «geldiarazten» ari da PSOE: «Edo ez ditu martxan jarri nahi, edo ez da ausartzen martxan jartzera». BEZaren jaitsieraren inguruan, gogorarazi du hilabete batzuetarako bakarrik egongo dela indarrean, eta, gainera, baldintzatuta egongo dela, eta gogorarazi du enpresa elektrikoak ere onuradun izango direla, gobernuak haiei ere «barkatu» egin diela energia sortzeko zerga. Facuak «egiturazko neurriak» galdegin ditu, besteak beste, energien handizkako merkatuaren eredua aldatzeko, «espekulazioa eta konpainia batzuek bidegabeki jasotzen dituzten onurak amaitzeko». Eta zerga erreforma bat eskatu du, errenta altuenak dituztenek eta mozkin handienak dituzten enpresek beren gain har dezaten argindarraren BEZaren jaitsieragatik biltzen ez den dirua. UGT sindikatua ere mintzatu da erabakiari buruz; bere ustez, «ez da nahikoa, eta motz geratzen da». Azpimarratu du elektrizitatearen merkatuak «erreforma sakona» behar duela, prezioen sistema «bidezkoago eta gardenago» bat ezartzeko. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199613/hego-euskal-herriko-herritarrak-ipar-euskal-herrian-txertatzeko-irizpideak-zehaztu-dituzte.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko herritarrak Ipar Euskal Herrian txertatzeko irizpideak zehaztu dituzte | Iparraldean bizi behar da bertan txertoa hartzeko. Halere, lehen dosia Iparraldean hartu duten Hego Euskal Herritarrek bigarren dosia hartzen ahalko dute leku berean. | Hego Euskal Herriko herritarrak Ipar Euskal Herrian txertatzeko irizpideak zehaztu dituzte. Iparraldean bizi behar da bertan txertoa hartzeko. Halere, lehen dosia Iparraldean hartu duten Hego Euskal Herritarrek bigarren dosia hartzen ahalko dute leku berean. | Azken asteetan zenbait hedabidek plazaratu dute Hego Euskal Herriko zenbait biztanle Iparraldera joan direla txertatzera, txertaketa plangintzan adin irizpideak kontuan hartzen ez dituztela baliatuta. Hautsak harrotu ditu albisteak, baita zenbait erreakzio sortu ere agintarien artean. Azken egunetako irizpideak lausoak ziren: zenbait lekutan Hego Euskal Herriko herritarrak txertatzeko debekua jaso dute, hala nola Miarritzeko txertaketa gunean, baina Capbretongo (Landak) txertaketa gunean oraindik ere txertatzeko baimena zuten. Pirinio Atlantikoetako prefeturak BERRIAri zehaztu dio Ipar Euskal Herriko txertaketa guneetan txertoa hartzeko irizpidea: Ipar Euskal Herrian bizi diren Hego Euskal Herriko biztanleak baizik ez dituzte txertatzen ahal. Halere, txertoaren lehen dosia Iparraldean hartu dutenek bigarrena ere har dezakete leku berean.
Haatik, Landetan, irizpidea desberdina da, gaur-gaurkoz: Capbretongo (Landak) txertaketa guneko langile batekin hitz egin du BERRIAk —ez du izenik eman—, eta azaldu du ordu gutxian aldatu dela «nazionalitate espainola duten herritarrak» txertatzeko irizpidea. Izan ere, astelehenean, Landetako prefeturak erran zuen ez zegoela baimenik horiek txertatzeko, baina denbora gutxi iraun du aginduak: astearte arratsalderako kendua zuten irizpidea, eta berriro ere ekin ahal izan diote Hego Euskal Herriko biztanleak txertatzeari. Halere, langileak erran du «nahasmena» dagoela gaiaren inguruan, eta «datozen aginduei etengabe egokitzen» ari direla langileak, nahiz eta horrek antolaketa «zailtzen» duen. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199614/mercedesek-ez-du-luzatuko-itxiera-baina-aldi-baterako-erregulazioa-eskatuko-du.htm | Ekonomia | Mercedesek ez du luzatuko itxiera, baina aldi baterako erregulazioa eskatuko du | Enpresak uste du erdieroaleen eskasiak luze joko duela, eta malgutasun poltsa ez dela nahikoa. VW Nafarroan ere ABEE bat izango dute, sei hilabetez | Mercedesek ez du luzatuko itxiera, baina aldi baterako erregulazioa eskatuko du. Enpresak uste du erdieroaleen eskasiak luze joko duela, eta malgutasun poltsa ez dela nahikoa. VW Nafarroan ere ABEE bat izango dute, sei hilabetez | Astebete iraungo du Mercedesen Gasteizko lantegiaren itxierak, baina denbora hori baino gehiago iraungo du erdieroaleen eskasiak fabrikaren egunerokoan izango duen eragin kaltegarriak. Enpresako zuzendaritzak iragarri du astelehenean lanera itzuli beharko dutela bere langileek, baina ohartarazi die hornikuntza arazoak luzerako doazela. Horregatik, ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bat negoziatu nahi du sindikatuekin, lan taldea etxera bidaltzeko nahiko lanik ez duenean. Antzeko neurriak aztertzen ari dira haren hornitzaile batzuk, lan gutxi baitute.
Lanera noiz itzuliko ziren jakin gabe joan ziren etxera Gasteizko Mercedeseko 5.000 langileak, duela astebete. Zuzendaritzak ohartarazi zien litekeena zela itxierak astebete baino gehiago irautea, ezin zuelako bermatu datorren asterako nahiko erdieroale izango ote zituen furgonetak bukatu ahal izateko. Lantegia itxita izan den egun bakoitzeko 900 ibilgailu gutxiago atera dira Gasteizko lantegitik. Sindikatuek kalkulatu dutenez, guztira 4.500 furgoneta geratu dira egin gabe.
Beste milaka furgoneta lantegiko aparkalekuetan eta inguruko beste batzuetan egon dira, bukatu gabe, osagai elektroniko batzuk falta zaizkielako. Badira leihoak irekitzeko aparailuen plastikozko botoiak falta dituztenak ere.
Malgutasun poltsa
Mercedesek sindikatuetako ordezkariei adierazi die arazoa ez dela berehalakoan konponduko, eta horregatik deitu ditu aldi baterako erregulazio bat negoziatzera. Mercedesen lan itunak baditu ekoizpena merkatuaren beharretara egokitzeko malgutasun neurri batzuk, baina dagoeneko egun poltsa horren zati bat erabili dute azken hilabeteetako arazoei aurre egiteko, eta zortzi egun baizik ez dira geratzen poltsa horietan. «Ez dira nahikoa», uste du zuzendaritzak, eta, horregatik, derrigorrezkotzat jo du aldi baterako erregulazio espediente bat negoziatzea, materiala falta den egunotan langileen multzo bat etxera bidaltzeko.
Mercedeseko lantegian iazko martxotik maiatzera egon zen indarrean ABEE bat. Langile guztiei eragin zien konfinamenduaren hasieran, baina apirilean hasi ziren langile batzuk lanera itzultzen, ekoizpena abiatu ahala. Hirugarren txandako langileak maiatzera arte ez ziren itzuli.
VW Polo berria
Ekoizpen arazoak ditu Euskal Herriko beste auto lantegiak ere, Volkswagenek Iruñean daukanak. Aste honetan bi egunez baizik ez dute lan egin, eta hurrengoan beste bi egunez fabrika ixtea da asmoa. Azken hilabeteetan indarrean izan du aldi baterako erregulazio bat, eta aste honetan beste bat hitzartu du Landabengo plantan gehiengoa duten hiru sindikatuekin: ordezkarien %72,4 dituzte UGTk, CCOOk eta CCPk. «Antolaketa eta ekoizpen arrazoiek» eragindako erregulazio bat izango da, eta indarrean izango da abenduaren 31 arte.
Erregulazio hori justifikatzeko, erdieroaleen eskasia argudiatu du VWeko zuzendaritzak, baina baita modelo berriek eragindako berregokitzapenak ere. Aurreko astean hasi ziren Polo berritua ekoizten, eta gaur atera da merkaturatuko duten lehen autoa ekoizpen katetik, eta Alemaniara joango da.
Aurrealdean eta argietan aldaketa batzuk egin dizkiote aurreko Polo modeloari, baina badira berritasunak barruan ere: modu sasi-autonomoan gidatzen duen sistema bat du —IQ Drive Travel Assist izenekoa—, bolante berri bat, eta «azken belaunaldiko entretenimendu sistema bat». Gasolinazko hiru motorrekin eskainiko dute, eta, gasolina ez ezik, gas naturala erretzen duen batekin ere bai.
Polo elektrikorik edo hibridorik ez dute egiten Iruñean, eta ez da espero modelo elektrikorik iristea gutxienez 2025. urtera arte. Horren aurretik, irailaren 27tik aurrera. Taigo izeneko crossover modeloa egiten hasiko dira Landabenen, lantegiko hirugarrena. Poloaren ekoizpena 1984. urtean hasi zuten, eta 2018ko abenduan, berriz, T-Cross izeneko SUVarena. Azken hori da orain Iruñean gehien egiten duten modeloa. |
2021-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/199615/baita-ozenki-esan-ere.htm | Kultura | Baita ozenki esan ere | Gaur duela 30 urte, Gure Jarrera diskoa aurkeztu zuen Negu Gorriak taldeak. Haien bigarren diskoa zen, eta eurek sorturiko Esan Ozenki zigiluaren lehenengoa. | Baita ozenki esan ere. Gaur duela 30 urte, Gure Jarrera diskoa aurkeztu zuen Negu Gorriak taldeak. Haien bigarren diskoa zen, eta eurek sorturiko Esan Ozenki zigiluaren lehenengoa. | Fermin Muguruzak berak gogoratu dio urteurrena Moskuri eta munduari: gaur duela 30 urte aurkeztu zuen Negu Gorriak taldeak Gure Jarrera diskoa. Taldearen bigarren lana izan zen, eta Esan Ozenki diskoetxearen lehenengoa. Twitterren zabalduriko txioa Euskaldunon Egunkaria-k horren harira argitaraturiko elkarrizketa batekin ilustratu du musikariak, Lorea Agirrek egun hartan eginikoa, baina, bi egun ondoren argitaraturikoa.
Urtebete lehenago Negu Gorriak (Oihuka) diskoarekin jendea harritu egin zuten, besteak beste ezkutuan gorde zutelako ekoizpen osoa, baita taldearen sorrera ere. Izan ere, 1989. urtean Kortatu taldea desegin osteko Muguruza anaien lehenengo egitasmoa izan zen.
Talde askorekin gertatzen da bigarren diskoaren sindromea delakoa, ez duenean lehenengoak sorturiko espektatibak betetzen. Halakorik ez zen gertatu Negu Gorriakekin, besteak beste, ordurako esperientzia handiko musikariak zirelako. Gure Jarrera-k hamazazpi kanta zituen, indarrez beteak, eta soinu borobilez grabatuak.
«Euskal Herriaren erradiografia gisako bat» egitea proposatu zion Xabier Montoiak Muguruzari, elkarrizketan kontatzen duenez. Aurreko diskoak «ipuin bildumak» bezalakoak zirela, eta, oraingoan, «nobela» bat osatu behar zela, osotasun bat edukiko zuen narrazio bat, kanten bidez eraikia.
Esan eta egin. Muguruza sei hilabetez benetako «negu gorri» batean sartu zen, buru belarri, hitz eta soinuzko nobela hori sortzen. Montoiaren Aitorpena poema erabili zuen Azkena kanta egiteko, eta Jon Maia Soriaren laguntza eduki zuen Lehenbiziko bala, Ez dezagun sal, Zipaioen matxinada, NG, geurea da garaipena eta Gora Herria abestietan.
1990ko abenduan Herrera de la Mancha (Espainia) espetxearen aurrean emaniko kontzertuan osaturiko musikari taldeak grabatu zuen lana: Kaki Arkarazo, Mikel Kazalis eta Mikel Abrego. Horrez gain, Angel Katarainek lagundu zien sampler-rekin, eta baita Okene Abregok.
Independentzia, zigilu
«Independentzia» izan zen Muguruzak Agirreri elkarrizketan sarrien esandako hitzetako bat. Izan ere, euren lanaren gaineko kontrol erabatekoa lortzeko falta zuten urratsa eman zuten diskoarekin: euren diskoetxe propioa sortzea. «Kortaturen Kolpez-kolpe diskotik aurrera egin ditugun lan guztiak autoprodukzioak izan dira», azaldu zuen musikariak. Hau da, eurek ordaindu zituztela grabaketak, azalen diseinua egin, hitzak sartu, eta bestelako lanak. «Diskoaren kontrol guztia geure gain hartu nahi izan dugu. Eta, noski, honek eskatzen zuen hurrengo urratsa zigilua sortzea zen».
Muguruzak iragarri zuen diskoetxea inguruko taldeak bultzatzeko erabiliko zutela. Gure Jarrera diskoa Negu Gorriak lana bezain ondo salduz gero, beste lan batzuk ateratzeko aukera edukiko zutela iragarri zuen. «Hau talde lana da».
Eta hala gertatu zen. 2001. urtera arte, 200 disko inguru argitaratu zituzten. Akauzazte, Anari, Kashbad, EH Sukarra, Etsaiak, Jabier Muguruza, Anestesia, BAP!!, Dut, King Mafrundi, Lisabo, Su Ta Gar eta Ruper Ordorikaren hainbat lan, beste askoren artean.
Baina jaio eta bi urtera, hiltzeko zorian egon zen diskoetxea. Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko teniente-koronelak salaketa jarri zien Negu Gorriak taldeari, Maia Soriari eta Angel Katarain soinu teknikariari, Gure Jarrera diskoko Ustelkeria kantuarengatik. Horretan, Muguruzak Arkarazori kontatzen dio Euskaldunon Egunkaria-n irakurri duen albiste bat. Galindo eta Intxaurrondo kuarteleko droga trafikoaren arteko harremanaren ingurukoa da informazioa.
Taldeari kalte-ordaina ematera zigortu zuten hasiera batean, eta debekatu egin zieten kantua zuzenean jotzea. Baina, 2000. urtean, musikariak errugabetu egin zituen Espainiako Auzitegi Gorenak.
1994. urtean, nazioarteko taldeen lanak argitaratzeko beste diskoetxe bat sortu zuten: Gora Herriak. Besteak beste, Aztlan Underground, Todos Tus Muertos, Banda Bassoti, Wemean eta Zebda taldeen diskoak plazaratu zituzten.
Bi diskoetxeak Negu Gorriakekin desagertu ziren, 2001. urtean. Hutsunea betetzeko sortu zen Metak zigilua.
«Zein da zuen jarrera?», galdetu zion Agirre kazetariak Muguruzari, diskoa eta diskoetxea estreinatu zituen egun hartan. «Independentzia, sozialismoa eta pirateria», erantzun zuen musikariak. «Eta Esan Ozenki». Baita ozenki esan ere. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199638/lau-pertsona-hil-dira-miamiko-eraikina-hondoratzean-eta-159-pertsona-desagertuta-daude.htm | Mundua | Lau pertsona hil dira Miamiko eraikina hondoratzean, eta 159 pertsona desagertuta daude | Hamabi pisu zituen eraikinak, eta ostiral goizaldean lurreratu zen. Floridan alarma egoera ezarri dute. | Lau pertsona hil dira Miamiko eraikina hondoratzean, eta 159 pertsona desagertuta daude. Hamabi pisu zituen eraikinak, eta ostiral goizaldean lurreratu zen. Floridan alarma egoera ezarri dute. | Hamabi pisuko eraikin bat lurreratu da Floridan, Miami hirian. Hasiera batean hildako bat zegoela adierazi zuten arren, laura igo da kopurua. Erreskate lanetan dabiltza oraindik. Daniella Levine hiriko alkateak adierazi duenez, 102 pertsona egoera onean aurkitu dituzte, baina beste 159 pertsonak desagertuta jarraitzen dute oraindik. 35 bizilagun erreskatatu dituzte hondakinen artetik, eta momentuz hamar dira zaurituak. Goizeko 01:30ak ziren eraikina hondoratu denean, eta beraz, bizilagun gehienak lo zeuden ordurako. 55 etxebizitza zeuden eraikinean.
Baieztatu dutenez, Paraguaiko sei pertsona zeuden eraikinean, beste sei kolonbiar eta hamar argentinar. Argentinarretako bat erreskatatu ahal izan dute. Floridan alarma egoera ezarri dute, eta modu horretan, laguntza federala baliatu ahal izango dute erreskateetarako. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199639/bi-pertsona-hil-dira-zigoitian-kamioi-batek-autobideko-ordainlekua-eta-auto-bat-aurretik-eramanda.htm | Gizartea | Bi pertsona hil dira Zigoitian, kamioi batek autobideko ordainlekua eta auto bat aurretik eramanda | Etxebarri Ibiñako ordainlekuan geldirik zegoen auto baten kontra jo du, eta bi ibilgailuk sua hartu dute. | Bi pertsona hil dira Zigoitian, kamioi batek autobideko ordainlekua eta auto bat aurretik eramanda. Etxebarri Ibiñako ordainlekuan geldirik zegoen auto baten kontra jo du, eta bi ibilgailuk sua hartu dute. | Baimendutakoa baino abiadura handiagoan zihoan kamioi artikulatu batek Etxebarri Ibiñako ordainlekuan (Zigoitia, Araba) geldirik zegoen auto baten kontra jo du; bidesaria ordaintzen ari ziren autoko bidaiariak momentu horretan. Kolpea handia izan da, eta AP-1 autobideko ordainlekua bera ere aurretik eraman du. Harrapatutako autoak eta kamioak sua hartu dute, eta automobilean zeuden bi pertsona hil egin dira. 22:45ean gertatu zen ezbeharra, bart.
Larrialdi zerbitzuak bertara joan ziren, eta kontrolpean hartu zuten sua, baina osagileek eta suhiltzaileek ezin izan zuten ezer egin autoan zihoazenak salbatzeko.
Kamioi gidaria Gasteizko Santiago ospitalera eraman dute, zauri arinekin, eta ordu batzuk geroago atxilotu egin dute, zuhurtziagabekeriazko hilketa egin ote duen ikertzeko eta deklarazioa hartzeko. Alkoholaren eta drogen testak egin dizkiote gidariari, eta negatibo eman du.
Udako oporretako irteera hastearekin bat gertatu da ezbeharra. Sonia Diaz de Corcuera Eusko Jaurlaritzako Trafiko zuzendariak agerraldia egin du ostiral goiz honetan, operazio horri buruz hitz egiteko, eta atsekabea agertu du heriotzengatik.
Ertzaintzaren Trafiko Unitatea ikerketa bat egiten ari da, istripua nola eta zergatik gertatu den ikertzeko. AP-1 errepidea itxita egon da ordu batzuz gauean, Burgosko bidean. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199640/gaurtik-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-zahar-etxeetako-egoiliarrek-geletan-hartu-ahalko-dituzte-bisitak.htm | Gizartea | Gaurtik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarrek geletan hartu ahalko dituzte bisitak | Araban eta Gipuzkoan, bisitariak txertaketa pauta osoa izan beharko du gelan sartu ahal izateko. Bizkaian, berriz, ez da halakorik eskatuko. | Gaurtik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarrek geletan hartu ahalko dituzte bisitak. Araban eta Gipuzkoan, bisitariak txertaketa pauta osoa izan beharko du gelan sartu ahal izateko. Bizkaian, berriz, ez da halakorik eskatuko. | Gaurtik aurrera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarrek euren geletan jaso ahal izango dituzte bisitak, beti ere bisitariak baldintza batzuk betetzen baditu. Arabako eta Gipuzkoako zahar etxeetan, bisitariak pauta osoarekin txertatuta egon beharko du eta. bakarrik sartu beharko da logelara. Bizkaiko erresidentziatan, ordea, malguagoak izango dira, eta bisitariei ez zaie eskatuko txertatua egotea.
Hiru lurraldeetako aldundiek gaur argitaratuko dituzte adinekoen edo desgaitasuna duten pertsonentzako erresidentzietako foru arau berriak. Arabako Aldundiak, esaterako, atzo aurreratu zuen partekatzen diren logeletan ezingo dela bisita bat baino gehiago elkartu, familia berekoak direnak salbu. Foru gobernuaren ustez, egoiliarrei bideratutako «laguntza emozionala» da neurri berria. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199641/palestinako-oposizioko-kide-baten-hilketak-protestak-eragin-ditu.htm | Mundua | Palestinako oposizioko kide baten hilketak protestak eragin ditu | Ostegun goizaldean PANeko 30 soldadu indarrez sartu ziren Nizar Banaten etxera, eta jipoitu egin zuten atxilotu aurretik. Familiak salatu du kolpeen ondorioz hil dela. | Palestinako oposizioko kide baten hilketak protestak eragin ditu. Ostegun goizaldean PANeko 30 soldadu indarrez sartu ziren Nizar Banaten etxera, eta jipoitu egin zuten atxilotu aurretik. Familiak salatu du kolpeen ondorioz hil dela. | PAN Palestinako Aginte Nazionalarekiko kritikoa zen Nizar Banat, eta aurrez ere behin baino gehiagotan atxilotu izan zuten. Ostegun goizaldean, baina, Hebronen zuen etxean sartu ziren 30 soldadu palestinar, eta jipoitu eta atxilotu egin zuten. 45 urteko palestinarra handik ordu gutxira hil zen.
Familiak segurtasun indarrei eta Mahmud Abbas PANeko presidenteari egotzi dio Banat hil izana. Hebrongo gobernadore Jibrin al-Bakrik, ordea, esan du «haren osasunak okerrera» egin zuela militarrak haren etxera sartu zirenean: «Hebrongo erietxera eraman zuten berehala, baina medikuek artatu zutenerako hila zen».
Ehunka lagun irten ziren atzo kalera Ramallahn Banaten hilketa salatzeko. Abbsen aurka jo dute manifestariek eta Banaten heriotzaren erantzule egin dute buruzagi palestinarra. Segurtasun indarrek negar-gasa jaurti zuten manifestarien aurka, eta hainbat lagun atxilotu zituzten.
Joan den azaroan atxilotu zuten azkenengoz Banat, sare sozialetan zabaldutako bideo batean PANeko buruzagiak kritikatu ostean. 2017an onartutako «zibererasoen aurkako legea» baliatuta atxilotu zuten aldi hartan. «Beldur gara legerik errespetatzen ez duten Poliziek noiz hilko gaituzten. Argi dago badela oposizioa paretik kentzeko asmo bat, ondorioak edozein direla ere», salatu du Assa Amrok, PANekiko kritikoa bera ere.
Urte hasieran, Banatek Askatasuna eta Duintasuna alderdia sortu zuen, gerora Abbasek bertan behera utzitako presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu asmoz. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199642/astrazenecarekin-txertatutako-60-urtetik-gorakoei-etxe-horretako-bigaren-dosia-emango-diete-hegoaldean.htm | Gizartea | AstraZenecarekin txertatutako 60 urtetik gorakoei etxe horretako bigaren dosia emango diete Hegoaldean | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak baztertu egin du Pfizerren txertak ematea, adin horretatik beherakoei gomendatutakoaren kontrara. | AstraZenecarekin txertatutako 60 urtetik gorakoei etxe horretako bigaren dosia emango diete Hegoaldean. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak baztertu egin du Pfizerren txertak ematea, adin horretatik beherakoei gomendatutakoaren kontrara. | AstraZenecaren lehen dosia hartutako 60 urtetik gorakoek asteon eta datozen egunotan izango dute bigarren dosia hartzeko hitzordua, eta Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki bat hartu du horren nondik norakoez: lehen dosiko botika bera jasoko dute bigarrenean ere, lehenengotik hamabi asteren buruan. Adin horretatik beherakoei, ordea, bigarren dosia Pfizerrena emateko gomendioa egin zien batzordeak, AstraZenecari lotutako zenbait odolbilduren kasuen harira. Irizpide aldaketa adinarengatik izan da, hain zuzen ere, arriskuak berdinak ez direla argudiatuta.
Erabakia hartzeko orduan Karlos III.a Ospitaleak abiatutako CombiVacs ikerketa erabili dute oinarri bezala. Ikerketa horretatik abiatuta, hain zuzen ere, hartu zuen erabakia Osasun Ministerioak 60 urtetik beherakoei Pfizerren txertoak jartzea bigarren dosian, odolbilduen arriskuagatik. Autonomia erkidegoen presioak ekarri zuen AstraZenecaren bigarren dosia baimentzea, baina Pfizerren hartzeko gomendioa eginez, betiere. 60 urteak ditu mugarri, ordea, neurri horrek:«60 eta 69 urte artean txertoaren ondorioz egondako odolbilduen ebidentzia zientifikoa 60 urtetik beherakoena baino askoz txikiagoa baita».
Txertaketa plangintzan aldaketa suposatu du erabaki berriak: izan ere, orain arte Espainiako Osasun Ministerioak ez zion atea itxi guztiz Pfizerren bigarren dosiari, AstraZenecak hitz emandako dosi kopurua bidaliko ez baluke txertatuei irtenbide bat emateko.
Ipar Euskal Herriko kasuan, 55 urtetan jarri du muga Frantziako Gobernuak. Adin horretatik beherakoek, AstraZenecaren lehen dosia jaso bazuten, Pfizerren edo Modernaren dosiak jaso dituzte. Hortik gorakoen adin tartean, aldiz, AstraZeneca jasoko dute. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199643/estatus-politikoari-buruzko-eztabaida-aktibatzea-babestu-du-urkulluk.htm | Politika | Estatus politikoari buruzko eztabaida aktibatzea babestu du Urkulluk | Espero da Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldea udazkenean hastea berriro martxan. | Estatus politikoari buruzko eztabaida aktibatzea babestu du Urkulluk. Espero da Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldea udazkenean hastea berriro martxan. | Jaurlaritzaren Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, Carlos Iturgaiz PP+C's-eko bozeramaileak estatus politikoaren inguruko eztabaidaz galdetu dio Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari, eta hark babestu du eztabaida hori «hemen eta orain berraktibatzea», argudiatuta eztabaidek ez dutela «ez egonkortasuna eta ezta elkarbizitza ere mehatxatzen». Gaineratu du eztabaidaren «ukazioak eta demonizazioak kale itsu batera» eramaten duela.
Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak Euskal Autonomia Erkidegoaren estatus politiko-juridikoa eguneratzeko eztabaida martxan zuen aurreko legealdian, baina legegintzaldia amaitzearekin batera eten zen haren bidea. Harrezkero, lantaldea ez da berriro martxan jarri, eta espero da udazkenean abiatzea lanak. Horren aurrean, kezka agertu du Iturgaizek; Urkulluri eskatu dio argitu dezala zeren alde egingo duen: «ikuspegi guztiak sartzen diren marko juridiko baten edo haustura jokaleku baten» alde.
Urkulluk gogorarazi du Gernikako Estatutua oraindik ez dela bete, eta erantsi legebiltzarra «oso erabilgarria» dela eztabaida martxan jartzeko. Era berean, azaldu du bere gobernuak «ahal duen guztia» egingo duela estatus politikoari buruzko akordioa ahalik eta gehien zabaltzeko.
Lehendakariaren posizioa ez da berria; 2012tik eta bere agintaldi osoan zehar, estatus politikoari buruzko eztabaidarako foroa Eusko Legebiltzarra dela babestu izan du, Jaurlaritzaren rola bigarren plano batean utzita. Hain zuzen, EAJk eta PSE-EEk ez zuten estatus politikoa gaurkotzeko ekimenik jaso legealdi honetarako gobernu programan.
Nazio aitortza, alde biko harremana, berme sistema
Gaiaz hitz egin zuen atzo Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko lehendakariak ere. Euskadi Irratian, azaldu zuen estatus berrirako bidean «mugarri nagusiak» izango direla «nazio aitortza, estatuarekiko aldebikotasun harremana eta bermeen sistema bat gatazkak konpontzeko». Eskema hori bera baliagarria izan daiteke Kataluniarentzat, haren iritziz. Aurreko legealdian, lantaldeak estatus politiko berrirako zehaztutako oinarrietan nahiz gero adituek aurkeztutako proposamen artikulatuan, erabakitzeko eskubidea ere jasotzen zen, baina haren erreferentziarik ez zuen egin atzo Ortuzarrek.
Ortuzarrek azaldu zuen 2019ko urrian EAJk eta EH Bilduk bi bilera egin zituztela, eta jeltzaleek «proposamen errealista bat» planteatu ziotela EH Bilduri, «une honetan indarrean dagoen legeriaren barruan egin daitekeena eta egin ez daitekeena» jasotzen duena: «Eta asko egin daiteke. Gure jarreraren oinarrian dago orain egin ahal duguna egitea eta, bigarren urrats batean, gaur egun egiterik ez dagoena nola lortu ahal dugun, legeak aldatuz». Ortuzarren arabera, oraindik ez dute EH Bilduren erantzunik jaso: «EH Bilduk gure proposamena ezagutzen du eta, nahi badu, horretaz hitz egiteko prest gaude, eta ez soilik beraiekin baizik eta baita PSErekin, Podemosekin eta PPrekin ere; baina konplikatua ikusten dut PPrekin, dauden egoeran ikusita, gaur egun haiekin akordioetara iristea».
EAJren xedea da «ahalik eta adostasunik zabalena» lortu ahal izatea, eta horretan bat egin dezatela «Gernikako Estatutua babestu zuten alderdiak, bai eta kanpoan geratu zirenak ere, bereziki ezker abertzalea». Horretarako, jeltzaleen asmoa da «alderdien artean hitz egitea eta parte guztiei halako erosotasun puntu bat eskaintzea». |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199644/herritarren-47k-uste-dute-maskara-aire-zabalean-erabiltzeak-nahitaezkoa-izan-beharko-lukeela-oraindik.htm | Gizartea | Herritarren %47k uste dute maskara aire zabalean erabiltzeak nahitaezkoa izan beharko lukeela oraindik | Eusko Jaurlaritzak Pandemiaren egoera eta ondorioak izeneko soziometroa argitara eman du. Horren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar herritarretatik sei kezkatuta daude COVID-19aren hedapenarekin. | Herritarren %47k uste dute maskara aire zabalean erabiltzeak nahitaezkoa izan beharko lukeela oraindik. Eusko Jaurlaritzak Pandemiaren egoera eta ondorioak izeneko soziometroa argitara eman du. Horren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar herritarretatik sei kezkatuta daude COVID-19aren hedapenarekin. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleek COVID-19aren pandemiari eta horren ondorioei buruz dituzten pertzepzio eta jarrerei buruzko soziometroa argitaratu berri du Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak. Ekainaren 15etik 18ra bitartean egindako inkestaren arabera, herritarren ia erdiak (%47k) uste dute maskara aire zabalean erabiltzeak nahitaezkoa izaten jarraitu beharko lukeela gutxienez hilabete batzuetan. Ordea, inkestatutako %38 kanpoaldean erabiltzen uztearen aldekoak dira, eta %10en ustetan, berriz, txertoa jarrita dutenei bakarrik utzi beharko litzaieke kalean maskararik gabe egotea.
Joan den maiatzaren 9an Espainiako Gobernuak alarma egoera bertan behera utzi zuenetik, herritarren gehiengo zabal batek (%88k) ez ditu aldatu koronabirusari aurre egiteko prebentzio neurririk, soziometroak agerian utzi duenez. Are, inkestatutako % 6k diote lehen baino zorrotzago betetzen dituztela neurriak. Kontrara, %6k diote ez dituztela neurriak hain zorrotz betetzen.
Birusaren transmisioari buruzko kezkaz ere galdetu dute inkestan. Herritarren % 19k erantzun dute oso kezkatuta daudela, eta % 48k «nahiko kezkatuta». Inkestatutako % 25ek esan dute pandemiaren bilakaerarekin ez daudela oso kezkatuta, eta % 8k ez dute batere kezkarik. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199645/maskara-gardenak-erretiratuko-ditu-jaurlaritzak-segurtasun-bermerik-eskaintzen-ez-dutelako.htm | Gizartea | Maskara gardenak erretiratuko ditu Jaurlaritzak, segurtasun bermerik eskaintzen ez dutelako | Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailaren arabera, aztertutako eredu bakar bat ere ez da gutxieneko filtrazio mailara iristen | Maskara gardenak erretiratuko ditu Jaurlaritzak, segurtasun bermerik eskaintzen ez dutelako. Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailaren arabera, aztertutako eredu bakar bat ere ez da gutxieneko filtrazio mailara iristen | Eusko Jaurlaritzak immobilizatu eta merkatutik erretiratu egin ditu maskara gardenak, COVID-19aren aurkako araudia urratzen dutelako eta filtrazio maila apala eskaintzen dutelako. Maskaren eraginkortasuna neurtu zuten apiril eta maiatz artean eginiko kanpaina batean, eta horren berri eman du Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburu Javier Hurtadok. Azaldu duenez, 28 maskara eredu aztertu zituzten eta, horietatik, zortzi maskara garden. Azken horiek filtrazioari buruzko araudia urratzen dutela ondorioztatu zuten: %95eko filtrazio maila eskaini beharko lukete, baina bakar batek ere ez zuen %27,5etik gorako babes maila eskaintzen, eta maskaretako batzuk ez ziren iristen %10era ere.
Hori dela eta, Kontsumobide institutuak merkatutik erretiratu ditu maskara gardenak. Azterketaren emaitzak igorri dizkio Espainiako Kontsumo Ministerioari ere.
Gainerako maskarei dagokienez, beste hiru marka ere erretiratu dituzte, %76 eta %91 arteko babes maila eskaintzeagatik, baina gehienek gainditu egin zuten laborategiko analisia. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199646/gauak-iluna-beharko-luke-eta-jadanik-utzi-dio-hala-izateari.htm | Gizartea | «Gauak iluna beharko luke, eta jadanik utzi dio hala izateari» | Argi kutsadurari buruzko informazio falta sumatzen du inguruan Fernando Jauregik, eta gogor dabil lanean hutsune hori betetzeko. Horren gaineko hitzaldi bat eman berri du ALAN kongresuan. | «Gauak iluna beharko luke, eta jadanik utzi dio hala izateari». Argi kutsadurari buruzko informazio falta sumatzen du inguruan Fernando Jauregik, eta gogor dabil lanean hutsune hori betetzeko. Horren gaineko hitzaldi bat eman berri du ALAN kongresuan. | Fernando Jauregi (Iruñea, 1964) Iruñeko Planetarioko astrofisikoa aspaldi heldu zion argi artifizialek gauaren iluntasunean duten eraginari buruzko ikerketari, eta, hark dioenez, bada kezkatzeko arrazoirik: “Argi kutsadura jendeak uste baino askoz larriagoa da”. Berriki, ALAN Artificial Light At Night nazioarteko kongresuan parte hartu du, hark gidatutako hitzaldi batean: Pirinioetako gaua bizitzen.
Zehazki, zer da argi kutsadura?
Argi kutsadura esaten zaio argi iturri artifizialen bidez gauaren iluntasunean gertatzen den hausturari. Oro har, gaueko argiak zer diren irudikatzen saiatu, eta zuzen-zuzenean pentsatzen dugu gizarteak egindako aurrerapenek ekarritako ondasun bat direla; gizarte modernoago eta hobe baten ikur. Azken finean, gauean argia izateak posible egiten baitu eguzkia zeruan ez denean ere gure jarduerekin segitu ahal izatea. Horrek abantaila izugarriak dakartza, bistakoa da gaur egun ezinezkoa litzaigukeela argi horiek gabe bizitzea, baina, aldi berean, asko dira sortzen dituen kalteak. Gauak iluna behar luke. Ordea, ilun izateari utzi dio jada, gure hiriak argiz beteak direlako.
