date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199990/mohoricek-irabazi-du-tourra-hankaz-gora-jarri-duen-etapa.htm | Kirola | Mohoricek irabazi du Tourra hankaz gora jarri duen etapa | Bahrain taldeko ziklista izan da Pogacar izerdiarazi duen ihesaldiko indartsuena. Bertan sartu da Van der Poel, lidertza sendotuz; baita Van Aert ere. Roglic lehertu egin da, eta jada ez du aukerarik sailkapen nagusian | Mohoricek irabazi du Tourra hankaz gora jarri duen etapa. Bahrain taldeko ziklista izan da Pogacar izerdiarazi duen ihesaldiko indartsuena. Bertan sartu da Van der Poel, lidertza sendotuz; baita Van Aert ere. Roglic lehertu egin da, eta jada ez du aukerarik sailkapen nagusian | Taldea da Tadej Pogacarren ahulgunea (UAE). Hala bistaratu da gaur, aurtengo Tourreko etaparik luzeenean. 250 kilometroko esfortzu luze eta bortitza egin dute txirrindulariek, eta UAE taldeak ezin izan du etapa hasieran 29 txirrindularik piztu duten sua itzali. Aurrean sartu dira Mathieu van der Poel (Alpecin), lasterketako liderra, eta Wout van Aert (Jumbo Visma), hirugarren sailkatua. Holandarrak maillot horirari beste egun batez eusteko baliatu du ihesaldia. Flandriarra, berriz, bete-betean sartu da sailkapen nagusiaren borrokan: 3.35 atera dio Pogacarri, eta 3.13ko abantaila du orain nagusian esloveniarrarekiko. Aurkariz aldatu du iazko irabazleak, Primoz Roglic (Jumbo Visma) guztiz jokoz kanpo gelditu baita.
Hasi eta buka, etapa ikusgarria izana d, eta Matej Mohoricek (Bahrain) jarri dio ginga. Goi mailako iheskideak izan ditu aldamenean: Van der Poel eta Van Aert, Kasper Asgreen (Deceuninck), Vincenzo Nibali (Trek), Simon Yates (Bike Exchange), Philipe Gilbert (Lotto)... Tourrean etapa irabazitako hamar txirrindulari zeuden ihesaldian. Euskal herritar bat ere sartu da, Imanol Erbiti (Movistar). Mohoricek garaipen bana zuen lortua Vueltan eta Giroan, baina bat ere ez Tourrean. Bada, gaur lortu du estreinakoa, urrundik erasoa jo, eta mendaterik gogorrenean bere legea ezarrita.
Bigarren Mailako Signal d’Uchon izan da etapako epailea. Gaina helmugatik hemezortzi kilometrora zegoen, eta malda oso pikoak zituen azken kilometro eta erdian. Han gelditu da bakarrik Mohoric, eta bertan lehertu da Roglic. Ordurako, ia taldekiderik gabe geratua zen Pogacar. Hori baliatuz, erasoa jo du Richard Carapazek (Ineos), aurrez Pierre Latourrek (TotalEnergies) egin bezala. Haren taldea UAEren ezusteko laguntzailea izan da etapako hainbat momentutan. Azken kilometroetan, berriz, Movistar izan da Pogacarren aliatua.
Hori horrela, kaltea gutxitzea lortu du esloveniarrak: helmugan harrapatu dute Carapaz, eta Van der Poel eta Van Aertekiko galera ez da hainbestekoa izan –sei minututik gorako errentarekin izan dira–. Mohoric baino 1.40 beranduago iritsi da liderraren taldea, eta 5.15era Pogacarrena. Roglic, aldiz, 9.03ra sartu da; 33. geratu da nagusian, 9.11ra.
Alpeetako lehen etapa jokatuko da bihar, Oyonnax eta Le Grand Bornand artean, 150 kilometroko ibilbidean. Lehen Mailako hiru igoera kateatuko dira bukaeran: Mont Saxonnex, Romme eta Colombiere. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199991/gutxienez-sei-eliza-erre-dituzte-kanadan-barnetegietan-hildako-indigenengatik.htm | Mundua | Gutxienez sei eliza erre dituzte Kanadan, barnetegietan hildako indigenengatik | Haur indigenen mila gorpu baino gehiago aurkitu dituzte azken egunotan Kanadan, eta herritarrak kalera atera dira hori salatzeko. Elizabeth II.aren eta Victoria erreginaren estatuak ere bota dituzte. | Gutxienez sei eliza erre dituzte Kanadan, barnetegietan hildako indigenengatik. Haur indigenen mila gorpu baino gehiago aurkitu dituzte azken egunotan Kanadan, eta herritarrak kalera atera dira hori salatzeko. Elizabeth II.aren eta Victoria erreginaren estatuak ere bota dituzte. | Erregistratu gabeko mila gorpu baino gehiago aurkitu dituzte Kanadan azken asteetan, barnetegi izandakoetan. Berriak herrialdea mugiarazi du, eta, protesta moduan, kalera atera dira herritarrak. Manifestazioak egiteaz gain, gutxienez sei eliza katoliko erre dituzte, ikastetxe horiek erakunde erlijiosoen eskumenekoak zirelako. Jason Kenney Albertako lehen ministroak Twitterren adierazi zuen herritarren ekintzak gaitzesten zituela: «Komunitate katolikoari zuzendutako gorroto krimen bortitz bat dirudiena gaitzesten dut. (...) Saint-Jean-Baptiste eliza Morinvilleren bihotza zen, eta Alberta komunitate frankofonoaren historia eta bizitza espiritualaren funtsezko zati bat».
Elizak erretzeaz gain, uztailaren 1ean, Kanadaren Egunean, pintaketa gorriak eta laranjak egin zituzten Albertako (Kanada) hamar elizatan, eta Elizabeth II.aren eta Viktoria erreginaren estatuak bota zituzten «No pride in genocide» —Genozidioaren harrotasunik ez— lelopean. Poliziak egindako komunikatuaren arabera, pintaketetan 215 zenbakia eta esku arrastoak agertzen ziren. Ikertzaileek adierazi dutenez, Kanadako «historiaren zati ilun batekin» lotzen dute hori: Kanadako barnetegiekin.
Kalkuluen arabera, XX. mende amaierara arte Elizak 150.000 haur baino gehiago hartu zituen indarrez komunitate indigenetatik, eta barnetegi horietan sartu zituen diziplinatzeko. Komunitate indigenen arabera, ikastetxe horietan tratu txarrak eta askotariko gehiegikeriak jasaten zituzten adingabeek. Azken hobia Columbia Britainiarreko Kamloops hiriko hegoaldean aurkitu zuten, barnetegi gisa erabilitako eraikin batetik gertu. Horren aurrekoan 751 hilobi topatu zituzten, orain arte kolpe bakarrean topatutako gehien. |
2021-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/199992/hasi-da-ehz-jaialdia.htm | Kultura | Hasi da EHZ jaialdia | 25. jaialdia egingo dute, Irisarrin (Nafarroa Beherea). Gaurko eta biharko egitaraua bereziki publiko gazteari zuzendua bada ere, ez du adin mugarik. Igandea, berriz, familiei zuzendua egongo da bereziki. | Hasi da EHZ jaialdia. 25. jaialdia egingo dute, Irisarrin (Nafarroa Beherea). Gaurko eta biharko egitaraua bereziki publiko gazteari zuzendua bada ere, ez du adin mugarik. Igandea, berriz, familiei zuzendua egongo da bereziki. | Hasi da EHZ jaialdiaren 25. aldia, gazteak eta ez hain gazteak Irisarrira (Nafarroa Beherea) iritsi dira kontzertuekin gozatzeko gogoz. Hiru egunetan askotariko kultur ekitaldiak izanen dira EHZn.
Orotarat, 30 taldek baino gehiagok parte hartuko dute hiru egunetan, gaur hasita. Julen Oillarburu EHZko kideak aitortu du osagarri neurriek izan dutela zerikusirik 25. EHZren programazioarekin: «Hastapenean dena pentsatua genuen publikoa jarririk egoteko. Maiatzaren hastapenean, ordea, jakin dugu irizpideak aldatu direla, beraz, aldatu dugu. Chill Mafia edo Anestesia jarririk ikustea? Ez da hoberena!». Baina maiatzeko albisteek ateak ireki dizkiete: «Oso zaila izan da programazioa bost astez egitea!». Azpimarratzekoa da festibalean sartu ahal izateko osagarri pasea beharrezkoa dela, eta bertan ezin izanen dela testik egin. Hala, 48 ordu baino gutxiagoko PCR edo antigeno test negatiboa, edo duela hamalau egun gutxienez txertoa osorik hartu izanaren ziurtagiria edo hondar sei hilabeteetan COVID-19a bildu duenaren ziurtagiria behar dira. Haatik, 11 urtez pekoek ez dute pase sanitarioaren beharrik, eta sarrera urririk dute.
Denetarik ikusgai izanen da egunotan. «Esanguratsuenen» artean, demagun, badira Chill Mafia, Zea Mays, Jewel Usain, ProleteR DJ aski ezaguna... Horiek aipatu ditu Oillarburuk.
Gainera, euskal musika eszena markatu dutenetako batzuk iragarri ditu: Anestesia, Potato eta Ruper Ordorika. Hirugarren talde batean sailkatu ditu duela guti sorkuntza lan bat karrikaratu dutenak: Xiberoots, Kuartz, Torheit, Aguxtin Alkhat, Entrexatak... «Entrexatak taldeak ez du albumik, baina sorkuntza berriak ditu. Rudiger taldea ere Joseba Irazoki eta Willis Drumondeko bateria jolearen talde berria da... Hemengo taldeentzat beren lan berrien aurkezteko parada ere bada EHZ», erran du Oillarburuk.
Nazioartetik bortz ekarriko dituzte: Frantziatik, Lyre le temps, ProleteR, Jewel Usain eta DJ Reimy umorezko DJa; eta Espainiatik, Tremenda Jauria rap abeslari feministak.
Azkenik, gainerako hauek ere ariko dira:gaur, Nogen, Herdoil, Ro, Mairu, Olatz Salvador, Juanita Banana; bihar, Frigo, Andoni Ollokiegi, Physis versus Nomos, Eneritz Furyak, Fetiche; eta igandean, Astobaba, Diabolo Kiwi eta Reykjavik606.
«Xerkatzen dugu oreka bat. Duela bi urte talde batek festibala berriz hartu zuelarik, gogoeta abiatu zuen programazioaren gainean, eta erabaki zuen hemengo eszena musikalaren inguruan aritu nahi zuela, nahiz, halere, atzerriko talde batzuk ekarraraziz», oroitarazi du Oillarburuk.
Hala, hiru egunez aniztasuna izanen da iparrorratza, estilo oro elkar gurutzatuko baitira: rapa, metala, rocka, reggaea, cumbia...
Antzerkiak, bertso poteoak, txarangek, magoek, erakusketek, dantzak, umoreak eta zirkuak ere EHZra gomita jaso dute: «Nahi dugu denendako zerbait izatea eta arte forma ezberdinak plazaratzea, kultura ez baita bakarrik musika». Hala, Tio Teronen semeak dantza konpainiak FreshCool ikuskizuna erakutsiko du bihar. Igandean, berriz, «familien egun lasaiagoan», Pirritx, Porrotx eta Marimototsek Amaren intxaurrak ikuskizun berria aurkeztuko dute, pentzean, 11:00etan. Ondotik, EHLGk betiko zikiroa eskainiko du.
Alabaina, Komunetik antzerki obra ikusgai izanen da bihar, 13:15ean, plazan. Idoia Tapia musikari eta aktorea da protagonista, Hatz(a)marka kolektiboaren poemetatik abiatuz eta Bapateko orkestrak lagundurik.
Igandean, Pauline Guellek, Menane Oxandabaratzek, Eneko Gorrik eta Jean-Françoise Lefort Lof-ek errepasoa eginen diote EHZren mende laurdenari. Segidan, Bertha Gaztelumendiren eta Sabino Ormazabalen Ez, eskerrik asko! Gladysen leihoa filma erakutsiko dute, haiekin mintzatu aitzin. Arratsaldean, ekologiaz eta etxearen geroaz ariko dira Xan Costa, Iban Lacoste eta Iñaki Etxeleku. Bururatzeko, Euskal Herriko nazio askapen mugimenduaren historia hizpide izanen dute Filipe Laskaraik, Kizkitza Gil de San Vicentek, Emilio Lopezek eta Eneko Zestauk. |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200023/oslora-joanda-bi-urtean-egin-zitekeen-etaren-amaiera.htm | Politika | «Oslora joanda, bi urtean egin zitekeen ETAren amaiera» | Orain dela hamar urte utzi zion Zapaterok Espainiako gobernuburu izateari, justu ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri zuenean. Elkarrizketak horretarako izan zuen garrantzia nabarmendu du. Elkarbizitzaren alde eta hausturaren aurka egin du. Papereko elkarrizketaren bertsio luzea da hau. | «Oslora joanda, bi urtean egin zitekeen ETAren amaiera». Orain dela hamar urte utzi zion Zapaterok Espainiako gobernuburu izateari, justu ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri zuenean. Elkarrizketak horretarako izan zuen garrantzia nabarmendu du. Elkarbizitzaren alde eta hausturaren aurka egin du. Papereko elkarrizketaren bertsio luzea da hau. | Aurten, ETAren jarduera armatuaren bukaeraren 10. urteurrena izango dela medio, Euskal Herrira azkenaldian baino gehiagotan etortzeko gogoa du Jose Luis Rodriguez Zapaterok, 2004-2011n Espainiako gobernuburu izandakoak. Herenegun Iruñean izan zen, Maria Txibiterekin. Mezu batzuk emateko asmoa dauka, baina aitortzen du tentuz ibili behar dela oraindik ere, Madrilen giroa gaizto samarra dagoela iritzita. Etorreraren bat baliatu nahi du Iñigo Urkullurekin bazkaltzeko —ez omen dira atzeneko hamar urteetan elkarrekin egon, biak bakarrik—, eta Arnaldo Otegirekin berriro batzeko intentzioa ere badu, esan duenez. Venezuelan badabil oraindik Zapatero (Valladolid, Espainia, 1960); azkena, duela bi hilabete izan zen, eta aipatu du sarri galdetzen diotela Euskal Herriaz. Joan den asteartean BERRIA hartu zuen Madrilen, bere bulegoan, elkarrizketan bere gobernuak ETArekin 2005-2007an izandako prozesuaz, ETAren jarduera armatuaren bukaeraz, gatazkaren ondorioez, eta Euskal Herriko eta Kataluniako gatazka politikoez hitz egiteko.
