date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199774/triskantza-eta-merlierren-garaipena.htm | Kirola | Triskantza eta Merlierren garaipena | Alpecinekoak esprintean irabazi du erorikoz josita egon den Tourreko etapa. Denbora galdu dute Carapazek ez beste hautagai guztiek. Roglic izan da kaltetuenetako bat: erori egin da, eta 1.21era helmugaratu da | Triskantza eta Merlierren garaipena. Alpecinekoak esprintean irabazi du erorikoz josita egon den Tourreko etapa. Denbora galdu dute Carapazek ez beste hautagai guztiek. Roglic izan da kaltetuenetako bat: erori egin da, eta 1.21era helmugaratu da | Esprintak txirrindulari azkarrenak irabazten ditu gehienetan. Ez beti, batzuetan abileziak aurrea hartzen baitio abiadurari. Bada, eskema guztiak apurtu dira Tourreko lehen amaiera lauean, zutik iraute hutsa aski izan baitu Tim Merlierrek (Alpecin) etapa irabazteko. Erorikoek sekulako triskantza eragin dute azken kilometroetan, hautagaien artean lehenik, eta azkarrenen artean ondoren. Caleb Ewan (Lotto Soudal) eta Peter Sagan (Bora) lurrera joan dira esprintean, eta hala, garaipen erraza lortu du Merlierrek, Jasper Philipsen taldekidearen eta Nacer Bouhanniren (Arkea) aurretik. Aurreneko Tourra duen arren, lehen hiru etapetatik bi irabazi ditu Alpecin taldeak.
Liderren artean, gaurkoak mendiko etapa batek adinako aldeak eragin ditu. Primoz Roglic (Jumbo Visma) izan da kaltetuenetako bat, hamar kilometroren faltan izandako eroriko baten erruz. 1.21 galdu du Richard Carapazekin (Ineos), Miguel Angel Lopezek (Movistar) bezala. Carapaz izan da aurreneko multzoan sartu den faborito bakarra. Tadej Pogacar (UAE) moztuta utzi du helmugarako lau kilometrora izan zen erorketa batek, eta 26 segundoko atzerapena izan du, David Gauduk (Groupama), Rigoberto Uranek (Education) eta Geraint Thomasek (Ineos) bezala. Tartean, hamalau segundora sartu dira Enric Mas (Movistar), Wilco Kelderman (Bora) eta Nairo Quintana (Arkea).
Roglicen muturrekoaren aurretik ere, egun okerra ari zen izaten Jumbo Visma taldea. Izan ere, eroriko gaiztoa izan du Robert Gesinkek etapa hasi berritan, eta ezin izan du jarraitu. Harekin batera joan da lurrera Thomas, eta min hartu du sorbaldan. Dena den, hura itzuli da bizikleta gainera, eta taldekideen laguntzaz –Jonathan Castroviejo izan da Ineosek atzeratu duen hiru ziklistetako bat–, harrapatu du tropela.
Hortik aurrera, esperotako gidoia berreskuratu du etapak: esprinterren taldeek kontrolpean mantendu dute bost txirrindularik osatutako ihesaldia. Jelle Wallays (Cofidis), Michael Schar (Ag2r) eta Cyril Barthe (B&B Hotels) iritsi dira urrutien;âbost kilometroren faltan harrapatu dituzte. Ordurako, lurrera joana zen Roglic. Errepidea estua eta sigi-sagatsua zen azken kilometroetan. Hortik gutxira, erorketa latza izan du Jack Haigek (Bahrain). Erretiratu egin behar izan da. Ez zuen ematen ezbehar gehiago egongo zenik, baina Ewanek Merlierren atzeko gurpila ukitu du azken metroetan. Hark ere etxerako bidea hartu behar izan du. |
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199775/pentsiodunak-mesfidati-sindikatuak-banatuta.htm | Pentsiodunak mesfidati; sindikatuak, banatuta | Pentsiodunak mesfidati; sindikatuak, banatuta. | Pentsioen erreformaren lehen zatiak ez du inor epel utzi. Gizarte eragileek irakurketa anitzak egin dituzte. Pentsiodunen elkarteek mesfidati hartu dute, eta KPIaren eguneratzea bezalako «lorpen txikiak» haiei esker iritsi direla uste dute. Sindikatuen aldetik, berriz, banaketa agerikoa da: subiranistentzat akordio txarra da; sinatzaileentzat, aldiz, ona.
Jon Fano. Bizkaiko Pentsiodunen Mugimendua
«Jasangarritasun faktorea desagertuko dela diote, eta ez da egia»
«Akordio eskasa da. Neurri honek ez du inolako aurrera pausorik ekarriko pentsioen inguruko arazo handien inguruan, ez egungo pentsiodunenak ezta etorkizunekoenak ere. Lortu den apurra pentsiodunen mugimenduari esker izan da, KPIaren araberako eguneratzea bezala. Jasangarritasun faktorea desagertu egingo dela esaten ari dira, baina ez da egia, hura egokitzeko beste forma bat bideratuko dute. Era berean, nabarmendu nahiko nuke negoziazioa garatu den modua, inolako gardentasunik gabe».
Karlos Etxeberria. Alderdi Eder pentsiodunen elkartea
«Peoi jardun dutenak 67 urterekin ez daude lanean jarraitzeko»
«Balorazioa ezin da positiboa izan. KPIarena gure aldarrikapen bat izan da betidanik. CCOOk eta UGTk orain aterako dute bandera hori. Gutxieneko pentsioak ukitzea garrantzitsuagoa zatekeen, eta hor ez dira sartu. Jasangarritasun faktorea kenduko dute, baina bizi itxaropenarekin lotuta dagoen beste aldagai batekin lotzen badute, berdinean gaude». «Erretiro aurreratua zigortzea oso kezkagarria da, horrela ezin da enplegurik sortu. Oso kontra gaude, are gehiago gazte eta emakume asko baldintza kaskarretan lanean ari direnean. Gero 67 urtetik gora lanean jarraitzea sustatu dute. Neurri horrek erosmen ahalmen handiko langileei egingo die mesede, haiek dira horren onuradunak. Peoi jardun dutenak 67 urtetik gora ez daude lanean jarraitzeko baldintzetan».
ELA
«Erreformak murrizketa gehiago ezartzen ditu pentsioen kalkuluan»
«Erreformaren benetako helburua ezkutatzeko desinformazio eta propaganda-kanpaina baten aurrean gaude. Erreformaren helburua murrizketa berriak onartzea eta etorkizuneko pentsioak gutxitzea da, gutxieneko pentsio duinak bermatu gabe. Espainiako Gobernuak Europako Batzordeari aurkeztutako agirietan jasotzen denez, bi fase izango dituen erreforma proposatzen da. Lehenengo fasean, erretiro aurreratuan murrizketa garrantzitsuak onartu nahi dira urte amaierarako. Bigarrenean, pentsio berrietan murrizketak iragarri dira datorren urterako. Mobilizazioa da pentsioen erreforma baldintzatzeko bide bakarra, eta guk mobilizazio horiek sustatzen jarraituko dugu».
LAB
«Kalean erantzuna emateko beharrizana gero eta handiagoa da»
«Madrilen adostutakoak ez dira euskal langileok eta pentsionistok aldarrikatzen ditugun neurriak eta kalean tamainako erantzuna emateko beharrizana geroz eta handiagoa da. Adostasun berri honek ez ditu ez pentsio sistema publikoa, ez pentsio duinak bermatzen. Pentsioak KPIra lotzea bidezkoa den neurria da zalantzarik gabe, baina kezkagarria da jasangarritasun faktorea bertan behera utziko dela esan eta jarraian belaunaldien arteko elkartasunaren izenean bestelako adierazle baten beharraz hitz egitea. Ezin gara Madrildik datorrenari begira geratu. Euskal langileok ez dugu Madrildik soluzio konponbiderik espero. Pentsio sistema propioa behar dugu».
Carlos Bravo. CCOOko Gizarte Segurantza idazkaria
«2013an eginiko pentsioen erreforma indargabetu dugu»
«2013ko erreforma indargabetu dugu, eta jasangarritasun faktorea erosteko ahalmena bermatzen duen formula batengatik aldatu. Aurki hasiko dugu haren diseinua. Hori bezain garrantzitsua da pentsioen sistema finantzatzeko akordioa. Aurrekontuetatik irtendako diruarekin lagunduko dugu orain arte Gizarte Segurantzarekin bakarrik ordaindu den sistema. Lasaitasun mezua bidali nahi diegu egungo eta etorkizuneko pentsiodunei». | ||
2021-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/199776/etiopiak-su-eten-bat-iragarri-du-tigrayko-gerran.htm | Mundua | Etiopiak su-eten bat iragarri du Tigrayko gerran | Addis Abebaren erabakia alde bakarrekoa da, eta oraingoz TPLFk ez du adierazpenik egin horren inguruan. Meniak irailera arte iraungo du. | Etiopiak su-eten bat iragarri du Tigrayko gerran. Addis Abebaren erabakia alde bakarrekoa da, eta oraingoz TPLFk ez du adierazpenik egin horren inguruan. Meniak irailera arte iraungo du. | Etiopiako Gobernuak alde bakarreko su-eten bat iragarri du iparraldeko Tigrayko gerrarako, eskualde horretako behin-behineko gobernuak hala egiteko eskatu ostean. Printzipioz irailera arte iraungo du, nekazaritza sasoia amaitu arte. Erabaki horren aurretik, TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteak eskualdeko hiriburuaren kontrola bereganatu du, eta Etiopiako armada handik ateratzea behartu.
NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek pozez hartu du Etiopiako Gobernuaren erabakia, eta adierazi du menia «egiazkoa» izango denaren itxaropena duela: «Ezinbestekoa da zibilak babestea, laguntza humanitarioa iristea eta irtenbide politiko bat aurkitzea. Ez dago irtenbide militarrik». Joan den martxoan, NBEk adierazi zuen Tigrayn gertaturikoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela.
Iragan azaroaren hasieran, Etiopiako armadak operazio militar bat hasi zuen TPLFren aurka. Abiy Ahmed herrialdeko lehen ministro eta Bakearen Nobel saridunak salatu zuen eskualde horretan egiten ari ziren ekintza «oldarkor eta ilegalek» konstituzioa eta ordena konstituzionala «arriskuan» jartzen zutela, baita Etiopiaren subiranotasuna mehatxatzen ere; horren harira ezarri zuten larrialdi egoera, eta operazioa abiatu. Parlamentuak Tigrayko Gobernua desegiteko erabakia ere hartu zuen, eta hango legealdia «legez kanpokotzat» jo.
Harrez geroztik, Addis Abebaren aginduz, Etiopia iparraldeko eskualdea erabat bakartuta dago, eta NBEk ezin izan du laguntzarik eraman, gobernuak sarbidea debekatu baitio. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199806/floridako-eraikinaren-hondakinetatik-150-desagertuak-bizirik-ateratzeko-itxaropena-urritzen-ari-da.htm | Mundua | Floridako eraikinaren hondakinetatik 150 desagertuak bizirik ateratzeko itxaropena urritzen ari da | Dagoeneko 11 gorpu atera dituzte, baina joan den ostegunetik ez dute inor bizirik erreskatatzea lortu. Erlojuaren kontra ari dira, «mirariz» bizirik irautea lortu duen baten bat atzeratzeko itxaropenez. | Floridako eraikinaren hondakinetatik 150 desagertuak bizirik ateratzeko itxaropena urritzen ari da. Dagoeneko 11 gorpu atera dituzte, baina joan den ostegunetik ez dute inor bizirik erreskatatzea lortu. Erlojuaren kontra ari dira, «mirariz» bizirik irautea lortu duen baten bat atzeratzeko itxaropenez. | Hasieran uste baino askoz handiagoa izaten ari da Floridan (AEB) eroritako eraikinaren tragedia. Hamabi pisuko eraikin bat lurreratu zen ostegunean, Miami hirian. Hasieran hildako bat zegoela adierazi zuten arren, hildako kopurua handituz joan da, eta dagoeneko 11 dira hondakinetatik atera dituzten gorpuak. Baina badirudi bilaketa lana askoz larriagoa izango dela, 150 pertsona galduta daudelako oraindik, eta, denbora pasa ahala, gero eta txikiagoa delako inor bizirik ateratzeko itxaropena.
Hondakinen azpian «mirariz» bizirik iraun duen baten bat aurkitzeko «jo eta ke» ari direla esan dute erreskate operazioaren arduradunek. Hondakinetan agian geratu diren aire poltsak aurkitzeko itxaropena dute, eta horietan jendea bizirik. Baina joan zen astean suhiltzaileen buruak argi esan zuen eraikina «talo bat bezala» erori zela bere buruaren gainean, eta horrek tarteak geratzeko aukerak murrizten zituela.
«Jarraituko dugu etengabe lan egiten edozein aukera agortzeko», esan du Miami-Dade konderriko alkate Daniella Levine Cavak.
38 metroko lubaki bat egin dute, 12 metro sakon, ikusteko aire poltsak geratu ote diren. Txakurrak erabiltzen ari dira jendea topatzeko, eta bizirik egon daitekeen inoren hotsak atzemateko tresnak. Baina, oraingoz, ez dute giza soinurik entzun.
Champlain Towers South eraikinak 136 apartamentu zituen. Horietako 55 erori ziren. Larunbatean zabaldu zuten txosten baten arabera, eraikinak «akats larri bat» zeukan diseinuan, eta, horren eraginez, oinarriak ez zuen ura behar bezala kanporatzen. Eraikinak arrakala asko zituela gaineratzen zuen txostenak. Floridako unibertsitate bateko ikertzaileek iaz ondorioztatu zutenez, eraikina bi milimetro hondoratu da urtean, 1990eko hamarkadatik. Izan ere, padura batean eraiki zuten. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199807/iruneko-artzapezpikuak-barkamena-eskatu-du-el-puy-ikastetxeko-sexu-abusuengatik.htm | Gizartea | Iruñeko artzapezpikuak barkamena eskatu du El Puy ikastetxeko sexu abusuengatik | Nafarroako elizaren izenean egin du barkamen eskaera. Lizarrako ikastetxe horretan gertatutako sexu abusuen gaineko ikerketa aurkeztu du Nafarroako Artzapezpikutzak. | Iruñeko artzapezpikuak barkamena eskatu du El Puy ikastetxeko sexu abusuengatik. Nafarroako elizaren izenean egin du barkamen eskaera. Lizarrako ikastetxe horretan gertatutako sexu abusuen gaineko ikerketa aurkeztu du Nafarroako Artzapezpikutzak. | Lizarrako El Puy ikastetxean gertatutako sexu abusuen gaineko ikerketa aurkeztu du gaur goizean Nafarroako Artzapezpikutzak, eta Francisco Perez gotzainak barkamena eskatu du Nafarroako Elizaren izenean: «Jakin badakit berandu gabiltzala, baina gure asmoa da lehen baino hobe jardutea, eta barkamena eskatu nahi dut, horrek eragin izan dezakeen sufrimenduagatik».
Frantzisko aita santuaren hitzak gogora ekarri ditu gotzainak: «Erakundeen izen onari pisu gehiegi emateak porrot pertsonal eta historikora darama».
Biktimen sufrimendua «bere» egiten duela esan du Perezek: «Barkamena eskatzen diet, ordezkatzen dudan erakundearen izenean, El Puy eskolako abusuak salatu zituztenei, abusu fisiko edo sexualen zantzuak atzeman baziren, horiek bere garaian ikertu beharra zegoelako».
Bilera pribatua eskaini dio gotzainak biktimei. Datorren ostegunean izanen da, 11:00etan.
Agerraldian, El Puy ikastetxeko kasuez gaineko abusuez galdetu diote artzapezpikuari. Maite Quintana ikerketa batzordeko buruak erantzun du haren ordez: «Gotzain batek ezin du ordena erlijioso baten gaineko eraginik. Prozedura halakoa da, eta ordena horiek beren ikerketa propioa egin beharko dute».
Alegia, Quintanaren esanetan, eskola ez baldin badago Artzapezpikutzaren menpe, baizik eta ordena erlijioso zehatz baten menpe, gotzainak ezin du ikerketarik abiarazi: «Ez da gure eskuduntza».
Ikerketa zabalagoa ez izatearen erantzukizuna gainetik kendu du Quintanak: «Biktima askok ez dute salaketarik jarri nahi, tabu bat delako».
Perez gotzainak gaineratu duenez, biktimek eskatu diete barkamena eskatzeko. «Nik egin dut umiltasun osoz, eta espero dut eurek onartzea. Urratsak falta dira, noski». Quintanak gaineratu du prebentzioan lan egin nahi dutela: prozedurak, ebaluazioak, auditoriak...
Quintanak zehaztu duenez, elizgizon batek eginiko abusuak salatu dituzte 8 biktimak. Horrez gain, beste bi helduren salaketa dago, senide baten abusuengatik aholkularitza eskatu zuen pertsona bat, eta adingabe baten jazarpena salatu duten gurasoak.
Alfredo Irujok ikerketa batzordeko kideak esan du salaketa jarri zutenekin batzartu direla, eta baita lekuko izandako ikasle ohiekin ere. Edonola ere «ustezko abusuak» esamoldea erabili du etengabe. «Salaketek sinesgarritasuna dutela aitortu arren, gotzainen txostenean nabarmendu dute ezin dela erruduntasunik ezarri, zigor prozesutik harago».
Gaineratu du ezin dela frogatu gertatutakoa «ezkutatzeko nahia» izan zenik. Hala ere, biktimek «barkamen eskea» merezi dutela. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199808/cafek-tranbiak-egingo-ditu-anberes-eta-sydney-hirietarako.htm | Ekonomia | CAFek tranbiak egingo ditu Anberes eta Sydney hirietarako | Talgok Ingeteamen esku utzi du abiadura handiko trenen trakzio sistema. | CAFek tranbiak egingo ditu Anberes eta Sydney hirietarako. Talgok Ingeteamen esku utzi du abiadura handiko trenen trakzio sistema. | Pandemiak eragindako geldialdia gaindituta, kontratuak kateatzen ari da CAF. Joan den astean Alemanian lortutako bi lanen berri eman zuen, eta gaur beste hiru iritsi zaizkio: Flandrian (Belgika), Australian eta Turkian. 115 milioi euro patrikaratuko ditu horien bitartez.
Lehen bi kontratuak aurretik CAFek lortutakoen luzapenak dira, eta biak dira tranbiak egiteko. Horrela, Flandriako Garraio Konpainiak, De Lijn-ek, beste hemezortzi tranbia erosiko dizkio Beasaingo konpainiari. De Lijn-ek eta CAFek 2017an hainbat lotetan 146 tranbia hornitzeko kontratuaren bosgarren zatiari dagozkio. Aurreko lauetan 86 unitate entregatu dizkio. Haiekiko alde bat badago: berriak bi noranzkoetan ibiliko dira.
De Lijn da autobusen eta tranbien Flandriako operadore publikoa, eta urtero 530 milioi bidaiari inguru garraiatzen ditu. Lehen 48 unitateak Belgikako kostaldeko linean dabiltza; aldiz, hirugarren, laugarren eta bosgarren lote honi dagozkion tranbiek Anberes hirian eskainiko dute zerbitzua.
Txikiagoa da, berriz, Australiako kontratua: lau tranbia, Sidney hiriko .Inner West Light Rail Line linearako. Unitate berriak 2023. urtearen hasieran entregatuko dituzte eta CAFen beste hamabi Urbos unitatek osatzen duten flotari gehituko zaizkie. Hego Gales estatuko garraio agintaritzaren beste bi proiektu egin ditu.
CAFen beste negozio adar batek, seinaleztapenarenak, Turkian lortu du beste lan bat. CAF Signalling-ek Ãerkezköy eta Kapikule hirien arteko trenbidean seinaleztapen sistema jarriko du. Tarte horrek 153 kilometroko luzera du, eta Istanbulen eta Bulgariako muga arteko abiadura handiko linean dago. Gaur egun trenbide bakarra dena trenbide bikoitz batekin ordezkatuko dute orain.
Ingeteamek, Talgorentzat
Trengintzarekin lotutako beste kontratu baten berri eman du Ingeteamek: Talgok bere esku utzi du abiadura handiko 30 trenen trakzio elektrikoaren sistemak eraikitzeko. Ingeteamen Ortuellako lantegian (Bizkaia) egingo dituzte sistemak, eta gero Ribabellosako Talgoren lantegira (Araba) eramango dituzte, han ari baitira trenen muntaketa lanetan. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199809/28-milioi-arteko-fidantzak-proces-aren-sustapenean-egindako-gastuengatik.htm | Mundua | 2,8 milioi arteko fidantzak, 'proces'-aren sustapenean egindako gastuengatik | Generalitateko 39 goi kargudun ohiri eragiten die behin-behineko likidazio espedienteak, tartean Artur Mas eta Carles Puigdemont presidente ohiei eta Oriol Junqueras kontseilari izandakoari. | 2,8 milioi arteko fidantzak, 'proces'-aren sustapenean egindako gastuengatik. Generalitateko 39 goi kargudun ohiri eragiten die behin-behineko likidazio espedienteak, tartean Artur Mas eta Carles Puigdemont presidente ohiei eta Oriol Junqueras kontseilari izandakoari. | Espainiako Kontu Auzitegiak 5,4 milioi euroko fidantza ezarri die Kataluniako Generalitateko 39 goi kargu ohiri, 2011 eta 2017 bitartean prozesu independentistarekin eta haren nazioarteko sustapenarekin lotutako gastuengatik, besteak beste, kontratuak, bidaiak eta enbaxadetako gastuak. Gaur goizean filtratu duten 504 orriko txostenak amaitutzat eman du instrukzio fasea, eta gerora iritsiko den epaiketan erabakiko dituzte akusatuetako bakoitzak ordaindu beharko dituzten zigor ekonomikoak. Hala, fidantza eskaera handiena jaso duena Albert Royo Diplocateko idazkari nagusi ohia da; 3,6 milioi eurokoa. Lehen lerroko politikarien artean, berriz, Francesc Homs Presidentetzarako kontseilari ohiari 2,9 milioi eurokoa ezarri diote. Atzetik dira Artur Mas presidente ohia eta Andreu Mas-Colell Ekonomia kontseilari ohia, bakoitza 2,8 milioi eurorekin; Carles Puigdemont presidente ohiari eta Oriol Junqueras presidenteorde izandakoari, aldiz, 1,9 euroko fidantzak ezarri dizkiete.
Auzitegiaren arabera, besteak beste, 300.000 euro baino gehiago gastatu zituen Generalitateak Puigdemontek atzerrira eginiko bidaietan. Diplocatek hainbat herrialdetan —besteak beste, Erresuma Batua, AEBak, Frantzia, Alemania eta Suitza— eta EB Europako Batasunean eginiko lanen gastuak ere kontuan hartu ditu auzitegiak. Hori bakarrik ez, baita independentzia prozesuarekin lotutako jarduera politikoak, akademikoak, kulturalak eta kirol arlokoak ere. Denera, 5,1 milioi euro baino gehiago. Horiei interesak batu dizkie auzitegiak, 5,4 milioi euroko kopurura iristeko.
Diru publikoa «Espainiarekiko zatiketa bultzatzeko» erabiltzea egozten zaie auzipetuei, eta hartutako erabaki administratiboekiko «erantzukizun ekonomikoa» eskatzen. Erantzukizuna ikertutako ekintzetan izandako parte hartze mailaren arabera neurtu du auzitegiak. Hortik Atzerri kontseilari izandako Raul Romevak 2,1 milioi euroko fidantza ordaindu behar izatea, ia Masek berak adina. Jarritako zigor ekonomikoak ordaindu ezean, euren jabetzak bahituko lituzke Kontu Auzitegiak.
Halere, Masen gobernuko goi karguak dira zigor ekonomiko handienak jaso dituztenak, bere agintaldiak ikertutako garaiaren zati handiena hartzen duelako —2010 eta 2016 artean izan zen Generalitateko presidente—. Ez da hau buruzagi ohiak jaso duen lehen zigor ekonomikoa; aurrez, 4,9 milioi euroko beste bat jaso zuen, 2014ko azaroaren 9ko kontsulta antolatzeagatik. Masek epaiaren aurkako helegitea jarri zuen, eta egun Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiaren zain dago.
Ezarritako diru kantitateak, baina, modu solidarioan ordainduko dira. Hau da, euren karguetan zeuden epeetan eginiko ustezko legez kanpoko gastuak ezarri zaizkie denei. Beraz, gastu bera kargudun bati baino gehiagori lotua ageri da, baina behin ordaindu beharko dute denen artean.
Fidantzen berri izan bezain laster, Gonzalo Boyek, Puigdemonten abokatu denak, espedientearen filtrazioa kritikatu du, eta «adar jotzetzat» jo prozesua. Haren esanetan, Kontu Auzitegiak «Kataluniako Estatutuaren derogazio inplizitu bat» egin nahi du, haren eskumenen artean ez dagoen zerbait. Homsek ere salatu du hedabideen bidez izan duela ebazpenaren berri. Era berean, kritikatu du Kontu Auzitegia ez dela «benetako auzitegi bat». Izan ere, ez da Espainiako Botere Judizialaren parte, eta behin eta berriz salatu da haren partzialtasuna. Hura osatzen duten kideak, hamabi denera, senatuak eta kongresuak erabakitzen dituzte. Kide berrien aukeraketak, ordea, hainbat urte daramatza etenda, PPk aldaketa oro blokeatu duelako, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian egin bezala. Hala, Kataluniako independentisten kausa aurrera atera duena Jose Maria Aznar presidentearen lehen agintaldian Justizia ministro izandako Margarita Mariscal de Gante da.
Gaur eta bihar artean, alegazioak aurkezteko aukera izango dute auzipetuen defentsek. Halere, abokatuek kritikatu dute hiru orduko epea eman dietela 504 orriak irakurtzeko, eta hamar minutu besterik ez alegazio horiek epaimahaiari aurkezteko. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199810/greba-eguna-caixabanken-negoziazioen-azken-egunean.htm | Ekonomia | Greba eguna Caixabanken, negoziazioen azken egunean | Gaur amaituko da enplegu erregulazioa negoziatzeko epea. | Greba eguna Caixabanken, negoziazioen azken egunean. Gaur amaituko da enplegu erregulazioa negoziatzeko epea. | Egun erabakigarria izan daiteke gaur Caixabankeko langileentzat. Kataluniako bankuak 1.534 bulego ixteko eta 8.291 langile kaleratzeko erregulazio espedientea aurkeztu zuen, eta gaur bukatuko da hura negoziatzeko epea. Bankuetan ohikoa da erregulazioak hitzartzea eta ohikoa da konponketa azken egunean iristea, baina, kasu honetan, bi aldeek azken uneraino eutsi diote erronkari. Sindikatuek grebara deitu dituzte langileak gaurko, eta deialdia jarraipen zabala izaten ari da.
Iragan astean ere protesta egun bat izan zuten, eta Euskal Herrian bost langiletik lauk lan uztea egin zutela zabaldu zuten sindikatuek.
Kaleratzeak eta bulego itxierak justifikatzeko, Bankia irentsi ondoren bere egitura egokitu behar duela eta sinergiak bilatu behar dituela argudiatu du Caixabankek. Zenbakiek, ordea, harago joateko asmoa erakusten dute. Izan ere, Bankiak oso presentzia txikia zuen Euskal Herrian, eta han lanean ari ziren 108 langile baizik ez dira lan taldera batuko. Caixabankek, ordea, 140 langile kendu nahi zituen Nafarroan, Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban.
Baliteke azkenean kaleratuak gutxiago izatea, azken asteetan Caixabankek murrizketa txikiagoa eskaini baitu: 6.950 izango lirateke, jendaurrean zabaldu den azken kopuruaren arabera. 52 urtetik gorakoei, erretiroa hartu ahal izan arte soldataren zati bat ordaintzea eskaini du bankuak. Hortik beherakoei, berriz, lan egindako urte bakoitzeko 40 eguneko soldata eskaini die, 36 hileko soldatako mugarekin. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199811/arrain-txikiak-handia-jan-du.htm | Kirola | Arrain txikiak handia jan du | Suitzak Frantzia egungo munduko txapelduna garaitu du, penaltietan, eta Eurokopako final-laurdenetan Espainia izango du aurkari. | Arrain txikiak handia jan du. Suitzak Frantzia egungo munduko txapelduna garaitu du, penaltietan, eta Eurokopako final-laurdenetan Espainia izango du aurkari. | Txekiar Errepublikak eman zuen lehen ezustekoa Eurokopako final-zortzirenetan, Herbehereak azpiratuta. Bada, atzo, Suitza izan zen protagonista, Frantzia ahalguztiduna Eurokopatik kanpo utzi baitzuen, Bukaresten. Partida zoro baten ostean, hiruna berdinduta joan ziren luzapenera, eta talde batek zein besteak ate aurrean asmatu ez zuenez, penaltietara iritsi ziren. Biek launa penalti sartu zituzten. Admir Mehmedi Suitzako jokalariak bosgarren penaltia ere ez zuen hutsik egin; Kylian Mbappek bai, ordea. Yann Sommer atezaina azti ibili zen, eta asmatu egin zion aldea. Zoramena Suitzako jokalarien eta jarraitzaileen artean. Mbappe bera, Karim Benzema, Antoine Griezmann eta enparauak txiki geratu ziren suitzarren aurrean, eta gisa horretara agurtu dute Eurokopa.
Vladimir Petkovic Suitzako entrenatzailea denetik, atzo arte final-zortzirenetan izan zuen madarikazioa behin betiko amaitzea lortu zuen; zehazki, 2014ko eta 2018ko Munduko Kopako txapelketetan, final-zortzirenetan geratu zen, baita 2016ko Eurokopako lehiaketan ere. Atzo, bederen, harresia bota zuen, eta Espainia izango du arerio final-laurdenetan.
Partida hasierako gidoia esperotakoa izan zen. Frantziak ezarri zuen jokoaren erritmoa; batez ere, ezker hegaletik iristen ziren Suitzaren areara, Mbapperen abiadura eta Griezmannen talentua baliatuta. Suitza, berriz, intentsitate handirik gabe zelairatu zen arren, Petkovicen taldeak eman zuen lehen kolpea, 15. minutuan. Steven Zuberrek ezker hegaletik erdiraketa egin eta Haris Seferovis Realeko jokalari ohiak buruz indartsu errematatu zuen. Hurrengo minutuetan, Frantzia sarri heltzen zen suitzarren atera, baina saiakerak hutsalak izaten ziren.
Bigarren zatiaren hastapenean, Didier Deschamps Baionako entrenatzaileak aldaketak egin zituen, eta 4-2-4ko sistema ezarri zuen, Benzema eta Mbappe aurrelari peto gisa jarrita. Ez zen eraginkorra izan, eta hori gutxi ez, eta penaltia izan zuten aurka. Alta, frantziarrek arnas apur bat hartu zuten, Hugo Lloris atezain beteranoak geratu egin baitzuen Ricardo Rodriguezek egindako jaurtiketa. Llorisek hauspotu egin zituen gainerako jokalariak, harik eta Benzemak bi minutuan markagailua irauli zuen arte. Real Madrileko jokalaria eta Mbappe izan ziren protagonistak bi jokaldi horietan.
Minutuek aurrera egin ahala, Deschampsen jokalariak gehiago izan ziren, eta baloiarekin eroso sentitzen ziren, alde batetik bestera mugituz. 74. minutuan, Paul Pogbak urrutitik sekulako zartakoa eman zion baloiari, eta atea guztiz zulatu zuen. Dema erabakita zirudienean, ordea, Suitzak, bigarren zatiko lehen ailegaeran asmatu egin zuen. Seferovic izan zen golegilea, berriz ere. Azken hamabost minutuetan, suitzarrak hazi egin ziren. Eta bai hazi ere. Azken hatsean, Mario Gavranovicek markagailua berdindu zuen. Presnel Kimpembe atzelaria erraz gainditu ostean, Llorisen aurrean ez zuen hutsik egin. Modu horretara heldu ziren luzapenera.
Luzapeneko 30 minutuak luzeak eta gogorrak egin zitzaizkien bi taldeei. Jokalariek sekulako hanketako mina zuten. Suitzak eta Frantziak izan zituzten abagune apurrei ez zieten etekin handirik atera, eta, hala, une erabakigarrienera heldu ziren: penaltietara. Egiari zor, frantziarrak eta suitzarrak ez ziren urduri jarri penalti puntuaren aurrea. Hain zuzen, bi taldeek lehen lau penaltietan ez zuten hutsik egin. Bosgarrena zen erabakigarria. Mehmedi Suitzakoak gola sartu zuenez, Mbappe behartuta zegoen gola egitera. PSGko jokalariak baloiari eta atezainari begiratu, urrats txikiak egin eta ezkerraldera jaurti zuen; uste baino jaurtiketa ahulagoa, ordea. Sommer atezainak aldea asmatu zion, eta geldiketa ederra egin zuen. Suitza final-laurdenetara, eta Frantzia, berriz, etxera. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199812/mexikoko-auzitegi-gorenak-konstituzioaren-aurkakotzat-jo-ditu-kalamuaren-erabilera-debekatzen-duten-legeak.htm | Mundua | Mexikoko Auzitegi Gorenak konstituzioaren aurkakotzat jo ditu kalamuaren erabilera debekatzen duten legeak | Gorenaren jarrera horrek ateak zabaltzen ditu kalamua legeztatzeko bidean. Orain, Osasun departamentuaren baimenarekin kontsumitu, garraiatu eta ekoiztu daiteke. | Mexikoko Auzitegi Gorenak konstituzioaren aurkakotzat jo ditu kalamuaren erabilera debekatzen duten legeak. Gorenaren jarrera horrek ateak zabaltzen ditu kalamua legeztatzeko bidean. Orain, Osasun departamentuaren baimenarekin kontsumitu, garraiatu eta ekoiztu daiteke. | Mexikoko Auzitegi Gorenak konstituzioaren aurkakotzat jo ditu kalamua kontsumitzea, landatzea edo haziak zein landarea bera saltzea debekatzen duten artikuluak. Lehenago ere konstituzioaren aurkakotzat jo izan dira artikulu horiek, eta, beraz, kongresuak ezabatu edo aldatu egin beharko lituzke.
Hala ere, ez du ez bata ez bestea egin, eta beraz, konstituzioaren aurkakotasun deklarazio bat erabili dute. Zortzi ministrok eman dute botoa artikulu horien konstituzionaltasunaren inguruan: bostek esan dute konstituzioaren aurkakoak direla, eta beste hiruk konstituzioarekin bat datozela adierazi dute. Auzitegi Goreneko presidenteak esan du «askatasun pertsonalak» lortzeko bidean «egun historiko bat» dela.
Hala ere, horrek ez du esan nahi legezkoa izango denik kalamuaren kontsumoa, ekoizpena edo salmenta. Auzitegiak konstituzioaren aurkakoa dela adierazi arren, ez da oraindik horren inguruko legerik kaleratu, eta beraz, orain arte bezala jarraituko du legediak. Hori bai, aldaketa Federazioko Aldizkari Ofizialean argitaratzen denean, mexikarrek Osasun departamentuan baimenak eskatu ahal izango dituzte, modu pribatuan kontsumitu, landatu edo kalamua garraiatzeko, eta departamentuaren esku egongo da jarduera horiek arautzea. Hala ere, adin nagusikoa izan beharko da kontsumitu ahal izateko, eta ezin izango da espazio publikoetan edo adingabeen aurrean erre.
Erabilera terapeutikoa
Orain arte, Mexikon erabilera terapeutikorako bakarrik baimentzen zen kalamuaren kontsumoa, eta aisialdirako erabilera baimentzeko, babes judizial bat eskatu beharra zegoen. Gorteek kalamua kontsumitzeko erabateko debekua adierazten zuten artikuluak Konstituzioaren kontrakoak zirela adierazi zuten 2017an. Biltzarrak kalamuaren erabilera terapeutikoari bide ematen zioten zenbait artikulu aldatu zituen, baina legeztatzearen aldeko kolektiboek adierazi zuten merkatu bat arautzen ari zela, eta ez, beraiek aldarrikatzen duten moduan, askatasun pertsonalei bide ematen. Senatuaren aurrean protesta ugari egon dira orduz geroztik, eta azken egunetan Auzitegi Gorenaren aurrean ere izan dira manifestazioak. Kalamuaren legeztatzearen aldekoek argudiatzen dute drogen trafikoari lotutako biolentzia neurri handi batean gutxituko litzatekeela droga hori legeztatuz gero |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199813/irungo-harrera-sareak-salatu-du-jaurlaritzak-irizpide-diskriminatzaileak-erabiltzen-dituela-migratzaileei-arta-emateko-udako-baliabideetan.htm | Gizartea | Irungo Harrera Sareak salatu du Jaurlaritzak «irizpide diskriminatzaileak» erabiltzen dituela migratzaileei arta emateko udako baliabideetan | «Beste era batean antolatzeko astia izan dute, eta ez dute egin», salatu du kolektiboak | Irungo Harrera Sareak salatu du Jaurlaritzak «irizpide diskriminatzaileak» erabiltzen dituela migratzaileei arta emateko udako baliabideetan. «Beste era batean antolatzeko astia izan dute, eta ez dute egin», salatu du kolektiboak | Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte politiketako sailburuak atzo eman zuen Eusko Jaurlaritzaren "Uda 2021" migratzaileei laguntzeko planaren berri. Irungo Harrera Sarearen ustez, plan horrek «irizpide diskriminatzaileak» aplikatzen ditu, bertara iristen diren pertsonak «desberdindu eta sailkatuz». «Aterpetxetik kanpo geldituko diren pertsonak egongo dira, eta horrek beren zaurgarritasuna areagotuko du», salatu du kolektiboak.
Gainera, migratzaileak hartuko dituzten guneen zerrendari deritzonez, IHSk adierazi du badaudela frontoiak eta gimnasioak baino «baliabide egokiagoak» bidean diren migratzaileei laguntzeko: «Aterpetxe eta baliabideak daudenean, ez dirudi bidezkoa horrelako baliabideak martxan ipintzea».
IHSren arabera, aterpetxetik kanpo geldituko diren pertsonak egongo dira, eta horrek beren «zaurgarritasuna areagotuko du». Era berean, migrazioa «Europako lege arrazistek» baldintzaturiko fenomenoa dela esan du IHSk. Azken hilabeteetan bi migratzaile hil direla gogorarazi du kolektiboak. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199814/nafarroako-tabernetan-barran-eserita-kontsumitu-ahalko-da-ostiraletik.htm | Gizartea | Nafarroako tabernetan barran eserita kontsumitu ahalko da, ostiraletik | Nafarroako Gobernuak udara begirako neurri berriak kaleratu ditu. Ostalaritzako eta kultur ekitaldietako edukiera malgutuko dute. | Nafarroako tabernetan barran eserita kontsumitu ahalko da, ostiraletik. Nafarroako Gobernuak udara begirako neurri berriak kaleratu ditu. Ostalaritzako eta kultur ekitaldietako edukiera malgutuko dute. | Nafarroako Gobernuak udarako neurri berriak estreinatuko ditu ostiralean, eta indarrean egongo dira uztailaren 29ra arte. Neurri horien artean daude ostalaritzako edukiera malgutzea: %60a onartuko dute establezimendu guztietan, eta erantzukizunezko dokumentua sinatzen dutenek mahai arteko distantzia txikitu ahalko dute 2 metrotik metro eta erdira. Itxiera ordua, aldiz, goizaldeko ordubatera arte luzatuko dute. Bestalde, tabernetako barrako kontsumoa baimenduko dute, eserita beti ere, eta gehienez bi pertsona: elkarren artean 1,5 metroko distantzia utzita.
Pandemiaren bilakaera positibotzat jo du Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak, eta are hobea izatea aurreikusi du Santos Indurain Osasun kontseilariarekin egindako agerraldian. Hori horrela, udan orain arteko neurriak malgutzea onartu dute, uztailaren 29a artean. Neurri horietan, ostalaritzari lotutakoez gain, gaueko aisialdiari eragingo dizkiotenak ere badaude: kafe antzoki lizentzia duten establezimenduek goizeko ordubiak arte zabaldu ahalko dute, eta gaueko aisialdiko lokalek goizeko lauak arte. Horien kasuan %50eko edukiera izango da, eta jarrita kontsumitu beharko dute, gainontzeko guztietan bezala. Saltoki handietako edukiera ere %60ra malgutuko dute, eta denda txikietan %75era.
Kultur arloan ere malgutuko dituzte murrizketak. Goizaldeko ordubata arte baimenduko dituzte kultur ekitaldiak, %75eko aforoarekin. Aire librean egindako ekitaldiek erantzukizunezko dokumentua aurkeztu beharko dute astebete aurretik. Janaririk eta edaririk baimentzen ez duten zine aretoetan %75ekoa izango da edukiera; %50ekoa, aldiz, jana eta edana baimentzen dituztenetan. Zezenak ere baimenduko dituzte, gehienezko 800 pertsonako edukierarekin: maskara jartzea eta 1,5 metroko pertsonen arteko distantzia derrigorrezkoak izango dira. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199815/testen-26-positiboak-izan-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Testen %2,6 positiboak izan dira Hego Euskal Herrian | Osakidetzak eta Osasunbideak 8.040 test egin dituzte, eta horietan 215 positibo atzeman dituzte. | Testen %2,6 positiboak izan dira Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak 8.040 test egin dituzte, eta horietan 215 positibo atzeman dituzte. | Atzo Hego Euskal Herrian COVID-19aren jarraipena egiteko egin ziren testen datuetara begira, beste 215 positibo detektatu zituzten. Positibo gehien Bizkaian atzeman zituzten, 83. Atzetik doaz beste herrialdeak: Gipuzkoan, 63 kasu; Nafarroan, 41, eta Araban, 22. Hala, oraintxe bertan, positiboen ehunekoa %2,4 da Hegoaldean.
Erietxeetan oraindik agerikoa da izurriaren eragina; atzo bertan, adibidez, COVID-19aren ondoriozko 28 ospitaleratze izan ziren, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi dutenez, eta gogora ekarri dute oraindik 39 pertsona daudela ZIU unitateetan gaitzarekin erituta.
Birusaren aldaerei erreparatzea ere garrantzitsua da, bakoitzak bere ezaugarriak baititu. Nafarroako Gobernuak zehaztu du lehengo astean atzemandako kasuen %63,3 Alfa aldaerak eragindakoak izan zirela, eta %8, Deltak. Erresuma Batuan hedatu zelako egin zen ezagun lehena; Indiatik zabaldu da bigarrena. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199816/30-urtetik-beherakoak-uztailaren-amaieran-txertatzen-hastea-aurreikusi-du-indurainek.htm | Gizartea | 30 urtetik beherakoak uztailaren amaieran txertatzen hastea aurreikusi du Indurainek | Osakidetzak ere «bi aste barru» espero du aurreko adin taldearekin bukatzea | 30 urtetik beherakoak uztailaren amaieran txertatzen hastea aurreikusi du Indurainek. Osakidetzak ere «bi aste barru» espero du aurreko adin taldearekin bukatzea | Txertaketa plangintza aurrera doa Hego Euskal Herrian, eta talde immunitatea uda bukatu orduko lortzea aurreikusi dute agintariek. Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak uztail amaierarako aurreikusi du 30 urtetik beherakoen txertaketa. Atzo bertan jakinarazi zuen Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ere «bi aste barru» espero duela aurreko adin tartearen txertaketa amaitzea, 30 eta 39 urte artekoena, alegia; eta ondoren etorriko dela 20 eta 29 urte artekoena. Hori horrela, uda bukatu orduko txertatuko lituzkete gazteenak Hego Euskal Herri osoan.
Erasmusean doazenen txertaketarako orduak zeresana sortu du azken egunotan, beren ordua heltzen denean euretako zenbait jada beren helmuga herrialdera joanda egon daitezkeelako. Horren harira, kolektibo horren txertaketarekin hasi direla aurreratu du Indurainek. Jaurlaritzaren kasuan, horien txertaketa ez dutela aurreratuko jakinarazi du Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak, baina abuzturako txertatuta egon daitezen «ahalegina» egingo dutela gehitu du. Dena den, Eva Ferreira EHUko errektoreak txertoaren bi dosiak jaso arte beren helmuga herrialdeetara ez joateko gomendioa egin die ikasleei.
Adin tarte gazteenez gain, oraindik txertatu gabe daudenen plangintzarekin aurrera jarraitzen dute erakundeek. Egun Hego Euskal Herrian 30 eta 39 urte artekoak txertatzen ari badira ere, oraindik ez dute txertorik hartu adin tarte zaharragoetan: 60tik gorakoetan kasu. Nafarroan uztailerako horien txertaketa amaitzeko asmoa dute, Indurainek azalutakoaren arabera.Hala ere, 40 urte baino gehiago dituzten hamar pertsonatik bederatzik dosiren bat jaso dute Nafarroan. Gainontzeko hiru lurraldeetan ere 60 eta 69 urte artekoen txertaketa arintzeko asmoa dute. Osakidetzak jasoko dituen 300.000 dosiek horretan lagunduko dutela adierazi du Fernandezek. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199817/zer-dago-jokoan-gaur-madrilen.htm | Iritzia | Zer dago jokoan gaur Madrilen? | Zer dago jokoan gaur Madrilen?. | Beharrezkoa al da trans lege berri bat? Gaur egun egon badago transexualen eskubideak babesten dituen lege bat indarrean (3/2007); baina badira, zalantzarik gabe, hobetu beharreko alderdiak, kolektiboaren zaurgarritasuna saihesteko. Hori egin daiteke eta egin behar da gizarte osoari kalterik eragin gabe, eta errealitate materialean oinarrituz.
Lege horien helburuak (guztira bost dira, haurren eskubideei buruzkoa barne) ez du zerikusirik pertsona transen eskubideekin. Genero-identitatearen eta genero-autodeterminazioaren kontzeptuak txertatzeko osatu diren legeen multzoa da. PSOEren eta UPren zirriborroak bateratu nahi dira, bata LGTBI legea da eta beste trans legea. Atzean dauden interes ekonomikoak oso boteretsuak dira eta badakigu sistema kapitalista batean hori dela lehena, eta azkena gizartearen interesa.
Despatologizatzea vs. desestigmatizatzea
Madrilgo parlamentuan onartu nahi duten lege berriak genero-autodeterminazioa deritzona ezarriko du (dirudienez, identitate sexuala terminoaren bidez, azkenean), eta horrela, sexua erregistroan aldatu ahal izango da inolako ezaugarririk izan gabe edo baldintzarik bete gabe, txosten psikologikorik aurkeztu behar izan gabe eta ebakuntza kirurgikorik egin gabe. Despatologizazioa omen da gakoa.
Doala aldez aurretik oraingo legearen arabera ere ez dela ebakuntzarik egin behar. Buruko beste edozein gaitz ez dagoela egiaztatu behar da eta bi urteetan zehar hormonak hartu behar dira transexualitate egoera egonkorra dela ziurtatzeko, nahiz eta azken baldintza hori ez betetzea posible den, medikuek kaltegarria dela baieztatuz gero.
Edozelan, genero-inkongruentzia ezin da despatologizatu. Horrek kalte zuzena egiten baitie pairatzen duten pertsonei. Ondoez bat despatologizatzeak benetan behar duen pertsona arreta medikorik gabe uztea esan nahi du. Orain dena sartzen da trans aterkipean, zaurgarritasun guztiak kontuan hartu gabe. Kontrara, gizarte moduan egin behar duguna buruko ondoezak, gorputzekoak bezalaxe, desestigmatizatzea da. Bide batez, nola da posible, aldi berean, despatologizazioa bultzatzea alde batetik, eta bestetik gorputz osasuntsuetan hormonak eta ebakuntzak sustatzea?
Oro har, legezko edozein izapidetarako egoera azaldu eta egiaztatu behar da, hau da, ezkondu ahal izateko ezkongabea zarela egiaztatu behar duzu. Ezintasun bat frogatzeko, auzitegi mediko batera jo behar duzu zure egoera egiaztatzen duten azterketa guztiak egitera. Gizarte-laguntza eskatzeko, gauza bera, milaka paperekin erakutsi behar duzu prekaritate-egoera. Hala ere, lege berriaren helburua da norbanakoak nahi izanez gero, adierazpen hutsaren bitartez, erregistro zibilean sexu-aldaketa bat egin ahal izatea. Banakako sentimenduetan oinarritutako fikzio juridiko bat sortu nahi da, gizarte osoan izango dituen ondorioak ahaztuta.
Feminismoaren ikuspegitik zenbait kezka larri
Askotan aipatzen da kezka nagusietako bat erregistroko aldaketak lege-zigorrak saihesteko alibi edo koartada gisa erabiltzea, batez ere genero-indarkeria kasuetan. Baina hori ez da gure kezkarik handiena, espazio ez-mistoen inbasioa baizik, hau da, kartzelak, komunak, aldagelak, tratu txarrak edo sexu-abusuak jasan dituzten emakumeei harrera egiteko zentroak inbaditzea inolako kontrolik gabe. Sexu-abusu edo bortxatzaile bat, bere sexua erregistroan aldatzen duena, emakumeen kartzela batera joango litzateke, eta hori oso kezkagarria eta arriskutsua da. Espainiar estatuan badira emakumeen espetxeetan sartu dituzten sexu-harraparien kasuak, esaterako, Malagan.
Beraz, oro har, lege berria indarrean sartzeak emakumeen (herritarren %52) eskubideei dagokienez, ekarriko duena benetako babesgabetasuna da, legeetan sexuaren kontzeptu biologikoa desagertuko delako.