Zerk dakar argi kutsadura?
Edozein argi iturri izan daiteke kutsadura mota horren igorle. Kaleko argiteriak, autoen argiek, etxebizitzetatik ateratzen direnek, futbol zelaietakoek eta iragarki paneletakoek kutsatzen dute gehien, besteak beste. Edonola ere, kontua ez da gaueko argia guztiz deuseztatzea, baizik eta ongi jakitea zer neurritakoa izan behar duen jasangarria izateko; zehaztea zein den gehienezko muga eta zein saihestu ezinen dugun gutxienekoa.
Nafarroan, zer mugen artekoa izan beharko luke kutsadurak?
Egoeraren arabera, alde handiak daude, ondorioak oso desberdinak izan daitezkeelako inguru batean edo bestean, hain zuzen ere. Esate baterako, animalia espezie batzuek oso bortizki pairatzen dituzte argi kutsaduraren eraginak; jokabideetan ondorio sakonak izan ditzakete. Gaueko tximeletak diren, saguzarrak diren, ugaztunak diren…, jasangarria izateko gehienezko mugak desberdinak dira.
Argi kutsadurak nabarmen oztopatzen du zeruari behatu ahal izatea. Ordea, horretaz gainera, zer beste zuzeneko kalte dakar herritarrentzat?
Argi kutsadurak ez digu soilik astronomoei eragiten. Guri lanean eta afizioan egiten digu kalte, zuzenean, baina, horrez gainera, argi kutsadura pertsona guztien osasunerako da kaltegarria. Gure organismoa ohitua dago argiaren eta iluntasunaren arteko zikloan bizitzen, eta, gauean iluntasunik ez bada, hormona oreka hautsi egin daiteke. Baliteke zenbait gaitz jasateko aukerak areagotzea: hala nola obesitatea, diabetea eta loarekin lotutako gaitzak.
Jendeak aski daki gaiari buruz?
Bi gauza falta dira: informazioa eta formakuntza. Batetik, premiazkoa da gizarteari informazioa ematea, jendeak utz diezaion pentsatzeari gehiegizko argia bedeinkapen hutsa dela. Bestetik, ezinbestekoa da argiztapenaren arduradunei heziketa egokia ematea, osasunarentzat eta ingurumenarentzat hain kaltegarriak ez diren neurriak har ditzaten.
Pirineos La Nuit proiektuko kide zara, eta, hain zuzen, estrategia plan bat ondu duzue udaletxeei zuzendurik. Zer proposamen bildu dituzue horretan?
Besteak beste, udalei eskatu diegu kolore anbarreko argia erabil dezatela herriak argiztatzeko, argi zuria erabili beharrean. Izan ere, egindako ikerketen emaitzek bistan utzi dute argi zuriak askoz modu sakonagoan erakartzen dituela zenbait animalia espezie, eta, beraz, nabarmen aldatzen diela jokabidea. Oro har, intsektuei eragiten die, eta, hain zuzen ere, intsektuak babestea bereziki inportantea da, kate trofikoaren oinarrian direlako eta gertatzen zaienak gainerako espezie guztiei eragiten dietelako. Ikusi da, argi zuriak ez bezala, kolore anbarreko argiak apenas duela indarrik haiengan.
Urteak dira argi kutsadura ikertzen duzula. Azkenaldian, nolakoa izaten ari da bilakaera?
Azken urteotan, munduko argi kutsadurak urtero %2 egin du gora batez besteko. Are, gizarteak ingurunean isurtzen dituen elementuek eragiten duten kutsadura moten artean, argiari dagokiona da etenik gabe hazten den bakarra. Gainerakoetarako, dagoeneko sortu da politikarik, hala mozdukoak izanik ere. Ez dago deus arazo honi kontra egiteko.
Oro har, nolakoa da astronomia zaletasuna hemen?
Herritar askok maite dituzte izarrak, txiki-txikitatik. Egia esan, beste zientzia batzuen aldean, astronomiak profesionalak ez diren zale mordoa du atzean. Jakina, horrez gainera, egia da urteko garai jakin batzuetan interesak nabarmen egiten duela gora. Abuztuan jende asko izaten da pertseidak noiz ikusiko zain, erne.
Zein da gau izartsuei behatzeko tokirik aproposena?
Hirietatik urrun, jakina. Gaua Pirinioetan da ilunen, baina ez mendi tontorretan, bailaretan baizik. Zerua haran batetik begiratzean, inguruko mendiek ortzi muga ezkutatzen dute, eta, hala, goiko aldeko zeru puska baizik ez da gelditzen ikusgai. Hain zuzen, hori da zerurik ilunena, garbiena. Gau izartuak horrela ikustea izugarri gozagarria da. Eskerrak oraindik ere baden halako aukerarik, zaila izan arren. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199647/hiltzera-bidalitako-gipuzkoarrak.htm | Gizartea | Hiltzera bidalitako gipuzkoarrak | Bigarren Mundu Gerran laurogei gipuzkoar deportatu zituzten nazien kontzentrazio esparruetara. Orain bi aste, Gipuzkoako Diputazioak omenaldia egin zien, eta han izan ziren senideetako batzuk ere. Esan dute orain ari direla gertatutako gauzak jakiten, etxe batzuetan gutxi hitz egin baita gaiaz. | Hiltzera bidalitako gipuzkoarrak. Bigarren Mundu Gerran laurogei gipuzkoar deportatu zituzten nazien kontzentrazio esparruetara. Orain bi aste, Gipuzkoako Diputazioak omenaldia egin zien, eta han izan ziren senideetako batzuk ere. Esan dute orain ari direla gertatutako gauzak jakiten, etxe batzuetan gutxi hitz egin baita gaiaz. | Elias Aguilar, Jose Maria Agirre, Maria Gesalaga, Martin Mitxelena… Luzea da zerrenda, Gipuzkoan jaio edo bizitako laurogei lagun deportatu baitzituzten Bigarren Mundu Gerran nazien kontzentrazio esparruetara. Hainbat herritakoak ziren. Mauthausenera (Austria) eraman zituzten batzuk, eta Alemanian, Dachaura, Buchenwaldera, Sachsenhausenera, Neuengammera eta beste kontzentrazio esparru batzuetara ere bai. Zenbaki bihurtzen zituzten, eta, ahitze prozesu baten ondoren, hiltzea izaten zen helburua. Laurogei horietatik erdiak salbatu egin ziren; beste erdiak hil egin zituzten. Ekainaren 12an, Gipuzkoako Foru Aldundiak omenaldia egin zien, eta han izan ziren haien senideetako batzuk ere. Gutxi ikertu izan da gaiari buruz, eta senideek azaldu dute orain ari direla gauza batzuk jakiten, memoria historikoaren arloan lanean ari diren talde eta pertsonei esker.
Lore Martinezek amaren osaba zuen Pedro Axpe, amaren aitaren anaia, zehazki: «Gure amak eta haren bikiak 4 urte zituztenean hil zuten, eta ezer gutxi jakin izan dugu hari buruz. Ama baino zaharragoa den izeba bat akordatzen da Frantziatik bizikleta bat ekarriko ziola esan ziola». 1944ko abenduan hil zuten, Dachauko kontzentrazio esparruan, 37 urte zituela.
Bergaran jaio arren, 12 urte zituela Aretxabaletara joan zen bizitzera Axpe. «Oso gaztetatik izan zen sozialista eta errepublikazalea, eta miliziano sartu zen Espainiako gerraren garaian». Intxortan, Murugainen eta abar ibili ostean, Santanderrera (Espainia) eta Asturiasera (Espainia) joan zen. «Batzuk harrapatu egin zituzten, baina Pedro Frantziara joan zen, itsasontziz, eta handik Perpinyara, Kataluniara». 1939an, Francisco Francok Katalunia hartu zuenean, berriro Frantziara alde egin zuen. «Errefuxiatuen esparruetan egon ziren, baina alemanak etorritakoan errefuxiatu esparruetatik kontzentrazio esparruetara eraman zituzten. 1,80 metroko gizona zen, baina lau hilabete bakarrik iraun zituen kontzentrazio esparruetan».
Gutun bat badute Martinezen senideek. Iñaki Uriarterena da, 1960koa, Francisco Axpek, Pedroren anaiak, bidalitako beste gutun bati erantzuten diona Hendaiatik (Lapurdi). Uriartek kontatzen du Okzitaniako Gurs, Idron, Agde eta Noeko kontzentrazio esparruetan egon zela Axperekin, eta Uriarte ateratzean, 1941ean, han geratu zela artean Axpe. Gaineratu du gerora ere jarraitu zutela harremanetan.
Esku bateko atzamar lodia falta zuen Axpek, borrokaren batengatik, eta gutunak dio hasieran esperantza bazuela, mutilatuak ez ote zituzten eramango. Uriarteri laguntza ere eskatzen zion, hura zegoen baserrian ea lanerako hartuko ote zuten galdetzen baitzuen, eta Uriartek zehazten du nagusiak Noera idatzi zuela, baina erantzun ziotela ordurako konpainia batean aterata zela, eta ez zekitela nora. Uriarteren gutunaren arabera, hurrengo urteetan ez zuen izan Axperen berririk, baina 1946an bizkaitar batekin topo egin zuen, eta esan zion 1944an bide bazter batean utzi behar izan zutela, aurrera ezin jarraituta. «Gure aitonak-eta jakingo zuten, baina guri ez ziguten ezer kontatu». Jakin-minak bultzatuta, irailean Dachaura joatekoak dira Martinez eta ahizpa bat, 81 urteko amarekin eta izebarekin. «Ideologia jakin bat izateagatik egundokoak jasan behar izan zituzten. Horrelako gauzak ez ditugu ahaztu behar», esan du.
Etxean, azalpen gutxi
Joanito Larburuk ere etxean gauza gutxi entzun izan ditu osaba Juan Manuel Larbururi buruz. «Umetan belarria beti adi izaten genuen, baina alde egiteko agintzen ziguten». Hernaniko Berakorta baserrikoa, aurrez beste kontzentrazio esparru batzuetan egon ostean, 1944an hil zuten, Flossenburgen (Alemania), 32 urte zituela. «1936ko gerran frontera joan zen. Handik bi urtera joan zen gure aita ere, baina ez ziren elkarrekin egon».
Larburuk azaldu du norbaitek osaba salatu zuela, gorria zela esanez, eta, zetorkionaren beldur, alde egin zuela. «Frantziara joango zen». Aitona, berriz, preso sartu zuten, Infernua deitzen zioten Donostiako kartzelan, Juan Manuel semeak egindakoagatik. Frontean jarraitzen zuen Larbururen aitak. «Hernaniko batek esanda jakin zuen Juan Manuelek alde egin zuela, eta aitona kartzelan sartu zutela. Zer ez ote zituen pasatuko gure aitak ere orduan…».
Frantzian, osaba emakume alargun baten etxean egon zela dakite senideek. “Hernanira ere etorri omen zen pare bat aldiz, ezkutuan. Gure aitari politikan ez sartzeko esan omen zion”. Esan du ez dakiela familiak nola jakin zuen osaba hil egin zutela. “Behin, 10 urte inguru izango nituen nik [66 ditu orain], medikua etorri zen etxera. Larburu Odriozola entzunda, aipatu zuen zerrenda batean ikusi zituela abizen horiek, baina umeei ez ziguten halako gauzak entzuten uzten”. Osaba gaixotuta hil zela entzun izan zion aitari. “Aurrekoan [aldundiaren omenaldian] esplikatu zuten zein baldintzatan izaten zituzten kontzentrazio esparruetan: hotzak, lan asko eginaraziz. Aitak ez zigun kontatu halakorik”.
Oroitzearen garrantzia
Nazien kontzentrazio esparruetara deportatutako laurogei gipuzkoarrak omentzeko ez ezik, memoria taldeek egiten duten lana eskertzeko ere balio izan zuen aldundiak antolatutako ekitaldiak. Errenteriako La Ilusion taldea da horietako bat. Florentino Mariñelarenak kontatu du orain hamar urte inguru hasi zirela dokumentuak biltzen, dosier pertsonalak osatzen eta abar. “Aitona-amona batzuek gauza beldurgarriak kontatu zizkiguten, eta ikusten genuen ez zirela pelikula bati buruz ari; Luzio Urtubiaren bidez, deportatu batekin harremanetan jartzea lortu genuen, eta gero beste batzuengana iritsi ginen”. Oso garrantzitsutzat jo du familiek, eta, oro har, herritarrek gertatu zena jakitea. “Gure aitona-amonei gertatu zitzaien; ez da hain aspaldiko kontua. Donostian, Irunen edo Errenterian jaiotakoek nola bukatu zuten Mathausenen, Dachaun?”.
Hainbat ekitaldi antolatu izan ditu La Ilusionek nazien kontzentrazio esparruetara deportatutakoak oroitzeko; besteak beste, galtzada harri bat jarri ohi dute deportatuen etxe aurrean, haien datuekin. Mariñelarenak azaldu du senide askok ez dutela ezer jakiten: “Akaso, Frantziara pasatu zirela edo horrelako zerbait jakiten dute, gutunen baten bidez”.
Kontu gogorrak izanik, esan du jendeari batzuetan kosta egiten zaiola gaiari buruz aritzea. Alabaina, egiten duten lana asko eskertzen dietela zehaztu du, batez ere familiek: “Omenaldiekin, itxi bezala egiten dute zirkulu bat; agur moduko bat izaten da. Beren bizitza osoan, adibidez, gorri madarikatuak entzuten aritu ostean, behingoz pertsona gisa hartzen dituztela ikusten dute”.
Mariñelarenaren hitzetan, pozik daude azkenaldian Bigarren Mundu Gerra garaiko deportatuen gaia pixkanaka azaleratzen ari delako, baina nabarmendu du oraindik ere gauza asko geratzen direla egiteko. “Pertsona horiek hemen jaio ziren, Gipuzkoan, eta alde egin zuten ez zeudelako faxismoaren alde. Noizbait eta nonbait hil zituzten. Heriotza ziurtagiri horiek lortu egin behar dira, baina lan hori egin gabe dago oraindik”. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199648/ez-genekien-nola-baina-argi-genuen-aurrera-egin-beharra-zegoela.htm | Gizartea | «Ez genekien nola, baina argi genuen aurrera egin beharra zegoela» | 1996an lehen aldiz emakumeak Irungo alardean sartu ondoren, ondorioztatu zuten indarkeria erabiliko zutela eurak geldiarazteko; emakume askok garai hartan sendotu zuten aurrera egiteko ideia. | «Ez genekien nola, baina argi genuen aurrera egin beharra zegoela». 1996an lehen aldiz emakumeak Irungo alardean sartu ondoren, ondorioztatu zuten indarkeria erabiliko zutela eurak geldiarazteko; emakume askok garai hartan sendotu zuten aurrera egiteko ideia. | Alarderik gabeko urte batean bete dira 25 urte emakumeek lehen aldiz Irungo alardean parte hartu zutenetik —hurrengo asteazkenean ziren egitekoak, baina, iaz bezala, ez da izango aurten ere—. Urteurren berezi hori ospatzeko, joan den larunbatean, Mertxe Tranche (Irun, 1965) historialariak eta Irungo alarde mistoko kideak gidatuta, paseo bat eman zuten Irungo alde zaharrean barrena, eta 1996ko ekainaren 30ean 57 emakumek hasitako borroka oroitu eta omendu zuten.
1996ko Irungo alardean koordinatzaile gisa aritu zinen. Zein izan zen zure lana?
Hainbat neurri zehaztu genituen guztion artean, gauza batzuk gertatzen baziren zer egin behar genuen eta halakoak. Batik bat nabarmendu genuen ez erantzuteko kolpeei edo irainei, eta hala egin genuen. Beraz, nahiz eta sektore batek dioen erasotzaileak izan garela, hori ez da egia. Egun horretan alarde mistokoen ondoan ibili nintzen ni; haiek errepidetik zihoazen San Martzialeko aldapan, eta espaloitik ni. Hainbeste lasterka egin nuen, NANa eta kartera ere galdu bainituen! San Juan plazara iristean, izkina batean geunden beste kide bat eta biok, eta, arkupeetara eraman zituztenean, sartu egin ginen gu ere. Poliziak esan zigun behin sartzen baginen ezingo ginela irten, eta haiekin geratu ginen.
Nola ikusi zenituen zure kideak?
Batzuk, lur jota; beste batzuk, pozari eta batasunari esker, eusten; beste batzuk, amorratuta baina adoreari eusten… Gertakari horien ondorioz, batzuk ez dira atera berriro. Joan den larunbateko ekitaldian emakume batzuek esaten zuten gorputzean sartuta daukatela egun hura, eta gaixotu egiten direla horri buruz hitz egite soilarekin. Ikara genuen, eta norbait hil zitekeen beldur ginen urtero: armatuta zihoazen 8.000 gizon zeuden toki batera irten beharra zegoen; asko, gainera, mozkortuta edo kontrolik gabe zeuden. Gerta zitekeen.
Noiz sentitu zenuen beldurra lehen aldiz?
1996ko maiatza beldurgarria izan zen. Asko maite gintuzten batzuek edo txikitatik ezagutzen genituenek, lagunak zirenek, bat-batean ez gintuzten agurtzen edo iraindu egiten gintuzten. Beldur fisikoa, batik bat, 1996ko ekainaren 30ean sentitu nuen.
Zer ondoriotara iritsi zineten egun horretan?
Erabat pasatuta bukatu genuen. Hasteko, udaletik jaso genituen adierazpenak herriak alardea salbatu zuela esanez. Horrek ikusarazi zigun gure bizitzak, benetan, ez zuela lehentasunik. Bestalde, argi geratu zitzaigun indarkeria erabiliko zutela gu geldiarazteko. Egun horretatik aurrera, indartu egin zen aurrera egin behar genuen ideia. Ez genekien nola, baina argi genuen aurrera egin beharra zegoela.
Balorazio positiboren bat egin zenuten egun hartan?
Batetik, espero baino emakume gehiago etorri zela. Hasieran, hamabi bakarrik etorrita ere, ateratzekoak ginen. Azkenean, ordea, 57 etorri ziren, eta horietako asko ez genituen ezagutzen aurretik. Indarkeria giro horretan ere espero baino emakume gehiago etorri zen; indarkeriarik izan ez balitz, beraz, are emakume gehiago etorriko zen. Bestetik, arkupeetako gure batasuna aipatuko nuke: saltoka, oihuka eta alaitasunez bizi izan genuen momentua, uste osotik, eusten. Horrek hauspoa eman zigun aurrera egiteko.
Zuk 1997an parte hartu zenuen lehenengoz desfilean. Nola gogoratzen duzu?
Urterik gogorrena izan zen 1997a. Epaitegiek, kautelazko neurri gisa, udalari agindu zioten emakumeak alardean integratzeko. Ebazpen horren ondoren, ekainaren 26tik 30era erotzeko egunak bizi izan genituen. Tartean, udalak bultzatuta, alardeko goi karguek ebazpena onartzen zuten ala ez bozkatu zuten. Loteslea izango zela esan zuten, eta ekainaren 29an jakinarazi zuten emaitza: 15-12, epaia babestearen alde. Aldi berean, gure rola eta kokapena zein izango ziren eztabaidatzen aritu ginen udalarekin, eta konpainia bat sortzeko eta artilleriaren atzetik joateko agindu zigun udalak. Hori onartuko genuen eztabaidatzen aritu ginen ekainaren 29an, Irungoa den edonork bai baitaki artilleriaren atzetik joatea alardetik kanpo joatea dela. Hamasei orduz egon ginen bilduta, eta iraultza sortu zen bat- batean: gizonak etortzen hasi ziren, beren konpainietatik bota zituztela esanez. Konpainia bakoitzean epaitegien erabakia babestu edo ez bozkatu zuten, eta alarde alternatiboaren aldeko erabakia hartu ez zuten gizonak gugana etorri ziren. Arratsaldean, matxinatzen hasi ziren konpainiak. Guk ez genekien hurrengo egunean izango zen konpainiarik haiekin desfilatzeko. Hurrengo egunean, iritsi ginenean, ez zegoen inor, Dunboara joan ziren denak. Inoiz kontatzen ez dena da bozketa hori irabazi egin zela, eta galdu zutenek kolpea eman zutela baiezkoaren alde bozkatu zutenen kontra. Egun hori dramatikoa izan zen Irunentzat, gizartea hautsi egin zelako.
Alardean, ordea, irudipena nuen, poliki, baina aurrera gindoazela. Lagunen aurpegiak bakarrik ikusten genituen guk. Lerro batek inguratuta geunden, eta festa giroan gindoazen barruan. Handik urte batzuetara egun horretako argazkiak ikusi nituen, goitik aterata, eta lerro hori osatzen zutenak kanpokoekin joka ari ziren: askok besoa hautsi zuten, burua ireki… Eta gu ez ginen ohartu ere egin. Jendeak heroien moduan jokatu zuen gurekin.
Lehen urtean bizi izandakoa bizi izan ondoren, nondik atera zenuten indarra 1997ko alardea eta hurrengoak prestatzeko?
Ahalegin pertsonal handia egin dugu alardearen alde. Nik neuk uste dut nire bizitzako hamar urte galdu ditudala gai honekin. Ahalegin handia, diru asko, ilusioa, gogoa, uste osoa… Uste dut ez geneukan tokitik indarra atera genuela, argi geneukalako arrazoia genuela; faxismotik gertu zegoen portaera bati aurre egiten ari ginen. Eta geure alaba, iloba eta ahizpa gazteagoen irudiak genituen buruan, alardean desfilatzen, festa giroan.
Zein izan zen lehen urte horietan egindako akatsik handiena?
Badago askotan kontuan hartzen ez den erpin bat: beste sektorean ez dago graduaziorik, eta ezin da negoziatu: ezin da egon emakume soldadu bat bera ere, konpainia bakar batean ere ez. Edozer gauza negoziatzeko prest ginen gu. BAE [Bidasoaldeko Emakumeak] eta Alardeko Batzordearen 1996ko elkarrizketetan egon nintzen ni, eta ez ziguten aukerarik eman: “Aurten ez zarete aterako, eta hurrengo urteari begira, hitz egingo dugu”. Hori ez da eskaintza bat. “Aurten ez zarete aterako, baina hemendik bost urtera, bai, eta hitz egingo dugu nola aterako zareten”; hori onartuko genukeen. Arazoaren funtsa ez da egon gure ekimenean, epaitegiek gure eskubidea aitortu baitute; erreakzioa izan da arazoa. Eta, gainera, zuhurtzia gutxirekin aritu dira: konpainia misto bat proposatu izan baligute, hogei urtez izango gintuzten bertan, arazorik gabe.
Indarkeria noiz hasi zen nabarmen gutxitzen?
Alardearen Batzordeak tabernak jarri zituen Zabaltza plazan, jendea ez zedin egon Kale Nagusian mozkortuta, guri gauzak botatzen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak presioa eginda, 2008-2010etik Alardearen Batzordea indarkeria murrizten saiatu zen. Gainera, komunikabideetan indarkeria hori agertzeak ez zien batere mesederik egiten. Gaur egun, Kale Nagusian dago gune ilun bakarra, eta, aldapa jaitsi baino lehen, arnasa hartzen dut beti, ea zerekin topo egingo dugun. Urte batzuetan ez da ezer larririk gertatzen, irain batzuk bakarrik, baina beste batzuetan bizpahiru mozkor hasten dira, agian, izotzak edo edalontziak botatzen edo bidea oztopatzen.
Lasaitasuna irabazi duzue jaiaz gozatu ahal izateko, ezta?
Gaur egungo ekainaren 30ak ez du zerikusirik duela urte batzuetakoarekin. Arropa erosteko garaian denda guztietan ematen digute zerbitzua, egun horretan zein lasai janzten garen, zein pozik elkartzen garen goizeko ogitartekoa jateko, argazkiak zein pozik egiten ditugun…
Zeintzuk izan dira 25 urteotako lorpenik garrantzitsuenak?
Bakar batean laburbildu daiteke dena: ekainaren 30ean Irungo edozein emakumek aukera du txilibitua jotzeko, jenerala izateko, hatxero gisa joateko… Nahi duena izan daiteke, gero eta askatasun handiagoarekin eta beldurrik gabe. 25 urte pasatu dira, eta garai hartan amaren sabelean zeuden ume horiek edo alardea espaloitik ikusten zutenak dagoeneko ateratzen ari dira. Izugarri pozten naiz neska kuadrilla gazteak alardean saltoka eta pozik ikusten ditudanean; merezi izan duela sentitzen dut. Aizea Susperregi Landetxako kantineraren amona atera zenekoa da gogoan dudan beste momentu polit bat. 80 urteko emakume hark ezin izan zuen inoiz alardean parte hartu, eta oso hunkigarria izan zen bilobaren alboan ateratzea; malkoak erortzen zitzaizkigun.
Bi alarde izanda, konponbidea luzatzen ari dela uste duzu?
Luzatzen ari da, eta ez dirudi konponbidetik gertuago gaudenik: udalak ez du lanik egin nahi izan norabide horretan. Gainera, bi egitura eraiki dira, eta oso zaila da biak suntsitzea. Guk argi daukagu hurrengo pausoa udalak alarde bat antolatzea dela, 1998an, 1999an eta 2000n egin zuen bezala, eta herritarrak berdintasunezko alarde batean parte hartzera deitzea. Baina denborari bere lana egiten utzi behar zaio. Iritsiko da balantza gure aldera mugiaraziko duen azken tanta hori.
Emakumeen parte hartzeari buruzko borroka goizegi hasi zenutela uste duzu?
Ez dut uste. Alderantziz delakoan nago. Soziologiak dio horrelako aldarrikapen bat dagoenean hori egiten hasten diren lehenak izaten direla helburua lortzen azkenak, erresistentziarekin topo egiten dutelako. Beste zenbait herritan emakumeek parte hartzea lortu dute, hein batean Irunen eta Hondarribian gertatu zenagatik. Gainera, historialari gisa uste dut Irunen eta Hondarribian arazo bat daukagula alardearen sakralizazioarekin: guztiaren gainetik jartzen dugu, baita bizitzaren gainetik ere, eta arazo soziologiko argi bat daukagu horrekin. Udalak ere lan egin beharko luke hori biguntzeko.
Konponbideak goitik bakarrik etorri behar du, edo baita behetik ere, herritik?
Bietatik etorri behar du. Indarkeria gutxiago dagoen neurrian, gero eta jende gehiago animatuko da; Kale Nagusiko gune ilun hori bakarrik geratzen da. Gainera, gero eta kide gehiago dauden neurrian, orduan eta familia gehiago egongo dira ordezkatuta, eta, agian, ez dira prest egongo iraintzeko; beste maila batekoa izango da eztabaida. Era berean, tokian tokiko erakundeak mezu argi bat eman behar du etorkizuneko alardearen alde. Esanguratsua izango da momentu hori, eta espero dut oso urrun ez egotea.
Bi urte alarderik gabe egon ostean, 2022ak berritasunen bat ekar dezakeela uste duzu?
Ez dut uste. Orain artekoaren ildotik jarraitzen dute alkateak egindako azken adierazpenek: gizartea aldatzen ez den bitartean, udala ez dela aldatuko esan du. Keinu sinbolikoren bat egitea, agian? Berak ikusiko du; guk ez dugu behar. Guk gauzak egin ditzaten nahi dugu; ez keinurik.
Noizbait parte hartu ahal izango duzu alarde bakarrean?
Neure burua beti irudikatu izan dut alarde bakarra ikusten, balkoian eneazko aulki batean eserita, adineko agurgarri bat izanez. Ez dakit adinekoa izatera iritsiko naizen eta agurgarria izango naizen, baina, ziurrenik, desfilatzen ez, baina ikusi, ikusiko dut. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199649/bizik-salatu-du-elkargoko-klima-itunak-ez-dituela-helburuak-bete.htm | Gizartea | Bizik salatu du Elkargoko Klima Itunak ez dituela helburuak bete | Elkargoak bozkatu Klima Ituneko partaidetza batzordea utzi du mugimenduak. Hautetsiek karbono neutraltasuna bazter utzi dutela dio. | Bizik salatu du Elkargoko Klima Itunak ez dituela helburuak bete. Elkargoak bozkatu Klima Ituneko partaidetza batzordea utzi du mugimenduak. Hautetsiek karbono neutraltasuna bazter utzi dutela dio. | Bizi mugimenduak Euskal Elkargoak joan den larunbatean bozkatu Klima Ituneko partaidetza batzordetik joatea erabaki duela jakinarazi zuen iragan astean. Elkargoak karbono neutraltasunera heltzeko helburuari buruz amore ematea salatu du Bizik, eta gutieneko engaiamendu hori gabe ezin gaindituzko “marra gorria” gainditu dela dio.
2018tik parte hartzen zuen Bizik Elkargoko partaidetza batzordean. Bilkura franko egin ditu bai hautetsiekin bai zerbitzu teknikariekin. Energia ekoizpenen atalean aitzinamenduak bazirela zioen iaz, Elkargoak helburutzat hartu baitzuen 2050eko energia positiboko lurralde bilakatzea; hots, %100ean energia berriztagarriekin ibiliko litzatekeen lurraldea izatea. “Gure proposamenen ondotik, itunaren dokumentua moldatu zuten; entzunak izan ginen, eta kontent ginen”, adierazi du Anthony Lubranok, Bizirentzat partaidetza batzordean aritu denak.
Karbono neutraltasunaren auzian, haatik, Elkargoak ez ditu segitu mugimenduaren eskaerak: Ipar Euskal Herriak, 2050ean, hedatzen dituen karbono emisioak osoki berriz irensteko gaitasuna izatea. “Idatzi genion Martine Bisautari ituna osatu arte segituko genuela lanean gauzen aitzinarazteko, baina ez genuela onartuko karbono neutraltasunaren marra gorria gainditzea”.
Hautetsiek ebiakoitzean bozkatu itunean ez da agertzen karbonoa osoki irensteko gaitasunarena. Alta, Ipar Euskal Herriak beste lurralde batzuk baino karbono irensteko gaitasun aise handiagoa lukeela dio Lubranok: “Oihanez eta pentzez aberatsa den lurraldea dugu, eta, karbono irensteko gaitasuna, batez bestekoa baino goragoa”. Jakinik zabaltzen duen karbono kantitatearen kalkuluetan Elkargoak ez dituela kontuan hartu inportazioak eragin emisioak, hots, kanpotik sarrarazten diren produktu guzien karbono ekoizpena.
Horrez gain, Elkargoak bozkatu Tokiko Hirigintza programak ez du afera hobetuko, Biziren ustez. Bigarren egoitzei uzten zaien leku handiak, sozialki dituen ondorioez gain, debaldetan jan lur funtsen desagertzea emendatzen du. Karbono heina goititzen duela esplikatu du Lubranok: “Artifizializatzen delarik, alde batetik karbono atxikitzeko eremua desagertzen da, eta, bestetik, urteetan atxikia zen karbonoa berriz libratzen da airera”.
Seinalea hautetsiei
“Egia da ez dugula helburutzat hartu artfizializazio oro gelditzea, baina gauzak ez dira hetsiak. Bizi den gauza bat da ituna; hobetuko dugu”. Horrela erantzun dio Martine Bisauta Elkargoko lehendakariorde eta Klima Itunaren bultzatzaileak Biziri, Mediabask kazetan.
Bizikoaren arabera, elkargo batek bere heinean anitz egin dezake berotegi efektua ttipitzeko. “Berotegi gasen %15 tokiko erakundeen hautuen meneko dira zuzenki. Eta zeharka, %50eraino, hala nola zer eremutan eraikitzen duzun, nola, zer ezarriz ondoan”. Damurik, garraioan, etxegintzan, hirigintzan oraino hartuak diren erabakiak ez doaz maiz bide onetik, Lubranoren ustez: “Zendako jendeak segitzen du autoa erabiltzen? Ez baita antolaketarik; etxe multzoak egiten dituztelako zerbitzurik gabe ondoan. Garraioa berotegi efektuaren lehen eragilea da Lapurdi itsasaldean, eta bigarrena Elkargoan. Erantzukizun politiko handia da”.
“Damu dut Bizi atera baita”, erran du Bisautak; “interesgarriagoa izanen zen barnean egotea kitzikatzeko, lagun gaitzan hobeki eta gehiago egiten”. Bizik errana du funtsezko aldaketarik ikusten badute itzuliko direla. “Seinale bat igorri dugu”, dio Lubranok; “hautetsi batzuek diote itun hori ausartegia dela; alta, finkatu behar lukeen gutienekoa ere ez du finkatzen. Horren seinalatzeko joan gara”. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199650/laugarren-bizi-berri-plana-onartuko-dutela-aurreratu-du-urkulluk.htm | Gizartea | Laugarren Bizi Berri plana onartuko dutela aurreratu du Urkulluk | Uztailetik urrira artean egongo da indarrean plan berria, pandemiaren aurkako legeak babestuta. Udan talde immunitatea lortzea aurreikusi du | Laugarren Bizi Berri plana onartuko dutela aurreratu du Urkulluk. Uztailetik urrira artean egongo da indarrean plan berria, pandemiaren aurkako legeak babestuta. Udan talde immunitatea lortzea aurreikusi du | Neurri berriak onartuko ditu Eusko Jaurlaritzak «laster», Iñigo Urkullu lehendakariak adierazitakoaren arabera. Laugarren Bizi Berri plana izango da, eta uztaila eta urriaren artean egongo da indarrean: pandemiaren aurkako legearen babespean ezarriko dute. Era berean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako talde immunitatea udan zehar lortzea aurreikusi du.
Eusko Legebiltzarrean pandemiaren aurkako legearen inguruan egin duten kontrol saioan egin ditu adierazpenok Urkulluk. Legea beharrezkoa dela azpimarratu du lehendakariak, COVID-19aren hedapena hesitzeko neurriak hartu ahal izateko. Hori horrela, azaldu du legeak «espreski» babestuko duela laugarren Bizi Berri plana. «Datuak egunean egunean hobeak dira, baina agertoki ezberdinak aurreikusi behar ditugu. Lege honekin horretarako prest gaude». |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199651/riderrak-ostalaritzako-hitzarmenean-sartzeko-eskatuko-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Riderrak ostalaritzako hitzarmenean sartzeko eskatuko dute sindikatuek | Laster hasiko dituzte lan itunen negoziazioak Hego Euskal Herrian. 1.200 euro inguruko soldata eta subrogazioa bermatzeko eskatuko dute | Riderrak ostalaritzako hitzarmenean sartzeko eskatuko dute sindikatuek. Laster hasiko dituzte lan itunen negoziazioak Hego Euskal Herrian. 1.200 euro inguruko soldata eta subrogazioa bermatzeko eskatuko dute | Glovo, Deliveroo eta gisako plataforma digitaletako banatzaileen lan baldintzak egonkortzera deitu dute sindikatuek. Epaitegiek autonomo faltsuak zirela aitortu eta soldatapekoak izan behar direla ebatzi ostean eta Espainiako Gobernuak sektore horri buruzko legedia indarrean sartu ondoren, ELAk eta LABek nabarmendu dute hurrengo urratsa behargin horientzako lan hitzarmena lortzea izan behar dela. Zehazki, ostalaritzako itunean sartu nahi dituzte. Sindikatuen ustez, une garrantzitsua da hori eskatzeko, laster hasiko baitira Hego Euskal Herriko lau herrialdeetako ostalaritza hitzarmenen negoziazioak, riderren egoera erregularizatzeko asmoz.