—— ARNALDO OTEGI
Zer moduz Txillarre baserrian Arnaldo Otegirekin, duela hiru urte?
Ongi. Oso bilera interesgarria izan zen, indarkeriaren amaiera prozesuan garrantzi handia izan zuten bi pertsona ginelako, noski, eta gertatu zen guztiari eta etorkizunari buruzko iritziak trukatzea oso-oso interesgarria izan zen.
Zer ondorio atera zenituen?
Garrantzitsuak iruditzen zaizkidan hiru gauza berretsi nituen. Bat: indarkeriaren amaierara iristeko prozesuan pertsona erabakigarria izan zela hura. Bi: hori betiko zela, indarkeriaren bukaera betiko zela. Eta hiru: oraindik denbora gehiago beharko dugula sortu den kaltea hobeto aitortzeko, denbora behar da, eta berriz aurkitzeko prozesurako ere behar dugula denbora.
Berriz ikusi al duzue elkar?
Ez, baina izango gara. Batzuetan pentsatu dut arazoren bat badugula herri gisa, elkarrizketa hain zaila baldin bada. Bizikidetza demokratikoaren hasiera eta bukaera da elkarrizketa. Eta, noski, [Otegirekin] komunikazio hori mantentzearen oso aldekoa naiz, eta hala egingo dut.
Zergatik atxilotu zituzten Otegi eta haren kideak 2009an, Bateragune operazioan? Zure gobernuak bazekien ezker abertzalean zer eztabaida ari ziren egiten, eta Otegik eta operazio hartan atxilotutako gainerakoek zer jarrera zuten.
Gobernuko presidenteak ez du inor atxilotzen. Oso garrantzitsua da botere banaketa. Ekinbide polizialak eta judizialak daude, eta epaileek ematen dute atxilotzeko agindua. Nire kasuan, gobernuko presidente gisa, guztiz akasgabea zen, ez nuen inoiz esku hartzerik izan. Kontziente nintzen Auzitegi Nazionalaren ekinbideak gertatzen zirenean, zeinak beren bidetik zihoazen, elkarrizketari eragin ziezaioketela, eta, gainera, eragiten zuten. Horrek behin baino gehiagotan pentsarazi dit. Guretzat, gobernuarentzat, zaila zen elkarrizketa artikulatzea. Erantzukizun penalen eta judizialen muga objektiboak genituen beti, eta horiek mugatu egiten gintuzten. IRAren prozesuan ez bezala, non Tony Blair Sinn Feineko buruzagiekin bildu zen behin baino gehiagotan eta publikoki, pentsaezina zen Espainiako Gobernuak hori egitea.
Gero frogatu zen Otegiren posizioak aurrera egin zuela.
Zeharo. Hori esateak oso kritika gogorrak eragin zaizkit, baina batzuetan gauza objektiboak, errealak ere eztabaidatu egiten dira. Une hartan, nire ustez, hura izan zen pertsonarik garrantzitsuena, ETAk ordezkatzen zuenaren aldetik, indarkeria amaitzeko.
Batasuna orduan legez kanpoko alderdia zen Espainiako Estatuan. Dena ETA al zen?
Ez da galdera erraza. Beti saiatu naiz sakontzen zein zen benetako harremana eta noraino iristen zen ezker abertzalea deitu ahal geniona indarkeria armatuari eta terrorismoari ematen zien babesean, laguntzan. Ez dakit zenbaterainokoak ziren ETAk parte politikoarekin zituen loturak. Nire esperientzian, elkarrizketa prozesu bat gidatzeko ardura izan nuen garaian, eta azkenean erabakigarria izan zen aro berri honetarako, ezker abertzalean buru egiten zutenek, eta kasu honetan Arnaldo Otegik, une horretan behintzat, eta esango nuke batez ere 2008tik aurrera, gaitasuna izan zuten indarkeriaren amaieraren tesiak ezker abertzaleko mundu guztiari ezartzeko.
Gorenak 2020 amaieran aho batez erabaki zuen Bateragune auziko epaiketa berri bat egitea. Zer iruditzen zaizu?
Ezin dut justiziaren jardunari buruz erantzun, ezta baloratu ere. Benetan pentsatzen bada botere banaketa errespetatu behar dela, koherentea izan behar da. Jakina, auzitegien erabaki batzuk beste batzuk baino zentzuzkoagoak iruditzen zaizkizu, baina ez ditut baloratzen. Gainera, gutxiago gai honetan. Indarkeriaren amaieraren unea bilatzeko ahaleginak, nire irrikak, zailtasun asko gainditu behar izan zituen. Handik hamar urtera ere, zuhurtzia izan behar dut.
(Argazkietan, Jose Luis Rodriguez Zapatero, jioan den asteartean, Madrilen, bere bulegoan, BERRIArekin elkarrizketan. / J. DANAE / FOKU)
———— 2005-2007KO PROZESUA ETA ETA-REN ETETEA (2011)
ETAren jarduera armatuaren amaierari buruz (2011ko urriaren 20a) zera esan duzu aurten: «Oso eginkizun delikatuan gaude. Hamar urteek une bat markatuko dute, eta eztabaidatu eta hausnartu egingo da». Zer esan nahi duzu?
Enblematikoa da data, eta, zalantzarik gabe, lan asko egongo dira abian, mota guztietakoak: ikerketakoak, dokumentalak; eztabaida eskaerak ditut, hitzaldiak… Hori hausnartzen ari naiz. Nire ondoriorik indartsuena da azken hamar urteak EAEn, Nafarroan, azken mendeko onenak direla. Azken 100 urteak hartzen baditugu, indarkeriarik gabeko hamar urte hauek, eta bakea, demokrazia eta autogobernuarenak dira hamar urterik onenak. Hori da nik azaldu nahi dudana, transmititu nahi dudana.
Zeintzuk izan ziren ETAren etenerako faktore nagusiak?
Neure buruari ehunka aldiz egin diodan galdera da.
Eta zein da erantzuna?
Erantzun orok behin-behinekoa izan behar du. Zergatik? Izan ere, zalantzarik gabe, bertsio bat egon behar da, eta badakit zaila dela une hartan ETA zuzentzen zutenen aldetik, eta ETA zuzendu baino gehiago, babes politikoagatik. Uste dut baldintzak aspalditik egon zitezkeela, eta behar zena zen elkarrizketa zintzoa eta aitortzea gauza objektibo bat: indarkeria, izua, heriotzak, hilketak, ez dira inoiz posizio politiko baten defentsarako bidea, eta, gainera, normalean ez dira lortzen nahi diren helburuak. Nire ustez, beti galtzen duzu, eta pausoa ematen, helburuek bitartekoak justifikatzen ez dituztela ondorioztatzen duzunean. Garrantzitsua da hori azaleratzea. Otegik eta biok, [Txillarreko] topaketa hartan, ondorioak gerturatu genituen, baina beti esan izan dut hamar urte ez direla oso denbora luzea ondorioetara iristeko. Nahiko nuke berrikuspen partekatu bat egitea, horri buruzko azterketa partekatu bat.
2005-2007ko prozesuan, gobernuaren ordezkaritzak eta ETArenak aurrez aurreko elkarrizketak izan zituzten. Aurreakordiorik egon al zen 2005 amaieran Oslon, 2006an elkarrizketa ofiziala hasteko?
Euskal Herriko egoera politikoak berak prozesua asko baldintzatzen zuen beti, noski, baina elkarrizketan aurrera egiteko borondatea agertu zen. Egia da parte bakoitzak mahai gainean bere gai errepikariak jartzen zituela.
Adostu al zen, beraz?
Bai. Elkarrizketa sustatzeko konpromisoak egon ziren. Denez hitz egin al zitekeen? Bai. Posizioak oso argi zeuden. Jesus Egiguren gogoratu nahi dut, sufritu duenagatik, eta zorionak eman nahi dizkiot, lan guztiagatik.
Iazko abenduan Josu Urrutikoetxea ETAren ordezkari ohia elkarrizketatu zuen BERRIAk, Parisen. Elkarrizketaren gaztelaniazko bertsioa jaso zenuen…
Baietz uste dut, esaten duena irakurri ohi dudalako.
Urrutikoetxeak esan zuen 2006ko martxoko su-etenaren agiria adostu zela Oslon, baita zuk 2006ko ekainaren 29an Espainiako Kongresuan egin zenuen adierazpena ere.
Gehiegizkoa da hitzartu egin zela esatea. Parlamentuan egin nuen adierazpena nire ekimena eta proposamena izan zen. Elkarrizketa prozesua gardena izatea eta iritzi publikoak eta parlamentuak ezagutzea nahi nuen. Elkarrizketan giro ona dagoenean, eta halakoxea egon zen, eta klima 'konfiantzazkoa' denean —komatxo artean hori, konfiantza beti zaila baita—, bagenekien gutxi gorabehera nondik nora joango zen. Bitartekaritzan ari zirenek, batez ere Egigurenek, adierazpen horren oinarrizko ildoak zein izango ziren jakinaraziko zuten.
Osloko «konpromiso» horien ondoren, ETAk handik hiruzpalau hilabetera eman zuen su-etena. Garai horretan ere kale borroka izan zen, iraultza zerga deiturikoa… Ezker abertzalea eta ETA prestatuta al zeuden elkarrizketa prozesu baterako?
Beti saiatu naiz ETAn gertatzen zenaren informazio guztia zuhurtzia handiz jasotzen, noizean behin ezustekoren bat izaten genuelako. Nire ustez, prozesuan diferentzia nabarmenak zeuden ETAn eta ezker abertzalean; gehiago ETAn, ezker abertzalean baino. Buruzagi batzuk oso sinetsita zeuden indarkeria uzteko unea iritsi zela, eta beste batzuk ez. Atzerapen eta ekintzen une horiek horri erantzuten diote.
Urrutikoetxeak BERRIAren elkarrizketan adierazi zuen zure gobernuaren ordezkaritzarekin lehenengo bilera egitera Genevara abiatu aurretik, 2005eko ekainean, ETAren zuzendaritzan «negoziazioari buruzko beste ikuspegi bat» zegoela ohartu zela; prozesua diseinatu zutenak elkarrizketa hasi aurretik atxilotu zituztela.
Ezin diot horri erantzun, atxiloketek, noski, gobernuarentzat eskuragarri ez zegoen errei bat zeramatelako. Nire ustez, egoera osoa aldatu zuen unerik gorena, dramatikoki gorena, T4ko atentatua da [Barajas, Madril, 2006ko abenduaren 30a]. Hori da niretzat gakoa.
Geroago hitz egingo dugu horretaz. Aurreko gaira itzuliz, Poliziak ahal duenean atxilotzen du. Baita nahi duenean ere?
Jakina, agindu judizial bat dagoenean atxilotzen du Poliziak. Eta ahal duenean edo nahi duenean atxilotzen du, Poliziaren beraren irizpideen arabera. Garrantzitsua da hori oso gogoan izatea. Presidentea nintzenean eta Auzitegi Nazionaleko prozesuetan Otegi, Pernando Barrena, Batasunaren buruzagitza osoa agertzen zirenean, ni gauez Moncloan zain egoten nintzen, eta irratiaren bidez jakiten nuen bermepeko ala bermerik gabeko espetxeratzea zegoen. Horrek, noski, eragina zeukan prozesuan. Begira nola jakiten nituen nik gauzak; zaila da hori sinestea, baina egia da.
Egigurenek esan izan du ETAk 2006ko su-etena eman zuenean jarrera gogortu zutela epaileek, komunikabideek, biktimen elkarteek eta abarrek. Espainiako Estatuan ba al zegoen prozesurako oinarririk?
Egia da eremu ezezagun batean geundela neurri batean, eta segurtasun oinarri gutxirekin. Aurreko gobernuek ere elkarrizketa bat egin zuten, negoziazioak egon ziren, baina ez zegoen muga juridiko-politikoak ezarriko zituen gutxieneko erreferentzia esparru adosturik. Kereilak izan ditut talde armatuarekin kolaboratzeagatik! Baina azkenean Gorenaren ebazpen bat izan zen, gobernuak elkarrizketa erabiltzea zilegi zela esanez. Elkarrizketaren barruan, jakina, eragina zuten inguruabarrak zeuden. Garai hartan, ebazpen judizialak izan ziren, eta, bistan denez, nahi ala ez, eragin negatiboa izan zuten prozesuan, eta beste batzuk aldekoak izan ziren. Argi eduki behar da, eta hori nahikoa eztabaidatu nuen Otegirekin, demokrazian botere banaketa dagoela. Gobernuak izan ohi du mugarik handiena, etengabeko kontrolaren mende dago, agian boteretsuena delako.
Zer ekarri zuen Barajasko atentatuak? ETA su-etenean zegoen.
Militante abertzale edo Batasuneko askorentzat erabat ulertezina izan zen. Nire uste apalean, gure gobernua izan zen elkarrizketan gehien tematu zena, indarkeriazko eta terrorezko urte latz haiei irtenbide politiko bat aurkitzearen alde apusturik handiena egin zuena. Beraz, ez zen ulertu. Elkarrizketa martxan zegoen; zailtasunak zituen elkarrizketa bat zen. Oso ziur nago Otegik eta Batasuneko parte politikoko buruzagiek helburu bakarrarekin lan egin zutela, amaitu egin behar zela.