Ez gara gizonak eta emakumeak izango, femeninoak edo maskulinoak izango gara, bakoitzak erabakitzen duenaren arabera, eta gure dokumentazio ofizial osoan aldatu ahal izango dugu, nahi adina aldiz, eta inork ezin izango du eskatu aldaketa horri buruzko inolako egiaztapenik, ezta ziurtagiri medikurik ere.
Horrek esan nahi du emakumeak babesten dituzten lege guztiek, babesgabetasuna edota bazterkeria saihesteko edo gaitasun fisiko desberdina izateagatik, emakume gisa identifikatzen den gizonezko orori aplikatu ahal izango zaizkiola. Adibidez, kirola, oposizioak, enpresa-kuotak, kremailera-zerrendak, genero-indarkeriari buruzko legeak, eta abar.
Bereziki kirolari dagokionez, oso bidegabekeria argia da, genero-autodeterminazioaren legeak aplikatzen diren beste estatu batzuetan jada agerian geratu dena. Biologia ezin da aldatu nahi beste tratamendu hormonal hartuta ere edo emakume sentitzearen sentimendua oso sakona izanda ere. Adibide argi bat jartzearren, birikien gaitasuna edota pertsonaren altuera ez dira aldatuko ez sentimendu hutsagatik, ez hormonak hartzeagatik. AEBetan, zenbait estatutan, beren burua emakumetzat duten pertsonek eskola eta institutuetan emakumeen kiroletan parte hartzea debekatzen ari dira.
Gainera, ez dago generoa identifikatzeko adinik, beraz, jaiotzetik aukera izango dugu hori erabakitzeko, hormonatzeko eta geure sentimenduen arabera ebakuntzak egiteko. Era berean, debekatuta egongo da psikologo batek edo mediku batek norbanakoaren erabakiaren irmotasuna eta segurtasuna argitzeko laguntza ematea.
Lege horiek (Haurrak Babesteko Lege Organikoak dagoeneko ezarri du eta) zaintza kendu ahal izango diete gurasoei, adingabearen erabakia onartzen ez badute, umea hormonatzearen aurka edota ebakuntza egitearen aurka azaltzen badira.
Honen guztiaren atzean interes ekonomiko argiak dituzten nazioarteko lobbyak daude, transgenerismoa da XXI. mendeko negozio nagusia. Bizi osorako botikak behar dituzten bezeroak sortzeko asmo argia dago, eta kirurgiak, jakina. Gainera, oraindik esperimentalak diren tratamendu horiek albo-ondorio larriak dituzte, dagoeneko eragiten dituzten ondorio latzenetako batzuk ezagunak dira.
Milaka pertsonak detrantsizionatu dute dagoeneko, hau da, trantsizio horretan atzera egin dute, baina industria farmazeutikoaren negozio handiari eta doktrina azientifikoari kalterik egin ez diezaioten, isilpean gordetzen dituzte datu horiek. Redditen, sare sozial batean, 20.000 pertsona baino gehiago daude dagoeneko. Duela aste batzuk jakin genuen Suediako Karolisnka klinikak 16 urtetik beherakoen tratamendu hormonalak edo pubertaro-blokeatzaileak debekatzea erabaki duela, Ingalaterran ere adin txikikoei hormonak emateari mugak jartzen ari dira...
Biribiltzeko, gizatasuna ere kendu nahi digute emakumeoi, sexuan oinarritutako kontzeptuak ezabatuz, hala nola, ama edo emakume hitzak. Bitxia da lege berriaren zirriborroan maskulinoa erabiltzea, generiko unibertsal gisa; harrigarria da, kontuan hartuta legea Berdintasun Ministeriotik datorrela. Padre eta madre terminoen ordez, progenitores erabiltzen du. Ezkontide haurduna (cónyuge gestante), emakume haurduna beharrean, ezkontide ez-haurduna (cónyuge no gestante)... Emakume lesbiana, pertsona lesbiana-rekin ordeztuko da, alargun (viuda) hitzaren ordez, cónyuge supérstite gestante. Hauek adibide batzuk baino ez dira.
Feminismoa vs (Trans)generismoa
Madrileko Kongresuan berriki onartutako (Haurren Babes Osorako Lege Organikoa) edo onartzeke dauden zenbait lege ( LGTBI Legea eta Trans Legea deritzotenak, orain uztarturik, bestak beste) genero-identitatea eta genero-autodeterminazioa kontzeptuak ezarri edota sendotzera datoz. Eragindako polemikaren gako garrantzitsu bat feminismoaren funtsezko bi kontzepturi buruz egiten duten birdefinizioa da: sexua eta generoa. Genero eta sexu identitate askerako eskubidea deritzona eta emakumeak zapaltzen dituzten genero aginduak indargabetzeko borroka bateragarriak al dira?
Bada, ez, erabat bateraezinak dira. Genero-identitatea (orain sexu-identitatea) deritzona gizarteak eta kulturak ezarritako rol sexualei egokitzea (cis) edo ez egokitzea (trans) omen da. Abiapuntu hori feminismoaren ikuspuntutik onartezina da. Feministak emakumeei ezarritako genero-agindu edo rol-sexualen kontra borrokatzen gara. Generoa emakumeak patriarkatuaren mendeko klasera baztertzen dituen inposatutako rol soziala da. Soluzioa generoaren abolizioa da, ez generoen katalogo amaigabe bat sortzea. Genero autodeterminazioaren arazoa sexua eta generoa nahastuz eragiten den nahasmena da. Gogoratu behar da sexua errealitate bilogikoa dela eta ez dela jaiotzean esleitzen, begiratu egiten da, harekin jaiotzen baikara. Ez dago gorputz okerrik, aitzitik, genero-estereotipoak existitzen dira, hau da, sistema patriarkalak emakumeak zapaltzeko erabiltzen dituen rol sozialak.
Feminismoak hiru mende baino gehiagoko historia du. Bere sustraiak Ilustrazioan hazten dira, beraz, errealitatearen analisi materialista batean oinarritzen da. Trans pertsonen eskubideak (transexualitatea, transgenerismoa, autoginefilia eta abar nahastu dituen termino berria) Queer teoriek menderatzen dituzte azkenaldian. Generismo hori ez da materialista, esentzialista baizik. Bi jarrera antagoniko dira.
Feminismoak ez du ezer transexualen aurka. Baina bere analisi materialistarekiko koherentziagatik, ezin ditu bere baitan onartu gizabanakoaren subjektibotasuna besterik ez diren postulatuak. Beraz, queerismoa feminismoaren aurkakoa da. Feminista erradikalak ez gara transfoboak, antiqueer gara, helburu dibergenteak ditugulako. Trans izan daiteke queer izan gabe, postulatu horiekin bat egin gabe, baina kolektiboaren barruan bertan Truscum deitzen diete pertsona horiei, "benetako zaborra".
Ildo beretik, feminismoa materialista denez, ezin dio desioen eta sentimenduen teoriari jarraitu, eta ezin dio subjektu indibidualaren gorespenari lagundu. Feminismoa "inklusiboa" dela esatea ez dago ondo. Teoria orok bezala, bere ildokoa dena hartuko du eta arrotza zaiona baztertu. Feminismoa ez da munduko kausa guztien ama. Agenda argia du. Planteamendu materialistak onartzen ez badituzu, ez zara feminista. Errealitatea zure ikuspegi legitimotik aztertuko duzu, baina ez zara feminista izango. Mugimendu batekin bat egiten duzunean, haren jatorria, agenda, metodoak ezagutu eta partekatzen dituzu. Feminismoa ordezkatzea da, hain zuzen ere, queer generismoak lortu nahi duena, transaktibismoaren eta LGTBIQ+ kolektiboen bitartez. Jarrera buenistetan, akritikoetan edo teoria feministaren ezagutza sakonaren faltan dago errotuta ideologia hori.
Feminismoa marxismoarekin (materialismo historikoa) bat dator eta kapitalismoaren aurkakoa da. Queerismoa, berriz, neoliberalismoarekin lerrokatzen da, subjektuaren goraipamena eta norbanakoaren nahiak baitira ardatz.
Feminismo neoliberala izan ezin den bezala, ezin da existitu feminismo queer bat, edo orain transfeminismoa deritzona. Feminista bazara, ezin zara queer izan. Queer bazara, ezin zara feminista izan. Ezin da materialista eta esentzialista izan aldi berean. Queerismoak feminismoan lekua egin nahi du eta, ezinezkoa denez, transfobia leporatzen zaigu. Transaktibismoa instrumentalizatu du mugimendu feminista zatitzeko. Edozelan, trans eta feminista izan zaitezke, baita feminismoaren subjektu ere, jakina.
Feminismoaren ikuspegitik, transexualen eskubideak bermatzeak ez ditu zertan emakumeak ezabatu, eragiteko tarte handia egon badago emakumearen ezabaketaren eta trans pertsonen eskubideak bermatzearen artean, hain zuzen ere, hortxe egin behar da lan batzuen eta besteen zaurgarritasuna saihesteko. | |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199818/jesus-mari-larrazabal-hil-da.htm | Politika | Jesus Mari Larrazabal hil da | Logika eta Zientziaren Filosofiako katedraduna zen EHU Euskal Herriko Unibertsitatean. EArekin legebiltzarkidea izan zen 2009tik 2010era. →'Tarzanen orroa', Kepa Kortaren iritzi artikulua. | Jesus Mari Larrazabal hil da. Logika eta Zientziaren Filosofiako katedraduna zen EHU Euskal Herriko Unibertsitatean. EArekin legebiltzarkidea izan zen 2009tik 2010era. →'Tarzanen orroa', Kepa Kortaren iritzi artikulua. | Parlamentari moduan ibilbide laburra egin zuen Jesus Mari Larrazabalek (1948-2021). Urtebetez baino ez zen izan legebiltzarkidea, EA Eusko Alkartasunarekin: 2009ko maiatzetik 2010eko ekainera. Patxi Lopez (PSE-EE) lehendakari izan zen legegintzaldian, ordezkari bakarra eduki zuen alderdiak, baina hamahiru hilabete horietan arrastoa utzi zuen Larrazabalek. Batetik, haren hitzartzeak espontaneoak zirelako, klixeei ihes egiten zielako. Ez zen alferrik Logika eta Zientziaren Filosofiako katedraduna EHU Euskal Herriko Unibertsitatean. Eta, bestetik, urte hartan behin baino gehiagotan iragarri zuelako «indar subiranisten batasuna» gerta zitekeela —ezker abertzaleak ezin izan zuen boz haietan parte hartu, aurkeztutako zerrendak legez kanpo utzi zituztelako auzitegiek—. Hain zuzen ere, Bildu koalizioa 2011ko maiatzean aurkeztu zen aurrenekoz hauteskunde batzuetara, eta ezker abertzalea, EA eta Alternatiba bildu zituen. Larrazabal 11 hilabete lehenago mintzatu zen azken aldiz Eusko Legebiltzarrean, eta agurreko hitzaldian Aristoteles aipatu zuen, baita Sarrionandia eta Kavafis poetak ere, eta nabarmendu zuen bazitekeela ETAren amaiera gertu egotea. Osasun arrazoiengatik utzi zuen kargua. Atzo hil zen.
Gazte-gaztetatik eduki zuen politikarako grina, eta Elizaren abaroan sorturiko Herri Gaztedi taldeko kidea izan zen 1967tik 1972ra. Urola Kostako (Gipuzkoa) arduradun ere izan zen —Zumaiarra zen—. Bitarte horretan Ingeniaritza ikasketak hasi zituen, baina ez zituen amaitu. Parisko Unibertsitatean Filosofian eta Ekonomian lizentziatu zen. Bere esanetan, promozioko aurrenekoa izan zen, eta 1976an eskaini zioten BNP Parisko Banku Nazionalean lan egitea, edo AEBetara joatea Logika tesia egitera. Bi aukerei ezetz esan zien. «Garbi nuelako Euskal Herrira itzuli behar nuela. Militantziaz, nire tokia hau delako eta ikasitakoa bertan egiteko», esan zion Argia aldizkariari 2004an.
Irakurri gehiago: 'Tarzanen orroa', Kepa Kortaren iritzi artikulua.
Euskal Herrira itzulita, esparru akademikoan Bergarako UNEDen sortzaileetako bat izan zen, eta zuzendariorde 1977tik 1979ra. Sasoi bertsuan, 1978an, HB Herri Batasuna sortzeko bileran parte hartu zuen. Koalizioaren lau alderdietako bat zen LAIA, eta Larrazabal harekin izan zen Gipuzkoako batzarkide, 1979tik 1983ra.
LAIA 1980tik atera zen koaliziotik, eta Larrazabal ezker abertzaletik urrundu zen. «Ikusi dudana da HBk batasuna bilatu beharrean beti eragin duela etengabeko zatiketa». Oso kritiko mintzatu zen ETAk 1990eko hamarkadaren hasieran hartutako bidearekin, sufrimenduaren sozializazioa deitutakoarekin. «Etikoki ikaragarria iruditu zitzaidan [...] Sufrimendua ez, gizartean zabaldu behar dena da atsegina».
1981ean hasi zen EHUn, eta 1992tik zen katedraduna. EHUko ILCLI Logikaren, Kognizioaren, Lengoaiaren eta Informazioaren Institutuaren sorrera sustatu zuen, eta hark argitaratutako Gogoa aldizkaria zuzendu. Euskaraz kaleratzen dute.
Euskararen aldarria eginez
Eta euskara zen, hain justu, Larrazabalen ibilia ardazten zuten aldagaietako bat. 2005ean Eusko Ikaskuntzaren lehendakarigai izateko aurkeztu zen. «Euskara defendatzeko kemena galdu egin da elkartean, eta berreskuratu egin behar dugu», adierazi zion Berriari 2005eko abenduan, Eusko Ikaskuntzaren batzarraren atarian.
2009ko Eusko Legebiltzarrerako zerrendak osatzean, barne eztabaidak izan ziren EA barruan, eta Gipuzkoako ordezkariek Larrazabal Gipuzkoako zerrendaburu izatearen aurka egin zuten. Azkenean, baina, Larrazabal bera izan zen EAren legebiltzarkide bakarra —Juanjo Agirrezabalak ordezkatu zuen—.
Legegintzaldia hasi berritan, EAJri eskatu zion ez zezala erabakitzeko eskubidearen «defentsa erretorikoa» bakarrik egin. Ondorengo hilabeteetan autodeterminazio eskubidea onartuko duen esparruaren juridiko eta politikoaren defentsa egin zuen, iritzita Gernikako Estatutuaren markoak eman zituela eman beharrekoak. «Indar abertzale subiranoen batasunetik bakarrik etorriko da batzuentzat utopikoa den hori», adierazi zuen 2009ko urrian, azken urteotako debateari aurrea hartuz, horrenbestez. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199819/nafarroako-lanpostu-publikoetan-hizkuntza-eskubideak-baztertzen-jarraitzen-dutela-salatu-du-behatokiak.htm | Gizartea | Nafarroako lanpostu publikoetan hizkuntza eskubideak baztertzen jarraitzen dutela salatu du Behatokiak | Euskara ezagutza ez baloratzeak herritarrengan kalte zuzenak eragiten dituela azpimarratu du Agurne Gaubekak, hala nola, euskara erabili nahi duten pertsonak «bazterrean uztea». | Nafarroako lanpostu publikoetan hizkuntza eskubideak baztertzen jarraitzen dutela salatu du Behatokiak. Euskara ezagutza ez baloratzeak herritarrengan kalte zuzenak eragiten dituela azpimarratu du Agurne Gaubekak, hala nola, euskara erabili nahi duten pertsonak «bazterrean uztea». | Nafarroako lanpostu publikoetan hizkuntza eskubideak baztertzen jarraitzen dutela salatu du Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, Nafarroako Ikastolen Elkarteko egoitzan egindako agerraldian. Duela hogei urte salatzen zituzten kasu berberak «erreproduzitu» direla azpimarratu du Paul Bilbao Sarriak, Euskalgintzaren Kontseiluko idazkariak eta Behatokiko lehendakariak. Hortaz, gehitu du orduko kezkak gaur egun berresten direla eta «politika inbolutiboak» ere ematen direla.
Agurne Gaubeka Erauskin Behatokiko zuzendariak azpimarratu du egoerak «okerrera» egin duela azken urteetan. Zenbait lanpostu publikoetan euskara jakitea ez dela kontuan hartu salatu du; hala nola, ogasun kudeatzaileetan, ikertzaile eta teknikarietan, liburutegi arduradunetan, osasun publikoan, suhiltzaile eta suhiltzaile kaboetan eta Nafarroako Unibertsitate Publikokoan. Ostean, horren ondorioak azaldu ditu: «Herritarrek zerbitzuak euskaraz inongo albo kalte gabe jasotzea ezingo da ahalbidetu Nafarroako Gobernuk hainbat departamentu eta ataletan». Hortaz, oraingo eta etorkizuneko herritarren eskubideak erabat baldintzatzen ari direla azpimarratu du.
Osasun publikoan berebiziko arreta jarri du eta hainbat kasu konkretuak aipatu ditu; esate baterako, legeak ezarritako eremu euskaldunean osasun etxeetako 24 pediatria lanpostuetatik hirutan soilik eskatzen zela B2 titulazioa. Horrez gain, esan du legeak ezarritako eremu mistoko hamar osasun etxeetako lanpostuetan zein eremu ez euskalduneko 11 lanpostuetan euskara ez zela eskatzen ez puntuatzen, baina alemanera, ingelesak eta frantsesak puntuatzen zutela. Horrelako lanpostuetan euskara jakitea «nahitaezkoa» izan behar zela nagusitu du, osasun arreta «egokiena» eta herritarrekiko osasuna «behar bezala» bermatzeko.
Nafarroako administrazioan euskararen erabilera arautzen duen dekretu berriari buruz aurreratu diren informazioetan arretan jarri du. Gaubekaren arabera, euskarak ez luke legeak ezarritako eremu ez euskaldunean puntuatuko; eremu mistoan, berriz, herritarrei zuzeneko arreta eskaintzen dieten lanpostuetan eta Osasunbideko fakultatibo lanpostuetan soilik izango litzateke puntuagarri. Horrek ekarri ditzakeen hiru ondorio nagusi azpimarratu ditu; euskara erabili nahi duten pertsonak «bazterrean uztea», nafarren arteko «bereizkeria eta bazterkeria» sustatuko dituela eta herritarrei «iruzurra egitea» dela.
Manifestaziorako deia
Eskubide murrizketarik onartuko ez dutela salatzeko uztailaren 2ko manifestaziora joateko dei egin dute. Manifestazioa Iruñeko Baluarte plazatik hasiko da, ostiralean 18:30ean. Horrekin batera, Bilbaok azpimarratu du behatokia ireki zutenean «ixteko bokazioa» zuen fundazio independientea zabaldu nahi zuela kontseiluak, eta, «tamalez», behatokiak oraindik «oso urrun» daukala itxiera. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199820/jaurlaritzak-landa-garapenaren-ikuspegia-txertatuko-du-bere-politiketan.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak landa garapenaren ikuspegia txertatuko du bere politiketan | Landa garapeneko lege proiektu bat onartu du, eta proposatu du Landa Garapenerako Sare berri bat sortzea. | Jaurlaritzak landa garapenaren ikuspegia txertatuko du bere politiketan. Landa garapeneko lege proiektu bat onartu du, eta proposatu du Landa Garapenerako Sare berri bat sortzea. | Landa eremuak bizirik irautean jarri du arreta Eusko Jaurlaritzak. Herri txikiei eta horietan bizi diren biztanleei eutsi nahi die, eta, ahal dela, hirietatik lekualdatzeko prest dauden herritarrak erakartzen saiatu. Erronka horri erantzuteko, landa garapenaren ikuspegia txertatuko du aurrerantzean bere erabakietan. Horrek esan nahi du administrazioak bultzatuko dituen politiketan landa gunean izan dezaketen inpaktua aztertuko dela ezer erabaki aurretik. Rural proofing deitu diote horri; alegia, genero ikuspegiarekin edo ingurumenarekin egiten den moduan, txosten berezi bat egin beharko da aldiro.
Landa Garapeneko legea berritu du Jaurlaritzak, zeinaren bitartez estrategia berri bat ezarriko duen haren politiketan. 1998koa zen indarrean zegoena, baina Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomia Garapeneko sailburuaren hitzetan, aldaketa garrantzitsuak izan dira azken hogei urteetan, eta horiek eragin zuzena izan dute landa eremuarengan, bai eta landa inguruaren eta hiriaren arteko harremanean.
Tapiaren hitzetan, halere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landa eremuak «ez daude hutsik», eta hori «orekari» eusteko egin den lanaren ondorio da, hein handi batean. Une honetan, EAEko biztanleen %8,3 bizi da landa eremuko herri txikietan, hau da, kilometro karratuko 150 biztanle baino gutxiago dituzten udalerrietan. Sailburuaren arabera, datua ez da hain kezkagarria, esan nahi baitu «XXI.mende hasierako lehen hogei urte hauetan biztanleriari eustea lortu dugula».
Are gehiago, Tapiak nabarmendu du pandemia iritsi zenetik hainbat herrietako erroldetan «igoera oso nabarmena» izan dela, nahiz eta oraindik goiz den jakiteko egoerak baldintzatutakoa den edo egonkortzeko joera izango duen. Araban eman da aldaketa hori, batez ere: Mendialdean, esaterako, %7 igo da biztanle kopurua azken urtean; %2,5 inguru hazi da Añanako eskualdean, eta %3 Gorbeialdean.
Organo berri bat Hala ere, administrazioak nahi du landa ingurunea bizitzeko leku erakargarri izatea, eta herrialdearen ekonomiaren, gizartearen eta lurraldearen garapenerako eta kohesiorako «funtsezko faktore» izatea. Eta modu horretan, Jaurlaritzak nahi du landa eremuan bizi direnen garapen aukera hirietan dagoenaren maila berekoa izatea, nola bizi kalitateari dagokionez hala ekonomia eta lehiakortasunari dagokionez ere.
Horretarako, egun martxan dauden laguntza programak indartzeaz gain, Euskadiko Landa Garapeneko Sarea sortzea proposatu du. Organo berri hori osatuko lukete, besteak beste, Eusko Jaurlaritzaren, foru aldundien, Eudelen, Arabako Kontzejuen Elkartearen, Kuadrillen, Haziren, Landa Garapenerako Elkartearen, Tokiko Ekintza Taldearen eta lurraldeko eta sektoreko beste erakunde batzuen ordezkariek.
Landa garapenean inplikatutako erakunde eta eragileen arteko lotura, koordinazioa eta lankidetza bultzatzea litzateke helburua. Lege proiektua legebiltzarrean onartuko beharko da orain. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199821/foro-sozialak-uste-du-adostasun-nahikoa-dagoela-urrats-gehiago-egiteko.htm | Politika | Foro Sozialak uste du «adostasun nahikoa» dagoela urrats gehiago egiteko | Presoak gizarteratzeko prozesuaren bigarren faserako zenbait helburu ezarri dituzte | Foro Sozialak uste du «adostasun nahikoa» dagoela urrats gehiago egiteko. Presoak gizarteratzeko prozesuaren bigarren faserako zenbait helburu ezarri dituzte | Foro Sozial Iraunkorrak uste du espetxe politikaren aldaketaren lehen fasea gauzatzen ari dela, oraindik helburu guztiak bete ez diren arren, eta hasi da begirada bigarren fasean jartzen. Lortu beharreko helburuak finkatu ditu: motibazio politikoko euskal preso guztiak Euskal Herrian egotea, euren eskubide guztien jabe, hirugarren gradura pasatzeko eskubidea edo zigor gehigarririk ez betetzekoa barne, eta «bizikidetza demokratikoa eraikitzeko lanean» parte hartzen. Bigarren fase horri ekiteko «adostasun nahikoa» badagoela uste dute.
Orain dela urtebete inguru ekin zion Espainiako Gobernuak espetxe politika aldatzeari. Tarte horretan euskal preso ugari lekualdatu dituzte: batzuk Euskal Herriko espetxeetara ekarri dituzte, eta beste batzuk Euskal Herritik gertuago dauden kartzela batzuetara eraman dituzte. Foro Sozialeko eledun Agus Hernanek esan duenez, gaur egun lau preso gelditzen dira Puerto 3 espetxean, lekualdatzearen zain; horiek dira Euskal Herritik urrunen daudenak, eta behin lekualdatuz gero, prozesuaren lehen fasea amaitutzat jo ahal izango da.
Lehen fase horrek «salbuespeneko espetxe politikaren neurririk ankerrenak gainditzea» ekarriko luke, Nekane Altzelaik azaldu duenez: urruntzea, sakabanatzea, bakartzea eta presoak sistematikoki lehen graduan sailkatzea iraganeko kontuak izango dira lehen fasea bukatutakoan. Horrek ez du esan nahi helburu guztiak bete direnik: preso asko ez dituzte Euskal Herrira ekarri, inguruko espetxeetara baizik, eta bigarren graduan atxikitzen dituzte. Foro Sozialak, hala ere, ontzat ematen du egoera hori «aldi baterako etapa» dela ulertuta, eta uste du «abiapuntu egokia» dela urrats gehiago egiteko.
Foro Sozialak helburu batzuk finkatu ditu bigarren faserako: egungo egoera trantsitorioa gainditu eta motibazio politikoko preso guztiak Euskal Herriko espetxeetara ekartzea, hirugarren graduan sailkatzea horretarako baldintzak betetzen dituztenak, baimen arruntak ematea, eta, finean, gizarteratze plan bat zehaztea, presoek euren banakako ibilbidean egiten dituzten urratsek ondorioak izango dituztela ziurtatzeko. Foro Sozialak egindako kalkuluen arabera, 119 presok baldintzak betetzen dituzte hirugarren gradua eskuratzeko, eta 34k irteteko baimen arruntak eskura ditzakete.
Beste bi helburu ere ezarri ditu Foro Sozialak: Frantziako kartzeletan betetako espetxe urteak aintzat hartzea zigorrak ez biderkatzeko, eta 7/2003 Legearen ondorioz kondenatutako pertsonei «konponbide egokia» ematea. Nazario Oleagak esan duenez, badakite gai«konplexuak» direla, bereziki 7/2003 Legearen aplikazioari dagokiona, eta horregatik uste dute «gatazkak konpontzeko erabiltzen diren nazioarteko estandarrak» baliatu beharko liratekeela hemen ere, «berritzaileak izaten saiatuz eta justizia trantsizionaleko formak bilatuz». |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199822/kolonen-estatua-bota-dute-barranquillan.htm | Mundua | Kolonen estatua bota dute Barranquillan | «Kolon hiltzailea» oihu artean, manifestariek soka bat jarri diote lepoan estatuari, eta lurreratu. Bi hilabete daramate Gobernuaren aurka protestan herrialdean. | Kolonen estatua bota dute Barranquillan. «Kolon hiltzailea» oihu artean, manifestariek soka bat jarri diote lepoan estatuari, eta lurreratu. Bi hilabete daramate Gobernuaren aurka protestan herrialdean. | Manifestazioa egin zuten atzo Kolonbiako Barranquilla hirian, herrialde osoan antolaturiko geldialdi nazionalaren barruan. Manifestazio jendetsu bat Kolonen pasealekura joan zen, eta kaleari izena ematen dion monumentuari ekin zioten.
Kristobal Kolonen estatuari soka bat jarri zioten lepoan, eta lurrera botatzea lortu zuten, «Kolon hiltzailea» oihu artean. Indijenen wiphala banderak astindu zituzten estatua zegoen lekuan, eta, gero, haren burua arrastaka eraman zuten kaleetan. Monumentuaren oinarria «gure hildakoengatik» margotu zuten, Europarren inbasioak Amerikan eragin zuen sarraskia gogoan.
Herrialdeko laugarren hiria da Barranquilla, eta milioi bat pasatxo biztanle ditu.
Italian egin zuten estatua XIX. mendean, eta italiar koloniak eman zion hiriari. 18 urte geroago jarri zuten hirian.
Istilu handia gertatu dira Kolonbia azken bi hilabeteotan. Horietan, besteak beste, Espainiako konkistaren eta inperioaren sinboloak hartu dituzte jomugan. Bogota hirian, Gonzalo Jimenez de Quesadaren estatuari eraso zioten, eta Cali hirian Sebastián de Belalcazarren oroigarriari.
Bogota hiriburuan kaletik kendu behar izan dituzte Isabel Katolikoaren eta kristobal Kolonen estatuak, misak etniako indijenek haiek botatzen saiatu ostean.
Giza eskubideen aldeko taldeen arabera, 70 bat pertsona hil dituzte Poliziak eta Armadak azken asteotako protestetan. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199823/tplfk-borrokan-jarraituko-du-gure-arreta-etsaia-kanporatzean-dago-jarria.htm | Mundua | TPLFk borrokan jarraituko du: «Gure arreta etsaia kanporatzean dago jarria» | Tigrayko alderdi-miliziak ez dio erabaki berarekin erantzun Etiopiako Gobernuaren aldebakarreko su-etenari. Europako Batasunak menia txalotu du, eta eskatu du berehala sartzeko indarrean. | TPLFk borrokan jarraituko du: «Gure arreta etsaia kanporatzean dago jarria». Tigrayko alderdi-miliziak ez dio erabaki berarekin erantzun Etiopiako Gobernuaren aldebakarreko su-etenari. Europako Batasunak menia txalotu du, eta eskatu du berehala sartzeko indarrean. | Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko gerra beste fase batean sartzear egon liteke. Herrialdeko gobernuak aldebakarreko su-eten bat iragarri duen arren, TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteak ez du borrokak eteteko asmorik erakutsi, eta, eskualdeko hiriburu Mekeleren kontrola berreskuratzeak eman dion bultzada baliatuta, TPLFk Etiopiako armada botatzeko asmotan jarraitzen du: «Gure arreta etsaia kanporatzean dago jarria».
Abiy Ahmed Etiopiako lehen ministroarentzat aste gutxirako behar zuen erasoaldiak zortzi hilabete bete ditu jada, eta milaka lagun hil eta zauritu dira, milioi bat desplazatzeaz gain; iragan astean, esaterako, Addis Abebaren armadak 64 zibil hil eta 180 zauritu zituen bonbardaketa batean.
Ez dirudi gatazka epe laburrean amaituko denik, baina TPLFk Mekele hartu izanak eta herrialdeko armadak su-eten agindua jaso izanak balantza alde batera mugi lezake. Izan ere, Tigrayko alderdi-miliziaren bozeramaile Getachew Redaren arabera, «hegoaldean eta ekialdean borrokan jarraituko dute eremuaren lauki bakoitza etsaitik libre geratzen den arte».
Hau da, TPLFk Tigray hegoaldean dagoen Amhara eskualdeko indarren aurka egingo du datozen egunetan, horiek Etiopiako armada babesten aritu baitira hilabeteotako gatazkan; gauza bera egin dute Eritreakoek, eta, beraz, Redaren hitzek agerian utzi dute «beharrezkoa balitz» alderdi-milizia prest legokeela bi herrialdeen arteko muga ere zeharkatzeko.
Etiopiako Gobernuak atzo jakinarazi zuen aldebakarreko su-eten bat iragarri duela Tigrayrako, eskualde horretako behin-behineko gobernuak hala egiteko eskatu ostean; printzipioz irailera arte iraungo du, nekazaritza sasoia amaitu arte, eta herritarren egoera hobetzea luke helburu, batez ere landa eremukoena. Sare sozialetan igotako bideoen arabera, Mekeleko herritarren pozez hartu dute TPLFk hiriaren kontrola berreskuratu izana.
Aldiz, ez dago argi Amharako armadak eta Eritreakoak menia errespetatuko ote duten, ez baitute adierazpenik egin horren inguruan; halere, TPLFren bozeramailearentzat, Addis Abebaren su-etena «irrigarria» da.
Nazioartetik, NBE Nazio Batuen Erakundeko Antonio Guterresek pozez hartu du Etiopiako Gobernuaren erabakia, eta atzo adierazi zuen menia «egiazkoa» izango denaren itxaropena duela: «Ezinbestekoa da zibilak babestea, laguntza humanitarioa iristea eta irtenbide politiko bat aurkitzea. Ez dago irtenbide militarrik». Joan den martxoan, NBEk adierazi zuen Tigrayn gertaturikoak «gerra krimentzat» jo daitezkeela.
Bide beretik jo du gaur Europako Batasunak, eta Nabila Massrali Atzerri Gaietarako bozeramaileak ohartarazi du su-etena laguntza humanitariorako sarbidea ahalbidetzearekin batera gauzatu behar dela; NBEren datuen arabera, 350.000 lagun gosetearen atarian daude.
Ekintza «oldarkor eta ilegalen» harira
Iragan azaroaren hasieran, Etiopiako armadak operazio militar bat hasi zuen TPLFren kontra. Abiyk salatu zuen eskualde horretan egiten ari ziren ekintza «oldarkor eta ilegalek arriskuan» jartzen zituztela konstituzioa eta ordena konstituzionala, baita Etiopiaren subiranotasuna mehatxatzen ere; horren harira ezarri zuten larrialdi egoera, eta operazioa abiatu. Parlamentuak Tigrayko Gobernua desegiteko erabakia ere hartu zuen, eta hango legealdia «legez kanpokotzat» jo; horren ordez, behin-behineko agintari talde bat jarri zuen boterean.
Harrezkero, Addis Abebaren aginduz, Etiopia iparraldeko eskualdea erabat bakartuta dago, eta NBEk ezin izan du laguntzarik eraman, gobernuak sarbidea debekatu baitio. Iragan martxoan, onartu egin zuen hango herritarrei laguntza humanitarioa helaraztea, baina oraindik ez da halakorik gertatu.
Talde etniko nagusiak tentsio handiko botere lehian bizi dira Etiopian. 1991tik TPLF gobernu nazionalean egon zen, harik eta 2018an EPRDDF Etiopiako Herriaren Fronte Iraultzaile Demokratikoa koalizio gobernuak agintari berria izendatu zuen arte: Abiy.
Izan ere, lehen ministroak Oparotasunaren Alderdia sortu zuen, eta EPRDDF frontea amaitutzat jo. Koalizioa osatzen zuten alderdi etniko guztiak batu ziren erakunde berri horretara, TPLF izan ezik. Haustura horretaz geroztik, Tigrayren eta gobernu nazionalaren arteko tentsioa nabarmena izan da. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199824/tarzanen-orroa.htm | Tarzanen orroa | Tarzanen orroa. | Tabucchiren Pereirak nola, halaxe ari naiz ohar nekrologiko hau idazten, aldez aurretik. Une honetan ez baitakit zenbat denbora geratzen den. Sumatzen dut, hala ere, ezinezkoa egingo zaidala herioaren ondoko egunetan ezer idaztea. Gaur ere malkoek lausotzen didate ikusmena, baina ez lerroz lerro aurrera egitea galarazteko beste.
Lehen sintomak agertu eta bi eta zortzi urte arteko bizitza izaten omen dute Lewyren gorputzen gaitza daukatenek. Sintomak zehazki noiz hasi zitzaizkion inork ez dakienez, ezin asma daiteke zenbat geratzen zaion.
Nolanahi ere, apirilaren erdialdera diagnostikoa esan ziotenean, hiltzeko erabakia hartu zuen. Eta jateari eta edateari utzi zion. Egun batzuk lehenago, artean diagnostikoa ezagututa egoeraren larriaz jabetua ez nintzela, haluzinazioez eta paranoiez hitz egin genuen erdi-txantxetan. Eta Kurt Gödel logikari handiaz, nola goseak hil zen pozoituko zuten beldurrez. Berak ere gose-egarriz hiltzea nahiago zuen, nonbait, burua galduta bizi baino. Eta amari agur esan ahal izatea eskatu zuen.
Ama eraman zioten ospitalera. Eta beren gauzez jardun omen zuten. Gauzen ordena naturalak hala eskatuta (eta ez logikak, ozenki ohartaraziko ligukeenez), ama baino lehen ezin hil zitekeela erabaki bide zuen orduan. Jaten hasi, giharrak indartzeko errehabilitazioa serio hartu eta etxera eraman zuten zenbait aste geroago, berak ez zekien esaten zenbat, ezagutu dudan oroimen handieneko pertsona galtzen hasia baitzen epe motzekoa. Pertzepzioak ere iruzur egiten zion. Baina adimenak eta epe luzeko oroimenak ez. Filosofiaz, logikaz, literaturaz eta liburuez, bere liburu maiteez hitz egin genuen. Eta bere haluzinazioez eta paranoiez. Eta bere lagun eta etsaiez. Biharamunean berriz ospitaleratu behar izan zuten. Ez dakit oraintxe noiz arte.
Hau idazten ari naizela, maiatzaren hiruan, ez dakit esaten bere burua hilko duen, edo hiltzeko laguntza beharko duen, edo zer. Dakidana da, hau irakurtzen duzunean, ez dela gehiago Tarzanen orrorik izango. Zumaiko itsasoaren orroa da geratuko dena. Eta gainontzekoa isiltasuna izango da. | ||
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199825/mark-cavendishek-irabazi-du-tourreko-laugarren-etapa.htm | Kirola | Mark Cavendishek irabazi du Tourreko laugarren etapa | Man uharteko txirrindularia izan da azkarrena esprintean. 31. garaipena du Frantziako Tourrean. Hirura besterik ez du Eddy Merckx handia | Mark Cavendishek irabazi du Tourreko laugarren etapa. Man uharteko txirrindularia izan da azkarrena esprintean. 31. garaipena du Frantziako Tourrean. Hirura besterik ez du Eddy Merckx handia | Estreinakotik hamahiru urtera eta azkenekotik bostera lortu du Mark Cavendishek (Deceuninck) 31. garaipena Frantziako Tourrean. Denbora luzez sasoi onenetik oso urrun ibili da, baina patuak nahi izan du horren oroitzapen onak dakarzkion Fougeresko helmugan berriro ere azkarrena izatea, laugarren etapan. Hain zuzen ere, hantxe irabazi zuen azkenekoz Tourrean.
Sam Bennett taldekidearen hutsunea eta gero, Man uharteko esprinterra Tourreko zortzikoan sartu zuten azkeneko unean, eta berak ere espero ez zuen saria jaso du: 31. garaipena. Eddy Merckx handia bakarrik du aurretik, hiru garaipen gehiagorekin besterik ez. 152 aldiz jaso ditu besoak profesionaletan, horietatik 49tan itzuli handietan. Baina gaurko garaipena, handiena bezain gozoa eta berezia izan da.
Etapa hasi eta kilometro gutxira hanka lurrera bota dute tropeleko txirrindulari guztiek, protesta modura. Astelehenean gertatutako erorikoez eta dituzten segurtasun neurri gutxiez kexatu dira. Txirrindulari Profesionalen Elkarteak Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunari (UCI) eskatu dio lasterketako antolatzaileekin biltzeko, segurtasun neurriak handitzeko. Horrez gain, etapa amaieretan gertatu ohi diren erorikoak saihesteko, denborak bost kilometroren faltan hartzea proposatu du elkarte horrek. Egun, hiru kilometro dira.
Protesta amaitu eta berehala hasi da sua. Pierre-Luc Perichonek (Cofidis) eta Brent van Moerrek (Lotto) aurrera egin dute. Ehun kilometrotik gora egin dituzte ihesean, eta hiru minututik gorako aldea izan dute. Baina tropelak kontrolpean izan ditu uneoro. Hamazazpi kilometroren faltan, Van Moerrek erasoa jo, eta bakarrik alde egitea erabaki du. Helmugarako hamarrera, minutuko aldea izatera heldu da, eta tropelari uste baino gehiago kostatu zaio hura harrapatzera. 200 metroren faltan irentsi zdu. Tropela bat eginik ailegatu da helmugara, eta esprintean Cavendish gailendu da, Nacer Bouhanni (Arkea), Jasper Philipsen (Lotto) eta Michael Matthews (BikeExchange) bezalako esprinter handien aurretik. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik egon, eta Mathieu van der Poelek (Alpecin) lider jarraitzen du.
Bihar, erlojupekoa Taldekako estrategiak alde batera utzi, eta bakarkako lanari ekin beharko diote bihar txirrindulariek, Change eta Laval herrien artean dauden 27,2 kilometroak osatu beharko dituzte erlojuaren aurkako saioan. Ibilbidea nahiko laua da, aparteko zailtasunik gabekoa. Gorputz guztian zehar dituen zauriek uzten badiote, aukera polita izan dezake Primoz Roglicek (Jumbo) sailkapen nagusian duen atzerapena murrizteko. Lehen postuak nola dauden ikusita, Van der Poelek maillot horia gal dezake, herbeheretarra ez baita espezialista erlojuaren aurkako lanean. |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199826/generalitatea-eta-moncloa-iraileko-hirugarren-astean-elkartuko-dira.htm | Mundua | Generalitatea eta Moncloa iraileko hirugarren astean elkartuko dira | Aragonesek azaldu du amnistia eta autodeterminazioa defendatu dituela; Madrilek, ez dutela gaian sakondu. Kontu Auzitegiak 5,4 milioi euroko fidantza ezarri die Kataluniako Gobernuko 39 karguduni. | Generalitatea eta Moncloa iraileko hirugarren astean elkartuko dira. Aragonesek azaldu du amnistia eta autodeterminazioa defendatu dituela; Madrilek, ez dutela gaian sakondu. Kontu Auzitegiak 5,4 milioi euroko fidantza ezarri die Kataluniako Gobernuko 39 karguduni. | Bi ordu eta erdi luzez elkartu dira Espainiako presidente Pedro Sanchez eta Kataluniako Pere Aragones. Bien arteko bilerak Madrilen eta Bartzelonaren arteko elkarrizketa mahaiaren lehen bilkurari data jartzeko balio izan du: iraileko hirugarren astean egingo da, Bartzelonan. Mahaiak jarduteko modua, mahaikideak eta egutegia, ordea, datozen asteetan zehaztuko dituzte. Aragonesek, ordea, argi adierazi du zein den eurek aurkeztuko duten proposamena: autodeterminazioa eta amnistia. Azken horrek Espainiako Kontu Auzitegian epaituko dituzten Generalitateko goi kargudunei ere eragin behar die, Kataluniako presidentearen esanetan. Haiei 5,4 milioi euroko bermea ezarri die auzitegiak, 2011 eta 2017 bitartean prozesu independentistaren nazioarteko sustapenarekin lotutako gastuengatik; besteak beste, kontratuak, bidaiak eta enbaxadetako gastuak.
Aragonesek azaldu du elkarrizketa mahaian ez direla inbertsio ekonomikoekin eta estatutuarekin lotutako gaiak tratatuko, «gatazka politikoaren funtsa» baizik; eta bertan adostutako erabakiak Kataluniako herritarrek berretsi beharko dituztela, bozketa bidez. Gai horiek autodeterminazioa eta auzipetu, preso eta erbesteratuei amnistia ematea lirateke, Aragonesen esanetan: «Hori da erdibideko konponbidea». Bide horretan, Espainiako Estatuak Europako Kontseiluaren ebazpenari men egitea ere nahi du Aragonesek; hau da, independentisten aurkako prozesu judizialak bertan behera uztea eta erbesteratuen aurkako euroaginduak etetea. «Gatazka politikoaren konponbidea errepresioari amaiera ematetik igaro behar da, eta Europako Kontseiluak erakusten du bidea», gehitu du. Aragonesek adierazi du, gainera, Madrilek ez duela konponbiderik aurkeztu oraingoz, «statu quo-a mantentzetik haratago».
Espainiako Gobernuaren izenean, Maria Jesus Montero bozeramaileak ere elkarrizketa sustatu beharra nabarmendu du, «etapa berri bati» hasiera emateko: «Konfrontazio dinamikari amaiera eman, eta politikara igaro behar da». Hark gehitu du «ideia denak» kabitzen direla, baina «Konstituzioa errespetatuta». Hala, adierazi du estatuaren batasuna dela «etorkizuneko desafioei aurre egiteko» modua: «Espainia ez da Katalunia gabe ulertzen, eta Katalunia ere ez Espainia gabe».
Monterok uko egin dio amnistia edo autodeterminazio eskaerez hitz egiteari, eta ez du negoziazio mahaian hitz egingo denaren gaineko xehetasunik eman: «Ez da bileran sakondu den gaietako bat». Europako Kontseiluaren ebazpenaz, ordea, adierazi du hura begiratzeko «modu ezberdinak» daudela.
Bi aldeek mintzagai izan duten puntuetako bat Kontu Auzitegiaren jarduna izan da. Hark diru publikoa «Espainiarekiko zatiketa bultzatzeko» erabiltzea egotzi die 39 kargu ohiri , eta hartutako erabaki administratiboekiko «erantzukizun ekonomikoa» eskatu.
Horretarako, auzitegiak ustezko legez kanpoko gastuen zerrenda bat egin du; haren arabera, besteak beste, 300.000 euro baino gehiago gastatu zituen Generalitateak Carles Puigdemont presidente ohiak atzerrira eginiko bidaietan, eta 32.000 eta 261.000 euro artean Diplocat Kataluniako Diplomazia Publikoko Kontseiluak hainbat herrialdetan eta Europako Batasunean ezarritako enbaxada bakoitzaren gastuak ordaintzeko. Denera, 5,1 milioi euro; 5,4 milioi euro, interesak batuta.
Masetik Puigdemontera
Kopurua ikertutako ekintzetan izandako parte hartze mailaren arabera neurtu du auzitegiak. Hala, Artur Masen gobernuko goi karguak dira berme handienak jasan dituztenak, bere agintaldiak ikertutako garaiaren zati handiena hartzen duelako —2010 eta 2016 artean izan zen presidente—.
Eskaera handiena jaso duena Albert Royo Diplocateko idazkari nagusi ohia da; 3,6 milioi eurokoa. Lehen lerroko politikarien artean, berriz, Francesc Homs Presidentetzarako kontseilari ohiari 2,9 milioi eurokoa ezarri diote. Atzetik dira Mas presidente ohia eta Andreu Mas-Colell Ekonomia kontseilari ohia, bakoitza 2,8 milioi eurorekin; Puigdemont eta Junquerasi, aldiz, 1,9 milioi euroko fidantzak ezarri dizkiete.
Halere, norbanako bakoitzari ezarritako zigorrak ez dituzte bere osotasunean ordaindu beharko, modu solidarioan baizik. Izan ere, euren karguei lotutako ustezko legez kanpoko gastu guztiak zenbatu dizkiete akusatuei. Hau da, gastu bera kargudun bati baino gehiagori lotua ageri da, baina behin ordaindu beharko dute denen artean. Horiek bi asteko epean ordaindu ezean, ordea, euren jabetzak bahituko lituzke Kontu Auzitegiak.
Hori zer den badaki Masek; aurrez, 4,9 milioi euroko beste berme bat ezarri zioten, 2014ko kontsulta antolatzeagatik, eta etxea enbargatuta du. Kasu hartan, epaiaren aurkako helegitea jarri zuen, eta egun Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiaren zain dago. Haren esanetan, estatuak akusatuen «hilketa zibil eta politikoa» nahi du; lehenik kargu publikoak izatea galarazi zietelako, eta orain euren jabetzak eta soldatak arriskuan daudelako.
Aragonesek, berriz, «aberrazio» hitza erabili du erabakia definitzeko, eta Generalitateko bozeramaile Patricia Plajak, «mendekua». Hartara, Kataluniako Gobernuak «errepresioari amaiera emateko konponbide bat» eskatu dio Madrili, «erakunde politiko eta politizatu bat» delakoan. Gainerako alderdi independentistak ere gogorrak izan dira auzitegiaren ebazpenarekin. JxCren arabera, erakunde «partziala» da. CUPen esanetan, berriz, haren ebazpena«presio ekonomikoa» egiteko modu bat da.
Izan ere, Kontu Auzitegia ez da Espainiako Botere Judizialaren parte, eta behin eta berriz salatu da haren inpartzialtasun falta; esaterako, Kataluniako independentisten epaiketa gidatuko duena duena Margarita Mariscal de Gante da, Jose Maria Aznar presidentearen lehen agintaldian Justizia ministro izandakoa.
Auzitegia osatzen duten kideak senatuak eta kongresuak aukeratzen dituzte. PPk, ordea, kide berrien hautaketa blokeatzeko asmoa du, uztailean egin beharko litzatekeena. Hala egin du Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiarekin. Monteroren esanetan, «txarrena» espero du Espainiako Gobernuak: «[PPko buru Pablo Casadok] uste du berak duela berrikuntza aurrera eraman edo ez erabakitzeko autoritatea». |
2021-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/199827/mendekua-hartu-du-ingalaterrak.htm | Kirola | Mendekua hartu du Ingalaterrak | Ingelesek 2-0 irabazi diote Alemaniari Wembleyn, eta Eurokopako final-laurdenetarako sailkatu dira. Ukraina izango dute aurkari larunbatean, Erroman. Ukrainarrek luzapenean kanporatu dute Suedia, Glasgowen: 1-2 | Mendekua hartu du Ingalaterrak. Ingelesek 2-0 irabazi diote Alemaniari Wembleyn, eta Eurokopako final-laurdenetarako sailkatu dira. Ukraina izango dute aurkari larunbatean, Erroman. Ukrainarrek luzapenean kanporatu dute Suedia, Glasgowen: 1-2 | «Futbola ingelesek asmatutako kirol bat da, non 11k beste 11ren kontra jokatzen duten eta beti Alemaniak irabazten duen»: Aski ezaguna da Gary Lineker Ingalaterrako futbolari ohiaren esaldia. 1990ean esan zuen, Italiako Munduko Kopako finalerdietan Alemaniaren kontra galdu berritan. Bero-beroan esandako esaldi hark maldizio kutsua hartua zuen Ingalaterrarentzat. Atzo arte, bi aldiz jokatu zuten bi selekzio horiek elkarren aurka txapelketa garrantzitsuren bateko kanporaketetan, eta bietan alemanak nagusitu ziren. Lehenbizikoak egin zien minik handiena ingelesei. Ez da harritzekoa, duela 25 urte etxean jokatutako Eurokopan izan baitzen; non, eta Wembley estadioan; noiz, eta finalaren atarikoan; nola, eta penalti jaurtiketetan. Gareth Southgatek, Ingalaterrako egungo hautatzaileak, huts egin zuen penalti erabakigarria.