ELAk jakinarazi du ate hori irekitzeko aurreakordio batera iritsi dela Confebask Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresarien elkartearekin. Sindikatu horrek du gehiengoa (%47) hiru lurralde horietako ostalaritza sektoreko mahaian. ELAk dagoeneko sinatu du lehen hitzarmen bat, zehazki supermerkatuentzako banatzaileentzat. 1.200 euroko hamalau ordainsaria jasotzen ditu lanaldi osoa egiten duten beharginentzat, subrogaziorako eskubidea aitortzen die, eta lan erreformaren aurkako klausulak jasotzen ditu, besteak beste. Ekainaren 24tik dago indarrean.
Ostalaritzarentzat lan egiten duten banatzaileen kasuan, ELAk azaldu du astelehenean deituko dituela Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako mahai sektorialak, lurralde bakoitzeko hitzarmenen soldatak, funtzioak, subrogazio eskubidea eta gainerako edukien aplikazioa negoziatzeko asmoz.
Bestelakoa da Nafarroako egoera. Han UGTk du gehiengoa (%42,34). Sindikatu horrek ere asmoa agertu du plataforma digitaletako banatzaileak lan hitzarmenetara batzeko. Helburu horrekin, LABek kanpaina bat abiatu du Riders por derechos plataformako langileekin batera. Zehaztu dute riderrak lurraldeko ostalaritza ituneko hirugarren kategorian edo taldean sartu nahi dituztela. Horrek suposatuko luke 1.123 euroko hileko soldata oinarria, lanaldi osoko beharginen kasuan. Horrekin batera, hitzarmenean subrogaziorako eskubidea bermatzeko eskatuko dute eta riderren lan espezifikoari erantzuten dion erregulazioa txertatzeko, besteak beste.
Autonomoen kuotak
Lan hitzarmenaz gain, behargin horien egoera fiskala erregularizatzeko eskatzen ari dira sindikatuak. Azpimarratu dute haietako askok errenta aitorpenak autonomo gisa egin badituzte ere, Espainiako Gobernuaren legediak aukera ematen diela soldatapeko beste edozein langilek bezala aitortuak izateko, baita 2020ko errenta kanpainan ere. LABek gogoratu duenez, Nafarroako Ogasunak bi banatzaileri autonomoen kuotak itzuli dizkie: 3.000 eta 7.000 euro, hurrenez hurren.
Sindikatuek, halaber, gogoratu dute Espainiako Kongresuak onartu duen legediaren arabera plataformek abuztuaren 12ra arteko epea dutela langileen egoera erregularizatzeko, soldatapeko egiteko. LABek salatu duenez, enpresa horietako arduradunak «kaleratzeekin eta lanaldi murrizketekin beldurtzen» ari dira langileak. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199652/etb1ek-egunean-behin-jokoaren-finala-emango-du.htm | Bizigiro | ETB1ek Egunean Behin jokoaren finala emango du | Saio berezia egingo dute uztailaren 15ean. Biba zuek! saioko lantaldeak gidatuko du emankizuna. | ETB1ek Egunean Behin jokoaren finala emango du. Saio berezia egingo dute uztailaren 15ean. Biba zuek! saioko lantaldeak gidatuko du emankizuna. | Egunean Behin lehiaketako zazpigarren denboraldiko final sinkronizatua Biba Egunean Behin telebistako saio berezian eskainiko du ETB1ek, uztailaren 15ean. Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek aurkeztuko dute inoiz telebistan egin den telefonoaren bidezko aldibereko lehiaketarik handiena. Eitb.eus-en eta EITBko YouTubeko kanalean ere jarraitu ahal izango da saioa.
Egunean Behin aplikazioa jaisten duen orok parte hartu ahal izango du lehen aldiz sakelakoak eta telebista lotuko dituen final handian. Hartara, ez dago lehiakide mugarik jokoan parte hartzeko. Gaur egun, 80.000 lagun inguruk dute aplikazioa sakelako telefonoan jarrita.
Opariak ere ez dira nolanahikoak izango: El Corte Ingles Viajesen eskutik irabazle nagusiak 2.000 euroko bidaia txartela irabaziko du, nahi duenenean nahi duen tokira joateko. Eta parte hartzaileen artean 1.000 euroko beste txartel bat zozketatuko dute, egoera berean bidaiatzeko.
Lau partida jokatuko dituzte finalean: lehen aldiz, galdetegi berdinak azalduko dira sakelako guztietan aldi berean (iluntzeko 21:15ean). Lehen hiru partidak parte hartzaile guztientzat izango dira; laugarren partida erabakigarrira, berriz, aurreko hiru partidetako 20 onenak pasatuko dira, baita gonbidatuetako bat ere (propio gonbidatuko baitute aplikazioko txapeldun bat 4. partidarako).
EITBLab ideia eta eduki berrien laborategiaren eskutik eta CodeSyntak enpresarekin aliantzan landu du EITBk Egunean Behin-en finala ETB1erako. Techno-taiment formatuarekin bide berri bat urratzea izan da EITBLaben asmoa: egun berean, ordu berean eta lehiaketa berarekin sakelakoa eta telebista lotzea eta milaka lagun lehia bizian jartzea.
Hartara, ETB1en arratsaldetan arrakasta handiz eskaintzen den Biba Zuek saioko lantaldeak moldatuko du Biba Egunean Behin berezia. Ezustekoz beteriko saioa izango da eta Euskal Herriko Egunean Behin zale guztiekin aldi berean jokoan hiru bikote gonbidatu ospetsu izango dituzte platoan, baita aplikazioak berak izan dituen txapeldunen bat ere.
2019ko martxoaren 4an sortu zenetik, Egunean Behin lehiaketaren arrakasta handituz joan da; denboraldi honetan, bataz beste, 60.000 lagun baino gehiago jokatzen ari dira egunero. Jokoaren helburu nagusia da euskarazko joko batean parte hartuz ondo pasatzea euskaraz. Izenak dioen bezala, lehiakide bakoitzak partida bakarra jokatzeko aukera du egunean.
Egunean Behin familia handituz doan heinean, sortzaileek erronka berriak dituzte jomugan. Oraingo honetan, herritarren jakintza, trebezia eta matematiketarako abilezia neurtuko dituzten galderak ez ezik, euskal gaiekin lotutakoak prestatu dituzte, herri ikuspegitik egindakoak beti ere.
Telesail berri bat, uztailaren 15ean
Egunean Behin-en finala emango duen gau berean, ETB1ek telesail berri bat estreinatuko du: Beti mugan. EITBren webgunean zenbait argazki jarri dituzte eta iragarri dute honakoak izango direla aktore protagonistak: Elena Irureta, Mikel Laskurain, Iker Galarza, Miren Gaztañaga, Itziar Aizpurua, Amancay Gaztañaga, Mikel Ibarguren eta Xabier Jabato Lopez. COVID-19 gaitzik ez duen Euskal Herriko herri bakarra Aldabe da, eta fikziozko herri horretan garatuko dira telesailaren tramak. «Umorea da gaixotasun kutsakor bakarra», dio off-eko ahots batek telesailaren iragarkian. Jone alkateak (Elena Irureta) erabakiko du Aldabe herria ixtea: ezingo du inork bertara sartu, ez bertatik atera. Pausoka ekoiztetxearen telesail bat da. Zuzendaria Jabi Elortegi da —makina bat telesail zuzendu ditu Euskal Telebistarentzat—. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199653/positibo-tasa-4ra-igo-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positibo tasa %4ra igo da Hego Euskal Herrian | Beste 268 positibo atzeman dituzte diagnostiko probetan. | Positibo tasa %4ra igo da Hego Euskal Herrian. Beste 268 positibo atzeman dituzte diagnostiko probetan. | Birusaren transmisioari dagozkion azken datuen berri eman dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Atzo, Osakidetzak eta Osasunbideak 6.584 diagnostiko proba egin zituzten COVID-19a detektatzeko, eta 268 kasu positibo atzeman zituzten horietan. Hala, positiboen ehunekoa %4 izan zen Hego Euskal Herrian, azken egunetako batez bestekoaren gainetik.
Lurraldez lurralde, Gipuzkoan, 89 kasu detektatu dira; Bizkaian, 87; Nafarroan, 51; eta Araban, 32.
Hegoaldeko osasun sistemek argitaratutako informazioaren arabera, une honetan, guztira, 119 lagun daude gaitzagatik erietxeraturik, bezperan baino bost gutxiago. Zehazki, horietako 78 gela arruntetan daude, eta ZIUetan, berriz, 41 daude. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199654/udaltzain-izateko-euskara-eskatzea-baztertu-zuen-ebazpenari-helegitea-jarri-dio-irungo-udalak.htm | Gizartea | Udaltzain izateko euskara eskatzea baztertu zuen ebazpenari helegitea jarri dio Irungo Udalak | Helegitea «bi bidetik» egin asmo duela adierari zu Udalak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian bertan, eta Espainiako Auzitegi Gorenean. | Udaltzain izateko euskara eskatzea baztertu zuen ebazpenari helegitea jarri dio Irungo Udalak. Helegitea «bi bidetik» egin asmo duela adierari zu Udalak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian bertan, eta Espainiako Auzitegi Gorenean. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen maiatzean Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Irungo Udalak gaur iragarri duenez, helegitea jarri dio ebazpenari auzitegi horretan bertan zein Espainiako Auzitegi Gorenean.
Ekainaren 3an iragarri zuen Udalak helegitea jarriko zuela. Gaur adierazi du dagoeneko egin duela eskaera EAEko Justizia Auzitegi Nagusian. Zehaztu dutenez, «behar diren agiriak» aurkeztu dituzte, «helegitea bi bidetik egiteko: autonomikoa eta estatukoa. Orain EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hitz egin beharko du, helegiteek aurrera egiteko han bertan, edo Auzitegi Gorenean», Udalaren arabera.
Haserrea
Maiatzaren 10ean, eman zuen EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hautsak harrotu dituen epaia. Ebazpenaren arabera, herritarrek eskubidea dute administrazioarekin euskaraz aritzeko, baina nahikoa dela «jendeari arreta egiten dion udaltzainetako batek» euskaraz jakitea; hori argudiatuta, ezeztatu egin zuen lan deialdian euskara beharrezkotzat jotzea.
Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta Euskalgintzaren Kontseiluak hurrengo egunean erantzun zioten: «gogor» gaitzetsi zuten epaia, eta azpimarratu zuten litekeena zela horren bidez eskubideen urraketa «betikotzea». Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekaren arabera, epaia Irungo herritarren hizkuntza eskubidearen aurkako erasoa izan zen: «Herritarren hizkuntza eskubideak bermatuko badira, horretarako langile gaituak behar dira, eta langile elebidunak dira herritar guztiei zerbitzua eman diezaieketenak».
Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok epaia «esku hartze bortitza» izan zela salatu zuen, eta juridikoa ez baizik «politikoa» zela adierazi zuen. «Euskararen normalizazioa galgatzeaz gain, euskara bigarren mailako hizkuntza asmoa erakusten du, eta, ondorioz, euskaldunak bigarren mailako herritar bihurtzekoa. Elebakarren pribilegioak ustezko eskubide bihurtu nahi ditu, horrek guztiak herritarren eskubideen urraketak betikotuko baditu ere».
Miren Etxebeste Irungo Euskara zinegotziak esan zuen «harrigarria eta kezkagarria» dela «diskriminatzailetzat» hartu izana udaltzain izateko euskaraz jakitearen betekizuna.
ELA sindikatuaz argudiatu zuenez, epaiak herritarren hizkuntza eskubideak urratzen ditu. Eta euskarari eragin dakiokeen kalteaz ohartarazi du: «Epai hau administrazio publikoko zerbitzuetan eta gestioetan euskararen erabilera normalizatzearen aurka doa, eta administrazioko beste eremu batzuetan aplikatzeak dagoeneko arduratzeko modukoa den euskararen egoera okertzea eragingo luke».
Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen hizkuntza eskakizunak betetzen zuela legedia, herri administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko prozesua arautzen duen dekretuak diolako udaltzain izateko lanpostuak lehentasunezkoak direla, jendaurrekoak direlako, eta, beraz, funtsezkoak direla «herritar guztien hizkuntza eskubideak bermatzeko». Gaineratu zuenez, babesa emango zion Irungo Udalari, helegitea jarriz gero.
Xabier Isasi Balanzategi EHUko irakasleak adierazi zuenez, epai hori «adibide argigarria da erakusteko fronte juridikoak nola erabiltzen duen estatuko eta autonomia erkidegoko legeria euskararen normalizazioa eragozteko».
Maiatzaren 23an, epaiaren aurka protesta egiteko, 200 bat pertsona batu ziren Bilbon, Auzitegi Nagusiaren eraikinaren aurrean. Euskalgintzaren Kontseiluak antolatu zuen elkarretaratzea, Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199655/torturaren-gaineko-ikerketa-ofiziala-egiteko-eskatu-diote-nafarroako-gobernuari.htm | Politika | Torturaren gaineko ikerketa ofiziala egiteko eskatu diote Nafarroako Gobernuari | Torturaren Aurkako Nazioarteko Eguna da bihar, eta Nafarroako Torturatuen Sareak herrialdeko mila inguru torturatuak eta bi hildakoak gogoratu ditu: Mikel Zabalza eta Antonio Goñi. Goñi etxarriarra 1970ean 18 egunez gupida gabe torturatu egin zuten. | Torturaren gaineko ikerketa ofiziala egiteko eskatu diote Nafarroako Gobernuari. Torturaren Aurkako Nazioarteko Eguna da bihar, eta Nafarroako Torturatuen Sareak herrialdeko mila inguru torturatuak eta bi hildakoak gogoratu ditu: Mikel Zabalza eta Antonio Goñi. Goñi etxarriarra 1970ean 18 egunez gupida gabe torturatu egin zuten. | Nafarroako Torturatuen Sareak ekitaldia berezia egin du gaur arratsaldean, Nafarroako Parlamentuaren aurrean, Torturaren Aurkako Nazioarteko Egunaren bezperan.
Mikel Sotok aurkeztu du ekitaldia, eta, esan duenez, hamarkadotan guztiotan poliziek «mila lagun inguru» torturatu dituzte Nafarroan.
Antonio Goñiren kasua
Kasu horien artean, torturaren ondorioz hildako bi nafarren kasua gogoratu dituzte. Mikel Zabalzaren eta Antonio Goñi etxarriarraren irudiak erakutsi dituzte ekitaldian aurki. Goñik bere buruaz beste egin zuen, Burgosko prozesu garaian tortura latzak jasan ostean.
Bere kasua ez da ezaguna, Hori irudikatzeko, hasieran bere argazkia estalita zegoen, eta Gloria Bosquek Goñiren istorioaren berri eman duenean, agertu da bere irudia.
1970eko abenduan, Burgosko epaiketaren aurkako manifestazio batean hartu zuen Donostiako Alde Zaharrean, eta bere lagunekin batera geratu egin zuen polizia armatuak, identifikatu asmoz. Ez zeraman berekin nortasun agiririk, atera berri ziren tabernan ahaztu zuelako. Atxilotu eta 18 egunez ez zuten bere berririk izan lagunek. Gupida gabe torturatu zuten. Eskuetan azazkal guztiak atera egin zizkioten. «Denetarik egin ziotela esan zuen». Bizitakoa jasan ezinik, santomasen bezperan desagertu egin zen eta, bere buruz beste egin zuen. Istorio hori gogoratu du Gloria Bosquek —bera ere frankismo garaian bitan torturatu zuten—.
Haatik, ekitaldian gogoratu dutenez, tortura sistematikoa izan da diktadura ostean ere bai, hala trantsizioan nola ondoren. Mikel Zabalzaren arreba Idoiak gogora ekarri du pasarte ezagun bat ekitaldian: Mikel anaia desagertuta zela, ama Guardia Zibilak Intxaurrondon (Donostia) duen koartelera joan zela semeaz galdezka, eta han semea «objektu galduen bulegoan» bilatzeko esan ziotela.«Bertsio ofiziala ihes egiten saiatu zela zen. Eskuburdinekin ibaira salto egin zuela».
Marilo Gorostiaga 1994ean atxilotu eta torturatu zuten. «Burua estali zidaten. behin eta berriz esaten nien ez nuela ezer egin. Soto hartako ziegatan oihu lazgarriak entzun nituen. Behin eta berriz jo ninduten eta poltsa jarri. Biluztu ninduten. Inoiz ez dut hainbeste beldur pasa, hil egin nahi nuen». Testigantza lazgarri hori kontatu du eta gogorarazi du halako istorio lazgarri ugari daudela. «Guztiek kontatzen duten zerbait torturaren izurrigarrikeriaz»-
Jon Patxi Arratibelen kasuarekin jarraitu dute: 2011n atxilotu eta torturatu zuen Guardia Zibilak. Aztnugal sinatu zuen poliziek aurrean jarritako deklarazioa; hau da, laguntza, alderantziz. Operazio hartan atxilotutakoei arrazoia eman zien Estrasburgoko auzitegiak, eta hirutan zigortu du Espainia tortura salaketa ez ikertzeagatik.
Sareak biktimak aitortzeko eta erreparazioa emateko eskatu du. Kasuak argitara ateratzeko, eta halakoak berriro gertatuko ez direla bermatzeko galdegin dio Nafarroako Gobernuari. «-Tortura jasan dugunok aitortza behar dugu. Instituzioei dagokie gertatutakoa onartzea», aipatu du Jorge Txokorra sareko kideak.
Iragan legealdian Nafarroako Gobernuak tortura ikertzeko deialdi bat ireki zuen, baina Auzitegi Nagusiak atzera bota zuen. Dena den, sareak aldarrikatu du garrantzitsua dela Nafarroako Gobernuak ikerketa ofizial bat egitea «giza eskubideen urraketa larri horrek lurraldean izan dituen ondorioen argazki osoa eskaintzeko». |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199656/udazken-beroa-iragarri-dute-merkataritzan.htm | Ekonomia | «Udazken beroa» iragarri dute merkataritzan | ELAk eta LABek historikotzat jo dute merkataritzan deituriko grebaren jarraipena. Digitalizazioa kaleratzeak egiteko «aitzakia» bezala erabiltzea egotzi diete kate handiei | «Udazken beroa» iragarri dute merkataritzan. ELAk eta LABek historikotzat jo dute merkataritzan deituriko grebaren jarraipena. Digitalizazioa kaleratzeak egiteko «aitzakia» bezala erabiltzea egotzi diete kate handiei | Udazken eta neguko denboraldia «beroa» izango da Hego Euskal Herriko merkataritzan. Arropa saltokietan izango da bereziki, eta usteak ez du zer ikusirik etortzeke dauden moda joerekin. Izan ere, ELAk eta LABek mobilizazio asko iragarri dituzte uda osterako merkataritzaren sektorean. Langileen lan baldintzak okertzen ari direla salatu dute, batez ere jardunaldiak murriztuz, eta saltoki handiak digitalizazioa aitzakia bezala erabiltzen ari direla dendak ixteko. Era berean, nabarmendu dute egun lan hitzarmen ugari negoziatzen ari direla, eta jarrerak «oso urrun» daudela.
ELAk eta LABek greba eguna deitu dute Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako merkataritzan. ELAk du gehiengoa sektorean eta bi sindikatuen artean %80tik gorako ordezkaritza dute. «Historikotzat» jo dute jarraipena, eragina gorabeheratsua izan zen arren. Zara, Cortefiel edo Carolina Herrera bezalako dendek itxi dute, baina beste batzuk ireki egin dute. «Gaur egun langile batekin edo birekin ireki dezakezu denda. Era berean, badakigu Araba, Bizkaia edo Gipuzkoatik kanpoko langileak ekarri dituztela, eta langile eta arduradun askok presioak jasan dituztela greba ez egiteko. Behin behineko langileek batez ere», azaldu du Marije Fernandez ELAren merkataritza ordezkariak.
Bilbon eginiko manifestazioaren aurretik egin ditu adierazpenak. Donostian eta Gasteizen ere egin dituzte mobilizazioak. Manifestazio koloretsuak izan ziren, hein handi batean emakumez osatuak. Merkataritza sektore oso feminizatua da. Jai giroko piketeak egin dituzte, saltokien atean dantza egin eta musika ozen jarriz. Ez da istilurik egon, eta hainbatek pertsiana jaistea eta tarte batez ixtea lortu zuten. Antolatzaileek beherapen sasoiaren lehen eguna aukeratu zuten deialdirako, ikusgarritasun handiagoa lortu eta «min» egiteko.
Bilboko manifestazioa CEBEK Bizkaiko enpresarien egoitzaren aurrean bukatu da, eta hari zuzendu zaizkio deitzaileak. Egun hainbat lan hitzarmen ari dira negoziatzen, eta bertan eragin nahi dute. «Lan itun asko iraungiak daude, oso zahartuta. Digitalizazioa bezalako prozesu berriak sartu behar dira, eta baldintzak duindu. Digitalizazioa iritsiko bada, lan baldintzak duintzeko izan behar du. Mahaian ez bagaituzten entzuten kalean aurkituko gaituzte», aurreratu zuen Irati Sienra LABeko merkataritza arduradunak.
Merkataritzan lan hitzarmen asko daude, eta egia da asko aspaldian berritu gabe daudela. Ehungintza salmentarena da zabalduenetako bat, eta hura 2015ean berritu zuten azkenekoz Bizkaian; 2017an, Gipuzkoan; eta Arabakoa iazko abenduan amaitu zen. Larru eta oinetakoen salmentakoa, esaterako, 2007an amaitu zen Bizkaian. Sindikatuek lurraldeetako patronalekin negoziatzen dituzte itunak. Cecobi Bizkaiko merkatalgintza patronalak ez du grebaren baloraziorik egin.
Lan hitzarmenen auzia gatazkaren arrazoietako bat da, baina sindikatuek gehiago aipatu dituzte. «Ezin da onartu milioika euroko irabaziak dituzten multinazional handiak patrikak betetzen jarraitzea eta langileen lan baldintzak ez hobetzea», salatu du Fernandezek. Sienrak eredu bat jarri du: «Langile askori lanaldiak murriztu dizkiete. Digitalizazioarekin lan ordu asko soberan dituztela esaten diete. Bada orduan baldintzak hobetzeko baliatu dezatela, lanaldiak murriztu eta soldatak hobetuz».
«Mamua» ikusgai LABeko ordezkaria oso grafikoa izan da mobilizazioaren arrakastaren arrazoia azaltzean: «Mamua datorrela ikusten du jendeak». Mamua, hein handi batean Internet bidezko salmenten zabalkundea da eta kate handiak denda fisikoetan hartzen ari diren erabakiak: «Digitalizazioa aitzakia bat da. Argudio horren azpian lan erregulazio pila bat abian jartzen ari dira».
Merkataritzaren sektoreko azken lan gatazka ezaguna H&M arropa denda katearena izan da. Hego Euskal Herrian 47 kaleratze egiteko asmoa plazaratu zuen eta hainbat denda ixtekoa. Langileek hilabete luzeko greba egin zuten, eta azkenean, Fernandezen hitzetan, «nahi zutenek bakarrik» utzi dute lana. Espainian abian jarritako erregulazioak Hego Euskal Herrian eragin txikiagoa izatea lortu zuten sindikatuek, ELAk bereziki. Sindikatuaren ordezkariaren iritziz, aurrekari horrek piztu egin ditu sektoreko langileak. «Gako handi bat izan da. Estatu mailako erabaki bat zen, eta hemen hari buelta ematea lortu dugu. Langileen lorpen bat izan da, eta besteak animatu ditu».
Sindikatuek, halaber, nabarmendu dute beraien eskaerak ez doazela saltoki txikien aurka, aurkakoa baizik. Sierna: «Haien biziraupenaren alde ari gara. Saltoki txikiek aurrera egiteko beste merkataritza eredu bat sustatu behar da. Merkataritza langileekin gertatzen ari dena gatazka sozial bat da. Kaleratzeak geldizteko eta kalitatezko enplegua sortzeko neurriak behar ditugu». Zentzu horretan erakunde publikoen inplikazioa eskatu zuten. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199657/pcra-egitera-deitu-dituzte-ekainaren-12tik-mallorcan-izandako-16-eta-19-urte-artekoak.htm | Gizartea | PCRa egitera deitu dituzte ekainaren 12tik Mallorcan izandako 16 eta 19 urte artekoak | Agerraldiarekin loturiko kutsatu kopurua nabarmen handitu da azken egunean: 49tik 126ra. | PCRa egitera deitu dituzte ekainaren 12tik Mallorcan izandako 16 eta 19 urte artekoak. Agerraldiarekin loturiko kutsatu kopurua nabarmen handitu da azken egunean: 49tik 126ra. | Ikasturtea bukatutakoan Mallorcara egindako bidaian piztutako agerraldia gero eta gehiago ari da larriagotzen. Eusko Jaurlaritzak 49 positibo jakinarazi zituen atzo; gaur argitu du 126 direla, oraingoz. Horiek horrela, agerraldia kontrolatzea helburu, baheketa are gehiago zabaltzea erabaki du Osakidetzak. PCRa egitera deitu dituzte azken bi asteen, ekainaren 12tik, Mallorcan izan diren 16 eta 19 urte arteko gazte guztiak. Testak bihar eta etzi eginen dituzte, eta Osakidetzaren ardurapeko zentro guztietan dago horretarako aukera.
Jaurlaritzak jakinarazi duenez, baheketan parte hartzeko, premiazkoa da aldez aurretik hitzordua eskatzea. Bihar zabalduko dute horretarako aukera. Nork bere osasun zentroan eska dezake, edo telefono bidezko arretara deitu. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199658/hominido-mota-berri-bat-aurkitu-dute-ekialde-hurbilean.htm | Bizigiro | Hominido mota berri bat aurkitu dute Ekialde Hurbilean | ‘Nesher Ramla Homo’ izena eman diote aurkitutako populazioari. Gizaki modernoekin batera bizi izan zirela uste dute adituek | Hominido mota berri bat aurkitu dute Ekialde Hurbilean. ‘Nesher Ramla Homo’ izena eman diote aurkitutako populazioari. Gizaki modernoekin batera bizi izan zirela uste dute adituek | Giza eboluzioaren puzzle korapilatsua osatzeko pieza berria mahai gainean dago. Nazioarteko ikertzaile talde batek ostegun iluntzean Science aldizkarian aurkeztutako datuen arabera, duela 120.00-140.000 urte inguru, orain arte ezezaguna zen Homo generoko populazio bat Ekialde Hurbilean bizi izan zen. Aurkeztutako emaitzen arabera, arrasto horiek neandertalen arbasotzat har daitekeen hominido mota berri bati dagozkio. Garezur baten arrastoak dira Nesher Ramla izeneko aztarnategian (Israel) aurkituakoak: garezurraren goiko aldeko zati bat, beheko baraila eta hortz bat. Ikertzaileek azaldu dutenez, hezur puskak ikusi eta berehala konturatu ziren oso desberdinak zirela orain arte aurkitutako beste edozein arrastoren aldean. Izan ere, hezurren ezaugarriak ez datoz bat gizaki modernoek dituztenekin. Aitzitik, neandertalen eta denboran arkaikoagoak ziren hominidoen ezaugarriak antzeman dizkiote aurkitutako garezurrari. Horregatik, eta datazioa zein inguruan aurkitu diren tresna litikoak kontuan hartuta, Homo mota baten aurrean daudela uste dute adituek: Nesher Ramla Homo izena eman diote. Gizaki modernoei lotuta ageri ohi diren harrizko tresnekin batera aurkitu dituzte arrastoak, Levallois izeneko teknikarekin landuak. Garai eta inguru berdinean zeuden Homo sapiens espezieko gizakiekin batera bizi izan zirelako susmoa dute ikertzaileek, eta litekeena da horien arteko trukaketa kultural eta biologikoa gertatu izana. Proposatu dute gutxienez 100.000 urtez parean bizi izan zirela Ekialde Hurbilean. Aurkikuntza lagungarria izan daiteke gaur egungo gizakien zuhaitz ebolutiboa argitzeko. Izan ere, duela 750.000-125.000 urte inguru gertatu zena argitzeko zailtasun nabarmenak dituzte paleoantropologoek. Tarte horretan, nahasmen handia dago Homo generoko espezie desberdinei dagokienez. Aurretik zeuden hominidoei Homo erectus deitu izan zaie, eta Homo sapiens eta Homo neandertalensis agertu bitartean Afrikan eta Eurasian bizi izan ziren hainbat hominido Homo heidelbergensis izenaren pean ezagutu izan dira orain arte, zehaztasun gehiegirik gabe. Asteon aurkeztutako arrastoek, nolabait, hutsune hori argitzen lagun dezakete. Orain arte finkatuen dagoen jokalekuaren arabera, oro har, neandertalak Europan agertu ziren, eta Homo sapiens-ak ondoren iritsi ziren kontinente zaharrera, Afrikatik aterata. Orain, ordea, proposatu dute aurkitu duten populazioa neandertalen aurrekoak izan zirela. Espezie bakarra Orain arte, ezaugarri morfologiko bereziak zituen arrasto bakoitzari espezie bat atxiki zaio gehienetan, baina gero eta zalantza gehiago daude irizpide horren inguruan. Horregatik, hain zuzen ere, egileek ez dute espezietzat hartu aurkitutako azken arrastoa; horren ordez, Homo mota bati buruz hitz egin nahi izan dute. Hortik datorkio, hain justu, Nesher Ramla Homo izendapen bitxia. Egile horien irudikoz, giza eboluzioaren ohiko ikuskera aldatu beharra dago, azken urteetan pilatzen ari diren ebidentzien abaroan. Hori guztia argitu ahal izan da azken urteetan biderkatu diren analisi genetikoei esker, bai fosil arrastoena zein gaur egungo gizakiena. Horien arabera, gaur egungo gizakiek neandertalengandik jasotako ondare genetikoa ere badaukate , eta horrek esan nahi du bai gizaki modernoak bai neandertalak hibridatu zirela, normalean biologian espezietzat hartzeko erabili ohi den irizpidea urratuz: ondorengo ugalkorrak sortzeko gaitasuna, hain justu. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199659/aske-geratu-da-valerie-bacot-bere-erasotzailea-hiltzegatik-auzipetutako-emakumea.htm | Mundua | Aske geratu da Valerie Bacot, bere erasotzailea hiltzegatik auzipetutako emakumea | 2017an atxilotu zuten Bacot, lehenik ugazaita eta ondoren senarra izan zuena hiltzeagatik. 12 urte zituenetik jasan zituen haren abusuak. Epaimahaiak lau urteko zigorra jarri dio, baina ez du espetxera joan beharko. | Aske geratu da Valerie Bacot, bere erasotzailea hiltzegatik auzipetutako emakumea. 2017an atxilotu zuten Bacot, lehenik ugazaita eta ondoren senarra izan zuena hiltzeagatik. 12 urte zituenetik jasan zituen haren abusuak. Epaimahaiak lau urteko zigorra jarri dio, baina ez du espetxera joan beharko. | Mende laurdenez jasan zituen Valerie Bacotek lehenik ugazaita eta ondoren bikotekide izan zuen gizonaren erasoak, 12 urte zituenetik, tiroz hil zuen arte. 2017an atxilotu zuen Frantziako Poliziak, Daniel Poletteren hilketagatik. Urtebete egin zuen espetxean Bacotek, eta behin-behinean aske utzi zuten. Astelehenean hasi zuten haren aurkako epaiketa Chalon-sur-Saoneko epaitegian, eta gaur amaitu da. Errudun jo du epaimahaiak, eta lau urteko kartzela zigorra ezarri dio, baina horietatik hiru bete beharrik gabe; horrez gain, tratamendu bat jarraitu beharko du hiru urtez. Hala, eta aurrez behin-behineko espetxealdian urte bat egina duenez, aske eta lekukoen txalo artean irten ahal izan du auzitegitik.
Fiskaltzak ere bost urteko kartzela zigorra eskatu du, baina horietatik espetxean bakarra igaro dezala galdeginez. Akusazioko abokatuak onartu du bere bikotekidearen «biktima» izan zela akusatua. Bezperako saioan deklaratu zuten psikologoek ere argi utzi zuten Bacotek ez zuela «senarra hil beste aukerarik».
Polette ugazaita zuenean hasi ziren erasoak, Bacotek 12 urte zituela, eta ordutik etengabeak izan ziren. 17 urterekin haurdun geratu zen Bacot, eta amak etxetik bidali zuen. Hala, haurdun eta nora jo ez zekiela, ordurarte ugazaita izan zuenarekin joan zen bizitzera. Lau seme-alaba izan zituen Poletterekin, bortxaketen ondorio, eta azken urteetan prostituitzera behartu zuen. «Bacotek ez zuen hil behar izutzen zuen gizona, baina ez dugu ahaztu behar zer egin zion Daniel Polettek, eta hori kontuan hartu behar dugu zigor eskaria egiterakoan», adierazi du Eric Jallet fiskalak. Akusazioaren eskaria entzun duenean konortea galdu zuen Bacotek.
Erantzuleak
Azken urteetan Bacotek jasandakoa ekarri du gogora Janine Bonaggiunta defentsako abokatuak, eta nabarmendu beste batzuk izan zirela gertatutakoaren erantzuleak: «Bacotek ez zukeen hemen egon behar, berak [Polettek] egon behar zukeen; bera zen bortxatzailea, bera proxeneta. Hari lagundu zioten guztiek ere hemen egon beharko zuketen, Bacoten gurasoek, instituzioek».
Bonaggiuntak gogora ekarri du Polettek urtebete egin zuela etxetik kanpo, sexu eraso batengatik zigortu zutenean. «Baina aske geratu zenean otsoa artegira itzuli zen, eta guztia berriz hasi zen». Amak etxetik bidali zuenean, Poletterekin bizitzera joan zen Bacot, baina erasoak ez ziren eten. «Komunean ezkutatzen zen, haurrek ikusi ez zezaten. Ezin zuen ezer egin, beldur zen salaketa jartzen bazuen zer gerta zitekeen», gaitzetsi dun abokatuak.
Bacotek hasieratik aitortu du Polette hil izana, baita azaldu ere hark alaba bortxatuko zuen beldur zelako egin ziola tiro. «Ez zuen bere buruaren defentsan egin, ez zukeen inoiz halakorik egingo beregatik, baina bai alabarengatik, hura babestearren egin zuen. Ez zen ohartu Polette hil zuenik gorpua ikusi zuen arte», azaldu du Bonaggiuntak. Abokatuaren esanetan, hainbat herrialdetan emakumeek tratu txarrak jasan dituztela frogatzen denean, ez dute egun bakar bat ere igarotzen espetxean: «Guk ere aurrera egin beharko genuke».
Bacot errugabe jotzeko eskatu du Nathalie Tomasini abokatuak ere, eta aurrekari bat ezartzeko eskatu dio epaimahaiari: «Epai honek bidea zabaldu behar die Bacoten antzeko egoeran dauden emakumeei. Aurrera egin behar dugu».
Auzi saioaren amaieran, akusatuak berak hartu du hitza eta barkamena eskatu die bai bere seme-alabei, baita Poletteren senideei ere, eta esan du «aurrera egin ahal izatea» dela bere helburu bakarra, «gertatutako guztia gainditzeko».