Atentatuaren bezperan, publikoki zera adierazi zenuen, Moncloan: «Duela urtebete baino hobeto gaude gaur. Baina urtebete barru are hobeto egongo gara». Zer informazio zenuen hori esateko?
Hori zen geneukan informazioa, bitartekarien azkeneko kontaktuetatik ateratzen zena.
Kontua ondo ez zihoala zioten Jose Manuel Gomez Benitezek edota Egigurenek.
Ez, ez genuen horren berririk. Ez genuen horrela esango.
Biek esan izan dute Alfredo Perez Rubalcabari pasatzen ziotela informazioa. Antonio Caño kazetariak Rubalcaba (2020) liburuan argitaratu du T4ko atentatua baino bi egun lehenago afari bat izan zenuela Rubalcabarekin eta beste lagun batzuekin. Zer esan zizuten?
Jaso genuen informazioa partekatu, eta egin genuen balorazioa zen zaila izango zela elkarrizketa eta negoziazio prozesua, noski, baina horizontea aldekoa zela. Inork ez zuen eztabaidatzen Rubalcabak informazioa prozesatzeko zeukan gaitasuna. Hortik dator nire esaldi hori. Begira zenbat kostatu zitzaidan. Barkamena eskatu nuen parlamentuan, gainera.
Zergatik sortu zen 2006ko udazkenean Loiolako mahaia? Prozesua salbatzeko saiakera bat al zen?
Nik uste dut Batasunaren ahalegin bat izan zela hori, negoziazio baten aukerei buruzko nolabaiteko elkarrizketa politiko-instituzionala izango zuen mahai bat jartzeko. Guk parte hartu genuen, mesfidantza puntu batekin argi eta garbi, jakinik hori garrantzitsua zela Batasunak bere asmoari eusteko. Ziur geunden Batasunak estrategia aldatzea erabakia zuela.
Zer rol bete zuen EAJk?
Termino politikoetan oso galdera garrantzitsua dela uste dut. Une erabakigarri bat dago azkenaldiko historian, edo urte haietakoetan, eta hori da EAJk barne krisia izan zuenekoa, Josu Jon Imazen dimisioa ekarri zuena [2007ko iraila]. Hor Egibarri buruz gehiago hitz egin behar da, Ibarretxeri buruz baino. Ibarretxeri buruz beti pentsatu izan dut politikara doan gizon bat dela, baina ez zela, hasiera batean, politikari bat; hori da harekin izan nuen esperientzia. Orduan, funtsezkoa zen Josu Jonen ildoa gailentzea eta Urkulluri bide ematea. Zergatik zen erabakigarria? EAJ prozesu horretan nire helburua ordezkatzen zuena babesten ari zelako: nire gobernua. Gerta zitekeen beste ildo batekin EAJ Egibarren tesietan gehiago kokatzea. Horregatik, garrantzitsua izan zen niretzat. Urkulluk eta Imazek beti babestu zituzten nire tesiak. Urkullu erabakigarria izan zen, beti babestu ninduen, baita finantza krisian ere, inork gobernua babestu nahi ez zuenean, eta Urkulluren eta EAJren sostengua ETAren indarkeriaren amaiera burutzeko izan zen.
Aieteko Nazioarteko Konferentzia 2011ko urriaren 17an izan zen. Noiztik zenekien antolatuko zela?
Dezente lehenagotik.
Urrutikoetxea Frantziako herri txiki batean bizi zen orduan, prozesutik kanpo, eta esaten du bizpahiru hilabete lehenago jakin zuela ETAk jarduera armatuaren behin betiko bukaera iragarriko zuela.
Zuzen. Guri seinaleak uda hasieran heldu zitzaizkigun, eta esaten zuten bukaera azkartuz zihoala eta argia eta irmoa izango zela. Kualitatiboki esanguratsua zen informazioa beti bitartekaritza egiten aritu ziren pertsonen aldetik etortzen zen. Oso eginkizun ahaltsua zuten.
Uztailaren 28an aurreratu egin zenituen hauteskundeak, azaroaren 20ra.
Hauteskunde data aurrekontu gaiengatik zegoen aukeratua, eta urtea gobernu berri batekin hasteko. Kointzidentzia objektiboa izan zen [ia aldi berean ETAren etenaren iragarpena eta hauteskundeak gertatzea], baina bai, bagenekien gauzak ondo zihoazela. Ia urtebete egon ginen aurrerapenen zain.
El desafío: ETA (2020) dokumentalean adierazi zenuen bazenekiela ETAren agiria berehala iritsiko zela eta edukia zein izango zen.
Egun batzuk lehenago ezagutu nuen agiria.
Zure gobernuak lagundu al zuen Aieteko konferentzia egiten?
Informatu gintuzten, eta pertsonalitateren batek galdetu zigun eta aurrera egiteko esan genion. Denok dakigu Aieteko konferentzia antzezpen bat zela. Horrela da. Ez zuen baldintzatu, eta erabakigarria ere ez zen izan ETAk indarkeria eta terrorismoa uzteko azken borondaterako. Nahikoa borondate aldebakarrekoa izan zen; beti bezala, hainbat baldintza eta inguruabarren ondorioz.
Zuretzat ETAren bukaera noiz izan zen: 2011n edo 2018an, desegitean?
2011n. Ez dut esango zergatik —hori historiarako geratzen da—, baina nik banekien egun hori [etetearen iragarpena] betiko amaiera zela.
2011ko udan, ETAren eta zure gobernuaren artean akordiorik egon al zen, zeharka, nazioarteko eragileen bidez negoziatuta, Oslon gatazkaren ondorioez hitz egiteko mahai bat eratzeko?
Borondate bat zegoen.
Ba al zegoen konpromisorik?
Nik ez nuke esango konpromisoak, aurretik hauteskundeak izanda konpromisoak erlatiboak baitziren. Gure gobernuak jarraitu izan balu, bilera hori egin egingo zen, jakina.
PSOEren hautagaia Rubalcaba izan zen. PPk irabazi zuen, gehiengo osoz. Presidentea Rubalcaba izan balitz, haren gobernua ere Oslora joango al litzateke?
Bai, ez dut zalantzarik. Guk beti pentsatzen genuen behin iragarpen erabakigarria izan ondoren, hau da, indarkeriaren amaierarena, gai batzuk jorratu egin behar zirela; gatazkaren ondorioak, alegia. Ikusi dugu ia zazpi urte igaro zirela 2011tik aurrera ETAk amaitu zuela esan arte. Hori, gure ustez, bi urtean egin zitekeen.
Boterea eskualdatzeko prozesuan, 2012aren hasieran, PPren Barne ministroarekin bildu zinen, Jorge Fernandez Diazekin. Jakin al daiteke zer esan zenion ministroari?
Bai. Batik bat, azkeneko fasea nolakoa izan zen kontatu nion. Bat: ez nuela dudarik indarkeria uzteko erabakia zalantzarik gabekoa zela eta betiko zela. Bi: aipatu genion nazioarteko bitartekarien oso zeregin garrantzitsu bat zegoela; ia funtsezko zeregina egin zuten, gobernuarekin harremanetan zirela, jakina. Eta hiru: Norvegian pertsona batzuk zeudela, gai batzuk jorratzeko zain.
PPren gobernua ez zen Oslora joan.
Oso garrantzitsua izan zen ETAk indarkeriaren amaiera iragarri zuen egunean Rajoyk egin zuen adierazpena; izan ere, Rajoyk onartzen du benetakoa dela, eta PPrentzat garrantzitsua zen, bizi izan genuen guztiaren ondoren. Baina hortik aurrera...
Azkenaldian esan duzu gauza batzuk ez direla ezagutzen, baina jakingo direla. Noiz?
Agian indarkeriaren amaiera horretara iritsi ginen gauza asko ez zirelako jakin. Halako gai zailetan, diskrezioa izatea funtsezkoa da. Jakinak ez diren gauzak, neurri handi batean, jakiten ez badira, hobe, lan ikaragarria egin zuten pertsona batzuenganako errespetuagatik, eta espero dut noizbait aitortuak izan daitezen ahalbidetzea herriak. Hemen sakoneko eztabaida bat dago, oso eztabaida politikoa, oso ideologikoa, zerari buruz: ETAren jarduera terroristaren amaiera elkarrizketa politikoaren emaitza izan ote zen edo estatuaren gailentzeko gaitasunaren emaitza baino ez ote zen izan. Uste dut hamar urte geroago oraindik goiz dela ondorioak ateratzeko.
———— GATAZKAREN ONDORIOAK
«Demokrazian, eskuzabaltasunak merezi du», iritzi diozu. Adibidez, zer litzateke eskuzabala izatea espetxe politikan?
Legeek ahalbidetzen dituzten neurri guztiak artikulatzea, hura izan zenaren etapak itxiz joateko. Eta maila guztietan. Hori esan nuen Kataluniako indultuetan. Batez ere, berrazterketa erraztuko duten neurrien aldekoa naiz beti. Otegirekin hitz egin nuen ordu horietan behin eta berriz esan nuen, zuhurtzia osoz, beharrezkoa dela berraztertzea indarkeria erabiltzea, hiltzea ekarri zuen erabakia.
Uste al duzu oposizioko buru izan zinen eta Moncloan egon zinen hamarkadan ad hoc legeak edo mugimenduak egon zirela euskal presoen aurka? 7/2003 Lege Organikoa, 197/2006 doktrina —Parot doktrina—…
Ez dut uste nire gobernuaren espedientean dagoenik neurriak areagotzea edo espetxe politika edo legedia gogortzea. Uste dut lege penalak nahikoa direla.
2004an iritsi zinen gobernura, Parot doktrina 2006koa da, eta horren bultzatzaileetako bat Juan Fernando Lopez Aguilar Justizia ministroa izan zen.
Esango dut pertsonalki beti uste izan dudala doktrina horrek, zeina Auzitegi Gorenaren doktrina zen, arazo asko izango zituela Estrasburgon.
Euskal Herrian askotariko eragile instituzional, politiko eta sozialek legedi arrunta aldarrikatzen dute: gaixotasun larriak dituzten presoak eta 70 urtetik gorakoak kartzelatik ateratzea, preso guztiak gutxienez bigarren graduan egotea, kartzela onurak jasotzea kondenaren zati bat beteta dutenek, edo zigorrak zenbatzea.
Ez dut uste hori guztia barnean hartzen duen legerik behar denik. Dakiguna da Langraiz bidea egon zela bere garaian, nire aldian, eta horrek funtzionatu egin zuela, hain zuzen ere aukera bat irekitzeko bidean. Eragindako kaltea aitortzea, damutzea, funtsezko faktorea da indarkeriazko prozesuak egon diren edozein herrialdetan. Oso baieztapen argia egin behar da. Denborak aurrera egiten duen heinean eta gizarte zibilean tentsio txikiagoa dagoen heinean, urrats horiek areagotu egin beharko lirateke, eta horrek guztiak eragin onuragarria izango du espetxe egoeran ere.
Zer pausori buruz ari zara?
Gizarte zibileko pausoei buruz, elkartzekoez. Ekinaldi asko daude; badakit Eusko Jaurlaritza ekimenak hartzen ari dela. Ezin dugu ahantzi terrorismoaren biktimen mina. Terrorismoaren biktimek jarrera desberdinak dituzte, jakina, baina haiek ulertzeko gaitasun garrantzitsua izan behar da.
Badirudi Pedro Sanchezen gobernua euskal presoen urruntze politika amaitzen ari dela.
Ikusten ari gara hurbiltze prozesu bizia dagoela. Zentzuzkoa iruditzen zait.
Beraz, espetxe neurriak ere hartuta, aurrera egin al daiteke elkarbizitzan?
Gobernuak erabaki argiak hartu ditu; hor dagoen ildo bat da, kritika gogorrak jaso arren.
Ezker abertzaleari dagokionez, esana duzu espero duzula «autokritika bizkortzea».
Bai, oraindik falta da eta. Argi eta garbi esan nion Otegiri.
Zure ustez, zer falta zaio?
Uneren batean oso epai gogorra egin behar da, oso kritikoa indarkeriaren eta terrorismoaren erabilera izan zenari buruz. Eta, noski, biktimenganako errukiaz. Politikan, urrats ausartak dira merezi dutenak. Gainera, oso ona litzateke ezker abertzaleak ordezkatzen duenarentzat, eta, jakina, Euskadirentzat eta guztiontzat.
Ezker abertzalearen autokritika hori gabe, ikusten al duzu baldintzarik EH Bilduren eta PSE-EE / PSNren arteko gobernu itunetarako?
Nik ez nuke horrela planteatuko. Autokritika sakonagoko hori beharrezkoa bada, ezker abertzalearentzat berarentzat da beharrezkoa. Konbentzimenduaren, balioen, lehentasunen, zalantzarik gabeko sinesmen demokratikoen aurreko eta ondorengo bat behar da. Gauza batzuek gehiago arindu lezakete sufrimendua. Hain litzateke garrantzitsua… Eta merezi duten gauzak ez dira egiten gero gobernu akordioak lortu ahal izateko. Konbikzioak hor egon behar du. Otegi ez dut hortik urrun ikusten.
Espainiako Estatuak autokritika egin behar al du?
Estatua defendatu egin da. Zerbitzari publiko asko galdu ditu, biktima asko. Noski badela une bat, GALen gaia, bere erantzukizuna auzitegietan izan duena. Jakina, hura errefusatu nuen nik jada.
Uste al duzu Poliziaren torturak izan direla?
Horri erantzuteko modu bakarra ebazpen judizialak ikustea dela uste dut.