25 urte geroago hartu dute ordukoaren mendekua. Ezin izan dute aukeratu ez toki, ez une aproposagorik: Wembleyn egin dute, Eurokopako final-zortzirenetan. 2-0 irabazi diote gaur Alemaniari, eta, horri esker, final-laurdenetan ariko dira, kanporaketa horretan azkenekoz aritu eta bederatzi urte geroago.
Ukraina izango dute aurkari larunbat honetan, Erroman. Ukrainarrek Suedia kanporatu dute luzapenean, Glasgown (Eskozia): 1-2. Arauzko denbora banako berdinketarekin amaitu da. Zintxenkok sartu du lehen gola, 27. minutuan, eta Forsbergek berdindu egin du 43.ean. Baina penaltiak ate joka zeudela, 121. minutuan, Dovbikek sartu du gol erabakigarria. Ukraina lehen aldiz ariko da Eurokopako final-laurdenetan.
Ingelesek indarrez eta konfiantzaz lepo ekingo diote Ukrainaren aurkako partidari: batetik, azkenean gainditu dutelako beren aurkaririk zitalena, makina bat aldiz ametsak zapuztu dizkiena; eta bestetik, sekulako txapelketa egiten ari direlako. Bi datuk laburbiltzen dute ondoen ingelesen jardun bikaina: hiru partida irabazi dituzte, eta bat berdindu; eta lau partida horietan ez dute gol bakar bat ere jaso. Eurokopa hasi aurretik faboritoen artean baldin bazeuden, are gehiago orain. Bidea falta zaie egiteko, baina pauso sendoak ematen ari dira.
Alemaniak, ordea, bigarren aldiz jarraian egin du espero baino bide laburragoa txapelketa handi batean; duela hiru urte, Errusiako Munduko Kopan, ez baitzuen ligaxka gainditu. Koska bat gorago egin du oraingoan, baina oso gutxi da hori Alemaniarentzat. Ez du erakutsi bere ohiko sendotasuna. Aitzitik, gorabeheratsu aritu da. Sufritu egin zuen ligaxka pasatzeko, eta lehen kanporaketan joan da etxera. Agur tristea izan du Joachim Loew hautatzaileak.
Golak, azken 15 minutuetan
Azken ordu laurdenean desorekatu da lehia ingelesen alde. Ordu arte, nor baino nor gehiago aritu dira bi selekzioak, eta biek izan dituzte aukera garbiak: lehenbizi, Neuerrek urrundu egin du Sterlingek egindako jaurtiketa;â;ÂÂÂÂÂ;ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂgero, Pickfordek buruz burukoa gelditu dio Wernerri; lehen zatia bukatzear zela, berriz, Hummelsek bere taldea salbatu du, Kaneri area txikian baloia kenduta; eta, bigarren zatia hasi eta berehala, Pickfordek geldiketa ikusgarria egin dio Havertzek area kanpotik egindako jaurtiketa bati.
75. minutuan hautsi da parekotasuna. Sterlingek jokaldia hasi du; Kaneri eman dio baloia; hark, Grealishi, eta hark, Shawi; eta haren erdiraketa neurtua sarera bidali du Sterlingek. Hirugarren gola zuen, ordu arte bere selekzioak sartutako guztiak.
Gola jasota, Alemaniak aurrera egin du. Segituan egon da saria lortzekotan, 81. minutuan, baina Muellerrek kanpora bota du baloia Pickforden aurrean bakarrik zegoela. Muellerrek izan ez duen eraginkortasuna izan du Kanek bost minutu geroago. Berriro jokaldi landu bat amaiarazi du. Lehen golean parte hartu duten hiru jokalari egon dira tartean: Grealish, Shaw eta Kane bera. Aurrelariak beharra zuen gol bat sartzeko, eskas aritu baitzen aurreko hiru partidetan, golik sartu ezinik. Gol horrek biribildu du garaipena. Eta mendekua. Lehia amaitu eta gutxira hitz egin du Linekerrek: «Bada garaia bazter batean uzteko alemaniarrek beti irabazten dutela dioen esaldia». |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199857/beroaldi-historikoa-pairatzen-ari-dira-kanadan-eta-dozenaka-pertsona-hil-dira.htm | Mundua | Beroaldi historikoa pairatzen ari dira Kanadan, eta dozenaka pertsona hil dira | Ehun heriotza baino gehiago lotu dituzte beroarekin. Kolunbia Britainiarrean 49,5 gradu neurtu zituzten atzo, herrialdean inoiz neurturiko tenperaturarik altuena baino 4,5 gradu gehiago. | Beroaldi historikoa pairatzen ari dira Kanadan, eta dozenaka pertsona hil dira. Ehun heriotza baino gehiago lotu dituzte beroarekin. Kolunbia Britainiarrean 49,5 gradu neurtu zituzten atzo, herrialdean inoiz neurturiko tenperaturarik altuena baino 4,5 gradu gehiago. | Kanada, Vancouver, Kolunbia Britainiarra... Ez dira, normalean, beroarekin lotzen diren lekuak. Baina egunotan han inoiz neurturiko tenperaturarik altuenak pairatzen ari dira, askok «historiko» hitzarekin deskribatu duten beroaldian. Vancouverko Poliziak 130 heriotza zenbatu ditu ostiraletik, eta horietako 65 beroarekin zuzenean lotu ditu. Gehienak adinekoak edo gaixoak ziren, edonola ere.
Beroaldia Ameriketako Estatu Batuetako Ozeanoko Bareko ipar kostari ere eragiten dio.
Kolunbia Britainiarrean (Kanada) 49,5 gradu neurtu zituzten atzo. Hiru egunez jarraian marka hautsi dute tenperaturek. Herrialde osoan inoiz ez dituzte gainditu 45 graduko muga, orain arte. 1937an neurtu zituzten 45 gradu horiek.
«Vancouverren ez dugu inoiz jasan halakorik, eta, zoritxarrez, dozenaka pertsona hiltzen ari dira», esan du hiriko Poliziako eledun Steve Addisonek.
Osasun agintariek ohartarazi dute eguraldiak jendea hiltzen jarraituko duela, beroak eta hezetasunak iraun bitartean.
Lisa Lapointe Kolunbia Britainiarreko auzi medikuen buruak agiri baten bidez adierazi du azken lau egunetan heriotza kopurua 130ekoa izango zela egoera normal batean, baina ekainaren 25etik 28ra 233 pertsona hil direla. «Kopurua handituz joango da, datuak gaurkotu ahala».
Herritar asko ari dira babesa hartzen aire girotua duten eraikin publikoetan. Izan ere, jende askok ez du halako gailurik etxean, inguru horietan ez dutelako halako tenperaturarik edukitzen normalean. Kanadako klimatologian adituek ohartarazi dute Kanada munduko bigarren herrialderik hotzena dela, eta elurtsuetan lehena, eta ez daudela ohituta halakorik ikustera.
AEBetan, gainera, arazoak eduki dituzte argindar sarean, jende asko aire girogailuak etengabe erabiltzen ari delako. Washington Estatuan (AEB) txandakako itzalaldiak programatu dituzte, sarea babesteko.
Kanadako ekialdera eta iparraldera mugitzen ari da orain beroaldia.
Lehortea eta gose arriskua Kenian
Kenian ere, larritasun eragiten ari da eguraldia. Iparraldeko hiru konderri alarma egoeran jarri dituzte, lehorteak gosete arriskua eragin duelako.
Mandera, Marsabit eta Turkana konderrietan lehorteak triskantza egin du azken urtean. Gobernuak esan du lanean ari dela kalteturiko familiei laguntzeko. Adierazi dutenez, dagoeneko dirua eman diete 100.000 familiari, eta haiek ura kamioietan eramateko lanean hasi direla.
Adierazi dutenez, lehorteak hainbat hazienda hil ditu, eta haur askok eskola uzteko arriskuan daudela, senideei laguntzera joan behar dutelako. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199858/saez-de-egilaz-eta-san-epifanio-aske-utzi-ditu-guardia-zibilak-atxilotu-eta-ordu-gutxira.htm | Politika | Saez de Egilaz eta San Epifanio aske utzi ditu Guardia Zibilak, atxilotu eta ordu gutxira | Guardia Zibilak Kai Saez de Egilaz eta Pipe San Epifanio preso ohiak atxilotu ditu gaur goizean, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz. Presoen harrera ekitaldiak antolatzeagatik terrorismoaren goratze eta biktimen umiliazio delituak egozten dizkiete. | Saez de Egilaz eta San Epifanio aske utzi ditu Guardia Zibilak, atxilotu eta ordu gutxira. Guardia Zibilak Kai Saez de Egilaz eta Pipe San Epifanio preso ohiak atxilotu ditu gaur goizean, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz. Presoen harrera ekitaldiak antolatzeagatik terrorismoaren goratze eta biktimen umiliazio delituak egozten dizkiete. | Guardia Zibilak Kai Saez de Egilaz eta Pipe San Epifanio preso ohiak atxilotu ditu goizean, presoen harrera ekitaldiak antolatzeagatik terrorismoaren goratze eta biktimen umiliazio delituak egotzita. Saez de Egilaz Beasainen atxilotu dute, 8:30ean, eta hortik Donostiako Intxaurrondoko kuartelera eraman dute, 13:30ak aldera aske uzteko. San Epifanio, berriz, Bilboko La Salve kuartelera eraman dute, eta 15:30ak aldera aske utzi dute ere.
Atxiloketak Espainiako Auzitegi Nazionalaren 6. instrukzio epaitegiak agindu ditu, eta 2020ko urtarrilean Antton Lopez Ruiz Kubati, Oihana San Vicente, Haimar Altuna eta Oihana Garmendiaren atxiloketak ekarri zituen operazioaren parte dira. Haiei ere terrorismoaren goratzea eta biktimen umiliazioa egotzi zizkieten presoen harrera ekitaldian antolatzeagatik, eta atxilotu eta ordu gutxira aske geratu ziren ere.
Saez de Egilaz Akizen (Okzitania) atxilotu zuten 2003. urtean. 2014an, berriz, askatu egin zuten, zigorra beteta, eta Euskal Herrira itzuli zen. Egun, Sorturen Euskal Presoen Batzordeko kidea da.
San Epifaniok 23 urte pasa zituen espetxean, 1994tik 2017ra arte. Herri Batasuneko parlamentaria izan zen 80ko hamarkadaren amaieran, eta baita HBko Mahai Nazionaleko kide ere. Gerora, ordea, ihes egin behar izan zuen, Espainiako Polizia atzetik zebilkiolako. Bartzelonan atxilotu zuten, 1994an, ETAko kide izatea egotzita. Sorturen eta EH Bilduren erreakzioak
Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak agerraldi bat egin du Donostian atxiloketen balorazioa egiteko. Bere ustetan, ez da kasualitatea operazio judizial eta poliziala orain iritsi izana, «noiz eta Katalunian lider independentisten aldeko indultu horiek eman direnean, eta Euskal Herrian azken hilabete hauetan euskal preso politikoen eskubideak errespetatzeko urratsak egiten ari direnean».
Zentzu horretan, Rodriguezek esan du atxiloketekin agerian geratu dela espainiar estatuan badirela sektore oso boteretsuak, «epaileen partetik eta estatuko bestelako estolda batzuetatik», Kataluniako eta Euskal Herriko gatazka politikoentzako irtenbide demokratikoak galarazteko lanean ari direnak. Halaber, presoen harrera ekitaldiak delitu bilakatzeak «jarduera politiko zilegi eta legalak» kriminalizatzea bilatzen duela salatu du Sortuko idazkari nagusiak, horiek «adierazpen askatasunaren babesa» dutela azpimarratuz. Hain zuzen, gogoratu du joan den astean Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiako Estatua kondenatu zuela, Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argalaren omenaldi batean eginiko hitzartzearen harira Tasio Erkizia ezker abertzaleko kideari jarritako espetxe zigorrarekin bere adierazpen askatasuna urratzeagatik.
Dena den, Rodriguezek zehaztu du atxiloketa hauen ardura ez dela soilik Guardia Zibilarena eta Auzitegi Nazionalarena, «egunak joan eta egunak etorri preso politikoen ongi etorrien kontra mintzatzen diren guztiek» ere gaurkoa bezalako operazioak gertatzeko baldintzak «ereiten» dituztela azpimarratuz: «Ardura eskatu nahi diegu hedabide eta eragile politiko horiei denei, bakearen etsaien agenda elikatu ez dezaten».
EH Bilduk, bere partetik, sare sozialen bidez salatu du atxiloketekin «askatasunean eta berdintasunean oinarritutako preso politikorik gabeko etorkizuna eraikitzen jarraitzea oztopatu» nahi izan dela. Hain zuzen, Guarzia Zibilari eta Auzitegi Nazionalari erreferentzia eginez, Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du «estatu sakoneko estrukturek» ez dutela onartzen «herri honetan bakea bizikidetza eta konponbiderako agertoki bat sendotzea», eta horregatik «preso politikoen eskubideen alde lan egiten ari diren pertsonak atxilotu eta kriminalizatu» egiten dituztela azpimarratu du.
Sare: «Iraganera begira jarri gaitu»
Ohar baten bidez, Sarek salatu du Saez de Egilazen eta San Epifanioren atxiloketak «lekuz kanpo eta inolako beharrezkotasunik gabe eginiko ikuskizuna» izan direla, bien egoztea zitazio birez garatu zitekeela azpimarratuz: «Iraganera begira jarri gaitu berriz Guardia Zibilak goizean eginiko operazioak».
Halaber, harrera ekitaldien antolakuntza zigortzearen aurka agertu da plataforma: «Ezin da bere zigorra osotasunean eta ezohiko espetxealdian bete duten pertsonen askatasunak senide eta lagun artean sor dezaken poza ere delitu bilakatu».
Sarek adierazi du «poz horren eta biktimen errespetuaren arteko oreka» bilatzea dela «herri gisa elkarbizitzarako egin behar dugun ariketa», eta azpimarratu du hori aurrera eramatea herritar guztiei dagokiela, «inoren eskubideak zapaldu edota inor atzean utzi gabe».
Atxiloketen aurkako protestak
Goierriko Ernaik elkarretaratzea egingo du arratsaldean, 19:00etan Beasaingo Zubimusu plazan, operario poliziala salatu eta atxilotuen askapena eskatzeko. Bilbon, San Epifeniok berak 19:00etan Plaza Biribilean elkarretaratzeko deia egin du La Salveko kuarteletik atera berritan. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199859/sanchez-ez-da-autodeterminazio-erreferendumik-egingo.htm | Mundua | Sanchez: "Ez da autodeterminazio erreferendumik egingo" | Espainiako Gobernuko presidenteak Kataluniako politikari presoei emandako indultuei buruzko agerraldia egin du Kongresuan. Defendatu du presoak aske utzi izanak «presioa arindu» dezaketela Kataluniako gizartean. | Sanchez: "Ez da autodeterminazio erreferendumik egingo". Espainiako Gobernuko presidenteak Kataluniako politikari presoei emandako indultuei buruzko agerraldia egin du Kongresuan. Defendatu du presoak aske utzi izanak «presioa arindu» dezaketela Kataluniako gizartean. | Argi eta garbi utzi du Espainiako Gobernuko presidenteak: «Ez da autodeterminazio erreferendumik egingo [Katalunian], baldin eta hura defendatzen dutenek ez badituzte ganbera honetako kideek hiru bosten konbentzitzen Konstituzioa aldatu eta bozkatzeko. PSOEk ez du inoiz onartuko». Kongresuko osoko bilkuran egin du agerraldia Pedro Sanchezek, berak eskatuta eta joan den astean Kataluniako politikari presoak aske irtetea ahalbidetu zuen indultuei buruzko azalpenak emateko.
Presoen kasuan esan du inork ez duela zertan bere ideiei uko egin, inor ez zelako bere ideiengatik zigortua izan «legea urratzeagatik, baizik», eta ohartarazi du gobernuak «irmo» jokatzen jarraituko duela aurrerantzean ere. «Gure demokrazian ideia independentistek badute tokia, Konstituzionalak adierazi duen moduan».
Espainiako gobernuburuak azaldu du indultuak «hautazkoak» izan direla, baina ez «apetazkoak», eta argitu indultatuetakoren batek «delitu bat» egiten badu, aurretik bete gabeko zigorra gehituko litzaiokeela zigor berriari. «Urrats honek lagunduko du Kataluniako krisia konpontzen? Ez dago behin betiko bermerik. Baina badaude egitate objektiboak pentsarazten dutenak Kataluniako gizartean dagoen presioa arintzeko balioko dutela». Bide batez gehitu du auzitegietako bideak «berak bakarrik» ez duela balio «Kataluniako gatazka» konpontzeko. «Kataluniako gizartea ohartzen da urte hauek alferrekoak izan direla. Berriz elkartzeko borondatea agertu du, eta urrats erabakigarriekin hasi behar dugu bidea, ez hutsetik, baina bai berriz».
PP Alderdi Popularreko buru Pablo Casadok gogor jo du gobernuburuaren argudioen aurka, eta egotzi dio hitza bete ez izana. «Eskatzen dizut azaltzeko zergatik esan zenuen ez zenuela indulturik emango, eta zergatik hauteskunde eztabaidan esan zenuen ez zenuela akordiorik egingo independentistekin. Edo gezurti hutsa zara, edo tenteltzat gaituzu, edo biak». Oposizioko buruaren arabera, «erregimen aldaketa bat» prestatzen ari da buruzagi sozialista, gobernuan jarraitu ahal izateko. Hala, Casadok iragarri du indultuen aurkako helegitea aurkeztu duela PPk, «bidegabekeria demokratikoa» direlako.
Errepresioa
Ez dira bat etorri Sanchezek esandakoekin Kataluniako alderdi subiranistak ere. ERC Esquerra Republicana de Catanulyako diputatu Gabriel Rufianek ohartarazi du indultuak ez direla gatazka politikoa konpontzeko neurri bat, «giro politikoa hobetzeko» baizik. Esquerrako hautetsiak gogorarazi du Espainian jendea atxilotzen dutela, modu baketsuan manifestatzeagatik: «Kontu Auzitegia demokraziaren aurkako eta legetik at dagoen txosna bat da, azken 80 urteotan herrialde honetan agindu duten 40 familia erreakzionario eta mendekuzaleek eraiki dutena, buruzagi independentistak heriotza zibilera zigortzeko. Gelditzen ez baditugu, gainetik igaroko zaizkigu».
Rufianek ukatu du Espainian ideiak jazartzen ez direnik, eta atzo Kontu Auzitegiak Generalitateko 39 goi kargudun ohiri ezarritako 5,4 milioi euroko fidantza ekarri du gogora. «Herri honetan errepresioa dago, bai. Ideiak jazartzen dituzte. Zalantzan jartzen duzue? Adibide bat nahi? Irudikatu estatuko instituzio bat zeinak edozein kargu publiko zigortu edo miloika euroko isunak jartzeko eskumena duen».
Bide beretik jo du JxCeko Junts per Catalunyako Miriam Noguerasek ere, zeinak leporatu dion Sanchezi PPrekin batera «155aren botoia» sakatu izana. Noguerasek gogorarazi du Espainiako gobernuburuak behin baino gehiagotan esan duela «etapa berri bat» hastera zihoala, eta baina gaur arte ez duela Kataluniarentzat irtenbide argi bat aurkeztu. «Kataluniako herritarrek independentzia bozkatu dute, eta ez gara zain geratuko zuentzat, edo zuen atzetik datozenentzat, zigorra baliagarria izan arte». |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199860/einar-galileak-bertso-batekin-esan-dio-agur-alaves-taldeari.htm | Kirola | Einar Galileak bertso batekin esan dio agur Alaves taldeari | Taldearekin zuen kontratua gaur amaitu du jokalariak. | Einar Galileak bertso batekin esan dio agur Alaves taldeari. Taldearekin zuen kontratua gaur amaitu du jokalariak. | Einar Galilea Azazeta jokalariak bertso batekin agurtu du gaur Alaves taldea eta haren zaleak. 27 urte ditu jokalariak eta txikitatik eduki du lotura Arabako taldearekin. Mini Gloriasen hasi zen 2012-2013 denboraldian, eta azken urteotan Alavesek utzita jokatu du Kroaziako Rudes taldean (2017-18), Frantziako Sochauxen (2018/19), eta, berriz ere Kroazian, Istra taldean, aurten arte.
Istorio hau hasi zen nik
nituela bi hilabete
ordutik gaur arte soilik
bi kolore ditut maite
urdina eta txuria
arabatarron aterpe
Atzera begiratuta
daramat burua tente
Gasteizko haurren ametsa
zorionez baitut bete
Egoera ezagututa
argi adierazi daiteke
edozein mailan gaudela
Glorioso zuek zarete.
Bertsoongatik eskerrak eman dizkiote jarraitzaileek jokalariari, eta zortea opa egin diote ibilbide berrian. «Eta ez kezkatu, ziur gara zure ibilbideak arrakastaz jarraituko duela», erantzun dio Istra taldeak. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199861/hego-euskal-herrian-310-zergadun-handik-990-milioi-euroko-zorra-dute-ogasunekin.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herrian, 310 zergadun handik 990 milioi euroko zorra dute ogasunekin | Porrot egindako eraikuntzako enpresak daude lehen postuetan, Lagilur eta Iurbenor buru direla. Erregaien prezioen jaitsierarengatik, hidrokarburo enpresak batu dira zerrendetara | Hego Euskal Herrian, 310 zergadun handik 990 milioi euroko zorra dute ogasunekin. Porrot egindako eraikuntzako enpresak daude lehen postuetan, Lagilur eta Iurbenor buru direla. Erregaien prezioen jaitsierarengatik, hidrokarburo enpresak batu dira zerrendetara | Aldaketa handirik ez zordun handien zerrendaren osaketan eta neurrian. Hego Euskal Herriko ogasunek 25 lagun gehiago seinalatu dituzte haiekin zituzten zorrak ez kitatzeagatik, baina ia zazpi milioi euro gutxitu da haien zorra. Milioi batetik gorako zorra zutenak 310 ziren 2020ko abenduaren 31n, eta horien guztien artean 990 milioi euro zor zituzten. Porrot egindako enpresak dira zordun handienetako gehienak, eta haien artean eraikuntzakoak nabarmentzen dira. Laburbilduz, 2008tik aurrera etxegintzaren burbuila lehertu izanaren ondorioak ordaintzen ari dira oraindik ogasun publikoak.
Araban, 38 zergadunek 132 milioi euro zor dituzte. Haietatik laurden bat baino gehiago talde bakar bati dagokio, Ros Casares Valentziako altzairugileari. Harenak dira zordun nagusia —Goya Sesenta y Nueve (18,1 milioi euro)— eta beste hiru enpresa. Araban hiru lantegi eta 200 langile izatera iritsi zen Ros Casares, baina 2014an porrot egin zuen. Haren zorra, gainera, handitzen ari da urtetik urtera, zorrak kitatzeko atzerapenen ondorioz: 2015ean, zordun handien zerrenda lehen aldiz argitaratu zuenean, 31,5 milioi zor zizkion Arabako Ogasunari, eta aurten jada 35,9 milioi zor ditu. Diru hori berreskuratzeko aukerak txikiak dira, aspaldi likidatu zirelako taldearen ondasun preziatuenak, fabrikak.
Haren atzetik zordun handien zerrendan ohikoak diren bi enpresa daude: Eguren Vitoria aparailu elektronikoen banatzailea (11,6 milioi) eta Urco-Urbasa eraikuntza enpresa (11,3 milioi). Dagoeneko desagertu dira enpresa horiek, eta gauza bera gertatu zaio Itcarcris eraikuntza arloko enpresari ere; iaz sartu zen zerrendan, eta hor dago oraindik ere, zor handiagoarekin gainera (8,1 milioi). Haien atzetik dago lehen pertsona fisikoa: Macario González Sánchez ardo sektoreko enpresaburua; 4,8 milioitik 5,3 milioira igo du zorra. Bizkaian 159 zordun handi hartzen ditu 2020ko zerrendak, eta zergadun horiek 454,35 milioi euroko zorra biltzen dute. Iaz baino zergadun gutxiago dira, baina zorra handitu egin da.
Jabyer Fernandezen zorrak
Jabyer Fernandez eraikuntzako enpresaburuaren Iurbenor da, beste behin ere, zerrenda horren buru, 52,3 milioi euroren zorrarekin. Sektore horretako Moldis Echarrok betetzen du zordun handien podiumaren bigarren lekua (20,4 milioi), eta beste hiru eraikuntza enpresa daude hamar milioitik gora zor dituztenen artean: Abaroa, Baensa eta Erosten. Baina, ohiko izenen artean, bada berritasun bat: pandemiak eragindako erregaien kontsumo jaitsiera handiaren ondorioz, hidrokarburoen sektoreko enpresa batzuk batu dira zerrendara: besteak beste, GM Fuel taldea, 21,6 milioi euroren zergarekin, eta Jadash Petroleum, 8,6 milioirekin.
Eraikuntzaren porrotek zamatzen dute Gipuzkoako Ogasuna ere. Han dago zordun handienetan handiena, Lagilur, 80,2 milioi euroren zorrarekin. 2015. urtean likidatutako enpresa bat da, eta aurretik Yeregui Desarrollo SL izena zuen. Gipuzkoa Donostia Kutxak Yeregui taldearekin Espainia hegoaldean bultzatutako proiektu turistiko bati lotutako zorra da. 5.000 etxebizitza turistiko eta golf zelaiak egiteko asmoa zuten, eta lurra ere erosi zuten, baina ez zuten baimenik lortu lur horretan eraikitzeko, eta operazioak huts egin zuen. Jarraian datoz higiezinen sektoreko Osinalde Etxaniz anaiak: Jose Ramonek ia 31,6 milioi euro zor ditu, eta Juan Miguelek ia 31,5 milioi euro. Haien zorra txikitzen ari da; duela bi urte ia 50 milioi eskatzen zizkien bakoitzari Gipuzkoako Ogasunak.
Industria ere bai
Industria ezagun batzuk zerrendaren goialdean daude, baina bilakaera desberdinekin. 2015eko lehen zerrendan 11,6 milioi euro zor zituen Ramon Vizcainok (Tecfrindus barne), eta ez du euro bakar bat ere kitatu. Fagor Etxetresnak-ek, berriz, 15,9 milioitik 8,1 milioira jaitsi du. Haren adar Edesak, berriz, 5,4 milioi zor dizkio Bizkaiko Ogasunari.
Nafarroak asteartean eman zituen bere datuak: 319,9 milioi zor dituzte zerrendako 673 enpresek eta norbanakoek. Zerrenda horretan 120.000 eurotik gorako zorra dutenak agertzen dira; milioi bat eurotik gorakoak soilik zenbatuz gero, 68 izango lirateke. Zor horren %39 higiezinen sektoretik dator, eta horretakoa da zordun handiena: Construcciones Juan Bautista Flores enpresa (6,3 milioi). Zordun berrien artean, Miasa historikoa (1,2): konkurtsoan dago Iruñeko autogintzako enpresa.
Hemen ikus daiteke zerrenda guztia: |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/199862/urtebeteko-pentsaldi-sakona.htm | Gizartea | Urtebeteko pentsaldi sakona | 2020ko maiatzaren 19tik gaur arte, Pentsaldian artikulu sortan pandemiaren eraginez eta pandemiaren osteko erronkez aritu dira arlo ugaritako 23 zutabegile BERRIAn. 300 artikulu baino gehiago plazaratu dituzte gogoetarako eta elkarrizketarako gune izan den horretan, eta gaur bukatu da saila. | Urtebeteko pentsaldi sakona. 2020ko maiatzaren 19tik gaur arte, Pentsaldian artikulu sortan pandemiaren eraginez eta pandemiaren osteko erronkez aritu dira arlo ugaritako 23 zutabegile BERRIAn. 300 artikulu baino gehiago plazaratu dituzte gogoetarako eta elkarrizketarako gune izan den horretan, eta gaur bukatu da saila. | 2020ko martxoan, agintariek konfinamenduak agindu zituztenean, Zientziaren talaiatik atala estreinatu zuen kazeta honek, eta Ana Galarraga Aiestaranen eta Miren Basaras Ibarzabalen eskutik jorratu ahal izan ziren SARS-CoV-2 birusaren gaineko ezagutza eta argitu ahal izan ziren pandemiaren inguruan sortzen ari ziren galdera ugariak. Konfinamenduak arintzen hasi ostean, hark sortutako ondorioak eta sindemiaren ikuspegi orokorrari helduta, Euskal Herriak aurrean zituen erronkei buruz hitz egiteko plaza bat sortu zuen BERRIAk. Pentsaldian izena hartu zuen atal horrek. 2020ko maiatzaren 19an estreinatu zen, eta gaur eman du azken alea.
Urtebete pasaz, arlo ugaritako profesional, aditu eta egile ezagunek lehen eskutik eman dituzte beren gogoetak eta mahaiaren gainean jarri dituzte erronka eta eztabaida ugari. Sindemiak utzi duen arrasto zabalaren ispilu eta etorkizuneko galderei eusteko helduleku ugari eman dituzte, 300 artikulutan baino gehiagotan sindemiaren argazki poliedriko bat eginez.
Ospitaleetan eta zahar etxeetan izan du gaitzak ondoriorik beltzena; Ane Pescador erizainak eta Felix Zubia Donostia ospitaleko ZIUko medikuak lehen eskutik kontatu dute erietxeetan zer gertatu den, eta Jonathan Caro erizain geriatra eta irakasleak zaharren zaintzari buruz sortu diren galdera eta kezkei heldu die.
Birusaren gainean sortuz joan den jakintza zientifikoa zabaltzen eta pandemiaren kudeaketan sortu diren galderei erantzuten aritu dira Miren Basaras Ibarzabal EHUko mikrobiologiako irakaslea, Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea, Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzailea eta Gorka Orive EHUko Farmazia irakasle eta ikerlaria.
Ekonomiaz aritu dira, zentzu zabalean, Joseba Barandiaran ekonomialaria, Mirene Begiristain Zubillaga EHUko irakaslea, Silvia Gambarte abokatu laboralista, Joseba Azkarraga Etxagibel EHUko irakaslea eta Aiora Zulaika Cambridgeko Unibertsitateko irakaslea. Lan arloaz eta langileen eskubideez ez ezik, makroekonomiaz, agroekologiaz eta bestelako ekonomia ereduez ere aritu dira, gai askoren artean. Ingurumenean ere izan du eragina sindemiak, eta horri buruz gogoetan aritu da Lorea Flores, Greenpeaceko Hego Euskal Herriko koordinatzailea.
Gizartean markak utzi ditu azkeneko urte eta erdiko egoerak, eta horiek gogoetagai izan dituzte Idurre Eskisabel EHUko irakasleak, Itxaro Borda idazleak, Hibai Arbide kazetariak eta Kattalin Miner idazleak. Maite Elizondo psikologoak, berriz, artez aztertu ditu eremu psikologikoan sindemiak eragin dituenak. Eta pandemiak gizartean sakondu dituen arrakalez eta desberdinkeria arriskuez zabal aritu da Joseba Zalakain, SIIS ikerketa zentroko zuzendaria. Emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean okerrera egin duten ertzak izan dituzte gogoetagai Arantxa Elizondo EHUko irakasleak eta Tania Martinez Portugal politologo eta feminismo eta genero ikasketetako doktoreak. Irakaskuntzan eta hezkuntzan ere arrastoa utzi du COVID-19ak, eta horretaz jardun dute Eneritz Garro Mondragon Unibertsitateko irakasleak eta Gurutze Ezkurdia Arteaga EHUko irakasleak.
Hemen irakur litezke Pentsaldian-eko artikulu guztiak. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199863/makina-erremintaren-biurtekoa-2022ko-ekainean.htm | Ekonomia | Makina-Erremintaren Biurtekoa, 2022ko ekainean | BECen antolatuko da, ekainaren 13tik 17ra, eta «indartuta» itzuliko da 2020ko hutsunearen ondoren | Makina-Erremintaren Biurtekoa, 2022ko ekainean. BECen antolatuko da, ekainaren 13tik 17ra, eta «indartuta» itzuliko da 2020ko hutsunearen ondoren | Euskal industriaren hitzordu klasikoetako bat itzuliko da heldu den urtean. Makina-Erremintaren Biurtekoa ekainaren 13tik 17ra egingo da, ohiko denez, BEC erakustazokan. Bizkaian egiten den industria feria handiena da, eta, antolatzaileen arabera, «indartuta» itzuliko da pandemiak eragindako iazko hutsunearen ondoren.
BECek azaldu duenez, hurrengo urteko aldiaren leloa More BIEMH than ever izango da [Inoiz baino BIEMHago, horiek dira erakustazokaren gaztelaniazko siglak]. Antolatzaileekin izandako bileran sektorearen egoera aztertu dute, eta, garai zail batzuen ondoren aurreikuspen baikorrak daudela ondorioztatu dute, aurtengo lehen lau hilabeteetako kaptazio datuak 2019koetatik gertu daudelako. Are gehiago, AFM sektoreko enpresarien elkarteak eskaerak %25 handitzea espero du 2021ean.
Antolatzaileak uztail eta abuztuan hasiko da erakusle zein gonbidatuen zerrenda osatzen, eta beste urte batzuetan parte hartu izan duten etxeak itzultzea espero dute. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199864/hernaniko-alkatea-salatu-dute-herriko-festetako-euskal-presoen-aldeko-manifestazio-batengatik.htm | Politika | Hernaniko alkatea salatu dute, herriko festetako euskal presoen aldeko manifestazio batengatik | Villacisneros Fundazioak jarri du salaketa Espainiako Fiskaltza Nagusian, herriko festen programan euskal presoen aldeko manifestazio bat jartzeagatik. | Hernaniko alkatea salatu dute, herriko festetako euskal presoen aldeko manifestazio batengatik. Villacisneros Fundazioak jarri du salaketa Espainiako Fiskaltza Nagusian, herriko festen programan euskal presoen aldeko manifestazio bat jartzeagatik. | Villacisneros Fundazioak Hernaniko (Gipuzkoa) alkate Xabier Lertxundi salatu du Espainiako Fiskaltza Nagusian, herriko festetako programan euskal presoen aldeko manifestazio bat sartu dutelako. Ohar bidez azaldu dutenez, «ETAko presoen aldeko manifestazio aldarrikatzailea» sartu zuten hilaren 23rako, eta horregatik erabaki dute salaketa jartzea. Zehazki, manifestazio hori «bultzatzea eta babestea» egotzi diote.
Fundazioaren esanetan, horrelako manifestazioak ez dira onargarriak: «Onartezina da ETAko hiltzaileak kaleratzea jai giroan aldarrikatzea, baina are umiliagarriagoa da taldeak sei pertsona hil zituen herri batean egitea». Horrenbestez, azpimarratu duenez, ezin dira «doan atera»: «Administrazio publikoen eginbeharra da —beraz, baita alkateetan ere— terroristak goratzea, eta eurak kartzelatik ateratzea eskatzeko manifestazio bat dudarik gabe hala da. Hori egitea ezin da doan atera, eta horregatik Hernaniko alkateak merezi duen gaitzespen penala izatea espero dugu». |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199865/donostia-gene-terapiaren-munduko-erreferentzia-bihurtu-du-viralgenen-planta-berriak.htm | Ekonomia | Donostia «gene terapiaren munduko erreferentzia» bihurtu du Viralgenen planta berriak | 70 milioi euroko inbertsioari esker martxan dira biozientziaren sektoreko instalazio berriak, Miramon Parke Teknologikoan. 260 ikerlari jarduten dute han, eta 130 gehiago ariko dira azpiegitura zabaltzeko azken fasea amaitzean, 120 milioi euroko inbertsioari esker | Donostia «gene terapiaren munduko erreferentzia» bihurtu du Viralgenen planta berriak. 70 milioi euroko inbertsioari esker martxan dira biozientziaren sektoreko instalazio berriak, Miramon Parke Teknologikoan. 260 ikerlari jarduten dute han, eta 130 gehiago ariko dira azpiegitura zabaltzeko azken fasea amaitzean, 120 milioi euroko inbertsioari esker | Kolaborazio publiko-pribatuaren gorazarrea bihurtu da gaur goizean Viralgenen planta berriaren inaugurazioa. Erakundeen eta ekimen pribatuaren elkarlanaren "emaitza" da gene terapiaren esparruko ernpresak Miramon Parke Teknologikoan martxan duen planta, Jude Samulski Asklepios BioPharmaceuticaleko (AskBio) fundatzaile eta presidentearen iritzian. Geneetan eraginez gaitzetan eragiteko goi teknologiaren aitzindarietako bat da Samulski, eta harekin bat dator Stefan Oelrich, Bayer multinazionaleko goi agintaria.
Biak ala biak egon dira gaur Viralgenen potentzialtasuna azaltzen EAEko agintari gorenen eta enpresa munduko hainbat eragileren aurrean, besteak beste, Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapia, Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olano, Donostiako alkate Eneko Goia, Adegiko presidente Eduardo Junkera eta Mondragon taldeko presidente Iñigo Uzinen aurrean. Espainiako Zientzia ministro Pedro Duquek ere eskertu du Bayer multinazionalak Viralgenen egindako inbertsioa, eta, une oro, Gipuzkoa eredu gisa jarri du ikerketa eta garapenaren alorrean.
Viralgen 2016an sortu zuten, eta orain hilabete gutxi, Bayerrek erosi du. AEBetako AskBio ere erosketa prozesu berean bereganatu zuen. AskBiok zuen Viralgenen akzioen %50; izan ere, Jude Samulski ikerlariaren hauspoa funtsezkoa izan du urteotan. 4.000 milioi euroko operazioa izan zen, eta Stefan Oelrich Bayerren goi agintariak berretsi du Viralgenen inbertitzen jarraituko dutela, sinetsita daudelako «erabateko garrantzia» izango duela «mundu osorako». Hizlari guztiek azpimarratu dute erakunduen laguntza eta kolaborazioa, eta Donostia, dagoeneko, terapia genetikoetan munduko erreferentzia dela helarazi dute.
Lehen fasean, 70 milioi euroko inbertsioari esker eraiki dute goi teknologiarekin baizik jarduten ez duen instalazioa. Gaur egun 130 langile ari dira han, betiere ikerkuntzaren alorrean, baina merkatura bideratuta. Guztira, 260ko lantaldea osatuko da inbertsio fase guztiak amaitzean, 120 milioi eurorekin. Jaurlaritzako lehendakari Urkulluk garbi utzi du Europaren aitortza dutela berriro Araba, Bizkai eta Gipuzkoak berrikuntzaren alorrean. «Euskadik berreskuratu du bere posizioa Berrikuntza handiko eskualde gisa. Europako Batzordeak Euskadi azaltzen du gorentasunaren polo gisa berrikuntzan». Urkulluk duela mila egun, Viralgen martxan jarri zenean esandakoa gogoratu du: «Gure helburua da Europako farmazia enpresa handiek lurralde interesgarri gisa jotzea Euskadi». Eta Bayernen apustua aitortzen eta eskertzen duela erantsi du. «Herrialde txikia gara, baina bizi-kalitate handikoa. Inbertitzeko eta bizitzeko herrialde erakargarria gara, eta hori da garrantzitsuena».
Bayer konpaniako goi agintari Stefan Oelrichek esaldi biribila utzi du multinazionalaren asmoen inguruan: «Hemen gaude geratzeko. Konpainiaren matrizatik etorri naiz hau garbi uztera. Viralgen gisako proiektuak dira medikuntzaren geroa». Oelrichek errepikatu du Viralgenek Donostian egiten duena «bakarra» dela munduan. «Laborategitik gaixoetara transferitzen ari dira ezagutza».
Asklepios BioPharmaceuticaleko (AskBio) fundatzaile Jude Samulskik jakinarazi du fibrosi kistikoa duela, haren anaiak ere baduela eta haien aita harekin hil zela. Gaixotasun arraroak ez direla hain arraro azpimarratu du, ehunka milioi pertsona daudela munduan gaitz horiek jota, eta haien bizitza hobetzeko lan egiten dutela Viralgenen, gene terapiaren bidez. Pertsona horiek beren genoman dituzten mutazio horien lekuan DNA zuzena jarri nahian jarduten dutela azaldu du, eta medikuntzak bide horretan potentzialtasun izugarria duela.
Bestalde, Viralgenek rol garrantsitsu bat jokatu du pandemiari aurre egiteko borrokan. Koronabirusaren aurkako txertoa garatzen aritu da. Massachusettseko General Brigham ospitaleak (MGB) eta Harvard Unibertsitateak garatu dute txertoa, eta Donostiako enpresa da Ameriketako Estatu Batuetatik kanpo txertoa ekoitziko duen enpresa bakarra. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199866/kasuen-gorakada-izan-da-hego-euskal-herrian-366-azken-orduetan.htm | Gizartea | Kasuen gorakada izan da Hego Euskal Herrian: 366 azken orduetan | Gipuzkoan izan da igoerarik handiena: aurreko egunean antzemandako kasuen bikoitza zenbatu dituzte. | Kasuen gorakada izan da Hego Euskal Herrian: 366 azken orduetan. Gipuzkoan izan da igoerarik handiena: aurreko egunean antzemandako kasuen bikoitza zenbatu dituzte. | Hego Euskal Herriko kurba epidemiologikoak gorakada nabarmena nabaritu du azken 24 orduetan. 366 kasu zenbatu dituzte lau herrialdeetan, ekain hasieratik izandako kopururik altuena. Bereziki Gipuzkoako kasua da azpimarragarriena: 132 kasu baitaude lurraldean bakarrik, aurreko egunean izandakoen bikoitza baino gehiago. Hain zuzen ere, Hernani da lurraldean kezka piztu duen herrietako bat, azken 24 orduetan 52 kasu atzeman baitituzte.
Gainontzeko lurraldeetan ere izan da gorakada, horren agerikoa izan ez bada ere. Bizkaian, 142 kasu zenbatu dituzte; Nafarroan, 63 eta Araban, 26.
Azken egunetako joera berretsi dute gaur Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuek. Kutsatzeak gora doaz, batez ere adin tarterik gazteenetan: txertorik jaso ez dutenen artean, alegia. Hain zuzen ere, kezka sortu du gai horrek, eta zenbait ahotsek txertaketa irizpideak berrikusteko eskatu diete osasun agintariei. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, momentuz, osasun irizpideak mantenduko dituztela adierazi dute: baina abuzturako eta uztail amaierarako aurreikusi dute 20 eta 29 urte artekoen txertaketa.
Hegoaldeko erietxeak
Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 18 pertsona erietxeratu ziren Hegoaldeko zentroetan. Horiek aintzat hartuta, COVID-19arekin eri diren 117 paziente daude ospitaleraturik. Zehazki, horietako 40 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199867/hamaseigarren-greba-eguna-dute-arabako-egoitza-pribatuetako-langileek.htm | Gizartea | Hamaseigarren greba eguna dute Arabako egoitza pribatuetako langileek | ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, manifestazioa egin dute Gasteizen. Irailean jarraituko dute mobilizazioekin. | Hamaseigarren greba eguna dute Arabako egoitza pribatuetako langileek. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, manifestazioa egin dute Gasteizen. Irailean jarraituko dute mobilizazioekin. | ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, hamaseigarren greba eguna dute gaurkoa Arabako adinekoen egoitza pribatuetan. Bi urte eta erdi daramatzate protestan egoitza pribatuetako langileek lan baldintza duinak eskatzeko eta sektorerako lehen hitzarmen probintziala adosteko. Gaur, berriz ere kalera atera dira eta manifestazioa egin dute Gasteizko karriketan.
Sektoreko enpresei eta Arabako Foru Aldundiari negoziatzeko mahaian esertzeko prestutasun falta leporatu diete sindikatuek. Beren hitzetan, apirilaren 6an Emilio Sola Arabako Gizarte Ekintzako diputatuarekin egindako bilera batean enpresak langileekin hitz egiteko prest zirela nabarmendu zien Solak, eta auzia apirilaren bukaerarako konponduko zela. Sindikatuek nabarmendu dutenez, ordea, geroztik ez dute bere berririk jaso.
Hitz onez harago, ekintzak eskatu dizkiote Solari: «Publikoki adierazi du sektore honetan ditugun arazoak konpontzeko interesa duela. Hala ere bere ekintzek erakusten dute ez duela konpromiso sendorik, eta egiten ari garen presioak ez duela baldintzatzen».
Gainera, alderdi politikoek zaintza politikoki erabiltzen dutela salatu dute sindikatuek: «Alderdietako kideek esaten dute gizartearentzat funtsezko zerbitzua garela, gure lanpostuak ezinbestekoak direla gizartearentzat. Baina gobernutik marketin politikorako erabiltzen dute gure lana, eta menpekotasun eta prekarietate egoeran jarraitzen dugu».
Beren egoera «txara» dela nabarmendu dute: akituta daudela, eta arriskua beren gain hartzeaz nazkatuta. Pandemia hasi denetik hamabortz hilabetetara, eta uda atarian, deskantsurako tartea hartuko dute, eta irailean «indartsuago» itzuliko dira mobilizazioetara: «Ez gara nekatuko langileok pairatzen dugun prekarietatea salatzeaz, eta errespetua eskatzen dugu bai gure lanbidearentzat, bai gure adinekoentzat». |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199868/labek-lan-kargak-eta-ratioak-jaistea-eta-ikastetxeak-beharrezko-giza-baliabideez-hornitzea-eskatu-du.htm | Gizartea | LABek lan kargak eta ratioak jaistea eta ikastetxeak «beharrezko giza baliabideez hornitzea» eskatu du | Steilasen irudiko, Eusko jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jarritako baliabideak ez dira nahikoa izan. | LABek lan kargak eta ratioak jaistea eta ikastetxeak «beharrezko giza baliabideez hornitzea» eskatu du. Steilasen irudiko, Eusko jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jarritako baliabideak ez dira nahikoa izan. | Gogorra eta berezia. Horrelakoa izan da LAB sindikatuaren hitzetan 2020-2021eko ikasturtea hezkuntzako langile guztientzat. Hori horrela, langile kolektibo guztietan eta hezkuntzako sare desberdinetan «lan hitzarmen duinak eta bermedunak» lortzea jarri dute jomugan.
Gogorarazi dutenez, mobilizatzen hasi zuten ikasturtea, «aurrez aurreko hezkuntza segurua eta adostua erdiesteko baliabideak eskatuz». Behin ikasturtea hasiera pasatuta, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin irakasle, heziketa bereziko eta Haurreskolak partzuergoko lan hitzarmen berrien negoziazio fasea ireki zen, azaldu dutenez. Halere, kritikatu dute oraindik sukaldarien eta garbitzaileen negoziazioak ireki gabe jarraitzen duela.
LABek dagoeneko finkatuta ditu aurrerantzean eman beharreko pausoak. Langile kolektibo guztietan lan kargak eta ratioak jaistea eta ikastetxeak beharrezko giza baliabideez hornitzea eskatu dute, baita partzuergoko haur eskolak doakoak izatea eta 0-3 urteko etapa publikoa Hezkuntza Sailean integratzea ere. Gainera, besteak beste, irakasleei eta hezitzaileei Ikasleekin arreta zuzeneko orduak murriztea, euskararen biziberritzerako planak eta hauek burutzeko hezitzaileak, murgiltze eredua herri guztietan eta etapa guztietan ezartzea, lana eta bizitza pertsonala uztartzeko kontziliazio eta bateragarritasun neurri zehatzak eta enplegua sortzeko eta egonkortzeko neurriak nahi dituzte.
Hezkuntza Sailarekin dituzten harremanez harago, balioa eman nahi izan diote Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastoletan 2021eko lan hitzarmen berria idazteko Ikastolen Elkartearekin eta Eusko Ikastola Batzarekin sinatu duten akordioari. Aldiz, gizarte ekimeneko ikastetxeei dagokienez, ikasturtea «gogorra bezain gatazkatsua» izan dela azpimarratu dute.
«Ahaleginak ez dira nahikoa izan»
Ikasturtea bukatu berritan, Steilasek ere egin du balorazioa. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ikasturte «zaila» izan delakoan daude, eta, haien hitzetan osasun larrialdiak hezkuntza publikoaren garrantzia nabarmendu badu ere, «honek ez du eraginik izan ez baliabideetan ezta hezkuntza publikoan egin den inbertsioan ere».
Ikasturtean zehar hezkuntzako langileek egin duten lana azpimarratu dute: «Hezkuntza zentroetan eta haur eskoletan egoerak okerrera egin ez badu, bertako langileek egindako esfortzu eta lan ikaragarriaren ondorioa izan da». Hezkuntza Sailaz egindako balorazioa, berriz, bestelakoa izan da: «Ahaleginak ez dira nahikoak izan: baliabideak berandu iristeaz gain, eskasak izan dira, ratioak ez dira sekula jaitsi, ezjakintasuna eta inprobisazioa etengabekoak izan dira, eta gaur-gaurkoz oraindik txertaketaren inguruko argibideen zain gaude».