Jacqueline Sauvagerenaren antzekoa da Bacoten kasua. Tomasini eta Bonaggiunta izan ziren Sauvageren abokatuak ere. Emakumeari hamar urteko kartzela zigorra ezarri zioten bere senarra hiltzeagatik. Bacoten kasuan bezala, Sauvagek ere tratu txarrak jasotzen zituen. 2016an Frantziako presidenteak indultua eman zion eta genero indarkeriaren aurkako ikur bilakatu zuen. «Justizia sistema motelegia da, eta toleranteegia tratu txarrak eragiten dituztenekiko. Egoera hori da emakumeak beren erasotzaileak hiltzera bultzatzen dituena», azaldu du Bonaggiuntak AFP agentziari eskainitako elkarrizketan. |
2021-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/199660/tratamendu-psikiatrikoan-zegoen-gizon-batek-hiru-pertsona-hil-ditu-labanez-wurzburgen.htm | Mundua | Tratamendu psikiatrikoan zegoen gizon batek hiru pertsona hil ditu labanez Wurzburgen | Hainbat pertsona zauritu ditu erasotzaileak hiriko erdialdean, kalean zegoen jendearen aurka ausaz eginez. | Tratamendu psikiatrikoan zegoen gizon batek hiru pertsona hil ditu labanez Wurzburgen. Hainbat pertsona zauritu ditu erasotzaileak hiriko erdialdean, kalean zegoen jendearen aurka ausaz eginez. | Arratsaldean gertatu da erasoa, 17:20ak aldera. Laban handi bat zuen pertsona batek, Alemaniako Wurzburg hiriko erdialdean zegoen jendearen kontra jo du, ausaz. Hiru pertsona hil ditu eta beste hainbat zauritu. Agintariek esan dutenez, erasotzailea somaliarra da eta tratamendu psikiatrikoan dago.
Hankutsik zegoen 24 urteko erasotzailea. Bavariako agintarien arabera, hainbat lege hausteengatik atxilotua izan zen lehen ere, eta egun batzuk zeraman psikiatra batekin lanean.
Erasoaren bideoak asko zabaldu dira sare sozialetan.
Bavariako Barne arduradunaren arabera, ez dago zantzurik erasotzailea islamismoarekin lotzeko. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199694/tiroz-eraso-diote-ivan-duque-kolonbiako-presidentearen-helikopteroari.htm | Mundua | Tiroz eraso diote Ivan Duque Kolonbiako presidentearen helikopteroari | Ez da zauriturik egon, helikopteroa blindatuta baitzegoen. NBE eta AEEk erasoa gaitzetsi dute. | Tiroz eraso diote Ivan Duque Kolonbiako presidentearen helikopteroari. Ez da zauriturik egon, helikopteroa blindatuta baitzegoen. NBE eta AEEk erasoa gaitzetsi dute. | Ivan Duque Kolonbiako Presidentea helikoptero batean zihoala tiroz eraso diote, presidenteak berak sare sozialen bidez adierazi duenez. Kolonbiako Cucuta hirian jazo zen gertaera, eta presidenteaz gain, helikopteroan zihoazen Diego Molano defentsa ministroa, Daniel Palacios barne ministroa eta Silvano Serrano Norte Santander departamentuko gobernadorea. Hiriko aireportuan lurreratzen ari zela eraso zioten helikopteroari. Hala ere, ez da zauriturik egon.
Presidenteak adierazi duenez, «atentatu koldar baten biktima» izan da, eta helikopteroa gotortuta zegoelako irten dira bizirik. Era berean gehitu du Gobernuak ez duela atzera egingo: «Tinko mantenduko gara narkotrafikoaren, terrorismoaren eta talde kriminalen aurkako borrokan». NBE Nazio Batuen Erakundeak eta AEE, Amerikako Estatuen Erakundea ere erasoa gaitzetsi dute. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199695/mendizale-bat-hil-da-araban.htm | Gizartea | Mendizale bat hil da Araban | Ondoez batek jota hil da Aiaran, gauez ibilbide bat egiten zebilen bitartean. | Mendizale bat hil da Araban. Ondoez batek jota hil da Aiaran, gauez ibilbide bat egiten zebilen bitartean. | Gaur gauean gertatu da. Gorobelen ibilbide bat egiten zebilen 48 urteko gizona, beste lagun batzuekin. Ondoezak jota lurrera erori da mendizalea, eta bihotza gelditu zaio. Lagunak erreanimatzen saiatu diren arren, ez dute lortu, eta larrialdi zerbitzuak heldu direnerako hilda zegoen. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199696/motorzale-bat-hil-da-istripu-batean-mungian.htm | Gizartea | Motorzale bat hil da istripu batean, Mungian | Motorrak eta beste hiru autok elkarren kontra jo dute. Errepidea itxi behar izan dute. | Motorzale bat hil da istripu batean, Mungian. Motorrak eta beste hiru autok elkarren kontra jo dute. Errepidea itxi behar izan dute. | BI-631 errepideko 23. kilometroan jazo da ezbeharra, 12:30ak aldera. Furgoneta batek eta bi autok elkarren kontra jo dute, eta baita motorrak ere. Motor gidaria larri zauritu da, eta berarekin zihoan laguna momentuan hil da. Larrialdi zerbitzuak bertaratu dira istripua gertatu den lekura, baina iritsi direnerako kopilotua hilda zegoen. Gidaria berriz, helikopteroan eraman dute Gurutzetako ospitalera. Errepidea moztu behar izan dute. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199697/242-positibo-berri-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | 242 positibo berri atzeman dituzte Hegoaldean | Positibotasuna %3,1ekoa da. 31 lagun ospitaleratu dituzte koronabirusarekin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. | 242 positibo berri atzeman dituzte Hegoaldean. Positibotasuna %3,1ekoa da. 31 lagun ospitaleratu dituzte koronabirusarekin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. | Atzo, guztira, 7.807 proba diagnostiko egin zituzten Hego Euskal Herrian, horietako 242k emaitza positiboa eman zuten. Hala, positibotasuna %3,1ekoa da. Herenegun %4ra iritsi zen, baina berriro apaldu da positibotasuna. Halere, zehaztekoa da herenegun baino 1.200 bat proba gehiago egin dituztela, tartean Mallorcako agerraldiarekin lotutakoak.
Bizkaian, 90 positibo atzeman dituzte, herenegun baino bat gehiago; Gipuzkoan 91, ostegunean baino lau gehiago. Araban eta Nafarroan, berriz, positibo kopurua apaldu da. Araban 22 atzeman dituzte, aurreko egunean baino hamar gutxiago; eta, Nafarroan 34, bezperan baino hamabost gutxiago. Hego Euskal Herrian bizi ez diren beste bost lagunek ere eman zuten positibo.
Osakidetzak emandako datuen arabera, ez dute pazienterik sartu ZIUn, baina 31 herritar ospitaleratu dituzte. Bestalde, Osakidetzak erran du Gasteizko Txagorritxuko ospitaleko ZIUn ez dutela gehiago Covid-19ak gaizkitutako pazienterik artatzen, iragan urteko ekainetik lehen aldiz.
Nafarroan ez dute paziente berririk hartu ospitaleetan; herenegun bezala, 21 paziente daude Nafarroako ospitaleetan, horietako zazpi, ZIUn. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199698/egiari-zor-ek-esan-du-gaur-aitortutako-estatuaren-35-biktimak-puzzlearen-pieza-txiki-bat-baino-ez-direla.htm | Politika | Egiari Zor-ek esan du gaur aitortutako Estatuaren 35 biktimak «puzzlearen pieza txiki bat» baino ez direla | Gaur Eusko Jaurlaritzak torturak eta giza eskubideen urraketa larriak jasan zituzten 35 biktima aitortzeko egin duen ekitaldia «urrats garrantzitsua» dela aitortu dute, baina fundazioaren aburuz, ez da nahikoa. | Egiari Zor-ek esan du gaur aitortutako Estatuaren 35 biktimak «puzzlearen pieza txiki bat» baino ez direla. Gaur Eusko Jaurlaritzak torturak eta giza eskubideen urraketa larriak jasan zituzten 35 biktima aitortzeko egin duen ekitaldia «urrats garrantzitsua» dela aitortu dute, baina fundazioaren aburuz, ez da nahikoa. | Torturaren Biktimen Babeserako Nazioarteko Eguna da gaur, eta Eusko Jaurlaritzak modu ofizialean aitortu ditu 1960tik 1978ra bitartean torturak eta giza eskubideen urraketa larriak jasan zituzten 35 biktima Bilboko Euskalduna Jauregian egin duten ekitaldi batean: larriki zauritu zituzten 3 pertsona, poliziak eraildako beste 1, ondasunen aurkako eraso bat eta 30 torturatu.
Egiari Zor fundazioak aitortu du «urrats garrantzitsua» izan dela, «Estatuak hamarkadetan zehar euskal gatazka politikoaren inguruan baliatu duen indarkerien puzzlea» eraikitzen jarraitzeko. Baina hala ere, azaldu du gaurko ekitaldian egin den aitortza hori puzzle horretako «pieza txiki bat» baino ez dela. Dena den, azpimarratu dute, beharrezkoa dela horrelako aitortzak egiten jarraitzea. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199699/kaosaren-erdian-nagusitu-da-julian-alaphilippe.htm | Kirola | Kaosaren erdian nagusitu da Julian Alaphilippe | Frantziarrak etapa eta lidertza lortu ditu Frantziako Tourrean, bi eroriko jendetsuk baldintzatutako aurreneko etapan. Oso urrundik jo du eraso erabakigarria. Lau segundo lortu ditu Primoz Roglicek gainsariei esker | Kaosaren erdian nagusitu da Julian Alaphilippe. Frantziarrak etapa eta lidertza lortu ditu Frantziako Tourrean, bi eroriko jendetsuk baldintzatutako aurreneko etapan. Oso urrundik jo du eraso erabakigarria. Lau segundo lortu ditu Primoz Roglicek gainsariei esker | Erorikoak izaten dira Frantziako Tourreko lehen asteko arrisku nagusia. Ia egunero joaten da txirrindulariren bat lurrera, tentsioaren poderioz. Ezbeharren mehatxua beti dago present. Alabaina, ezohikoa da etapa berean bi erorketa oso jendetsu izatea. Hasiera zitala izan du, bada, aurtengo Tourrak. Zaurituta irisi da helmugara Julian Alaphilippe (Deceuninck), baina irribarre zabala islatzen zuen haren aurpegiak, lehen etapa irabazi, eta hartara, maillot horia soineratu baitu. Hala, berdindu du jada azken hiru urteetan egindakoa:âgutxienez etapa bat irabazi eta lasterketako lidertzan izatea.
Konfiantzaren eta ausardiaren garaipena izan da, helmugatik 2,3 kilometrora egin baitu eraso, Fosse aux Loupseko igoerako maldarik gogorrenetan. Gurpiletik atera ditu aurkari guztiak, eta tinko eutsi dio aldeari. Zortzi segundora iritsi da erorikoek eta abiadak xehatutako tropela, Michael Matthews (Bike Exchange) buru. Hirugarren Primoz Roglic (Jumbo Visma) izan da; lau segundoko abantaila lortu du gainsiariei esker. Richard Carapaz (Ineos) hamahiru segundora helmugaratu da.
Galera hori hutsaren hurrena da, Miguel Angel Lopezek (Movistar) eta Emanuel Buchmannek (Bora) izan dutenarekin alderatuta:â1.49ra iritsi dira. Richie Portek (Ineos), berriz, 2.16 galdu du, 3.17 Simon Yatesek (Bike Excchange) eta 5.33 Alejandro Valverdek (Movistar); bere txarrean, ez dute sailkapen nagusia lehiatzeko asmorik.
Brestetik abiatu da aurtengo Tourra, eta sei txirrindularik osatu dute lehen ihesaldia:âIde Schellingek (Bora), Anthony Perezek (Cofidis), Danny van Poppelek (Wanty), Cristian Rodriguezek (Total), Connor Swiftek (Arkea) eta Franck Bonnamourrek (B&B Hotels). Kate motzean lotu ditu tropelak, eta ezin izan dute lau minutuko langa gainditu. Helmugatik 80 kilometrora, Schelling bakarrik irten da loriaren bila. Besteek hanka altxa dute, eta 68 kilometroren faltan harrapatu ditu tropelak.
Gauzak bare ziren multzo nagusian, harik eta ikusle batek eroriko jendetsua eragin duen arte. Telebistako kamerari begira zegoen, eskuan afixa bat zuela, eta haren kontra tupust egin du Tony Martinek. Aurre-aurrean ziren ziklistak libratu dira bakarrik domino efektutik, eta balazta sakatu dute, etenda gelditu direnei itxaroteko. Schellingek lasterketa buruan jarraitzen zuen, baina aguro irentsi du tropelak, behin Deceuninck erritmoa jartzen hasi denean. Holandarraren saiakera ez da hutsala izan, mendiko maillota jantzi baitu.
Ziklistak ziztu batean zihoazen bukaerako muinora bidean, eta halako batean, lurrera joan dira B&B Hotelseko bi txirrindulari. Beste sarraski bat eragin du eroriko horrek, eta nabarmen baldintzatu du etapa amaiera. Ziklista asko geratu dira moztuta, eta kokapena galdu dute beste askok; Mathieu van der Poelek (Alpecin), adibidez. Behar zen tokian zegoen, aldiz, Alaphilippe, eta errematea eman dio taldearen lana bikainari. Bihar bigarren garaipena kateatzeko aukera izango du, Mur de Bretagnen bukatuko den etapan.
Tourreko etapa abiatu aurretik, Demi Volleringek (SD Worx) garaipena lortu du La Coursen. Lasterketa horren zortzigarren aldia izan da, eta azkena, datorren urtetik aurrera emakumezkoen Frantziako Tourra bihurtuko baita. Brest eta Landerneau artean jokatu da, Tourreko etapa bezala, eta zortzi txirrindulariko esprint murriztu batean gailendu da Vollering, Cecilie Uttrup Ludwig (FDJ Nouvelle-Aquitaine) eta Marianne Vosen (Jumbo Visma) aurretik. |
2021-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/199700/danimarka-eta-italia-eurokopako-final-laurdenetara.htm | Kirola | Danimarka eta Italia, Eurokopako final-laurdenetara | Danimarkarrek nagusitasun osoz irabazi diote Galesi: 0-4. Italiarrek, ordea, gogotik sufritu dute: 2-1 irabazi diote luzapenean Austriari | Danimarka eta Italia, Eurokopako final-laurdenetara. Danimarkarrek nagusitasun osoz irabazi diote Galesi: 0-4. Italiarrek, ordea, gogotik sufritu dute: 2-1 irabazi diote luzapenean Austriari | Danimarka eta Italia Eurokopako final-laurdenetan daude. Atzo sailkatu ziren, hurrenez hurren, Gales eta Austria kanporatuta. Danimarkarrek 0-4 irabazi zieten galesei Amsterdamen, eta, italiarrek 2-1 austriarrei, luzapenean, Londresen. Bi selekzioek gaur jakingo dute noren aurka jokatuko duten hurrengo kanporaketa. Danimarkak Herbehereak edo Txekiar Errepublika izango du arerio —Budapesten ariko dira gaur—, eta, Italiak, Belgika edo Portugal —Sevillan (Espainia) jokatuko dute gaur—.
Danimarkak egin zituen lehenbizi etxeko lanak. Gales nagusitasunez mendean hartuta egin zituen. Kasper Hjulmandek entrenatutakoek jada atzean utzi dituzte lehen partidan Christian Eriksenek izandako ezbehar larriak eragindako beldurrak. Finlandiaren aurka nabarmen geratu zen Eriksen arriskutik kanpo egonagatik ere, ez zeudela jokatzeko moduan. Horregatik, ulertzekoa izan zen galtzea. Baina Eriksenen inguruko berriak hobeak izan ahala, goraka egin dute nabarmen. Haien izarra indarberritzeak hauspotu ditu. Bigarren lehian agerian geratu zen: oso estu hartu zuten Belgika, eta azken minutuetan bakarrik etsi zuten. Azkenean, hirugarren ahaleginean, Errusiaren aurkakoan, lortu zuten susperraldia lehen garaipenarekin indartzea.
Atzo, jarraipena eman zioten goranzko joera horri, eta partida bikaina jokatu zuten. Hala, final-laurdenetan ariko dira, kanporaketa horretan azkenekoz aritu eta hamazazpi urtera: 2004ko Portugalgo Eurokopan izan zen azken aldia. Oso urrun dute oraindik 1992ko Suediako ekitaldian egindako balentria —Jugoslavia ordezkatu zuten azken unean, eta txapeldun izan ziren ezustean—. Baina bidean daude.
Galesek, ordea, azken ekitaldian baino bide laburragoa egingo du: finalerdiak jokatu zituen duela bost urte, eta bi koska gutxiago egingo ditu oraingoan. Itxura eskasa eman zuen atzo. Lehen ordu laurdenean baino ez zuen estutu aurkaria, Gareth Balek egindako korrikaldiei eta jaurtiketei esker. Baina Danimarka baloiaren jabe egin, eta Gales desagertzea; biak bat izan ziren. Gainera, segituan lortu zuten saria danimarkarrek: Kasper Dolbergek bikain bukatu zuen selekzio osoak egindako jokaldi landua, eta gol ederra sartu zuen area kanpotik. 27. minutua zen. Danimarka nagusi zen. Gales, ordea, ezinean ari zen.
Atsedenaldiak ez zuen ezer aldatu. Are gehiago, bigarren zatia hasi eta hirugarren minutuan bigarren gola sartu zuten daniarrek. Martin Braithwaite bizi-bizi joan zen eskuin hegaletik, eta erdiratu egin zuen, eta urrundu nahian, Neco Williamsek baloia eman zion Dolbergi. Hark ez zuen oparia pasatzen utzi, eta bigarrenez zulatu zuen atea. Minutu asko falta ziren, baina Danimarkak kontrolpean zuen partida. Eta halaxe izan zen amaiera arte. Eta amaitu, ezin hobeto amaitu zuen, azken minutuetan beste bi gol sartu baitzituen: Joakim Maehlek egin zuen hirugarrena, 88.ean, eta, Braithwaitek, laugarrena, 94.ean.
Italia, estu eta larri
Goruntz ari dira danimarkarrak, baina oraindik asko falta zaie italiarren parera iristeko: 31 partida daramatzate haiek galdu gabe, ia hiru urte. Hori gutxi balitz bezala, irabazi egin dituzte azken hamabi partidak. Gol bakarra sartu diote, hain zuzen, Austriak atzo sartu ziona. Gutxienekoa zen. Irabaztea eta sailkatzea zuten helburu, eta lortu egin zuten.
Baina gogotik sufritu zuten. Luzapenean gailendu ziren, lehen 90 minutuak hutsean amaitu eta gero. Federico Chiesak sartu zuen partidako lehen gola, 95. minutuan, eta Matteo Pessinak, bigarrena, 105.ean. Sasa Kalajdzicek sartu zuen austriarren gola, 114.ean. Ederki sufritu arren, Italiak laugarren aldiz jarraian jokatuko ditu Eurokopako final-laurdenak. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199734/horren-amp-merkea.htm | Iritzia | Horren & Merkea | Horren & Merkea. | Jo ta ke. Irabazi arte. Kontestu anitzetan baliatu izanak higatu ahala indartutako leloa, bere baitan hamaika borroka oihartzuntzen dituena. Ahots-kordak elkarren aurka dardarazi orduko garrasi forma hartzen duten bost hitzen segida. Bederatzi silaba eten elkarren jarraian, hiru lehen kolpean eta gero sei, beren intonazio markatu eta guzti. Hori da galdera. Zelan da posible? Urteak. Elkano Fundazioari ideia bururatu zitzaionetik, zuzendarien eta gidoilarien koordinazio lanera; Eusko Jaurlaritzaren, Gipuzkoako Aldundiaren eta Espainiako Gobernuaren diru laguntza eskaerak bete, onartu, ospatu eta gastatzeko beste denbora. EiTB-ren laguntzekin berdin, zenbat bilera egin behar ote diren halakoetan. Auskalo zenbat esku, buru eta ahots pelikula horren egikaritze bidean, zenbat galbahe mota, zenbat iritzi kritiko egoteko aukera. Eta inork ez du une batez burua altxatu edizio programatik, burua altxatu gidoitik, ipurdia altxatu aulkitik, errebelazio bat izan lo hartzear dagoen unean, eta esan: Ei, aizue, zer da egiten ari garen hau?
Agertokia aldatu da ustekabean. Eraberritu da atrezzoa, eta protagonistak ere ez dira lehengoak. Emakumezko ahotsez ari dira aldarrika denda handi baten ataurrean, lanuzteek ezertarako balio ez dutela nazkatzeraino aditu daitekeen garaiotan. Aurrez aipatutako bost hitzak lotu dituzte zintzurrera, bederatzi silaba markatu horiexek. Betiko hitz berberak dira; oraingoan, baina, oso desberdin belarriratu zaizkidanak.
Epizidade falta darielako izango da, akaso. Ez direlako hain erraz ezkontzen orain artean geure egin dugun iruditeria historikoarekin. Begiak itxi eta grebalariren bat irudikatzeko ariketa eginez gero, Euskalduna Ontziolako barrikaden su goria dakarkit gogoak. Metalaren sektoreko grebetara narama eta, azkenaldi honetan, ezinbestean, Aiaraldera. Begiak itxiz gero, buzodun gizonezkoak imajinatzen ditut errepidearen erdian eserita. Biraldutako bideoetan ikusitakoen tankerako munstro armatuak agertzen dira luze gabe, eta modu baketsuan eserita zeudenei jazartzen zaizkie borrazoka; sudurrak, eskumuturrak edo parean jarritako beste zernahi eta nornahi txikitzeko amorratzen.
Kolore berdeak hartu dio gain iluntasunari, Bizkaiko erresidentzietako langileen greba mugagabea baitaukat akorduan. 378 egun iraun zituen greba hura gainerako sektore feminizatuentzat hauspo izan zitekeela azpimarratzen zen orduan. Merkataritzaren sektorea da orain lurrikaratzen hasia dena, Internet bidezko salmentak handitzen ari direla argudiatuta, kate handiek dendak ixteari eta langileak kanporatzeari ekin baitiote.
Besteak beste, H&M-n suma liteke mugimendua. Bertako langileek arropa beltza eta musuko gorriak soinean zituztela Bilbon antolatutako moda desfilea izan zen zerbaiten iragarle. 2019an 1.200 milioi euroren irabaziak izan arren, estatu espainiarrean 26 denda ixteko asmoa agertu du enpresa suediarrak; 900 lanpostu baino gehiago suntsitu eta ehunka langileren lan-baldintzak are gehiago okertzekoa. Ezin ahantz liteke, aurrez ere prekarizatuta zegoen eremu bati buruz ari garela, non soldata baxuak eta lanaldi partzialeko kontratuak eguneroko ogi diren —ez soilik metaforikoki—.
Gessamí Fornerrek El Salto atarian egindako elkarrizketa batean bildu du apirilaren 22tik ekainaren 15era arte iraun zuen lanuztearen protagonistetako baten testigantza. Hunkituta suma liteke Patricia Babuglia, hizpide dugun enpresan hogei urte daramatzan langilea. Haserre kontatzen du lanaldi osoan zeuden langileak kanporatu nahi izan zituela enpresak, beranduago langile horiei kontratu partzialak eskaini eta enpresari komeni zitzaion ordu-tarteetan kokatzeko; «esku gehiago nahi dituzte eta ordu gutxiago, tetrisa beraiek nahi eran egiteko». Kontziliazio eskubidea kolokan jarri izana ere salatzen du; «amok enbarazu egiten diegu enpresei» .
Harro kontatzen du Babugliak 47 langileri eragiten zien EREa gelditzea lortu zutela, eta, Araban eta Gipuzkoan lanposturik jokoan egon ez arren, plantilla osoaren %90 mobilizatu zela. «Ekipo» hitza aipatzen du berak, eta ekipo hori izan zen, hain zuzen, akordioa sinatzea lortu bezain laster Guggenheim museora joan zena, greban zeuden garbitzaileei lekukoa pasa eta babesa adieraztera.
Elkarrizketa irakurri bitartean, ezin izan ditut burutik kendu bizi zuten lan gatazka ikusarazteko asmoz greban ari ziren dendarien aurretik aldarte lasaiz igaro eta erosketak egitera barrura sartzeko gai izan ziren herritarrak. Ez eta Primarkek Bilbon espainiar estatuko dendarik handiena zabaldu eta, biharamunean, hara joan ahal izateko jaiegun bat hartu zutenak ere.
Alternatibak ehuntzen dabiltzanengandik datorkigu azken galdera: zerbait garestia dela esan beharrean, zergatik ez hausnartu merkea den hori zergatik ote den horren merkea? | |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199735/gizon-bat-kalean-hilda-aurkitu-dute-donostian-indarkeria-zantzuekin.htm | Gizartea | Gizon bat kalean hilda aurkitu dute Donostian, indarkeria zantzuekin | Ertzaintzak 32 urteko gizon bat atxilotu du heriotzarekin zerikusia duelakoan. Gaueko 1:30ak aldera aurkitu dute. | Gizon bat kalean hilda aurkitu dute Donostian, indarkeria zantzuekin. Ertzaintzak 32 urteko gizon bat atxilotu du heriotzarekin zerikusia duelakoan. Gaueko 1:30ak aldera aurkitu dute. | Bart gaueko 1:30ak aldera gizon baten gorpua aurkitu zuten Donostiako Lauaizeta kalean. Ertzaintzaren arabera, «indarkeria zantzu nabarmenak» zituen, eta jada atxilotu dute 32 urteko gizon bat heriotzarekin zerikusia duelakoan.
Hildakoa kalean bertan aurkitu zuten. Odol putzu handi bat zuen inguruan, eta handik metro gutxira zegoen autokarabana batean zegoen atxilotu duten gizona; arropan odol arrastoak zituen.
Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du, baina argitu du, lehen usteen arabera, elkar ezagutzen zutela biktimak eta erasotzaileak. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199736/hetsi-dituzte-bozkalekuak-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Hetsi dituzte bozkalekuak Ipar Euskal Herrian | Kontaketa egiten ari dira hauteslekuetan. Departamendu eta eskualde hauteskundeetako Pirinio Atlantikoetako parte hartzea joan den astekoa baino puntu batez gorago zen, tenore berean, 17:00etan: %32,65. | Hetsi dituzte bozkalekuak Ipar Euskal Herrian. Kontaketa egiten ari dira hauteslekuetan. Departamendu eta eskualde hauteskundeetako Pirinio Atlantikoetako parte hartzea joan den astekoa baino puntu batez gorago zen, tenore berean, 17:00etan: %32,65. | Departamendurako eta eskualderako bozen bigarren itzulia egiten ari dira gaur Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Izandako parte hartze biziki apalaren ondorioz, departamendurako hautagai bakarrak ere ez zuen lortu lehen itzulian hautatua izateko boz aski, eta bina hautagaitzaren arteko lehia izanen da Ipar Euskal Herriak dituen hamabi kantonamenduetan. Zentro eskuinak du irabazteko aukera gehien, baina EH Baik ere hautetsiak lor litzake kantonamendu batean edo bestean; zazpitan lehiatuko dira abertzaleak. Eskualderako, Alain Rousset gaur egungo presidente sozialista gailenduko dela espero da.
Bukatu da bozkatzeko epea Ipar Euskal Herrian: bozka bulegoak 18:00etan hetsi dituzte, eta kontaketarekin hasiko dira. Parte hartzea, berriz ere, baxua izango da gaur, baina Pirinio Atlantikoetan, 17:00etako datuen arabera, joan den igandekoa baino handixeagoa: %32,65. Joan den astean, ordu berean, %31,37 zelarik. Eguerdiko hamabietan bozka emana zuten hautesleen %16,12ak departamentuko bozetan. Joan den igandean, une berean, %14k zuten botoa emana.
Orduan, hiru hautesletik bi ez ziren bozkatzera joan. Bigarren itzulian zenbaki berdintsuak izanen direla aurreikus zitekeen, baina kantonamendu batzuetan dagoen lehiak hautesleak bozkatzera animatu dituela dirudi. Mezu hori zabaltzen saiatu dira aste osoan zehar ezkerreko abertzaleak. Zure bozak gauzak alda ditzake lelopean, parte hartzearen garrantzia azpimarratu nahi izan du EH Baik. Zentro-eskuinaren kontra lehiatuko dira leku gehienetan, Hendaiako kantonamenduan izan ezik: alderdi sozialistako hautagaiak izanen dituzte parean. Sozialistak EELV eta Generationen babesarekin aurkeztu ziren kantonamendu horretara, eta komunisten babesa ere eskuratu dute bigarren itzulirako. Gainerako kantonamenduetan, ikustekoa izanen da lehen itzulian Frantziako ezkerrarentzat bozkatu zuten hautesleek, zentro-eskuina pasa ez dadin, bigarrenean EH Bairi ematen dioten.
Astean zehar, bozka kontsignak zehazten aritu dira indar politikoak, ezer argirik erran gabe. EELVk eta Generationek «elkartasunaren eta ekologiaren balioak ahal bezain ongi defendatzera» deitu dituzte hautesleak. Baina horien etiketarekin aurkeztu ziren hautagai batzuk argiago mintzatu dira: Bidaxune-Amikuze-Oztibarren Luzien Betbederrek, eta Uztaritze-Errobiko ibarrak-Urdazurin Jeremy Savatierrek EH Bai bozkatuko dutela erran dute. Mendialdean, komunistek ez dute bozka kontsignarik eman nahi izan: «Ez dugu sekula eskuinarentzat bozkatu», adierazi zuen Louis Labadot Mauleko (Zuberoa) auzapezak. «Hautesleek jakinen dute hautatzen».
Baiona 2 eta Baiona 3 kantonamenduetako lehiak ere interes berezia izanen du. Urteetan, PSren esku izan dira biak, baina, aurten, zentro-eskuina gailendu zaie Cristophe Martin - Juliette Brocard, eta Henri Etxeto - Florence Dupreuilh bikoteei. Ezkerreko gainerako hautagaien boz erreserbak balioko diela espero dute biek.
Lehen itzulian lortutako abantaila berarekin ibiliko direla espero dute zentro-eskuineko hautagaiek, Jean Jacques Lasserre departamenduko presidente izendatu ahal izateko.
Akitania Berrian, lehia gutxi
Lehen itzulian bozen %28,6 eskuratu zituen Roussetek. Ekologistekin batera osatu du gehiengoa azken sei urteetan, eta aurten ere aliantza eginen zutela espero zen, baina, azkenean, ez da Generation eta EELVren hautagaitzarekin batuko. Bozen %12 lortu zituen igandean Nicolas Thierryk. Eskuinean ere ez dute akordiorik lortu, eta bakoitza bere aldetik aurkeztuko da. Martxan alderdiko Geneviève Darrieussecqek bozen %13,71 lortu zituen lehen itzulian, eta Nicolas Florian Errepublikanoetako hautagaiak, %12,46. Eskuin muturrean, Edwige Diaz Batasun Nazionaleko hautagaiak bigarren lekua lortu zuen igandean, bozen %18,21 eskuratuta. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199737/hegoaldean-177-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Hegoaldean 177 positibo atzeman dituzte | 5.604 proba egin ziren atzo; beraz, positibo tasa %3,2koa da. | Hegoaldean 177 positibo atzeman dituzte. 5.604 proba egin ziren atzo; beraz, positibo tasa %3,2koa da. | Atzo 5.604 proba diagnostiko egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta horietako 177ri atzeman zieten COVID-19a. Hala, positibo tasa %3,2koa da, atzokoaren parekoa.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 83. Gipuzkoan, 43 izan ziren; Nafarroan, 36 eta Araban, 13. Hego Euskal Herrian bizi ez diren beste bi lagunek ere eman zuten positibo diagnostiko proban.
Ospitaleetako egoerari dagokionez, atzo zazpi lagun erietxeratu zituzten COVID-19arekin, eta ZIUetan 42 lagun daude oraindik, atzo baino bat gehiago. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199738/kaiku-eta-tolosaldea-garaile-pasaian.htm | Kirola | Kaiku eta Tolosaldea, garaile Pasaian | KAE1 ligan irabazleak bi segundo atera dizkio etxeko ontziari, San Pedrori. ETE ligan, berriz, Tolosaldea eta Deusturen arteko buruz burukoa baieztatu da. | Kaiku eta Tolosaldea, garaile Pasaian. KAE1 ligan irabazleak bi segundo atera dizkio etxeko ontziari, San Pedrori. ETE ligan, berriz, Tolosaldea eta Deusturen arteko buruz burukoa baieztatu da. | Hiru estropada eta hiru garaile. Horiek dira momentuz KAE1 ligako emaitzak. Gaur jada bandera bat irabazia zuen San Pedrok etxean jokatu du, Pasaian (Gipuzkoa), baina ezin izan du bigarren garaipena lortu, Kaiku azkarragoa izan baita. Sestaokoek 1.92 segundo atera dizkiote Libia-ri, eta sailkapen nagusian bigarrenak dira, San Pedro baino bi puntu gutxiagorekin.
ETE ligan bestelakoa da joera, eta geroz eta nabarmenagoa da bi direla liga irabazteko hautagaiak: Tolosaldea eta Deustu. Garaipen bana zeramaten, berdinduta zeuden sailkapenean, eta gaur ere bi ontzi horiek sailkatu dira lehen bi postuetan. Aurretik, Tolosaldea izan da.
Estropada arraroa izan da KAE1 ligakoa. Pasaiako badiaren barruko aldean jokatu dute, eta sei luze eta bost ziaboga egin behar izan dituzte. Kaikuk estropada ona egin du, eta azken ziabogan zazpi segundoko aldea zuen San Pedrorekiko. Etxekoek, ordea, ez dute amore eman, eta azken segundora arte borrokatu dira; azkenean, bi segundo eskaseko abantaila eskuratu du Kaikuk.
Hirugarren sailkatua Deustu izan da, hirugarren txandako garailea; 18 segundo ehunen atera dizkio San Juani. Laugarren izan dira Pasaiakoak, eta sailkapen orokorrean ere laugarren posturaino igo dira. Bosgarren Getaria izan da, seigarren Zumaia, eta estropadako galtzaile nagusia, berriz, Pedreña izan da. Mailaz igotzeko faboritoen artean daude Kantabriakoak, baina gaur irteera txarra egin dute, eta zortzigarren amaitu dute.
Buruz burukoa
Mutilek baino baldintza okerragoetan egin dute arraun gaur neskek. Goizean goiz hotza eta euria ziren nagusi Pasaiako badian. Ohikoa den moduan, mutilen distantzia erdia egin dute; gaur, beraz, hiru luze eta bi ziaboga. Estropada osoan nor baino nor ibili dira Deustu eta Tolosaldea, eta, azkenean, gipuzkoarrak izan dira garaile.