Eusko Jaurlaritzaren txosten baten arabera (2017), 4.113 tortura kasu izan ziren 1960 eta 2014 artean.
Ez dut txostena ezagutzen. Baina nabarmena da jarrera argia dudala giza eskubideen errespetuaren oinarrizko printzipioei erantzuten ez dien edozein jarduera gaitzesteari buruz, baita gehien arbuia dezakedan delitugile kriminalari buruz ere.
Europako Giza Eskubideen Auzitegiak 11 aldiz zigortu du Espainiako Erresuma euskal atxilotuen tortura salaketak ez ikertzeagatik.
Jakina, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak dioena errespetatu eta aintzat hartu behar da.
11 kasu horietatik seitan Fernando Grande-Marlaska zen Auzitegi Nazionaleko instrukzio epailea. Orain Barne ministroa da.
Uste dut Barne ministro izateko eskubidea duela. Auzitegi Nazionalean epaile zenean, eta harekin inoiz aipatu izan dut, prozesuari begira eragina zuten ebazpenak eman zituen, batez ere Batasunaren gaietan. Zuzenbide estatua defendatzen baduzu, defendatu egiten duzu, aldekoagoak edo ez hain aldekoagoak diren emaitzak izanda ere, eta Grande-Marlaska zuzenbide estatuaren alde borrokatu den eta hura defendatu duen epaile bat izan da. Ebazpen asko ematen zituenean, agian gustukoak ez zirenak, indarkeria bukatzeko nahia adierazten zuen.
PP ez zen joan iragan igandean biktimak omentzeko Kongresuak deitutako ekitaldi instituzionalera.
Kezkatu egin ninduen. Ez dakit Vox efektua den edo trumpismoaren imitazioagatik den, baina kezkatu egiten nau. Horren aurrean, lasaitasuna ematen dizu Europako Batzordeko presidentea, kontserbadore alemaniarra, Hungaria hain irmo kondenatzen ikusteak edo Frantzian eskuin muturrak aukerarik ez duela ikusteak. Kezkatu egiten nau Espainian eskuina Europan gehiengoa den eskuinetik aldentzeak. Gobernua deslegitimatzeko Alderdi Popularraren tentazioa 2004tik dator, Aznarren adierazpenetan berriro ikusi dugun bezala.
GAL aipatu duzu. Estatuak ez ditu GALen biktimak ere aitortzen.
Uste dut oso ondo dakigula, biktimei buruz hitz egiten ari garenean, terrorismoaren historia zer izan den ikusita, zeini buruz ari garen: modu zentzugabe eta bidegabean izan ziren guztiei buruz. Baina egia da GALen biktimak ere izan zirela, eta biktima horiek errekonozimendu osoa merezi dutela.
———— GATAZKA POLITIKOA
Joan den larunbatean El Confidencial-ek argitaratu zuen bezala, «Kataluniarekiko elkarrizketaren ‘bitartekaria’» al zara?
Ez, ez dut bitartekaritza lanik egin. Gainera, ez da beharrezkoa, bi gobernuek komunikatzeko gaitasun osoa baitute, kanal guztiak. Beti babestu dut elkarrizketa hori.
Zure garaikoa da Kataluniako estatutu berria, 2006koa.
Nire garaian, bi erronka izan zituen: Kataluniari esparru politiko berri bat ematea, estatutu berriarekin, eta, ia aldi berean, ETArekiko elkarrizketa. Niretzat, Kataluniak elkarrizketa prozesu zabala behar du, baldintzak betetzen dira, gobernua zoriontzen dut indultuengatik, erabat ziur nago oso neurri positiboa izango dela, eta elkarrizketa mahai horrek gauza zehatzei buruz hitz egitea nahi dut. Arriskua da printzipio saihetsezinez hitz egitea.
Sanchezek, joan den ekainaren 21ean, zera esan zuen, Bartzelonan: «Berriro has gaitezke». Hasi, zertarako?
Gai asko daude hitz egiteko: hizkuntza, Estatut, Auzitegi Konstituzionalak Estatut-etik baliogabetu zuena, Kataluniaren Europako ordezkaritza, finantzaketa autonomikoa… Gaitegi zabala dago. Behin eta berriz esaten dut hori, eta ez da iritsi behar talka egiten den horretara. Zerbaitetan talka egingo duzula dakizunean, hobe ez planteatzea.
Pasqual Maragallek aspaldi adierazi zuen Alderdi Sozialistan bi federalista zeudela: bera eta zu.
Nik ez dut inolako nazionalismorik besarkatzen. Egia da nazionalismoak ez duela beti eredu federala besarkatzen, berezitasun posizio horrengatik, besteekiko desberdina, nazionalista orotan taupadaka dabilena. Nik errepublikanismo demokratikoa besarkatzen dut.
Zer esan nahi du horrek?
Demokraziak gai guztiak irekiak izan behar dituela, identitate guztiak aitortuak sentitu ahal izateko. Zein da muga? Edozein identitatek beste bat baztertu nahi ez izatea eta elkarrekin bizitzeko prest egotea. Nik oso ondo ulertzen dut hizkuntza propioa izateak zer dakarren, eta, niretzat, nazionalismoa hizkuntza propio baten emaitza da, hizkuntza bat mundua ikusteko modu bat baita. Orduan, horrek errespetua, babesa, begirunea merezi ditu. Eta hizkuntza minoritarioa denean, hala nola euskara edo, hain minoritarioa ez bada ere, katalana, ulertzekoa da borroka irmoa egitea. Estatuak, Espainiak gehiago babestu behar du.
Politikan mugak zergatik egon behar du modu demokratikoan jokatzen bada?
Mugarik ez balego, bizikidetza ezinezkoa litzateke. Gainera, eransten dut onena dela ez betetzea programa maximoa. Bete denean, desastre hutsa izan da. Gehienezko programa batek baztertzeko bokazioa baitu. Politikan, B plana beti da hobea A plana baino. Eta hori da demokrazia. Nik Espainiaren batasuna defendatzen dut, goreneko aitortza eginez, adibidez, Euskadik duen berezitasunari, nortasun propio handia baitu: kultura bat, hizkuntza bat, historia bat, erregimen ekonomiko bat... Demokraziak batasunera jotzen du. Demokrazia elkarrekin bizi ahal izateko sortu zen, oso desberdinak izanik.
Planak aipatuz, Ibarretxe planak —EAEko 2004ko estatutu berriak— erabakitzeko eskubidea aldarrikatzen zuen, baina ez zuen Espainiarekin haustea proposatzen. Kongresuan zera esan zenion 2005eko otsailaren 1ean, Ibarretxe azaldu zenean: «Elkarrekin bizi bagara, elkarrekin erabaki behar dugu».
Eztabaidarako osatu nuela gogoratzen dut, eta uste dut esaldia ondo adierazita dagoela. Elkarrekin bizi gara. Ezin dugu izan hausteko aldebakarreko gaitasuna. Hori esan nahi du esaldiak. Gure berezitasunekin batera egon izan gara.
Baina batek ez badu nahi bikotekidearekin bizitzen jarraitu?
Kataluniako erreferendumaz hitz egiten denean, berriz esango dut [independentzia] erreferenduma porrot bat dela, horretara iristea porrot bat da, Eskozian izan den bezala, eta Quebecen izan den bezala, non ez den berriro egingo, orain iragarri dizut. Erreferendumak zatitu egiten du, eta galtzen duenak errebantxa nahi du. Askoz hobea da akordio politiko handi bat; berritu daitekeela? Bai.
ETArekiko elkarrizketa garaian, 2006ko ekainean, Kongresuan esan zenuen euskal herritarren erabakia onartuko zenuela, baldin eta legezko arauak eta prozedurak errespetatuko balira eta indarkeriarik eta koakziorik ez balego.
Bai, noski. Ibarretxe lehendakariaren ekinaldi bat izan zen, bere plan ospetsua. Eztabaidatu zen, eta ez zen gehiengorik izan parlamentuan. Kataluniako Estatutuarekin gehiengo bat egon zen. Jakina, eztabaida daiteke. Independentismoak babes handia galdu du Euskadin inkestetan, besteak beste gaur egun Euskadi bakean dagoen gizarte bat delako, aurrerapen ekonomikoa duena, eskaintza kulturala duena… Gizarte erakargarria da, garatua. Beraz, Euskadiko bizimoduak osoko zuzenketa merezi al du? Ez. Gainera, uste dut hori ezker abertzalearen zati handi batek onartzen duela, funtsean. Bai, egingo duen hurrengo urratsa da, ziur nago.
Zergatik diozu?
Utopia independentista moduko bat dago alde batean, baina hori beste modu batera intelektualizatuz joango da; intelektualizatuz. Ez naiz sentimenduez ari.
Beraz, Espainiako Konstituzioak ezartzen al du muga?
Jakina. Arauak errespetatzen ez baditugu, ez dago ezer; ez dago ideologiarik, ez demokraziarik, ez dago ezer. Hori funtsezko printzipioa da. Arau batzuek, batzuetan, atsekabetu izan naute, eta beste batzuetan ez. Ez dut bat egiten Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Estatutuari buruz emandako epaiarekin [2010], eta oso gutxi gustatu zitzaidan, jakina, baina epaitegiek modu independente batean erabaki dezaketen herrialde batean bizi nahi dut nik. Nire ustez, Euskadiko gizarteak ez du haustura prozesu baten alde egingo.
Eta alde egingo balu?
Ez da gertatuko. Nolanahi ere, edozein erreforma edo aldaketa ekinaldi plantea daiteke, arauen bidez, jakina.
Ahotsak emakumeen plataformak —adibidez, Idoia Mendia zen kideetako bat—, 2006ko apirileko adierazpenean, honako hau zioen: «Bide politiko eta demokratikoak erabiliz, baldintza berdinetan, proiektu politiko guztiak garatu eta gauzatzea bermatu eta ahalbidetuko duen jokaleku demokratikoa bilatu behar da».
Ikuspegia desberdina da. Horrek politika-aurreko jokaleku batean kokatzen gaitu. Demokraziak Espainian eredu konstituzional bat finkatu zuenean, estatu demokratikoaren eredu bat, prozesu prepolitikoa itxi egin zen. Hori argi izan behar dugu. Gainerako guztia, frogatu den bezala, ezinezkoa izateaz gain, ez da desiragarria.
Zer da demokrazia?
Demokrazia programa maximoari uko egitea da, elkarrekin existitzen jakitea da, elkarrekin bizitzen jakitea da. Demokraziarik onenak nortasun, sentsibilitate eta kultura desberdinetako pertsonak eta taldeak integratu dituztenak dira. Bizitza eta herri proiektu bat primeran partekatu dezakegu, hizkuntza, kultura eta ideologia inposatu gabe. Gutako bakoitza kultuagoa, askeagoa, argiagoa, hobea egingo gaituzten gizarteetan.
Uste duzu Euskal Herriko alderdi abertzaleak ildo horretatik doazela?
Bai. Heldutasun politikoaren ezaugarri handia dela uste dut. Pertsonalki, ez dut nazionalismorik pertxa ideologiko gisa, baizik eta inbestidurako lehen hitzaldian egin nuen aipu bat: «Demokrazia, bakearen aldeko grina eta apalen hobekuntza soziala». Eta demokrazia bizikidetza da, elkarrekin bizi ahal izatea. Ideal demokratikoak boterera nola iristen den ulertzeko modua gainditzen du, zerbait gehiago da, bizitzeko ideal bat da, pentsatzeko modu bat, besteekin harremantzeko modu bat, gizartean egoteko modu bat.
Bideoa (Julen Aperribai): Zapateroren esan batzuk
'Lerro batzuk' bloga: Zapateroren elkarrizketaren inguruabarrak |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200024/guarita-pilotariaren-semea-erraina-eta-ilobak-daude-floridan-eroritako-eraikineko-biktimen-artean.htm | Mundua | Guarita pilotariaren semea, erraina eta ilobak daude Floridan eroritako eraikineko biktimen artean | Dagoeneko 22 gorpu atera dituzte hondakinetatik, eta beste 126 pertsona galdurik daude oraindik. | Guarita pilotariaren semea, erraina eta ilobak daude Floridan eroritako eraikineko biktimen artean. Dagoeneko 22 gorpu atera dituzte hondakinetatik, eta beste 126 pertsona galdurik daude oraindik. | «Jai alaia doluminez dago». Horrela zabaldu du Jai Alai News hedabideak Floridako Surfside auzoan (Ameriketako Estatu Batuak) ekainaren 24an eroritako eraikinetik helduriko azken albisteak. Izan ere, zesta puntan itzal handia izaniko Guara familiako kideen gorpuak atera dituzte hondakinetatik.
Manuel Guara Guarita pilotariaren seme Marcusen gorpua joan zen asteburuan berreskuratu zuten, eta asteazkenean, haren emazte Anaely Rodriguezena. Atzo, berriz, bien alaba Enmma eta Luciarenak (4 eta 10 urte, hurrenez hurren).
Guarita 2011. urtean hil zen, Miamin. Valentzian (Herrialde Katalanak) jaiotakoa zen, eta pilotari familia batean; Pepe Guararen semea zen. Pilotarako zaletasun handia dago han, eta 14 urterekin hasi zen partida handietan jokatzen, 1944. urtean. Kubara joan zen hango frontoietan aritzera, baina 1960. urtean apustuak debekatu zituen Fidel Castroren Gobernuak, eta orduan Miamira joan zen. Han 26 urtez aritu zen pilotan.
Champlain Towers South eraikinak 136 apartamentu zituen. Horietako 55 erori ziren. Joan zen larunbatean zabaldu zuten txosten baten arabera, eraikinak «akats larri bat» zeukan diseinuan, eta, horren eraginez, oinarriak ez zuen ura behar bezala kanporatzen. Eraikinak arrakala asko zituela gaineratzen zuen txostenak. Floridako unibertsitate bateko ikertzaileek iaz ondorioztatu zutenez, eraikina bi milimetro hondoratu da urtean, 1990eko hamarkadatik. Izan ere, padura batean eraiki zuten.