Nafarroan, berriz, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariari egotzi diote «propaganda ausarki» erabili duela, «zenbait datu ezkutatzeko». Euskarazko eskaintza eta 0-3 urteko etapa jarri dituzte adibidetzat, besteak beste. Steilasen arabera, Gimenok euskarazko hezkuntza eskaintza bermatua dagoela esan zuen, baina sindikatua ez dago ados: «Hori ere ez da egia, eta hutsuneak daude etapa guztietan eta lurralde osoan». Haur eskoletan, berriz, ordaindu beharreko zenbatekoa jaitsiko zutela iragarri zuen, sindikatuaren arabera, «baina ezin zaie aplikatu familia gehienei». |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199869/gazteen-eta-60-urtetik-gorakoen-txertaketa-aurreratzea-baztertu-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Gazteen eta 60 urtetik gorakoen txertaketa aurreratzea baztertu du Jaurlaritzak | Delta aldaera gehiengo bilakatuko dela aurreikusi dute | Gazteen eta 60 urtetik gorakoen txertaketa aurreratzea baztertu du Jaurlaritzak. Delta aldaera gehiengo bilakatuko dela aurreikusi dute | «Txertaketa plangintzaren helburua adin irizpideak mantentzea da», horrelaxe laburbildu du Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoaren eta Adikzioaren zuzendariak txertaketak hartuko duen bidea. Ez dituzte, beraz, gazteen zein AstraZenecaren lehen dosia hartu zuten 60 eta 69 urte artekoen dosiak aurreratuko. Bi arrazoirengatik: lehenengoan, adin irizpidea mantenduko dutelako, eta adin tarte zaharrenetan arrisku gehiago izan daitezkeela uste dutelako. Bigarrenean, aldiz, AstraZenecaren txertoen eraginkortasuna mantentzeko.
Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean egin du agerraldia Larizgoitiak, txertaketa plangintzako irizpideen berri emateko. Kutsatzeen gorakadaren aurrean, eta batez ere agerraldi horietan mutazio berri eta kutsakorragoak nagusi diren heinean, zein neurri hartuko dituzten galdetu dio Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak. Izan ere, Larizgoitia berak ere onartu du kezkagarria dela birusaren aldaera berrien presentzia: Alfa delakoak jada kutsatzeen gehiengoa ekarri du, eta aurreikusi du Delta bilakatzea nagusi hilabete batzuen buruan. Horren aurrean txertaketa plangintzarekin jarraitzea ezinbestekoa dela adierazi du, eta bestalde, mugikortasuna murriztu behar dela: «Normalitatea eskainiko digun fase bat behar dugu, gure osasunagatik. Baina oraindik gure jarrera mugatuko duten zenbait neurri behar ditugu».
Horren harira, koalizioak, aurretik ere eskatu zuen Osasun Sailean, Europako zenbait herrialdetan egin bezala, AstraZenecaren lehen dosia hartu duten 60 eta 69 urte artekoen bigarren dosia aurreratzeko. Izan ere, agerraldi berrietan zaurgarrienak izan daitezke adin tarte horretakoak. Larizgoitiak, aldiz, txertoaren eraginkortasuna lehenetsi du, eta adierazi du hamabi aste direla eraginkortasuna bermatzen duten epea. Eta horregatik, ez dutela aurreratuko.
Larizgoitiak azaldu du txertaketa plangintzak helburu zehatz bat duela: birusaren erikortasuna eta hilkortasuna gutxitzea, kolektibo zaurgarrienak babestuz. Horretan oinarritu du adin irizpideak mantentzearen aldeko hautua, jadanik beste arrisku faktoreak dituzten kolektiboen txertaketa faseak akituta daudela argudiatuta. Hala ere, plangintza martxa onean doala iritzi dio, eta jakinarazi du «gutxi barru» hasiko direla 30 eta 39 urte artekoen txertaketa orokortzen. Abuztu amaierarako aurreikusi du jada helburu den 20-29 urte artekoen txertaketa bukatuta, beste adin tarte batzuen plangintza prestatzen hastea. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199870/nafarroak-701-milioi-euro-erabiliko-ditu-enplegu-planean-2024ra-arte.htm | Ekonomia | Nafarroak 701 milioi euro erabiliko ditu enplegu planean 2024ra arte | Nafarroako Gobernuak, CEN enpresaburuen elkarteak eta CCOO eta UGT sindikatuek sinatu dute akordioa, Maria Txibitek nabarmendu du «erreminta eraginkorra» izango dela etorkizuneko eraldaketari aurre egiteko eta «nahi izan duten sindikatuak» daudela akordioan | Nafarroak 701 milioi euro erabiliko ditu enplegu planean 2024ra arte. Nafarroako Gobernuak, CEN enpresaburuen elkarteak eta CCOO eta UGT sindikatuek sinatu dute akordioa, Maria Txibitek nabarmendu du «erreminta eraginkorra» izango dela etorkizuneko eraldaketari aurre egiteko eta «nahi izan duten sindikatuak» daudela akordioan | Nafarroak bosgarren enplegu plana izango du. Miguel Sanzen agintalditik, 2009tik, ez zen halakorik gertatzen. Zortzi hilabetez negoziatzen izan ostean, eguerdian, plana izenpetu dute gobernuak, CEN patronalak eta CCOO eta UGT sindikatuek. Hamabi urte geroago etorri delako, Maria Txibite lehendakariak «mugarri historikotzat» jo du, eta nabarmendu du etorkizuneko eraldaketarako erreminta eraginkorra izango dela.
Nafarroako Jauregi barruan arrandia handiz egin dute ekitaldia, eta akordioaren sinatzaileek enplegu planaren balioa azpimarratu dute. Bertan izan dira CENeko presidente Juan Miguel Sukunza, CCOOko idazkari nagusi Txontxu Rodriguez eta UGTko idazkari nagusi Jesus Santos. Haiekin batera, hiru erakundetako zein gobernuko hainbat kontseilari izan dira.
Guztien ahotik laudorio hitzak entzun dira. Txibitek pandemiari aurre egiteko Suspertu planaren eta Europako Batasuneko Next Generation-Hurrengo Belaunaldi egitasmoaren testuinguruan kokatu du akordioa, eta, legealdiari begira, «estrategikotzat» jo du. UGTko Jesus Santosek «ausardia» eskertu dio Txibiteri, aurreko legealdian halako plan bat egitea ez zelako posible izan. «Ez zen guregatik izan». Barkosen gobernuari eta batik bat ELA eta LABi egindako erreferentzia bakarra izan dira. Txibitek bai esan du «nahi izan duten sindikatuak» egon direla eta ez dutela «inor baztertu».
2021etik 2024ra begira, 701 milioi euro bideratuko dira enplegu planetara eta finantzaketa hori batik bat urteroko aurrekontuetatik zein Europako Batasuneko laguntzetatik ailegatuko da. Hain zuzen ere, Sukunzak aipatu du jada Europako laguntzak iristen hasi direla, eta uneotan Nafarroako ekonomia «uste baino hobeto» dagoela. Bere hitzetan, aurreikuspenik baikorrenak gainditzeren ari dira. Testuinguru horretan, aurten 173 milioi inbertitzea espero da; datozen hiru urteetan, berriz, 186 milioi euro, 183 milioi eta 156 milioi, hurrenez hurren.
Inbertsioaren zati handiena, enpresen lehiakortasuna hobetzeko neurrietara bideratuko da (300 milioi euro) eta enplegu politika aktiboek, berriz, 277 milioi euro hartuko dituzte. 23 helburu estrategiko izango ditu eta horietan artean jarri da lan segurtasun hobetu eta lan istripuak murriztea eta generoko desberdintasunak jaistea. Hala berritasunen artean daude, lan segurtasuneko ordezkaria eta berdintasun arloko ordezkaria izango dutela enpresek. Txibitek zehaztu du ordezkarien izendapena deialdi bidez egingo dela eta «nahi duten sindikatuak». Ez du zehaztu gehiago.
Beste berritasunetako bat izango da lehen eta bigarren hezkuntzan ekintzailetzari eta fiskalitateari buruzko ikasgaiak sartuko direla, printzipioz 2022-2023 ikasturtetik. Sukuntzaren arabera, eragile guztiak zeuden ados puntu horretan, baina CENentzat garrantzitsua da ikasleek ulertzea eta barneratzen hastea zer den enpresa bat eta enpresaburu izatea. Halaber, fiskalitateari buruzko azalpenak ere beharrezkotzat ikusten dituzte ikasteko zer garrantzitsua den zergak ordaintzea gizarte guztiaren mesederako. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199871/itxaropentsu-bezain-zuhur.htm | Gizartea | Itxaropentsu bezain zuhur | Espetxe ereduaz, euskal presoekiko salbuespen politikaz, kartzelen etorkizuneko kudeaketaz, kontakizunaz eta bestez mintzatu dira Patricia Velez Etxerat-ekoa eta Inaxio Oiarzabal Sarekoa. | Itxaropentsu bezain zuhur. Espetxe ereduaz, euskal presoekiko salbuespen politikaz, kartzelen etorkizuneko kudeaketaz, kontakizunaz eta bestez mintzatu dira Patricia Velez Etxerat-ekoa eta Inaxio Oiarzabal Sarekoa. | Eusko Jaurlaritza Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzelen kudeaketa bere gain hartzekoa da datorren urriaren 1ean, eta horrek euskal presoen etxeratzea «asko» azkartu dezakeela uste du Sareko bozeramaile Inaxio Oiarzabalek. «Baina praktikan ez dakigu nola gauzatuko den. Ikusteko dago». Patricia Velez Etxerat-eko eledunak ere «zuhurra» izan nahi du adierazpenetan. Nolanahi ere, itxaropentsu ere badaude, gero eta euskal preso gehiago lekualdatzen ari direlako Espainiako Espetxe Erakundeak Euskal Herriko espetxeetara. Presoen eskubideen aldeko plataformakoa eta euskal presoen senideen elkartekoa Hamaika Gara dinamikak eta Berria-k antolatutako Espetxe politika: aro berria, oztopoak eta transferentziak mahai inguruan mintzatu dira, gaur, Ion Telleria kazetariaren gidaritzapean.
2018an Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidente izendatua izan aurreko zortzi urteak «inmobilismo mingarri batek» ezaugarritu zituen, Velezen esanetan. Gogoratu du Sanchezek adierazi zuela, Moncloara iritsi berritan, salbuespenezko espetxe politika bukatuko zuela —34 urte daramatza indarrean—. «Norabide onean doaz gauzak, baina ez dugu ulertzen zergatik ez dauden [euskal preso] denak Euskal Herriko espetxeetan». Biek nabarmendu dute azken hilabeteetan presoen eskubideei dagokienean emandako aurrerapauso garrantzitsuenetako bat izan dela ezarri izan dizkieten bakartzeak amaitzea. Gainera, lehen graduak «atzean uzteko atarian» dira, Oiarzabalen hitzetan: «Horrek irekitzen du salbuespen legedi batetik legedi arruntera igarotzeko atea».
Eta hain zuzen, salbuespenezko espetxe politika hizpide hartuta, datu batzuk plazaratu dituzte. Legedi arruntarekin, 168 presok «kalean» egon beharko luketela zehaztu du Velezek —«205 preso daude kolektiboan, horietako 50 Euskal Herrian»—, izan hirugarren gradua aplikatuta, edo baimenak baliatuta. «Legedi arruntak ematen du gizarteratzeko bide bat. Azken urteetan hori eten zaie euskal presoei». Sarekoak eta Etxerat-ekoak azpimarratu dute «gizarte zibilak» berak eskatu duela salbuespen legedia bertan behera uztea.
Herritarrak aipatuta, Oiarzabalek pentsatzen du adostasunak lortzerakoan instituzioek jokatu dutela «jendarteak» baino motelago: «Egokiena litzateke biak erritmo berean joatea eta elkar elikatzea». Nolanahi ere, Velezek gogoan izan du «ezer» mugitzen ez zen garaia.
Aurrera begira jarrita, gatazkaren kontakizunaz galdetu die Telleria moderatzaileak. «Zaila izango da kontakizun bakar bat edukitzea. Asko egongo dira eta denak onartu behar ditugu», esan du Sarekoak. Etxerat-eko kidearentzat, «elkar entzutea» lortu dute. «Hori ez genuen». Halere, ohartarazi du bakoitzak «bere prozesua» duela. «Batzuk punta batean daude, eta beste batzuk bestean».
Jaurlaritzak kudeatuko ditu Zaballako (Araba), Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelak. Espektatibak «onak» dira Oiarzabalen arabera. «Gasteiztik [Jaurlaritzatik] askoz ere errazago kudeatu daitezke baldintzapeko askatasunak, gradu aldaketak, baimenak ...». Baina hori guztia egiteko eta «elkarbizitzarako», beharrezkoa da, Velezentzat, «gatazkak utzitako aztarna guztiak atzean uztea». Adibide bat, Oiarzabalek: «Espetxe politikak eragiten du sufrikarioa, eta horrekin ezin da elkarbizitza sano bat eraiki».
Zazpi solasaldi
Otsailetik atzo arte, burujabetzari eta erabakitzeko eskubideari buruzko zazpi solasaldi antolatu dituzte Hamaka Garak eta Berriak. Atzokoa azkena izan zen. Hainbat izan dira gonbidatuak ere, eta saio guztiak daude ikusgai BerriaTBn. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199872/urkulluk-uztailaren-7rako-deitu-du-labi-batzordera.htm | Gizartea | Urkulluk uztailaren 7rako deitu du Labi batzordera | Indarrean diren neurrien eraginkortasuna aztertuko du Eusko Jaurlaritzak, araudia leundu edo gogortu behar den erabakitzeko. | Urkulluk uztailaren 7rako deitu du Labi batzordera. Indarrean diren neurrien eraginkortasuna aztertuko du Eusko Jaurlaritzak, araudia leundu edo gogortu behar den erabakitzeko. | Labi batzordeak joan den ekainaren 18an izan zuen azken bilera Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoa aztertzeko. Orduko hartan eztabaidatutakoa oinarri, izurriteari kontra egiteko neurriak arintzea erabaki zuen Eusko Jaurlaritzak. Aldaketek ostalaritzari eragin zioten, batik bat. Hain zuzen ere, malgutze horiek jakinarazi berritan iragarri zuen Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk hurrengo bilera hogei eguneko epean eginen zela; bete da hitza. Labi batzordea uztailaren 7an elkartuko da berriz.
Gainera, Jaurlaritzak jakinarazi duenez, beste zeregin baterako ere bilduko dira Labiko kideak: IV. Bizi Berri plana onartuko dute bilkuran. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199873/atxilotu-dute-tourrean-eroriko-bat-eragin-zuen-ikuslea.htm | Kirola | Atxilotu dute Tourrean eroriko bat eragin zuen ikuslea | Larunbatetik zebiltzan haren bila, eta gaur atxilotu dute jendarmeek. Hainbat hilabeteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Txartel bat erakusteagatik, hainbat txirrindulariren erorikoa eragin zuen. | Atxilotu dute Tourrean eroriko bat eragin zuen ikuslea. Larunbatetik zebiltzan haren bila, eta gaur atxilotu dute jendarmeek. Hainbat hilabeteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Txartel bat erakusteagatik, hainbat txirrindulariren erorikoa eragin zuen. | Larunbatetik haren bila jardun eta gero, jendarmeek gaur atxilotu dute Frantziako Tourreko lehen etapan eroriko bat eragin zuen emakumea, RTL kateak jakinarazi duenez. Hainbat hilabeteko kartzela zigorra ezar diezaiokete, baita 1.500 isun bat ere. Jash Sutterlin (DSM) erorikoaren ondorioz Tourra utzi zuen txirrindulari alemaniarrak salaketa jartzen badu, 15.000 euro artekoa izan daiteke zigorra.
Erorikoa jasan eta hurrengo egunean lasterketa utzi behar izan zuen beste ziklista batek, Marc Solerrek (Movistar), jada adierazi du salaketa jartzeko asmoa. Asmo bera erakutsi zuen Pierre-Yves Thouault Tourreko zuzendariordeak ere larunbat gauean bertan: «Hala egingo dugu halakoak egiten dituzten dituzten gutxi horiek ez dezaten denon lasterketa zapuztu».
Larunbatean, 2021eko Frantziako Tourreko lehen etapan, atxilotutako emakumeak kartel bat erakutsi nahi izan zien telebistako kamerei, eta hainbat txirrindulari erortzea eragin zuen. Istripua eragin ostean, «ikertzaileak heldu baino lehen» alde egin zuen.
Bretainiako Finisteren gertatu zen ezbeharra. Frantsesa eta alemana nahastuta Aurrera aitonatxo eta amonatxo! esaten zuen zeinu batekin jarri zen emakumea pelotoiaren aurrean. Tony Martin txirrindulari alemaniarrak emakumearekin kolpea hartu, eta lurrera erori zen. Atzetik erori ziren beste hainbat txirrindulari, gehienak Martinen Jumbo Visma taldekoak. Tourra utzi behar izan zuten lehen aipatutako Sutterlinek eta Solerrek, eta beste 20 txirrindulari zauritu ziren ezbeharrean.
«Ez da zirku bat»
«Ikusi nuen emakumezkoa, ikusi nuen zeinua. Baina azken unean errepidera biratu zuen, eta ez nuen astirik izan erreakzionatzeko», esan zuen Martinek. «Ezin dut ulertu jendeak zergatik egiten dituen halakoak. Bizikletan lehiatzeko gaude hemen; ez da zirku bat».
Halakoak gertatu dira lehen ere Tourrean eta ikusle asko erakartzen dituzten bestelako lasterketetan. 2018. urtean, Vincenzo Nibalik Tourra utzi behar izan zuen, ikusle baten argazki kameraren uhala bizikletaren heldulekuan trabatu eta erori ostean. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199875/munduko-kutsatzeak-igo-egin-dira-bi-hilabeteko-barealdiaren-ondotik.htm | Gizartea | Munduko kutsatzeak igo egin dira, bi hilabeteko barealdiaren ondotik | Azken astean 2,6 milioi COVID-19 kasu atzeman dira munduan, OMEk jakinarazi duenez. | Munduko kutsatzeak igo egin dira, bi hilabeteko barealdiaren ondotik. Azken astean 2,6 milioi COVID-19 kasu atzeman dira munduan, OMEk jakinarazi duenez. | Mundu osoan detektatutako COVID-19 kasuen kurbak asteak zeramatzan maldan behera, baina joera eten egin da, azkenik. Zehazki, OME Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi du astebetean zenbatutako positibo kopurua %2 handitu dela aurreko asteko datuen aldean, eta, beraz, birusa hanpatu egin dela, bi hilabetez beheranzko joera etengabean izan ondotik. Zehazki, OMEk jakinarazi du 2,6 milioi kasu zenbatu zirela ekainaren 21etik 27ra.
Halaber, COVID-19aren delta aldaeraren arriskuaz ohartarazi du erakundeak. Azaldu dutenez, aldaera 100 herrialde baino gehiagotan zabaltzen ari da dagoeneko, eta nabarmen ari da eragiten, besteak beste, Afrikan, Brasilen, Errusian, eta Erresuma Batuan.
Hain zuzen ere, birusa berriz ere hanpatzen ari den honetan sartuko da indarrean COVID ziurtagiria Europako Batasunean. Bihartik, gaitzari buruzko immunitatearen gaineko informazioa ematen duen ziurtagiria giltzarri izanen da hainbat herrialderen arteko mugikortasunerako. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/199876/arabako-errioxa-urardotu-gabe.htm | Ekonomia | Arabako Errioxa urardotu gabe | Arabako Errioxako upategi txikiek eta ertainek aspaldian jarduten dute Errioxa sor-markako talde handiek ezarritako joko arauekin. Beren lana, ardoa eta lurraldea bera desberdintzeko ahalegin betean dira euskal upategiak. Arabako Mahastiak sor-markak hautsak harrotu ditu azken urteetan, baina ez da egitasmo bakarra eskualdea biziberritzeko eta geroa beste modu batera eraikitzeko. | Arabako Errioxa urardotu gabe. Arabako Errioxako upategi txikiek eta ertainek aspaldian jarduten dute Errioxa sor-markako talde handiek ezarritako joko arauekin. Beren lana, ardoa eta lurraldea bera desberdintzeko ahalegin betean dira euskal upategiak. Arabako Mahastiak sor-markak hautsak harrotu ditu azken urteetan, baina ez da egitasmo bakarra eskualdea biziberritzeko eta geroa beste modu batera eraikitzeko. | Errioxako Balkoian elkartzea ez da ideia ona izan. Behe lainoak estaltzen du paisaia, eta Toloño mendikateko magalean zabaltzen diren mahastiak ez dira azalduko argazkietan. Herrerako mendi errepidean behera doaz autoak bihurgune handi batera arte. Lanbroa atzean geratu da. Ez dago izotza puskatu beharrik argazkilariak kamera hartzean. Urte asko dira elkar ezagutzen dutela Juan Luis Cañasek (Luis Cañas upategia), Esti Besak (Candido Besa upategia) eta Gonzalo Saenz de Samaniegok (Ostatu upategia). Ez dituzte itxurak egiten argazkilariarentzat, natural sortzen zaie hizketaldi bizia: mahastiak, eguraldia… Ostatu upategira abiatu dira autoak, baina geldialdi bat eginda mahasti batean. Saenz de Samaniegok azaldu dio taldeko ezjakin bakarrari zertarako diren arrosak mahatsondo lerro bakoitzaren hasieran: «Mildiu onddoa mahatsondoan baino lehenago azaltzen da arrosan: salatari bat da». Ostatu upategian hartu du abiadura solasaldiak, ardoa dastatzeko areto zoragarrian. Artean inork ez daki hiru orduz luzatuko dela enkontru hori, ardo gorenen artean. Beren lurra maite dutenen pasioak eramango du bilera bazkari inprobisatu batera: pandemia, eskualdearen geroa, Arabako Mahastiak, euskara…
Azken ekaitzek zer-nolako kalteak egin dituzte Arabako Errioxako mahastietan?
GONZALO SAENZ DE SAMANIEGO: Ekaitzak ekaitzak dira; ez dago kalte orokor bat eskualdean, bota duen tokietan baizik. Ez da kontsolamendua, baina ardogileen kontratuan dator hori.
Ekaitzekin ohitu zaretela esaten ari zara?
ESTI BESA: Ez, kontua da gehiegitan gertatzen ari direla.
G.S. DE SAMANIEGO: Ekaitza iragartzen dutenean, eta Demandako mendilerrotik laino beltzak badatozela ikustean, halako bihotz-larri batek jotzen zaitu.
JUAN LUIS CAÑAS: Villabuenan, zazpi urtetan izan ditugu izotza edo harria, 2011tik gaur arte. Azkenaldi honetan eguraldiak kasik urtero eman du zartada bat, eta lehen ez zen horrela.
Klima aldaketa?
G.S. DE SAMANIEGO: Bai, begien bistakoa da.
E. BESA: Agian patata landatu beharko dugu, nork daki? Txantxa da noski, baina tresna berrietan pentsatu behar dugu egoera berri honi aurre egiteko.
G.S. DE SAMANIEGO: Estalkiak behar ditugu. Mahastietan landatu gabeko lerroak utzi behar dira, belarrarekin. Landatzen dena baino gutxiago landatu, higadura saihesteko. Ekaitzen kalte handiena higadura da. Urak eramandako lur hori ekarri egin behar da berriro, eta horrek kostu handia dauka. Gainera, estalkiak dituzten mahastietan lanera sar zaitezke gaur bertan. Estalkirik gabe, gaur ezin da mahastira sartu lan serio bat egitera; lokatzetan hondoratzen zara.
Pandemia irteerako fasean da; sektoreak izan duen lurrikara hain handia izan da?
G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak bere etxeari begira erantzun behar dio horri. Aldaketa bat egon da, eta etorkizunerako eredu aldaketa bat dela esango nuke. Genuen hori ez da itzuliko. Erabakiak hartu behar dira. Guk, gure etxean, iazko apirilean, pentsatu genuen egoerak aurrean eramango gintuela. Gero lana etorri zen, nola edo hala egoerari aurre egitea, eta gure aurrekoek horrelako zuloak gainditu zituztela datorkizu burura. Abendurako, ez zen hain-hain txarra urtea. Esportazioan pauso bat aurrera eman dugu, eta horrek ere laguntzen du. Euskadin asko jaitsi da kontsumoa, zutik edaten dugu eta, ostalaritzan. Baina bai, jaitsiera handiak daude upategien fakturazioan; are okerragoa izango zela uste genuen, ordea.
Krisi sakonek ideia berriak bultzatzen dituzte, ezta?
G.S. DE SAMANIEGO: Partikularrentzako salmentak berreskuratu ditugu; online salmentan ere urrats handia egin dugu. Ez gaitu horrek bakarrik salbatuko, baina dinamika berriak jarri dira martxan.
Agian ez dira beren neurrian ikusi oraindik gertatutakoaren ondorioak? Ez ote da itxiko upategi dezente azkenean?
E,BESA: Hasi dira ixten. Guk ez dugu esportatzen: Euskal Herrian saltzen dugu gehien-gehiena, salmenta zuzenean. Horrek hondamendiari izkin egitea erraztu digu, baina salmentak jaitsi ditugu, jakina. Familia upategi txikiez hitz egin behar badugu, esan behar da hamabost urte egin ditugula itxieraren mehatxupean. 700 upategi zeuden eskualdean, eta 300 geratzen dira, eta prozesu hori aurrera doa. Beldurra eta pena ematen dit eredua galduko dela ikusteak, eta eredu hori Arabako Errioxa izan da historikoki, eta ez da eredu ekonomiko bat bakarrik: kulturala eta soziala ere bada.
Merkatua bera ez al da ari eredua aldarazten?
E. BESA: Merkatua ez, eragile handiak. Baina pandemiak azkartu egin du upategi txikiak galtzeko prozesua. Upategia utzi eta mahatsa saltzera bultzatzen du egoerak. Paraxutistak etorri dira Arabako Errioxara, inbertitzaile handiak: Vega Sicilia-Rothschild.... Lur asko erosi dituztenak salneurri handia eskainita, eta sufritzen ari diren mahastizain askorentzat goxoki bat izan daiteke prezio hori. Egungo egoeran, are gehiago.
G.S. DE SAMANIEGO: Ardoaren munduak eta Arabako Errioxak ere pairatzen dituzte munduko egoera ekonomikoaren ondorioak. Bi upategi eredu argi ikusten ditut nik eskualdean: lurraldean sustraitutakoa bat, gu hirurok esate baterako, eta beste bat bakarrik errentagarritasunari eta espekulazioari lotua. Errioxako bihotzean gaude; Errioxaren jatorria Arabako Errioxa da; lur egokiena dugu kalitatezko ardoa egiteko. Hau gozoegia da, eta horregatik etortzen dira kanpotik.
E.BESA: Etortzen direnek beste eredu bat dute: industriala, langile askokoa, jakin gabe langile horien lan baldintzak nolakoak diren. Nik badakit zuek mahats hornitzaileekin adosten dituzuela prezioak. Baina mahastizain asko salduta daude, ekoizpen kostuaren azpitik pagatzen direlako prezioak, eta hori legez kanpokoa da. Zer egin behar dute horiek?
Lurra saldu?
J.L. CAÑAS: Guretzat hori azken-azkena da. Demagun familia upategi bat dugula arazoetan sarturik; ikusten duela ez dela soilik mahatsa ekoiztea, gero botilaratu egin behar dela, sor-markaren azterketa zorrotzen artean, eta saldu egin behar dela ondoren, bezeroarekin borrokan. Eta agian ez dio berehala pagatuko bezeroak, agian zorra utziko dio. Horrek guztiak egiten du jende askok pentsatzea mahatsa saltzearekin nahikoa duela, batez ere adin batera iristen denean. Mahatsa saldu eta kito. Azken-azkena lurra saltzea da. Hori gerta daiteke herentziak banatzen direnean.
G.S. DE SAMANIEGO: Eta asko gertatzen da gure eremuan.
J.L. CAÑAS: Baina hemen argi esan behar da upategi txiki bat duenak hautu bat egin behar duela: ala ardogilea da familiak mahastiak izan dituelako beti eta ardoa saldu beste erremediorik ez duelako, ala ardogilea da pasio izugarria duelako egiten duenarekin, ilusioa. Ez dira gauza bera bata eta bestea. Pasioa eta ilusioa duenak edozein egoerari egingo dio aurre. Zulo handi batetik ere aterako da. Bestea, ez. Zergatik? Zulo horretatik ateratzeko dena eman behar delako, eta ilusiorik gabe ezin delako.
Gihar finantzariorik gabe ere ez.
J.L. CAÑAS: Begira, zuk pasioa eta ilusioa badituzu, lan asko egingo duzu, eta gastatu oso gutxi. Nik badakit zer egin zuen gure aitak, eta zuenek ere bai [beste biei begira]: lana gogotik egin, eta gastatu gutxi. Horrela ateratzen da zulotik. Eta gero, bai, beste arrisku bat dago: aurrerapauso bat eman nahi duzunean, mailegua eskatu behar da; eta gaizki ateratzen bada? Kontua da azpiegitura txiki bat baduzu krisi bat datorrenean okerrago izango duzula aurrera ateratzeko.
G.S DE SAMANIEGO: Ni bat nator Estirekin eredua aldatzen ari dela; kontua da zaila dela ardurak banatzea, denok dugulako gure zatia. Zer esan behar diot nik nire bizilagunari mahastizain ona bada, kalitatezko ardoa egiteko borrokatzen bada eta lortzen badu, baina, gero, merkatura badoa eta ez badu lortzen nahi duen errentagarritasuna? Ekaineko ekaitzak baino okerragoa da merkatua.
J.L. CAÑAS: Mahastizaina izatetik upategirako jauzian merkatua baita zailena. Eta argi dago: txikienei egiten dizkiete maltzurkeria handienak. Zenbat eta gutxiago eduki, orduan eta gehiago estutzen zaituzte. Enpresa ondo doanean, hobeto aukeratu dezakezu banatzailea, hornitzailea… dena.
Baina orain urte batzuk dena zen errentagarritasuna Arabako Errioxan. Zer gertatu da?
E. BESA: Nork esan behar zigun guri duela 25 urte, olatuaren gandorrean geundenean, orain horrela egongo ginela? Uste genuen etorkizuna gurea zela.
G.S. DE SAMANIEGO: Egungo arazo nagusiak uste horretan du oinarria. 2000. urtean blai utzi gintuen errealitateak, bat-batean. Enologia ikasketak egin, eta hiru urte neramatzan etxean lanean. 1999an, mahatsaren espekulazioarena izan zen: prezioak izugarri igo ziren. Mahastizainek lehendakariaren soldata halako bi zuten. Hori horrela da. Donostiako Abuztuaren 31 kalean banatzaile bat genuen, eta kaleko tabernetan 2.000 kaxa-edo saltzen zizkigun. Bada, urte batetik bestera 150 kaxara pasatu zen saldutakoa, prezioa garestitzearekin bat. Ordu arte, hemen pentsatzen genuen: «Nire merkatua Euskadi da, eta etor daitezela gure lagunak erostera». Eta egurra etorri zen leku guztietatik. Ordutik argi daukat: merkatua oso handia da, eta Espainiara atera behar dugu, Europara eta mundura, dirua kobratzen dugun edozein tokira.
J.L. CAÑAS: Aldaketaren urte horretan guk ardo gaztearen 1,2 milioi botila saltzen genituen, eta hornitzaileak Mañuetan, Villabuenan eta Lapueblan genituen. Gurbila, hau da, hamasei litro, 9.000 pezetan jarri zen (54 euro); orain 30 euroan dago.
E. BESA: Administrazioak esku-hartu behar du mahatsaren salneurrian. Mahastizain txiki asko daude upategi handien menpe.
G.S. DE SAMANIEGO: Administrazioak ezin du hori egin. Mahastizainak kontratu bat sinatu du esanez kostuaren gaineko prezioan saltzen ari dela. Hori sinatu badu, nola egingo du ezer administrazioak?
E.BESA: Zenbat daude kontraturik gabe? Zenbat aritzen dira inolako bermerik gabe?
J.L. CAÑAS: Administrazioak egin dezakeena da diru laguntzetan irizpide batzuk aplikatu mahatsa duintasunez pagatzen ez duenari ez emateko, adibidez.
G.S. DE SAMANIEGO: Legea argia da: epe jakin batean pagatu behar da, eta ekoizpen gastuen gainetik. Mahastizain askok sinatzen dute gastuen gaineko prezioa jaso dutela, jakinda gezurra dela. Zergatik saltzen dute aldez aurretik prezioa finkatu gabe? Erraza da kexuka ibiltzea, baina hortzak erakuts ditzatela ere noizbehinka, ezta? Beti upategi handi berari saldu diotelako jarraituko dute hari saltzen, nahiz eta ekoizpen-gastuen azpitik pagatu?
Zenbat iraun dezakete Arabako Errioxako upategi txikiek eta ertainek jatorri izenean agintzen duten talde handien joko arauekin? Ez al da garaia urratsak egiteko desberdintzearen alde?
E. BESA: Bai, urratsak egin behar dira, eta orain egin behar dira.
G.S. DE SAMANIEGO: Orain da garaia, eta lehen zen garaia. Hausnarketa handia egin behar dugu, ordea, gauzak egiten ditugun baino askoz hobeto egiteko. Gakoa da guk sinestea aurrena zein den esku artean dugun produktuaren maila. Orain urratsik egiten ez badugu, egungo eredu honek bide bazterrean utziko ditu gero eta upategi gehiago.
E. BESA: Arazo sakona da. Hasteko, gero eta jende gutxiago bizi gara eskualdean; gazteak joan egiten dira, geroa ez delako garbi ikusten. Zerbait egin behar dugu gure jendearen alde, eta hori da gure benetako ereduari hauspoa ematea berriro: Arabako Errioxako familia upategien ereduari.
G.S. DE SAMANIEGO: Ez zaigu komeni biktimismoa: hau ez da hondamendia. Gazteak hemen geratuko dira errentagarritasuna badago. Eta ekintza zehatzen bidez lortu behar da hori. Badago proiektu bat Unescok Arabako Errioxa Munduko Ondasun gisa aitortu dezan. Jaurlaritzak ez du benetan sinetsi, eta ez da ari ongi kudeatzen aukera hori. Bada, lortuko bagenu, eskualdeko upategiok jauzi handia egingo genuke, eta txikiak ere behartuta leudeke gorentasunean urrats bat egitera.
Noiz arte urtekoa, ondua eta erreserba saltzen? Ez al dute estutzen Errioxako sor-markaren arauek?
J. L. CAÑAS: Arazo hori gaindituta dago. Ondo datorkizu horrela saltzea ala ez, eta, beraz, sailkapena zurera egokitzen duzu. Badaude ardoak jatorri izenaren baldintzak ez dituztenak betetzen, agian denbora gutxiegi edo gehiegi egon direlako upelean, eta generiko gisa ateratzen dira. Eta ondua edo erreserba baino askoz hobeak izan daitezke. Merkatura ahal den modu egokienean sartzea da kontua.
G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak komeni zaiona egin behar du: urtekoa, ondua, erreserba, baina baita sailekoa, herrikoa ere... Nahi duguna egiten dugu, baina bai, gatozen lekutik gatoz, eta Errioxak sailkapen horretan dauka oinarria, upel eta epe zehatzekin.
E. BESA: Ba, nik uste dut guk ez ditugula gure erabaki propioak hartzen, eta esan egin behar dugula. Nork agintzen du sor-markaren kontseiluan? Rioja taldeak. Hark finkatzen ditu politika guztiak, eta nik ez dut neure burua hor ikusten, benetan esaten dizuet.
G.S. DE SAMANIEGO: Zu goizean jaikitzean kontseiluan pentsatzen hasten zara? Nire buruan, nire gogoan, nahi dudana egiten dut ja, de facto hasi naiz nire erara funtzionatzen, kontseilura begiratu gabe. Paso egiten dut. Erakunde horrek, orain, ez digu baliorik ekartzen, zama baizik.
E.BESA: Kontseiluan pentsatzen dut auditoria bat egitera etortzen zaidanean. Nik hortik atera nahi dut.
Arabako Mahastiak sor-marka berria hor dago, Madrilek Europako Batasunera noiz bidaliko zain. Izendapen hori egitearen alde zaudete?
J.L. CAÑAS: Nik ulertzen dut eta errespetatzen dut, baina hemen galdera bat egin behar da: zama baizik ekartzen ez didan izendapen batetik ateratzen banaiz beste batera joateko, zenbat galdu behar dut bidean? Ze hau guztia auzi ekonomikoa da, argi. Politikoa dela esan dezake inork. Bai zera! Ez dago ehun 80ren truke aldatuko duenik, ezta abertzalerik handiena ere. Gogoratu 2017tik aurrera Arabako Errioxa jar dezakegula etiketan askoz argiago. Hemen Arabako Errioxako etiketa dutenak bakarrik ari gara dastatzen; Gonzalok herriko gisa sailkatutako bat ireki du, Samaniegokoa. Gure bidea da geurea jo eta su defendatzea.
E. BESA: Baina ez al zaizue zilegi iruditzen zenbait upategi egotea kontseilu horretan arrotz sentitzen direnak, eta izendapen berri bat egin nahi izatea?
J.L. CAÑAS: Bai, noski.
G.S. DE SAMANIEGO: Zilegia eta adimenduna da, gogoa suspertzen duelako. Errioxako sor-markan zerbait argi geratu bada, zera da: hau ez doala ondo eta zerbait egin behar dela.
E. BESA Orduan zergatik botatzen du mundu guztiak iritzia Arabako Mahastiak sor-markaren inguruan, bizia jokoan balu bezala?
G.S. DE SAMANIEGO: Politikarien esparruan gertatzen da hori, politikarako erabiltzen ari direlako hau guztia, eta batik bat Errioxako Erkidegoan.
J.L. CAÑAS: Azaldu nahiko nuke ardogile batzuk zerbait ari garela egiten gurea desberdintzeko, eta ilusio handia dugula proiektu horretan. Zigilu berri bat lortzeko ekinaldia da, 25 bat upategirena. Eremuko edonor sartu ahalko da, betiere baldintza jakin batzuk betez gero. Eremu hau sustatu nahi dugu, jasangarritasunaren bidez, bioaniztasuna babestuz, mahastizainei prezio duinak pagatuz, eremu osoan banatu dadin aberastasuna. Hemen kontua ez da bakarrik Errioxa Garaitik edo Errioxa Beheretik desberdintzea; agian Arabako Errioxako zenbait eremu ere oso desberdinak dira gurekin alderatuz. Non dago Oion? Hori nahi dugu: benetako aldaketa bat; edo jasangarri zara, edo ez zara egongo urte gutxi barru.
Beraz, ez zaudete Arabako Mahastiak sortzearen aurka, gero baliatuko duzuen ala ez alde batera utzita?
J.L CAÑAS: Nahiko nuke martxan jartzea eta ondo baino hobeto hastea, eta ni joan behar izatea Estirena esatera: «Utziko didazu Arabako Mahastiak jatorri izenean sartzen?».
Upategi bat, sor-marka bat. Mehatxu horrekin dabiltza Errioxako erkidegoan.
G.S. DE SAMANIEGO: Utz ditzagun egunkariak eta joan gaitezen arauetara. Errioxako PPko bozeramaileak gauza bat esaten du; PSOEkoak beste bat… Ez ditzagun serio hartu. Nik atsegin dut Arabako Mahastiaren ideia; hasteko, eragin dien iskanbilarengatik.
E. BESA: Presio handia daukagu, Gonzalo, handia, benetan.
G.S. DE SAMANIEGO: Eta zer erantzun espero zenuen, ba? Arabako Mahastiak ideiaren hastapenean egon nintzen. Bada, uste dut hautatu den euskarria txarra dela, antolatzeko moduak txarrak izan direla, desegokiak, eta gaizki jaio dela.
E. BESA: Zergatik diozu hori?
G.S. DE SAMANIEGO: Errioxako sor-marka bezalakoa delako, baina beste izen batekin: Arabako Mahastiak.
E. BESA: Ez nago ados. Gure negozioak kudeatzen uztea eskatu besterik ez dugu egin sor-marka berriaren bidez. Eredu propioa nahi dugu.
G.S. DE SAMANIEGO: Baina zer egiteko? Gauza bera egiteko? Ez dago konpromiso bat jasangarritasunarekin, ez dago konpromiso sozial bat...
E. BESA Baina hori egin egingo da, noski; hori egiteko dago.
G.S. DE SAMANIEGO: Baietz, begira, nik beti babestuko dut Arabako Mahastiak, baina jatorri izen berri bat egiteko, hautsi egingo duen izendapen bat, bikain egin behar duzu, goren; bestela, ez hasi.
E. BESA Baina orain arte sor-marka eskatu baizik ez dugu egin.
G.S. DE SAMANIEGO: Barne arautegi bat dago idatzia, gauzak zehazturik daude, garbi esan dezagun. Izendapen batekin hasteko, lehen-lehena masa kritiko bat behar dugu atzean. ABRAn ere ez du gehiengo bat atzean, eta ez dago kasik mahastizainik. Akats larria da hori; ez badu mugimendu sozial oso bat atzean, oker jaio da. Eta, gero, alderdi politikoak eta erakundeak iritsi dira, eta alderdi politikoek egin dezaketen gauzarik onena bazter geratzea da.
J.L. CAÑAS: Berriro diot: hau auzi ekonomiko bat da. Candido Besa sartzen bada Arabako Mahastiak sor-markan, bere fakturazioa handitzeko da. 100.000 euro atera beharrean, 130.000 ateratzeko, demagun. Hori da jokaldia, ez besterik.
E. BESA: Eta gusturago lan egitea ere bai. Nik kudeatuko dut neurea. Dena den, gure ardoa desberdintzeko ekinaldi guztien alde nago, zuenaren alde ere bai. Pozten naiz gauzak mugitzen direlako. Baina badut errezelo bat: gorentasunaren klubei buruzko edozein egitasmotan betikoak azaltzen zarete.
G.S. DE SAMANIEGO: Begira, Esti, Arabako Mahastiak izendapenaren etsai handienak Arabako Errioxan bertan daude: upate- gi handiak eta mahastizainak. dira.
Bizkaian eta Gipuzkoan gutxiengo batek identifikatzen du euskal ardo gisa Arabako Errioxakoa; txakolinarekin ez da gertatzen. Zer dago horren atzean?
J.L. CAÑAS: Gure ardoak beti sailkatu izan dituzte ardo gazte gisa, eta Errioxakoak, ardo ondu gisa. Ez da sekula egia izan. Baina ez ahaztu 2017ko uzta arte ezin izan dugula etiketan jarri Arabako Errioxa, ez behintzat neurri jakin batean.
E. BESA: Nik beti jarri dut.
G.S. DE SAMANIEGO: Nik ere bai. Gure etiketa erabili izan dute ikusteko desberdintzea posible dela, baina arazoa da: Arabako Errioxa jartzen badut, zergatik jarri behar dut derrigor beste Errioxa bat?
E. BESA Hemen benetan larria dena da Arabako Errioxa ezin erabiltzea, Errioxako jatorri izenetik ateratzen bazara. Badakit beraiek erregistratu zutela, baina euskal administrazioan utzikeria galanta egon da horrekin, eta orain salduta gaude. Hasteko: nola utzi zioten Logroño erkidegoari Errioxa jartzen uzten? Non zegoen gure gobernua?
G.S. DE SAMANIEGO: Diputatuen Kongresuan aldeko boto nahikoak izan zituen, eta kito. Hor ez dugu zer esanik.
E. BESA Arabako Errioxa eskualde historiko bat da, eta orain Arabako Errioxa ere Europan erregistratzen utzi diegu?
G.S. DE SAMANIEGO: Arazoaren muina da 1997an Errioxako sor-markaren kontseiluak hainbat izen erregistratu zituela, eta hortik aurrera ezin duzu ezer egin. 2017an, adibidez, Arabako Errioxako herri guztiak ere erregistratu zituzten marka gisa, herriko ardoa etiketatu ahal izateko. Hau da, kontseilua fede txarrez aritu da, eta esan egin behar da argi eta garbi.
E. BESA Zergatik ez zen Eusko Jaurlaritza biziago ibili? Sartu zuen helegiterik? Ez, utzikeria galanta egon da. Barkaezina da: lapurreta egin digute.
Baina ez da egon Arabako Errioxa hegoaldera begira hamarkada askoan? Udal gobernuetan egondako aldaketa politikoa ez da aldaketa sozial baten isla?
G.S. SAMANIEGO: Ze aldaketa politiko? PPk udalerri batzuk galdu ditu azken urteotan, baina Arabako Errioxako udalerrietan alderdi abertzaleak egon dira nagusiki demokrazia abiatu zenetik. Hori ere oso modu interesatuan saldu dute: Arabako Errioxa ez da sekula izan PPren erresuma politiko bat. Datuak hor daude begiratu nahi dituenarentzat.
E. BESA: Villabuenan ez da sekula egon PP, adibidez. Behin PSOE, eta, bestela, beti Herri Batasuna, EA edo EAJ. Ez, Arabako Errioxako udalerrietan abertzaleak izan dira nagusi historikoki.
Eusko Jaurlaritzaren laguntzen bidez gaita txistuarekin ordekatzen ari dela idatzi du eskualdean gehien irakurtzen den egunkariak...
E. BESA: Nahiz eta PPk ez duen nagusitasun hori eduki, egia da aldaketa kultural bat egon dela, eta horrek isla izango du beharbada esparru politikoan. Baina horrelako gauzak irakurtzeak auzolotsa ematen du. Orain, EAJ eta EH Bildu elkarri laguntzen ikusten ditugu udaletan gobernatzeko, egia da. Lehen ez zen gertatzen.
G.S. DE SAMANIEGO: Horren zergatiak asko dira. Aldaketa hori lehen iritsi izan balitz, hobe. Baina kontuz, momentu honetako argazkiak ez du errealitate guztia erakusten: Gasteiztik 50 kilometrora gaude; Errioxako erkidegoa etxeko atean dugu; eta Euskadik ez du ezagutzen eta ez du aitortzen Arabako Errioxa. Badira eskualdean bi herri ezin dutenak Radio Euskadi hartu; bada beste bat ETB ikusi ezin duena. Kontuz, hemen ezin duzu oraindik D ereduan ikasi ikastetxe publikoan. Euskadik ulertzen duenean Arabako Errioxa Euskadi dela, orduan hasiko dira gauzak aldatzen.
J.L. CAÑAS: Horretarako, umeek ikastolara joan behar dute, jakiteko Arabako Errioxa Euskadin dagoela eta zein diren Euskadiren arazoak. Gipuzkoako eta Bizkaiko umeen pare, hor dago koska. Zergatik daki mundu guztiak Bermeo kokatzen gutxi gorabehera? Edo Irun. Hemen gehienek ez dakite San Vicente de la Sonsierra Errioxa den edo Euskadi den; Haro etxetzat jotzen dute askok, eta Errioxa den ala ez bigarren mailakoa da.
G.S. DE SAMANIEGO: Labraza da Erdi Aroko herririk politena, zainduena, mundu mailako aitortza handia duena, Euskadin, Arabako Errioxan. Zenbatek ezagutzen dute Labraza Bizkaian eta Gipuzkoan?
Euskarak ez du aurrerapauso bat eman eskualdean?
G.S. DE SAMANIEGO: Bai, baina oso mantso goaz. Arabako Errioxa euskalduntzeko ahalegina ez da erraza. Asteburuan Bastidara edo Lapueblara datorrenak nabarituko du gazteek euskaraz dakitela, akaso, baina eguneroko bizitzan euskararen presentzia oso apala da oraindik.
E. BESA: Ni Villabuenakoa naiz. 1970eko hamarkadan Gipuzkoara aldatu ginen, eta, gero, gurasoak itzuli egin ziren 1980ko hamarkadan. Bikotekidea eta biok 1991. urtean iritsi ginen Villabuenara. Txikitan, gogoratzen dut euskaldunak zirela ardoa erostera etortzen zirenak. Oraingo egoerak eta ordukoak ez dute zerikusirik, hori ere esan behar da. Guardian, «agur» esan, eta gorroto begiratuak zeuden. Hori niri gertatu zait, 1991n. Gaur egun, 40 urtetik beherako gehien-gehienek ulertzen dute edo hitz egiten dute euskaraz Arabako Errioxan. Euskadin ez dago gehiago aurreratu duenik euskararen ezagutzan.
Euskalduntze horrek ez luke lagundu behar Arabako Errioxa euskal ardo gisa identifikatzen Euskal Herrian?
E. BESA: Gorka Knorrek kantatzen zuen Araba zela Euskal Herriaren zazpigarren alaba; bada, Arabako Errioxa da zazpigarren alaba horren zazpigarren alaba.
J.L. CAÑAS: Jaurlaritzak askoz ere ahalegin handiagoa egin behar du gure ardoak ezagutarazteko beste lurraldeetan.
G.S. DE SAMANIEGO: Eta tabernariek apustu argi bat egin behar dute euskal ardoen alde, gureak barne. Ez dute bakarrik txakolina eta sagardoa sustatu behar euskal produktu gisa. Ez ote da gurea zero kilometroko produktua, ehuneko ehun euskal herritarra? |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199877/espainiako-lehen-mailako-egutegia-zozkatu-dute.htm | Kirola | Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute | Bartzelona-Reala, Alaves-Real Madril, Osasuna-Espanyol eta Elx-Athletic izango dira euskal taldeen lehen partidak. Arabarren eta nafarren artekoa izango da lehen derbia | Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute. Bartzelona-Reala, Alaves-Real Madril, Osasuna-Espanyol eta Elx-Athletic izango dira euskal taldeen lehen partidak. Arabarren eta nafarren artekoa izango da lehen derbia | Datorren denboraldiko futbol sasoiaren aurreneko egitekoa bete dute: Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute. Horrela, maila horietan jokatuko duten lau euskal taldeek badute euren bide orriaren berri. Hori jakinda hasiko dira lanean datorren astean Reala, Athletic, Osasuna eta Eibar.