Hirugarren Hibaika izan da, Deustutik lau segundo eskasera, eta laugarren San Juan, ohorezko txandako azkena. Bosgarren Zumaia izan da, bigarren txandako garailea. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199739/van-der-poel-iritsi-da-tourrera.htm | Kirola | Van der Poel iritsi da Tourrera | Azken metroetan jo du erasoa txirrindulari gazteak, eta sailkapen nagusian lider jarri da. Bere aitona zen Raymond Poulidorri eskaini dio garaipena. | Van der Poel iritsi da Tourrera. Azken metroetan jo du erasoa txirrindulari gazteak, eta sailkapen nagusian lider jarri da. Bere aitona zen Raymond Poulidorri eskaini dio garaipena. | Txirrindularitza zale asko zeuden une honen zain, eta gaur baieztatu da askoren ustea: errepidean ere gaitasun izugarriak dituen txirrindularia da Mathieu Van der Poel (Alpecin), eta onenen artean ere hori erakusteko gai da. Lehen parte hartzea du Frantziako Tourrean 26 urteko txirrindulariak —aurretik lau aldiz izan da munduko txapeldun ziklo-krosean—, eta bi etapa soilik behar izan ditu bere lehen erakustaldia emateko, gaur, Britainiako horman.
Etapa eta lidergoa eskuratu ditu. Esana zuen hori zela bere helburua aurtengo Tourrean, eta 2019an hil zen bere aitona Raymond Poulidorri eskaini nahi zizkiola. Hark hamalau urte egin zituen txirrindularitza profesionalean, eta txirrindulari bikaina izan zen arren, sekula ezin izan zuen elastiko horia jantzi.
Gaur, ez zituen aurkari makalak parean Herbehereetako txirrindulariak: Alaphilippe liderra, Roglic, Pogacar, Van Aert... luzea zen gaurko etaparen atzetik zebiltzanen zerrenda, baina protagonista bakarra, azkenean, Van der Poel izan da. Lehendabizi, hamabost kilometroren faltan jo du erasoa; aurkariak estutu nahi zituen, eta, bide batez, tarteko helmugako hamar segundoko gainsaria eskuratu. Azken igoera baino lehen harrapatu dute.
Eraso sorta azken bi kilometroetan hasi da, behin Britainiako hormara iritsi direnean. Van der Poelek argi utzi du kilometrok batzuk lehenago jotako erasoaldiak ez diola indar zipitzik ere kendu, berriz jo du, eta inork ezin izan dio eutsi haren pedal kolpeari. Bigarren izan da Tadej Pogacar (UAD) sei segundora, hirugarren Primoz Roglic (Jumbo), laugarren Wilco Kelderman (Bora) eta bosgarren lidergoa galdu duen Julian Alaphilippe (Deceunick). Etapako galtzaile nagusia Geraint Thomas (Ineos) izan da, gainontzeko talde buruak baino segundo batzuk atzerago heldu baita.
Zeresana eman duten bi etapa zailen ostean, bihar gizon azkarren txanda helduko da. Lorient eta Pontivy artean 183 kilometro egingo dituzte txirrindulariek, ia aldaparik ez duen ibilbidean. Kontuz ibili beharko dute erorikoekin. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199740/eh-baik-irabazi-du-hendaia-euskal-kostaldean-bozen-522-erdietsirik.htm | Gizartea | EH Baik irabazi du Hendaia-Euskal Kostaldean, bozen %52,2 erdietsirik | Iker Elizalde eta Annie Poveda departamenduko kontseilari izanen dira datozen sei urteetan. EH Baik adierazi du azken urteetan eramandako «lanaren fruitua» izan dela. Abstentzioa %61ekoa izan da. | EH Baik irabazi du Hendaia-Euskal Kostaldean, bozen %52,2 erdietsirik. Iker Elizalde eta Annie Poveda departamenduko kontseilari izanen dira datozen sei urteetan. EH Baik adierazi du azken urteetan eramandako «lanaren fruitua» izan dela. Abstentzioa %61ekoa izan da. | Sorpresa eman zuen lehen itzuliko emaitzak, EH Baiko hautagaiak gailendu baitziren Hendaia-Euskal Kostaldeko kantonamenduan, bozen %29,3 lorturik. Bada, bigarren itzulian baieztatu egin da koalizio abertzalearen emaitza: Annie Poveda eta Iker Elizalde (EH Bai) izanen dira departamenduko kontseilariak datozen sei urteetan.
Hendaiako, Urruñako eta Biriatuko (Lapurdi) herriak biltzen ditu Euskal Kostaldea kantonamenduak. Bigarren itzulian EH Bai koalizio abertzaleak bozen %52,2 lortu ditu, 3.110 bozekin. EH Baik adierazi du emaitza «historikoak» izan dituela. Parean izan dituzte departamenduko ezkerreko Chantal Kehrig-Cottençon eta Frederic Tranche hautagaiak: bozen %47,8 lortu dituzte, 2.850 bozekin. Halere, lehen itzulian bezala, abstentzio handia izan da: erroldatuen %39k eman dute boza.
Elizaldek «biziki baikorki» baloratu ditu emaitzak, baina abstentzioa izan du gogoan: «Emaitza historiko hitza ez zait oso egokia iruditzen, bereziki hainbesteko abstentzioa izan delarik». Dena den, argi du emaitzak «zilegi» direla: «Joko arauak berak dira denentzat, baina behar dugu hori kontuan hartu. Gure zeregina izanen da apaltasunez aritzea, herritarren bi herenak etxean egon baitira. Egunerokoan proiektuak eraman beharko ditugu, herritar guzien egunerokoa hobetzeko. Poliki-poliki galdu den konfiantza hori berreskuratzea izanen da erronka». Gainera, azken urteetan mugimendu abertzaleak eramandako lana zoriondu du: «Emaitza hau bada eramandako lanaren eta borrokaren fruitua, ezkerreko abertzaleek eraman dutena urteetan zehar. Lehengo astean esan genuen sorpresaz harrapatu gintuztela emaitzek, eta berretsi ditugu kolektibo bat egon delako lanean». Zehaztekoa da hiru herri biltzen dituela kantonamenduak: Biriatun eta Urruñan EH Bai nagusitu da; Hendaian, berriz, sozialistak. «Hiru herri dira, ez zen Hendaia bakarrik. Hendaian ere pozten gara, aldea murriztu baitugu», segurtatu du Elizaldek.
Chantal Kehrig Cottençon izan da azken kargualdian kantonamendu horretako hautetsia, eta «atsekabeturik» hartu ditu emaitzak. «Azkenean, herriko bozetako dinamika baieztatu da gure kantonamenduan, badu urte bat pasatu direla. Dena den, abstentzio handia izan da. Emaitzen zilegitasuna dudan jarri gabe, uste dut hautetsioi dagokigula benetan horri buruz gogoetatzea; lehen itzulian bezala, bigarrenean ere abstentzio handia izan baita», adierazi du. Departamenduko kontseilaritzaren «orrialdea itzultzen» du, beraz, Kehrigek. Dena den, Hendaiako emaitzekin kontent agertu da: «Hendaiarren %56k gure alde egin dute; gugan konfiantza dutela erran nahi du».
EH Baik, berriz, hau adierazi du ohar batean lortutako emaitzaren harira: «Emaitza hauek konfirmatzen dute terrenoko lanarekin segitu behar dugula. Alternatiben eta jendarte bidezkoagoaren eraikuntza ez da hautetsontzietan soilik lortzen. Gure engaiamenduarekin aitzina segituko dugu: kanpainan egin bezala, etxebizitza eskubidea aldarrikatzen segituko dugu, eta gurekin bat egiten duten guziei gurekin batzeko deialdia luzatzen diegu. Egunerokoan, karrikan, elkarteetan eta herriko etxeetan eramandako lanak bere emaitzak ekartzen ditu, baita abstentzioari aurre egiteko ere».
2015ean, abstentzio gutxiago izanik ere (%52,77), abertzaleek 3.322 boz lortu zituzten, aurten 3.110 lortu dituelarik. Departamenduko ezkerrak, berriz, 3.723 boz erdietsi zituen, egun baino kasik 1.000 boz gutiago. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199741/txekiak-eurokopatik-kanpo-utzi-ditu-herbehereak.htm | Kirola | Txekiak Eurokopatik kanpo utzi ditu Herbehereak | Ezustekoa eman du Txekiak, eta final-laurdenak jokatuko ditu Danimarkaren aurka. Holes eta Schick izan dira goleatzaileak. | Txekiak Eurokopatik kanpo utzi ditu Herbehereak. Ezustekoa eman du Txekiak, eta final-laurdenak jokatuko ditu Danimarkaren aurka. Holes eta Schick izan dira goleatzaileak. | Heldu da Eurokopako lehen ezusteko potoloa: Txekiak Herbehereak kaleratu ditu, eta final-laurdenetan izango da. Lehen zati parekatu baten ostean, bigarren zatian bi gol sartu dituzte irabazleek, eta final-laurdenak Galesi 4-0 irabazi zion Danimarkaren aurka jokatuko dituzte.
Jokoan, protagonistak izan dira hasieratik Herbehereak. Dumfries eta Depay buru, eurenak izan dira lehen zatiko aukerarik onenak, baina ez da atzean sartuta egon Txekia; ausart jokatu du, eta izan ditu aukerak. Argiena, 36. minutuan: De Ligtek atepean atera du Stekelenburg atezaina gaindituta zuen Baraken jaurtiketa bat.
Bigarren zatiaren hasieran, berriz, De Ligt izan da protagonista. Atzelariak falta gogor bat egin du Txekiaren gol aukera argi bat saihesteko, eta epaileak txartel gorria erakutsi dio. Erabaki horrek indarra eman die txekiarrei, eta orduan hasi dira neurketa kontrolpean izaten: hamar minutu geroago sartu du lehen gola Holesek, 67. minutuan, buruz.
Golaren ondoren ere erasotzen jarraitu du Txekiak, eta 79. minutuan heldu zaio ausardiak merezi zuen saria. Schick izan da goleatzailea. Gauzak hala, erabaki da Eurokopako lehen final-laurdena: Danimarka-Txekia. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199742/gilles-simeoni-garaile-korsikako-bozetan-aulkien-gehiengo-osoa-izango-du.htm | Mundua | Gilles Simeoni garaile Korsikako bozetan: aulkien gehiengo osoa izango du | Fa Populu Inseme zerrendak botoen %40,64 bildu ditu hauteskundeen bigarren itzulian, eta 63 eserlekutik 32 izango ditu Asanblean; Marcangeli eskuindarra izango da oposizioko burua, hamazazpi kontseilarirekin. Denera, hiru zerrenda nazionalistek botoen %67,97 eskuratu dituzte. | Gilles Simeoni garaile Korsikako bozetan: aulkien gehiengo osoa izango du. Fa Populu Inseme zerrendak botoen %40,64 bildu ditu hauteskundeen bigarren itzulian, eta 63 eserlekutik 32 izango ditu Asanblean; Marcangeli eskuindarra izango da oposizioko burua, hamazazpi kontseilarirekin. Denera, hiru zerrenda nazionalistek botoen %67,97 eskuratu dituzte. | Gilles Simeoniren garaipena eztabaidaezina da. Aurten bakarrik aurkezteko erabakia hartu zuen, batzuentzat egokia, beste batzuentzat arriskutsua, eta agintari autonomistari era ezin hobean atera zaio apustu elektorala. 2017an hiru alderdik osaturiko koalizioak lortu zuena oraingoan gizon bakar batek lortu du: Fa Populu Inseme zerrendak botoen %40,64 bildu ditu, eta, hortaz, gehiengo osoa izango du Asanblean, 63 aulkitik 32. Hegemonia baten hasiera da gaur Korsikan gertaturikoa.
Simeonik agintaldi bakarra egin du uharteko boterean, baina sei urteko epe labur horrek balio izan dio herritarren artean mezu bat eta politika egiteko modu bat ereiteko, eta aurtengo bozetan lan horren fruituak jasotzeko. Lehen aldia da Korsikako alderdi batek bere kabuz parlamentuko eserlekuen gehiengo osoa lortzen duela, eta, hortaz, agintari autonomistak beste mugarri bat jarri du arrakastak besterik ezagutu ez dituen ibilbide politikoan; Bastiako auzapez kargua izan zen lehenik, uharteko agintea gero, mugimendu nazionalistako aliatuekin elkartuta, eta bakarkako bidea izan da azkenik, Korsikako presidente postura itzultzeko.
Elektoralki, Simeonik erabat astindu du uharteko taula politikoa. Lau talde parlamentario izango dira datorren legealdian Asanblean, eta horietako hiru nazionalistak izango dira; zehazki, bat autonomista, bestea independentista, eta azkena autonomisten eta independentisten artekoa. Horrek utzi duen testuingurua da mugimendu horretatik kanpoko sektore bakarra egongo dela oposizioan, Laurent Marcangeli Ajaccioko auzapeza buru duen eskuina.
2015ean, nazionalistak lehen aldiz irlako boterera iritsi zirenean, botoen %35,34 eta 24 aulki zituzten parlamentuan; datorren legealdian, berriz, 46 eserleku izango dituzte, hiru zerrendak elkartuta babesen %67,97 jaso baitituzte. Gorakada handia izan da, mugimenduko hainbat alderdi eta sektoreren lanaren ondorio dena, baina, azkenean, Simeoni izan da hori kapitalizatzea lortu duena, besteak beste, Korsikako presidente karguak eman dion ikusgarritasunari esker.
Inbestidura bozketa datorren ostegunean egingo dute, eta ikusteko dago gaurko garaileak hitzordu horretarako eta agintaldirako akordio bat proposatuko dien ordezkaritza lortu duten mugimenduko beste kideei. Bigarren itzuliaren aurretik, Simeonik jakinarazi zuen bozen ostean «gehiengo nazionalista batean egoteko bokazioa duten indarrei legealdirako kontratu bat» proposatuko diela Jean-Christophe Angelini autonomistari eta Paul-Felix Benedetti independentistari, baina orain, gehiengo oso bat dagoela kontuan harturik, hirurek beste modu batera ikus lezakete itun horren inguruan ados jartzea; betiere, testuaren edukia jakiteke dagoela.
Hain justu, kanpainan Angelini izan da Simeoniren gehiengo osoaren aurkako mezu gehien bidali dituen agintaria, eta hori eragozteko bigarren itzulitik kanpo geratu zen Jean-Guy Talamoni independentistaren zerrendarekin bat egitea erabaki zuen; batuketa hori 2015eko eta 2017ko Pe a Corsica koalizioari egindako erreferentzia bat ere izan da, gaurko lehiako zerrendak Avanzemu pe a Corsica izena izan baitu.
Apustuak, ordea, espero baino emaitza txarragoak izan ditu, soilik bi puntu egin baitute gora bigarren itzulian; Angelinik botoen %13,22 jaso zituen iragan igandean, Talamonik %6,9, eta bien zerrendak babesen %15,07 lortu ditu gaur. Denera, hortaz, zortzi kontseilari izango dituzte irlako parlamentuan, eta ikusteko dago diputatu horiek oposizioaren parte izango diren ala Simeonirekin adostasunetara helduko diren; edo biak. Zundaketen berri izan eta berehala, Angelinik aitortu du batasun hori «hutsegite bat» izan dela, baina ez du damurik agertu.
Benedetti, bakarrik estreinakoz
Mugimendu nazionalistatik, Benedettiren zerrendak ere ordezkaritza izango du Asanblean, botoen %12,26 bilduta sei aulki jaso baititu; Core in Fronte lehen aldiz sartuko da parlamentuan bere kabuz aurkeztuta, 2012ra arte Talamoni buru duen Corsica Liberaren parte izan baitzen, eta harrez geroztik ez zuelako ordezkaritzarik lortu. Haren kasuan ere, ikusteko dago zer jarrera izango duen Korsikako presidente karguan errepikatuko duenarekiko, iragan agintaldian oso kritiko agertu baitzen harekin.
Horiek horrela, mugimendutik kanpo ere ordezkaritza izango dute Korsikako Asanblean, Marcangeli eskuindarrarena izan baita boto gehien bildu duen bigarren zerrenda. Zehazki, Un Soffiu Novuk babesen %32,02 jaso ditu, eta, hortaz, hamazazpi kontseilari izango ditu parlamentuan.
Lehen postuan amaitu ez duen arren, Ajaccioko auzapezak lortu du bi itzulien artean herritar gehiago mobilizatzeko helburua betetzea, 2017an bi eskuinak zatituta baino babes handiagoa bildu baitu zerrenda bateratua aurkeztuta (+1,16). Zundaketen emaitzak jakin eta berehala, Marcangelik adierazi du «borrokaren oposizioa» izango dela harena 2028ra arte iraungo duen legealdian: «Ez dugu lortu gehiengoa konbentzitzea, baina etorkizunean borroka gehiago izango ditugu, eta horiek irabaziko ditugu. Orain, Simeoniri dagokio besteak entzutea».
Lehen itzuli arrakastatsuaren ostean, bigarrena ere ospatzeko modukoa izan da mugimendu nazionalistarentzat. Orain arte soilik batasunaren bidez iritsi da irlako agintera, baina zundaketek eta emaitzek agerian utzi dute zatituta ere horretarako gai izan direla; denera, hiru zerrendek botoen %67,97 bildu dituzte. 2017an, Pe a Corsica koalizioak babesen %56,46 jaso zituen, eta 63 aulkitik 41. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199743/hamabi-kantonamenduetarik-hamaikatan-zentro-eskuina-izan-da-garaile.htm | Gizartea | Hamabi kantonamenduetarik hamaikatan zentro-eskuina izan da garaile | Forces 64 zentro-eskuineko gaur egungo gehiengoa da nagusitu departamendu bozetan. EH Baik lehen aldiz Hendaiako kantonamendua irabazi du, eta bi kontseilari bidaliko ditu Paueko erakundera. Gauche 64 taldeko sozialistek bi kantonamendu historiko galdu dituzte Baionan, baita Hendaiakoa ere. | Hamabi kantonamenduetarik hamaikatan zentro-eskuina izan da garaile. Forces 64 zentro-eskuineko gaur egungo gehiengoa da nagusitu departamendu bozetan. EH Baik lehen aldiz Hendaiako kantonamendua irabazi du, eta bi kontseilari bidaliko ditu Paueko erakundera. Gauche 64 taldeko sozialistek bi kantonamendu historiko galdu dituzte Baionan, baita Hendaiakoa ere. | Jean-Jacques Lasserre gaur egungo Pirinio Atlantikoetako departamendu buruaren Forces 64 zentro-eskuineko gehiengoa garaile nagusi atera da departamendu bozetarik. Ipar Euskal Herrian, hamabi kantonamenduetarik 11tan zentro-eskuinak irabazi du. Lasserrek gehiengoa bermatua du Paueko kontseiluan. EH Bai alderdiko Iker Elizaldek eta Annie Povedak sorpresa ekarri dute, Hendaiako kantonamenduan abertzaleak nagusitu baitzaizkie sozialistei. Sozialistek, hain zuzen, Baiona 2 eta Baiona 3 aspaldian beren esku zituzten bi kantonamenduak galdu dituzte.
Nabarmentzekoa da parte hartze biziki apala izan dela, lehen itzulian bezala: %30 eta %40 artekoa kantonamendu kasik guzietan. Baxenabarre eta Zuberoan doi bat gehiago bozkatzera joan badira ere, Mendialdean salbu, bozkazaleen erdira ez da iritsi parte hartzea (ikusi emaitza guztiak hemen).
Mendialdea
Azken kargualdian departamenduko gehiengoan izan den Forces 64 eskuina gailendu da bozen %59,2 bildurik; Jean Pierre Mirande eta Annick Trounday Idiart izanen dira kontseilariak, 5.702 bozekin. EH Baiko Anita Lopepe eta Frantxoa Camus izan dituzte parean, eta, kantonamendu horretan, bozen %40,8 bildu ditu koalizio abertzaleak (3.980 boz). «Biziki kontent gara, segitzen ahalko baitugu hasi dugun lanean», erran du Annick Trounday kontseilariak.
Anita Lopepe EH Baiko hautagaiak bere azterketa egin du, gaur egungo gehiengoaren politika egiteko moldea begitan harturik: «Badakigu zein izanen den gure lana ondoko sei urteetarako: notabilismo eta klientelismo horren kontra lan egitea, ikusten baita sistema horren sareek oraino funtzionatzen dutela. Dolu bat baldin bada da abstentzionisten mobilizatzen ez dugula lortu argiki». Mezu bat bidali die, bestalde, EH Bairen alde bozkatzera deitu nahi ukan ez duten lehen itzuliko hautagai komunistei: «Beste egiaztapena da ezkerreko boz guziak ez direla gure hautagaitzarat itzuli. Argi eta garbi beharko dute bilana egin, bereziki Maule inguruko komunistek, bidea erraztu baitiote eskuinari. Politika soziala lantzen den erakunde batean ezberdintasuna egin lezake, hain zuzen, gurea bezalako ezkerreko indar batek».
Parte hartzea lehen itzulitik hiru puntuz emendatu bada ere, dena den, abstentzioa handia izan da: %49,94. Lehen itzuliari konparatuta, Forces 64ko hautagaiek kasik mila boz gehiago eskuratu dituzte bigarren itzulian, eta EH Baikoek kasik seiehun boz gehiago. Abstentzioak biei ere eragin die, duela sei urteko departamendu hauteskundeetan, Mirande-Trounday bikoteak 800 bat boz gehiago ukan zituztelako, eta Leonie Agergarai-Antton Kurutxarri (EH Bai) bikoteak mila boz gehiago.
Bidaxune-Amikuze-Arberua-Oztibarre
Bidaxune aldea, Amikuze eta Oztibarre kantonamenduan ere lehen lekua erdietsi du departamenduko Forces 64 eskuinak, behin-behineko emaitzen arabera. Jean Jacques Lasserre oraingo departamenduko kontseiluko presidentea eta haren kontseilari Anne Marie Bruthe gailendu dira, bozen %63,5 lorturik. Ondoko kargualdirako presidentetza berriz erdiesteko bidea irekia du, beraz, Lasserrek. EH Bai ere pasatu zen bigarren itzulira: bozen %36,5 erdietsi ditu Emilie Dubois eta Xabi Larralde bikoteak (2.659 boz).
Donibane Lohizune
Donibane Lohizuneko kantonamenduan Emmanuel Alzuri ea Patricia Arribas-Olano (Forces 64) nagusitu zaizkie EH Baiko Peio Etxeberri-Aintxart eta Leire Larrassari. %55,5eko emaitza egin dute Forces 64koek, kasik 900 boz gehiago lehen itzuliarekin alderatuta; abertzaleek bozen %44,5 lortu dituzte, 700 bat bozez emendatuta emaitza.
Angelu
Angeluko kantonamenduan, aldaketarik ez. Horra arte departamendu kontseilari ziren Forces 64ko Patrick Chasseriaud eta Nicole Darrassek bozen %58,8rekin eraman dituzte hauteskundeak, Gauches 64ko Florence Mazeres eta Jerome Piresen parean (%41,2).
Baiona 1
Baiona eta Angelu hirien zati bana barnebiltzen dituen Baiona 1 kantonamenduan Angeluko auzapez Claude Olivek eta Sylvie Meysenc baionarrak irabazi dituzte hauteskundeak (Forces 64), aitzina handiarekin (%65,1), gibelean utziz Gauche 64ko Bernard Marti eta Elise Wilbois (%34,9).
Baigura Mondarrain
Jean-Pierre Harriet eta Isabelle Pargade zentro-eskuineko (Forces 64) gaur egungo departamendu kontseilariek karguan jarraituko dute ondoko sei urteetan Baigura-Mondarrain eremuan, bozen %60,4 eginik. Parean zituzten EH Baiko Txomin Hiriart-Urruti eta Magali Lartiguek %39,6 egin dituzte. Hirriart-Urruti pozik agertu da hauteskunde hauetako emaitzarekin, duela sei urteko EH Bairen emaitzak hobetu dituztelako. «Kontent gara, zeren eta %3 gehiago egiten dugu eta 800 bozkazale gehiago». Ondoko sei urteetan, departamenduko Forces 64ko hautetsiek eginen dutena zainduko dutela adierazi du Hiriart-Urrutik: «Hurbiletik zainduko dugu egiten dutena eta ez utzi egiten nahi duten guzia, postu guzietan manuetan baitira».
Isabelle Pargade garailea bozkariaturik mintzatu da emaitzen ondotik: «Emaitza gogobetegarriak dira. Azken kargualdian eraman dugun lanaren emaitza da: terrenoko lana egin dugu, eta herritarrez hurbil izan gara, egiazko proiektuak aitzina eramanez. Baditugu proiektuak eramateko, hala nola etxebizitzaren inguruan, belaunaldi arteko bizitegi inklusiboak sustatzeko, besteak beste».
Uztaritze-Errobiko ibarrak-Urdazuri
Uztaritzeko kantonamenduan ere Forces 64 zentro-eskuina nagusi. Philippe Etxeberria Arrangoitzeko auzapezak eta Benedicte Luberriaga Azkaingo hautetsiak bozen % 58,2 lortu dituzte, lehen itzulitik 1.400 boz gehiago eginez. EH Baiko Santiago Kapendegi eta Joana Irigaraik, berriz, %41,8, lehen itzulian baino 1.100 boz gehiago eskuratu dituzte. Abstentzioaren ondorioa ikusi da kantonamendu horretan ere, garaileek duela sei urte baino 900 boz gutiago egin dituztelako eta abertzaleek 1.000 boz gutiago.
Baiona 3
Henri Etxeto eta Florence Dupreuilh Gauche 64ko kontseilariek kargua galdu dute 29 bozengatik. Forces 64ko Olivier Alleman eta Christine Lauquek bozen %50,27 egin dituzte (2.656 boz). Etxeto eta Dupreuilhek %49,73 (2.627 boz). Luzaz Etxeto sozialistak eskuetan zuen kantonamendua galdu du eskuineko gehiengoaren mesedetan.
Baiona 2
Baiona 2ko kantonamenduan gisa bereko aldaketa gertatu da. Juliette Brocard eta Christophe Martin orain arteko Gauche 64ko departamendu kontseilariek galdu dute kargua. Baiona eta Bokaleko udaletako gehiengoen zentro-eskuineko sustenguarekin aurkeztu dira Joseba Erremundegi eta Monia Evene-Mateo, eta haiek lortu dute garaipena; hor ere boz gutiregatik izan da. 88 bozeko aldea atera diete Paueko erakundera joanen diren kontseilari berriek aitzinekoei.
Errobi-Aturri
Errobi-Aturriko kantonamenduak ere kontseilari berriak izango ditu: Maider Behotegi eta Marc Saint-Esteven zentro-eskuinekoak, bozen %60,7rekin. Parean zituzten EH Baiko Mathieu Elgoien eta Martine Etxegoinek bozen %39,3 egin dute. Duela sei urte Alain Iriart Hiriburuko auzapezak (EH Bai) eskuin muturraren parean bigarren aldikoz irabazi zuen kantonamendua zentro-eskuinera pasatu da, ondorioz —ez zen EH Bairen etiketarekin aurkeztu eta kargualdi erdian utzi zuen kargua, Euskal Elkargoko lehendakariorde bilakatzearekin—.
Miarritze
Miarritze eskuin geldituko da. Forces 64 gehiengoko Max Brisson eta Martine Vals garaile atera dira bozen %53,73rekin, gibelean utziz Generations eta Berdeen sustengua zuten Mathieu Castaings eta Ana Ezkurra (%46,28). |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199744/eskualdean-rousset-sozialista-nagusi.htm | Gizartea | Eskualdean, Rousset sozialista nagusi | Alain Roussetek atxiki du lehen lekua Akitania Berriko eskualdeko bozetan; hautesleen %39,65ek egin dute haren alde. Halere, abstentzioa %60koa izan da. | Eskualdean, Rousset sozialista nagusi. Alain Roussetek atxiki du lehen lekua Akitania Berriko eskualdeko bozetan; hautesleen %39,65ek egin dute haren alde. Halere, abstentzioa %60koa izan da. | Alain Rousset sozialista gailendu da lehen itzulian bezala bigarren itzulian ere Akitania Berriko bozetan: bozen %39,5 bildu ditu. Azken kargualdian eskualdeko lehendakaria izan da Rousset. Iragan igandeko lehen itzulian, hautesleen %27,41ek hautatu zuten. Haren atzetik sailkatu ziren Edwige Diaz Batasun Nazionaleko hautagaia (%19,6), Genevieve Darrieussecq Errepublika Martxan-eko hautagaia (%17,4), Nicolas Thierry ekologista (%11,9) eta Nicolas Florian errepublikanoa (%9,6). Bigarren itzulian, bigarren lekua erdietsi du Batasun Nazionalak, Diazek bozen %19,1 lortu baititu; Nicolas Florian eta Nicolas Thierry izan ditu atzetik: bozen %14,2 bildu dituzte biek, eta azken geratu da Errepublika Martxan-eko Darrieussecq (%13).
Iparraldean, bestelako sailkapena
Ipar Euskal Herrian bestelako sailkapena erdietsi dute hautagaiek. Rousset sozialista da buru bertan ere (%36,8), baina atzetik Nicolas Thierry ekologista (%20,4) gelditu da. Ondotik heldu dira Darrieussecq (Errepublika Martxan), bozen %15,05 kausiturik, Florian (Errepublikanoak) bozen %14,6 bildurik, eta, azkenik, Diaz (Batasun Nazionala) bozen %13,2rekin.
Azpiko taulan irakur daitezke Ipar Euskal Herriko herriz herriko emaitzak, eskualdeko bozei dagokienez. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199745/zentro-eskuinari-begira-ezkerreko-alternatiba-ekologista-sinesgarria-da-eh-bai.htm | Gizartea | «Zentro-eskuinari begira, ezkerreko alternatiba ekologista sinesgarria da EH Bai» | EH Baiko kidea da Xabi Larralde, eta Bidaxune aldea, Amikuze eta Oztibarre kantonamenduan hautagai izan da. Departamenduko bozen azterketa egin du. | «Zentro-eskuinari begira, ezkerreko alternatiba ekologista sinesgarria da EH Bai». EH Baiko kidea da Xabi Larralde, eta Bidaxune aldea, Amikuze eta Oztibarre kantonamenduan hautagai izan da. Departamenduko bozen azterketa egin du. | Zein da Iparraldean departamenduko bozez egiten duzun bilana?
Hasteko, gure emaitzei begira, nahiko pozik gaude. Egiaztapen bat nabaritzen da: EH Bai Ipar Euskal Herriko hainbat tokitan agertzen dela zentro-eskuinari begira ezkerreko alternatiba ekologista sinesgarri gisa. Ikusten da ere Hendaiako kantonamenduan izan dugula aukera lehen izateko. Posizio horretatik badugu lan ondoko urteei begira, baina pentsatzen dugu gure posizioa indartzen ahal dugula, eta hori dugu erronka: zentro-eskuin horri alternatiba eraikitzea eta aldaketa egitea.
Abstentzio handia izan da. Parte hartzea %30 eta %40 artekoa izan da kantonamendu gehienetan —Mendialdean eta Bidaxune, Amikuze, Oztibarren pixka bat handiagoa izanik ere—.
Abstentzioaren datu hori kontuan izan behar dugu. Begi bistakoa da hainbat herritarrek mesfidantza erakusten dutela, ez dutelakoan gehiago sinesten bide horretatik gauzak aldatzen ahal direla, eta guk badugu erronka bat horretan: erakustea lokalki badela aukera gauzak aldatzeko. Dena den, abstentzioarena guk ere hurbiletik aztertu behar dugu.
2015ean EH Baiko kide Alain Iriart izan zen departamendu kontseilari. Kantonamendu horretan, aurten, zentro-eskuina gailendu da.
Errobi Aturriri begira, Alain Iriartek badu bere itzala, auzapez da Hiriburun [Lapurdi], aitzineko aldiko emaitzek partez, segurenik hori islatzen zuten. Baina erran behar da gure desmartxa kolektiboa dela; beraz, hor ez da aitzineko emaitza lortu. Besterik ez dugu: lana segitu eta gure proiektua indartu. Hor ere ezkerreko alternatiba izan gara, dena den.
Barnealdean EH Baik lortu ote du bere parioa?
Uste dut baietz. Bigarren itzuliari buruz erran behar da zentro-eskuinak anitz mobilizatu duela. Gure emaitzak txukunak dira, eta heldu gara kopuru eta ehunekoetan maila indartsu batetara, dudarik gabe. Hor ere aitzina segitu behar dugu, zentro-eskuin hori garaitu arte.
Oro har, zein izanen dira erronkak?
Boz kopuruan bigarren itzulian bozak irabazi ditugu, zenbait lekutan ez dugu lortu eremu ekologista-ezkertiarra gure alde erakartzen; parte esanguratsu batez gauzatzen da dinamika hori, baina, dudarik gabe, badira oraino eremu horretan bozkatzaile batzuk konbentzitzeko, ohartarazteko lekuan lekuko proiektuak eraikiz eraso neoliberal orokorrari erantzuteko bide bat badela. |
2021-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/199747/belgikak-portugal-azken-txapelduna-kanporatu-du.htm | Kirola | Belgikak Portugal azken txapelduna kanporatu du | Belgikak eta Italiak elkarren aurka jokatuko dute final-laurdenetan, ostiralean. | Belgikak Portugal azken txapelduna kanporatu du. Belgikak eta Italiak elkarren aurka jokatuko dute final-laurdenetan, ostiralean. | Atsedenaldia iristear zela Thorgan Hazardek sartu duen gol batekin, Belgikak 1-0 irabazi dio Portugali Eurokopako final-zortzirenetan. Azkeneraino lehiatu dira portugaldarrak, baina ez dute berdinketaren gola sartu, eta azken txapelketako irabazleak etxerako bidea hartu du. Belgikak eta Italiak elkarren aurka jokatuko dute ostiralean.
Lehen zatian parez pare aritu dira bi taldeak. Gol aukera gutxi izan dira Hazardek 42. minutuan jaurtiketa bikain batekin Belgika aurreratu duen arte. Markagailuan aurretik izan den unetik, partida kontrolatu du Belgikak, tarteka, kontraerasora ateratzen saiatuz.
Bigarren zatian saiatu da Portugal markagailua berdintzen. Cristiano Ronaldok, ordea, ez du zorterik izan. Thibaut Courtois atezainak Ruben Dariasek buruarekin jaurti duen baloi bat gelditu du 82. minutuan, eta minutu bat geroago Raphael Guerreiro izan da Portugalen gola sartzear izan dena; jaurtiketak, ordea, zutoinean jo du.
Eguneko beste partidan, Txekiako Errepublikak ezustekoa eman du, eta Eurokopatik kanpo utzi ditu Herbehereak. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199748/kaleak-hartzera-harrotasunez.htm | Gizartea | Kaleak hartzera, harrotasunez | Gaur, harrotasunaren egunean, karrikak beteko dituzte LGTBI komunitateko kideek, eta berdintasunaren eta eskubideen aldeko aldarriak ozendu. Sexu askatasuna eta genero aniztasuna defendatuko dituzte, eta euren kontrako diskriminazio oro salatu. | Kaleak hartzera, harrotasunez. Gaur, harrotasunaren egunean, karrikak beteko dituzte LGTBI komunitateko kideek, eta berdintasunaren eta eskubideen aldeko aldarriak ozendu. Sexu askatasuna eta genero aniztasuna defendatuko dituzte, eta euren kontrako diskriminazio oro salatu. | Gaur da LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna. Kolektibo horien eskubideen alde kaleak hartzeko eguna; berdintasuna aldarrikatzeko borroka eguna. Gehitu elkarteak onartu du eskubideen aitorpenean lortutako aurrerapausoak «ospatzen» dituela, baina «erabateko berdintasunean bizitzeko aldarrikapena egiten» jarraituko duela. «Euskal erakundeek LGTBI pertsonen duintasunerako eskubidea onartu badute ere, oraindik mekanismo eraginkorrak ezartzea falta da eskubide horiek bermatzeko».