Anna eta Lucia Guara ez ziren izan atzo topaturiko haur bakarrak. Suhiltzaile baten 7 urteko alabaren gorpua atera zuten hondakinetatik.
Beraz, lerrok idazteko orduan, dagoeneko 22 pertsona hil dira ezbeharrean, horietako hiru haurrak. Baina kopurua askoz handiagoa izan daiteke, 126 daudelako oraindik galdurik. Denbora igaro ahala gero eta txikiagoa da inor bizirik topatzeko itxaropena.
Atzo, Miami-Dadeko alkateak agindu zuen Champlain Towers Southeko eraikinetik zutik geraturiko egiturak eraisteko, erreskate taldeetako kideen gainean eror daitezkeelakoan. |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200025/inaki-larranaga-euskaltzalea-hil-da.htm | Gizartea | Iñaki Larrañaga euskaltzalea hil da | Apaiza, soziologoa eta soziolinguista zen, eta gogor aritu zen euskalgintzarako lanean. Besteak beste, Siadeco ikerketarako taldea sortu zuen, beste kide batzuekin. | Iñaki Larrañaga euskaltzalea hil da. Apaiza, soziologoa eta soziolinguista zen, eta gogor aritu zen euskalgintzarako lanean. Besteak beste, Siadeco ikerketarako taldea sortu zuen, beste kide batzuekin. | Euskalgintzari estuki loturik aritu izan zen Iñaki Larrañaga (Lazkao, Gipuzkoa, 1933 - 2021), gazte-gaztetatik. Apaiz, soziologo eta soziolinguista zereginetan aritu izan zen urteetan. Gaur hil da. Hala nola, Siadeco sozioekonomia eta hirigintzaren ikerketarako taldearen sortzaileetako bat izan zen, eta hain zuzen ere, berak hartu zuen euskararen kale erabileraren neurketa egiteko sistema diseinatzeko ardura.
Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak «harreman handia» izan zuen Larrañagarekin, elkarrekin egin baitzuten lan hamar urtean Siadecon. Euskalgintzan Larrañagak egindako lana nabarmendu du Amonarrizek: «Iñaki izan zen soziolinguistika aplikatua Euskal Herrira ekarri zuen pertsona».
Euskara ez ezik, Eliza ere izan da Larrañagaren bizitzako ildo nagusi. Apaiz egin zen. Lanean aritu zen, esaterako, Hernanin eta Itsasondon (Gipuzkoa). Halere, Amonarrizek azaldu duen eran, «hierarkietatik oso urruti» sentitu izan zen beti. Euskalgintzari lotutako jardunean, berriz, aitzindari izan zen zenbait arlotan. Hala ziurtatu du Amonarrizek: «Ikerketa soziolinguistiko mailan, plangintza soziolinguistikoan, herrietako plangintzan... Arlo horien guztien aitzindariak Iñaki Larrañaga eta Siadeco izan ziren».
Hainbat eskualdetako eta herritako egoera aztertzeari ekin zioten. Lan horren balioa mahai gainean jarri du Amonarrizek: «Ikerketa horiek ere akuilu bat izan ziren erakundeetako hizkuntza plangintzei hasiera emateko, baita herri horietan euskararen inguruan zeuden euskalgintzako orduko eragileak astintzeko eta martxan jartzeko ere». Horietaz gainera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako soziolinguistika mapa eta euskararen familia bidezko transmisioaren azterketa egin zituen, besteak beste.
Amonarrizek goraipatu egin du Larrañagak taldean aritzeko zuen gaitasuna: «Bere lana beti talde lan gisa pentsatuta egin zuen: Siadecoren babesean eta haren izenarekin plazaratu zituen lanik gehenak». Gainera, Jose Maria Sanchez Carrion Txepetx-ekin elkarlanean aritu izan zen zenbaitetan, esaterako, Bilboko Zenbat Gara elkartearen eta Kafe Antzokiaren prestatze zein gogoeta lanean. Gainera, Egunkaria Sortzen — Euskaldunon Egunkaria-ren akziodun nagusia izango zena— sozietate mugatuaren sortzaileetako bat ere izan zen Larrañaga. |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200026/gertukoak-gertukoen-eskura.htm | Ekonomia | Gertukoak, gertukoen eskura | Zenbait herri txikitan, eguneroko produktuak saltzeko herriko denda batzuk zabaldu dituzte. Herritarrei zerbitzua ematea da helburua. Horretarako, udalek alokairu baxuan eskainitako lokalak kudeatzen dituzte dendariek. Janaria, edariak zein garbitasun produktuak dituzte horietan. | Gertukoak, gertukoen eskura. Zenbait herri txikitan, eguneroko produktuak saltzeko herriko denda batzuk zabaldu dituzte. Herritarrei zerbitzua ematea da helburua. Horretarako, udalek alokairu baxuan eskainitako lokalak kudeatzen dituzte dendariek. Janaria, edariak zein garbitasun produktuak dituzte horietan. | Pandemiak kontsumitzeko ohiturak aldatu zituen, hasieran behintzat. Internetera jo zuten askok; gertuko eta bertako produktuen aldeko apustua egin zuten beste batzuek. Herrien itxiera perimetralak ere, bertako dendetara eraman zituen hainbat herritar, erosketa handiak egitera ez bazen ere. Egoera horretan, udalek herriko dendak bultzatu dituzte hainbat lekutan. Udal eraikinetan herritarrei egunerokorako behar dituzten lehengaiak eta produktuak eskaintzen dizkiete dendok. Azken hiletan Gizaburuagan, Jataben eta Mallabian ireki dituzte era horretakoak.
Herritarrentzako lehen mailako zerbitzua ematen dutela kontuan hartuta, udal lokalak alokairu merkeetan hartu dituzte zerbitzuok kudeatzeko lehia irabazi dutenek. Bestelako erraztasun batzuk ere badituzte batzuek. Esaterako, ura eta argindarra ez dituzte ordaindu behar.
Denda ireki aurretik herriko taberna kudeatzen zuten Fermin Oleak, Jataben, eta Rosa Godoyk, Gizaburuagan. Tabernen ondoan edo barruan jarri dituzte herriko dendak. Ez bataren, ez bestearen helburua ez da irabazi handirik ateratzea. Biek esan dute herriari zerbitzua emateko helburua dutela, irabazi ekonomikoak tabernarekin bermatuta dituztela azalduta. Idoia Allenderen kasua desberdina da: hutsetik hasi da, eta Mallabiako denda du diru iturri bakarra. Allenderi zaila egiten ari zaio proiektuaren hasiera, eta bezeroak erakartzea du erronkarik handiena.
Joan den apirilaren 6an ireki zuen Allendek Idoia herriko denda, Mallabian. Orain arteko esperientziari buruz galdetuta, «ez da txarra, baina gogorra izaten ari da», erantzun du. «Berria naiz sektore honetan, eta, beraz, ikusiko dugu zer-nola doan». Bezeroak apurka haren zerbitzua ezagutzen ari direla azaldu du, baina zaila iruditzen zaio orain arte zituzten ohiturak aldatzea. «Mallabitarrek erosketak Ermuan egiteko ohitura dute, eta kostatu egiten zaie hori aldatzea. Normala da, denok ari gara beti presaka, lanez gainezka. Lanera doanak joan-etorria aprobetxatzen du supermerkatura joateko».
Bestelako esperientzia ari dira bizitzen Jataben eta Gizaburuagan. Pandemiaren hasierarekin batera esleitu zuen Jatabeko Udalak bertako denda. Hala ere, joan den abenduan hartu zuten kudeaketa Oleak eta haren familiak —aurretik beste emakume batek eta zinegotzi batek kudeatzen zuten—. «Hasieran pentsatu nuen pandemia egoeran geundelako funtzionatzen zuela. Baina, egoerak hobera eginda ere, jendeak etortzen jarraitzen du».
Denetariko herritarrek jotzen dute Maruri Jatabeko dendara. «Herri osoa dator. Goizean goiz etortzen dira. Hala ere, erosketa batzuk supermerkatuetan egin behar dituzte, noski».
Pozik dago orain arteko erantzunarekin. Igerilekuaren ondoan dago denda. Eta bertako bezeroek ere jotzen dute beraiengana: «Familia asko umeekin etortzen dira. Arratsaldez ogitartekoa nahi izaten dute seme-alabentzako, eta prestatu egiten diegu ogia eta hestebeteak hartuta. Benetan, ez nuen uste daukan arrakasta izango zuenik. Pentsatzen nuen pandemia bukatzean jendeak etortzeari utziko ziola. Ez, ordea. Herritarrek leial jarraitzen dute».
Batez ere, adineko bezeroek jotzen dute Jatabeko dendara. Hala ere, Olearen esanetan, «Jatabeko herritar guztiak dira beraien bezeroak. Ez dut uste bizilagunik egongo denik esan dezakeenik ez dela pasatu dendatik». Inguruko herrietako bizilagunen bisita ere izaten du. Bereziki, Gatikakoak. «Beharrizan edo estualdi batetik ateratzen zaituen herriko denda da gurea. Xaboia behar duzula? Badaukagu. Patatak? Hemen daude. Hortzetako eskuila? Hori ere bai. Imajina dezakezun guztia daukagu».
Herritarrentzako lagungarri
Antzera mintzatu da Godoy. Herrian zegoen beharrari erantzuteko zabaldu zuen denda, joan den apirilean. «Herritarrei zerbitzua ematea da helburua. Sarri etortzen zitzaizkidan bizilagunak litro bete esne eskatzera. Erosketak egitera Lekeitiora joaten zirenean ekartzen zidaten bueltan. Beste batzuetan, tomate, letxuga edota gatz bila jotzen zuten gurera. Lekeitioraino joan behar ez izateko, etorri eta eskatu egiten zidaten. Dendatxoa behar horri erantzuteko jarri genuen. Gainera, udan ezinezkoa da Lekeition aparkatzea; zoramena izaten da. Herriarentzako zerbitzua da gurea. Eta kanpotik badator norbait, baita horientzako ere». Tabernaren ordutegi bera du.
Gizaburuagako Udalak herritarrei eguneroko erosketa txikiak egiteko aukera bermatzeko zabaldu zuen denda herriko tabernan. Sasoi batean Tere tabernak eskaintzen zuen aukera hori. Hala ere, duela hogei urte inguru ateak itxi zituenetik, herrian ez dute izan beste janari dendarik. Pandemiak zaildu duen gaur egungo egoeran janari denda baten beharra handiagoa dela iritzita hartu zuten erabakia. Udal agintariei herriko taberna iruditu zitzaien denda jartzeko lekurik aproposena. Tabernaren izkina bat egokitu zuten horretarako.
Godoyk aitortu du orain artean harrera oso ona izan duela. «Adin guztietako herritarrak etortzen dira. Izan ere, litxarreriak ere baditugu. Asteburuan bazkaltzera kanpotik datozenak ere, jatera sartzen dira, dendan begiratzen dute eta beti aurkitzen dute interesatzen zaien zerbait. Tomateak eta barazkiak begiratu eta gustuko badituzte, erosi egiten dituzte. Emakumeentzako produktuak ere baditugu; tanpoiak, besteak beste». Herriko produktuak saltzen ditu dendan. «Bertako produktuak hartzen ditut, baserrietakoak. Herrikoak izan daitezen saiatzen naiz».
Hirurak saiatzen dira bertako produktuen erakusleku izaten. Allendek denetarik eskaintzen du Mallabian. «Ogia eta lehen premiazko elikagaiak ditugu. Bertako barazki eta fruituak ekartzen saiatzen naiz. Baita arrautzak ere. Inguruan eskuratu dezakedan guztia ekartzen saiatzen naiz. Denda txikia da, baina denetarik aurki daiteke. Garbitasunerako produktuak eta beste ere bai». Estakua jogurta eta Idiazabal jatorri izena duen Mallabiko ekoizleen Onandi gazta ere aurki daiteke bere apaletan. Egunero zabaltzen du denda. Asteburuetan, eguerdira arte bakarrik.
Eskaintza zabalduz doaz
Oleak azaldu duenez, Jataben «oinarrizko produktuekin» hasi zuten ibilbidea. «Apurka eskaintza zabalduz joan gara. Orain, goizeko lehen orduan denetariko opilak saltzen ditugu. Opilak eta ogia geuk egiten ditugu. Bertako barazkiak eta ortuariak ditugu. Bertako produktuak ekartzen saiatzen gara ahal dugun guztietan. Inguruan aurki ezin ditzakegunak herriko fruitu saltzaile bati eskatzen dizkiogu eta fruitua, barazkiak, denetariko ogiak eta hestebeteak ekartzen dizkigu. Egunkariak ere baditugu». Eskaintza oso zabala dela adierazi du. «Arropa gutxi batzuk ekartzeari ere ekin genion, herriko adinekoek ez zutelako atera nahi herritik kanpora. Proba moduan pertxa batzuk jarri genituen. Arrakasta izugarria izan zuen, eta arropak saltzen jarraitzen dugu orain ere». Etxeetan behar beharrezkoa diren produktuak dauzkate apaletan. “Gure denda txikian denetarik daukagu».
Jatabeko denda astegunetan bakarrik zabaltzea zen asmoa. Pandemia garaia zen, eta herritarrentzako zerbitzua bermatzea zen helburua. Oleak azaldu du apurka, herritarren beharrei erantzunez, ordutegi hori zabalduz joan direla. «Pandemia garaian zerbitzua emateko jaio zena herriko denda bihurtu da. Esango nuke oso ondo funtzionatzen ari dela». Orain, egunero irekitzen dute: 09:00etatik 21:00etara. Udan, gainera, atsedenik gabe.