Abuztuaren 14ko asteburuan jokatuko dute ligako lehen jardunaldia. Aldaketa handia izango da aurreko denboraldiarekin konparatuta. Izan ere, ondo bidean, ikusleak izango dira aspaldiko partez harmailetan. Lehen Mailan, 2020ko martxoaren 8an jokatu zuten azkeneko norgehiagoka ikusleen aurrean. Beraz, ia urte eta erdi geroago itzuliko dira zaleak maila nagusiko estadioetara.
Eta lehen jardunaldi horretan Realak eta Alavesek partida zailak izango dituzte: gipuzkoarrek Bartzelonari egingo diote bisita, eta arabarrek Real Madril hartuko dute Mendizorrotzan. Aldiz, aurkari samurragoak izango dituzte Athleticek eta Osasunak: zuri-gorriek Elxen (Herrialde Katalanak) jokatuko dute, eta gorritxoek Espanyol jasoko dute Sadarren. Athletic eta Reala bigarren jardunaldian ariko dira estreinakoz bere zaleen aurrean: zuri-gorriek Bartzelonaren aurka jokatuko dute San Mamesen, eta, txuri-urdinek Rayo Vallecanoren kontra, Anoetan.
Halakoetan ere aintzat hartzekoa izan ohi da azken jardunaldia, gauza asko egon baitira jokoan. Hauek izango dira neurketak, maiatzaren 22an: Alaves-Cadiz, Osasuna-Mallorca, Reala-Atletico Madril eta Sevilla-Athletic. Lau euskal talde izanik, hamasei derbi jokatuko dituzte guztira. Lehena, bosgarren jardunaldian izango da, irailaren 19an: Alaves eta Osasuna izango dira aurrez aurre Gasteizen.
Maila nagusiko lau euskal taldeek datorren astean ekingo diote denboraldi-aurreari: Alavesek asteartean egingo du lehen entrenamendua; Athleticek, asteazkenean; eta Realak eta Osasunak, ostegunean. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199878/pogacarrek-beste-erakustaldi-bat-eman-du.htm | Kirola | Pogacarrek beste erakustaldi bat eman du | Esloveniarrak nagusitasun osoz irabazi du Frantziako Tourreko lehen erlojupekoa, eta alde handiak atera dizkie aurkari guztiei: besteak beste, 44 segundo Roglici, 1.18 Thomasi eta 1.44 Carapazi. Van der Poelek sufrituta eutsi dio lidertzari | Pogacarrek beste erakustaldi bat eman du. Esloveniarrak nagusitasun osoz irabazi du Frantziako Tourreko lehen erlojupekoa, eta alde handiak atera dizkie aurkari guztiei: besteak beste, 44 segundo Roglici, 1.18 Thomasi eta 1.44 Carapazi. Van der Poelek sufrituta eutsi dio lidertzari | «Helburua denborarik ez galtzea zen». Hala adierazi du Tadej Pogacarrek (UAE) Tourreko bosgarren etaparen ostean, barrez. Txantxa dirudi, erakustaldi basatia egin baitu 27 kilometroko erlojupekoan, eta alde handiak atera dizkie aurkari guztiei. Iaz hankaz gora jarri zuen lasterketa erlojuaren aurka, eta oraingoan, kolpe handia emateko baliatu du bakarkako lana. Ibilbide aldetik, gaurkoak ez zuen La Planche des Belles Filleseko saioaren antzik, laua zelako, aparteko zailtasunik gabea. Haatik, emaitza berbera izan da, denborarik onena ezarri baitu Pogacarrek, bataz beste orduko 51 kilometroko abiaduran. Lehengo lepotik izan du burua, eta gauza bakarra falta izan zaio:âlasterketako burura iristea. Zortzi segundorengatik ez dio kendu lidertza Mathieu van der Poeli (Alpecin). Herbeheretarrak zain eta muin defendatu du maillot horia.
Tourra hasi besterik ez da egin, baina Pogacarrek gauzak oso alde ditu jada. Apenas kaltetu zuten lehen egunetako erorikoek, Primoz Roglic (Jumbo Visma) eta Geraint Thomas (Ineos) ez bezala. Eta gaur, aise nagusitu zaie biei ala biei:â44 segundo atera dizkio herrikideari, eta 1.18 galestarrari. Hainbestean jardun dute, zauriz eta kolpez josita egonagatik. Ordea, Pogacarren denbora beste mundu batekoa izan da. Minututik gorako galera izan dute Roglic ez gainontzeko faboritoek:â1.08era geratu da Rigoberto Uran (Education First), 1.11ra Julian Alaphilippe (Deceuninck), 1.44ra Richard Carapaz (Ineos), 1.49ra Enric Mas (Movistar) eta Wilco Kelderman (Bora), 2.14ra David Gaudu (Groupama)...
Espezialistek ere amore eman behar izan dute esloveniarraren ahalmenaren aurrean. Mikkel Bjerg (UAE) izan da erreferentzia on bat ezartzen lehena, kronometroa 33.01ean geldituta. Euria hasi du geroago, eta horrek asko zaildu du inork danimarkarraren marka ondu ahal izatea. Bihurgune asko zutik hartu behar izan dituzte txirrindulariek; azken metroetan zeudenak, esate baterako. Ordea, atertzera egin du tarte baten ondoren, eta Mattia Cattaneok (Deceuninck) zapuztu egin du Bjergen ametsa, ibilbidea sei segundo azkarrago osatuta. Hortik gutxira, italiarrari 36 segundo atera dizkio Stefan Kungek (Groupama). Hura zen proba irabazteko hautagai nagusietako bat, eta ez du hutsik egin.
Oso zaila zirudien inork Kungen denbora hobetu ahal izatea. Gertu izan diran Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) eta Kasper Asgreen (Deceuninck), baina zortzi eta hemezortzi segundora gelditu dira, hurrenez hurren. Burrunba ozena entzun da bat-batean. Pogacar zen. Tximista bezala zihoan. Erlojupekoaren ostean aitortu duenez, hasierako aldapetan ez du gehiegi estutu nahi izan, gerora esfortzuan itota ez gelditzeko. Halere, denborarik onena ezarri du lehen mugarrian; baita bigarrenean ere. Eta, nola ez, helmugan ere bai. Wout van Aertek (Jumbo Visma) kolokan jar zezakeen haren garaipena, baina urrun gelditu da azkenean, 30 segundora. Laugarren bukatu du, Pogacarren, Kungen eta Vingegaarden atzetik. Postu bat beherago sailkatu da Van der Poel, segundo bakarrera. Erlojuaren kontra aritzeko ere badu gaia liderrak, gaur erakutsi duenez.
Apal aritu dira, aldiz, euskal herritarrak. Omar Fraile (Astana) izan da onena:â24. bukatu du, 1.44ra. Ondo ibiltzeko aukerak izan zitzaketenen Pello Bilbaok (Bahrain) eta Ion Izagirrek (Astana), baina 41. eta 65. izan dira, 2.08 eta 3.07ra, hurrenez hurren.
Pogacarrek abantaila handia lortu du sailkapen nagusian: besteak beste, 1.36era du Carapaz, 1.40ra Roglic, eta 1.46ra Geraint Thomas. Hori horrela, Jumbo Visma eta Ineos taldeei bide bakarra gelditzen zaie UAEko ziklista azpiratzeko:âlasterketa hankaz gora jartzea, Euskal Herriko Itzulian gertatu zen bezala. Alegia, xaxatu egin beharko lituzke Pogacarrek gaur eman dien astinduak. Ibilbidea eta indarra badute egoera iraultzeko, edo gutxienez, esloveniar gaztea estu hartzeko. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199879/txinako-alderdi-komunistak-ehun-urte-beteko-ditu-gaur.htm | Mundua | Txinako Alderdi Komunistak ehun urte beteko ditu gaur | Ez dute egitarau ofizialik plazaratu, baina ospakizuna ez da nolanahikoa izango Pekinen eta Shanghain. Gaur egun 92 milioi kide baino gehiago ditu alderdiak. | Txinako Alderdi Komunistak ehun urte beteko ditu gaur. Ez dute egitarau ofizialik plazaratu, baina ospakizuna ez da nolanahikoa izango Pekinen eta Shanghain. Gaur egun 92 milioi kide baino gehiago ditu alderdiak. | Lore dotoreak, Txinako banderak etxe guztien atarietan, kartel gorriak alde guztietan; baina baita segurtasun neurri zorrotzak eta sekretismoa ere. Txinako Alderdi Komunistak gaur ospatuko du bere sorreraren ehungarren urteurrena, eta ez edozein modutan. Egitarau ofizialik ez dute argitaratu, baina Pekin hiriburuko Tiananmen plazak egunak daramatza itxita, eta ez dira faltako kontzertuak, su festak eta bestelako ikuskizunak. Han izango da gaur goizean Xi Jinping Txinako presidentea eta alderdiko idazkari nagusia.
Egun handiaren aurretik ere nabarmena izan da Pekinen eta Shanghain gaurkoa egun berezia dela; apaingarri guztiez gain, bi hirietako erdiguneko trafikoak egunak daramatza mugatuta. Zehazki, Shanghain egin zuen alderdiak bere lehen kongresua 1921eko uztailaren 23an; han izan zen, beste hamabi kiderekin batera, Mao Zedong, 1949an Txinako Herri Errepublika sortu eta 1976an hil zen arte haren burua izan zena. Aurrerago, 1941ean, Maok berak hartu zuen urteurrena uztailaren 1ean ospatzeko erabakia.
Hong Kongeko eskualde administratibo berezian, berriz, litekeena da istiluak izatea: erakundeek debekatu egin dute urtero uztailaren 1ean Txinako Gobernuaren aurka egin ohi den protesta. Izan ere, Hong Kongen esanahi bikoitza du egun horrek: batetik, Alderdi Komunistaren sorreraren urteurrena ospatzen da; eta, bestetik, 1997ko egun horretan bilakatu zen Hong Kong, berriz, Txinako eskualde bat. Poliziak 10.000 agente baino gehiago mobilizatuko ditu bihar, eta hiriko hainbat gune ere itxiko ditu.
92 milioi kide
Osasun onean helduko da Txinako Alderdi Komunista bere urteurrenera: munduko erakunde politiko handienetako bat da. Gaur egun 92 milioi kide baino gehiago ditu —Txinako biztanleen %6,6—, eta haren eragina nabarmena da txinatarren egunerokoan. Badira beste zortzi alderdi ere herrialdean, baina haien garrantzia hutsala da. Munduan kide gehiago dituen alderdi politiko bakarra Indiako Bharatiya Janata da, 100 milioi kide baino gehiago dituena.
Azken asteetan Xi Jinping buru duen gobernuak inoizko kanpainarik handienetako bat jarri du martxan alderdiko militanteek haren historiari buruz ikas dezaten. Hirietan ere hainbat ikuskizun eta ekitaldi egin dira hasieran legez kanpokoa izan zen alderdiaren bidea gogoan izan dutenak. Guztiek alderdiaren historia nihilista bat kontatzen dute, hori baita Xiren agintaldiaren ezaugarrietako bat; iraganeko akatsek eta krisiek ez dute lekurik egungo kontakizunean.
Txinaren etorkizunari buruz jarduteko ere ari dira baliatzen alderdiaren urteurrenaren ospakizuna. Geroz eta nabarmenagoa da munduko ekonomian Txina dela azken hamarkadetan AEB Ameriketako Estatu Batuek izan duten hegemoniaren lekukoa hartzeko hautagai nagusia. Etorkizuneko paradigma aldaketan industria politika moda-modan jarri da, batez ere Txinaren estatutik gidatutako industriaren erreferentzia gero eta agerikoagoa delako.
Xiren gobernuaren helburuetako bat da 2035. urterako herrialdearen ekonomia bikoiztea, baita herritar bakoitzaren diru sarrerak ere. Ondo bidean, 2049. urtean ospatuko du bere ehungarren urteurrena herri errepublikak, eta ordurako potentzia politiko, ekonomiko, teknologiko eta militar finkatua izan nahi du Txinak. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199880/ibarrolaren-gernika-gernikara-margolana-erakutsiko-dute-arco-azokan.htm | Kultura | Ibarrolaren 'Gernika Gernikara' margolana erakutsiko dute Arco azokan | Picassoren Gernika Madrilera eraman zuten urte berean jarri zuten azkenekoz erakusketa batean: 1981ean. Gordeta eduki dute ordutik, eta Jose de la Mano galeriak erakutsiko du orain, Madrilgo Arco azokan. | Ibarrolaren 'Gernika Gernikara' margolana erakutsiko dute Arco azokan. Picassoren Gernika Madrilera eraman zuten urte berean jarri zuten azkenekoz erakusketa batean: 1981ean. Gordeta eduki dute ordutik, eta Jose de la Mano galeriak erakutsiko du orain, Madrilgo Arco azokan. | Agustin Ibarrolak lotura berezi bat izan du Pablo Picassoren Gernika margolanarekin (1937). Artistak behin baino gehiagotan adierazi izan du miretsi egiten duela dagoeneko XX. mendearen sinbolo bat den obra hori. 1970eko hamarkadan, Gernika-ren zati batzuk hartu eta hainbat pintura sortu zituen haiekin; Euskal Herriko «gernika berriak», bere hitzetan. Horietako bat da Gernika Gernikara (1977).
Obra hori 1977an erakutsi zen lehenengoz, Bilboko Arte Ederren museoan, Picassoren koadroa Gernika-Lumora (Bizkaia) eramateko eskatzen zuen egitasmo baten barruan. Asmoa zen museo bat eraikitzea Gernikan, Gernika lana eta hartan oinarritutako beste hainbat obra jasotzeko; tartean, Ibarrolarena bera. Bi metro altu eta hamar metro zabal dituen horma irudi bat da.
Gauza jakina da asmo hori ez dela inoiz gauzatu, eta Ibarrolaren eta Picassoen lanak ez dituztela elkarren ondoan erakutsi oraindik. Picassoren Gernika duela 40 urte eraman zuten New Yorketik Madrilera, eta Ibarrolaren lana baliatu nahi dute urteurren hori ospatzeko. Hain justu, 1981ean izan zen Gernika Gernikara erakusketa batean azken aldiz, eta gordeta eduki dute ordutik. Askok galdutzat zuten. Orain, Jose de la Mano galeriak eskuratu du, eta Madrilgo Arco Arte Garaikidearen Nazioarteko Azokan erakutsiko du, datorren asteazkenetik igandera bitartean.
De la Mano galeristak adierazi du kasualitatez egin zuela topo obrarekin, katalogo zahar batean artistaren lan geometrikoen bila ari zela. Familiarengana jo zuen, eta Ibarrangeluko Gametxo auzoko baserri batean aurkitu zuen (Bizkaia), urteetan Ibarrolaren estudioa izan den tokian.
Honako hau adierazi du Rocio Robles Tardiok, azokan margolanaren aldamenean jarriko duten testuaren egileak: «Obrak jolas egiten du mural bat izatera eta ez izatera, eta, beraz, monumentu izaera ematen dio bere buruari». Robles Tardioren ustez, Ibarrolak «Picassoren obraren gakoak» ulertu zituen. |
2021-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/199881/politikoak-txirrindulariak-eta-futbolariak.htm | Politikoak, txirrindulariak eta futbolariak | Politikoak, txirrindulariak eta futbolariak. | Jendaurrean erakutsi beharreko zordun handiak zeintzuk diren erabakitzean bi jarrera hartu zituzten ogasunek. Zorraren muga milioi bat euroan jarrita, zerrenda murritzagoa erakustera jo zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek. Horren ondorioz, porrot egindako enpresak dira hor nagusi, eta gutxi dira izen propioekin agertzen direnak, haientzat zailagoa baita halako zulo bat eragitea ogasunari.
Zerrenda zabalago baten hautua egin zuen Nafarroak, eta gutxieneko muga 120.000 euroan jarri zuen. Ondorioz, zerrenda nabarmen luzeagoa da —673 lagun daude Nafarroan, 242 beste hiru lurraldeetan—, eta lautik bat dira norbanakoak. Haien artean, pertsona ezagun asko daude, Gabriel Urralburu presidente ohia (426.700 euro) eta haren emazte Olivia Balda (440.500) buru dituztela. Ignacio Gallipienzo Eguesibarko alkate ohiak, berriz, 122.200 euro zor dizkio Ogasunari.
Soldata handiak jaso bai, baina zegozkien zergak ordaindu ez zituzten kirolari batzuk badira. Vladimir Karpets txirrindulari ohiak eta haren emazte Tatiana Karpetsek 989.000 euro zor dituzte, eta Denis Mentxov txirrindulariak eta Nadezna Menxova emazteak (707.000). Osasunako hiru jokalari ere ageri dira: Walter Pandiani (124.300), Krisztian Vadocz (153.300) eta Pizo Gomez (219.800). | ||
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199882/donald-rumsfeld-defentsa-idazkari-ohia-zendu-da.htm | Mundua | Donald Rumsfeld Defentsa idazkari ohia zendu da | Irakeko inbasioaren (2003) arkitekto nagusietako bat izan zen Rumsfeld, George W. Bushen agintaldian. | Donald Rumsfeld Defentsa idazkari ohia zendu da. Irakeko inbasioaren (2003) arkitekto nagusietako bat izan zen Rumsfeld, George W. Bushen agintaldian. | Donald Rumsfeld AEBetako Defentsa idazkari ohia zendu da, 88 urterekin. Asteazkenean haren sendiak jakinarazi duenez, Mexiko Berriko Taos hiriko etxean hil da. Bi alditan izan zuen AEBetako indar militarren gaineko ardura Rumsfeldek: 1975 eta 1977 artean Gerald Forden presidentetzan, eta 2001 eta 2006 artean George W. Bushenean. Bigarren aldi horregatik egin zen ezagun, Irakeko inbasioaren sustatzaileetako bat izan zelako.
Dick Cheney presidenteordearekin batera, Bushen exekutiboko belatzen liderra izan zen Rumsfeld. Hura izan zen 2003an Irak inbaditzeko justifikaziotzat herrialde horrek suntsipen handiko armak zituen gezurra erabiltzearen erantzule nagusietako bat. Gobernua utzi ondoren ere, eutsi egin zion gezur horri.
Bushek goraipatu egin du dolumin mezuan: "Estatu Batuak seguruagoak dira eta hobeto daude haren zerbitzuari esker".
AEBetako militarrek 2011n utzi zuten Irak, gerrak ehunka milaka hildako eragin ondoren. Gaur egun oraindik 2003ko inbasioaren ondorio zuzenak ari da pairatzen herrialdea, eta egonkortasuna eskuratzetik urruti dago. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199910/kazetari-bat-eta-ekintzaile-bat-hil-dituzte-haitin.htm | Mundua | Kazetari bat eta ekintzaile bat hil dituzte Haitin | Beren etxe aurrean hil zituzten, eta gorpuak erakusten dituen bideo bat zabaldu da sare sozialetan. Auzo berdinean, beste hamabost pertsona hil zituzten asteartean. | Kazetari bat eta ekintzaile bat hil dituzte Haitin. Beren etxe aurrean hil zituzten, eta gorpuak erakusten dituen bideo bat zabaldu da sare sozialetan. Auzo berdinean, beste hamabost pertsona hil zituzten asteartean. | Gazette Haiti egunkariak jakinarazi du bere kazetarietako bat, Diego Charles, etxe aurrean hil dutela, tiroz. Marie Antoinette Duclaire Matriz Liberación mugimenduko kidea ere modu berean hil dute. Astearte gauean gertatu ziren hilketak, eta hildakoen gorpuak erakusten dituen bideo bat ere zabaldu da sare sozialetan. Gobernuak argitu du lau gizon aritu zirela biak hil zituzten Christ-Roi auzoan, Puerto Principen, motozikleta batetik tiro egiten. Auzo horretan bertan, gutxienez hamabost pertsona hil zituzten astearte gauean.
Haitiko lehen ministroak Fantom 509 erakundeari egotzi dizkio hilketak, eta «ekintza terrorista» bezala deskribatu du gertakaria. Talde kriminalen arteko gerraren ondorioz, 13.600 pertsona inguruk ihes egin behar izan dute Puerto Principetik ekainaren hasieratik. Bortizkeria nabarmen hazi da azken asteetan. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199911/gazteen-txertaketa-aurreratzeko-eskatu-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Gazteen txertaketa aurreratzeko eskatu du Jaurlaritzak | Horretarako eskumena autonomia erkiegoetako gobernuek dutela gogorarazi du Espainiako Gobernuak | Gazteen txertaketa aurreratzeko eskatu du Jaurlaritzak. Horretarako eskumena autonomia erkiegoetako gobernuek dutela gogorarazi du Espainiako Gobernuak | Azken egunotan izandako kasuen gorakadak kezka piztu du Eusko Jaurlaritzan, batez ere gazteenen artean egin baitu gora intzidentziak: oraindik txertorik jaso ez dutenen artean. Orain arte txertaketa plangintza moldatzearen aurka azaldu bada ere, atzoko Espainiako Osasuneko Lurralde Arteko Kontseiluan gazteen txertaketa aurreratzeko eskaria egin zuen Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, kutsatzeen gorakada hesitzeko asmoz.
«Komenigarria litzateke txertaketa irizpideak berrikustea», iritzi zion Sagarduik. Argudiatu zuen gazteen artean harreman sozialak areagotzen ari direla, eta horren ondorioz sortzen ari diren kutsatzeak geldiarazteko txertaketa proposatu zuen. Atzoko Osakidetzako eta Osasunbideako datuek 366 kutsatu jaso zituzten, horietako gehien 19 eta 39 urte artean.
Kontseiluak ez zuen gaia landu atzoko bileran. Hala ere, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak gogorarazi zuen autonomia erkidegoetako gobernuek dutela eskumena txertaketa aurreratzeko. Hain zuzen ere, neurri horren alde egin du ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak, Delta aldaeraren hedapena geldiarazteko: kutsakorragoa eta erikorragoa baita aldaera hori.
Estrategia aldaketa egin zuen atzo Eusko Jaurlaritzak. Izan ere, Sagarduriren adierazpenak atzo bertan egondako Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean egindakoen aurkako bidetik joan ziren. Bertan izan zen Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko eta Adizkioen zuzendaria, eta adin irizpideak mantentzearen aldeko hautua egin zuen. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199912/jean-jacques-lasserre-hautatu-dute-pirinio-atlantikoetako-presidente.htm | Politika | Jean Jacques Lasserre hautatu dute Pirinio Atlantikoetako presidente | Gaur goizean egiten ari dira departamendu kontseiluko lehen bilkura. Bi hautagai aurkeztu dira presidentetzarako: Lasserre bera eta EH Baiko Iker Elizalde. | Jean Jacques Lasserre hautatu dute Pirinio Atlantikoetako presidente. Gaur goizean egiten ari dira departamendu kontseiluko lehen bilkura. Bi hautagai aurkeztu dira presidentetzarako: Lasserre bera eta EH Baiko Iker Elizalde. | Igandean iragan ziren departamendurako eta eskualderako bozak Ipar Euskal Herrian, eta Pirinio Atlantikoetako departamendu kontseiluan parte hartuko duten hautetsiak izendatu zituzten. Ipar Euskal Herriak dituen hamabi kantonamenduetatik 11tan zentro-eskuinak irabazi zuen; Hendaiako kantonamenduan EH Bai gailendu zen. Gaur goizean iragaten ari da kontseilu nagusiko lehen bilkura, ondoko sei urteetan departamendua gidatuko duen presidentea hautatzeko. Bi hautagai aurkeztu dira: zentro-eskuineko gehiengoaren izenean Jean Jacques Lasserre, eta EH Bairentzat Iker Elizalde. Departamenduko ezkerrak ez du hautagairik aurkeztu. Hautetsien gehiengoak Lasserre hautatzearen alde egin du.
Bigarren agintaldia izanen du, jarraian, Lasserrek (Bidaxune, Nafarroa Beherea, 1944). 2001etik 2008ra ere okupatu zuen kargu hori. Adinean aitzinera joanik ere, «departamenduaren pasioz» presidente izaten jarraitzeko borondatea erakutsi zuen hauteskunde kanpainan BERRIAri eskainitako elkarrizketan: «Erabakia ez dut bakarrik hartu, nire zerrenda kideek bultzatu naute. Niretzat ohore bat da: ezkerra erabat zatitua da; gu, erabat batuak. Baina zintzoki: zeren izenean adin bat dugunean ez dugu zer erranik? Departamenduak belaunaldi guzientzat lan egiten du, nirearentzat ere bai. Laburbilduz: gustu pertsonal bat da, eta hautu kolektibo bat».
Presidente hautatua izan berritan, departamenduak instituzio gisa duen zilegitasuna defendatu du: «Anitzek zaharkitua zela zioten; guk departamendu eskalaren egokitasunean sinesten dugu», adierazi du. «Elkartasuna» oinarri duten politika publikoen «noblezia» azpimarratu du, ildo beretik: «Badakigu bizi dugun osasun krisiak eta bizi ditugun tratnsizio handiek elkartasun beharra indartu baizik ez duela egiten ahulenengan. Elkartasun horri esker, gure diferentzien gainetik komunitatea osatzen dugu», baieztatu du. Pirinio Atlantikoetako departamenduaren «aniztasun kulturalaren» defentsa, «elkartasunaren, errespetuaren eta irekitasunaren adierazpena» izan behar dela erran du.
Era berean, hauteskundeak markatu dituen abstentzio handia ere aipatu du. «Hautesleen urruntzeak geure burua galdekatzera eraman behar gaitu. Tokiko hautetsien eta herritarren artean konfiantza harremanak tinkatu behar dira; lurraldeekin hurbileko harremana indartu behar da. Niri dagokidanez, zuhurtasunez, irudimenez eta arriskuak hartuz aritzera bultzatzen zaituzte». Departamenduaren politika sozialekin adin guzietako herritarrei laguntza ekartzeko borondatea erakutsi du, eta «berrikuntza sozialerako laborategi» baten sorrera iragarri du, herritarren beharrei konponbide «egokiagoak» atzemateko «gogoetatzea, irudikatzea, testatzea eta ebaluatzea» ahalbidetuko duena. Kanpainan eztabaida izan da 18-25 urte artekoentzat gutxieneko errenta bermatzeari buruz. Eztabaidan sartzea ukatu du Lasserrek, baina adin horretako gazteei «erantzunak» proposatuko zaizkiela erran du.
Etxebizitzaren gaia ere izan du hizpide, lurraldean zehar egoera desberdinak direla azpimarratuta, «konplexua» dela erranez. «Gure lurraldearen erakargarritasun zoragarriari lotua dela uste dut, baina ez dut uste nor bere baitan hetsirik egotea edo halako jarduera edo halako publiko bat hatzarekin erakustea direnik konponbidea». Tresnak badirela eta partaide ezberdinen artean lanean aritu behar direla baieztatu du. Herritarren parte hartzeari, ingurumen transizioari eta bizi inguruneari buruz lan egitea ere aipatu du.
Oposizioa lanerako prest
Lasserre presidentearen hitzartzearen ondotik, oposizioko hautetsien aldia izan da. Departamenduko ezkerrak talde politikoa osatu du eta Stephanie Maza Paueko hautetsia izanen da bozeramailea. «Abstentzio handiak behartzen gaitu kontuan hartzera gure herritarren zati handi batek ez duela interesik ikusten bozkatzera joatean. Lekzio gisa hartu behar dugu. Triunfalismoak baztertu eta lan egin behar da», adierazi du. «Ezkerreko hautetsiak presente izanen gara, batzorde guzietan parte hartuko dugu». Oposizio «determinatu» bat izanen direla erran du, eta nabarmendu du zerbitzu publikoren defentsan arituko direla. «Ez gara enfrentamendu antzu batean izanen, instituzioaren eta departamenduaren interesak defendatuko ditugu. Ez dugu figurazioa eginen, gure rola osorik beteko dugu».
Iker Elizalde EH Baiko hautetsiak ere hartu du hitza. Annie Povedarekin batera, ezkerreko abertzaleen ordezkariak izanen dira Pauen. «Printzipiozko hautagaitza aurkeztu dugu, gure diferentzia baieztatzeko manera baita guretzat«. Bi oinarrizko puntu aipatu ditu: Ipar Euskal Herriaren instituzionalizazioa eta AHT. «Bigarren etapa batera pasa behar da Euskal Hirigune Elkargaoren ondotik». Estatu bereziko urralde elkargo baten alde direla erran du, eta oroitarazi du Ipar Euskal Herrikoan gehiengo baten babesa izan zuela garaian. Abiadura Handiko Trenarentzat trenbide berriak eraikitzearen kontra ere agertu da Elizalde. «Ez da beharrezko». Baliabideak orain diren azpiegiturak indartzeko erabiltzea hobetsi du. Azkenik, euskaraz ikasteko eskubidea ere defendatu du, Brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzeko Donapaleuko (Nafarroa Behera) Amikuze kolegioa okupatzen ari direnei babesa erakutsita.
Berehala hartu beharreko bost neurri zerrendatu dizkio Elizaldek Departamenduko presidenteari: etxe laguntzaileen lan baldintzen hobetzea, besteak beste, 28 orduko lanaldiarentzat gutxieneko lansaria bermatuta; gutxieneko errenta bermatzea 18 eta 25 urte artekoentzat; etxebizitzaren egoerari konponbidea ematea, azpimarratuz instituzioaren ardura dela denentzat eskuragarri izan dadin; bakartutako adingabekoen harrera denentzat bera izatea, edonongoak izanik ere; turismo iraunkorraren Europako itunarekin bat egitea. Lasserrek erantzun dio bistakoa dela gai anitzetan eztabaidak izanen dituztela, baina prest agertu da elkarlanean aritzeko. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199913/hiru-greba-egun-egitera-deitu-dute-bizkaiko-autoeskoletan.htm | Ekonomia | Hiru greba egun egitera deitu dute Bizkaiko autoeskoletan | ELA eta CCOO sindikatuek uztailaren 14, 23 eta 26rako deitu dute lanuztera, «lan ituna berritzeko eta genero arrakala ezabatzeko» | Hiru greba egun egitera deitu dute Bizkaiko autoeskoletan. ELA eta CCOO sindikatuek uztailaren 14, 23 eta 26rako deitu dute lanuztera, «lan ituna berritzeko eta genero arrakala ezabatzeko» | Aurtengo ekainean Bizkaiko autoeskoletan egondako bi greba egunek segida izango dute uztailean. Autoeskoletako langileen ordezkaritzaren %100 duten sindikatu biek, ELAk eta CCOOk, lanuztera deitu dute berriro, 14, 23 eta 26rako. Beren eskaeren aurrean, salatu dute ez dutela patronalaren erantzunik, eta langileek ezin dutela jarraitu «baldintza prekarioetan eta askotan irregularretan».
Izan ere, Bizkaiko autoeskoletako langileek 11 urte egin dituzte jadanik hitzarmena berritu gabe, eta horrek eragin die orduko soldatak eta ordutegiak indarrean edukitzea oraindik. Izan duten hitzarmen bakar hori 2009an sinatu eta 2010eko abenduan amaitu zen. «Geroztik, blokeatuta dago, eta ez da berritu». Hala ere, «hala moduz» egindako hitzarmen bat izan zen, «taberna batean sinatu izan balute bezala». Ordutik, 11 urte igaro dira, eta langileek orduko baldintzekin jarraitzen dutela esan dute: «Gure lan baldintzak izoztuta daude. Irakasleek lan egindako ordu bakoitzaren araberako soldata dute, eta administrazioko langileak ez dira lanbide arteko gutxieneko soldatara heltzen asteko 40 orduko lanaldiarekin».
Gainera, sektorean genero arrakala handia dagoela azaldu dute ELAk eta CCOOk, lan administratiboan emakumeak aritzen direlako gehienbat, eta lanpostu horietan jasotzen direlako soldata apalenak.
2020ko urrian abiatu zen lan hitzarmena berritzeko negoziazioa sindikatuen eta patronalaren artean, baina zazpi hilabete eta bederatzi bilera eta gero, «APAVI patronalaren borondaterik eza oso garbi geratu zen», sindikatuen arabera; egoera erregulatzeko «benetako urratsak» ez egiteko hautua egin du Bizkaiko autoeskolen patronalak, haien ustez, eta horregatik iritsi ziren aurtengo ekainean lehenengo lan uzteak. «Erabateko jarraipena izan zuten, baina, hala ere, patronala ez da jarri harremanetan gurekin». Hori dela eta, mobilizazioan aurrera pauso bat emateko erabakia hartu dute, eta hiru greba egun antolatu dituzte uztailerako.
Profesionalizazioa
ELAk eta CCOOk nahi dute beharginen lan baldintzak «duinak egitea eta profesionalizatzea», eta, horretarako, «baldintza prekarioak erregularizatu egin behar dira». Soldata taulak berritzea exijitzen dute, «erosteko ahalmena berreskuratzeko». «Autoeskola gehien-gehienek itunaren araberako soldata ofizialak pagatzen dituzte irakasleen kasuan, eta maiztasun irregularrarekin. Administrazioaren alorrean, berriz, apenas iristen diren 1.000 euro gordinetara».
Ordutegietan ere aldaketak nahi dituzte sindikatuek. «Gaueko 21:00ak arte luzatzen dira lanaldiak, hamaika ordu lan egin eta gero, eta larunbatean ere lan egiten da». |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199914/espainiako-auzitegi-gorenak-ez-du-onartu-masek-jarritako-helegitea.htm | Mundua | Espainiako Auzitegi Gorenak ez du onartu Masek jarritako helegitea | Kontu Auzitegiak 5,8 milioi euroko zigorra ezarri zien hari eta beste bederatzi goi kargudun ohiri, 2014ko galdeketarekin lotuta. Bi urte behar izan ditu erantzun bat emateko. | Espainiako Auzitegi Gorenak ez du onartu Masek jarritako helegitea. Kontu Auzitegiak 5,8 milioi euroko zigorra ezarri zien hari eta beste bederatzi goi kargudun ohiri, 2014ko galdeketarekin lotuta. Bi urte behar izan ditu erantzun bat emateko. | Espainiako Auzitegi Gorenak ez ditu onartu Artur Mas Kataluniako presidente ohiak eta beste hainbat goi kargu ohik aurkeztutako helegitea. Generalitateko kide ohiak 5,8 milioi euroko zigorra ordaintzera kondenatu zituen Kontu Auzitegian 2018an, lau urte lehenagoko azaroaren 9ko galdeketaren harira eginiko gastuengatik. Erabakia 2017ko erreferendumaren nazioarteko sustapenaren harira ezarritako bermea publiko egin berritan iritsi da; 5,4 milioi eurokoa.
Masen helegitearekin batera, Joana Ortega, Francesc Homs eta Irene Rigau kontseilari ohien, eta beste sei goi kargudun ohiren eskaerak ere baztertu ditu. Zigortuek argudiatu zuten Kontu Auzitegiak ez duela haien ekintzak konstituzionalak izan ziren edo ez erabakitzeko eskumenik, eta bi aldiz zigortu dituztela gertaera berdinengatik; aurrez Kataluniako Auzitegi Nagusian ere ebatzi zuten haien aurka.
Auzitegiaren arabera, baina, bi ebazpenen artean ezberdintasunak daude, eta, beraz, ez da nahikoa justifikazioa. Aho batez hartutako erabakia argudiatzeko, gehitu du zigortuek ez dutela «kasazio interesa justifikatu», eta «oinarri falta» dagoela helegiteetan. Erabakia hartzeko bi urte baino gehiago behar izan ditu. Bien bitartean, hainbat jabetza enbargatuta izan dituzte, diruaren zati Elkartasun Kutxaren bidez ordaintzea lortu arren.
Zigor horrez gain, beste bat ere pilatu zaie Masi eta Homsi. 2017ko erreferendumari lotutako kausan, 2,8 eta 2,9 milioi euroko bermeak ezarri dizkie Kontu Auzitegiak, hurrenez hurren, 2011 eta 2015 artean —bere agintaldian— galdeketa sustatzeko nazioartean eginiko lanengatik. Erabaki horien aurrean, presidente ohiak adierazi du Espainiako Estatuak politikari katalanak «politikoki eta sozialki hiltzea» duela helburu; lehenik, kargu publiko bat izateko aukera kendu zioten, eta gero, zigor ekonomiko handiak jarri.
Kausa berriari dagokionez, Estatuko Abokatutzak uko egin dio alegazioak aurkezteari, Espainiako Justizia ministro Juan Carlos Campok esandakoaren bidetik. Horren arrazoia da Generalitateko 34 goi kargudun ohiek ustez legez kanpo eginiko gastuetarako —besteak beste, kontratuak, bidaiak eta enbaxadetako gastuak— ez dela estatuko administrazioaren diru funtsik erabili. Aurkako erabakiak, gainera, Kontu Auzitegiak berak jarritako aurrekarien kontra egingo luke. 2014ko erreferendumari lotutako kasuan, auzitegiak pasa den ekainean ebatzi zuen abokatutzak ez lukeela prozesuan parte hartu behar. Estatuko Abokatutzak helegitea jarri zion erabakiari, baina Gorenak ez zuen tramitera onartu. Erabakiak bat egiten du alderdi independentisten nahiekin. Haiek auzi judizialari «konponbide bat emateko» eskatu diote Espainiako Gobernuari, esanez Estatuko Abokatutza kausatik baztertzea zela horretarako lehen pausoa. Akusazio gisa jarraituko dute, ordea, Fiskaltzak, Societat Civil Catalana erakundeak eta Abokatu Katalanak Konstituzioagatik elkarteak. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199915/baheketa-bat-egiteko-galdegin-dio-hernaniko-alkateak-osakidetzari.htm | Gizartea | Baheketa bat egiteko galdegin dio Hernaniko alkateak Osakidetzari | Alkateak azaldu du egoera «nahiko larria» dela, birusa abiada azkarrean ari baita herrian hedatzen. | Baheketa bat egiteko galdegin dio Hernaniko alkateak Osakidetzari. Alkateak azaldu du egoera «nahiko larria» dela, birusa abiada azkarrean ari baita herrian hedatzen. | Aste hasieratik, Hernanin (Gipuzkoa) atzemandako COVID-19 kasu kopuruaren gorakada kezkarako zio izan da, nabarmen. Esaterako, asteartean Hego Euskal Herrian detektatutako 366 kasuetatik, Hernanin zenbatuak izan ziren 52. Gaitzaren intzidentzia tasa metatua 600dik gorakoa da herrian. Horiek horrela, birusaren kutsatze katea etete aldera, herrian baheketa bat egin dadila galdegin du Hernaniko alkate Xabier Lertxundik. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari egin dio eskea. Edonola ere, Lertxundik argitu du Hernaniko Udalak ahal adina baliabide bideratuko dituela zeregin horretarako, «egoerak okerrera egin ez dezan».
Agerraldiaren berri izan bezain laster, ekainaren 24aren bueltan Hernanin ospatu ohi diren sanjoanekin lotu zuten hainbatek kasuen gorakada. Ordea, herriko alkateak argitu du ez dagoela bataren eta bestearen arteko harremana baieztatzeko aski frogarik. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199916/euskal-ekonomia-2022an-itzuliko-da-aurrekora-laboral-kutxaren-ustez.htm | Ekonomia | Euskal ekonomia 2022an itzuliko da aurrekora, Laboral Kutxaren ustez | Ikerketa taldearen aurreikuspenen arabera, KPI %2,1 igoko da aurten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,3 Nafarroan | Euskal ekonomia 2022an itzuliko da aurrekora, Laboral Kutxaren ustez. Ikerketa taldearen aurreikuspenen arabera, KPI %2,1 igoko da aurten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,3 Nafarroan | «BPGari dagokionez, 2022an utziko dugu krisia atzean», iragarri du Joseba Madariaga Laboral Kutxako ikerketa zuzendariak. Horrek, baina, zehaztu duenez, ez du esan nahi langabezia tasak bilakaera berdina izango duenik, aldi baterako lan erregulazioen babesaren eragina zenbatekoa izaten ari den ezin delako neurtu oraindik. Oro har, baina, «iragarpen baikorrak» egin dituzte, eta erakunde publikoek eginiko aurreikuspenak hobetu dituzte.
Laboral Kutxak euskal ekonomiaren egoeraren inguruko sei hilabeteroko txostena aurkeztu du, eta, haren arabera, BPG %6,3 igoko da aurten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %6,4 Nafarroan. Eusko Jaurlaritzak eginiko aurreikuspena baino hobea da (%5,7), baina iazko abenduan bankuak berak egin zuena baino txarragoa. Ordukoan %7ko datua eman zuen. «Baina ez da larria» zehaztu du Ibon Urgoiti Negozio Garapen Areako zuzendariak: «Olatua espero baino gehiago luzatu da, baina horrek ez du susperraldia eten, pixka bat atzeratu baizik».
2021 «susperraldiaren urtea» izango da, eta 2022 are hobea izatea espero dute. Datorren urtean %6,8 igoko da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG, eta %6,7 Nafarroakoa. Pandemiaren eraginez, eta 2019arekin alderatuta, BPG %9,5 eta %8,3 jaitsi zen iaz. Bi urteetako iragarpenak batuz gero, %12ko inguruko hobekuntza irteten da, eta hortik ondorioztatu dute euskal ekonomiak 2022an utziko duela atzean krisia.
Enplegu tasa BPGaren eskutik joan ohi da normalean, baina pandemiak logika hori hautsi duela azaldu du Madariagak. Iaz langabezia tasa %0,3 igo zen bakarrik EAEn —%9,2tik %9,5era—, eta %1,9 Nafarroan —%8,2tik %10,1era—, BPGk izan zuen jaitsiera baino askoz leunagoa da. Adituen ustez, aldi baterako erregulazioengatik izan zen, eta, zenbatzeko moduarengatik, haien babesean dauden langileak ez direlako langabetu bezala zenbatzen. Faktore horrek asko zailtzen du iragarpena egitea, baina, hala ere, datua eman dute: aurten enplegu tasa %4,3 igoko da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,3 Nafarroan. 2022an, berriz, igoera handiagoa izango da: %5ekoa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eta %4,8koa Nafarroan.
KPIari dagokionez, aurten %2,1 igoko da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,3 Nafarroan. Hurrengo urterako %2tik beherako batez bestekoak espero dituzte. Igoera nabarmena da, eta arrazoi nagusia energiaren prezioaren igoera da, hala argindarrarena nola erregaiena. Era berean, behin-behineko beste hiru arrazoi gehitu dituzte: merkealdien atzerapena, erosketa saskian egondako aldaketak eta Alemaniako Gobernuak BEZ berriz ere igo izana. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199917/lsquobaby-boomrsquo-aren-belaunaldikoek-pentsio-txikiagoen-eta-erretiroa-atzeratzearen-artean-hautatu-beharko-dute.htm | Ekonomia | ‘Baby boom’-aren belaunaldikoek pentsio txikiagoen eta erretiroa atzeratzearen artean hautatu beharko dute | «Belaunaldien arteko berdintasun tresnaren» bitartez, baby boom-aren belaunaldiko erretiratuei «ahalegin gehigarri» bat eskatuko die Espainiako Gobernuak. Pentsioen erreformaren lehen zatia izenpetu du, sindikatuekin eta patronalarekin | ‘Baby boom’-aren belaunaldikoek pentsio txikiagoen eta erretiroa atzeratzearen artean hautatu beharko dute. «Belaunaldien arteko berdintasun tresnaren» bitartez, baby boom-aren belaunaldiko erretiratuei «ahalegin gehigarri» bat eskatuko die Espainiako Gobernuak. Pentsioen erreformaren lehen zatia izenpetu du, sindikatuekin eta patronalarekin | Pentsioen erreformaren lehen zatia berretsi duen agiriaren tinta lehortu gabe zegoela, ireki da bigarren zatiari buruzko eztabaida. Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak hasi du dantza, gobernuaren asmoa zein den mahai gainean jarrita: «Ahalegin gehigarria» eskatuko die baby boom-aren belaunaldikoei. Hau da, 1958tik 1975-1977 arte jaiotakoek beren aurrekoek eta beren ondorengoek baino pentsio txikiagoak espero beharko lituzkete. Alternatiba bat eman die ministroak: lan gehiago egitea.
Atzo eguerdian sinatu zuten pentsioen erreformaren lehen zatia Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak, Pepe Alvarez UGTkoak, Antonio Garamendi CEOE patronaleko buruak eta Santiago Aparicio CEOEko lehendakariordeak (Cepyme enpresa txikien patronala ordezkatzen). Pentsioen inguruan 2011z geroztik sinatutako lehen akordioa dela nabarmendu zuen Sanchezek, eta pentsioen erosteko ahalmena bermatzen duela.
Onartutako neurrien artean dago 2022. urtetik aurrera pentsioak aurreko urteko batez besteko KPIaren arabera igoko direla. Erretiroa aurreratzen dutenei gehiago zigortzea —pentsioa txikituz— eta atzeratzen dutenei saria ematea —pentsioa handituz— ere hitzartu dute. Gizarte Segurantzak kotizazioen bidez ordaintzen dituen gastu batzuk aurrerantzean aurrekontuen bitartez ordaintzea ere dakar erreformak.
Bigarren zatia, zailena
Erreformaren bigarren zati bat geratzen da lotzeko, agian zailena, haren bitartez kontrolatu nahi dutelako hurrengo urteetan gastua gehiegi ez handitzea. Neurrietako bat izango da jasangarritasun faktorearen ordezkoa. «Belaunaldien arteko ekitate tresna» deitu dio Escrivak, eta azaroaren 15era arteko epea dute hitzartzeko, 2022 hasieran indarrean sartuko den pentsioaren legean joatekoa baita.<br />Jasangarritasun faktorea 2013ko erreforman txertatu zuen Espainiako orduko gobernuak, PPren esku zegoenean. Pentsioen zenbatekoa bizi itxaropenarekin lotzen zuen faktore horrek, eta urte gutxiren buruan pentsio berrien zenbatekoa %30 txikituko zela kalkulatu zuten sindikatuek. «Gaizki diseinatuta zegoen», argudiatu du Escrivak, TVEn, «urte batzuetan kontzentratuta dagoen arazo bat» —baby boom-aren belaunaldiak erretiroa hartzen duenean pentsio sistemak izango duen gastu handia— epe mugarik gabeko faktore batekin konpondu nahi zuelako.
Horregatik, Espainiako Gobernuak proposatuko duen sistemak «ahalegin gehigarria» eskatuko die 1950eko hamarkadaren amaieratik 1970eko hasierara jaio zirenei. «Doikuntza nahiko moderatua izango da, Espainiak ez baitu arazo larririk pentsioekin. [...] Hautatu beharko dute doikuntza txiki baten eta gehiago lan egitearen artean. Oraindik xehetasunak findu behar ditugu».
Kotizazio urteen luzapena
Eztabaida handia sor dezakeen beste gai bat pentsioa kalkulatzeko kontuan hartzen diren kotizazio urteena da. Lan bizitzaren azken hamabost urteak ziren azken erreformen aurretik, baina 2013tik urtero beste urte bat gehitzen da. Aurten, kotizatutako azken 24 urteak hartzen dira aintzat, eta azken 25ak izango dira datorren urtean, trantsizio epea amaitutakoan. Langile gehienentzat, lan bizitzako azken urteak izan ohi dira emankorrenak, eta horregatik epea luzatzeak pentsioa txikitu egiten die.
Epe hori 35 urtera luzatzeko aukera aipatu zion Espainiako Gobernuak berak Europako Batzordeari, baina Unidas Podemosko ministroen haserreak neurri batean atzera egitera eraman zuen exekutiboa. Escrivaren arabera, orain aztertzen ari diren neurria da epe luzatzea, baina langileak kotizazio txikieneko urteak kendu ahal izatea. Horrek lagun diezaieke lan bizitzaren azken urteetan enplegua galtzen dutenei, eta zaintza kontuengatik edo beste batzuengatik beren lanaldia murriztu dutenei.p> |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199918/titularra.htm | Gizartea | Titularra | Sarrera | Titularra. Sarrera | Testua |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/199919/drj-efpn.htm | Kultura | DRJ EFPn | Urteetan Euskaldunon Egunkaria-n eta BERRIAn kazetari lanean aritu ostean, itzultzaile ari da gaur egun Juan Luis Zabala (Azkoitia, Gipuzkoa, 1963). Literatur lan ugari argitaratu ditu: nobelak (Zigarrokin ziztrin baten azken keak, 1985; Kaka esplikatzen, 1989; Galdu arte, 1996; Agur Euzkadi, 2000; Txistu eta biok, 2016), eta narrazio bildumak (Gertaerei begira, 1988; Sakoneta, 1994; Ospa, 2017). Baita dietario bat (Inon izatekotan, 2006) eta bi biografia ere (Jesus Mari Artze, ttakunaren esku isila, 2003; eta Maltzeta, soinu bete bihotz, 2012). | DRJ EFPn. Urteetan Euskaldunon Egunkaria-n eta BERRIAn kazetari lanean aritu ostean, itzultzaile ari da gaur egun Juan Luis Zabala (Azkoitia, Gipuzkoa, 1963). Literatur lan ugari argitaratu ditu: nobelak (Zigarrokin ziztrin baten azken keak, 1985; Kaka esplikatzen, 1989; Galdu arte, 1996; Agur Euzkadi, 2000; Txistu eta biok, 2016), eta narrazio bildumak (Gertaerei begira, 1988; Sakoneta, 1994; Ospa, 2017). Baita dietario bat (Inon izatekotan, 2006) eta bi biografia ere (Jesus Mari Artze, ttakunaren esku isila, 2003; eta Maltzeta, soinu bete bihotz, 2012). | NASA National Aeronautics and Space Administrationetik deitu zidatenean, pentsatu nuen iragarki bat egiteko izango zela. Inork niri harrokeria leporatu gabe esan dezaket garai hartan ni, David Robert Jones, beste izen batekin bazen ere, rock izar ospetsua nintzela, mundu guztian ezaguna, erreferentzia laudatua. Gainera, nire kantuen artean ez ziren gutxi espazioarekin eta zientzia fikzioarekin zerikusia zutenak, egokiak NASAren era askotako ekimenetarako.