Premiazkotzat jo dute Eusko Legebiltzarrak lege integral bat onartzea, eta eremu guztietan jarduteko beharra azpimarratu dute: «LGTBIfobia elikatzen duten jarrerei aurre egiteko, ezinbestekoa da sexu joeren eta genero identitateen errespetuaren alde lan egitea gizarteko esparru guztietan». Eskatu dute aldarrikapenak eraginkortasunez betetzeko beharrezkoak diren politika publikoak susta ditzatela.
Bestalde, herritarrei ere galdegin die sexu identitateen eta genero adierazpenen aniztasuna errespetatzeko konpromisoa areagotzea, «benetako berdintasunean bizitzeko eskubidea babestuz eta LGTBI pertsonen kontrako diskriminazio edo indarkeria adierazpenak baztertuz».
Gaurko mobilizazio nagusiak:
Bilbo. Manifestazioa egingo dute, 18:30ean, Moyua plazatik abiatuta.
Donostia. Manifestazioa izango da, 19:00etan, Bulebarretik hasita.
Gasteiz. Andre Maria Zuriaren plazatik abiatuko da manifestazioa, 19:00etan.
Iruñea. Manifestazioa antolatu dute, 19:30ean, Baluarteko plazatik irtenda.
Bizkaiko E28 koordinakundeak nabarmendu du harrotasunaren eguna «borroka eguna» dela. LGTB+ borroka klase borroka da lelopean hartuko dituzte kaleak. «Langile klaseko kide garen aldetik, ekoizpen baliabideak eta jabetza pribatua kendu dizkigute, eta, horrela, hamaika oztopori egin behar diegu aurre». Horrez gainera, Bilbao Bizkaia Harro izenarekin antolatutako jardueretan parte ez hartzeko deia egin dute. «Pride eredu horrek kapitalizatu eta merkantilizatu egiten gaitu; gure mugimendua despolitizatzen du».
Euskal Herriko Bilgune Feministak adierazi du biharkoa izan daitekeela «maitasuna eta harreman afektibo-sexualak nola eraiki eta elikatzen ditugun hausnartzeko eguna». Eta hauxe nabarmendu du: «Iraultza txiki-handiak eragin ditzagun, kolektiboan». Esan dute planto egin behar zaiola «normalizatzailea den sistema honi». LAB sindikatuak, berriz, mobilizatzera deitu du «lan munduak inposatzen dituen armairuak apurtzeko».
Trans legearen atarian
Espainiako trans legearen itzalpean dator LGTBI komunitatearen aldarrikapen eguna. Bihar onartuko du aurreproiektua Ministroen Kontseiluan, Unidas Podemosek eta PSOEk adostasuna lortu ondoren; hilabeteak egin ditu blokeatuta. Genero autodeterminazio kontzeptua izan da eztabaidagai nagusia.
Lege horren bidez, transek ez dute osasun arloko profesionalen eskuetatik pasatu beharko beren genero identitatea «baieztatzeko», eta, hortaz, nork bere identitatea zein den adieraztea nahikoa izango da maila administratiboan aldaketak egiteko. Adostu dutenez, hiru hilabeteko epean berretsi beharko dute. Legeak kanpoan uzten ditu hamalau urtetik beherakoak, migratzaileak eta binarioak ez direnak. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199749/diskriminazioz-jositako-errealitatea.htm | Gizartea | Diskriminazioz jositako errealitatea | Hainbat herritan eta lurraldetan egin dituzte LGTBI biztanleriaren egoera ezagutzeko diagnostikoak, haien arazoak eta beharrizanak zein diren jakin eta horiei erantzun bat emateko. Ikusgaitasun falta sumatu dute azterketa horietan. | Diskriminazioz jositako errealitatea. Hainbat herritan eta lurraldetan egin dituzte LGTBI biztanleriaren egoera ezagutzeko diagnostikoak, haien arazoak eta beharrizanak zein diren jakin eta horiei erantzun bat emateko. Ikusgaitasun falta sumatu dute azterketa horietan. | Toki eta talde bateko egoeraren errealitatea ezagutzea, argazki bat izatea, beharrezkoa da horri aurre egiteko estrategia eta politika eraginkorrak diseinatzeko; funtsezkoa da ertzean dauden horiei ahotsa ematea, eta haien beharrak antzematea. Horri tiraka egin dira Euskal Herrian hainbat LGTBI diagnostiko: kolektiboaren errealitatea erakutsi asmo duten ikerketak, udal nahiz lurralde mailan. Aldarte taldeak egin berri du Arabako LGTBI biztanleriaren errealitatearen inguruko azterketa, eta honela adierazi du Joseba Martinez de Gereñuk, ikerketa landu duten kideetako batek: «Egoerak hobera egin duen arren, oraindik ere diskriminazio mota ugari pairatzen dira Araban, eta horien inguruan lanean jarraitu behar da».
Esan du onartu behar dela «diskriminazio, sexismo» errealitate bat dagoela, eta LGTBI moduan agertzen direnek aurre egin behar dietela hainbat ondoriori, «diskriminazio eta eraso askori». Eta azpimarratu du: «Diskriminazioak egunero gertatzen dira; modu sotilean horietako asko. Sarritan, ez gara konturatzen. Pentsatzen dugu diskriminazioak bortitzak direla, eta soilik modu bortitzean agertzen direnean ohartzen gara testuinguru sexista batean bizi garela». Azaldu du biolentzia sexistak identifikatzeko zailtasunak sumatu dituztela, askok eraso moduan soilik ulertzen dituztelako horiek.
Martinez de Gereñuren arabera, hauteman dituzten diskriminazio gehienak espazio publikoan gertatu dira. Batzuk zerrendatu ditu: herrietan erreferenterik ez edukitzea, mespretxuzko begiradak, eskola jazarpena, ikusezintasuna eta ezkutatu behar izatea. Horrek guztiak «beldurrak eta bakardade sentipena» eragiten dituela azaldu du. Jokabide horiek antzeman dituzte, besteak beste, kalean, plazetan, tabernetan, eskolan eta kirol eremuan. Baita etxeetan ere, nahiz eta aitortu espazio pribatuan gertatzen direnak ez direla «hainbeste salatzen». Horiek horrela, ikusgaitasunaren beharra aldarrikatu du.
Bestalde, jakinarazi du badagoela aldea hirien eta herri txikien artean. «Herrietako alde positiboa da erasoak gutxiago gertatzen direla; zailagoa da, ez dago onartuta. Eta hiriek anonimotasuna eskaintzen dute; alde batetik ona da, jendea gai delako hirietan bere burua adierazteko herrietan gehiago kostatzen den modu batzuetan, beldur hori dagoelako. Baina, aldi berean, anonimotasunak modua ematen du erasoak gertatzeko; anonimotasuna erasotzaileentzat ere bada».
Diagnostikoan jaso dute, era berean, instituzioek nola erantzuten dioten errealitate honi, eta Araba osoan egiten diren jarduerak «bateratu» behar direla dio. Plan baten falta igarri dute, eta adierazi ezberdintasun handia dagoela Arabako kuadrillen artean. LGTBI politikak sustatzeko deia egin du: «Orain arte, ekintza orokorrak eta sinbolikoak egin dira: manifestuak, banderak jartzea, zebra bideak margotzea... Hori interesgarria da, noski, baina beste jarduera batzuk gehitu behar zaizkio: adibidez, hainbat espazio sortzea, jendea gai hauek jorratzera biltzeko, gogoetak egiteko eta elkar ezagutzeko». Baliabide gehiago eskatu ditu.
Aldarte elkarteak egina du Nafarroako LGTBI errealitatearen inguruko diagnostikoa ere. Lala Mujika aritu zen lan horretan, eta hainbat espaziotan bizi duten egoera aztertu zuen: osasunean, hezkuntzan, lan eremuan, espazio publikoan, kulturan eta kirolean. Denetan antzeman zuten diskriminazioa eta inklusio falta, maila ezberdinean bada ere. «Joera heterosexuala dago, oso agerikoa. Heterosexuala eta heteronormatiboa».
Mujikak azaldu du, aztertutakoaren arabera, lan arloa eta kirol ingurua direla aniztasunerako eremurik konplikatuenak. «Ikusezintasun handia dago hor, eta beldur handia». Horrez gainera, LGTBI pertsonentzat espazio publikoa norbera den moduan adierazteko eta azaltzeko «espazio zail bat» dela uste du: «Mespretxuzko begiradak-eta daude. Asko atera zen LGTBIfobia sotil hori, gizartean oraindik ere badagoena».
Bestalde, azaldu du LGTBI mugimendua Iruñean kontzentratua dagoela. Baliabideak mugatuak direla salatu du, eta zerbitzuak eta programak indartzeko beharra azpimarratu.
Herri mailako ikerketa
Sudergintza kooperatiba feministak ere egin ditu diagnostikoak. Errenteriako (Gipuzkoa) LGTBI biztanleriaren errealitatearen diagnostikoa egin zuten 2019an, eta Legorretakoarekin (Gipuzkoa) ari da orain Zuriñe Rodriguez ikerlaria. «Errenterian, sumatu genuen LGTBI komunitatea bazegoela, handia; baina komunitate horrek arazoak zituela». Ikusgaitasunaren kontua aipatu du: «Ez dira modu berean bistaratzen herriko parte ezberdinetan».
Horrez gainera, esan du ez zegoela leku espezifikorik kolektiboarentzat, euren arteko konexio askorik ez zegoelako. Eta, bestalde, hauteman zutela ez zutela hartu-eman handirik udalarekin eta instituzioekin.
Diagnostikoan hainbat esparru aztertu zituzten, eta aipatu du garrantzitsua dela azpimarratzea LGTBI komunitatea «oso plurala» dela. «Oso modu ezberdinean pairatzen dituzte LGTBI inguruko problematikak». Adibide bat jarri du: «Osasun eremuan, topatu dugu batez ere lesbianek pairatzen dutela diskriminazioa: ginekologoaren kontsultan, esaterako». LGTBI politikak sustatzeko beharra agertu du. «Beharrezkoa da ikusgaitasuna hobetzeko, diskriminazioa murrizteko eta beste hainbat gauzatarako». Hala, errealitateari aurre egiteko hainbat proposamen ere jaso zituzten diagnostikoan: «Jakin behar dugu zer-nolako errealitatea dugun, hori modu integral eta eraginkor batean jorratzeko».
Askatasunaren bila
Bada diagnostiko guztietan ageri den beste kontu bat ere. LGTBI pertsonek beren auzo, komunitate edota herritik alde egin izana, egoerak behartuta; gehienbat, landa eremutik hirietara gertatu ohi da. Sexilio deitzen zaio fenomeno horri. Martinez de Gereñu: «Gehiago gertatzen da herrietan hirietan baino. Bi alde ditu: batetik, ihes egitea espazio zaurgarri batetik, eroso ez nagoen leku batetik; eta, bestetik, espazio estimulagarriago bat topatzea, beste LGTBI esperientzia batzuk bizitzeko».
Mujikak azaldu du Nafarroan ere antzeman dutela joera hori. «Jendeak, oraindik, anonimotasuna behar du, eta inguru atseginagoak eta harkorragoak. Jendea inguru handiagoetara mugitzen da: anonimoagoak dira, eta ez dute kontrol hori». Migrazio behartua deitu dio Rodriguezek, eta Errenterian asko gertatzen dela dio, «ikusgaitasun hori posible egiteko». Alabaina, alboko herrietatik Errenteriara etorri den jendea ere badagoela azaldu du. Legorretako errealitatea ikertzen ari dira egun, eta sumatu dute «ikusgaitasun falta ikaragarria» dagoela bertan; horren ondorioz, adierazi du migrazio behartuen prozesua ere «nabarmen» gertatzen dela. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199750/mallorcan-izan-diren-gazteen-artean-172k-eman-dute-positibo-momentuz.htm | Gizartea | Mallorcan izan diren gazteen artean 172k eman dute positibo momentuz | Kutsatuen kopurua zehazte aldera, 500 proba egin dira asteburuan. Beste 306 gazte berrogeialdian daude oraindik ere. | Mallorcan izan diren gazteen artean 172k eman dute positibo momentuz. Kutsatuen kopurua zehazte aldera, 500 proba egin dira asteburuan. Beste 306 gazte berrogeialdian daude oraindik ere. | Gipuzkoako zenbait ikastetxetako ikasle ugarik Mallorcara bidaiatu zuten oporretan, unibertsitateko hautaproba egin ondotik, eta horietako hainbatek hartu dute birusa. Ostiralean Jaurlaritzak jakinarazi zuen 126 zirela positibo eman zuten gazteak, baina orain 172ra igo da kutsatuen kopurua. Horrez gain, 306 gazte berrogeialdian daude oraindik ere, beren etxeetan, gaur goizean Gotzone Sagardui Osasun Sailburuak jakinarazi duenez.
Asteburu honetan Mallorcara bidaiatu zuten 500 gazteri egin dizkiete testak, kutsatuta dauden jakiteko. Izan ere, joan den ostiralean, 126 kasu positibo zirela jakinarazi zenean, Osasun Sailak probak egiteko eskatu zien ekainaren 12tik uharte horretara joan ziren 16 eta 19 urte bitarteko gazteei. Egun hauetan Mallorcatik etorri direnek ere izan dute proba egiteko aukera. Testak Osakidetzako ospitale guztietan egiteko aukera izan da asteburuan. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/199751/iholdi-eta-irisarri-herriak-ezagutzeko-parada.htm | albisteak | Iholdi eta Irisarri herriak ezagutzeko parada | Iholdi eta Irisarri herri txikiak eta xarmagarriak dira, eta mendiz inguraturik daude. Bi herrietan balio handiko eraikinak daude. | Iholdi eta Irisarri herriak ezagutzeko parada. Iholdi eta Irisarri herri txikiak eta xarmagarriak dira, eta mendiz inguraturik daude. Bi herrietan balio handiko eraikinak daude. | Iholdi eta Irisarri herriak Nafarroa behereko Arberoa eskualdean daude. Lurralde historiko bat da. Aiherra, Izturitze, Mehaine, Donoztiri, Bastida, Heleta, Irisarri, Mehaine, Armendaritze eta Iholdi dira eskualdea osatzen duten herriak. Zenbait iturriren arabera, horietako herri batzuk ez dira eskualde horretakoak, eta esan daiteke Armendaritze, Bastida, Irisarri eta Iholdi ez direla beti integraturik egon. Hala ere, arrazoi geografikoak direla medio, lau herri horiek Arberoakotzat jotzen dira.
Iholdi eta Irisarri herriak txikiak dira, baina ondasun nabarmenak dituzte, balio handiko eraikin historikoak. Iholdin, esaterako, honako hauek daude: Elizabelar jauregia (1680. urtean altxatua), Ameztoia baserria (1689koa), Donibane eliza (XVII. mendekoa) eta Oltzeko gaztelua (XVII. mendekoa).
Eliza ikustera joanez gero, ateburuan 1605ekoa dela jartzen duela ikus daiteke. XVII. mendean hainbat aldiz moldatu zuten eta XX. mendean ere zaharberritu zuten. Alboan dagoen hilerrian, disko formako zenbait hilarri ikus daitezke; zaharrena 1597koa da.
Elizatik hurbil, pilotaleku eder bat dago. Halaber, herrian zazpi eihera edo errota daude.
Ibilaldi politak inguruko mendietan
Iholditik abiatuta, zenbait ibilaldi polit egin daitezke inguruko muinoetan eta mendietan, eta Arberoako lurren ikuspegi zabalaz eta bikainaz gozatzeko aukera dago Hoxahandia eta Hoxattipia mendietako tontorretatik.
Iholditik hurbil Irisarri herria dago. Irisarrin ere, eraikin eta monumentu historiko batzuk daude: ospitalea (XII. mendekoa, gaur egun herriko eskola da), ospitalearen alboan dagoen gurutzea (monumentu izendaturik dago), Bidegainea, Zaldunbidea eta Gazteluberria etxeak (XVII. mendekoak), Iturraldea baserria (XVIII. mendekoa) eta Donibane eliza (XV eta XVII. mendeen artean eraikia).
Irisarriko herriko etxearen webgunearen bidez, jarduerak egiteko, toki interesgarriak ezagutzeko eta ostatu hartzeko eta otordua egiteko informazioa kontsulta daiteke. |
2021-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/199752/aztarna-megalitikoak-urnietatik-hurbil.htm | albisteak | Aztarna megalitikoak Urnietatik hurbil | Urnietatik abiatuta, Oindi eta Mandoegi mendien artean dauden aztarna megalitikoak ezagutzeko txango interesgarri bat egin daiteke. | Aztarna megalitikoak Urnietatik hurbil. Urnietatik abiatuta, Oindi eta Mandoegi mendien artean dauden aztarna megalitikoak ezagutzeko txango interesgarri bat egin daiteke. | Oindi eta Mandoegi mendien artean hedatzen den mendilerroan aztarna megalitiko ugari daude. Guztira 22 ingurune megalitiko ezagutzen dira, eta, horien artean, bada bat oso ezaguna eta berezia dena: Mulisko Gaina esaten zaiona, hain zuzen ere. Kanposantu zaharra izenez ere ezaguna den multzo megalitiko hori hareharriz eta konglomeratuz eratutako lau harrespilez, zista bikoitz batez, monolito batez eta zehaztugabeko beste bi egituraz osaturik dago. Multzo hori, Oindi-Mandoegi estazio megalitikoan dago. Urnietatik abiatuta, estazio megalitiko hori ikusteko txango bat egiteko, autoa Besabin dagoen aparkalekuan uztea da hoberena, handik Oindi mendirantz zuzentzen den pista zabala hartzeko. Bide erosoa da eta Arlegor mendiaren magalean zehar hedatzen da. Oindi-Mandoegi estazio megalitikoa Burdin Arokoa da, ezohikoa Euskal Herrian ezagutzen direnen artean. Pagoz eta haritzez inguraturik dago, eta ingurune magiko horren lehen aurkikuntza 1956an izan zen. 1970eko hamarkadan, harrespilak eta etzanda zegoen monolitoa aurkitu zituzten, eta Xabier Peñalver arkeologoak multzoa induskatu eta berriztu egin zuen 1983 eta 1985 urteen artean.
Toki interesgarriak, Urnieta inguruan
Urnieta herri txiki bat izan arren, ondare aberatsa du, geoUrnieta sistema geografikoaren bidez ikus daitekeena. Tresna horren bidez, estazio megalitikoak (harrespilak eta trikuharriak) aurki daitezke, aztarna arkeologikoak (kobazuloak, burdinola, labeak), Donejakue bidea egiteko bide seinaleak, izendapen historikoko eraikuntzak (baserriak, udaletxea, eliza, ermita, errota), natur-ondareak (akuiferoak) eta aztarna historikoak (saroiak). www.urnieta.eus webgunearen bidez eskura daiteke geoUrnieta aplikazioa. Era berean, webgune horren bidez ere jakin daiteke Urnieta inguruan dauden otordua egiteko eta ostatu hartzeko tokiak. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199753/demokrazia-azken-hatsetan.htm | Politika | Demokrazia azken hatsetan? | Demokrazia azken hatsetan?. | Hauteskunde hauetan ziloan sartu gara oraino gehiago: hiru boto emaileetarik biga, etxean egon dira Frantzia mailan. %80 gazteetan! Behin ere ez zen horrelakorik ikusi. Zenbaiten arabera Txinako sukarraren ondorioa liteke! Beherakada hasia zen sukar hori bazenez ere ez genekielarik. Zinezko arrazoia ez ote liteke, hauteskundez hauteskunde, hautetsien sinesgarritasuna apaltzen ari dela? Boto emailek ez dute ikusten zertarako behar luketen botua eman. Aments guziak galtzen ari dira.
Macron jauna, Hollande eta Alderdi Sozialistaren umea da eta Frantziako Alderdi Sozialista ehortzi du. Vals, Hollanden lehen ministro ohia Kataluniako eskuinerat joan da! LREM Macronen alderdia gorenean zelarik duela hiru urte, beste guziei nagusi, arta eztigarrietan sartua da. Iparraldeko hiru ordezkariak galdu dituzte igandean. Frantziako alderdi nagusia izana da Alderdi Komunista, militante suharrez aberats. 1962an %25 egiten zuen hauteskundeetan : eskutan zeukan azken departmendua galdu du igande honetan. L'Humanité bere egunkaria 400.000 aletan saltzen zelarik, 32.000tan da gaur egun. RN, Le Penen alderdia, zundaketa eta kazetari guziek deneri nagusi ikusten zutelarik, zoko batean dago burua apal. Nolaz jautsi dira denak hein horretarat? Nolaz ez dute gehiagoko arrakastarik boto emaileen begietan?
Joan den hilabetean dute bozkatu bioetika lege berria, hainbeste eztabaida eta kalapitaren ondotik. Zenbat boto emailek dakite, beren diputatu eta senatariek alde ala kontra eman duten botoa? Zenbatek dakite zer arrazoien gatik dute egin beren hautua? Beren besaulkian jarriz geroz, nahi dutena egiten dute eta nahi lukete jendea osteka joan dadin botoa ematerat. Politena hauxe da: bioetika-legeaz botoa eman duten arrats hartan, 84k alde bozkatu dute, 43k kontra eta hiruk ez dute botorik eman. Ongi egin gehiketa. 577 diputatuetarik 130 ziren lerro-lerro diputatuen biltzarrean. Besteak, beste 447ak, beren ohean zurrungan lo! %83,4 abstenitu dira. Joan den igandean Frantziako gazteen artean baino handiagoa izan da abstentzioa, beren lana politika dutenen artean! Beren dirua horretarik irabazten dutenen artean!!! %14,5 diputatu aski izan da, hain minbera den lege hori Frantzia osoarentzat bali izateko. Erran digutenaz, hain garrantzitsua zelarik. Eta gero negar eginen dute baizik eta jendeak etxean egoten direla? Ez dutela botorik ematen!
Hauteskundeak aitzinttoan, Conseil Constitutionnel, auzitegi gorenak, murgiltze klaseak debekatu ditu, dakizuen bezala. Gertatzen dena da, azken hamahiru urte hauetan, baxoari doakionaz, urte oroz, bat bakarra huts egin gabe, bana beste, Seaskako gazteak lehen ateratzen direla, bai Frantzia osoa mailan, bai departemendu mailan. Zertan oinarritzen dute beren erabakia juje horiek?
Eta nor dira? Horietarik bat, Alain Juppé, bere alderdiaren kutxa eta Estatuarenaren arteko diferentzia ez ikusirik, auzitegiak kondenatu zuena. Sursia-rekin, erran nahi baita lehen aldikotz barka, baina kondenatu, hobendun ekarri. Eta hona non Diputatuen Biltzarreko lehendakariak hobendun ekarri lapur bat hautatu duen Frantziako auzitegi gorenean juje izateko, guk hautatu diputatu eta senatarien gehiengo handiaren benedizioarekin. Eta harrituko zarete, jendeak beren etxean egon daitezen, botoa ematerat deituak direlarik?
Gure hautetsiek zuten Europako Banku Zentraleko buru izendatu Mario Draghi, Goldman Sachs bankuko buruordea, Grezia lagundu ondoan kontu faltsuak Europari ematen, Europa Batuan sartzea eskatu zuelarik. Haiek dute Europako buru izendatu Juncker, paradisu fiskaletan handienetarik den Luxenburgoko lehendakari ohia.
Bestalde, boterea eskuina ala ezkerraren eskuetan izan, gure aberats puxanteenen dirua bakean dago parabisu fiskaletan, mila milioika. Mihi gaixtoek diote, ez lekiketela zer egin diru horrekin hemen berean gure hautetsiek. Mihi gaixto horien beren arabera, zerga-biltzaileek lan gehiegi dute Heletako okina bai eta Irisarriko harakinaren kontrolatzen eta astirik ez, sudurra, dirudun handien kontuetan sartzeko. Gertatzen dena da, boto emaileek ez dutela mihi gaixtoetan sinesten. Are gutiago eskuin eta ezkerreko politikarietan.
Entzuna ote duzue, urte batez (2019an) 605 nekazarik beren buruaz beste egin dutela Frantzian? Ja ja, egunean bik! Nonbait bada zerbait joan ez dena. Urteak jin, urteak joan, zer egiten dute gure hautetsiek izurrite horren aurka? Eta nahi lukete nekazariak laisterka joan diten "meriako mahain saindutarat" Manex Pagolak kantatzen zuen bezala?
Hemen berean
Hemen berean, nolako aipaldiak ez ditu izan etxebizitzaren arazoak azken denbora hauetan! Lanean hemen ari direnek nolaz dituzte hain nekez aurkitzen bizitegiak, turistentzat ez delarik arazorik? Nolaz dituzte beren bi edo hirugarren egoitzak hemen eraikitzen, Parisko dirudun puxantek, ezinezkoa delarik hemen bizi direnentzat? Nolaz dituzte kostaldeko auzapez zenbaitek, urte oroz ikaragarriko isunak pagatzen estatuari, beren herriaren gostuz, ez dutelakotz legeak manatu etxebizitza sozialik egiten? Nolaz eman ditzakete bigarren etxebizitza berriak eraikitzeko baimenak, etxebizitza sozialak eskas dituztelarik. Unibertsitatean ez ibiliak eta herritarrek ez dute eskolarik aski misterio horren zulatzeko. Are gutiago, zergatik egiten duten hautu hori, herritarrak eta hemen, urtean zenbait egun baizik pasatzen ez dutenen artean. Zergatik behar duten hemengo langileek Landesetarat joan egun guziez, lo egitera. Eta politikariek ez dute ikusten zergatik ez diren jendeak xintxo-xintxo joaten botoa ematerat?
Ezkerra eta eskuina? Udal hauteskundeetan, duela zenbait hilabete, Labadot komunistaren alde bozkatu dute Mauleko abertzaleek. Aldi honetan, Labadotek garbiki erran du ez dela Abertzaleen alde bozkatu behar, eskuinak irabaziko badu ere. Zinezko sinesterik ba ote da politika munduan? Frantzia mailan Labadot asko bada. Eta Mauleko abertzaleen konfiantza Labadot baten baitan!
Nola ez aipa nekazaritza? Entzuna ote duzue, Pirinio mendietan, urte bakar, 112 ardi, 32 behi, zortzi zaldi eta 29 erle hil dituztela hartzek, legeen baimen osoarekin. Aldiz, primadera honetan basurde bat eta bi basahuntza tiroz hil baitituzte BAB alde honetan, entzun ote duzue den mendreneko protestarik horren kontra eskuin ala ezkerretik? Basahuntzak, hartzak baino lanjerosagoak dira? Noren alde emanen dute botoa gure artzainek?
Azken egunetakoa da. Ongi ezagutzen dugun Boli Kostatik ihesi joanik, Yaya Karamoko ito da Bidasoan. Beste 20.000 Mediterraneoan azken urte hauetan. Nehork ez daki zenbat, amentsetan uzten gaituen Saharako basamortu miresgarrian. Baionan pausa egiten dutenetan gehienak Ginearrak dira. Badakikezue Gineako BPG urtean 2.039 euroko dela. Espainiakoa 38.171koa delarik. Gure botoek hautetsi egin dituzten horiek uste ote dute horrek iraun dezakeela? Zer egiten dute Afrikarrak ez diten beren herritik ihesi joaterat bortxatuak izan? Etorkinak ez ditzakezula jasan? Egon daitezela beren herrian? Zer litezke gure futbal taldeak, beltz eta arabeak gabe? Zenbat mediku Afrikar hemen gaindi, han berean eskas dituztelarik? Ginean zortzi mediku dauzkate 10.000 jenderentzat eta Espainian 39. Hangoek etorri behar dute gure lauzkatzerat? Zer diote gure hautetsiek horretaz?
Aste honetan bi aipaldi izan ditu egunkarian kostalde horretan bere zakurra jo duen gizon batek: auziperatua izanen da. Egun berean irratian entzun dut Tunisian estreinatu dituztela emigratuen hilerri berriak, erdi usteldurik itsasoak bota hilak ehorzteko, haur eta ñiñi barne. Zenbat aipaldi gure hautetsien agerietan?
Bada besterik. Denek badakigu lurraren geroa bera zalantzan dela. Nehork ez dezake erran gure haurrak gure adinerat heltzen ahalko diren ala ezin bizia izanen den lehenago, gure lur maite honetan. Gure gehiegikerien ondorioz. Aire, lur eta urerat bota ahala jaurtitzen ditugun zikinkerien ondorioz. Joan den astean, GIECen azken txostenaren berri izan dugu. Aldi oroz gertatzen den bezala, aitzinekoa baino ilunagoa oraino. Begira gure hautagaiek hauteskundeen karietarat plazaratu diguten literatura. Zeinek ez du gorapena goraipatzen? Zeinek ez du azpimarratzen bere herriko jendetzea goiti doala. Kutsaduraren etsai amorratuak direla diote bainan ez digute erraten gorapen horrekin, beribil gehiago eta hegaztin gehiagorekin, nola ez duen goiti eginen kutsadurak.
Baionan, Industria eta Komertzio Ganberak nolako espantuak ez dauzka, laster Bokalen idekiko den altzairutegi berriaz! Ez digute erraten zenbat itsasontzi, kamioi eta beribil gehiago ekarriko digun, araberako kutsadurarekin. Baina, ala fede! kutsaduraren aurkakoak dira. Ez digute erraten zenbat hektarea lur kenduko dizkieten nekazariei, langile berrientzat beharko diren etxe, bide, aparkagia, kiroldegi, eskola berri eta gaineratiko eraikitzeko. Araberako kutsadurarekin.
Ezin ukatua, abstentzioak goiti egiten duela. Gure herritarrek herriko harat-honatetaz daukaten axola ttipiaz nigar egiteko partez ez ote liteke hobe, gaitz horren iturria zein den bilatzea, zergatik ez duten gehiagoko konfiantzarik beren hautetsien baitan?
Izar bat halere zeru beltzean. Hemengo gazteek botoa eman dute eta abertzaleok gora egin dugu. Duela 6 urteko emaitzei konparatuz, %16,8 boto gehiago bildu dugu, abstentzioak goiti egin duelarik. Angeluko boz kopurua %16,4z goititu da, Baiona erdikoa %19,6z, Uztaritze aldekoa %23,5ez, Mendialdekoa %26z, Baigura aldekoa %48z, Hendaiakoa %64z eta Doniban Lohizungoa %101,6z. Berriz ere azpimarratzen dut, izigarriko abstentzioa izanagatik, abertzaleen boz kopurua orokorki %16,8z goititu da. Gogoan ditudalarik gure amentsa %5 egitea zen garaiak, kanpainako gastuak ordainduak izateko! Nola ahantzi Manex Goihenetxek %2 egin zuen hauteskunde haiek! Abertzaleok lehen atera gara 42 herritan!
ETAren armagabetzeaz geroztik, Eliseoko bulego zenbaitetan beren ustez seguruan dauden Frantziako politikero handienak, hortzak izerdi ari ziren, nola egin gure gazteak, asperturik, borroka armatuari berriz lotu arazteko. Gaizoak! Beren mail goreneko diploma guziengatik, ez dira ohartu, behin armak utziz geroz ez dela borroka armaturik...
Eskerrik beroenak alderdi abertzaleei eta Bizi mugimenduari sea, sex and sun idealaz beste perspektibarik eman baitiote gure gaztek daukaten zerbait’egiteko goseari.
Oraiko urratsean azken hatsetan daukagu demokrazia. | |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199754/xalala-riki-riki-asier-villalibre-tronpeta-jotzen.htm | Kirola | Xalala, riki riki... Asier Villalibre, tronpeta jotzen | Athleticeko aurrelaria Ubiden izan da elektrotxaranga batean tronpeta jotzen. Bideoak oihartzun handia izan du sare sozialetan. | Xalala, riki riki... Asier Villalibre, tronpeta jotzen. Athleticeko aurrelaria Ubiden izan da elektrotxaranga batean tronpeta jotzen. Bideoak oihartzun handia izan du sare sozialetan. | Zer esan ematen ari da Asier Villalibre Athleticeko jokalaria denboraldia amaitu zuenetik. Baina ez futbol zelaian egiten ari denagatik, ezta ezer txarrik egiten ari delako. Gernikako aurrelaria oporretan da gizonezkoen futbol denboraldia amaitu zenetik, baina futbolari profesionalen artean ohikoa ez den oporraldia izaten ari da berea, eta sare sozialak bihurtu dira horren lekuko.
Azken irudiak iragan den asteburuan argitaratu dira. @txopomamariga Twitterreko kontuak zabaldutako bideo batean elektrotxaranga batean tronpeta jotzen ageri da Villalibre, Takolo, Pirritx eta Porrotxen Riki riki abestia hain zuzen. Zenbait erabiltzaileek argitu dutenez, Ubiden (Bizkaia) jo zuen taldeko beste kideekin batera.
Ez da Villalibrek, eliteko jokalarien jarrerengandik urrun, gertutasuna erakusten duen lehen aldia. Maiatzaren amaieran, Gernikan, ikastetxe bateko aretoan aritu zen hainbat haurrekin futbolean jokatzen. Ekainaren hasieran berriz, anaia txikiaren taldean atezain lanetan aritu zen lan saio batean, Basurtun (Bilbo). Anaiak Basurtuko kadete taldean jokatzen du. Entrenatzaileari baimena eskatu ondoren hasi zen jokatzen Asier Villalibre, Iparralde futbol zelaian, haurren eta zaleen gozamenerako.
Villalibre, kadete taldearekin, lan saioaren ostean. / Basurtu KE
Uztailaren 7an hasiko du Athleticek denboraldi-aurrea. Williams eta Villalibre izango dira talde zuri-gorriaren lehen bi aurrelariak, eta gernikarrak taldean duen garrantzia handitzeko aukera izango du. Aurreko sasoian 43 partida jokatu zituen, eta lau gol sartu zituen. Tartean Espainiako Superkopa irabazi zuen Bartzelonaren aurka. Espainiako Kopako finalaurrekoa Levanteren aurka irabazi ostean, aldagelan tronpeta jo zuen taldekideentzat. Eta Superkopa irabazi ostean ere jo zuen futbol zelaian. Irudi horiek oihartzun handia izan zuten sare sozialetan, eta, bizar luzearekin batera, tronpeta bilakatu zen jokalariaren eta taldearen ikur. Futbol zelaitik kanpo, oporraldian, ikur eta eredu bilakatu da Villalibre. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199755/20-urtetik-gorakoak-abuztuan-txertatzen-hastea-du-helburu-osakidetzak.htm | Gizartea | 20 urtetik gorakoak abuztuan txertatzen hastea du helburu Osakidetzak | Uda bukatu orduko aurreikusi du talde immunitatea Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak | 20 urtetik gorakoak abuztuan txertatzen hastea du helburu Osakidetzak. Uda bukatu orduko aurreikusi du talde immunitatea Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak | Osakidetzak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak «lehenbailehen» hasi nahi dute 20 eta 29 urte arteko gazteak txertatzen, Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak Radio Euskadin adierazitakoaren arabera. Talde immunitatea, berriz, uda amaitu orduko lortzea aurreikusi du Fernandezek. Hori horrela, epemuga hori heldu orduko hasiko litzateke Osakidetza 20 urtetik gorakoak txertatzen, abuztuan, alegia. Gehitu du asteon 300.000 dosi jasoko dituztela, eta horrek «prozesua azkartzen» lagunduko diela. Era berean, txerto horiek 60 eta 69 urte artekoen plangintza azkartuko dute, eta «epe motzean» espero dute adin tarte horren txertaketa bukatzea.