Oleak aitortu du ez dela erraza supermerkatuekin lehiatzea. Hala ere, eurenean prezio lehiakorrak dituztela esan du, dendaren ardura hartu aurretik kudeatzen duen jatetxean dituzten hornitzaileekin egiten duelako lan. «Gainera, gure asmoa ez da dendarekin dirua irabaztea. Askok esaten digute produktuetako asko saltoki handietan baino merkeago ditugula. Irabazi txiki bat bai badaukagu, langile bat dugulako kontratatuta».
Herritarrek gustura hartu dituzte zerbitzuok. Gizaburuagako Herriko Tabernako dendari izena ere jarri diotela azaldu du Godoyk: «Herritar batek zuran zizelkatu eta margotutako kartela egin du, dendan jartzeko». Rosiren denda gisa bataiatu dute. |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200027/dantzan-jarraitu-nahi-baitute.htm | Gizartea | Dantzan jarraitu nahi baitute | Baztan ikastolak mende erdia bete du bukatu berri den ikasturtean, eta ikastolako gurasoek CD-DVD bat plazaratu dute orain arte egindako bide hori ospatzeko. Hezkuntza komunitatea eta ikastolako kide izandako herritarrak inplikatu dituzte proiektuan. Atzera egin dute so, aurrera segitzeko asmoz. | Dantzan jarraitu nahi baitute. Baztan ikastolak mende erdia bete du bukatu berri den ikasturtean, eta ikastolako gurasoek CD-DVD bat plazaratu dute orain arte egindako bide hori ospatzeko. Hezkuntza komunitatea eta ikastolako kide izandako herritarrak inplikatu dituzte proiektuan. Atzera egin dute so, aurrera segitzeko asmoz. | Lurrean esertzen ginela gogoan dut; mantala ere bagenuen, eta gelan sartzen ginenean, zapatak kendu, eta txapinak janzten genituen”. Juana Mari Izetarenak (Elizondo, 1967) dira oroitzapen horiek, Baztan ikastola sortu zuten garaikoak. Eskolak hartu zituen lehen ikasle taldeko kideetako bat izan zen Izeta, 1970ean, eta 50 urte eta gero, ordukoak memorian gordeta ditu oraindik ere.
Iragan horri so egin nahi izan dio Baztan ikastolak, mende erdia bete duen honetan. 1970-1971koa izan zen lehendabiziko ikasturtea, eta bukatu berri den 2020-2021ekoan, orain arte egindako bidea ospatu nahi izan dute eskolako kideek. Koronabirusaren pandemiak mugatu egin ditu ospakizun horiek, baina ikasleek —200 dira, irakasleek eta gurasoek izan dute lanerako tarterik: Musikak erakusten du nola dantza izenburuko CD-DVDa osatu dute. Hamabost euroan jarri dute salgai, Elizondon (Axular eta Fantxide dendetan), Erratzun (Altxuko), Donezteben (Ostiz), Lesakan (Ekaitza) eta Beran (Errekalde).
1970ean, guraso talde batek bat egin zuen beren haurrei herrian euskaraz ikasteko aukera emateko. 3 eta 6 urte bitarteko 27 ume elkartu, eta haiekin abiatu zen Baztan ikastola, Erruki Etxeko —egungo Francisco Joaquin Iriarte zahar etxea— bi gelatan. Baztango gurasoek Francisco Egozkue orduko erretorearen babesa izan zuten ikastolaren mende erdiko bidean lehen urratsak egiten hasteko.
“Mari Karmen zen gure andereñoa”, oroitu du Juana Mari Izetak. Mari Karmen Goñi Agirre eskolako lehendabiziko maistra izan zen. Haren seme Fernando Anbustegi Goñi Baztan ikastolako ikasle ohia da, bai eta guraso elkarteko kide ere. Kaleratu berri duten CD-DVDa sortzeko prozesuan buru-belarri aritu da, bertze guraso eta herritar anitzekin batera.
Hamar kanta berri
CDan 11 kanta jaso dituzte. “Mendeurrena ospatzeko propio sortutako abestiak dira”, zehaztu du Anbustegi Goñik. 11.a da salbuespena, Elizondon 2015. urtean egindako Nafarroa Oinez bestarako sortutako Hamabortz… Hamabat izenburuko kanta baita. Iñigo Belzunegirena da musika, eta hitzak, berriz, Jon Barberena zenarenak. Bertsolaria zen Barberena, eta Nafarroako Hitza-ko zutabegilea, bertzeak bertze; bai eta Baztan ikastolako ikasle ohia ere. 50 urteko bidea oroitzeko ekinaldietan parte hartzeko konpromisoa hartu zuen. “Lan egiteko gogoz zen”, erran du Fernando Anbustegi Goñik.
Heriotzak harrapatu zuen lehenago, ordea, 2019. urteko irailean zendu baitzen Jon Barberena. “Nafarroa Oinez bestako kantaren bidez, joan zaizkigunak gogoratu nahi ditugu”, nabarmendu du Baztan ikastolako zuzendari Rober Gaite Pobesek.
Izetak ezagututako eskolak zerikusi gutxi du Gaite Pobesek zuzentzen duen proiektuarekin; zerikusi gutxi azpiegituren arloan; ez, ordea, oinarri dituen balioetan. Horiek hartu dituzte ardatz prestatutako CD-DVDa osatzeko, euskararen aldeko lana eta aniztasunaren auzia erdigunean jartzeko, bertzeak bertze.
Azpiegituren esparruan zenbait urrats egin ditu Baztan ikastolak. 1977an, egun Haur Hezkuntzako ikasleena den eraikina bilakatu zen ikastolaren egoitza, Elizondoko Santiago karrikako parkean. Lau gelarekin hasi zuten bidea eraikin horretan; 1978-1979 ikasturtean bertze bi zabaldu zituzten, eta, aurreneko aldiz, garai hartako OHO Oinarrizko Hezkuntza Orokorreko seigarren maila eskaini zuen ikastolak. 1980-1981eko ikasturtea amaitu zuena izan zen OHO osoa eginda zentrotik atera zen lehen promozioa.
Santiago karrikakoa Haur Hezkuntzako ikasleen egoitza da egun; 2015eko Nafarroa Oinez bestari esker lortutako diruarekin goitik behera berritu zuten, eta 2018an inauguratu zuten eraikin berritua. Lehen El Pilar ikastetxea zenaren eraikina, berriz, Lehen Hezkuntzako ikasleena da. 1985ean, Baztango Udalak erosi zuen eraikin hori, Nafarroako Gobernuaren laguntzari esker.
Auzolana nagusi
Jende anitzek hartu du parte Baztan ikastolaren mende erdia ospatzeko kantak sortzeko prozesuan; inplikatu diren musikarietako bat da Iñigo Belzunegi Iturria, Baztan ikastolako ikasle ohia. Belzunegi Iturriak nabarmendu du “auzolanaren bidez” sortu dutela diskoa, eta “aberasgarritzat” jo du prozesu osoa, hain zuzen ere. Emaitzarekin “gustura” gelditu dela erantsi du musikariak.
Abestiak laguntzeko, bideoak egin dituzte Baztan Ikastolako Guraso Elkarteko kideek: eskolako ikasleak bilakatu dira propio sortutako koreografietako dantzari. Haiekin aritu dira lanean ikastolako irakasleak. Haietako bat da Leire Onsalo Danboriena, eta, proiektuan murgildu diren gainerako kideak bezala, “kontent” agertu da egindako lanarekin. Are gehiago erran du: “Ohorea da ikasleekin batera Baztan ikastolaren 50. urteurrena oroitzeko bidean parte hartu izana”.
Mende erdia ospatzeko oraingo bideak mugitu ditu Juana Mari Izetaren oroitzapenak. Mahaiak eta aulkiak lortu zituztenekoak gogoratu ditu; baratzean egindako lanak ere oroitu ditu, bai eta Iparraldeko herrietara egindako txangoak ere.
Bereziki gogoratu ditu hasierako egoitzan lagun zituztenak. “Zahar etxean ginenez, leihotik egoitzan ziren zaharrak agurtzen genituen. Solasean aritzen ginen haiekin. Familia bat ginen”.
Hasierakoak eta gero etorritakoak oroitzeko eta ez ahazteko, Baztan ikastolaren inguruko dokumentala ere jaso du gurasoek kaleratu berri duten CD-DVDak. Duela hilabete inguru estreinatu zuten, hasierakoak eta oraingoak batzen dituen 50 urteko bidea azaltzeko.
Dokumental horretan ere Baztan ikastolako ikasle eta irakasleek, ikasle eta irakasle ohiek, gurasoek eta bertze herritar anitzek parte hartu dute, auzolanean. Eskolaren mende erdia pandemia baten erdian ospatzea egokitu zaie baztandarrei, baina lortu dute. “Diskoaren izenburuak ederki islatzen du Baztan ikastola beti izan dela gai garaian garaiko oztopoak gainditzeko”, erran du Fernando Anbustegi Goñi eskolako gurasoak.
Hau da, garaian garaiko musikaren arabera dantzatu izan dira beti Baztanen, eta ikastolako kideek garbi dute dantzan jarraitu nahi dutela. |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200028/beste-650-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 650 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Kutsatzea Hegoaldeko lau lurraldeetan ari da larriagotzen. Nafarroako egoeraren bilakaera nabarmen ari da belzten: testen %10ek eman dute positibo. | Beste 650 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Kutsatzea Hegoaldeko lau lurraldeetan ari da larriagotzen. Nafarroako egoeraren bilakaera nabarmen ari da belzten: testen %10ek eman dute positibo. | Joan den astetik, Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuek gero eta garbiago erakusten dute transmisioaren bilakaera okertzen ari dela. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruak beste langa bat gainditu du: Osakidetzak eta Osasunbideak 600dik gora positibo detektatu dituzte ostiralean. Zehazki, 9.861 test egin dira COVID-19a atzemateko, eta 650 pertsonari detektatu diote birusa. Beraz, %6,6 izan da positiboen ehunekoa Hego Euskal Herrian.
Datuek agerian utzi dutenez, birusa Hegoaldeko lau lurraldeetan ari da harrotzen. Atzoko testetan Gipuzkoan atzeman zuten positibo gehien: 248 izan ziren. Halaber, Bizkaian 193 kutsatu zenbatu zituzten; Nafarroan, 152, eta Araban, berriz, 51. Edonola ere, bereziki aipatzekoa da Nafarroaren egoera: Osasunbideak 1.444 diagnostiko proba egin zituen ostiralean, eta, horiek oinarri, %10,5 izan zen positiboen portzentajea. Aldiz, Osakidetzak egindako testen %5,9k eman zuten positibo. Aldea nabarmena da, hortaz. Halere, ehunekoa bi osasun sistemetan da OME Osasunaren Mundu Erakundeak gomendatutako gehienezko mugatik urrun (%5).
Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du oraingoz 168 positibo zenbatu dituztela berriki Saloun (Tarragona, Herrialde Katalanak) izandako gazteen artean COVID-19 kasu gehiago dagoen jakiteko egiten ari diren baheketan.
Bestalde, ospitaleei dagokienez, atzo bederatzi lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Gainera, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, 39 lagun dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan gaitzak jota. |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200029/hondarribia-eta-arraun-lagunak-azkarrenak-corunako-lehen-jardunaldian.htm | Kirola | Hondarribia eta Arraun Lagunak azkarrenak, Coruñako lehen jardunaldian | Iaz bezala, 'Ama Guadalupekoa' ontzia nagusitu da Eusko Label ligako lehen jardunaldian, Coruñan. Banderaren lehian, Hondarribiak Santurtzi bigarren sailkatuarekiko duen hamalau segundoko errentarekin ariko da bihar ohorezko txandan. Euskotren ligan, berriz, Arraun Lagunak-ek eman du lehen kolpea, baina bihar erabakiko da bandera; Donostiarrari 1,81 segundo atera dio, eta bost Oriori. | Hondarribia eta Arraun Lagunak azkarrenak, Coruñako lehen jardunaldian. Iaz bezala, 'Ama Guadalupekoa' ontzia nagusitu da Eusko Label ligako lehen jardunaldian, Coruñan. Banderaren lehian, Hondarribiak Santurtzi bigarren sailkatuarekiko duen hamalau segundoko errentarekin ariko da bihar ohorezko txandan. Euskotren ligan, berriz, Arraun Lagunak-ek eman du lehen kolpea, baina bihar erabakiko da bandera; Donostiarrari 1,81 segundo atera dio, eta bost Oriori. | Abian dira Euskotren eta Eusko Label ligak, eta iritsi dira Hondarribiarentzako eta Arraun Lagunak-entzako denboraldiko lehen garaipenak. Bi ontziak moldatu dira hobekien Coruñako estropada eremu bihurrian. Gizonezkoetan, emakumezkoetan ez bezala, alde handiak egon dira traineruen artean. Pentsa, Hondarribia irabazleak Isuntza hamabigarrenari minutu eta sei segundo atera dizkio.
Zozketak hala erabakita, Mikel Orbañanosenak lehen txandan Zierbena, Ondarroa eta Urdaibairekin aritu dira. Iragarrita zegoen haizeak mendebaletik zakar joko zuela, eta olatuek ere norabide beretik. Aurreikuspenak bete egin dira. Itsaso narrasa zegoen, eta arraun egiteko zaila. Hala, Orzan badian, lehen eta bigarren kaleko ontziek babes gehiago zuten kanpokoek baino. Ondarroa joan da aurrenekotik, eta Hondarribia bigarrenetik. Zierbenari hirugarren kalea egokitu zaio, eta Urdaibai, bestalde, inork nahi ez zuen laugarren deserosotik aritu da.