Ez nuen inondik inora ere espero EFP Esperimental Foreverland Projecten parte hartzeko proposamenik, ez bainuen proiektuaren berririk. Nola ba! Proiektu sekretua da, eta hala izan behar du, oraingoz behintzat, ezinbestean.
Hasieran ezezkoa eman nuen. Maite nuen jendeak inguratuta bizi nintzen eta une oparoan nengoen musikari moduan ere, disko berria plazaratzear. Osasunez ere ondo nenbilen, 70 urteetara gerturatzen ari banintzen ere. Ez nuen bizimodua aldatu nahi.
Baina, kasualitatea!, eskaintza jaso eta astebetera prostatitisa diagnostikatu zidaten. Ez zen, berez, ezer larria, baina gaitz hark ikusarazi zidan bizitzaren beste fase batean sartzen ari nintzela, eta fase hori, gainera, ezingo zela oso luzea izan, ez nik nahiko nukeen bezain luzea behintzat. Bizitzaren oso zalea izan naiz beti, bizitzari oso atxikia.
Horregatik eman nien baiezkoa NASAren EFP proiektuko arduradunei, zalantza askoren ondoren. Kontu eta zehaztasun handiz landu zuten handik aurrera dena. Gibeleko minbizi baten ondorioz hil nintzelako itxurak egin genituen denon artean, 2016an, eta inor ezertaz jabetu gabe ekarri ninduten hona. Ez zen zabaldu bizirik jarraitzen nuelako zurrumurrurik, hamarkada batzuk lehenago hildako beste rock izar baten kasuan bezala, Elvis Presley mito handiarenean.
Arduradunek orduan esan zidatenez, aho batez erabaki zuten ni proiektu honetan parte hartzeko hautatuen artean izatea. Batetik, garaiko gizateria ordezkatzeko talentu handiagoko inor aurkitzea zaila izango zela iritzita; bestetik, nire edertasun moldakor miresgarria balioetsita. Ez dira nire hitzak, arduradunenak baizik, proiektuaren eta eskaintzaren berri emateko bildu ginenean esanak.
Azalpenak entzun ondoren, galdetu nien ea Lou Reed ere, nire garaiko beste kantari ospe handiko bat, ni baino lehenago hila, hautatuen artean zegoen, baina ezetz esan zidaten, hura modu naturalean hil zela, proiektua artean ere abian jarri gabe zegoela. Pena eman zidan. Beste kantari ospetsu bat hil zen gero, Leonard Cohen, ni hona etorri eta hamar hilabetera, eta pentsatu nuen hura ere hautatuen eta baiezkoa emandakoen artekoa izan zitekeela, baina ezin izan dut egiaztatu, eta ez naiz arduradunei galdetzen ausartu, Lou Reedi buruz galdetu nienean galdera deserosoa egin zitzaiela iruditu baitzitzaidan.
Proiektu hau isilean gorde beharraren ondorioz, debeku, morrontza eta aje asko nozitu behar izan ditut azken urteotan, kide boluntarioa egin nintzenetik. Berez, orain hasi dudan egunkari hau idaztea ere debekatua dut, eta seguru asko idatzi eta gero suntsitu egingo ditut koadernoko orrialdeak, badaezpada ere.
Zigorrik gogorrena, bakardadea da, erabatekoa ez izan arren giza harremanak oso mugatuak baititut. Zazpi laguneko burbuilatan banatuta bizi gara, oraingoz behintzat, EFP proiektuko aukeratuok, eta ezin gara ezertarako ere irten burbuila bakoitzari dagokion kilometro koadro inguruko esparru itxitik. Munduaren ikuskizuna, eta hondamendiaren aurka egiten ari den borroka etsiarena, egunero ikusten dugu telebistako eta ordenagailuetako pantailetan, baina aurrez aurre ikusten ditugun gizaki bakarrak nork bere burbuilako kideak eta proiektuko zientzialari, mediku eta psikologo bakan batzuk dira, eta azken horiekin dugun harremana nahiko azalekoa da, oso profesionala.
Ez asko, baina kantu batzuk sortu ditut hemen nagoenetik. Beti aldatzen da sormena sortzailearen bizipenen, minen eta esperantzen arabera, eta hemengo egonaldiak inoiz pentsatuko ez nituzkeen eremuetara eraman nau kantuen sorkuntzan. Ezin, ordea, lehen bezala erakutsi egindako lana. Zuzenean jotzeko aukera ere izaten dut batzuetan, hemengo areto txiki batean, baina ikus-entzule bakar burbuilako kideak izan ditzaket. Oso publiko urria, garai batean miresle sutsu izaten nuenaren aldean. Uste dut, hala ere, estimatzen dituztela nire kantuak.
Burbuilan ditudan sei kideetako batek poesiarako zaletasun handia dauka, eta esan dit gogoan ez daukadan lurralde txiki bateko poeta batek idatzi zuela berarentzat historia nik ilea moztu nuenean hasi zela, beste batzuentzat Jesukristo gurutzera igo zenean edo Leninek «botere osoa sovieterako» deiadar egin zuenean hasi zen modu berean. Ez dakit zer egingo dudan hemendik aurrera nire bizitzan, baina inoiz balioa duen zerbait egina banaiz behintzat, bakarren baten, edo batzuen, ustez.
Litekeena omen da aurrerago, proiektua pixkanaka argira ateratzen hasten denean, ezin jakin oraindik ere noiz, jende gehiagorekin harremanak izatea, baita publiko zabalagoen aurrean kantatzeko aukera ere. Mundu osoa gobernatzeko, eta ahal bada hondamenditik salbatzeko, erabateko agintea eman diotenez, AGK Aginte Global Konputerizatuak bere gain hartu du gurearen antzeko proiektu guztien kudeaketa, eta horren ondorioz EFPk eraginkortasun osoz eta askoz bizkorrago garatu ahal izango ditu aurreikusitako urrats guztiak.
Bien bitartean, ez naiz lehen bezain libre eta zoriontsu bizi hemen, hori egia da, baina aitortu behar dut heriotzak izutu egin ninduela, eta beldur hori izan zela hona etortzeko bultzada nagusia.
Esan didatenez, beste bi mendez eutsi ahal izango diot bizirik, ia 300 urte bete arte edo. Brian Jones, Janis Joplin, Jimi Hendrix, Jim Morrison, Ian Curtis, Kurt Cobain, Amy Winehouse eta beste hainbat rock izar ezagun halako hamar eta are gehiago ere biziko naiz, kantitatez behintzat. Beharbada gehiegi izango da eta lehenago hil nahi izango dut, baina oraingoz dena nahiko ondo doa hemen eta ez dut damurik.
Hurrengo igandean: Yurre Ugarte. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199920/hego-euskal-herriko-probetan-456-kasu-positibo-atzeman-dira.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko probetan 456 kasu positibo atzeman dira | Positiboen ehunekoa %5 izan da asteazkeneko testetan. Intzidentzia tasak goranzko joera hartu du Hegoaldeko lau lurraldeetan. 21 lagun erietxeratu dituzte. | Hego Euskal Herriko probetan 456 kasu positibo atzeman dira. Positiboen ehunekoa %5 izan da asteazkeneko testetan. Intzidentzia tasak goranzko joera hartu du Hegoaldeko lau lurraldeetan. 21 lagun erietxeratu dituzte. | Transmisioari buruzko datuek agerian utzi dute beheranzko joera eten egin dela: birusa hanpatu egin da. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruak ekainaren 1ean gainditu zuen 400 positiboren langa azken aldiz, atzo arte. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 456 COVID-19 kasu zenbatu ziren Hego Euskal Herrian egindako probetan, eta, hain zuzen ere, maiatzaren 15etik erregistratutako kutsatu kopururik handiena da hori. Izan ere, transmisioa barealdi betean izan da azken bi hilabeteetan. Orain, kutsatuen kurbak gorako bidea hartu du atzera ere.
Hegoaldeko osasun sistemek emandako azken datuen arabera, atzo 8.934 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a atzemateko, eta, beraz, %5 izan zen positiboen portzentajea. OME Osasunaren Mundu Erakundeak langa hori du zehaztua izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga gisa.
Kutsatuen kopuruak lurraldez lurralde aztertuta, hauek dira atzo egindako testek utzitako datuak: Bizkaian 178 positibo zenbatu ziren; Gipuzkoan, 165; Nafarroan, 68 eta Araban, 37. Egunean eguneko datuetan ez ezik, Hegoaldeko herrialdeen intzidentzia tasa metatuetan ere antzeman daiteke kutsatzearen goraldia: tasak lauretan egin du gora. Gipuzkoan da handiena (125), eta hurbil du Bizkaia: 122. Araban eta Nafarroan, tasak apalxeagoak dira, baina biek ala biek dute ehunen bueltako datua: Araban, 100; Nafarroan, 95.
115 paziente erietxeetan
Ospitaleei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dute oraintxe bertan guztira 115 lagun direla Hego Euskal Herriko zentroetan gaitzarekin ospitaleratuta. Zehazki, horietako 38 ZIUetan sartuak dira. Halaber, osasun agintariek emandako datuen arabera, atzo 21 lagun erietxeratu zituzten gaitzaren sintomak larriagotuta. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199922/eh-bilduk-azaldu-du-nafarroako-gobernuak-akordioa-betetzeko-pausoak-eman-dituela.htm | Politika | EH Bilduk azaldu du Nafarroako Gobernuak akordioa betetzeko «pausoak» eman dituela | 2021eko aurrekontu akordioa betetzeko borondatea baduela egiaztatu dute orain arte, baina, era berean, hainbat zalantza plazaratu dituzte, eta, uda osteko jarraipen batzordearen emaitzaren arabera, koalizioak neurtu egingo du zer egin | EH Bilduk azaldu du Nafarroako Gobernuak akordioa betetzeko «pausoak» eman dituela. 2021eko aurrekontu akordioa betetzeko borondatea baduela egiaztatu dute orain arte, baina, era berean, hainbat zalantza plazaratu dituzte, eta, uda osteko jarraipen batzordearen emaitzaren arabera, koalizioak neurtu egingo du zer egin | Legealdia erdialdera iritsi da, eta, bide horretan, EH Bildurekin egindako akordioa erabakigarria izan da Nafarroako Gobernuarentzat iazko eta aurtengo aurrekontuak aurrera ateratzeko. Ezinbestean, 2020ko aurrekontua pandemiak baldintzatu zuen, baina aurtengoa zenbateraino bete den aztertu du gaur EH Bilduk. Bakartxo Ruizen arabera, «pausoak eman ditu», eta hartutako konpromisoak betetzeko neurriak hartu ditu gobernuak, baina gaineratu du oraindik orain hainbat kontu egiteko daudela.
Legealdira begira, Ruizek nabarmendu du orain arte «ardura osoz» jokatu duela EH Bilduk, aurrekontuak alde batera utzita, pandemiari aurre egiteko neurriak ahalbidetuz. Era berean, gaineratu du «jarrera kritikoa» dutela, eta hala jarraituko dutela. Hala, «kezka biziz» ikusi dute euskararen dekretuaren inguruko Nafarroako Gobernuaren asmoa, eta «ez dute ulertzen» bere burua aurrerakoitzat duen gobernu batek hizkuntz eskubideen arloan atzerapausoa eman nahi izatea. Hala, Ruizek azaldu du bihar Kontseiluak Iruñean egingo duen manifestazioan «argi eta garbi» esango zaiola gobernuari hasierako asmo hori aldatu dezala.
Aurrekontu akordioari dagokionez, Ruizek azaldu du jarraipen batzordea bi aldiz bildu dela orain arte; azken bilera duela gutxi izan da. Oraingoz, EH BIlduk akordioa gauzatzeko borondatea baduela aitortzen dio gobernuari, baina hainbat zalantza ere agertzen ditu.
Akordioan jaso zen, adibidez, egungo sistema fiskalari buruzko azterketa bat egitea aztertzeko, besteak beste, ea sozietate zergaren kenkariek helburuak betetzen dituzten. EH Bilduk egiaztatu du lantalde bat osatu dela, eta egoera aztertzen ari dela. Txosten horren emaitza garrantzitsua izan daitekeela uste du EH BIlduk, udazkenean emango den eztabaida politikoan erabakiak hartu ahal izateko.
Halaber, aurrekontu legeko xedapen batean jaso zen azterketa bat egitea gutxieneko pentsioak zerga kenkari bidez Lanbidearteko Gutxieneko Soldataren parera osatzeko aukerari buruz. Madrilgo gobernuak xedapen horren aurka egin bazuen ere, auzi hori argitu da, eta horren gaineko txostena egiteko enkargua eman dio gobernuak Nafarroako Gizarte Errealitatearen Behatokiari. Ruizen aburuz, lan horiek «palanka» izan daitezke erabaki politikoak hartzeko.
EH Bilduren zalantzak
Beste hainbat konpromisotan, dena den, borondate hori ez dute hain argi ikusi. Adibidez, Nafarroako Finantza Institutua eratzeko urratsak egin badira ere, oraindik organo hori sortzeko dagoela ikusi du EH Bilduk, eta funtsezkotzat jotzen du enpresa txiki eta ertainei eta ehun produktiboari finantzaketa emateko. Bigarrenik, 0-3 zikloa duintzeko hartutako konpromisoetan, zerbitzu bat eratu eta zuzendari bat izendatu besterik ez du egin oraingoz gobernuak. Ruizen arabera, neurri asko daude hartzeko —udalekin organo komun bat sortzea, adibidez—, eta oraingoz ez dute ezer egin.
Azkenik, EH Bilduk ondorioztatu du udalen finantzaketa esparrua ez dela zehaztu eta tokiko azpiegituren inbertsio plana ere zehazteko dagoela.
Konpromisoak alde batera utzita, gobernuarekin hainbat zuzenketa negoziatu zituzten, eta atal garrantzitsuetan batzuk egin diren arren, beste batzuk oraindik egiteko daudela ikusi dute. Adibidez, ondorioztatu dute pandemiari aurre egiteko neurrien artean, behin-behineko langileen kontratazioaren gaineko, esku hartze sektoreko langileen baldintzen hobekuntzaren inguruko eta tokiko erakundeen kontziliazioari buruzko neurriak hartu direla. Aitzitik, larrialdi egoeran den kultur sektorearen gaineko laguntza deialdia ez da gauzatu; Pirinioetan ikasleen garraioaren gaineko neurririk ez da hartu, eta zerga iruzurraren aurka hitzartutako neurriei buruz ez da ezer egin.
Irailetik aurrera
Adolfo Araizek zehaztu du irailean bilduko dela hirugarren aldiz jarraipen batzordea, udaren ostean. Orduan ikusiko du EH Bilduk Nafarroako Gobernuaren borondate politikoa noraino iristen den, eta Araizek argitu du emaitza horren arabera jokatuko dutela hortik aurrera. «Horrek baldintza dezake gobernuarekin akordioak erdiestea». Araizek zehaztu du aurrekontuetan eta hainbat arlotan akordioak lortzeko prestasuna dutela, baina beren irizpidea zein izango den argitu du.
Aurrekontu eta zergez gain, pandemiaren ondorio sozial eta ekonomikoei aurre egitea eta Europako funtsak nola banatuko diren erabakitzea egongo dira mahai gainean. «Guk planteatzen dugu arlo guztietan Nafarroak bere erabakiak hartzeko ahalmena izan beharko lukeela, inolako menpekotasun politikorik gabe. Aldi berean, gai hauetan propaganda politikoa baztertu behar da, eta alde bakartasunez erabakiak hartzeari utzi», ohartarazi du Araizek. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199924/emak-baimena-eman-du-12-eta-17-urte-bitartekoak-ikasturtea-hasi-aurretik-txertatzeko.htm | Gizartea | EMAk baimena eman du 12 eta 17 urte bitartekoak ikasturtea hasi aurretik txertatzeko | Ikasturtea hasi aurretik edo lehen asteetan egin ahalko dute. Isabel Zelaa Espainiako Hezkuntza ministroak eman du horren berri | EMAk baimena eman du 12 eta 17 urte bitartekoak ikasturtea hasi aurretik txertatzeko. Ikasturtea hasi aurretik edo lehen asteetan egin ahalko dute. Isabel Zelaa Espainiako Hezkuntza ministroak eman du horren berri | 12 eta 17 urte arteko ikasleak ikasturtea hasi aurretik txertatzen hasteko baimena eman du EMA Sendagaien Europako Agentziak, Isabel Zelaa Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministroak elkarrizketa batean jakinarazi duenez. Gutxienez lehen dosia hartu ahalko dute, beraz, ikasleek: iraila aurretik edo ikasturteko lehen asteetan.
Ministroak iritzi dio adin tarterik gazteenetan egoten ari diren kutsatzeak aisialdiarekin lotuta daudela, eta gehitu du amaitu berri den ikasturtean izandako neurriek kutsatze horiek eragotzi dituztela: «Ikusi dugu hezkuntza eremuan ongi funtzionatu duen higiene protokolo bat izan dugula. Eta orain, denak batu dira ondo pasatzeko gogoekin, eta ezusteko bat izan dugu».
Hori horrela, «diziplina» mantentzera deitu ditu nerabeak eta gazteak, eta aurreikusi du maskararik ezingo dela kendu ikasgeletan. 12 urtetik beherakoen txertaketaz galdetzean, onartu du ez dutela horri buruzko pausorik eman.
Gazteen txertaketa aurreratzeko eskatu du Jaurlaritzak
Hain zuzen, azken egunotan izandako kasuen gorakadak kezka piztu du Eusko Jaurlaritzan, batez ere gazteenen artean egin baitu gora intzidentziak: oraindik txertorik hartu ez dutenen artean. Orain arte txertaketa plangintza moldatzearen aurka azaldu bada ere, atzoko Espainiako Osasuneko Lurralde Arteko Kontseiluan gazteen txertaketa aurreratzeko eskaria egin zuen Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, kutsatzeen gorakada hesitzeko asmoz.
«Komenigarria litzateke txertaketa irizpideak berrikustea», iritzi zion Sagarduik. Argudiatu zuen gazteen artean harreman sozialak areagotzen ari direla, eta gazteak txertatzea proposatu zuen horren ondorioz sortzen ari diren kutsatzeak geldiarazteko. Atzoko Osakidetzako eta Osasunbideko datuek 366 kutsatu bildu zituzten; gehienak, 19 eta 39 urte bitartean.
Kontseiluak ez zuen gaia landu atzoko bileran. Hala ere, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak gogorarazi zuen autonomia erkidegoetako gobernuek eskumena dutela txertaketa aurreratzeko. Hain zuzen ere, neurri horren alde egin du ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak, Delta aldaeraren hedapena geldiarazteko: kutsakorragoa eta erikorragoa baita aldaera hori.
Estrategia aldaketa egin zuen atzo Eusko Jaurlaritzak. Izan ere, Sagarduriren adierazpenak atzo bertan egindako Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean esandakoen aurkako bidetik joan ziren. Bertan izan zen Itziar Larizgoitia Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko eta Adikzioen zuzendaria, eta adin irizpideak mantentzearen aldeko hautua egin zuen. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199925/pse-eek-legezkotasunaren-eta-pluraltasunaren-berme-izan-nahi-du-autogobernuaren-eztabaidan.htm | Politika | PSE-EEk «legezkotasunaren eta pluraltasunaren berme» izan nahi du autogobernuaren eztabaidan | PPren ustez, EAJk eta EH Bilduk «xake» egin nahi diote euskal gizarteari estatus berriaren inguruko eztabaida berpiztuta: «Euskal herritarrek ez dute estatus berririk nahi, benetako arazoentzako konponbideak baizik». | PSE-EEk «legezkotasunaren eta pluraltasunaren berme» izan nahi du autogobernuaren eztabaidan. PPren ustez, EAJk eta EH Bilduk «xake» egin nahi diote euskal gizarteari estatus berriaren inguruko eztabaida berpiztuta: «Euskal herritarrek ez dute estatus berririk nahi, benetako arazoentzako konponbideak baizik». | Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak udazkenean berrekingo dio estatus politiko berri baten inguruko eztabaidari, eta horren aurrean PSE-EEk izango duen jarrera azaldu du Idoia Mendia alderdiko idazkari nagusi eta Jaurlaritzako bigarren lehendakariordeak. Hark ziurtatu du eztabaida horretan PSE-EE «legezkotasunaren eta pluraltasunaren bermea» izango dela.
Mendiak bilera bat egin du legebiltzarrean PSE-EEren talde parlamentarioarekin, eta beste ideia bat nabarmendu du eztabaida horri begira: estatutu berri batek «herritarrentzat erabilgarria» izan behar duela, «gaur egungoak bezala», eta, «erabilgarria izateko, legezkoa» izan behar duela.
«Euskal herritarrek lasaitasuna nahi dute; hauteskundeek eta inkestek behin eta berriz esaten digute identitate kontuek gero eta gutxiago inporta dutela, eta garrantzitsuena enplegua dela, etxebizitza, hezkuntza, osasuna...», azaldu du Mendiak: «Herritarrek egonkortasuna eta seriotasuna eskatzen digute, eta horixe da sozialistok ematen duguna».
Era berean, Kataluniara ez begiratzeko eskatu du: «Ez dugu kanpora begiratu beharrik, zerari erreparatu behar diogu: euskal herritar ezberdinek, ongi komunaren eta herritar guztien alde, gobernu partekatu batean elkar topatzea lortzean erdietsi dugun arrakasta handiari».
PP eta lekukoa
Carlos Iturgaiz PPko Euskal Autonomia Erkidegoko presidentea ere mintzatu da gaiaz, eta hura ere Kataluniari begira jarri da: «Hau erreleboen lasterketa bat da. Ibarretxe planarekin hasi zen; porrot egin zuen, euskal herritarrok ez genuelako nahi gertatzea Katalunian gertatzen ari dena». Iturgaizen iritziz, «lekuko hori orain katalanek daukate, baina prest daude Euskal Herriari emateko, EAJk eta EH Bilduk nahi duten estatus berri horretan».
PPren ustez, EAJk eta EH Bilduk «xake» egin nahi diote euskal gizarteari estatus berriaren inguruko eztabaida berpiztuta: «Euskal herritarrek ez dute estatus berririk nahi, benetako arazoentzako konponbideak baizik». Horregatik, iturgaizek bi alderdiei eskatu die hausnartu dezatela: «Herritarrak ez dira goizero jaikitzen pentsatuz estatus berria dugun». |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199926/rodriguez-zapatero-espainiako-presidente-ohiaren-elkarrizketa-larunbatean-berrian.htm | Politika | Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiaren elkarrizketa, larunbatean BERRIAn | Madrilgo bere bulegoan egin da elkarrizketa, joan den asteartean, eta, besteak beste, 2000ko hamarkadan ETArekin abiatu zuen negoziazio prozesua izan du hizpide. → 'Zapateroren elkarrizketaren inguruabarrak', Enekoitz Esnaolaren sarrera bere blogean. | Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiaren elkarrizketa, larunbatean BERRIAn. Madrilgo bere bulegoan egin da elkarrizketa, joan den asteartean, eta, besteak beste, 2000ko hamarkadan ETArekin abiatu zuen negoziazio prozesua izan du hizpide. → 'Zapateroren elkarrizketaren inguruabarrak', Enekoitz Esnaolaren sarrera bere blogean. | BERRIAk Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohia (1960) elkarrizketatu du, Madrilen, eta etzi argitaratuko da elkarrizketa, paperean eta webgunean. Enekoitz Esnaola kazetariak elkarrizketatu du Zapatero, haren bulegoan, joan den asteartean. Bestak beste, Espainiako presidente zela gertatutakoak izan dituzte hizpide: haren gobernuak ETArekin 2005-2007an izandako elkarrizketa prozesua, ETAren jarduera armatuaren bukaera, gatazkaren ondorioak, eta Euskal Herriko eta Kataluniako auzi politikoak.
Rodriguez Zapatero 2004tik 2011ra arte izan zen Espainiako presidente. Madrilgo martxoaren 11ko atentatuen osteko hauteskundeak irabazi zituen, lehen aldiz. Lau urte geroago, berriro irabazi zituen hauteskundeak, orduan ere Mariano Rajoyren aurka. Lehen legegintzaldian Espainiako armada Iraketik erretiratu zuen, sexu bereko pertsonen arteko ezkontzak legeztatu zituen, Memoria Historikoaren legea onartu zen, migratzaileak erregularizatu zituen, Kataluniako estatutua berritzeko prozesua hasi zen eta ETArekin bake prozesu bat negoziatu zuen. Horrengatik guztiagatik, presidentetzan izan zen aldi horretan PPk gogor egin zuen haren kontra, eta tentsio politikoak gora egin zuen Espainian.
Irakurri gehiago: Zapateroren elkarrizketaren inguruabarrak.
2006ko martxoan ETAk su-eten iraunkor bat iragarri zuen, eta hurrengo hilabeteetan hainbat gertakari izan ziren. Urte horretako ekainaren 29an Zapaterok adierazpen instituzional batean ofizialki jakinarazi zuen Espainiako Kongresuan ETArekin negoziatzeko elkarrizketak hasiko zituela. 2006ko abenduaren 30ean ETAk Barajasko aireportuko atentatua egin zuen, T-4ko aparkalekuan, eta bi lagun hil zituen. Rodriguez Zapaterok 2007an iragarri zuen bertan behera geratzen zirela elkarrizketak ETArekin.
2008an hauteskundeak irabazi zituen berriro Zapaterok; lehen aldiz, PSOEk 11 milioi boto baino gehiago eskuratu zituen Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan. Bigarren legegintzaldia krisi ekonomikoak baldintzatu zuen. 2011n, ez zela beste agintaldi baterako aurkeztuko esan, eta, bozetarako deitu ondoren, horietarako hilabete bat falta zenean, ETAk jardun armatua bukatutzat eman zuen, 2011ko azaroaren 20an. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199927/natura-fikzioa-eta-gastronomia-etb1eko-udako-programazioan.htm | Bizigiro | Natura, fikzioa eta gastronomia ETB1eko udako programazioan | Euskarazko kateak Beti mugan telesaila estreinatuko du hilaren 15ean; Alberto Iñurrategik Natura bizia dokumental saioa aurkeztuko du; eta Joseba Argiñanok gastronomia lehiaketa bat gidatuko du. | Natura, fikzioa eta gastronomia ETB1eko udako programazioan. Euskarazko kateak Beti mugan telesaila estreinatuko du hilaren 15ean; Alberto Iñurrategik Natura bizia dokumental saioa aurkeztuko du; eta Joseba Argiñanok gastronomia lehiaketa bat gidatuko du. | Gertutasuna eta freskotasuna izango dira ETBren udako programazioaren abiapuntua, aktualitateari eta jendartean interesekoak diren gaiei adi eta entretenimendurik onenarekin orekan. Hala, ETBk eskaintza zabala izango du, eta bertan ez dira faltako gastronomia, musika, kirolak eta euskarazko fikzioa, ezta azken ordukoari eta analisiari etengabeko arreta ere. Unai Iparragirrek bere lehen prentsaurrekoa eman du gaur ETBko zuzendari gisa. Getariako Balentziaga museoan (Gipuzkoa) egin dute aurkezpena.
Udan saio hauek estreinatuko ditu ETBk: Joseba Arguiñanoren Altxa txapela (ETB1) eta Dani Alvarezen El Día de Mañana (ETB2) saio berriak; eta, horiekin batera, Beti mugan euskarazko telesail berria; eta Alberto Iñurrategik, bestetik, Natura bizia dokumental saila aurkeztuko du.
Gauetan, iaz bezala, Udak dakarrena aurkeztuko du Julian Iantzik. Horrez gain, jada erreferente diren arratsaldetako programak ez dira faltako: Joseba Arguiñano Sukalerrian, Ahoz Aho eta Biba Zuek! ETB1en; eta QMEC eta A Bocados, ETB2n.
ETBko udako euskarazko saio nagusiak egun hauetan ikusi ahalko dira: Natura bizia, hilaren 13tik aurrera, asteartetan, 22:30ean. Euskal biodibertsitatea ardatz duen zortzi ataleko dokumental sail bat da; Beti mugan, hilaren 15etik aurrera, ostegunetan, 22:30ean. Koronabirus kasurik ez duen herri batean girotutako umorezko fikzioa da, eta Elena Irureta, Itziar Aizpuru, Miren Gaztañaga, Mikel Laskurain, Iker Galartza, Amancay Gaztañaga, Mikel Ibarguren eta Xabi Jabato López aktoreak dira protagonistak; Altxa txapela, hilaren 18tik aurrera, igandetan, 22:30ean. Joseba Arguiñanok aurkeztutako sukaldaritza lehiaketa berria da, eta Euskal Herriko jakirik bereizgarrienen lau ekoizle arituko dira bertan lehian; Ahoz Aho: Uda, hilaren 19tik aurrera, astelehenetik ostiralera, 17:00etan. Ilaski Serranok aurkeztuta, Euskal Herriko sortzaileak eta dibulgatzaileak pasatuko dira bertatik, kulturaren, zientziaren eta beste hainbat gairen inguruko jakin-minak asetzeko gogoz.
Kirol emanaldiak ez dira faltako ETBn uda honetan: Plazandreak saioko emakumezko pilotaren asteleheneko saioarekin batera, ETBk astean zehar hainbat jaialdi eskainiko ditu datozen asteetan. Bihar, uztailak 3, abiatuko da arraun denboraldia ETBn, eta astero bi saio emango dituzte. Txirrindularitza ere protagonista izango da Euskal Telebistan, eta herri kirolen leihoa zabalik izango da uda osoan. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199928/txina-helburuak-beteta-iritsi-da-alderdi-komunistaren-mendeurrenera.htm | Mundua | Txina «helburuak beteta» iritsi da Alderdi Komunistaren mendeurrenera | Munduko bigarren potentzia ekonomiko gisa aurkeztu du Jinpingek Txina, eta garapen ekonomikoan eta militarrean jarri ditu hurrengo helburuak. | Txina «helburuak beteta» iritsi da Alderdi Komunistaren mendeurrenera. Munduko bigarren potentzia ekonomiko gisa aurkeztu du Jinpingek Txina, eta garapen ekonomikoan eta militarrean jarri ditu hurrengo helburuak. | «Txina jazarria izan zitekeen garaia joan da betiko». Sendo mintzatu da Xi Jinping herrialdeko presidente eta Alderdi Komunistako idazkari nagusia alderdiaren mendeurrenean. Txinaren subiranotasunaren defentsa egin du Jinpingek, eta nabarmendu ez dutela «atzerriko jazarpen edo zapalkuntzarik» onartuko. Barne gaiei dagokienez, berriz, «mendeurreneko helburuak» bete direla nabarmendu du, Tianamengo plazan elkartutako 70.000 lagunen aurrean: «Horrek esan nahi du muturreko pobreziaren arazoari konponbide historiko bat eman diogula».
Nazioarteari begira, «munduko indar progresistekin» aurrera egiteko asmoa azaldu du Jinpingek, baita «nazioarteko ordena mantentzekoa» ere. Bide horretatik, «beste kultura batzuen lorpenek emandako irakaspenetatik ikasteko» prest agertu da, baina inolaz ere ez aginduak jasotzeko. Hala, mundu osoko bigarren potentzia ekonomiko nagusi gisa aurkeztu du herrialdea, eta gehitu indar armatuak garatuko dituztela haren «subiranotasun nazionala, segurtasuna eta garapena» babesteko: «Alderdia eta Txinako herria banatzeko saiakera oro porrotera kondenatua dago».
Jinpingen esanetan, Txina ezin da Alderdi Komunistarik gabe ulertu. Izan ere, munduko alderdi politiko handienetako bat da, eta 97 milioi kide baino gehiago ditu. Beren idazkari nagusiak, gainera, ezinbestekotzat jo du alderdiaren lana gizarte «neurrian oparo bat» garatzeko. Halere, lanean jarraitzeko beharra nabarmendu du, eta jarri du datorren urteetarako helburua: herri errepublikaren mendeurrenerako, hau da, 2049. urterako, Txina «herrialde sozialista eta moderno handi bat» bilakatzea nahi du, «ezaugarri txinatarrak dituen sozialismoaren» bidetik.
Lurralde autonomoekin dituen gatazkak ere izan ditu hizpide Txinako presidenteak, eta berretsi «herrialdearen batasuna» dela Alderdi Komunistaren konpromiso nagusietako bat: «Independentzia saiakera oro eteteko lan egingo dugu», adierazi du Taiwango egoerari erreferentzia eginez. Gainera, Macaoko eta Hong Kongo «bi sistemako» gobernantza eredua defendatu du.
Bide beretik jo du Hong Kongo Gobernuko kide John Leek ere. Hark «egonkortasunerako buelta» eskertu du, eta iaz ezarritako segurtasun nazionalerako legea txalotu. Oso bestelakoak dira, baina, oposizioko kideen hitzak. Azken bi urteetan presente egon diren protestak gerarazteko eta disidenteak zigortzeko neurri bat dela adierazi dute. Horren lekuko da eskualde autonomoko Poliziak Victoria parkea itxi izana Alderdi Komunistaren urteurrenaren harira. Hura izan da protesten epizentro nagusietako bat. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199929/iruneko-udalak-datozen-egunetan-arduraz-jokatzeko-eskatu-die-herritarrei.htm | Gizartea | Iruñeko Udalak datozen egunetan arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei | Lesakako Udalak ere argi utzi du aurten ez dela San Fermin jairik ospatuko, eta «guztiz» debekatu du herri eremuan kanpiadendak jartzea | Iruñeko Udalak datozen egunetan arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei. Lesakako Udalak ere argi utzi du aurten ez dela San Fermin jairik ospatuko, eta «guztiz» debekatu du herri eremuan kanpiadendak jartzea | Bigarren urtez jarraian, koronabirusa dela eta, ez da San Fermin jairik ospatuko Iruñean eta Lesakan uztailaren 6a eta 14a bitartean. Euskal Herrian positiboen gorakada nabarmena izaten ari da, eta jende pilaketak ez dira ezohikoak festa giroan. Hain zuzen ere horregatik, Iruñeko Udalak komunikazio kanpaina bat plazaratu du herritarrek arduraz joka dezaten eskatzeko.
Iruñean abian jarritako kanpainaren helburua argia da: gaixotasunaren berragerpenak eragin ditzakeen egoerak eragoztea. Hori dela eta, udalak oinarrizko gomendioak gogorarazi ditu, eta kaleko edanik ez antolatzeko eskatu du ohar baten bitartez. «Covid-19aren aurkako borroka lehentasuna da oraindik ere mundu osoan, eta datuek ez dute aukerarik ematen festa horien moduko ekitaldiak antolatzeko».
Era berean, Lesakako Udalak herritarrei eskatu die zuhurtziaz jokatzeko, batez ere data horietan: «Osasun krisiak ez du ahalbideratzen herriko bestak normaltasunez ospatzera. Jende pilaketak ekiditea eginbehar garrantzitsu bat da oraindik». Ez da ekitaldi ofizialik egingo, eta «guztiz» debekatu du herri eremuan kanpadendak jartzea. Herritarrei beste ekitaldirik ez egiteko eskatu die. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199930/jaurlaritzak-kultur-eta-sormen-industrien-kluster-bat-eratu-du.htm | Kultura | Jaurlaritzak kultur eta sormen industrien kluster bat eratu du | KSIGunek topagune bat izan nahi du sektoreko enpresen, erakundeen eta ikastegien elkarlanerako. Helburu da prestakuntza arloan egon daitezkeen beharrak identifikatzea eta horiei erantzutea. | Jaurlaritzak kultur eta sormen industrien kluster bat eratu du. KSIGunek topagune bat izan nahi du sektoreko enpresen, erakundeen eta ikastegien elkarlanerako. Helburu da prestakuntza arloan egon daitezkeen beharrak identifikatzea eta horiei erantzutea. | Eusko Jaurlaritzak KSIGune eratu du: kultur eta sormen industrien unibertsitate kluster bat da, sektoreko enpresen, erakundeen eta goi mailako ikasketa zentroen arteko topagune izan nahi duena. Katalizatzaile lana egin nahi du, hau da, kultur eta sormen industrietan prestakuntzaren, ikerketaren, eta berrikuntzaren alorrean egon daitezkeen gabeziak identifikatzea eta horiei erantzutea du xede.
Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailak eta Hezkuntza sailak sustatu dute ekimena, eta kultur eta sormen industriak bultzatzeko administrazioak duen estrategiaren barruan kokatu dute. Gaur aurkeztu dute Donostian, Tabakaleran, Bingen Zupiria eta Jokin Bildarratz sailburuek, eta adierazi dutenez, Ingeniaritza, Zientzia eta Teknologiako Unibertsitate Prestakuntzako 4Gune klusterra hartu dute oinarri moduan.
Unibertsitate klusterraren eginkizuna hiru zutabetan banatuko da: Kultura eta Sormen Industrietako goi mailako hezkuntzaren gaitasunen mapa aldian-aldian eguneratzea; sektoreko enpresek erronkak planteatzea eta ikasleek erronka horiek ebaztea; eta, sektorearen beharretara konektatutako prestakuntza programa bat bultzatzea.
Zupiriak adierazi duenez, gaitasunen eta beharren identifikazio horri esker «zubi berriak» eraiki ahal izango dira unibertsitateen eta Kultura eta Sormen Industrien artean. Izan ere, horiei lotutako 16.000 enpresa inguru daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 48.000 lanpostu baino gehiago dituzte, Kulturaren Euskal Behatokiak 2019an egindako ikerketaren arabera.
Bi industriek hamabost sektore hartzen dituzte denera: sei azpisektore kultural –kultura-ondarea, ikusizko arteak, musika, edizioa eta inprimatutako bitartekoak, arte eszenikoak, ikus-entzunezkoak– eta sormenaren arloko beste bederatzi –artisautza, arkitektura, publizitatea eta marketina, bideo-jokoak, eduki digitalak, diseinua, moda, hizkuntzaren industriak eta gastronomia–. Gaur-gaurkoz, lau unibertsitatek eta goi mailako bost ikastetxek 111 gradu, master eta doktoretza programa eskaintzen dituzte, eta beste 44 ikerketa talde eta bost institutu eta katedra ere badaude.
KSIGune klusterra Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Kultura eta Hizkuntza Politika Sailek zuzenduko dute, baina Euskampus Fundazioa arduratuko da klusterra eta bere jarduerak kudeatzeaz eta dinamizatzeaz. Sortu berria den BDCC Euskadiko Kultura eta Sormen barrutian integratuko da. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199931/hiru-preso-euskal-herriratuko-dituzte-eta-lau-gerturatuko.htm | Politika | Hiru preso Euskal Herriratuko dituzte, eta lau gerturatuko | Puerto III-n zeuden lau presoak hurbilduta, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko Andaluzian. | Hiru preso Euskal Herriratuko dituzte, eta lau gerturatuko. Puerto III-n zeuden lau presoak hurbilduta, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko Andaluzian. | Kolpe bakarrean zazpi euskal presoren destino berriak jakinarazi ditu Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak. Horietako hiru Euskal Herriratu egingo dituzte, eta lau, berriz, Euskal Herritik gertuago dauden kartzelatara hurbilduko.
Andoni Murga, Jon Zubiaurre eta Liher Aretxabaleta dira Euskal Herriratuko dituztenak. Murga Darocan dago (345 km), baina Martutenera ekarriko dute. 1996ko abuztuan kartzelatu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. Hiru laurdenak 2015eko maiatzean bete zituen. Zubiaurre eta Aretxabaleta, berriz, Burgostik (215 km) Zaballara ekarriko dituzte. Zubiaurre 2001eko martxoan sartu zuten kartzelan, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2023an beteko ditu hiru laurdenak, eta Aretxabaleta 2017ko uztailean sartu zuten espetxean, 40 urteko zigorra betetzeko; 2046an beteko ditu hiru laurdenak.
Gerturatuko dituzten lau presoak, berriz, Puerto III-ko presondegian (970 km) daude, eta, horiek mugituta, ez da motibazio politikoko euskal presorik geratuko Andaluzian. Gainera, laurei eman diete gradu progresioa, lehenetik bigarrenera. Jesus Mari Etxebarria Mansillara, Leonera (370 km) gerturatuko dute; 2002ko abenduaren 22an sartu zuten preso, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2025eko ekainean beteko ditu hiru laurdenak. Daniel Pastor, berriz, Zuerara (245 km) hurbilduko dute. 2011ko martxoaren 4an kartzelatu zuten, eta 2041eko otsailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Horrez gain, Iñaki Bilbao Topasera (460 km) hurreratuko dute. 2002ko martxoaren 31n espetxeratu zuten, 68 urteko zigorra betetzeko. Eta Oscar Barreras Logroñora gerturatuko dute; 1996ko uztailetik dago preso, 30 urteko zigorra betetzen, eta iazko uztailean bete zituen hiru laurdenak.
Sare: «Fase berri baten aurrean gaude»
Andaluziako kartzelan euskal presorik ez dagoela-eta, Sare plataformak nabarmendu du «fase berri bat» zabaltzen dela horrela: «Elkarbizitzaren bidean herri gisa aurrera egiteko fase bereziki garrantzitsua; euskal preso guztiak etxera itzultzeko bidea garatzeko unea da». Inaxio Oiarzabal bozeramaileak esan du gerturatzeok presoen senide eta lagunen «zama arintzen» dutela, baina ez direla «amaiera»: «Urruntze politika guztiz amaitzeko prozesua eta euskal presoak etxera itzultzeko prozesua hasi da».
Erantsi du hori batez ere gradu progresioen bidez gauzatuko dela, eta hori izango dela Sareren eta herritar gehienen helburua aurrerantzean: «Helburu hori lehenbailehen betetzea espero dugu».
Foro Sozial Iraunkorrak ere amaitutzat eman du «presoen gizarteratze prozesuaren lehen fasea», eta gogora ekarri du bigarren fasea zazpi puntutan definitu zuela joan den asteartean. Horien artean daude egungo egoera trantsitorioa gainditu eta motibazio politikoko preso guztiak Euskal Herriko espetxeetara ekartzea, hirugarren graduan sailkatzea horretarako baldintzak betetzen dituztenak, baimen arruntak ematea, eta, finean, gizarteratze plan bat zehaztea, presoek beren banakako ibilbidean egiten dituzten urratsek ondorioak izango dituztela ziurtatzeko. Foro Sozialak egindako kalkuluen arabera, 119 presok baldintzak betetzen dituzte hirugarren gradua eskuratzeko, eta 34k irteteko baimen arruntak eskura ditzakete. Bigarren fase horri ekiteko «adostasun nahikoa» badagoela uste dute. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199932/juan-luis-canas.htm | Juan Luis Cañas | Juan Luis Cañas. | Juan Luis Cañas Arabako Errioxako mahastietara loturiko enpresaria da. Aitaren izena daraman upategiko jabeak Angeles amaren izenean zabaldu zuen upategi eder bat: Amaren. Koronabirusak harrapatu zuen, eta «gorriak» ikusi ditu ospitalean. Orain, gehiago kezkatzen da ingurukoez: «Diru gehiago irabazteak lehentasuna izateari utzi dio; nahi dudana da bizilagunak hobeto egotea nirekin batera».Gero tronbo bat izan du, COVIDarekin lotua. Egun, 20 kilometroko ibilaldiak egiten ditu Toloñoko mendilerroan barna sarri. | ||
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199933/esti-besa.htm | Esti Besa | Esti Besa. | Villabuenan jaio eta Villabuenara itzuli zen Esti Besa, 1991n, gurasoen upategira, Candido Besara, Gipuzkoan urteak egin ondoren. Familia upategien ereduaren defendatzailea da, euskararen aldeko ekintzaile konprometitua. Ezker abertzaleko militantea eta kultur eragilea ere bada Arabako Errioxan, eskualdea euskalduntzeko lanean tinko. Emakumeak ardogintzan rol protagonistak izaten hasi direla azaltzen du, eta gero eta gehiago daudela mahastietan lanean, «ez bakarrik administrazioan». Despopulazioa geratzeko neurrien bilatzaile ere bada. | ||
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199934/gonzalo-saenz-de-samaniego.htm | Gonzalo Saenz de Samaniego | Gonzalo Saenz de Samaniego. | Ostatu upategiko zuzendariak gurasoengandik jaso zuen lurrari eta mahastiari dien maitasuna. Enologia ikasketak bukatu, eta lanean jarri zen familiaren negozioan, 1990eko hamarkadan. Sei anai-arrebatan zaharrena da, eta EAJko kide gaztea zela Nekazaritza eta Arrantza sailburu izateko deitu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakariak. 2002 eta 2009 artean jardun zuen ardura horretan. Arabako Errioxan egitasmo gutxi daude haren zigilua ez dutenak. | ||
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199935/nafarroako-elizaren-barkamen-eskea-eskasa-dela-eta-berandu-datorrela-salatu-dute-abusuen-biktimek.htm | Gizartea | Nafarroako Elizaren barkamen eskea «eskasa» dela eta «berandu datorrela» salatu dute abusuen biktimek | Nafarroako Ikastetxe Erlijiosoetako Abusuen Biktimen Elkarteko ordezkariek bilera bat egin dute Iruñeko artzapezpikuarekin, eta neurri eraginkorrak galdegin dizkiote | Nafarroako Elizaren barkamen eskea «eskasa» dela eta «berandu datorrela» salatu dute abusuen biktimek. Nafarroako Ikastetxe Erlijiosoetako Abusuen Biktimen Elkarteko ordezkariek bilera bat egin dute Iruñeko artzapezpikuarekin, eta neurri eraginkorrak galdegin dizkiote | Ez da aski. Nafarroako ikastetxe erlijiosoetan sexu abusuak pairatutako biktimentzat «urrats bat» da Francisco Perezek, Iruñeko artzapezpikuak, barkamena publikoki eskatu izana, baina uste dute «motz» gelditu dela eta «Elizak urte askotan izandako jokabidea zuritzeko ariketa» besterik ez dela.
«Giro onean egin dugu bilera, eta Artzapezpikutza prest azaldu da bestelako neurri batzuk hartzeko, baina bide luzea falta da oraindik. Ongi dago barkamena eskatu eta gertatutakoa aitortu izana, baina justizia eta ordaina falta zaizkigu», azaldu du Jesus Zudairek, Nafarroako Ikastetxe Erlijiosoetako Biktimen Elkarteko buruak. Iragan asteartean, Lizarrako El Puy ikastetxean 1960 eta 1970eko hamarkadetan salatutako sexu abusuei buruzko txostena aurkeztu zuen gotzainak, eta barkamena eskatu zuen, «abusu fisiko edo sexualen zantzuak atzeman baziren horiek bere garaian ikertu beharra zegoelako».
Urte horietan El Puyko ikasle izandako askok «ukitzeak, tratu txarrak eta jokabide lizunak» salatu zituzten. Salaketa aurkeztu zuten epaitegietan, baina auzia artxibatu zuten, delitua preskribatuta dagoelako eta ustezko abusatzailea aspaldi hil zelako. «Jose San Julian apaizaren biktimak gara!», aldarrikatu du elkarteko kide den Fernando Roncalek, hedabideen aitzinean. «Artzapezpikutzari gogorarazi behar zaio guri egin zizkigutenak ez zirela bekatuak izan, askotan esaten duten bezala, delituak baizik. Eta delituak diren heinean, epaituak izan beharko lirateke, edo, gutxienez, biktima izan ginenoi justizia errestauratiboa jasotzeko bide bat eskaini».
Hori dela eta, prozesu juridikoa bertan behera gelditu bada ere, «harago» joateko eskatu diote Perez artzapezpikuari. Pederastia kasuak estaltzeko eta salaketei entzungor egiteko erabakiaz galdetu diote: «El Puy ikastetxeko abusuen berri izan zutenean, San Julian apaiza lekualdatu zuten, eta beste ikastetxe batera eraman. Horren inguruan galdetu diogu gotzainari, eta aitortu digu apaiz horren txostena desagertu egin dela», esan du Zudairek. Haren esanetan, Perez artzapezpikuak «esplizituki» onartu die «auzia estali egin zela».