Fernandezen bide beretik joan dira Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak emandako adierazpenak. Egun, 30 eta 39 urte artekoen txertaketarekin ari da Osakidetza, eta horrekin «asko jota, bi asteren buruan» bukatzea aurreikusi du sailburuak: horren ostean adin tarte gazteagoekin hasteko.
Dena den, zehaztu du Fernandezek, Osakidetzak eta Osasun Sailak emango dute horren berri, momentua heltzean. Gehienez ere, bi aste barru.
Gazteen txertaketaren gaiak garrantzia hartu du azken asteotan, plangintzak aurrera egin duen heinean. Eta gero eta gehiago dira gazteen txertaketa aurreratu beharko luketela dioten ahotsak, adin tarterik gazteenetan baitaude kutsatu gehien azkenaldian, gizarte faktoreek ere eraginda. Horri buruz galdetutakoan, berriz, adin taldeak aurreratzea baztertu du Fernandezek, txertaketak «irizpide etikoei» erantzuten diela argudiatuta.
Erasmusak ere, txertatzeko eskean
Adin tarte horretan dago, hain zuzen ere, Erasmusean joaten diren ikasleen gehiengoa. Beren txanda heldutakoan txertatuko dituztela baieztatu dute Sagarduik eta Fernandezek. Horrek sortu du nolabaiteko kezka, haietako zenbait abuztua orduko joango baitira beren helmuga herrialdera, zenbait herrialdetan ikasturteak aurretik hasten direnez gero. Atzo bertan, aurretik txertatu zitzaten eskatu zuten, hain justu, EHUko zenbait ikaslek Bilbon, Donostian eta Gasteizen.
Horren harira, horiek txertatzeko «ahalegina» egingo dutela adierazi du Fernandezek: «Txertaketa programan aldaketarik egingo ez badugu ere, ahaleginduko gara haiek aurreratzen. Abuztuan txertatuta egon daitezen ahaleginduko gara». Dena den, Eva Ferreira EHUko errektoreak bidaia atzeratzeko gomendioa egin die atzerrira joango diren ikasleei, bi dosiak jaso artean. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199756/beste-animalia-bat-topatu-dute-arratian-burua-moztuta.htm | Gizartea | Beste animalia bat topatu dute Arratian burua moztuta | Maiatzean orkatz bat aurkitu zuten Gorbeiako parke naturaleko kartel batetik zintzilik, lepoa moztuta. Aurten dagoeneko bost topatu dituzte hilda. | Beste animalia bat topatu dute Arratian burua moztuta. Maiatzean orkatz bat aurkitu zuten Gorbeiako parke naturaleko kartel batetik zintzilik, lepoa moztuta. Aurten dagoeneko bost topatu dituzte hilda. | «Eguerdi aldean topatu genuen, Diman bertan, bidegurutze batean». Hala kontatu du Ainhoa Latatu biologo eta irakasleak atzo 13:00ak aldera Bizkaiko Arratia eskualdean egin zuen aurkikuntza: orkatz baten moduko animalia belarjale baten gorpua, burua moztuta, errepide ondoko zabor edukiontzi batzuen aldamenean.
Latatuk Twitterren jarri zuen argazkia, eta aipamena egin zien basozainei. Haiek pribatutik erantzun zioten. Hasieran, salaketa jartzeko eskatu zioten, eta norbait bidaliko zutela gorpua aztertzera; gero, eurak arduratuko zirela salaketaz.
Igandean Diman topaturiko gorpua. Ainhoa Latatu
Ez dakigu nola hil zen animalia. «Ez nion begiratu tiroa ote zuen», esan du Latatuk. Jarraitzaile batek Twitterren erantzun dio errepidetik gertu egonda litekeena dela auto batek harrapatu izana. Astelehen arratsaldean, informazio gehiago jaso duela esan du Latatuk berak, Twitterren, eta igande goizean animaliak burua bazuela esan diotela.
Foru Aldundiak baieztatu egin du animaliak tiroa zuela atzeko hanketan.
Arratian antzeko kasuak gertatzen ari dira azken hilabeteotan.
Apirilaren 22an, norbaitek orkatz baten gorpua zintzilikatu zuen Gorbeiako parke naturaleko kartel batetik, lepoa moztuta. Gune babestua da parke naturala, eta han zorrotz kontrolatuta dago ehiza. Bizkaiko Foru Aldundiak eta Ertzaintzak adierazi zuten ikerketa bat zabaldu zutela, animalia nork hil zuen argitzeko.
Zehazki, Areatzako (Bizkaia) lurretan aurkitu zuten orkatza, Asteitxeko aparkalekuan, eta basozainek kendu zuten handik. Gorbeiako Parke Naturalean espezie horretako 600 animalia inguru daude, gehienak Arabako aldean.
Gorbeian burua moztuta agertu zen orkatza, joan den apirilaren 22an. BERRIA
Igandekoarekin, bost dira dagoeneko aurten hilda topatu dituzten antzeko animaliak. Aurreko hirurak heltzeko zailak diren guneetan zeuden, putreek erdi janda, baina azkeneko biak, leku nabarmenetan.
Eskualdean ehiztari asko dago, eta erantzuleak isilpeko ehiztariak ote diren zabaldu da inguruan.
Legez kanpoko ehizak 10.000 eurorainoko zigorrak izan ditzake, baita kartzela zigorrak ere, baina Gorbeian badago aspaldidanik arrisku horiek hartzen dituen jendea. Basozainen arabera, lehen oso ohiko jarduera zen ezkutuko ehiztariena, baina azken hamabost urteetan nabarmen murriztea lortu dute.
Basozainek udaberrian esan zuten harritzekoa dela isilpeko ehiztariek orkatzaren gorpuak agerian uztea, normalean ehiztari horiek oharkabean pasatzen saiatzen direlako.
Beste aukera bat nabarmendu du Borja Diaz Bizkaiko Basozainak Elkarteko eledunak, baina argi utzi nahi izan du orokorrean mintzo dela, eta ez atzoko kasuari zehazki lotuta. «Agian jende bat ez dago pozik orkatzekin». Izan ere, animaliok kalteak egiten dituzte eukalipto landaketetan eta pinudietan, zuhaitzon puntak jaten dituztelako. Gainera, adarretan dituzten guruinetatik isurtzen den hormona bat igurzten dute zuhaitzetan, beren usaina uzteko, eremua markatze aldera. Halakoetan baliteke adarrekin zuhaixken azala urratzea, eta eukaliptoa ihartzea, Diazek azaldu duenez. Jende bat kexu dela, beraz, eta, agian, mezu bat bidali nahi izan diola Bizkaiko Foru Aldundiari. «Gauza bat argi dago: bistan utzi dutela, eta bururik gabe». |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199757/lgbti-kolektiboa-babesteko-lege-esparruak-sortzeko-deia-egin-dute-erakundeek.htm | Gizartea | LGBTI kolektiboa babesteko lege esparruak sortzeko deia egin dute erakundeek | LGTBI kolektiboaren eskubideen aldeko borroka ikusarazteko eskatu du Berdinduk. Arratsalderako hainbat kolektibok manifestaziora deitu dute. | LGBTI kolektiboa babesteko lege esparruak sortzeko deia egin dute erakundeek. LGTBI kolektiboaren eskubideen aldeko borroka ikusarazteko eskatu du Berdinduk. Arratsalderako hainbat kolektibok manifestaziora deitu dute. | LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna da gaur; harrotasunerako eguna, baita berdintasuna aldarrikatzeko borrokarako eguna ere. Izan ere, oraindik bada zer egin berdintasunerako bidean. Aldarrikapen horiek karrikara eramanen dituzte hainbat herri eta eta hirietan gaur arratsaldean, baina goizean goizetik izan dira horiekin bat egin duten erakundeak ere.
Eusko Legebiltzarrak bat egin du LGTB Komunitatearen Nazioarteko Egunean antolatutako ekitaldiekin, eta eskubideen eta aniztasunaren aldeko ekitaldi instituzional batekin eman dio hasiera gaurko jardunari. Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko lehendakaria eta Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua buru zirela, hainbat parlamentarik kontzentrazioa egin dute parlamentuaren aitzinean eskubideen eta aniztasunaren alde lelopean. Iluntzean, LGTBI banderaren koloreekin argiztatuko dute parlamentua.
Nafarroako Parlamentuak eta Nafarroako Gobernuak ere bat egin dute gaurko LGTBI mugimenduak antolatutako mobilizazioekin, eta mugimenduak izandako historia oroitarazteko eta ikusarazteko beharra nabarmendu dute. Nafarroako Gobernuak bazterketarik gabeko politika publikoak egiteko duen konpromisoa berretsi du, eta, oraindik egiteko anitz dagoen arren, Nafarroako Parlamentuak egindako bideagatik «harro egoteko arrazoiak» badaudela azpimarratu.
Eudelekin bat, Berdindu! Sexu eta genero aniztasunarekin zerikusia duten gaiei buruzko informazioa eta arreta ematen duen Eusko Jaurlaritzaren zerbitzu publikoa adierazpen publikoa egin du aniztasunetik abiatuta, eskubideak eta bizikidetza aldarrikatzeko. Sexu eta genero aniztasunaren aurkako sektore eta alderdi politiko «jakin batzuen» diskurtso eta planteamenduen gorakadaren aurrean, kontuz ibiltzeko deia egin du Berdinduk, eta nabarmendu du diskurtso horiek «ondorio zuzenak» dituztela: «Horregatik, oraindik ere beharrezkoa da LGTBI kolektiboaren eskubideen aldeko borroka ikusarazten jarraitzea».
LGTBI pertsonen bizitzak eta eskubideak babesten dituzten lege esparruak egotea beharrezkotzat jo du zerbitzu publikoak, eta baita LGTBI kolektiboaren egungo errealitatea ezagutzea egiaztatutako eta kuantifikatutako datuekin. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoa hainbat udalek ere bat egin dute Eudelek eta Berdinduk ateratarako adierazpenarekin
Mobilizazioak arratsaldean
Protestarako eguna izango da gaurkoa, eta horregatik karrikak hartzeko deia egin dute hainbat antolakundek. Arratsaldean izango dira manifestazio horiek. Bilbon, Moyua plazatik abiatuta egingo dute protesta, 18:30ean. Donostian eta Gasteizen 19:00etan izango dira mobilizazioak. Donostian, Bulebarrean hasiko da. Gasteizen, berriz, Andra Mari Zuriaren plazan. Iruñekoa izango da denetan berantiarrena: 19:30ean abiatuko da Baluarteko plazatik. Iparraldean, aldiz, irailaren 25ean ospatuko dute. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199758/justizia-errestauratiboa-eta-antipunitiboa-oinarri-dituen-espetxe-eredua-proposatu-du-salhaketak.htm | Gizartea | Justizia «errestauratiboa eta antipunitiboa» oinarri dituen espetxe eredua proposatu du Salhaketak | Espetxe eskumenaren helburu nagusiak Basauri, Martutene eta Zaballako kartzelak ixtea izan behar du, elkartearen aburuz. | Justizia «errestauratiboa eta antipunitiboa» oinarri dituen espetxe eredua proposatu du Salhaketak. Espetxe eskumenaren helburu nagusiak Basauri, Martutene eta Zaballako kartzelak ixtea izan behar du, elkartearen aburuz. | Datorren urriaren 1ean Eusko Jaurlaritzaren esku geratuko da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen kudeaketari lotutako eskumena, eta Arabako Salhaketa elkarteak espetxe ereduari buruzko proposamen bat landu du manifestu batean. Eusko Jaurlaritzak proposatu duen euskal espetxe eredu berriarekin oso kritiko azaldu da elkartea, eta haren ordez justizia «errestauratibo eta antipunitiboa» oinarri dituen eredu bat proposatu du. Elkarteak iragarri du datozen hilabeteetan eragile sozialei, sindikalei eta politikoei aurkeztuko diela dokumentua, eta irailean bestelako justizia eredu baten alde mobilizatuko dela. Salhaketaren ustez, espetxe eskumenaren helburu nagusienak izan beharko luke egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan irekita dauden hiru kartzelak ixtea– Basauri, Martutene eta Zaballa–. Ordea, salatu du Zubietako espetxe berriaren eraikuntzan eta funtzionamenduan diru publikoa inbertitzea kontrako norabidean doala. Elkarteak uste du «bestelako justizia eredu bat» sustatu behar dela administrazioetatik. «Gaur egungo justizia zigortzaile, klasista, hetero-patriarkala eta arrazistaren ordez, justizia errestauratibo, antipunitibo eta gizarte orientazioa duen eredu baten alde lan egin behar da», azaldu du Cesar Manzanos elkarteko arduradunak. Haren esanetan, Eusko Jaurlaritzak ez badu erabateko aldaketarik planteatzen delituaren aurkako prebentzio eta borroka ereduan; hala arau hausteei erantzuteko neurrietan, nola biktimizatutako pertsonei erreparazioa emateko neurrietan, egun indarrean den eredu bera errepikatuko du. Elkartearen iritziz, ezinbestekoa da egungo makro kartzela eta espetxe zaharkituen ordez tamaina txikiko gizarteratze zentro espezifikoak jartzea. Halaber, droga mendekotasunak edota buruko gaitzak dituztenak artatzeko programa espezializatuak eratzea eta espetxez kanpoko ospitale unitateetan zerbitzu soziosanitarioak sortzea proposatu du. Horrez gain, Salhaketak uste du pertsona guztiei oinarrizko errenta bat bermatuz gero, «pobreziaren delinkuentzia» saihestuko litzatekeela, eta bide horretan ezinbestekoa dela espetxetik irtetean gizarteratzeko eta lanerako laguntza programak sustatzea. Zigor arloan behatoki independente bat sortzea ere proposatu du elkarteak. Nazioarteko gomendioak aintzat harturik abiatuko litzateke, espetxeen eredu itxiak bertan behera utzita eta gizarte politiken bitartez programa soziosanitarioak, sozio-laboralak eta komunitate lanak sustatuta. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199759/beste-171-covid-19-kasu-zenbatu-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 171 COVID-19 kasu zenbatu dira Hego Euskal Herrian | Igandean egindako testen %3k eman dute positibo. Hegoaldeko ospitaleetan 104 paziente dira gaitzarekin erietxeratuta. | Beste 171 COVID-19 kasu zenbatu dira Hego Euskal Herrian. Igandean egindako testen %3k eman dute positibo. Hegoaldeko ospitaleetan 104 paziente dira gaitzarekin erietxeratuta. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 5.547 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 171 positibo zenbatu zituzten horietan. Lurraldeka, Bizkaian, 77 izan ziren; Gipuzkoan, 56; Nafarroan, 29, eta Araban, 7. Halaber, azken bi asteetako datuei so, eguneko 211 kutsatu izan dira Hego Euskal Herrian. Atzera begirakoa egin, eta aise ikus daiteke kutsatzeek azken hilabeteotan izandako beherakada: izan ere, batezbestekoa 390 zen orain dela hilabete.
Atzo egindako probak eta horien emaitzak oinarri, positiboen portzentajea %3 izan zen Hegoaldean. Zehazki, Osakidetzak egindakoen %2,9 izan dira positiboak; Nafarroan, berriz, ehunekoa handiagoa da: %4. Edonola ere, aldagaia bi osasun sistemetan da OME Osasunaren Mundu Erakundeak gehienezko mugatzat ezarria duena baino apalagoa (%5).
Gainera, Osakidetzak eta Osasunbideak hamabi pertsona sartu zituzten erietxera COVID-19aren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat hartuta, guztira 104 dira Hegoaldeko zentroetan. Horietako 42 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude; 62, berriz, gela arruntetan. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199760/aebek-iranen-babespeko-miliziei-eraso-die.htm | Mundua | AEBek Iranen babespeko miliziei eraso die | Hiru bonbardaketa egin dituzte Siria eta Irak arteko mugan, Pentagonoaren esanetan. Horietan, gutxienez zazpi lagun hil dituzte. Eremuko segurtasuna «asaldatzea» leporatu dio Teheranek Washingtoni. | AEBek Iranen babespeko miliziei eraso die. Hiru bonbardaketa egin dituzte Siria eta Irak arteko mugan, Pentagonoaren esanetan. Horietan, gutxienez zazpi lagun hil dituzte. Eremuko segurtasuna «asaldatzea» leporatu dio Teheranek Washingtoni. | Hainbat milizien «arma biltegien» aurkako aire erasoak egin dituzte AEBek, Siria eta Irak arteko mugan. Pentagonoko bozeramaile John Kirbyren esanetan, Iranek babestutako talde armatuak dira, AEBek «eremuan dituzten tropen aurkako erasoak» egin dituztenak. Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, gutxienez zazpi lagun hil dituzte hiru bonbardaketetan, eta beste asko «larri zauritu». SANA albiste agentziak, berriz, adierazi du haur bat ere hil dutela.
Kirbyren arabera, AEBetako presidente Joe Bidenek eman zuen erasoa egiteko agindua. Adierazi du, gainera, bonbardaketa «zehatzak» izan direla: bi, Deir ez-Zor probintzian, Abu Kamal hiritik (Siria) gertu, eta hirugarren bat, mugaren beste aldean, Irakeko Anbar probintzian. Posizio militarrak zirela azaldu du Kirbyk, besteak beste, Kataeb Hezbollah eta Kataeb Sayyid al-Xuhada milizienak —Iraken ekiten dute, nagusiki—.
Ez da Biden Etxe Zurira iritsi zenetik egin den gisa bereko lehen erasoa. Otsailean ere hainbat miliziaren aurkako bonbardaketak egin zituzten, eta gutxienez hogei lagun hil. AEBek 2.500 soldadu inguru dituzte eremuan, eta iaz 40 eraso inguru jasan zituzten, Pentagonoak azaldu duenez. Horietako hainbat «Iranek babestutako miliziek droneekin» eginak. Horien ordaina lirateke bi erasoak.
Bonbardaketak jasan dituzten hainbat milizia Haxed al-Xaabi koalizioko kideak dira. Talde hori EI Estatu Islamikoaren aurkako borrokan ari da lanean 2016tik, besteak beste, Irakeko armadarekin elkarlanean. Koalizioko kideetako batek, Kataeb Sayyid al-Xuhadek, iragarri du AEBekiko mendekua hartuko dutela: «[Irakeko] Komandantzia Nagusiaren seinale bat espero dugu erantzuteko».
Era berean, Ekialde Hurbileko segurtasuna «arriskuan» jarri izana leporatu dio Teheranek Washingtoni. Hala, salatu du Irak eta Siria arteko mugan eginiko erasoak «bide okerretik» doazela. «AEBak eremuko segurtasuna asaldatzen ari dira, eta bera izango da segurtasun ezaren biktimetako bat», adierazi du Irango Atzerri Ministerioko bozeramaile Said Jatibzadehk.
Akordiorik eza
Ikusteko dago erasoek eraginik izango ote duten akordio nuklearraren etorkizunari dagokionez. Izan ere, ostiralean mahaian esertzeko pausoak emateko exijitu zioten AEBek eta Frantziak Irani. Horretara iristeko oso bestelako ikuspegiak dituzte, baina, bi aldeek. Washingtonek ezinbestekotzat jo du Iranek garapen nuklearra bertan behera uztea akordio bat negoziatzen hasteko. Teheranek, berriz, elkarrizketak hastea beharrezkotzat jo du bestelako pausoren bat emateko.
Bide horretatik, Jatibzadehk adierazi du gobernuak ez duela erabaki IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren ikuskapen gehiago jasotzea onartuko ote duen. Bi erakundeen arteko akordioa hilaren 24an amaitu zen, eta, NBE Nazio Batuen Erakundeak hura luzatzeko eskatu arren, hainbat xehetasun argitzeko beharra nabarmendu du Teheranek; besteak beste, inspektoreek erakundeari bideo eta irudirik ez bidaltzea, AEBek Irani ezarritako zigor ekonomikoak martxan dauden bitartean.
Iranen, gainera, indar hartu dute akordio nuklearraren aurkako ahotsek. Hassan Rohani presidenteak laster utziko du kargua, eta Ebrahim Raisi kontserbadoreak hartuko du haren lekua, bozak aise irabazi ostean. Irango Parlamentuko presidente Mohammad Bagher Ghalibafek argi utzi ditu aliantza kontserbadorearen asmoak. Hark adierazi du akordioa amaierara iritsi dela, eta, beraz, ez dela irudirik emango.
Litekeena da horrek Vienan martxan diren elkarrizketak zailtzea. Han ari dira biltzen alde guztiak, 2015ean adostutako akordio nuklearrera itzultzeko. AEBek 2018an utzi zuten hura, Donald Trump boterean zela. Bidenek, baina, nazioarteko afera garrantzitsuenetako bat zela adierazi zuen hauteskunde kanpainan. «Interes nazional bat dugu arazo nuklearra berriz ere bideratzen saiatzeko», gehitu zuen oraintsu Anthony Blinken Estatu idazkariak. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199761/tourrean-istripua-eragin-zuen-ikuslearen-bila-ari-da-polizia.htm | Kirola | Tourrean istripua eragin zuen ikuslearen bila ari da Polizia | Txartel bat erakusteagatik, hainbat txirrindulariren erorikoa eragin zuen emakume batek, eta, Jendarmeriaren arabera, alde egin zuen gero. | Tourrean istripua eragin zuen ikuslearen bila ari da Polizia. Txartel bat erakusteagatik, hainbat txirrindulariren erorikoa eragin zuen emakume batek, eta, Jendarmeriaren arabera, alde egin zuen gero. | Larunbatean, lehenengo etapa zuen Frantziako Tourrak Bretainian. Emakume batek kartel bat erakutsi nahi izan zien telebistako kamerei, eta hainbat txirrindulari erortzea eragin zuen. Polizia haren bila ari da, eta lekukoak eskatu dituzte. Izan ere, emakumeak istripua eragin ostean, «ikertzaileak heldu baino lehen» alde egin zuela adierazi dute.
Bretainiako Finisteren gertatu zen ezbeharra. Frantsesa eta alemana nahastuta Aurrera aitonatxo eta amonatxo! esaten zuen zeinu batekin jarri zen emakumea pelotoiaren aurrean. Tony Martin txirrindulari alemaniarrak emakumearekin kolpea hartu, eta lurrera erori zen. Atzetik erori ziren beste hainbat txirrindulari, gehienak Martinen Jumbo Visma taldekoak. Jash Suetterlin (DSM)txirrindulariak Tourra utzi behar izan du horren eraginez. Beste 20 txirrindulari zauritu ziren ezbeharrean.
«Ikusi nuen emakumezkoa, ikusi nuen zeinua. Baina azken unean errepidera biratu zuen, eta ez nuen astirik izan erreakzionatzeko», esan zuen Martinek. «Ezin dut ulertu jendeak zergatik egiten dituen halakoak. Bizikletan lehiatzeko gaude hemen; ez da zirku bat».
Lasterketaren antolatzaileek larunbat gauean esan zuten ikuslea salatzeko asmoa zutela. «Hala egingo dugu halakoak egiten dituzten dituzten gutxi horiek ez dezaten denon lasterketa zapuztu», esan zuen Pierre-Yves Thouault Tourraren zuzendariordeak.
Baina, horretarako, emakumea identifikatu beharko dute aurretik. Jendarmeriaren arabera, emakumeak ihes egin zuen ezbeharra eragin ostean, eta lekukoei laguntza eskatu diete hura identifikatzeko.
Halakoak gertatu dira lehen ere Tourrean eta ikusle asko erakartzen dituzten bestelako lasterketetan. 2018. urtean, Vincenzo Nibalik Tourra utzi behar izan zuen, ikusle baten argazki kameraren uhala bizikletaren heldulekuan trabatu eta erori ostean.
Bresteko fiskaltzak salaketa jarri du dagoeneko Finistereko ikuslearen aurka, «nahi gabeko zauriak» eragiteagatik, eta segurtasun edo ardura neurriak ez betetzeagatik, modu nabarmenean. Halako lege hauste batengatik asko jota urtebeteko kartzela zigorra ezar daiteke, eta 15.000 euroko isuna. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199762/lasserre-eh-bai-eta-abstentzioa.htm | Politika | Lasserre, EH Bai eta abstentzioa | Lasserre, EH Bai eta abstentzioa. | Zentro eskuina gailendu da, berriz, departamendurako bozetan. Ipar Euskal Herriak dituen hamabi kantonamenduetatik hamaika irabazi ditu, eta historikoki alderdi sozialistarenak ziren Baionako bi eremutan irabaztea lortu du. Hala, Jean Jacques Lasserre Forces 64eko hautagaia izanen da Pirinio Atlantikoetako presidentea ondoko sei urteetarako, sorpresarik ezean. Tokian tokiko jaunttoen boterea arrakalatzen hasia zela pentsa zezaketen batzuek; oraindik sendo dagoela erakutsi du. «Badakigu zein izanen den gure lana ondoko sei urteetarako: notabilismo eta klientelismo horren kontra lan egitea, ikusten baita sistema horren sareek oraino funtzionatzen dutela», adierazi zuen Anita Lopepe EH Baiko hautagaiak bigarren itzuliko bozen emaitzak ezagutu ondotik.
Zentro eskuinaren olatuak alderdi sozialistako bi figura eraman ditu berekin: Cristophe Martin eta Henri Etxeto. Beren bikoteekin batera historikoki PSrenak izan diren Baiona–2 eta Baiona–3 kantonamenduetan zuten lekua galdu dute. Etxeto izan da Departamenduko ezkerraren buru azken sei urteetan; agintaldi honetarako ez du Pauen eserlekurik izanen. Ikusteke dago frantziar nazionalismoaren figurak zer erabaki hartzen duen bere etorkizunari buruz. Politika uzteko hautua eginen balu, panorama berri bat sor liteke Baionan, bere figura izan baita oztopo nagusia ezkerreko abertzaleekin elkartu eta ezkerreko indarren batasun batera iritsi ahal izateko. Abertzaleen aldarrikapenekiko sentsibilitate gehiago erakutsiko duen belaunaldi bat agertu beharko litzateke Etxeto joan ondotik egoera horretara iritsi ahal izateko; baina, ez da errana hala gertatuko denik, joera hori izan lezaketenak jadanik urrundu baitira alderdi sozialistatik.
Abertzaleen bilakaera
Emaitza interesgarriak lortu dituzte ezkerreko abertzaleek, ondorio eta irakurketa askotarikoak ateratzeko aukera ematen dutenak. Lehen itzulian, hautesleen bi herenek ez bozkatzea erabaki bazuten ere, 2015ean baino 2.981 boz gehiago lortu zituzten EH Baiko hautagaiek. Baina oso joera ezberdinak izan zituzten kantonamendu batzuetan edo besteetan.
Donibane Lohitzunen 2015ean baino 1.653 boz gehiago lortu zituen lehen itzulian Peio Etxeberri-Aintxart eta Leire Larrasa bikoteak, bikoitza baino gehiago. Azpimarratzekoa da 2015ean zazpi hautagaitza aurkeztu zirela, horien artean, alderdi sozialistarena eta ezkerreko frontearena. Aurten hiru baizik ez zeuden lehian: zentro eskuina, batasun nazionala eta EH Bai. Pentsa daiteke, beraz, Frantziako ezkerreko hautesle batzuek lehen itzulitik abertzaleei bozkatzea erabaki dutela. Batzuek abertzaleekiko izan zitzaketen harresiak arrakalatzen ari badira ere, seguruenik bidea falta da oraindik eskuinaren kontrako bozka gisa identifika litzatekeen hori abertzaleen aldeko bozka bilaka dadin.
Errobi-Aturri kantonamenduan argi gelditu baita EH Baiko hautagaitzek eskuratzen duten bozka beti ez dela ezkerreko abertzaleen alde emandakoa. 2001etik Hiriburuko (Lapurdi) auzapez den Alain Iriart aurkeztu izan da eremu horretan, azken urteetan, eta gehienetan airez aire irabazi ditu bozak. Euskal Hirigune Elkargoan kargua duenez, aurten ez da aurkeztu, eta 1.580 boz gutxiago eskuratu ditu EH Baik eremu horretan; 2015ean baino kasik erdia gutxiago. Ondoriozta daiteke Iriartek lortzen zuen bozka gehiago zela tokiko notableari emandako babesa, ezkerreko proiektu abertzaleari emandakoa baino.
Eta azkenik, bada Baionako kasua. Herriko bozetan eta departamendukoetan azken hogei urteetan lortutako emaitzei begira, ezkerreko abertzaleak bozka kopuru berdintsuen inguruan dabiltzala ageri da. Herriko bozetan 1.307 boz lortu zituen Baiona Berriak 2001ean, eta 2008an, 1.134; 2014koetan, 1.642 boz eskuratu zituen Baiona 2014 zerrenda zabalak, eta Frantzia Intsumisoko Ensemble sektorearekin eta ekologistekin osatutako Baiona Berdea eta Elkarkidea zerrendak 1.597 lortu zituen iazko ekainean. Departamenduko bozei dagokienez, 1.661 boz eskuratu zituen EH Baik 2015ean, eta 1.894 eskuratu ditu aurten, kontuan hartuta Baiona-1 kantonamenduan Angeluko (Lapurdi) zati batek bozkatzen duela, eta Baiona-3n Bokaleko (Lapurdi) zati batek. Agerikoa da, gaur egun oraindik, ez dutela aurkitu formula eremu hori euskaldundu, eta ezkerretik abertzaletzeko.
Abstentzioaren erronka
Funtsean, ezkerreko abertzaleen bi argazki desberdin erakutsi dituzte aurtengo bozen bi itzuliek. Lehen itzulian, 2015ean baino boz kopuru handiagoa izan zuten kasik kantonamendu guzietan (Errobi-Aturrin eta Bidaxune-Amikuze-Oztibarren baizik ez ziren apaldu). Lehen itzulitik bigarrenera boz erreserba bat bazutela erakutsi dute kantonamendu guzietan, baina, 2015ean bigarren itzulian lortutako boz kopurutik urrun gelditu dira leku gehienetan.
Ezkerreko abertzaleen aldeko dinamika bat irakurri liteke EH Baik Departamenduko bozetan lortutako emaitzetan, baina inportantea da testuinguruan kokatzea. Azken urteetan, Euskal Herriko auzi nazionalari lotutako konfliktibitatea urteetan abertzaleek izan dituzten aldarrikapenen gutxieneko kontsentsu batera bideratu da, eta aldarrikapen maximalistak kasik desagertu dira diskurtso publikotik. Horrek esplika lezake, hein batean, hautesle batzuek errazago jo izana EH Baiko hautagaitzak babestera.
Baina, abstentzioaren joera ere azpimarratu behar da ezinbestean. Urtez urte, eta hauteskundez hauteskunde, etengabe emendatzen ari da. Emaitzen inguruko analisiak egiten saiatzea ezinbestekoa bada ere, hiru hautesletik bik hauteskundeak boikotatzea erabakitzen duelarik, zaila da beste ezeri begiratzea. Ipar Euskal Herriaren heren batek EH Bai ezkerreko lehen indar gisa kokatu duela erran daiteke, bai; baina, zer egin dezakete ezkerreko abertzaleek parte hartu ez duten gainerako bi herenengana iristeko? | |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199763/pentsioak-kpiaren-arabera-eguneratuko-dira-2022tik.htm | Ekonomia | Pentsioak KPIaren arabera eguneratuko dira 2022tik | Erreformaren lehen zatiak erretiroa atzeratzea sarituko du, eta aurreratzea zigortuko. Jasangarritasun faktore berri bat negoziatuko dute bZergek gastu batzuk pagatuko dituzte | Pentsioak KPIaren arabera eguneratuko dira 2022tik. Erreformaren lehen zatiak erretiroa atzeratzea sarituko du, eta aurreratzea zigortuko. Jasangarritasun faktore berri bat negoziatuko dute bZergek gastu batzuk pagatuko dituzte | Pentsio sistemaren erreformaren lehen zatia lotuta, bigarren zatiari helduko diote orain Espainiako gizarte eragileek. Neurri batean, errazena egin dute, eta galdera zail batzuei erantzun beharko diete bigarren negoziazioan: nola kalkulatuko dira hasierako pentsioak? Edonola ere, erreformaren lehen zatiak baditu garrantzi handiko hainbat puntu. Haien artean dago 2022. urtetik aurrera pentsioek erosteko ahalmenari eutsiko diotela, aurreko urteko KPIaren arabera igoko direlako.
Erretiroa aurreratzen dutenei gehiago zigortzea —pentsioa txikituz— eta atzeratzen dutenei saria ematea —pentsioa handituz— ere hitzartu dute Espainiako Gobernuak, CCOO eta UGT sindikatuek eta CEOE eta Cepyme patronalek. Sindikatuen eta enpresaburuen elkarteen organoek ontzat hartu ondoren, akordioa sinatu egingo dute.
Eguneratzea
Behin betiko lurperatuko da PPren garaiko erreformaren eguneratze sistema. Haren bidez, sistema defizitean zegoenez, pentsioak %0,25 baizik ez ziren igo bost urtez, 2014tik 2018ra. Oraingo sistemak, berriz, erosteko ahalmena ez galtzea bermatuko du, aurreko urteko batez besteko KPIan oinarrituta eguneratuko baitira. Urte batean inflazioa negatiboa bada, hurrengo urtean pentsioak ez dira hein horretan jaitsiko, baizik eta zeuden bezala geratuko dira.
Jasangarritasun faktorea
PPren azken erreformaren beste hanka bat ere desagertuko da, jasangarritasun faktorea izenekoa. Bizi itxaropena handitu ahala pentsioen zenbatekoa txikitzeko tresna bat zen, eta kalkulu batzuen arabera, pentsioak %30 jaistea ekar zezakeen. 2019an zen indarrean jartzekoa, baina ez da inoiz ezarri, pentsiodunen protestek eta gobernu aldaketak 2023 arte atzeratu zutelako. Sindikatuek haren aurka egin dute, eta gobernuak haien eskaera onartu arte ez dute akordio osoa bideratu ahal izan. Edonola ere, sistema berriak sistema bat izango du pentsioetan egiten den gastua kontrolatzeko eta «belaunaldien arteko berdintasuna» bermatzeko. Bost hilabeteko epea dute orain alternatiba hori negoziatzeko; akordiorik ez badago, Espainiako Gobernuak bere proposamena ezarriko du, urtarrilaren 1ean indarrean jartzekoa den legean izango dela agindu baitio Europako Batzordeari.
Erretiro aurreratua
Pentsioetan egiten den gastua mugatzeko neurrietako bat da erretiroaren benetako adina —64,6 urte, azken datuen arabera— adin ofizialera gerturatzea —66 urte orain, 67 urte 2027an—. Horretarako bidea da pentsioak txikitzea adin ofizialaren aurretik erretiroa hartzen duten batzuei. Egun, gehienez %16 txikitzen diote pentsioa erretiroa bi urtez aurreratzen duenari, eta %1,6, berriz, hiruhileko bat atzeratzen duenari. Murrizketa horiek handitu egingo dira kasu batzuetan —bi urte lehenago erretiroa hartzen dutenentzat eta pentsio handienentzat—, baina beste batzuetan txikitu.
Horrela, Gizarte Segurantzan 38 urte eta sei hilabete baino gutxiago kotizatu dutenei %21 txikituko diete hileroko pentsioa, adin ofiziala baino bi urte lehenago erretiratuz gero. Hiletik hilera jaitsi egingo da zigorra, eta %3,21ekoa izango da hilabete lehenago erretiratuz gero.