Zierbenako arraunlariek eman dituzte lehen arraun kolpe azkarrenak, eta Hondarribiarengandik pare bat tosta aurretik jarri dira. Lehen ziabogara, Juan Zunzunegiren taldea iritsi da lehena, eta bi segundo geroago Hondarribia. Baina Amunarrizek eta Urko Redondo aurrekalariak ziaboga estua eta azkarra egin dute, aurretik ateratzeraino; Borja Gomez Zierbenako lemazainari, berriz, ontzia apur bat joan zaio, eta garesti ordaindu du.
Hondarribiak estropada biribila egin du; barruranzako bi luzeetan bereziki. Amunarrizek olatu gainean eraman du Ama Guadalupekoa ontzia, eta hegan egin du. Gaurko lorpenak, ordea, ez dio banderarik eman, Coruñakoa bi jardunaldietara jokatzen delako. Baina abantaila bere alde du. Hamalau segundo atera dizkio bigarren txandan aritu den Santurtziri, iazko Eusko Label ligako txapeldunari. Bi oilar horiekin batera, Zierbena eta Donostiarra ariko dira biharko ohorezko txandan (12:00, ETB1).
Sailkapena 1.Hondarribia 20.16,56 2. Santurtzi 14,16ra 3. Zierbena 24,06ra 4. Donostiarra 29,16rra 5. Cabo 31,52ra 6. Ondarroa 37,12ra 7. Orio 39,24ra 8. Ares 49,56ra 9. Urdaibai 50,10era 10. Zarautz 55,26ra 11. Tiran 1.04,48ra 12. Isuntza 1.06,98ra
Arraun Lagunak, indartsu
Neguko test eta jaitsieretan Arraun Lagunak-ek eman zuen maila Euskotren ligako lehen jardunaldian berretsi du, Coruñan. Juan Mari Etxabek zuzendutako taldea nagusi izan da, eta Andrea Astudillo patroiak liderraren elastikoa jantzi du. Dena den, denboraldiko lehen bandera bihar erabakiko da, tarteak txikiak izan baitira. Donostiarra garailearengandik 1,98 segundora helmugaratu da, eta Orio 5,48ra. Hondarribiak, bestalde, atzerapen handia izan du; 31 segundora iritsi da.
Zoriak hala erabakita, Donostiarra joan da aurrenekotik, eta Arraun Lagunak irabazlea bigarrenetik. Orio azken bi urteetako ligako txapeldunari hirugarren kalea egokitu zaio, eta Hondarribia, bestalde, laugarren kaletik aritu da.
Lehen irteera baliogabetua izan da, epaileek izan dituzten arazo teknikoen ondorioz. Bigarrengoa, ordea, balekoa izan da. Bandera berde jarri orduko, Oriotarren branka aurretik zen, baina Arraun Lagunak eta Donostiarra ez ziren urrun. Hondarribiak, aldiz, lau segundoko galera zuen. Ziabogara Donostiarra zertxobait aurrerago iritsi da; Arraun Lagunak-i segundo bateko aldea atera dio, eta Oriori lau. Hondarribia 15era iritsi da.
Ontzia biratu eta berehala, Arraun Lagunak, Donostiarra eta Orio segundo berean jarri dira. Olatuak ez ziren apartekoak, baina bai nahikoak ontzia bultzatzeko. Batek jo besteak erantzun. Lehia handia izan dute hiru ontziek, eta olatu bakoitzak balio handia zuen. Arraun Lagunak-eko Andrea Astudillo eroso aritu da, eta ondoko bi aurkariei tartea zabaltzea lortu du. Donostiarrak bakarrik eutsi dio amaiera arte. Nerea Perez patroiak arraunlariei paladak sarritzeko eskatu die, baina berandu. Arraun Lagunak-i ez dio garaipenak ihes egin, eta, hala, Coruñako lehen jardunaldian Lugañene ontzia nagusitu da. Bihar erabakiko da bandera (11:40 ETB1).
Sailkapena 1. Arraun Lagunak 11.25,88 2. Donostiarra 1,81era 3. Orio 5,40ra 4. Hondarribia 31,24ra |
2021-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/200030/tourra-bere-oinetara-jarri-du-pogacarrek.htm | Kirola | Tourra bere oinetara jarri du Pogacarrek | Erakustaldi handia egin du esloveniarrak, 34 kilometrora erasoa jo, eta lasterketa ia erabakita utzita. Teunsek irabazi du etapa, Izagirreren aurretik. Bilbao hamargarren jarri da sailkapen nagusian | Tourra bere oinetara jarri du Pogacarrek. Erakustaldi handia egin du esloveniarrak, 34 kilometrora erasoa jo, eta lasterketa ia erabakita utzita. Teunsek irabazi du etapa, Izagirreren aurretik. Bilbao hamargarren jarri da sailkapen nagusian | Talde ahula zuela, estrategikoki sufritu egin zezakeela, segadaren batean eror zitekeela... Zalantza guztiak kolpetik uxatu ditu gaur Tadej Pogacarrek (UAE), helmugarako 34 kilometro gelditzen zirela eraso ikusgarri eta erabakigarria jota. Etapa ezin izan du irabazi, Dylan Teuns (Bahrain) gailendu baita, Ion Izagirreren (Astana) aurretik. Edonola, urrats erraldoia egin du sailkapen nagusiko lehian: hiru minutu baino gehiago atera die aurkari guztiei, eta maillot horia kendu dio Mathieu van der Poeli (Alpecin). Bi aste gelditzen dira oraindik, baina oker edo mirari handirik ezean, berea du Tourra.
Bezperan jipoia hartu izanagatik, erritmo zoroan hasi dute etapa txirrindulariek. Ez zuten amaierako mendateen zain egoteko asmorik, eta hasi eta berehala piztu dute txinparta, euripean. Ugariak izan dira ihesaldia eratzeko ahaleginak; Wout van Aert (Jumbo) temati aritu da, eta Pogacarrek ere egin du saiakera bat. Erabat aletu da tropela zalapartaren ondorioz, eta bertan ez zeuden ez Primoz Roglic (Jumbo Visma), ez Geraint Thomas (Ineos). Oraindik ez diete buelta eman erorikoek eragindako kalteei.
Etaparen erdia igaro da ihesaldia sortu eta egonkortu den arte. Wout Poelsek (Bahrain) bakarkako abentura egin nahi izan du, baina atzetik hamazazpi txirrindulariko multzo bat batu zaio. Bertan zeuden, besteak beste, Teuns, Simon Yates (Bike Exchange), Michael Woods (Israel), Nairo Quintana (Arkea) eta Sepp Kuss (Jumbo); baita Izagirre eta Jonathan Castroviejo (Ineos) euskal herritarrak ere. Ia lau minutuko aldearekin iritsi dira Saxonnexera, etapa amaieran elkarren segidan zeuden hiru mendateetatik lehenengora. Aurrez kamioi bat katigatuta gelditu da igoera horretan, baina ziklistek ez dute inongo oztoporik topatu. Jaitsieran izan ditu komeriak Izagirrek: atzeratu egin da zira janzteko, eta gero, presaren presaz, errepidetik atera da bihurgune batean.
Rommera lasterketa buruan iritsi da Woods, maldan behera erasoa jota. Mendate horretan piztu da sua oilarren artean. Erritmo itogarria jarri du Davide Formolok (UAE), eta ezinean gelditu da Mathieu van Der Poel liderra (Alpecin); baita Van Aert ere. Hortik gutxira lehertu du lasterketa Pogacarrek. Ihardesten saiatu da Richard Carapaz (Ineos), baina amore eman behar izan du berandu gabe.
Pedal-kolpe magikoa zuen esloveniarrak. Hipnotikoa zen haren hanka-jokoari begiratzea. Arin eta indartsu, Tourrean aspaldi izan den bakarkako erakustaldirik handiena egin du. Abiatu denean, 5 minutura zeukan Woods;âÂÂÂÂÂÂbada, bi minutu kendu dizkio Rommeko gainera iritsi aurretik, eta minutua atera dio Carapazi. Katerik gabe zihoan, eta abaila batean jarraitu du Colombieren. Gailurrera iritsi aurretik, harrapatu eta aurreratu egin ditu Woods eta atzetik aurrera egindako Izagirre. Haatik, buruan Teuns zegoen, hamabost segundo eskaseko errentarekin. Jaitsieran ez du arrisku handiegirik hartu nahi izan Pogacarrek, eta haren gurpilera iritsi dira Izagirre eta Woods. Ormaiztegiarrak irabazi du bigarren postua lortzeko esprinta. Garaipena, Teunsena izan da, Bahrainen goraldiari jarraipena emanaz.
Pogacarrengandik 3.20ra iritsi a beste hautagaien multzoa. Bertan sartu da Pello Bilbao (Bahrain), eta hamargarren jarri nagusian, 6.41era. Pogacarren atzetik, Van Aert ageri da sailkapenean, 1.48ra, eta Alexei Lutsenko (Astana) dago hirugarren, 4.38ra. Alpeetako bigarren etapa jokatuko da bihar, Cluses eta Tignes artean. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200056/bi-modu-sailkapena-lortzeko.htm | Kirola | Bi modu sailkapena lortzeko | Danimarkak 1-2 irabazi dio Txekiar Errepublikari, eta bi urratsera du 1992ko balentria. Aurrean eraginkortasun ikaragarria erakutsita, Ingalaterrak 0-4 irabazi dio Ukrainari. | Bi modu sailkapena lortzeko. Danimarkak 1-2 irabazi dio Txekiar Errepublikari, eta bi urratsera du 1992ko balentria. Aurrean eraginkortasun ikaragarria erakutsita, Ingalaterrak 0-4 irabazi dio Ukrainari. | Danimarka-Ingalaterra. Horixe izango da Eurokopako bigarren finalerdia. Bi selekzioak aurretik jarri ziren euren final-laurdenetako partidan. Baina oso jokatzeko era diferentea erabilita lortu zuten finalerdietarako sailkatzea. Danimarkak erasora jokatu zuen, ausart. Ingalaterrak, berriz, arriskurik gabe, baina erasoan eraginkor izanda, Kaneri esker. Biak aurrez aurre izango dira asteazkenean Wembleyen, finalaren bila.
Danimarkak bi urratsera du 1992an egindako balentria. Duela hiru aste, Eriksenen ezbeharra eta gero, euren kirol ibilbideko partidarik gogorrena jokatu zuten Danimarkako jokalariek. Atzo, berriz, ederrena. Amaierako malkoak ikustea besterik ez zegoen. 1-2 Txekiar Errepublikari, eta finalerdietara.
Txapelketan ausart jokatu duten bi selekzio ziren aurrez aurre, eta atzo beste behin erakutsi zuten. Danimarkak jo zuen lehen kolpea, korner batean, bosgarren minutuan. Delaneyk sartu zuen gola, buruz. Baina erasoan segitu zuen, erosoago sentitzen baita defentsako lanean baino. Zerbaitegatik da txapelketan erremate gehien egin dituen taldea.
Hala jokatuz, gertu izan zuen 0-2koa pare bat jokalditan. Entretenigarria izan zen lehen zatia, Txekiar Errepublika ere aurrera begira jarri baitzen. Baina baloia pixka bat gehiago mugituz, eta jokaldiak gehiago landuz. Minutuak aurrera joan ahala, txekiarrek hartu zuten jokoaren ekimena lehen zatiko azken txanpan. Danimarkak apur bat jaitsi zuen erritmoa. Atzetik Christensenek eman zion zentzua eta norabidea danimarkarren jokoari, eta kontraeraso batean bigarren atzaparkada eman zuten. Maehlek erdiraketa neurtua egin zuen oinaren kanpoaldearekin, eta atzetik etorrita Dolbergek baloia sarera. Danimarka 0-2ko errentarekin iritsi zen atsedenaldira. Txekiar Errepublikak arriskatu beharra zuen lehiari buelta emateko, eta hasieratik egin zuen. Lehen bost minutuetan hiru gol aukera garbi izan zituen. Tartean, golarena. Schickek sartu zuen. Jokatutako bost partidetatik lautan sartu du gola, eta, lehen zatian agertu ez arren, bere arrastoa utzi zuen txapelketaren agurrean.
Lo irten zen Danimarka, eta kosta egin zitzaion jasotako kolpetik suspertzea. Txekiar Errepublikaren unea zen. Baina ez zuen baliatu. Hurrengo minutuetan jokoaren erritmoa apur bat jaitsi egin zen. Baina minutuak aurrera joan ahala, berriro ere partida hautsi egin zen. Bi taldeek pentsatu gabe egin zuten aurrera.
Azken txanpara hobeto iritsi zen Txekia, eta Danimarkak hortzak estutu behar izan zituen. Baina Schickek min hartu zuen, eta aurrean pizgarri bat falta izan zitzaien txekiarrei, partida berdindu, eta luzapena behartzeko.