Gotzainak baztertutako biktimak: «Makillaje hutsa da»
El Puy ikastetxeko biktimez gain, hitza hartu dute beste zenbait eskoletako ikasle ohiek ere. Are gogorrago mintzatu dira Nafarroako Elizaren jarreraz, uste baitute gotzainak «ateak itxi» dizkiela: «Bileratik kanpo utzi gaituzte», salatu du Mikel Eziolatzak. Obanosko Erreparaziokoen komentuan ikasi zuen, eta abusuak salatu zituen, baina ikastetxea ordena erlijioso baten menpe dago, eta, gotzainak asteartean argudiatu zuenez, ez da Iruñeko Artzapezpikutzaren eskuduntzakoa hor gertatutakoa ikertzea. «Elizak bizkarra eman digu eta laguntza ukatu digu eskatu diogun aldiro; are: gertatutakoa estaltzeko makineriaren parte izan da urteetan», salatu du Eziolatzak. Horregatik, Perez gotzainaren barkamen eskeak «sinesgarritasunik ez» duela uste du: «Honakoa zuriketa edo makillaje ariketa hutsa izan da, eta agerian uzten du gotzainaren jarrera hipokrita».
Eziolatzaren ustez, artzapezpikuak barkamena eskatu izana El Puyko ikasle izandakoei soilik «biktimizazio bikoitza» eragin die gainerako biktimei: «Gainetik kendu du ardura oro, eta bigarren mailako biktima bihurtu gaituzte». Sexu abusuak pairatu zituztenen helburua «egia, justizia eta ordaina» lortzea dela gaineratu du Erreparaziokoen ikasle ohiak: «Ez dugu mendekurik bilatzen, ez gaitu gorrotoak mugitzen, eta ez gara Espainiako Elizaren opakutasuna eta laguntzarik eza salatu ditugun bakarrak». |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199936/bonelli-arrano-bat-jaio-da-arabako-mendialdean-40-urtetan-lehena.htm | Gizartea | Bonelli arrano bat jaio da Arabako Mendialdean, 40 urtetan lehena | Europako hegazti harrapari mehatxatuenetako bat da, eta azken 40 urteotan Araban jaio den lehena da. Zelie izena jarri diote txitari. | Bonelli arrano bat jaio da Arabako Mendialdean, 40 urtetan lehena. Europako hegazti harrapari mehatxatuenetako bat da, eta azken 40 urteotan Araban jaio den lehena da. Zelie izena jarri diote txitari. | Hainbat urte igaro eta gero, Bonelli arrano bat jaio da Izkiko parke naturalaren inguruan (Araba). Arabako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, apirilean jaio zen hegaztia, baina «hilaren amaierara arte itxaron behar izan zuten txita bakarra zegoela egiaztatzeko», txita jaio eta 46 egunetara. Azaldutakoaren arabera, «habiara iristeko eskaladan eta irrati transmisoreetan aditu direnen laguntza izan zuten, eta egiaztatu zuten emea dela, eta Zelie izena jarri zioten».
Europako hegazti harrapari mehatxatuenetako bat da Bonelli arranoa. Araban duela 40 urte jaio zen azkena. Zelie espezie hori berreskuratzeko lan egiten duen Aquila a-Life programaren barruan jaio da.
2015. urtetik, Arabako Foru Aldundiak 30 Bonelli arrano sartu ditu. Duela hiru urte, esaterako, Natura Ondarearen Zerbitzuak bost txita sartu zituen Arabako Mendialdean. Horietako bi, Soraia eta Leo, bikotean bildu ziren: «Elkarrekin egiten zuten hegan, lurraldea defendatzen zuten beste harrapari batzuetatik, elikagaiak partekatzen zituzten, eta hegaldian harrapariak elkarri uzten zizkioten». Bi arrano horien kumea da Zelie.
Bikotean bildu baino lehen, Leo eta Soraia nor bere aldetik joan zen Portugalera. Soraiak Alentejon (Portugal) pasatu zuen negua, eta Leok, Tajo ibaiaren estuarioan. 2019ko udaberrian, bai Soraiak eta bai Leok zenbait bidaia egin zituzten Euskal Herrira, baina ez ziren Araban gelditu. 2020ko udaberrian, ordea, Kanpezun egin zuten topo bi arranoek. Handik gutxira, bikotean egonkortu, eta habia prestatzen hasi ziren, baina Soraiak ez zuen arrautzarik errun. «Elkarrekin jarraitu zuten; beste habia bat egin zuten Izkiko parke naturalaren inguruan, eta, azkenean, otsailean, Soraiak errun zuen».
Arrano arrantzaleak Urdaibain
Duela hilabete gutxi jaio ziren Urdaibain ere hiru arrano arrantzale. Horietako bat munduko lehen arrano arrantzale albinoa izan zen, jaio eta hiru egunetara hil zena. Beste biak ere ekainean hil ziren, jaio eta hogei egunera.
Urdaibai Bird Centerreko arduradunek jakinarazi zuen arrano arrantzale bikote batek habia egin zuen Urdaibain, eta handik egun gutxira jarri zuten lehen arrautza. Maiatzaren bukaeran jaio ziren lehenengo bi txitak, eta ekainaren hasieran hirugarrena.
Arrano arrantzaleak zuzenean ikus daitezke Urdaibai Bird Center zentroaren Youtubeko kanalean. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199937/gizon-bat-atxilotu-dute-ekainaren-28an-lasarte-orian-gertatutako-sexu-abusu-bat-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute ekainaren 28an Lasarte-Orian gertatutako sexu abusu bat egotzita | Ertzaintza beste gizonezko bat ikertzen ari da, herri berean hurrengo egunean gertatutako beste sexu eraso batengatik | Gizon bat atxilotu dute ekainaren 28an Lasarte-Orian gertatutako sexu abusu bat egotzita. Ertzaintza beste gizonezko bat ikertzen ari da, herri berean hurrengo egunean gertatutako beste sexu eraso batengatik | Gizonezko bat atxilotu dute joan den ekainaren 28an Lasarte-Orian (Gipuzkoa) emakumezko bati sexu abusuak egitea leporatuta. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi du, gainera, Ertzaintza beste gizonezko bat ikertzen ari dela herri berean hurrengo egunean gertatutako beste sexu eraso batengatik. Eraso horien aurka protesta egiteko, udalak gaitzespen elkarretaratze bat egingo du bihar, Okendo plazan.
Gertatutako bi erasoak salatzeko, aSUnak gazte talde feministak elkarretaratzea antolatu zuen asteartean, ekainaren 29an. Horrez gain, Sorgin Jaiak taldeak arratsalde horretarako antolatua zegoen danborrada bertan behera uztea erabaki zuen. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199938/simeoni-gure-herrialdea-izango-dugu.htm | Mundua | Simeoni: «Gure herrialdea izango dugu» | Agintari autonomista berriz hautatu dute Korsikako presidente, eta lankidetzarako deia helarazi die mugimendu nazionalistako aliatu ohiei. Uhartearentzako irtenbide politiko baten beharraz ohartarazi dio Parisi. | Simeoni: «Gure herrialdea izango dugu». Agintari autonomista berriz hautatu dute Korsikako presidente, eta lankidetzarako deia helarazi die mugimendu nazionalistako aliatu ohiei. Uhartearentzako irtenbide politiko baten beharraz ohartarazi dio Parisi. | Hein batean bada ere, Gilles Simeoniren kargu hartzeak ez du aurreko bien izaera historikoa eta sinbolikoa izan. Mugimendu nazionalista zatituta dago, eta inbestidura saioa horren erakusle izan da hasiera-hasieratik: desadostasunak izan dira Paul-Felix Benedetti independentistarekin prozesuaren inguruan, eta Avanzemu pe a Corsicakoek eta Benedettiren Core in Frontekoek ez dute parte hartu gobernuburua eta ministroak aukeratzeko bozketan. Autonomisten eta independentisten artean ere, batzuek ez dute txalotu ez Simeoniren adierazpena, ezta haren garaipena ere; eta, halere, hasi berri den legealdian Korsikako presidente izango denak lankidetzarako deia helarazi die aliatu ohiei, uhartearen «emantzipaziorako bidean» jarraitzeko.
Simeoniren diskurtsoa sinbolikoa izan da, instituzionala, politikoa, programatikoa eta une batzuetan historikoa, baina, aldi berean, 2015ekoekin eta 2017koekin antzekotasunak izan dituena. Eta horrek gauza bat esan nahi du: hainbat auzi oraindik konpontzeko daudela, alde baten edo bestearen, edo bi aldeen jarreren ondorioz. Korsikako presidenteak aitortua zuen hori, eta horregatik defendatu du hasi berri den legealdiak «sakontzeko» behar duela.
Ez dira gutxi agintari autonomistak dituen erronkak: eguneroko auziez gain, haren adierazpenak agerian utzi du mugimendu nazionalistaren batasuna berreskuratzea duela helburuetako bat, eta berriz ere lankidetzan aritu nahi duela aliatu ohiekin, Asanblean gehiengo osoa izango duen arren (63 aulkitik 32). Izan ere, Simeoniren ustez, Korsika «bidegurutze batean» dago, eta denen babesa beharko du uharteak aurrera egin dezan; baita eskuinarena ere, iradoki duenez, geroz eta gehiago izanda, orduan eta hobe izango delako.
Agintari autonomistaren hitzen artean, berradiskidetzea izan da arreta handiena bereganatu duena. 2015eko eta 2017ko garaipenei esker, bitan zatituriko sei urteko agintaldia egin dute Korsikako nazionalistek, baina bidean zatiketak eta barne desadostasunak gailendu dira Simeoniren, Jean-Guy Talamoni independentistaren eta Jean-Christophe Angelini autonomistaren artean, Pe a Corsica koalizio hautsi eta egungo testuingurura iristeraino.
Iragan legealdiko bilana soilik bere egitea kritikatu diote Korsikako presidenteari, eta zatiketa horren errudun izatea ere bai, hiruren arteko akordioaren terminoak aldatzeagatik. Badirudi, ordea, bere posizioak ematen dion indar politikoa oinarri hartuta, Simeonik ez duela iritzia aldatuko horren inguruan, aliatu ohiei eskaintza politiko bera helarazi baitie.
Pasatu diren bozetako bigarren itzulian, hiru zerrenda nazionalistek babesen ia %68 bildu zituzten, eta Korsikako presidenteak kopuru hori aitzakia gisa hartu du batasunerako deia berriz helarazteko: «Hitz egin dezagun, eraiki dezagun. Korsikarrei zor diegu, gure eginbeharra da, gure erantzukizun komuna».
Finean, erreferentziez beteriko diskurtsoa izan da Simeonirena, egungo egoera eta datorrenari begira, baina batez ere iragan agintaldian gertaturikoaz. Zer esanik ez pasatu den legealdian Asanblean izan direnei eta aurten hautatuak izan ez direnei erreferentzia egiteko baliatu duela aukera; horretan, bakarrak hartu du protagonismoa, Korsikako presidentearekin batera hainbat negoziaziotan eta talkatan izan den Talamonik.
Harekin batera, noski, azken hamarkadetan Korsikaren alde «borrokatu diren, sakrifikatu diren gizon eta emakumeez» ere oroitu da; horien artean, noski, Claude Erignac prefetaren hilketagatik zigortu zituzten Yvan Colonna, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi presoak.
«Poza eta larritasuna»
Simeoni jakitun dago datorrena legealdi gogorra izan daitekeela. Bruselan negoziatu beharko dute, Korsikaren uharte izaeragatik, eta Europako funtsak tarte horretan amaituko direlako. Baina baita Parisen ere, ia auzi guztietarako haren baimena behar baitute. «Poza eta larritasuna», horiek dira agintari autonomistaren sentimenduak, datorrenari begira.
«Nola ez», Korsikak irtenbide politiko baten beharra duela ohartarazi dio Frantziako Estatuari, ahalik eta azkarrena adostu behar dena, «gai batzuen inguruan, egutegi baten inguruan». Simeonik «zuzenbidea, justizia, ekitatea» nahi ditu uhartearentzat Parisen partetik: «Hori ez ematea ez da duina Frantzia den estatu demokratiko handiaren partetik, edo halakoa dela dioen Frantziaren partetik».
Oraingoan, baina, nola lortu Parisen baiezkoa, Mediterraneoko gainontzeko irlek dutenaren antzeko autonomia? Simeonik ez du estrategiari buruzko xehetasunik eman, ezta jakinarazi ere aldaketarik izango denik; horren aurretik, batasuna du helburu, Frantziako Estatuari presio egiteko gehiengo bat: «Ez dugu herrialde bat emantzipazioaren bidean jartzen %41arekin. Sakoneko arazoak konpondu behar ditugu».
Badira arazoak, baina Korsikako presidentea baikor da: «Gure herrialdea izango dugu».
Maupertuis, Asanbleako lehen emakume presidentea
Simeoniren kargu hartzearen aurretik, uharteko parlamentuko burua aukeratzekoa egin dute. Hala, Korsikako Asanbleak lehen aldiz izango du emakume presidente bat: Marie-Antoinette Maupertuis da, Femu a Corsica alderdi autonomistako kidea eta iragan agintaldian Turismo Agentziaren buru izandakoa.
Fa Populu Inseme bere zerrendak bozetan jasotako gehiengo osoa baliatuta hautatu dute kargu horretarako, eta Talamoniren tokia hartuko du hasi berri den legealdirako; hark bezala, Maupertuisek ere uharteko parlamentuaren eta gobernuaren arteko «artikulazio askoz ere hobea» nahi du, eta horren alde lan egiteko konpromisoa hartu du.
Denera, hiru hautagai aurkeztu dira Asanbleako presidente posturako: Maupertuisez gain, Errepublikanoak alderdi eskuindarreko Valerie Bozzi eta Core in Fronte independentistako Veronique Pietri. Lehenak aldeko 32 boto jaso ditu (63tik); bigarrenak, hamazazpi; eta hirugarrenak, sei; hala, Femu a Corsicako politikaria kargu hori hartzen duen bigarren nazionalista bilakatu da.
Bozketako hutsune deigarriena Angelirena izan da, ez baitu hitzorduan parte hartu bere zerrendako sei ordezkariekin batera; horretako bakarra izan da aulkietan, Corsica Libera independentistako Josepha Giacometti. Gertakariak, hortaz, berriz ere utzi du agerian mugimendu nazionalistaren barne zatiketa.
Txalo zaparrada jaso ostean, Korsikako Asanbleako presidente berriak lehenik korsikeraz eta gero frantsesez egin du haren diskurtsoa, eta horretan adierazi du uharteko parlamentuko dibertsitatea errespetatuko duela, eta Asanbleako funtzionamenduaren «modernizatzea» izango duela helburu datozen urteetan. «Erronka asko izango ditugu agintaldi honetan».
Horietako bat Frantziako Gobernuarekin negoziatzea izango da. Auziaz, Maupertuisek uste du Parisek «entzun egin behar» duela «hautetsontzietatik pasatu den herri korsikarraren ahotsa». |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199939/aparretan-jarraitzen-du-cavendishek.htm | Kirola | Aparretan jarraitzen du Cavendishek | Esprinterrak bigarren garaipena lortu du aurtengo Tourrean, non eta aurrenekoz irabazi zuen toki berean. Bi garaipen eskasera du Eddy Merckxen marka. Van der Poelek arazorik gabe eutsi dio lidergoari. | Aparretan jarraitzen du Cavendishek. Esprinterrak bigarren garaipena lortu du aurtengo Tourrean, non eta aurrenekoz irabazi zuen toki berean. Bi garaipen eskasera du Eddy Merckxen marka. Van der Poelek arazorik gabe eutsi dio lidergoari. | Duela hamahiru urte lortu zuen Mark Cavendishek (Deceuninck) Tourreko lehen garaipena, Chateaurouxen. Eta toki berean eskuratu du gaur 32.a, berpiztu egin dela berretsita. Ingelesak ez du zirkulua itxitzat eman nahi, bi garaipen eskasera baitu Eddy Merckxek Frantziako lasterketan ezarritako marka. Aurten bertan bete dezake erronka, orain arte erakutsi duen sasoiari eusten badio. Gaur, tropeleko azkarrena izan da berriro, Jasper Philipesenen (Alpecin) eta Nacer Bouhanniren (Arkea) aurretik. Bi etapa zakuratu ditu dagoeneko, eta oraindik badu denbora beste hainbeste irabazteko.
50 aldiz irabazi du itzuli handietan. Soilik Merckxek eta Mario Cipollinik lortu zituzten garaipen gehiago;â64 batak, eta 57 besteak. Cavendishek laugarren etapan kendu zion kortxoa bost urtez itxita egondako botilari, eta oraindik aparra dario. Deceuninckek lan zoragarria egin du gaur bere alde, azken kilometroetan makineria guztia martxan jarrita. Indarrez hustu egin dira taldekide guztiak, baita Julian Alaphilippe munduko txapelduna ere. Esprinta Philipsen eta Tim Merlierren (Alpecin) atzetik abiatu du Cavendishek, eta mugimendu arriskutsu batekin aurreratu ditu, kanpotik barrurantz eginda. Bestalde, lidergoari arazorik gabe eutsi dio Mathieu van der Poelek (Alpecin).
Greg Van Avermaetek (Ag2r) eta Roger Klugek (Lotto) osatu dute eguneko ihesaldia, eta bi kilometroren faltan harrapatu dituzte. Etapa aproposagoa izango da biharkoa iheslarientzat, bukaera hautsia izango baitu. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199940/caixabankek-6452-lagunen-kaleratzea-hitzartu-du-sindikatuekin.htm | Ekonomia | Caixabankek 6.452 lagunen kaleratzea hitzartu du sindikatuekin | Lanpostuari uko egiteko kalte ordain handiagoak eskaini ditu bankuak, eta lantaldea uzten duenak borondatez utziko du, itunak jaso duenez. | Caixabankek 6.452 lagunen kaleratzea hitzartu du sindikatuekin. Lanpostuari uko egiteko kalte ordain handiagoak eskaini ditu bankuak, eta lantaldea uzten duenak borondatez utziko du, itunak jaso duenez. | Bankuetako lan erregulazioak adostuak gertatzen direlako tradizioa bete da Caixabanken kasuan ere, nahiz eta negoziazioak maratoi baten antza hartu duen. Astearteaz geroztik ia etenik gabe bilduta izan ondoren, zuzendaritzak eta sindikatu nagusiek bankua ia 6.500 langilek uzteko akordioa hitzartu dute gaur arratsaldean. Akordioa lortze aldera, lantaldea uzteko derrigortasuna kendu du zuzendaritzak, eta, bestalde, handitu egin ditu pizgarriak lanpostuari uko egiteko.
Apirilaren 20an, enplegu erregulazioa iragarri zuenean, Caixabankek 8.291 langile kendu nahi zituen, eta 1.534 bulego itxi. Hego Euskal Herrian, zehazki, 1.800 langiletik 138 inguru ziren kaleratzekoak, baina azken akordioak nabarmen apalduko du kopuru hori. Nafarroan, esaterako, 52 aterako dira, iragarri baino hamazazpi gutxiago. Lau bulego ere itxiko dituzte lurralde horretan.
Kaleratzeek lotura zuzena dute Bankiaren irenstearekin. Iaz iragarri eta martxoan gauzatu zen bi erakundeen arteko bat egitea. Berez, Kataluniako bankuak hartu du Caja Madrid, Bancaja eta beste aurrezki kutxa txiki batzuen bat egitetik sortutako finantza erakundearen kontrola. 2012an , Espainiako Estatuaren kontrolpean geratu zen, eta 24.000 milioi euroko erreskatea jaso zuen. Diru horretatik, 3.000 milioi berreskuratu ditu estatuak, eta espero du zerbait gehiago jasotzea Caixabanken dituen akzioak (%16) saltzen dituenean.
Mercedes
Gasteizko Mercedesko zuzendaritzak eta sindikatuen gehiengoak aldi baterako lan erregulazio bat adostu dute hilabeteko iraupenarekin, urte bukaera arte. Pieza jakinen hornidura berriro etenez gero, ekoizpena berriro gelditu beharko du fabrikak, eta egoera horri aurre egiteko litzateke aldi baterako enplegu erregulazioa. CCOO, UGT, Ekintza eta PIM sindikatuek eman diote oniritzia erregulazioari. LAB, ELA eta ESK akordio hori aztertzen ari dira, eta datozen egunetan erabakiko dute bat egiten duten ala ez. Mercesedesek iragarri du 141.001 auto ekoiztea aurreikusi duela 2021. urterako, hasieran baino 7.599 auto gutxiago.
Petronor
Petronorreko langileek mobilizazio gehiago egingo dituzte uztailean, abuztuan eta irailean, aldi baterako erregulazioaren aurka. Sindikatuek luze gabe jakinaraziko dute lanuzteen egutegi bat. Zuzendaritzari exijitu diote aldeen arteko akordioa betetzeko, eta aldi baterako erregulazioa erretiratzeko. Zuzendaritzak erantzun du Petronorren ez dagoela enplegurik galtzen ari, eta urtea hasi denetik 24 lanpostu berri sortu direla. Aldi baterako erregulazioa COVID-19ak eragindako egoerak bultzatu duela ere azaldu du.
Stadler
Oñatiko Stadler enpresako langileek greba mugagabeari ekingo diote hilaren 16an, zuzendaritzak lantaldeko hamabi kide kaleratzeko erabakia hartu ondoren. 65 langile aritzen dira gaur egun Stadlerren, metalezko osagai sinterizatuak egiten autogintzarentzat, eta denei murriztu nahi diete soldata %30. Hilaren 8an bi orduko lanuztea iragarri dute; hilaren 13an, egun batekoa; eta 16an greba mugagabean hasiko lirateke, enpresak ez badu atzera egiten bere erabakian. |
2021-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/199941/lpeek-eta-aliatuek-oraindik-ez-dute-adostu-upel-gehiago-ekoiztea.htm | Ekonomia | LPEEk eta aliatuek oraindik ez dute adostu upel gehiago ekoiztea | Zurrumurruek diote Saudi Arabiak eta Errusiak adostu dutela ekoizpena bi milioi upeletan handitzea, modu mailakatuan. Baina Arabiar Emirerri Batuak ez daude ados gehikuntza horren banaketarekin, eta negoziazioak beste egun batez luzatu dira. | LPEEk eta aliatuek oraindik ez dute adostu upel gehiago ekoiztea. Zurrumurruek diote Saudi Arabiak eta Errusiak adostu dutela ekoizpena bi milioi upeletan handitzea, modu mailakatuan. Baina Arabiar Emirerri Batuak ez daude ados gehikuntza horren banaketarekin, eta negoziazioak beste egun batez luzatu dira. | Beti da garrantzitsua petrolioaren prezioa, bai hura ekoizten dutenentzat, baita kontsumitzen dutenentzat ere. Inflazioarekin kezka dago hor dago, lehengai askoren hornikuntza arazoen eta prezio garestien ondorioz datorrena, eta upelaren prezioak horretan guztian eragin itzela izan dezake. Horregatik zen bereziki garrantzitsua LPEEren eta bere aliatuen atzoko bilera. Hala ere, azkenean ostiral honetara arte itxaron beharko da kartelak, Errusiak eta beste aliatuek petrolio ekoizpena handitzen jarraituko duten ala ez jakiteko.
Bazirudien dena lotuta zegoela, Saudi Arabia eta Errusia ados zeudela ekoizpenaren gehikuntza mailakatuarekin jarraitzeko. Horren arabera, eguneko 400.000 upel gehiago merkaturatuko lirateke abuztuan, eta hortik aurrera hilero beste hainbeste gehiago, abenduan bi milioi upeleko gehikuntza iristeko.
Nahikoa?
Baina, dirudienez, beste kontu batzuekin nahastu dira LPEE+ delakoan. Zenbait iturriren arabera, Arabiar Emirerri Batuak, Irak, eta Kazakhstan ez daude konforme bakoitzari esleitutako gehikuntzekin, eta presio egiten ari dira, aldaketetarako.
Zaila dirudi horrek erabat oztopatzea ekoizpen gehikuntza; hala ere, ikusi beharko da zer gertatzen den bihar. Dena den, gehikuntza nahikoa ote da prezioak baretzeko? Ezetz dirudi. Bi milioi upeleko hazkundearen zurrumurruekin petrolio gerokoak %3,7 garestitu ziren New Yorken.
Analisten arabera, merkatuek uste dute igoera horrekin LPPEren eta Errusiaren asmoa eskaintzak uzkurtuta jarraitzea dela, ez dituela bereziki kezkatzen datozen asteetan upela 80 dolarren inguruan edo gora ibiltzeak. Neurri batean, karteleko herrialdeek eta beste bazkideek zuhurtasunez jokatu nahi dutela. Izan ere, pandemia garaiotan ez dago ezer erabat ziurtatuta. Txertoen eta delta aldaeraren arteko lasterketarekin, baldintzapean dago oraindik herrialde askotako errekuperazio ekonomikoa.
Irani eta AEBei begira
Ziurgabetasuna pizten duen beste aldagai bat Iran da. Herrialdea eta AEBak hartu-emanetan hasi dira itun nuklearra berreskuratzeko, eta akordioa lortuko balute, Iranen gaineko zigorrak altxatuko lirateke, eta herrialdearen petrolioa atzera normaltasunez merkaturatuko litzateke. Praktikoki eguneko bi milioi upelen gehikuntza Iranen itzulerak beteko luke. Balizko akordioak atzeratu egingo luke ere pandemiaren hasieran 2020ko apirilean kartelak hitzartutako hamar milioi upeleko murrizketaren azkenburuko epea, 2022ko apiriletik abendura. Horrekin legoke lotuta Emirerrien atzoko jarrera. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199942/gutxieneko-sozietate-zerga-globalak-130-herrialderen-babesa-jaso-du-ocden.htm | Ekonomia | Gutxieneko sozietate zerga globalak 130 herrialderen babesa jaso du OCDEn | Erakundeko ia herrialde guztiek adostu dute %15eko gutxieneko sozietate zerga. Bederatzi herrialdek egin diote uko, tartean Irlandak, Estoniak eta Hungariak. G20ko finantza ministroen datorren asteko bilkuran sinatuko da printzipioen akordioa. | Gutxieneko sozietate zerga globalak 130 herrialderen babesa jaso du OCDEn. Erakundeko ia herrialde guztiek adostu dute %15eko gutxieneko sozietate zerga. Bederatzi herrialdek egin diote uko, tartean Irlandak, Estoniak eta Hungariak. G20ko finantza ministroen datorren asteko bilkuran sinatuko da printzipioen akordioa. | Multinazionalen zerga ihesa jomugan, gutxieneko sozietate zerga global bat ezartzeko planek urrats garrantzitsua egin dute Parisen, OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundean. Ekain hasierako G7an %15eko gutxieneko tasaren inguruan akordioa iritsi ostean, asmo hori beste herrialdeetara zabaldu behar zen. Azkenean, Parisen egunak luze joan dira, baina negoziazio bizi eta korapilatsuen ostean, plan bat aurkeztu eta bozkatu da, eta erakundeko 130 herrialderen babesa jaso du, tartean Txinarena, AEBena eta Alemaniarena.
Bederatzi izan dira plana babestu ez duten herrialdeak, tartean Europako Batasuneko hiru: Irlanda, Estonia eta Hungaria. Pascal Donohoe Irlandako Finantza ministroak azaldu du une honetan bere herrialdeak ezin duela %15ko tasa erreal bat babestu, baina negoziazioetan jarraitzeko prest dagoela. Planaren kontra bozkatu duten beste bost herrialdeak Barbados, Kenya, Nigeria, Sri Lanka eta Saint Vicent eta Grenadinak izan dira. Peru abstenitu egin da, une honetan ez duelako gobernua eratuta. Suitzak eta Bahamek baiezkoa eman dute, presioei men eginez.
Gutxieneko zerga globalaren lehen proposameneko bi zutabeak mantendu ditu onartutako planak: batetik herrialde bakoitzari aitortzen dio eskubidea zergak ezartzeko lurraldean fisikoki ez dauden konpainiei; eta bestetik, multinazional handientzako gutxieneko zerga oinarri efektiboa ezartzen da.
Lehen zutabean 20.000 milioi eurotik gorako sarrerak eta %10etik gorako irabazi marjinako konpainiak sartuko lirateke, eta fakturazio muga 20.000 milioi eurotik 10.000 milioira murriztuko da zazpi urteren buruan. Enpresa horiek %10etik gorako marjinen %20 eta %30 artean ordaindu beharko dute zergatan salmentak egin dituzten herrialdeetan.
Bigarren zutabean ezarri da globalki 750 milioi eurotik gora fakturatzen duten enpresentzat gutxienezko sozietate zerga %15ekoa izango dela akordioa sinatzen duten jurisdikzio guztietan.
Salbuespenak
Zenbait salbuespen ere iritsi dira negoziazio bizien ostean. Txinaren eskariari men eginez, arauak ez dira aplikatuko fabrikaziorako eta makineriarako inbertsioetarako pizgarrietan. Itsas merkataritza ere salbuetsita geldituko da, ia ezinezkoa delako jakitea konpainiak nongoak diren, eta non aritzen diren. Horrek, ziurrenez, Malta bezalako herrialdeak akordioaren alde jarri ditu.
%15eko gutxieneko tasaren bultzatzaile nagusiek, AEBek ere lortu dute euren helburu bat. Akordioarekin bat egiten duten herrialdeek kendu egin beharko dituzte haien Google tasak.
Gaur iritsitako akordioaren lehen berrespena datorren astean egingo duten Venezian. G20 herrialdeetako Finantza ministroek printzipio akordioa sinatuko dute. Ondo bidean, negoziazio gehiago etorriko dira, eta urriaren amaieran iritsiko litzateke behin betiko akordioa. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199968/fake-eraldaketa-digitala.htm | Iritzia | Fake eraldaketa digitala | Fake eraldaketa digitala. | Eraldaketa digitala ez da prozesu historiko natural bat, emaitza aldez aurretik ezarria duena, baizik eta borroka politikoen mende dago, non ideologia ezberdinak borrokatzen duten. Aurreko astean, Estatutik sektore pribatura zuzeneko diru eskualdatzea eta kapital metaketa defendatzen duen jarrera neoliberal, soluzionista eta kapitalistak bere posizioa markatu du. Hala adierazten du Arantxa Tapiaren Ekonomia Sailak egindako Euskadi 2025 Eraldaketa Digitalerako Estrategiaren aurkezpenak. Oro har, estrategia horrek anglizismoen inguruko neurriz gaineko narratiba erabiltzen du, hala nola, Silver Economy edo Smart City kontzeptuak, oinarrian dauden gatazkak eta jatorri antagonikoak ezkutatzeko, baita digitalizazioaren eraginez gizarte-hierarkiak betikotzeko ere. Dokumentu honen oinarri izan diren kasuen azterketa batek, gainera, estrategia honek eraldaketa baino, status quoa naturalizatu eta finkatu egiten duela berresten du; izan ere, azpiegitura digitaletarako sarbideari dagokionez, dauden desberdintasun arazoak betikotu eta enpresa sortzaile txiki eta ertainen artean teknologiaren onurak banatzea ekiditen baita estrategia honekin. Eusko Jaurlaritzaren asmoen adierazpena argi ikusi zen Enpresa Garapenerako Euskal Agentziak (SPRI) Idom enpresari esleitu zionean lan honen garapena; "iparraldeko kartelean" parte hartu izanagatik, 254.100 euroko zigorra jaso zuena, hain justu. Funtzio publiko oro euskal kapitalismoaren testaferroei eskuordetzea SPRIren ohiko jarduera da: duela pare bat urte beste 242.000 euroko laguntza-kontratu bat eman zion Idomi Euskadiko 2020ko Agenda Digitalaren segimendua egiteko. Gainera, beste 200.000 euroko luzapen bat eman zion eta urtean zehar diru-partida gehiago esleitu zaizkie. Guztira, ia milioi bat euro inbertitu dira eraldaketa digitalean euskal posizioa zehazteko, oso azaleko eta zehaztasun gutxiko dokumentuen bidez justifikatuta. Adibidez, dokumentu honek 16 aipamen besterik ez ditu; gehienak Europako Batzordeari, Davosko Foroari edo PwC-ri dagozkion aipamenak dira. Dokumentuan murgiltzen bagara, lehenik eta behin, estrategiak zenbait palanka teknologiko ezartzeko beharra deskribatzen du: "Euskadik ezagutza aurreratua irabazi behar du, jarduera publikoan, produktiboan eta sozialean aplikatzeko". Horretarako, teknologia digital berritzaileen deskribapena egiten du, McKinseyren aholkulari estilo garbian: 5G, adimen artifiziala, zibersegurtasuna, konputazio kuantikoa, cloud zerbitzuak, elkarreragingarritasun-zerbitzuak (jakina, publiko-pribatua), IoT eta baita blockchain ere. Paradoxikoa bada ere, teknologia horiek guztiak, Big Techek eskaintzen duten zerbitzu pribatu gisa baino ezin dira erabili, eta ez gobernuak bermatu nahi duen eskubide gisa. Bigarrenik, plan honen helburua Euskadiri 'Silicon Valley-friendly' eskualde zigilua jartzea da, garapen digilatalaren eragile gisa, tokiko ehunaren aldeko apustua egitea saihestuta. Asmo politiko bakarra teknologia burujabetza indartzeko estrategiak blokeatzea da, lankidetza publiko-pribatuaren esparru orokorraren bidez, hau da, azpiegitura teknologikoak atzerriko enpresei alokatzea, bereak garatu beharrean. Hala adierazten du planak eraldaketa horretarako gaitzaileei buruzko atalean: Berrikuntzako Erosketa Publikoa "eskariak bultzatutako berrikuntza sustatzeko mekanismoa da". Kaliforniako erretismoaren aurrean amore emateaz gain, Euskaltel, euskal jatorriko telekomunikazio hornitzaile handiena saltzen den bitartean gertatzen da hori. Bestalde, Google, Telefónica, Microsoft eta Facebookek zuntz optikoa Bizkaiko kostaldean sartzen ari dira. Planak, gainera, "banda zabaleko konektibitate ultralasterra" moduko esaldi erretorikoen bidez, aro digital berri honen gaitzaile moduan ezkutatzen ditu bere asmo interesatuak. Gainera, dokumentuaren izaerak berak, helburu kapitalistatik harago ezer gutxi eskaintzen duten sektoreetan proiektu digitalen eta start-up-en hedapenaren alde egiten du; hau da, Bizkaia Dorrearen bulegoak, ekintzailetza-zentro bihurtuta, betetzen dituzten foodtech edo start-up-en sustapenaren alde egiten du. Atzerriko kapitalaren erakarpena bultzatzen duen fiskalitate apalaz edo ikusezinaz gain, plan honek finantziazio pribatuko tresna berriak abian jartzearen alde egiten du, besteak beste, venture capital delakoak, soilik etorkizun digitalarekin espekulatzera bideratuta dagoena. Txostenak "zerbitzu teknologikoen hornitzaileen ekosistema" sortzea eta horretarako, Gaia-X izeneko plataforma paneuroparrean oinarritzea proposatzen du. Plataforma horri "Silicon Valleyko Troyako zaldia" deitu izan zaio eta bertan Palantir, Google, Amazon edo Microsoft bezalako enpresak daude. Eraso korporatibo hori legitimatzeko, erreferentzia eta herrialde hauek erabiltzen dituzte: Singapur (kapital finantzario globalera erakartzea bilatzen duen eredu espekulatibo eta autoritarioetako ezagunenetako bat), Estonia (administrazio digitalizatua, sektore pribatuarentzat merkatuak sortzeko eta Europako periferian lehiatzeko baliatzen duen eredua), edo Alemania (Industry 4.0, ekonomia digitalera industria-hegemonia eta Europako zentro kapitalistaren superabit komertziala hedatzen saiatzen den eredua). "Teknologia digitalei esker, datuak atzitu, transmititu, biltegiratu eta analizatu egiten dira", irakurri daiteke dokumentuan. Dirudienez, euskal plan berritzailea Alemaniako teknologia erabiltzea da, makina-erreminta ekoizten jarraitzeko eta euskal industriaren produktibitateari viagra pixka bat sartzen saiatzeko, baina, trukean, lehiarako abantaila galduz datuekin; izan ere, datu horiek Europako gainerako herrialdeei austeritatea ezarri zien herrialdean geldituko direlako. Hori horrela, Eusko Jaurlaritzak aurreikusten dituen 1.425 milioiak sormena eta talentua instituzionalizatzeko gai diren plataforma digital subiranoak garatzeko baino gehiago, Europako edo Estatu Batuetako multinazional teknologiko handientzako transferentzia ekonomikoa izango dira. Azken batean, softwarearen eta hardwarearen berezko azpiegituren garapenaren aipamenak hutsaren hurrengoak dira, data center baten aldeko apustua egiteari buruzko aipamen batez harago. Merlin Properties socimiak Bilbon datu-zentro bat sortuko duela jakin ondoren agertzen da ideia hori. Bazkide honek nazioarteko inbertsio-funtsen laguntza du, esaterako, BlackRock, zeinak IBEX-35an kotizatzen duen 2015etik. Planaren finantzarizazio digitalaren ideologiaren adierazpenik argiena da, gaitzaileen atalean. Azkenik, SPRI harro agertu ohi da bere bitartekari rolari buruzko propaganda ariketetan («oso ETEzaleak gara»), baina, egia esan, planaren aplikazio-eremu bakar batek ere ez du horri buruzko aipamenik egiten, orrialde pare bat eta atal txiki batean ez bada. Beste adar edo arlo batzuetan ere gauza bera gertatzen da: e-osasuna eta ongizatea, e-administrazioa edo e-justizia ataletan, badirudi ETEak arazo gisa aurkezten direla. Hori konpontzeko, planaren helburua da hainbat hamarkadetan zehar huts egiten daramatzaten egitura bateratzaileetara bideratzea baliabide publiko guztiak, clusterrak esaterako, administrazio publikoaren plan digitalak diseinatzeko eta garai digital honetan Gobernuak egin beharreko lanak egiteko. Eta, ondorioz, aholkularitza-enpresa handientzako lizitazioak areagotu besterik ez dira egingo. Azken finean, publikoa kostu bat delako ideia gailentzen da, berrikuntza-, sormen-, talentu- eta balio-iturri izan ordez. Hori dela eta, planean ez da gogoetarik egiten software libreari buruz, horri esker existitzen diren arren enpresa teknologiko gehienak Euskadin, ez eta aipatutako forma korporatiboak ez diren beste edozein enpresa-koordinaziori ere. Gauza bera gertatzen da ikerketarekin; izan ere, unibertsitate-zentroek duten beren funtzio publikoari buruzko aipamenik ez da agertzen, eta irtenbide itxiak edo enpresa pribatu handien berrikuntzak baino ez dira nabarmentzen. Egia esan, software librerik gabe, ez dugunez jabetza intelektual propio gehiegirik, ez litzateke lurraldeko garapen teknologikorako ia gaitasunik egongo. Halaber, ez da hain zaila beste etorkizun digital bat irudikatzea, non ESLE (Euskadiko Teknologia Askeen eta Ezagutza Irekiaren Enpresen Elkartea) edo Teks Sarea bezalako sareak (Ekonomia Sozial Eraldatzailearen esparruan teknologia libreetan lan egiten duten enpresa eta kooperatiben sarea), besteak beste, balioetsi, garapen teknologikoetarako sarbidea instituzionalizatu eta tokiko kooperatibei garai berrira egokitutako zerbitzu publikoen sorta bat eskaintzeko aukera emango balitz. Aldiz, ekosistema kooperatibo digital lurraldetu bat plan horretatik oso urrun dago; Gobernuak App Store gisa eta gobernantza estrategikoa aurrez definitutako eta itxitako sistema eragile bat balitz bezala irudikatzen du. Honenbestez, alternatiba bat eta elkarlanean eraikitako etorkizun digital aberats bat zabaltzeko aukerak irudikatzeke daude oraindik. | |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199969/euskaraz-hitz-egiteagatik-jipoitu-dute-gizon-bat-donibane-lohizunen.htm | Gizartea | Euskaraz hitz egiteagatik jipoitu dute gizon bat Donibane Lohizunen | Joan den asteburuan, besta egiten ari ziren hiru gizonezkok jo zuten Jean Louis Iratzoki. Orkatila hautsi zioten. | Euskaraz hitz egiteagatik jipoitu dute gizon bat Donibane Lohizunen. Joan den asteburuan, besta egiten ari ziren hiru gizonezkok jo zuten Jean Louis Iratzoki. Orkatila hautsi zioten. | Bestak ziren berez joan den asteburuan Donibane Lohizunen (Lapurdi), eta, bestarik ez egiteko deia zabaldua bazen ere, jendetza handiak elkartu ziren kalean, eta liskar handiak izan ziren, tartean taldeen arteko borrokak, baita labanekin ere. Testuinguru horretan, ostiraletik larunbaterako gauean, ostatu batean afaltzetik etxera heldu zen Jean Louis Iratzoki, Donibane Lohizuneko bizilagun bat. Anaiaren etxean gelditu zen, eta kaletik hizketan ari zen ilobarekin, zeina balkoian baitzen. Euskaraz ari ziren.
Kaletik zihoazen hiru gizonezkok Iratzokiri bortizki galdetu zioten zer ote zen hitz egiten ari zen patois hori —tokiko hizketa edo hizkera basa esan nahi du, normalean gutxiesteko erabilia—; «Frantzian» zirela, eta frantsesez behar zuela hitz egin. Bera euskalduna zela esanez defendatu zen Iratzoki, eta hiru gizonak oldartu egin zitzaizkion bet-betan. Hebainduta utzi zuten; orkatila hautsirik, Baionako erietxera eraman behar izan zuten, artatzeko. Jasandako erasoa baieztatu dio BERRIAri Iratzokik berak, baina ez du orain arte emandako lekukotasunaz harago joan nahi izan.
Peio Etxeberri Donibane Lohizuneko Herriko Etxeko oposizioko zinegotziak Euskadi Irratian baieztatu du erasoa gertatu zela, eta inkesta bat abian dela ere jakinarazi du. Asteburuan gisa horretako eraso gehiago izan zirela erantsi du Kazeta.eus atariak, berriz: Kaia ostatuan Mikel Laboaren kantuak jarri zituztelarik, «euskaldun putak!» oihu egin zietela eta lagun talde bati euskaraz egiteagatik irain egin zietela ere zabaldu dute. Asteburuan Frantziara etorriko bisitari batek sare sozialetan salatu du ostatu baten atarian edanda zegoen emakume batek luzaz irain egin ziela euskaldunei. Iratzokiren sendi batek ere mezu bat idatzi zuen erasoa gertatu dela salatzeko.
Etxeberrik zehaztu du neurrian jarri behar direla horrelako erasoak, eta, erantzun argi eta tinkoa merezi duten arren, ezin direla orokortu, eta ezin dela esan euskararen kontrako eraso orokor bat dela, ez dakitela talde berak egin ote zituen erasoak. Donibane Lohizunen euskararen kontrako jarrerak okerrera egin duenik ez dutela nabaritu erantsi du.
Bestarik izan behar ez zuen asteburu hori liskartsua izan zen bestela ere. Auto gidari batek bi oinezko harrapatu eta ihes egin zuen; poliziek atzeman, eta atxilotu egin zuten. Beste bi gizon atxilotu zituzten borrokan aritzeagatik; haietako batek labankada bat eman zion besteari. Beste borroka batengatik atxilotu zuten beste gizon bat. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199970/langabeziaren-jaitsiera-eta-enplegu-sorrera-moteldu-egin-dira-ekainean.htm | Ekonomia | Langabeziaren jaitsiera eta enplegu sorrera moteldu egin dira ekainean | 2.553 langabe gutxiago eta 4.023 langile gehiago eman ditu hilabeteak. Langile kopurua hurbildu egin da krisiaren aurretik zegoenera. 7.000 lagun atera dira erregulaziotik | Langabeziaren jaitsiera eta enplegu sorrera moteldu egin dira ekainean. 2.553 langabe gutxiago eta 4.023 langile gehiago eman ditu hilabeteak. Langile kopurua hurbildu egin da krisiaren aurretik zegoenera. 7.000 lagun atera dira erregulaziotik | Maiatzeko ekaitzaren ondoren etorri da barea. Hilabete historikoa izan zen aurrekoa, ekonomiaren susperraldiaren eskutik langabezia gutxitan bezala jaitsi baitzen (-7.549) eta asko handitu, berriz, Gizarte Segurantzan kotizatzen duten langileen kopurua (+8.200). Jarduera ekonomikoaren goranzko bidea jarraitzen badu ere, ekainean lan merkatuak ez du maiatzeko erritmoa jarraitu. Ezin da esan, ordea, txarra izan denik: maiatzean baino 2.553 langabe gutxiago daude, eta 4.023 langile gehiago. Pandemiaren aurreko urteetako ekainekin alderatuz gero, langabezia batezbestekotik behera gutxitu da aurtengo ekainean, baina batezbestekotik gora handitu dira afiliazioak.
Bada suspertzeak jarraitzen duela erakusten duen beste datu bat ere: maiatzean baino 7.000 langile gutxiago daude aldi baterako enplegu erregulazioan (ABEE). Ifrentzuak ere badaude, eta haien artean egin diren kontratu gehien-gehienak aldi baterakoak direla, udako kanpainei begirakoak.
ELAk aukera baliatu du 2012ko eta 2013ko lan erreformak bertan behera uzteko eskaera berresteko, «soldaten debaluazioa eat prekaritatea baizik ez dietelako ekarri langileei».
LABek, bere aldetik, nabarmendu du hiru langabetik bik ez dutela inolako saririk. «Estatuko babes-sistemak ematen duen estaldura-maila hain txikia izatearen arrazoien artean ditugu sistemaren ahulezia bera eta gurea bezalako lan merkatu prekarioaren errealitatera egokitzeko ezintasuna». UGTk ere lan erreforma baliogabetzeko eskatu du, eta enplegu politika aktiboak eskatu ditu kontratuen behin-behinekotasuna txikitzeko. Izan ere, martxoan eta apirilean kontratu mugagabeek izan zuten gorakadaren ondoren —ehunka kontratu iruzurti mugagabe egitera behartu zituzten ikuskatzaileek—, berriro %93ra igo da kontratu berrien behin-behinekotasun tasa.
Langabezia: emakumeak, okerrago
Lurraldeen arteko bilakaera oso desberdinak markatu du langabezia. Asko jaitsi da Nafarroan, hilabete bakarrean Nafar Lansareren bulegoetan langabe gisa erregistratutako ia %6k egoera hori utzi baitute (-2.294). Baina beste lurraldeetan ez da halako jaitsierarik ikusi. Murrizketa apalak izan dira Araban (-332, edo -%1,61) eta Gipuzkoan (-298, edo -%0,81), eta gorakada txikia Bizkaian (+371, +%0,53).
Maiatzean ere Nafarroa izan zen murrizketarik handiena izan zuena (-3.185), baina kontuan hartu behar da lurralde horretan utzi dituela pandemiak zenbaki okerrenak, alde handiz gainera. Horrela, Nafarroak ekainera arte ez du lortu urte arteko tasa negatiboetara itzultzea (-2.577), eta egoera horretan daude aspaldi beste hiru lurraldeak, murrizketa handiagoekin gainera: -11.174 Bizkaian, -6.855 Gipuzkoan, eta -4.060 Araban.
Sexu aldetik ere alde handia izan da, eta emakumeen kalterako, gainera. Haien artean ez da langabe kopurua murriztu eta %14,3 daude lanik gabe, maiatzean bezainbeste. Langabeen %56,7 ziren emakumeak maiatzean, eta jada %57,5 ekainean.
Sektoreei erreparatuz, uda hasierak ohiko jaitsiera ekarri du zerbitzu sektorean langabezian daudenen artean (-1.693). Esanguratsua da industrian ere langabeen kopurua behera doala, urratsez urrats (-457).
Enplegu erregulazioak: laurden bat atera dira
Aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileen kopuruak koska pare bat egin ditu behera ekainean: hilar en amaieran 21.986 ziren, hilabete lehenago baino 7.009 gutxiago. Kopururik txikiena da iazko martxoan enpresek prozedura horiek masiboki erabiltzen hasi zirenetik langileak kaleratu gabe lan kostuak txikitzeko. Aurreko hilean bezala, %39k ABEE partzial batean daude, eta %61 osoan.
Afiliazioak: galdutakoa berreskuratuta
Bosgarren hilabetez jarraian hazi da Gizarte Segurantzan izena emanda izan eta, hortaz, lege barruan lanean daudenen kopurua. Jada 1,259.156 dira, kopururik handiena iazko martxotik, eta itxialdiaren aurreko kopuruetatik oso gertu (-2.812). Berez, Espainiako Gobernuak ematen dituen datuak hilabeteko batezbestekoak direnez, esan daiteke konfinamendu aurreko mailara iritsi direla enplegatuak. Datu hori nabarmendu du, bere aldetik, Confebaskek. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199971/rodriguez-zapatero-prozesu-prepolitikoa-itxi-zenetik-beste-guztia-ezinezkoa-izateaz-gain-ez-da-desiragarria.htm | Politika | Rodriguez Zapatero: «Prozesu prepolitikoa itxi zenetik, beste guztia, ezinezkoa izateaz gain, ez da desiragarria» | Espainiako Gobernuko presidente ohia elkarrizketatu du BERRIAk, Madrilen, eta bihar argitaratuko du elkarrizketa, larunbatarekin. | Rodriguez Zapatero: «Prozesu prepolitikoa itxi zenetik, beste guztia, ezinezkoa izateaz gain, ez da desiragarria». Espainiako Gobernuko presidente ohia elkarrizketatu du BERRIAk, Madrilen, eta bihar argitaratuko du elkarrizketa, larunbatarekin. | Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente ohia elkarrizketatu du BERRIAk, Madrilen, iragan den asteartean. Enekoitz Esnaola kazetariak egin dio. 2004tik 2011ra artean izan zen gobernuburu Zapatero. Haren gobernuak ETArekin 2005-2007an izandako elkarrizketa prozesua, ETAren jarduera armatuaren bukaera (2011), gatazkaren ondorioak (euskal presoa, torturak, biktimak), eta Euskal Herriko eta Kataluniako gatazka politikoak izan dituzte hizpide.