Zigorrak txikitu egingo dira kotizazio epea handituz gero: %19 eta %3,11 artekoa izango da 38,5-41,5 urteko kotizazioa dutenentzat; %17 eta %2,96 artekoa 41,5-44 urteko kotizazioa dutenentzat; eta %13 eta %2,81 artekoa 44 urtetik gora kotizatu dutenentzat.
Badira, ordea, haien borondatez baino, enpresek behartuta erretiroa hartzen dutenak, erretiroaren adina gerturatzean kalera botatzen dituztelako. Horientzat baldintza bereziak izango dira, haien borondatez lan merkatua uzten dutenena baino samurragoak. Horrela, pentsioetan jasoko duten murrizketen taula %0,5ean hasiko da. %30era iritsi ahal izango da, baina hori hala da erretiroa lau urte aurreratu ahal izango dutelako egoera horretan daudenek.
Behartutako erretiro aurreratua hartzeko eskubidea izango dute haien enplegatzaileak lan baldintzetan aldaketa esanguratsuak jasan dituzten enpresetako langileek, baita lantokiz aldatzeari uko egin diotenek ere. Kaleratze indibiduala eta kolektiboa jasan dutenek ere lau urte lehenago erretiratu ahal izango dute, betiere kalte-ordaina jaso dutela erakusterik badute.
Erretiro atzeratua
Erretiro adina gaindituta ere, langileek lanean jarraitzea sustatu nahi du gobernuak. Gaur egun, hori egiteak %2ko hobaria du pentsioetan gehienentzat, eta %4ra helduko da kasu guztietan. Sari hori ordainketa bakar batean jasotzeko aukera ere izango dute: lanean jarraitutako urte bakoitzean 4.786 eta 12.060 euro arteko ordainketa bat egitea, kotizazio oinarrien eta urteen arabera.
Nahitaezko erretiroa
Erreformak debekatu egingo du hitzarmen kolektiboetan nahitaezko erretiroa finkatzea 68 urte bete dituztenentzat. Indarrean egon eta klausula hori duten hitzarmenetan, berriz, hiru urtez soilik iraun ahal izango du.
Gastu batzuk, zergen esku
Pentsioen sistemak azken urteetan defizit handia izatearen arrazoietako bat da Gizarte Segurantzaren bizkar daudela berez harenak izan beharko ez luketen zenbait gastu. Gastu horiek Gizarte Segurantzatik aterako dituzte eta Estatuko aurrekontuen bizkar jarri. Hau da, gizarte kotizazioen bidez ordaindu beharrean, zergen bitartez ordainduko dira. Horien artean daude erretiro aurreratu batzuei emandako laguntzak, enplegua sustatzeko kotizazioetan egiten diren beherapenak, amatasun osagarria eta nekazarien erregimenaren tratamendua. Azken urteetan 21.000 milioi euroren gastua izan dute atal horiek.
Beste neurri batzuk
Erreformaren lehen zatiak zenbait eskubide zabalduko ditu. Horrela, izatezko bikoteek ere alargun pentsioa jasotzeko eskubidea izango dute. Bekadunen kontratatzaileek ere haien gizarte kotizazioak ordaindu beharko dituzte, formakuntza horretan soldatak ordaindu ala ez. Enpresak, hori bai, laguntzak jasoko dituzte kotizazio horiek ordaintzeko. Menpeko pertsonak zaintzeko lanaldia gutxitu dutenek kotizatzen jarraitzeko erraztasunak izango dituzte.
Lotzeko daudenak
Bigarren negoziazio baterako geratu dira gai arantzatsu batzuk, haien artean pentsioa kalkulatzeko zenbat urteetako kotizazioak hartuko diren kontuan —epea zabaldu ahala, pentsioa jaisten zaie langile gehienei—. Lan bizitzako azken 25 urteetako kotizazioak dira gaur egun oinarria, eta azken 35 urtera igarotzea jarri zuen mahai gainean PSOEk, edo lan bizitza osoa kontuan hartzea. Unidas Podemosen eta sindikatuen ezezkoen ondoren, ez dago garbi azken formula zein izango den.
Erabakitzeko dago autonomoen kotizazio sistema berria, eta soldata handienak dituzten kotizazio oinarriak zenbat handituko diren. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199764/bizikletako-banatzaileak-sartu-dira-eaeko-ostalaritzaren-esparru-akordioan.htm | Ekonomia | Bizikletako banatzaileak sartu dira EAEko ostalaritzaren esparru akordioan | Sektoreko itunetan arautuko dira ostalaritzako banatzaileen lan baldintzak. ELAk, LABek eta Euskadiko Ostalaritza Federazioak eta Confebaskek sinatu dute akordioa. | Bizikletako banatzaileak sartu dira EAEko ostalaritzaren esparru akordioan. Sektoreko itunetan arautuko dira ostalaritzako banatzaileen lan baldintzak. ELAk, LABek eta Euskadiko Ostalaritza Federazioak eta Confebaskek sinatu dute akordioa. | Autonomo gisa aritzetik soldatapeko izatera pasatu dira Glovo, Deliveroo eta antzeko plataforma digitaletako banatzaileak, lehendabizi epaitegiek autonomo faltsuak zirela ebatzi, eta gero Espainiako Gobernuak sektorea arautu ostean. Eta horrekin guztiarekin, haien lan baldintzen negoziaziorako esparrua ere aldatu egingo da.
Bide horretan urrats bat egin dute gaur sindikatuek eta patronalek, zehazki ostalaritzan jarduten duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako banatzaileentzat. ELAk, LABek eta Euskadiko Ostalaritza Federazioak eta Confebaskek adostu dute hiru lurraldeetako esparru akordioa moldatzea; eta, horren ondorioz, alor horretako banatzaileen lan baldintzak lurralde bakoitzeko mahai sektorialetan negoziatuko dira.
Horrek esan nahi du, besteak beste, ostalaritzako banatzaileei ez zaiela aplikatuko Bizkaiko supermerkatuetako etxez etxeko banatzaileen hitzarmena edo estatuko mezularitza hitzarmena.
Ostalaritzako esparru akordioan ordezkaritzaren gehiengo zabala dute ELAk (%49,6) eta LABek (%27,6). Eta bi sindikatuek jada azaldu dituzte ostalaritzako negoziazio mahaietan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, establezimenduetako banatzaileentzat egingo dituzten eskakizun nagusiak.
ELAk Riders kategoria sartu nahi du hitzarmenetan; kolektibo horrentzako soldatak arautzea ere bilatuko ditu, eta langile talde horren gutxieneko soldatak hilean 1.200 eurokoak izatea bultzatu.
Subrogaziorako eskubidea ere eskatuko du «dagokion kasuetan». Gainerakoan, bizikletako banatzaileentzat ostalaritzako itunetako beste baldintzen aplikazioa eskatuko du.
LABek ere negoziazio puntu nagusiak jada ezarrita ditu herrialde bakoitzeko ostalaritzako mahaietarako. Sindikatuak nahi du bizikletako banatzaileak hirugarren kategorian txertatzea. Horrela, LABen kalkuluen eta, betiere, herrialdearen arabera, lanaldi osoko urteko soldata 18.700 eta 21.500 euroan egongo litzateke, eta urteko lanaldia 1.723 eta 1.750 orduen artean.
Horrekin batera, bizikletako banatzaileen lan espezifikoari erantzungo dion erregulazioa nahi du LABek, «langile horien babesa handitzeko». Ostalaritzako banatzaileak subrogazio eskubidera gehitzea ere eskatuko du sindikatuak.
LABen eskakizunak berberak dira Nafarroako ostalaritzako bizikletako banatzaileentzat, eta sindikatua horiek aldarrikatzeko kanpaina egiten da Riders por Derechos plataformako langileekin batera. Nafarroan oraindik ez da iritsi sektoreko mahaietarako jauzirik. Baina UGTk jada agertu du nahi dituela plataforma digitaletako banatzaileak lan hitzarmenetara batu. Lurralde horretako ostalaritzan UGT sindikatuak du ordezkaritzarik handiena (%42,3). |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199765/75-kontzertu-donostiako-musika-hamabostaldian.htm | Kultura | 75 kontzertu Donostiako Musika Hamabostaldian | Abuztuaren lehenetik 27ra bitartean bakarlari entzutetsuak izango dira: Yuja Wang, Grigori Sokolov, Elisabeth Leonskaia, Stephen Hough eta Mitsuko Uchida pianistak; eta Anne-Sophie Mutter, Leonidas Kavakos eta Julian Rachlin biolinistak. | 75 kontzertu Donostiako Musika Hamabostaldian. Abuztuaren lehenetik 27ra bitartean bakarlari entzutetsuak izango dira: Yuja Wang, Grigori Sokolov, Elisabeth Leonskaia, Stephen Hough eta Mitsuko Uchida pianistak; eta Anne-Sophie Mutter, Leonidas Kavakos eta Julian Rachlin biolinistak. | Donostiako 82. Musika Hamabostaldiak 1,8 milioi euroko aurrekontua dauka, 75 kontzertu eskainiko ditu 35 agertokitan abuztuan, Donostian nahiz Gipuzkoako, Arabako, Nafarroako eta Iparraldeko zenbait herritan. Gaur goizean aurkeztu dute egitaraua Kursaaleko Foyer-ean.
Sei orkestrak parte hartuko dute: Luxenburgoko Orkestra Filarmonikoak, Budapesteko Festival Orkestrak, Espainiako Orkestrak, Galiziako Orkestrak, Euskadiko Orkestrak eta EGO Euskal Herriko Gazte Orkestrak.
Abenduaren 1ean eta 2an izango dira lehen emanaldi nagusiak Kursaalen. Luxenburgoko Orkestra zuzenduko du Gustavo Gimenok, eta Yuja Wang pianistak joko ditu Liszten Lehen kontzertua eta Mozarten Hogeigarren kontzertua. Abuztuaren 8an EGOrekin Julian Rachlin biolinistak Mendelssohnen kontzertu bat joko du; abuztuaren 9an, Grogori Sokolov pianistak, Rachmaninoven preludioak eta Chopinen polonesak. Abuztuaren 19an Galiziako Orkestrarekin ariko da Elisabeth Leonskaia, Brahmsen Pianorako bigarren kontzertua eskaintzeko. Abuztuaren 20an, Easo Abesbatzak Brahmsen bi pieza kantatuko ditu. Abuztuaren 21ean, Euskadiko Orkestrak interpretatuko ditu Poulenc, Faure eta Beethovenen obra bana, Victor Pablo Perezen zuzendaritzapean. Abuztuaren 22an Schuberten obrak joko ditu Mitsuko Uchida pianista japoniarrak.
Azken bi egunetan, abuztuaren 26an,Anne-Sophie Mutter biolinistak Mozart, Beethoven eta Francken sonatak interpretatuko ditu; eta abuztuaren 27an, Budapesteko Festival Orkestrarekin Dejan Lazic pianista izango da, Milhaud, Satie, Kodaly eta Ravelen obrak jotzen.
Dantzak leku berezia izango du egitarauan, Victoria Eugenia antzokian: Lucia Lakarra eta Matthew Golding abuztuaren 17an ariko dira, eta Iratxe Ansa eta Igor Bacovich abuztuaren 23an.
Hamabostaldiak opera bat ekoiztu du propio: Hirira. Abuztuaren 10ean, Easo Eskolaniako eta Easo Gazte Abesbatzako haurrek Viktoria Eugenia antzokiko oholtzara eramango dute haurrentzat sortutako opera hau, Gorka Mirandak zuzendurik.
Sarreren salmenta bihar, ekainaren 29an, abiatuko da 11:30etik aurrera; www.musikahamabostaldia.eus webgunean eskuratu ahal izango dira txartelak, baita Kursaal eta Victoria Eugenia antzokietako leihatiletan ere.
Gainera, bost ziklo berezi izango dira: organo zikloa (abuztuaren 1etik 8ra bitartean), antzinako musika zikloa (abuztuaren 3tik 16ra), musika garaikideko zikloa, ganbera musika zikloa eta interprete gazteen zikloa.
Musika Hamabostaldiak bere egoitza nagusia Donostian izanik ere, hamabost kontzertu eramango ditu Gipuzkoa, Araba, Nafarroa eta Iparraldeko zenbait herritara, hala nola Loiolako eta Arantzazuko santutegietara, Hondarribiko Itsas Etxera eta Hernaniko Txillida-Lekura. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199766/jaurlaritzak-500-toki-ahalbidetuko-ditu-udan-bidean-diren-migratzaileei-laguntzeko.htm | Gizartea | Jaurlaritzak 500 toki ahalbidetuko ditu udan bidean diren migratzaileei laguntzeko | Hiru egoera posibleren arabera aktibatuko dira, eta Irunen eta Bidasoa eskualdean 338 toki izango dituzte | Jaurlaritzak 500 toki ahalbidetuko ditu udan bidean diren migratzaileei laguntzeko. Hiru egoera posibleren arabera aktibatuko dira, eta Irunen eta Bidasoa eskualdean 338 toki izango dituzte | Udan irits daitezkeen migratzaileei laguntzeko asmoz, Jaurlaritzak Uda 2021 kontingentzia plana aktibatuko duela jakinarazi du gaur, Irunen, Beatriz Artolazabalek, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. 500 toki egongo dira gehienez, eta hiru egoera posibleren arabera aktibatuko dira. Sailburuak aurreratu duenez, Irunen eta Bidasoa eskualdean 338 toki izango dituzte.
Artolazabalek Xabier Legarreta Migrazio eta Asilo zuzendariarekin batera eman du gaur goizeko prentsaurrekoa. Azken horrek azaldu duenez, udako planak hiru egoeratan banatzen du erantzuna: egun berean ehun pertsona baino gehiago, 200 pertsona baino gehiago eta 400 pertsona baino gehiago hartzekotan.
Era berean, sailburuak Errenteriako Gaztelutxo aterpetxearen garrantzia azpimarratu du. Ardurapean adingabeak dituzten emakumeei harrera egiteko erabiliko da, eta, Artolazabalen hitzetan, «migrazioaren dramako kolektiborik ahulenetako bat da». |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199767/anita-lopepe-herritarrak-politizatu-behar-ditugu.htm | Politika | Anita Lopepe: «Herritarrak 'politizatu' behar ditugu» | Pantxika Maitia kazetariak aurkeztu du saioa, Menane Oxandabaratsekin batera. Goizeder tabernak egin du analisia, eta hiru gonbidatu izan dituzte: EH Baiko Anita Lopepe, Forces 64ko (zentro-eskuina) Annick Trounday eta Gauche 64ko (ezkerra) Iker Etxepare. | Anita Lopepe: «Herritarrak 'politizatu' behar ditugu». Pantxika Maitia kazetariak aurkeztu du saioa, Menane Oxandabaratsekin batera. Goizeder tabernak egin du analisia, eta hiru gonbidatu izan dituzte: EH Baiko Anita Lopepe, Forces 64ko (zentro-eskuina) Annick Trounday eta Gauche 64ko (ezkerra) Iker Etxepare. | Euskal Hedabideek antolatuta, departamenduko eta eskualdeko bozen inguruko mahai inguru bat egin dute gaur Kanalduden, eta zuzenean jarraitu ahal da BERRIAren webgunean. Mahai ingurua elkarlanean antolatu dute euskal hedabideek: Kanaldude telebistak, Kazeta.eus atariak, Herria aldizkariak, Euskal Irratiakek eta BERRIAk.
Bi zatitan banatu dute saioa, eta Pantxika Maitia kazetaria aritu da aurkezle, Menane Oxandabaratsekin batera. Emankizunaren lehen partean, departamenduko emaitzak aztertu ditu Goizeder Taberna kazetariak. Tabernak hasieratik hitz egin du aunitz igo den abstentzioari buruz, eta esan du horrek agerian utzi duela «demokrazia ordezkatzailearen krisia». Abstentziora gehien jo dutenak gazteak izan dira, eta horrek ezbaian jarri ditu kanpaina egiteko moduak ere. Kazetariak hizpide izan ditu bozetan protagonista izan diren alderdien emaitzak ere.
Ondotik, hiru gonbidatuen txanda izan da: EH Baiko Anita Lopepe, Forces 64ko (zentro-eskuina) Annick Trounday eta Gauche 64ko (ezkerra) Iker Etxepare. Euskal Irratiakeko Pepe Aizpuruk egin dizkie galderak, lehenengoa, berriz ere, abstentzioaren inguruan. Troundayk hartu du hitza lehenbizi, eta gazteak politikara gerturatzeari buruz jardun du.
Lopepek ere argi esan du herritarrek ez dutela politikariengan sinisten: «Jendeak ez ditu ezagutzen bere ordezkariak, eta gauza asko hauteskundeak gerturatzen direnean soilik egiten dituztela ikusten du». Konponbide gisa «politika egiteko beste modu batzuk» behar direla esan du, eta herritarrak inplikatzea beharrezkoa dela gehitu.
Etxeparek beste pare bat faktore aipatu ditu: batetik, pandemiak baldintzatutako garaian hauteskundeak ez direla herritarren lehentasuna, eta, bestetik, departamenduko eta eskualdeko bozen artean egon den nahasketa. Etxaperek onartu du «zaplasteko ederra» jaso dutela Baionan, baina «biharko zubiak eraikitzeko prest» jarraituko dutela azpimarratu du.
Jarraian, ostegunean Pauen egingo den osoko bilkuraz jardun dute, eta alderdi bakoitzak han hartuko duen jarreraz. Lopepek argi utzi ez dela sorpresarik izango, zentro-eskuinaren nagusitasuna dela eta. Dena den, esan du gaur erabakiko dutela euren hautagaitza aurkeztu ala ez. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199768/emakumeen-salerosketarako-sare-bat-desegin-dute-donostian.htm | Gizartea | Emakumeen salerosketarako sare bat desegin dute Donostian | Poliziak bi emakume askatu eta beste zazpi petsona atxilotu ditu, Madrilen eta Donostian. Sareak sexualki eta laboralki esplotatzen zituen emakumeak, eta baita lapurretak egitera behartu ere. | Emakumeen salerosketarako sare bat desegin dute Donostian. Poliziak bi emakume askatu eta beste zazpi petsona atxilotu ditu, Madrilen eta Donostian. Sareak sexualki eta laboralki esplotatzen zituen emakumeak, eta baita lapurretak egitera behartu ere. | Espainiako Poliziak emakumeen salerosketarako sare baten aurkako operazio bat egin du Donostian eta Madrilen (Espainia), eta guztira zazpi pertsona atxilotu ditu. Emakumeak sexualki eta laboralki esplotatzea egozten zaie, besteak beste, eta baita lapurretak egitera behartzea ere. Operazio berean, Poliziak gaizkileen menpe zeuden bi emakume askatu ditu.
Sarea Gipuzkoan, Espainian, Frantzian eta Polonian zegoen finkatuta, eta, Poliziak jakinarazi duenez, biktimak Mongolian antzematen zituen, Schengen eremuan ikasi eta lan egiteko aukeraren promesarekin. Behin Europan zirela, lantegi klandestinoetan edo Madrilgo prostituzio etxeetan laboralki eta sexualki esplotatzen zituzten, eta Espainiako eta Frantziako saltokietan lapurretak egitera behartzen zituzten, Poliziaren arabera.
Halaber, Poliziak nabarmendu du atxilotuetako bat, sarearen burua, Europa osoan «erreferentea» zela Mongoliako herritarrak Espainian «arau kontroletik ihesi» sartzeko. Guztira lau pertsona atxilotu dituzte Donostian, eta hiru Madrilen, eta bi hirietan hainbat erregistro egin dituzte. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199769/leherketa-bat-izan-da-londresko-tren-geltoki-batean.htm | Mundua | Leherketa bat izan da Londresko tren geltoki batean | Oraingoz ez dakite zerk eragin duen leherketa, baina agintariek baztertu egin dute atentatu terrorista bat izan daitekeenik. Inguruko bizilagunei eskatu diete etxean gelditzeko eta leihoak itxita edukitzeko. | Leherketa bat izan da Londresko tren geltoki batean. Oraingoz ez dakite zerk eragin duen leherketa, baina agintariek baztertu egin dute atentatu terrorista bat izan daitekeenik. Inguruko bizilagunei eskatu diete etxean gelditzeko eta leihoak itxita edukitzeko. | Londresko hainbat tokitatik ikus daitezke leherketa handiak eragindako ke adar luzeak. Elephant and Castle deituriko tren geltokian gertatu da, Londresko Southwark udalerrian. Dagoeneko lanean ari dira suhiltzaileak, eta, hainbat iturriren arabera, 15 kamioi baino gehiago eta 100 suhiltzaile baino gehiago joan dira bertara. Oraingoz ez dakite zerk eragin duen leherketa, baina agintariek baztertu egin dute atentatu terrorista bat izan daitekeenik.
Suteak hainbat kalte eragin ditu dagoeneko: besteak beste, trenbideko arkuak, hainbat saltoki, sei auto eta telefono kabina bat. Geltokiaren inguruko eremu guztiak hustu dituzte, eta oraingoz ez dute leherketaren biktimen edo zaurituen berri eman. Halaber, inguruko bizilagunei eskatu diete etxean gelditzeko eta leihoak itxita edukitzeko.
Ezbeharra bertatik bertara bizi izan duten hainbat lekukoren arabera, leherketa handi bat gertatu da lehenik, eta jarraian «su bola handi bat» hasi da. Beste lekuko batzuen arabera, «noizean behin ke adar berriak eta are ilunagoak» ikus daitezke. Horietako batzuek sakelakoarekin harrapatu dute leherketa bera, eta irudi ikusgarriak zabaldu dituzte sare sozialetan.
Lineak, blokeatuta
Ezbeharraren ondorioz, behin-behinean blokeatu dituzte Elephant and Castle tren geltokiarekin konexioren bat duten tren lineak, eta, Thameslink enpresaren ordezkari baten esanetan, inguruko eremuak eta tren lineak zer egoeratan dauden ebaluatzen ari dira suhiltzaileak. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199770/otegi-eztabaida-burujabe-bat-nahi-dugu-ez-zer-den-posible.htm | Politika | Otegi: «Eztabaida burujabe bat nahi dugu; ez zer den posible» | EH Bilduko koordinatzaileak esan du EH Bildu ez dela mugitu estatus berriaren inguruko eztabaidan, eta galdeketa gaitzaile bat egiteko beharra nabarmendu du. | Otegi: «Eztabaida burujabe bat nahi dugu; ez zer den posible». EH Bilduko koordinatzaileak esan du EH Bildu ez dela mugitu estatus berriaren inguruko eztabaidan, eta galdeketa gaitzaile bat egiteko beharra nabarmendu du. | Estatus politikoaren inguruan «eztabaida burujabe bat» egin nahi du EH Bilduk, «Euskal Herriak XXI. mendean dituen erronkei aurre egiteko behar dituen tresnen inguruan» hitz egiteko. Elkarrizketa horrek, gainera, «nazionala» eta «parte hartzailea» izan beharko luke, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailearen hitzetan.
Otegik agerraldi bat egin du gaur goizean, Ipar Euskal Herriko departamendu bozen balorazioa egin eta estatus politikoaren inguruko eztabaidaz hitz egiteko. Haren iritziz, «ez da kasualitatea momentu honetan agendaren zentroan lurralde bertebrazioa egotea Espainiako Estatuan», eta gaineratu du EH Bilduk «eztabaida horri ongietorria» ematen diola: «Aspaldi esaten ari gara badela arazo bat, eta hipoteka bat 1978ko erregimenetik datorrena».
Haatik, azaldu du eztabaida hori nolakoa izatea nahi duen: «EH Bilduk eztabaida burujabe bat egin nahi du: jakina da Euskal Herria ez dela estatu burujabe bat, baina euskal herritarrok burujabe gara eztabaidak egiteko bederen». Otegiren hitzetan, hitz egin beharrekoa da «Euskal Herriak zer tresna behar dituen XXI. mendean dituen erronkei aurre egiteko»: «Ez zer den posible, baizik eta zer behar dugun herritarrak babesteko eta haiei segurtasuna, berdintasuna eta askatasuna emateko».
Era berean, EH Bilduk «ikuspegi nazional batetik» egin nahi du eztabaida, «eremu bakoitzaren ezaugarri eta eremu propioak errespetatuz», eta gogoeta hori «parte hartzailea» izatea nahi du: «Guztiekin egin nahi dugu: alderdi, sindikatu, unibertsitate, kirol federazio guztiekin, mugimendu feministarekin, gazte mugimenduarekin. Guk herri eztabaida bat piztu nahi dugu proiektu nazional herritar baten inguruan».
Beste puntu bat ere erantsi du Otegik: «Parte hartzea bermatu behar da herriak duelako hitza eta erabakia. Madrilera ezer negoziatzera joan aurretik, guk proposatzen dugu eraiki dugun proposamen hori jendeak babestea kontsulta baten bidez». Galdeketa gaitzaile hori egiteko aukera jasoa dago Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak estatus berrirako adostutako oinarri eta printzipioetan.
«Gu ez gara mugitu»
Otegik ez du EAJ aipatu, baina hari zuzendu zaio. Izan ere, azken egunetan, EAJko zuzendaritzako kideek egunero hitz egin dute gaiaz. Esaterako, atzo El Diario Vasco-k argitaratutako elkarrizketa batean, Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko lehendakariak esan zuen EH Bildu «iraganera» itzultzen saiatzen ari dela erreferentziatzat hartzen duenean EAJk, EH Bilduk eta atal batean Elkarrekin Podemosek oinarri eta printzipioen inguruan lortutako akordioa.
Otegik, ordea, erantzun du EH Bilduk «zegoen tokian» segitzen duela: «Non gaude? Egin genuen akordioan: printzipio eta oinarrien akordioan. Gu ez gara mugitu; beste batzuk mugitu dira, eta beste horiek esan zuten, adituen batzordearen ondoren, beste mota bateko akordioa zutela PSE-EE eta Elkarrekin Podemosekin». Gaineratu du indar subiranista prest dagoela «mundu guztiarekin hitz egiteko eta adosteko».
Ipar Euskal Herriko departamendu hauteskundeen inguruan, «historikotzat» jo du EH Bairen emaitza, eta Europako joerekin lotu du: «Historiaren haizea alde daukagu, arrazoi sakon eta sinple batengatik: jendarteak komunitate sentimenduak ditu, eta komunitatean babesa jaso behar du. Momentu honetan, hainbat herritan, babes hori komunitate nazional batean eta ezkerrean kokatzen du. Horrek esan nahi du arazoei aurre egiteko jendeak gertutasunetik egiten diela aurre». |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199771/gizon-bat-atxilotu-dute-irunean-bi-emakume-erasotzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Iruñean bi emakume erasotzeagatik | Erasotzaileak bi emakume kolpatu ditu kalean, goizeko ordu desberdinetan. Aurretik, bilaketa, atxilotze eta espetxeratze aginduak zuen. | Gizon bat atxilotu dute Iruñean bi emakume erasotzeagatik. Erasotzaileak bi emakume kolpatu ditu kalean, goizeko ordu desberdinetan. Aurretik, bilaketa, atxilotze eta espetxeratze aginduak zuen. | Poliziak gizon bat atxilotu du gaur Iruñean, goizean bi emakume erasotzea egotzita. Antza, haietako bat bere bikotekidea da, eta horrek agenteei azaldu dienez, gizonak hainbat aldiz kolpatu du kalean poltsa batekin, oinezko batek esku hartu duen arte.
Erasoaren lekura heldu direnean, poliziek ikusi dute gizona emakumeari garrasika ari zela, eta, bikotea identifikatzean, erasotzaileak agenteetako bat bultzatu eta metxero ba jaurti dio, Poliziaren arabera. Jarraian, atxilotu egin dute.
Gertakari horren ostean, Poliziak ondorioztatu du gizon hura goizeko beste eraso batekin erlazionatuta zegoela. Izan ere, mezularitza enpresa batentzat lanean ari zen emakume batek salatu du gizon batek ostikada bat jo eta poltsa batekin eraso diola, ihes egin eta bere auto barruan babestu den arte.
Bi gertakariak aztertuta, erasotzailea gizon bera zela ebatzi du Poliziak, eta gaineratu du aurretik Iruñeko Zigor arloko 4. Epaitegiak bere bilaketa, atxilotzea eta espetxeratzea aginduta zituela. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199772/5g-bidezko-hologramak-bartzelonako-mobile-world-congressen.htm | Bizigiro | 5G bidezko hologramak Bartzelonako Mobile World Congressen | Gaur hasi da telekomunikazioen nazioarteko feria, formatu txikiagoan bada ere, izurria dela eta. Iaz bertan behera utzi behar izan zuten. Ostegunera arte egongo da. | 5G bidezko hologramak Bartzelonako Mobile World Congressen. Gaur hasi da telekomunikazioen nazioarteko feria, formatu txikiagoan bada ere, izurria dela eta. Iaz bertan behera utzi behar izan zuten. Ostegunera arte egongo da. | Mobile World Congress telekomunikazioen inguruko feriarik handienetako bat da munduan, baina aurtengoa formatu txikian egiten ari dira, izurria dela eta. Edonola ere, aurrerakuntza bada, iaz ez zutelako egin, osasun larrialdiak eraginda. Edonola ere, komunikazioen mundua eraldatu nahi duten tresnak ikusteko aukera emango du feriak gaurtik.
Antolatzaileek 30.000 parte hartzaile kalkulatu dituzte aurtengorako, hau da, 2019ko kongresuak eduki zuen kopuruaren herena baino gutxiago. Gainera, antigeno test negatiboa aurkeztu eta FFP2 maskara eraman beharko dute parte hartzaileek. Sarreran bertan egin diete gaur testa erakustazokan sartu behar zutenei. Hiru pabilioi hartzen ditu aurtengo kongresuak, aurreko urteetan zortzi paratu dituzten arren.
5G teknologia da aurtengo kongresuaren protagonista, 2019an bezala. Arreta handia bereganatu dute 3D hologramek. Izan ere, izurriak telelana eta Internet bideko bilerak orokortzea ekarri duenez, parte hartzaileen presentzia hobetzeko eta errealago egiteko teknologiak interes handia pizten du. Newtonlab Space enpresak Portl sistema aurkeztu du. Kamera berezi batekin eta 4k kalitateko monitore batekin, pertsona baten hiru dimentsioko hologramarekin aritzeko aukera ematen du, hura urrun egon arren. 5G komunikazioari esker, denbora errealean aritu ahal da sistemarekin, atzerapen nabarmenik gabe. Ez da prototipo bat, baizik eta dagoeneko merkatuan dagoen sistema bat.
«3D hologramak bolumena eta itzala dauka. Erreprodukzio zorrotz samarra da», esan du Eduard Martin kongresuko 5G alorraren zuzendariak. Asmoa «telepresentzia» lortzea da, orain bideo dei bateko irudi planoaz harago. Osasungintzan eta heziketan datozen urteotan halakoak asko aurreratuko direla esan du. Berandu, edonola ere, azken hilabeteotan eskolak monitore batetik jarraitu, edo medikuarekin telefonoz aritu, behar izan dutenentzat.
Osasungintza eta teknologia batzen dituen beste produktu bat ZTE konpainiaren YouCare elastikoa da: jantziak gorputzaren parametro biologikoak jasotzen ditu sentsore batzuen bidez, eta telefonora edo erloju adimendun batera bidaltzen ditu.
5Garen ahalmena erakusteko, kongresutik zuzenean gidatu ahalko da Valentziako portuan (Herrialde Katalanak) dagoen itsasontzi bat.
Horrez gain, botoirik ukitu gabe begiradarekin funtzionatzen duen kafe makina bat aurkeztu dute, Irisbond eta Azkoyen taldeak garaturikoa, birusen transmisioa zailtzeko modukoa. Datorren urtean, otsailean egingo dute, eta espero dute ordurako ohiko kongresua egin ahalko izatea. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199773/lgtbi-behatokia-sortu-dute-bizkaian-gipuzkoan-eta-araban.htm | Gizartea | LGTBI+ behatokia sortu dute Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban | Gorroto delituak saihestu, berdintasuna lortu eta lege proposamen bat aurkeztu nahi dute Eusko Legebiltzarrean | LGTBI+ behatokia sortu dute Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban. Gorroto delituak saihestu, berdintasuna lortu eta lege proposamen bat aurkeztu nahi dute Eusko Legebiltzarrean | LGTBI+ kolektiboaren behatokia sortu dute Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban. Kolektiboko bederatzi elkarte dira ikerketa taldearen parte: Aldarte, AMPGYL, Bizigay, Errespetuz, Gaylespol, Gehitu, Izanez, LGTBerri eta Naizen. Gorroto delituak deuseztatu eta berdintasuna lortzeko helburua du behatoki berriak. Horretarako, lege proposamen edo zirriborro bat idatzi nahi dute. Gaur aurkeztu dute Sarai Montes LGTBI+ behatokiko presidenteak eta Mikel Oribe presidenteordeak, Bilbon.
Behatokiak EAEko Gorroto Gertakarien Txostenaren datu bat azpimarratu du: LGTB+ kolektiboari lotutako gorroto delituak hirukoiztu egin dira 2020 urtean. Horren adibide gisa azpimarratu dituzte azken asteetan izan diren eraso homofoboak. Eraso horiek gaitzesteko eta salatzeko ez ezik, behatokiak prebentzio gisa balio dezakeela uste dute:: «Erasotzaileei, haien motibazioei, eraginei eta LGTBIfobia eta diskriminazioa jatorritik erauzteko inguruneei erreparatuko diegu. Detekzio, prebentzio eta konponketa mekanismo eraginkorrak sortu ahal izateko», zehaztu du Montesek.
Montesen eta Oriberen arabera, Euskal Autonomia Erkidegoan lege hutsune bat dago, ez baitago kolektiboaren eskubideak babesteko lege integralik: «Euskal legerik ez izateak gure oinarrizko eskubideak bermatzen dituzten estatu-legeen menpe jartzen gaitu, eta zaurgarri egiten gaitu hainbat eremu garrantzitsutan», adierazi du Oribek. Menpekotasun horren adibide diren hainbat sektore aipatu dituzte: «Osasunean, hezkuntzan, lanean, gizarte-zerbitzuetan, kulturan, kirolean, lankidetzan eta babesean». Kolektiboko kideen eskubideak bermatzera bidean Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba «aitzindariak» izan zirela gogoratu dute: «Lehenengoak izan ginen ekainaren 28ko 14/2012 Legea onartzen, transexualak genero-identitateagatik ez baztertzeari eta haien eskubideak aitortzeari buruzkoa». Orain, ordea, lurraldeak «ilarako bagoia» bilakatu direla uste dute.
Egoera horri «buelta» eman nahi dio Behatokiak. Horretarako, «eskubideak, tratu berdintasuna eta diskriminazio eza» bermatuko dituen lege testu bat idazteko lanean dabiltza. Hainbat erakunde eta elkarterekin batera ari dira idatzia osatzen, hala nola, EHUko Zuzenbide Fakultateko Klinika Juridikoarekin, sindikatuekin, alderdi politikoekin, zein kultura, kirola eta lankidetza arloan adituak diren kideekin. Testua erabakigarria izan dadin «adostasunez» osatu nahi dute. «Premiazkoa da lege proposamen honekiko eztabaida publikoa eta irekia egotea, legea Eusko Legebiltzarrean onartua izan dadin», argitu du Montesek. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.