BERRIAk bihar argitaratuko du elkarrizketa, larunbatarekin.
Zapateroren esan batzuk, aurrerapen gisa (bideokoak):
- [EAJ, 2005-2007ko prozesua] «Une erabakigarri bat dago azkenaldiko historian, edo urte haietakoetan, eta hori da EAJk barne krisia izan zuenekoa, Josu Jon Imazen dimisioa ekarri zuena [2007ko iraila]. Hor Egibarri buruz gehiago hitz egin behar da Ibarretxeri buruz baino. Ibarretxeri buruz beti pentsatu izan dut politikara doan gizon bat dela, baina ez zela, hasieran, politikari bat; hori da harekin izan nuen esperientzia. Orduan, funtsezkoa zen Josu Jonen ildoa gailentzea eta Urkulluri bide ematea. Zergatik zen erabakigarria? EAJ prozesu horretan nire helburua ordezkatzen zuena, nire gobernua, babesten ari zelako».
- [Barajasko atentatua, 2006] «Militante abertzale edo Batasuneko askorentzat erabat ulertezina izan zen. (….) Elkarrizketa martxan zegoen, zailtasunak zituen elkarrizketa bat zen. Oso ziur nago Otegik eta Batasuneko parte politikoko buruzagiek helburu bakarrarekin lan egin zutela, amaitu egin behar zela».
- [Arnaldo Otegirekin bilera, 2018an] «Garrantzitsuak iruditzen zaizkidan hiru gauza berretsi nituen. Bat: indarkeriaren amaierara iristeko prozesuan pertsona erabakigarria izan zela hura. Bi: hori betiko zela, indarkeriaren bukaera betiko zela. Eta hiru: oraindik denbora gehiago beharko dugula sortu izan den kaltea hobeto aitortzeko, denbora behar da, eta berriz aurkitzeko prozesurako ere behar dugula denbora».
- [Independentzia erreferenduma] «Demokraziak Espainian eredu konstituzional bat finkatu zuenean, estatu demokratikoaren eredu bat, prozesu prepolitikoa itxi egin zen. Hori argi izan behar dugu. Gainerako guztia, frogatu den bezala, ezinezkoa izateaz gain, ez da desiragarria».
Horiez gain, Zapaterok BERRIAren elkarrizketan adierazi du 2006an elkarrizketa ofiziala hasteko ETAren eta Espainiako Gobernuaren ordezkaritzek «konpromisoak» adostu zituztela Oslon 2005 bukaeran; ETAren jardun armatuaren bukaeraren ondoren gatazkaren ondorioez mintzatzeko Osloko mahaia eratzea aurreikusi zutela 2011ko udan, eta PSOEren gobernua joatekoa zela; ez duela uste «Euskadiko gizarteak haustura prozesu baten alde» egingo duenik; «zentzuzkoa« iruditzen zaiola Pedro Sanchezen espetxe politika; Kataluniak elkarrizketa prozesu zabala behar duela, baina «erreferendumak zatitu« egiten duela... |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199972/gaindegiak-jarduna-eten-du-zailtasun-ekonomikoak-direla-eta.htm | Gizartea | Gaindegiak jarduna eten du, zailtasun ekonomikoak direla eta | Mezu soil baten bidez jakinarazi dute behategiko jarduerak eten zituztela herenegun, «zailtasun ekonomikoen eraginez». Aurrerantzean ez dute eduki berririk sortuko eta zabalduko. | Gaindegiak jarduna eten du, zailtasun ekonomikoak direla eta. Mezu soil baten bidez jakinarazi dute behategiko jarduerak eten zituztela herenegun, «zailtasun ekonomikoen eraginez». Aurrerantzean ez dute eduki berririk sortuko eta zabalduko. | Euskal Herriko osoko datu sozioekonomikoen berri izateko aukera galduko dute euskal herritarrek. Izan ere, Gaindegiak iragarri du, bizi dituzten zailtasun ekonomikoen ondorioz, behategiko jarduera eten egin zuela herenegun. Beraz, aurrerantzean ez dute sortuko eta zabalduko eduki berririk. Mezu soil baten bidez jakinarazi dute berria, eta momentuz ez dute beste adierazpenik egingo.
Euskal Herriko langabezia, biztanleriaren bilakaera, migrazioei buruzko azterketak, lurralde desorekak.... Askotariko gaiak landu ditu Gaindegiak 2004an sortu zutenetik, betiere, Euskal Herri osoko datuak emanez. Gainera, lortutako datuak eta emaitzak tresna desberdinen bidez zabaldu izan ditu, esaterako, argitalpen monografikoen, infografien nahiz mapa interaktiboen bidez.
Arlo sozioekonomikotik Euskal Herriaren nazio garapenari lagungarri zaizkion edukiak lantzea eta eskaintzea. Horixe izan da, bere webgunean ageri denaren arabera, Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiaren helburua. Hamazazpi urteko bidean, hiru egiteko nagusi izan ditu: sektore zein lurraldeetako errealitate sozioekonomikoaz informazioa biltzea eta hedatzea; eremu sozioekonomikoan herri xedea duten ikuspuntuak lantzea eta iritzia eragitea; eta elkarrenganako ezagutza, lurralde arteko lankidetza eta sareen garapena sustatzea.
Hamazazpi urteko jarduna egoera ekonomikoak eten du. Irabazi asmorik gabeko elkartea izanagatik ere, aurrera egiteko laguntza ekonomikoa ezinbestekoa izan dute. Ekarpenen bitartez funtzionatzen izan du Gaindegiak; proiektuetarako dirua jaso izan dute erakundeetatik eta, alor pribatutik, batez ere enpresetatik. Duela hiru urte, esaterako, herritarrei eskatu zieten proiektua babesteko. Orduan esan zutenez, diru laguntzarik gabe, «nekez» egin ahal izango zuten egiten zutena; aurrerantzean, ezin izango dute egin. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199973/sakanako-berria-zabalik-kanpainak-1000-euroko-bi-sari-banatu-ditu.htm | Gizartea | Sakanako 'BERRIA zabalik' kanpainak 1.000 euroko bi sari banatu ditu | Maria Perez Arellano herritarrak eta Altsasuko Txartel kopia dendak jaso dituzte bonuak. | Sakanako 'BERRIA zabalik' kanpainak 1.000 euroko bi sari banatu ditu. Maria Perez Arellano herritarrak eta Altsasuko Txartel kopia dendak jaso dituzte bonuak. | Tokiko komertzioa biziberritzeko eta BERRIA egunkariaren zabalpena egiteko antolatu dute BERRIA zabalik kanpaina Sakanan, Nafarroan, eta harrera beroa izan du. Maiatzaren 31z geroztik, hiru astez, 6.000 txartel banatu dituzte eskualdeko denda eta ostatuek.
Parte hartu duten herritarren artean zozketa eginda, Maria Perez Arellano herritarrak irabazi du 1.000 euroko bonu bat, bertako komertzioetan erabiltzeko.
Kanpainan parte hartu duten denda eta ostatuen artean egin dute beste zozketa, eta Txartel kopia dendak irabazi du 1.000 euroko bonu bat, BERRIAn publizitatean gastatzeko, papereko edizioan eta edizio digitalean.
Kanpainan parte hartu duten eragileek balorazio positiboa egin dute, eta esan dute harrera «oso ona» izan dela: «Arrakastatsua izan da». Lehenengo aldiz egin dute kanpaina Nafarroako eskualde batean. Guztira 45 denda eta tabernek hartu dute parte, eta milaka herritarrek, eta zozketan parte hartzeko txartelak agortu egin dira komertzio askotan.
Bertako eragile askoren babesa izan du kanpainak, gainera. Sakanako Mankomunitateak eta Sakanako Dendari, Ostalari eta Zerbitzuen Elkarteak sustatu dute, eta Rural Kutxak norbanakoentzako 1.000 euroko bonu baterako diru saria jarri du. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199974/txibiteri-duela-bi-hamarkadako-hizkuntz-politikak-alboratzeko-eskatu-diote-irunean.htm | Gizartea | Txibiteri «duela bi hamarkadako hizkuntz politikak alboratzeko» eskatu diote Iruñean | Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean manifestazioa egin dute Iruñean, Euskalgintzaren Kontseiluak deituta. Adierazi dute dekretua «atzerapausoa» izango dela eta «euskaldunen eskubideak murriztuko dituela». | Txibiteri «duela bi hamarkadako hizkuntz politikak alboratzeko» eskatu diote Iruñean. Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean manifestazioa egin dute Iruñean, Euskalgintzaren Kontseiluak deituta. Adierazi dute dekretua «atzerapausoa» izango dela eta «euskaldunen eskubideak murriztuko dituela». | «Txibite, entzun, Nafarroa euskaldun!», entzun da gaur, besteak beste, Iruñean. Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! leloa aurrealdean zutela, manifestazioa egin dute euskara administrazioan arautzeko Nafarroako Gobernua prestatzen ari den dekretu berria salatzeko. Izan ere, Euskalgintzaren Kontseiluan bildu diren euskararen aldeko zenbait eragilek adierazi dute dekretua «atzerapausoa» izango dela eta «euskaldunen eskubideak murriztuko dituela».
Baluarteko plazatik abiatu da manifestazioa 18:30etan, eta lehen aipatutakoaz gain, hainbat izan dira entzun diren leloak: tartean, «Euskaraz bizi nahi dugu!»; «Euskara hizkuntza ofiziala!»; «UPN, PSN, berdin da!»; eta «Euskara nafar hizkuntza da». Sarasate pasealekura arteko ibilbidea hiru zutabetan banatuta egin duten parte hartzaileek, segurtasun tarteak errespetatuz.
Han, Nafarroako Parlamentuaren aurrean, Maria Txibite lehendakariari eskatu diote «duela bi hamarkadako hizkuntz politikak alboratzeko». Hitza hartu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak, eta esan du kalera atera direla «bigarren mailako herritarrak» ez direla aldarrikatzera.
Hizkuntz politika ilunak
Nafarroako Auzitegi Nagusiak 2019ko urrian aurreko gobernuak onartutako dekretua edukiz hustu ondotik, Nafarroako Gobernuak promes egin zuen 2020aren hasierarako onartuko zuela. Hala ere, hogei hilabete iragan dira, eta oraindik ez dago euskararen dekreturik. Denbora tarte horretan, Nafarroako Gobernuak «iraganeko hizkuntza politika ilunak» aplikatu dituela salatu du Kontseiluak: «Ehunka lan deialditatik automatikoki baztertu dute euskararen ezagutza, bai euskara eskakizun izan beharko lukeen lan deialdietatik, baita merezimenduetatik ere». Ekainaren 23an Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak iragarri zuen azkenik bigarren seihilekoan tramitatuko zela.
Horrekin batera, Kontseiluko eleduna, Paul Bilbao, kritiko agertu da dekretu berriaren inguruan zabaltzen ari den eztabaidarekin: «Biziki kezkatzen gaitu nola ari den kudeatzen dekretuaren afera: lotsagarria da eragileoi dekretuari buruzko inolako informaziorik bidali ez izana, baina, aldi berean, hedabideetan filtrazioak behin eta berriro egitea». Bilbaoren hitzetan, «argi dago hizkuntza eskubideak alderdikeriekin nahastea dutela helburu». Adierazi duenez, «sinetsarazi nahi digute dekretuaren korapiloa txikia dela, hain zuzen ere, legeak ezarritako eremu ez-euskaldunean euskara ez baloratzea edota alemana bezala baloratu beharko den ebaztea». |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199975/baheketa-batera-deitu-dituzte-saloun-izan-diren-17-eta-25-urte-bitarteko-gazte-nafarrak.htm | Gizartea | Baheketa batera deitu dituzte Saloun izan diren 17 eta 25 urte bitarteko gazte nafarrak | Joan den ekainaren 25az geroztik Saloun (Herrialde Katalanak) izan diren gazteak testak egitera deitu ditu Nafarroako Gobernuak, hara bidaiatu duten gazteen artean hainbat positibo atzeman ondotik: 26 kutsatu zenbatu dira oraingoz. | Baheketa batera deitu dituzte Saloun izan diren 17 eta 25 urte bitarteko gazte nafarrak. Joan den ekainaren 25az geroztik Saloun (Herrialde Katalanak) izan diren gazteak testak egitera deitu ditu Nafarroako Gobernuak, hara bidaiatu duten gazteen artean hainbat positibo atzeman ondotik: 26 kutsatu zenbatu dira oraingoz. | Nafarroako Gobernuko Osasun departamenduak COVID-19a atzemateko testak egitera deitu ditu joan den ekainaren 25az geroztik Saloun (Tarragona, Herrialde Katalanak) izan diren 17 eta 25 urte bitarteko gazte nafarrak. Izan ere, osasun agintariek hainbat positibo atzeman dituzte data horretatik aitzina Saloura bidaiatu duten dozena bat gazte talderen artean, eta lehenbailehen eten nahi dute kutsatze katea. Osasun sailak zehaztu duenez, 26 positibo detektatu dira oraino.
Gobernuak gaur bertan hasiko du baheketa bidaia hori egin duten gazteen artean, Iruñeko Forem gunean, 15:00etatik 20:00etara. Ez da beharrezkoa aurrez ordua hartzea. Tuteran ere baheketa egingo dute, Reina Sofia ospitalean.
Nafarroako osasun agintariek argitaratu berri dituzten transmisioari buruzko datuek aski argi erakusten dute kutsatuen soslaia gaztetzen ari dela, nabarmen: Osasunbideak 113 kasu positibo zenbatu zituen atzo COVID-19a detektatzeko egindako testetan, eta, adinari dagokionez, kutsatu horien %71 16 eta 29 urte bitartekoak dira. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199976/nafarroako-enplegu-planak-laquogardentasun-faltaraquo-duela-salatu-du-eh-bilduk.htm | Ekonomia | Nafarroako enplegu planak «gardentasun falta» duela salatu du EH Bilduk | Adolfo Araizek kritikatu du «ez negoziazioetan, ezta sinatu ondoren ere» ez dutela akordioaren edukirik jaso, «nahiz eta aurrekontuetan eragina izan dezakeen». | Nafarroako enplegu planak «gardentasun falta» duela salatu du EH Bilduk. Adolfo Araizek kritikatu du «ez negoziazioetan, ezta sinatu ondoren ere» ez dutela akordioaren edukirik jaso, «nahiz eta aurrekontuetan eragina izan dezakeen». | Asteazkenean Nafarroako Gobernuak bosgarren enplegu plana sinatu zuen CEN patronalarekin, eta CCOO eta UGT sindikatuekin. Akordio horren aurrean, EH Bilduk «gardentasun falta» duela salatu du. Gobernuak etorkizuneko eraldaketa sakonari aurre egiteko palanka izango dela nabarmendu arren, koalizioak uste du egitasmoak ez duela «benetako neurri eraldatzailerik».
Koalizioa erabakigarria izan da azken bi urteetako aurrekontuak aurrera ateratzeko, eta atzo bertan azpimarratu zuen aurrekontu akordioa betetzeko urratsak egiten ari dela gobernua. Hala ere, Adolfo Araiz parlamentariak salatu du ez dutela planaren edukiaren berririk izan «ez negoziazioetan, ezta sinatu ondoren ere». Planak hurrengo lau urteetan, 2024ra arte, 701,7 milioi euro inbertitzeko asmoa azaltzen du, eta, kopurua zehaztu ez arren, zenbateko handi bat aurrekontu bidez finantzatuko da. Horregatik, Araizek gaineratu du edukiaren berri ez izatea deitoragarria dela, akordioan eragina izan dezakeelako.
Behin akordioa aurkeztuta eta aztertuta, Araizek uste du «kasurik onenean asmo oneko neurrien bilduma» dela. Haren irudiko, ez dakar berrikuntza handirik: «Nahikoa da aurreikusten diren neurrien gastuak aztertzea bildutako zenbateko handienak urte honetarako aurrekontuan aurreikusita zeudela ondorioztatzeko». Planak neurri asko jasotzen ditu, eta 23 helburu estrategiko ezartzen ditu, baina, Araizen ustez, horiek ez dira zehazten: «Helbururik gabe, planaren kontrola ez da existitzen, eta gastuaren exekuzioaren kontrolera mugatzen da».
Beste hainbat alor ere kritikatu ditu. Adibidez, esku hartze sektoreko enpleguaren kalitatera bideratu nahi diren 116 milioi euroetan ez da zehazten nola baliatuko diren, eta susmoa dute enpresei dirua emango zaiela zaintza zerbitzuak hobetu gabe. Lurraldeko segurtasun arloko ordezkariaren figura berreskuratzeari buruz esan du iraganean ez duela balio izan lan istripuen errealitatea hobetzeko.
Esparza, pozik
EH Bilduren aldean, Navarra Sumak ontzat jo du akordioa. Hain zuzen ere, nabarmendu du UPNren agintaldietan onartutako beste lau enplegu planen ildo beretik doala. «Betidanik defendatu dugu gizarte eragileekin akordioa erdiestea. Legealdi erdian bada ere, Nafarroarentzat ona da bide hori berreskuratu izana». Akordioa Gizarte Elkarrizketaren Kontseiluan eman da, eta Esparzak erakunde horren «defentsa irmoa» egin du, 2014 amaieran onartu baitzen parlamentuan, UPNren eta PSNren babesarekin.
PSNren irudiko, Txibiteren gobernuak «beste mugarri bat» erdietsi du enplegu planarekin.
Nafarroako Ezker Batuak ongietorria eman dio akordioari, eta aurrerapauso bat izango dela nabarmendu du. Marisa de Simon Ezkerrako parlamentariak azpimarratu du urteak eman dituztela plan horren beharra aldarrikatzen. Haren irudiko, planak jarduera ekonomikoa bultzatu eta enplegua sortzeko balio behar du. Politika horien garapenerako 2022a «urte erabakigarria» izango dela gaineratu du, eta gogorarazi du horretarako zerga erreforma sakonagoa behar dela.
ELAk astelehenean egingo du enplegu planari buruzko irakurketa. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199977/kutsatzeak-beste-behin-ere-gora-519-azken-orduetan.htm | Gizartea | Kutsatzeak beste behin ere gora: 519 azken orduetan | Nafarroan igoera nabarmena izan da, aurreko egunean izandako kutsatuen ia bi halako atzeman ditu Osasunbideak | Kutsatzeak beste behin ere gora: 519 azken orduetan. Nafarroan igoera nabarmena izan da, aurreko egunean izandako kutsatuen ia bi halako atzeman ditu Osasunbideak | Kutsatzeen kopuruak berriz ere gora egin du: Osakidetzak eta Osasunbideak 519 positibo atzeman dituzte azken 24 orduetan. Nafarroako kasuak bereziki eman du atentzioa, 113 kasu zenbatu baitituzte, aurreko egunean atzemandakoen ia bi halako. Gipuzkoan ere izan da igoera, txikiagoa izan bada ere, eta Hernanin egondako agerraldiak alarmak pizten ditu oraindik ere: 65 atzeman zituen Osakidetzak atzo, eta 175 azken lau egunetan.
Bizkaian 178 positibo atzeman dituzte, eta Araban 45: aurreko egunetako joera bertsuan.
Azken egunetako datuak berretsi dituzte, beste behin ere, gaur kaleratu dituztenek: kutsatuen erdia baino gehiago adin tarte gazteenetan izan da. Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi berri du 267 ikasle kutsatu direla Mallorcara (Herrialde Katalanak) joandako ikasturte bukaerako bidaian. Era berean, Nafarroako Gobernuak baheketa egitera deitu ditu Saloun (Herrialde Katalanak) izandako ikasle nafarrak. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199978/absestosiak-jota-hildako-langile-ohi-baten-familiak-145000-euro-eskatu-dizkio-cafi.htm | Ekonomia | Absestosiak jota hildako langile ohi baten familiak 145.000 euro eskatu dizkio CAFi | EAEko Auzitegi Nagusiak kalte ordainak ordaintzera behartu du enpresa, garai hartan ez zegoelako amiantoaren aurkako babes neurririk | Absestosiak jota hildako langile ohi baten familiak 145.000 euro eskatu dizkio CAFi. EAEko Auzitegi Nagusiak kalte ordainak ordaintzera behartu du enpresa, garai hartan ez zegoelako amiantoaren aurkako babes neurririk | CAFeko langile ohi baten familiak 145.726 euroko kalte ordaina eskatu dio enpresari tren fabrikan eginiko urteen eraginez garaturiko absestosis gaitzarengatik. EAEko Auzitegi Nagusiko lan arloko salak, familiaren helegiteari erantzunez, lan gaixotasuna izan zela ebatzi zuen 2019ko urrian, eta kalte ordain bat agindu zuen, enpresan garai hartan ez zegoelako amiantoaren aurkako babes neurririk. Orain ikusteke dago Donostiako epaitegiak zer erantzuten dion kalte ordainaren eskaerari. ASVIAME amiantoak kalteturiko langileen plataforma ari da eskaera babesten, eta elkarretaratzera deitu astelehenerako epaitegiaren aurrean (12:00etan).
CAFeko langile ohiak 1957 eta 1969 urteen artean egin zuen lan Beasaingo plantan (Gipuzkoa). 2017an diagnostikatu zioten absestosia, eta iaz hil zen. Ondoren Gizarte Segurantzak lan gaixotasunak eragindako heriotzari dagokion kalte ordaina onartu zion alargunari. Ordurako, baina, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzia zuen gaitzaren jatorria profesionala zela. ASVIAMEren arabera, langile ohiak CAFen zuen postuan amianto asko erabiltzen zen. Amiantoa bagoiak isolatzeko erabiltzen zen, eta haren fibrak solte ibiltzen ziren lantokian. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199979/osasunbidea-18-eta-29-urte-artekoei-txertatzeko-ordua-ematen-hasi-da.htm | Gizartea | Osasunbidea 18 eta 29 urte artekoei txertatzeko ordua ematen hasi da | Nafarroako Gobernuak iragarri du adin tarte horretan daudenei txertoa jartzen hasiko dela. Gainera, AstraZeneca botika etxearen bigarren dosia jaso behar duten 60 eta 67 urte artekoen immunizazioa azkartu nahi du gobernuak, eta bi astez aurreratuko du haien txertaketa. | Osasunbidea 18 eta 29 urte artekoei txertatzeko ordua ematen hasi da. Nafarroako Gobernuak iragarri du adin tarte horretan daudenei txertoa jartzen hasiko dela. Gainera, AstraZeneca botika etxearen bigarren dosia jaso behar duten 60 eta 67 urte artekoen immunizazioa azkartu nahi du gobernuak, eta bi astez aurreratuko du haien txertaketa. | Osasunbidea gaur hasi da 18 eta 29 urte arteko herritarrei COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko ordua ematen. Carlos Artuondo Nafarroako Osasun zuzendariak jakinarazi du dagoeneko adin tarte horretan dauden herritar batzuk hartua dutela txertatzeko ordua. Bitartean, 30 eta 39 urte arteko herritarren txertaketarekin aurrera jarraitzen du gobernuak.
Bestetik, Nafarroako Gobernuak erabaki du AstraZeneca botika etxearen bigarren dosia hartzear duten 60 eta 67 urte arteko herritarrak aurreikusitakoa baino bi aste lehenago txertatzea. Adin tarte horretakoak lehenbailehen immunizatu nahi dituzte, COVID-19aren Delta aldaera azkar ari delako zabaltzen, Artuondok azaldu duenez. Osasun agintarien asmoa da 60 eta 67 urte arteko herritarrek pauta osoa hartua izatea uztaila amaierarako edo abuztu hasierarako. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199980/erabakitzeko-eskubidearen-aldeko-herri-gogoa-adieraziko-dute-bihar-bilbon.htm | Politika | Erabakitzeko eskubidearen aldeko «herri gogoa» adieraziko dute bihar Bilbon | Gure Esku-k Hamaika Gara egitasmoak mobilizaziora deitu du biharko (17:30), «erabakitzeko ahalmenaren» beharra nabarmentzeko. | Erabakitzeko eskubidearen aldeko «herri gogoa» adieraziko dute bihar Bilbon. Gure Esku-k Hamaika Gara egitasmoak mobilizaziora deitu du biharko (17:30), «erabakitzeko ahalmenaren» beharra nabarmentzeko. | Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak eta harekin batera Hamaika Gara plataforma osatzen duten 23 eragileek mobilizaziora deitu dute biharko, Hamaika Gara erreferendumaren alde lelopean, erabakitzeko eskubidearen aldeko «herri gogoa» adierazteko. Deialdia Bilboko Areatzaren, Erripa kaiaren eta udaletxeko eta Arriagako zubien artean izango da, 17:30etik aurrera.
Gure Esku-k nabarmendu duenez, «aktualitateko gaia» da estatus politikoari buruzko erreferenduma: «Azken hilabeteotan herritarron kezka nagusiak osasun krisia eta krisi sozial eta ekonomikoa izan badira ere, begi bistakoa da krisia hobeto kudeatzeko eta krisitik nola irtengo garen erabakitzeko burujabetza behar dugula, erabakitzeko ahalmena behar dugula. Begirada altxatzen hasteko garaia da, unean uneko urgentziek zerikusi handia baitute etorkizuneko erronkekin».
Dinamikaren iritziz, «Europan zein Frantzia eta Espainiako estatuetan, erreferendum bidez erabakitzea izango da lurralde auziei konponbide demokratikoa emateko tresna». Eztabaida «pil-pilean» nabari dute, baita Euskal Herrian ere, udazkenean Euskal Autonomia Erkidegoko estatus politiko berriari buruzko eztabaida berraktibatzeko asmoa iragarri dutelako hainbat ordezkari politikok azken asteotan: «Bada garaia herritarrok ere adieraz dezagun zein den gure nahia: erabakitzeko eskubidea lege bilakatzeko aukera historikoa daukagu, eta ez gaude hori baino gutxiago onartzeko prest».
Ibaia eszenatoki
Mobilizazioa 17:30ean hasiko bada ere, sarrera-irteeretan jende pilaketak saihesteko, 17:00etarako agertzeko eskatu diete herritarrei. Burujabetzaren aldeko aldarriak eramateko dei ere egin diete: «Nork eraman dezala bere kartela, eta nahi izanez gero, eskura ditzala www.hamaikagara.eus/uztailak-3/ webguneko atal berezituan dauden ereduak».
Bi eszenatoki egongo dira: uretan bata eta lehorrean bestea. Bilboko itsasadarrean ibiliko den itsasontzi batetik Zetak, Olatz Salvador, Dupla eta Itziar Ituñoren emanaldiak eskainiko dituzte, eta Areatzako eszenatokian lekutuko da diskurtso politikoa. Gainera, mobilizazioan parte hartzeko asmoa duen jendeari «konpromiso txartela» eskuratzea proposatu diote, osasun neurriak egokitu eta mobilizazioaren gastuei «modu kolektiboan» aurre egiteko. 5 euro balio du txartelak eta Hamaika Gararen dendan eskura daiteke.
Mobilizazioa 17:30ean hasiko bada ere, eragileek hitza hartuko dute 16:30etik aurrera; Hamaika Gara osatzen dutenek, baina baita beste batzuek ere.
BERRIAk herenegun argitaratu zuen Amalur Alvarez Gure Esku-ko bozeramaileari eginiko elkarrizketa, eta, bertan, azaldu zuen «aktibatzea tokatzen» dela, «gutxienekoak argi azaltzeko: prozesua herritarron parte hartzean oinarritu behar da, eta erabakitzeko eskubidea oinarri gisa jaso behar du». |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199981/afganistango-base-militar-handiena-hustu-dute-aebek.htm | Mundua | Afganistango base militar handiena hustu dute AEBek | Herrialdeko armadak hartu du eremuaren kontrola. Talibanen ustez, atzerriko tropen irteerak «bide berri bat» irekiko du. | Afganistango base militar handiena hustu dute AEBek. Herrialdeko armadak hartu du eremuaren kontrola. Talibanen ustez, atzerriko tropen irteerak «bide berri bat» irekiko du. | Afganistandik erretiratzeko bidean pauso garrantzitsu bat eman dute AEBek. Asiako herrialde hartako Defentsa Ministerioak jakinarazi duenez, nazioarteko koalizioko tropek Bagramgo base militarra utzi dute, eta herrialdeko armadak hartu du haren kontrola, «terrorismoa borrokatzen» jarraitzeko. Bagramgoa AEBek herrialdean zuten baserik handiena da, eta operazio militarren kontrolgune nagusia.
Ia hogei urte egin dituzte AEBetako tropek Bagramen, 2001eko irailaren 11ko atentatuen ostean George W. Bush presidenteak herrialdea inbaditzea erabaki zuenetik. Denbora tarte horretan, eraso ugari jasan ditu, baita kritikak ere, besteak beste, haren barruan dagoen Parwan espetxe militarrean erabilitako praktikengatik —Afganistango Gobernuaren esku utzi zuten 2013an—. Kabuletik 70 kilometrora dagoen base militarrak, gainera, pisu sinbolikoa ere izan du urte horietan guztietan. Bushek soilik ez, Barack Obama eta Donald Trump presidente ohiek ere handik egin zituzten gerran «garaipena» lortzearen aldeko aldarriak.
Afganistango Gobernuak eta armadak, AEBek babestuak, urrun dute, ordea, talibanak garaitzeko aukera. Nazioarteko indarrek herrialdetik irteteko asmoa adieraztearekin batera, gora egin dute bi aldeen arteko liskarrek. Horren lekuko dira bi fronteetatik iritsitako informazioak: herenegun eta atzo bitartean, talibanek 23 lagun hil zituzten Badakhxan eta Baghlan probintzietan, besteak beste, segurtasun indarrak; Defentsa Ministerioak, berriz, jakinarazi du epe berean 130 taliban hil eta beste ehun inguru zauritu zituela. Egoera horretan, Zabihula Muhajid talibanen bozeramaileak ontzat jo du AEBen erabakia: «[Atzerriko indarrak] erretiratzeak bide berri bat irekiko die afganistandarrei beren etorkizuna beren kabuz erabakitzeko».
Afganistango Bakerako Goi Kontseiluko presidente Abdullah Abdullahren arabera, berriz, atzerriko tropen irteerak gerra «gaiztotu» du, eta modua egin du talibanek lur eremu handiagoak bereganatzeko —gobernuaren esku zeuden 80 barruti, denera—: «Hutsuneak utzi dituzte hainbat eremutan, eta, zoritxarrez, hortaz baliatu dira talibanak». Hala, «herrialdeak bizirik irautea» arriskuan dagoela uste du, eta elkarrizketa prozesua sustatzeko eskatu du. Hura iazko irailean abiatu zen, Dohan, baina ez du fruiturik eman.
Begi bistako ondorioak izan zituena Etxe Zuriak eta talibanek iazko otsailean eginiko negoziazioak izan ziren. Bi aldeek adostu zuten AEBek 13.000 soldadu aterako zituztela herrialdetik, hamalau hilabeteko epean, eta, horren truke, talibanek bake prozesuarekin jarraituko zutela. Maiatzerako, nabarmen egin zuten behera nazioarteko koalizioaren eta hirien aurkako erasoek, baina, orokorrean, %70 egin zuten gora herrialde osoan, Reuters albiste agentziaren arabera.
Kabul geratzen da
Afganistangoa AEBek parte hartu duten gerrarik luzeena da. Herrialdean sartu eta hamar urtera, 2011n, 100.000 soldadu eta 35.000 kontratista inguru izatera iritsi zen Washington. Hamar urte geroago, ordea, 2.500 soldadu eta 18.000 kontratista besterik ez dira geratzen; bidean, 2.000 soldadu estatubatuar inguru hil dira.
Joe Biden presidenteak herrialdetik irteteko agindua ematearekin are gehiago bizkortu da erretiratzeko prozesua, eta Kabulgo base militarrean besterik ez dira geratzen AEBetako tropak. Etxe Zuriak irailaren 11 jo zuen armada Afganistandik ateratzeko epemugatzat, baina lehenago ere gerta daiteke hori. Behin gauzatuta, AEBetako mila soldadu besterik ez dira geratu herrialdean, Lloyd Austin Defentsa idazkariaren arabera, Afganistango «segurtasuna eta egonkortasuna» bermatzeko. Era berean, Tajikistango, Uzbekistango eta Kazakhstango Atzerri Ministerioekin —denak ere Afganistanen mugakide dira— negoziatzen ari dira, herrialde horiek erabiltzeko «disuasio-presentzia bat» izateko. Pakistanek, berriz, uko egin dio herrialdean AEBen base militarrik izateari.
Tropak guztiak jada erretiratu dituztenen artean daude, berriz, Alemania, Italia eta Espainia. Lehen biek azken egunetan egin dute; Espainiak, berriz, maiatzean. Kontrara, herrialdean soldaduak mantentzearen alde agertu da Turkia, eta talibanek arbuiatu egin dute hori. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199982/onartezina-da-gutxieneko-pentsioak-izendatu-ere-ez-izana.htm | Ekonomia | «Onartezina da gutxieneko pentsioak izendatu ere ez izana» | Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak argiak baino askoz ilun gehiago ikusi dizkio pentsioen erreformari: «sistema publikoa mehatxupean dago oraindik» | «Onartezina da gutxieneko pentsioak izendatu ere ez izana». Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak argiak baino askoz ilun gehiago ikusi dizkio pentsioen erreformari: «sistema publikoa mehatxupean dago oraindik» | Euskal Herriko Pentsiodunen mugimenduak argiak baino askoz ilun gehiago ikusi ditu Espainiako Gobernuak onartu berri duen pentsioen erreforman. Begi onez ikusi dute KPIaren araberako igoera, baina, haien ustez, pentsiodunen ekinari esker lortu da. Kritika zabalagoa da, ordea, eta, besteak beste, «onartezina» iruditu zaie gutxieneko pentsioak izendatu ere ez izana, eta generoko arrakala ixten joateko neurririk ez adostea.
Pentsiodunen mugimenduaren arabera, erreforma egin den arren, pentsio sistema publikoa «mehatxupean» dago oraindik ere. Xehetasun positiboa da KPIaren araberako urteroko eguneraketa, baina, zehaztu dutenez, «ez da bermatzen», bost urtean behin aztertuko baita. Izatezko bikoteen ingurukoak ere aurrerapausoak direla uste dute; baita kotizazio luzapen eskubidea eta zaintzaileen lan itunetako hobekuntzak ere.
Kritikak, baina, txaloak baino gehiago dira. Haien ustez pentsio plan pribatuak sustatzeko asmoak bere horretan dirau, eta nabarmendu dute jasangarritasun faktorea indargabetu den arren beste faktore bat ezarriko dela, 2011ko erreforman inspiratua. Eta, haien ustez, faktore horrek «eragin negatiboa» izango du oraingo eta etorkizuneko pentsioetan.
Pentsiodunen ustez erreforma honekin ez da bermatzen pentsioen finantzaketa, eta Espainiako Gobernuak aurten egin asmo duen 13.939 milioi euroko transferentzia ez da aski izango. Berme falta horrek «ziurgabetasuna» sortzen du, eta ziurgabetasun hori pentsio sistemari eragiteko erabiliko dela uste dute. Ziurgabetasun hori uxatzeko pausoen artean ezinbesteko ikusten dute lan erreforma egitea.
Kritikarik gogorrena, dena den, akordioan gutxieneko pentsioen inguruko aipamenik egin ez izanak eragin du. Pentsiodunek 1.080 euroko mugan ezarria dute muga hori, eta gogorarazi dute horren azpitik dabiltzan pentsiodun gehienak emakumeak direla. Horregatik, pentsiodunentzat «onartezina» da generoko arrakala ixteko pausorik eman ez izana, esaterako, alarguntasun pentsioetan eraginez. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199984/langile-bat-hil-da-durangon-eraikin-batetik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Durangon, eraikin batetik erorita | Ertzaintzaren eraikinaren ondoko etxebizitza batzuetan konponketa lanetan ari zen. | Langile bat hil da Durangon, eraikin batetik erorita. Ertzaintzaren eraikinaren ondoko etxebizitza batzuetan konponketa lanetan ari zen. | Langile bat hil da gaur eguerdian Durangon (Bizkaia), eraikitzen ari diren etxe bateko bosgarren solairutik behera erorita.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, 11:45ean izan da ezbeharra. Istripuaren zergatiak ikertzen ari dira.
ELAk jakinarazi duenez, Portugalgoa zen behargina, eta Ertzaintzaren eraikinaren ondoko etxebizitza batzuetan konponketak egiten ari zen.
ELAk babesa eta elkartasuna adierazi die hildako langilearen senide eta lankideei, eta, aldi berean, istripua berehala ikertzeko eskatu du, arrazoiak eta erantzukizunak argitzeko.
Sindikatuak uste du «aste beltza» izaten ari dela amaitzen ari dena. Haren zenbaketaren arabera, aurten jada 30 lagun hil dira Hego Euskal Herrian beharrean ari zirela. «Kopuru horrek Gasteizko eta Nafarroako gobernuei, patronalei eta baita erakundeei ere erreakzionarazi beharko lieke, laneko segurtasuna eta osasuna lehentasun izan dadin. Lan prekaritatea geldiarazi beharra dago, hori baita lan istripu eta lanbide gaixotasunen sorburua».
Istripu horietako asko eraikuntzan gertatzen dira, berez sektore horrek arrisku handiak dituelako. ELAk uste du kasu batzuetan enpresen ardura zuzena direla ezbehar horiek: «Askotan, enpresek prebentzioan ez inbertitzeagatik ez dituzte neurri egokiak ezartzen, eta horrek lan istripuak areagotzea eta langileen osasunean kalteak eragitea dakar. Gainera, azpikontratazio maila handiko sektorea da, eta horrek berekin dakar enpresek prebentzioaren arloan dituzten erantzukizunak murriztea».
LABek ere elkartasuna eta babesa adierazi die hildakoaren gertukoei, eta gaitzetsi egin du ezbeharra; «odolusteak ez du etenik», salatu du. Sindikatuak dio argi daukatela «lan istripuak ez direla zoriak edo kasualitateak sortuak, ematen diren lan harremanen, prekarizazioaren, lan arautegiaren eta, gaurkoan bezala, azpikontratazioaren emaitza dira». LABek administrazio publikoei eskatu die «istripua ikertzea, arduradunak seinalatzea eta ordainaraztea».
ELAk, LABek, ESK-k eta beste sindikatu batzuk datorren astearte eguerdian Durangon batzeko deia egin dute, lan istripua salatzeko. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199987/la-locomotora-negra-eta-chucho-valdes-sarituko-ditu-donostiako-jazzaldiak.htm | Kultura | La Locomotora Negra eta Chucho Valdes sarituko ditu Donostiako Jazzaldiak | Jaialdiaren 56. aldiko egitarau osoa aurkeztu dute. Arlo Parksen eta Mulatu Astatkeren emanaldiak bertan behera utzi behar izan dituzte. | La Locomotora Negra eta Chucho Valdes sarituko ditu Donostiako Jazzaldiak. Jaialdiaren 56. aldiko egitarau osoa aurkeztu dute. Arlo Parksen eta Mulatu Astatkeren emanaldiak bertan behera utzi behar izan dituzte. | «Azken urteetako garrantzitsuena eta erakargarriena» izango da Donostiako 56. Jazzaldia, antolatzaileen hitzetan. Hilaren 21etik 25era egingo dute, eta jazz munduko bi izen handiri emango dizkie jaialdiak bere aurtengo sariak: Chucho Valdes piano jotzaileari; eta La Locomotora Negra taldeari.
«Jazzaren historiako handienetako bat». Horrela definitu du Miguel Martin Donostiako Jazzaldiaren zuzendariak pianista kubatarra. Dioniso Jesus Valdes Rodriguezek, Chucho Valdes izenarekin ezagunagoa denak, jasoko du jaialdiaren aitortza, 2003an haren aitak, Bebo Valdesek sari bera jaso eta ia hogei urtera. 38. aldiko jaialdian aitak eta semeak kontzertu bat eman zuten. Aurten, aldiz, bakarrik igoko da Chucho Valdes Donostiako Trinitate Plazako agertokira. Hain zuzen ere, Mulatu Astatke ordezkatuko du; jatorri etiopiarreko musikaria Erresuma Batuan geratu beharko da, bertako COVID-19aren araudiak itzultzean berrogeialdia egitera behartzen duelako —arrazoi beragatik geratu da bertan behera Arlo Parksen emanaldia, eta Jose James ariko da haren ordez—. Hilaren 22an emango du kontzertua Valdesek, Gonzalo Rubalcaba eta Aymee Nuviola musikarien segidan. Sarrerak jada agortuta daude, eta eskueran izango dira Astatkeren ezeztatutako kontzerturako erositakoak itzultzen badira.
La Locomotora Negra, berriz, Kataluniako jazz talde beteranoenetako bat da. 50 urte daramatzate jazz tradizionalarekin agertokiak betetzen. Hain zuzen, mende erdia betetzearekin batera, taldeak agertokietara azken aldiz igotzea erabaki du, eta jazzaldiak erabaki du taldeak egindako ibilbidea aitortzea eta eskertzea, Donostiako Jazzaldiaren aurtengo bigarren saria hari emanda. Azken kontzertua Viktoria Eugenia antzokian emango dute, uztailaren 21ean. Sarrerak eskuragarri daude jaialdiaren webgunean, eta Viktoria Eugenia antzokiaren abonamenduak ere, kontzertu hori barne hartzen dutenak, lortu daitezke oraindik.
Aurtengo festibalak zortzi agertoki izango ditu eta 60 kontzertu emango dira guztira; horietatik 29 doakoak izango dira. Hainbat saiotarako sarrerak «oso denbora gutxian» saldu direla adierazi du zuzendariak, eta pandemiak ezarritako neurriak egonda ere «kalitate handiko» jaialdia prestatzea lortu dutela nabarmendu du. Hurbildu ezin diren zaleei erraztasunak emateko, hemezortzi artistaren kontzertuak streaming bidez emango dituzte, eta doakoak izango dira. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199988/bilboko-euskal-museoak-6400-metro-koadro-gehiago-izango-ditu.htm | Kultura | Bilboko Euskal Museoak 6.400 metro koadro gehiago izango ditu | Museoa handitzeko behin betiko proiektuan jasotakoaren arabera, azalera %38 handituko dute. Zurezko gela huts bat kokatuko dute zintzilik Miserikordia espazioan | Bilboko Euskal Museoak 6.400 metro koadro gehiago izango ditu. Museoa handitzeko behin betiko proiektuan jasotakoaren arabera, azalera %38 handituko dute. Zurezko gela huts bat kokatuko dute zintzilik Miserikordia espazioan | Nabarmen aldatzear dago Bilboko museoen paisaia: proposatu zenetik hamahiru urtera, Guggenheimen beste bi egoitza egingo dituzte Gernika-Lumon eta Muruetan (Bizkaia), eta irailean hasiko dituzte Arte Ederren Museoa handitzeko lanak, ondo bidean. Erakusteko leku gehiago izango du, halaber, Euskal Museoak: joan den martxoaren 9an erabaki zuten proposamen irabazlea, eta gaur aurkeztu dute behin betiko proiektua museoaren klaustroan, Etnografia Museoaren eta Arkeologia Museoaren inaugurazioaren mendeurrenaren bezperan, hain zuzen. Antonio Vailloren eta Juan Luis Irigarairen arkitektura estudioak eta Jesus Moreno y Asociados museografia estudioak ondu dute Eko nekta plana, eta hamabost milioi euroko kostua izango du. Museoak 6.400 metro koadro irabaziko ditu; egun duen azalera %38 haziko da, zehazki.
Sorkunde Aiartza museoko zuzendariaren hitzetan, «espazioa eta bilduma duintzea» du xede proiektuak, baita «nazioarteko erreferente bilakatzea» ere. Proposamen irabazleak museoaren sustraiei erreparatzen die, haren iritziz, baina etorkizunari begira egindako lana ere bada, orobat. Museoaren sarrera tokiz aldatuko dute ikusgarritasun gehiago lortze aldera —Unamuno plazatik Gurutze kalera— eta hiru espazio handiak bateratuko dituzte: beheko solairuko loturak indartuko dituzte korridore handi argiztatu baten bitartez, eta eraikin bakoitzaren komunikazio guneak ere sendotuko dituzte.
Era berean, kanpotik begiratuta uniformetasun sentsazioa egon dadila erdietsi nahi dute, Antonio Vaillo arkitektoaren hitzetan: «Eraikin bakoitzaren nortasuna mantendu nahi dugu, baina multzo batean integratuz, baita bisualki ere». XIX. mendeko plano bat izan dute eskura proposamena osatzeko, eta garaian Erruki Etxea zegoen eraikina ezarri dute multzoaren «bihotz» bezala; hura izango da eraikinen integraziorako irizpidea. Altzairua erabiliko dute konexio elementu bezala, euskal kulturan material «garrantzitsua» izan baita, Vailloren iritziz.
Forma eta edukia Miserikordia espazioak izango du aldaketarik esanguratsuenetakoa. Hiru zatitan bananduko dute gunea, haritzaren morfologiaz eta metaforaz baliatuta: sustraiak, enborra eta kopa sinbolizatuko dituzte tokiok. Enborra, zehazki, zintzilik egongo den gela arin eta huts batean mamituko dute, eta, arbolaz ez ezik, euskal historiako beste hainbat elementu klasiko ere hartu dituzte aintzat kopa taxutzeko, baserrietako pertxak eta eraikitzen ari diren ontzi bat gogorarazten baitute sabaian kokatutako zurezko egiturek, Vailloren ustez.
Espazio bakoitzean erakutsiko duten edukia ere baldintzatzen du haritzaren metaforak, Jesus Moreno arkitekto eta museografoaren azalpenei erreparatuta: «Sustraiek euskal ondarea hartuko dute; enborrak, diaspora, eta kopak, abangoardia, etorkizunerako begirada». Horrez gain, baliabide digitalak txertatuko ditu museoak: sustraiak guneko muturretako batean, murgiltze atmosfera bat sortuko dute maketa multimedia bati esker.
Klaustroan ere aldaketak proposatzen ditu Eko nekta proiektuak. Bertako jatorrizko arkuak solairu guztietan erreplikatuko dituzte, eta leiho berriak kokatuko dituzte, erabat gardenak, bildumako piezak hainbat tokitik ikusi ahal izateko. Bestalde, hainbat areto erantsiko dituzte, hala nola euskal janzkera herrikoia erakutsi edo euskal herritarren identitate politikoaren inguruan hausnartuko dutenak.
Unamuno eraikinean ere handituko dute baliabide digitalen presentzia. Bilbok merkataritzan izandako zeresanaren bilakaera agertzen du espazio horrek, eta, berrikuntzen artean, ikus-entzunezko maketa bat paratuko dute. Halaber, eraikin berean kokatuko dute Gastrolab espazioa, gastronomiaren inguruko tailerretarako eta sorkuntzarako laborategiak. Eta bertan egongo dira, orobat, aldi baterako erakusketa aretoak, bisitatu ahal izango den biltegi bat, eta jakintzarako eremu bat, esaterako.
Euskal Museo berria izango denaren nondik norakoak museoan bertan ezagutu ahal izango dira. Bihartik aurrera, proiektuaren inguruko informazioa, planoak, infografiak eta maketa bat erakutsiko dituzte sarreran.
Aurretiko esku hartzeak Azken urteetan, Euskal Museoan zenbait berrikuntza egin dituzte. 2016tik 2018ra bitartean, klaustroa egokitu zuten: zoladura berritu, fatxada garbitu eta kristalezko estalki bat jarri zuten eraikinean, piezen kontserbazioa errazteko. Urte berean, Gurutze kaleko Kurtze eraikina erosi zuen museoak —bost milioi euro inbertitu zituzten Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak—. Iaz, kanpo biltegi bat bereganatu zuen, eta ekainean ekin zioten bildumako 50.000 piezak bertara eramateari, aztertuak eta, behar izanez gero, berriztatuak izateko; aste gutxiren buruan denak izango dituzte lekualdatuak, aurreikuspenen arabera. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199989/asteburuan-irunen-botila-batekin-kolpatu-zuten-gaztea-hil-egin-da.htm | Gizartea | Asteburuan Irunen botila batekin kolpatu zuten gaztea hil egin da | Igande goizaldean gertatu zen erasoa, Urdanibia plazan sorturiko «talde borroka» batean. 18 urteko gizonezko bat atxilotu dute erasoarekin lotuta. | Asteburuan Irunen botila batekin kolpatu zuten gaztea hil egin da. Igande goizaldean gertatu zen erasoa, Urdanibia plazan sorturiko «talde borroka» batean. 18 urteko gizonezko bat atxilotu dute erasoarekin lotuta. | EFE berri agentziak jakinarazi duenez, hil egin da joan den igandean Irunen (Gipuzkoa) botila batekin zauritutako gaztea. Goizaldeko hirurak aldera gertatu zen erasoa, berri agentziaren arabera: Udaltzaingoa eta Ertzaintza Urdanibia plazara joan ziren, «talde borroka» bat gertatzen ari zela-eta, eta lurrean atzeman zuten mutila, konorterik gabe.
Lekuko batzuen arabera, minutu batzuk lehenago gertaturiko borroka batean jo zuten gaztea, buruan kolpe bat emanda botila batekin. Zaurituriko mutila Donostia ospitalera eraman zuten segidan, larri, eta ustezko erasotzailea atxilotu zuten ondoren: 18 urteko mutil bat. Gaur zendu da zaurituriko gaztea. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.