Ingalaterrak, nagusitasunez
Faborito argiagoa zuen azken final-laurdenak: Ingalaterra; eta pronostikoak bete zituen. 0-4 gailendu zitzaion Ukrainari. 51 urte daramatzate ingelesek txapelketarik irabazi gabe, eta finalerdiak eta finala ere etxean jokatuko dituela kontuan hartuta, hautagai nagusia da. Are gehiago atzean erakusten ari den sendotasunarekin, eta aurrean Kane bezalako aurrelari bat duela kontuan hartuta. Bi gol sartu zituen atzo. Hirugarren minutuan Kanek aurretik jarri zuen Ingalaterra, eta hortik aurrera Ukrainari utzi zion jokoaren ekimena. Andri Xev-txenkoren taldeak, ordea, apenas egin zuen minik. Marrazkia aldatu, eta lauko atzealdearekin jokatzen hasi zenean baino ez zuen arriskua apur bat sortu. Bigarren zati hasieran hiru gol sartu zituen erreskadan Ingalaterrak. Maguiren, Hendersonen eta Kaneren eskutik. Hortik aurrera, lehiak ezer gutxi izan zuen kontatzeko. Southgatek atseden eman zien Stearling bezalako jokalariei finalerdiei begira. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200057/355-positibo-atzeman-dituzte-nafarroan-bezperakoak-halako-bi.htm | Gizartea | 355 positibo atzeman dituzte Nafarroan, bezperakoak halako bi | Positibotasun tasa %21,2ra igo da herrialdean. Saloun oporretan egondako gazteak bahetzen ari dira oraindik ere. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan tasa % 5,9tik % 6,6ra igo da. | 355 positibo atzeman dituzte Nafarroan, bezperakoak halako bi. Positibotasun tasa %21,2ra igo da herrialdean. Saloun oporretan egondako gazteak bahetzen ari dira oraindik ere. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan tasa % 5,9tik % 6,6ra igo da. | Datu txarrak argitaratu ditu Nafarroako Gobernuak. Herrialdean 355 positibo atzeman zituzten atzo eginiko probetan. Aurreko egunean 152 izan ziren, eta ostegunean 68 baino ez. Proba gehiago egin zituzten atzo: 1.675 (bezperan 1444). Beraz, proben %21,2k eman zuten positibo.
Edonola ere, kontuan hartu behar da baheketa handia egiten ari direla Nafarroan Saloun (Herrialde Katalanak) opor bidaian egon ziren gazteen artean, eta litekeena da horrek eragina izatea zenbakietan. Izan ere, ostiralean 349 proba egin zituzten horien artean, eta astelehenera arte jarraituko dute. Dagoeneko 168 kasu atzeman dituzte baheketa horretan.
Iruñeko Arrotxapea auzoa eta Zizur Nagusia dira kutsatu berri gehien dituzten lekuak: 34na.
17 eta 25 urte artekoak ari dira aztertzen, Saloutik ekainaren 25etik itzulitakoak. Iruñeko autobus geltokian ari dira baheketa egiten, eta Tuterako erietxean.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan datuak kontraesankorrak dira: 352 positibo atzeman zituzten atzo, hau da, bezperan baino 53 gutxiago. Edonola ere, 3.000 testu gutxiago egin zituztenez, tasa %6,6ra heldu da, atzo %5,9an zen bitartean.
Araban 38 positibo atzeman dituzte. Bizkaian, 152. Gipuzkoan, 148. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200058/oriok-irabazi-du-corunako-bandera.htm | Kirola | Oriok irabazi du Coruñako bandera | Atzo hirugarren geratu ziren oriotarrak, baina gaur berreskuratu egin dute galduriko segundoak, eta tarte txikiarengatik nagusitu dira. | Oriok irabazi du Coruñako bandera. Atzo hirugarren geratu ziren oriotarrak, baina gaur berreskuratu egin dute galduriko segundoak, eta tarte txikiarengatik nagusitu dira. | Gaizki hasi, eta ondo amaitu. Hala laburbildu daiteke Oriok Galiziako uretan asteburu honetan eginikoa. Euskotren Ligako bigarren saioa egin dute gaur eguerdian, Coruñan, eta hiriko bandera eraman dute oriotarrek.
Ez zuten erraza. Lehenengo saioan, atzo, hirugarren geratu ziren. Beraz, gaurkorako erronka Arraun Lagunak traineruak atzo ateratako 5,48 segundoak jatea zen. Donostiarrak ere hiru segundo atera zizkion.
Lau segundo ehunekoengatik gailendu dira azkenean. Bigarren luzea izan da erabakigarria. Donostiarrek Hondarribia aurreratu zuten azken metroetan.
Edonola ere, atzoko hirugarren postua ordaindu du Oriok, eta Arraun Lagunak da Euskotren Ligako burua. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200059/santurtzik-irabazi-du-corunako-bandera-bigarren-urtez-eta-urdaibaik-estropada.htm | Kirola | Santurtzik irabazi du Coruñako bandera bigarren urtez, eta Urdaibaik estropada | Urdaibaik irabazi du bigarren saioa, baina bandera santurtziarrek eraman dute. | Santurtzik irabazi du Coruñako bandera bigarren urtez, eta Urdaibaik estropada. Urdaibaik irabazi du bigarren saioa, baina bandera santurtziarrek eraman dute. | Eusko Label Ligako bigarren jardunaldia jokatu da gaur Coruñako uretan (Galizia), eta Santurtzik eraman du Hiriko Bandera, nahiz eta Urdaibaik irabazi estropada, 15 segundoko aldea atera dietelako bi egunetako denborak batuta.
Urdaibaiko traineruak ez zuen egun ona izan larunbateko saioan, baina hobeto aritu da gaur. Lehenengo txandan 19 segundoko tartea atera dio Lekittarrari, 23 Zarautzi eta 25 Tirani.
Zorte txarra eduki du Hondarribiko traineruak, arraun motza apurtu baitzaio lehenengo ziabogan. Itsasora bota egin dute, eta hiru segundoko zigorra jaso dute horregatik.
Haizea gogortu egin da goizak aurrera egin ahala, eta horrek mesede egin dio Urdaibairi. Lehengo txandaren eta bigarren txandaren artean, orduko bost kilometro azkartu da haizea. Horri esker lortu dute bermeotarrek hiru txandetako denborarik onena: 20:39.25
Lehenengo txandan nabarmendu behar da Zarautzek egin dutena: bigarren postuari eutsi diote Urdaibairi jarraika, baina Lekittarrak aurrea hartu dio azken luzean. Azkenean hirugarren egin dute zarauztarrek.
Orio nagusitu da bigarren txandan. Edonola ere ezin izan du murriztu Urdaibaik ateratzen zion denbora. Gainera, Ares oso azkar etorri zaio atzetik, eta oriotarrak harrapatzeko zorian egon da. Azkenean, 2,86 segundo bakarrik atera dizkio Oriok hirugarrenari.
Azkenean honela geratu da Eusko Label Ligako bigarren jardunaldiaren sailkapena:
1. Urdaibai 20:39.18 2. Santurtzi 20:46.88 3. Orio 20:49.64 4. Zierbena 20:50.30 5. Donostiarra 20:51.56 6. Ares 20:52.90 7. Lekittarra 20:58.98 8. Zarautz 21:02.40 9. Tiran 21:04.76 10. Hondarribia 21:05.88 11. Ondarroa 21:07.16 12. Cabo 21:12.88
Eta Eusko Label Ligako sailkapen orokorra honela dago:
1. Santurtzi 22 puntu 2. Zierbena 19 3. Donostiarra 17 4. Urdaibai 16 5. Orio 16 6. Hondarribia 15 7. Ares 12 8. Ondarroa 9 9. Cabo 9 10. Zarautz 8 11. Lekittarra 7 12. Tiran 6
Pedreña nagusi Sestaon
Kantabriako (Espainia) Pedreña traineruak irabazi du Sestaoko XX. Bandera, Ibaizabalen. 53 ehuneko bakarrik atera dizkio Kaikuri.
KAE Ligan honela dago sailkapena:
1. San Pedro 55 puntu 2. Kaiku eta Getaria 53 3. Pedreña 51 2. San Juan 46 3. Deusto 44 4. Arkote 43 5. Zumaia 33 6. Orio B 23 7. Camargo 17 8. Castro 16 9. Astillero 13 10. Lapurdi 8 |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200060/eako-kritikoek-olaizola-zarauzko-zinegotziaren-aldeko-ekitaldia-egin-dute.htm | Politika | EAko kritikoek Olaizola Zarauzko zinegotziaren aldeko ekitaldia egin dute | Karlos Garaikoetxea lehendakari ohiak bideo baten bidez sostengua adierazi dio Olaizolari, eta haren aurkako edozein prozesutan bere burua erruduntzat joko duela adierazi du. | EAko kritikoek Olaizola Zarauzko zinegotziaren aldeko ekitaldia egin dute. Karlos Garaikoetxea lehendakari ohiak bideo baten bidez sostengua adierazi dio Olaizolari, eta haren aurkako edozein prozesutan bere burua erruduntzat joko duela adierazi du. | Eusko Alkartasunako hainbat kide bildu dira gaur Donostian sostengua emateko Begotxu Olaizola Zarauzko Udaleko (Gipuzkoa) zinegotziari. Salatu dutenez, alderdiko zuzendaritzak zigortzeko prozedura zabaldu dio Olaizolari, ildo kritikoen eledun gisa agertzeagatik.
Izan ere, kritiko talde bat Gasteizko Europa jauregian bildu zen maiatzean, eta horretan batzartutakoen eledun gisa aritu zen Olaizola. Batzor horretan kongresu nazionala eskatu zuten, EAk EH Bilduren zeregina aztertzeko. Hori dela eta, Olaizola zigortzeko prozedura hasi zuen alderdiak joan zen asteko astelehenean.
Gaurko ekitaldian, Maiorga Ramirez eta Karlos Garaikoetxea lehendakari ohiaren bideoak erakutsi dituzte. Azken horrek esan du prest dagoela bere burua erruduntzat jotzeko Olaizolaren kontra zabaldutako edozein prozesutan.
Aitor Letamendiak salatu ditu Eba Blanco idazkari nagusiaren alderdiko ildo ofizialak kritikoen aurka erabilitako «mehatxuak eta kanporatzeko helburua duten zigor espedienteak». Esan duenez, boterean jarraitzeko mugimenduak dira, «Eusko Alkartasuna EH Bildun disolbatzeko helburua inposatzeko».
Olaizolak berak hitz egin du ekitaldian. Azaldu duenez, zigortzeko prozedura zabaldu diote Gasteizko ekitaldiaren berri ez ziotelako eman zuzendaritzari. Hori «aitzakia» dela esan du zinegotziak, eta «ehunka alderdikideren ahotsa isildu» nahi dutela salatu du.
Argudiatu duenez, kongresu nazionala eskatu zuten Gasteizen, «eztabaidatzeko eta erabakitzeko zein izan daitekeen EAk EH Bilduri eta herrialdeari egin diezaioketen ekarpenik onena».
Alderdiaren estatutuek adierazten dute zuzendaritza lau urtetik behin berritu egin behar dela, eta, Olaizolaren arabera, hilabete batez gainduta dago muga hori.
Alderdiaren kontrola ziurtatzeko lehian katramilatuta daude zuzendaritza eta kritikoak, epaitegietara heltzeraino.
2019an idazkari nagusia izendatzeko hauteskunde prozesuan, hiru hautagai aurkeztu ziren: tartean, Eba Blanco bera eta Maiorga Ramirez. Azken horrek aurreko biek baino abal gehiago aurkeztu zituen, baina estatutuen arabera lurraldeko gutxieneko kopuru bat eskatzen denez, zuzendaritzak erabaki zuen Ramirezen hautagaitza atzera botatzea, baldintzak ez zituela bete argudiatuta. Ondorioz, prozesu horren amaieran hautagai bakarra geratu zen, eta Eba Blanco izendatu zuten idazkari nagusi. Hala ere, berme batzordeak erabakia bertan behera utzi zuen, eta izendapena eten zuen. Horregatik, auzitara jo zuen Blancok, eta, azaroan, kautelazko neurri gisa, epaitegiak erabaki zuen haren izendapena etetea.
2020ko ekainean, epaiketa egin zuten, eta, uztailean, lehen auzialdiko epaitegiak ebatzi zuen primarioen prozesuaren aurkako salaketa baliogabetzea. Alta, sektore kritikoak epai horri helegitea jarri zion.
Abenduan, Gasteizko lehen auzialdiko epaitegiak atzera bota zuen EAko ildo kritikoak zuzendaritzari dokumentuak faltsutzea egotzita jarritako helegitea. Epaitegiak argudiatu zuen ez zuela delitu zantzurik ikusten. Kritikoak ez ziren bat etorri, eta gaitzetsi egin zuten ildo ofizialak afiliazioari «ahotsik ez ematea». |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200061/asko-eman-dit-bertsoak-bizimodu-bat.htm | Kultura | «Asko eman dit bertsoak: bizimodu bat» | Omenaldia Usurbilen, omenaldia Lazkaon... 2019an lehen lerrotik urrunduta, 30 urtez gai jartzaile gisa egindako lanaren ordaina jasotzen ari da Inaxio Usarralde. Euskara du bizibide. | «Asko eman dit bertsoak: bizimodu bat». Omenaldia Usurbilen, omenaldia Lazkaon... 2019an lehen lerrotik urrunduta, 30 urtez gai jartzaile gisa egindako lanaren ordaina jasotzen ari da Inaxio Usarralde. Euskara du bizibide. | Euskara, bertsoa eta kolektiboa. Hiru zutabe ditu Inaxio Usarralderen (Aginaga, Usurbil, 1967) egunerokoak. Euskal filologoa da ikasketaz, Emun kooperatiban ari da lanean 2005etik —sartu-irten bat egin zuen Mintzola Ahozko Lantegian—, baina 30 urtez gai jartzaile gisa egindako lanak eman dio sona. 2019an lehen lerrotik urrunduta, bestelako patxada batekin bizi du orain bertsolaritza.
Usarralde bai, baina Inazio edo Inaxio, nola gustatzen zaizu deitzea?
Inaxio. Nire izenarekin badaukat borroka bat: aitonaren herentzia daramat nik; Inaxio zen aitona, baina Ignacio ageri da nire jaiotza agirian. Gogoan daukat batxilergoa egitera-eta Donostiara joan nintzenean, lehenengo egunetan zerrenda pasatzen zutenean, «Ignacio!» esaten zutela irakasleek, eta mina ematen zidan hori entzuteak. Epaitegira joan eta Iñaki jarri nuen nire errebeldia guztiarekin, garai hartan posible baitzen izenak itzultzea. Ez ninduen betetzen horrek ere, Inaxio izan naizelako betidanik, baina gaur da eguna garai hartako ikaskideek Iñaki deitzen didatena. Euskaltzaindiak izenak euskarazko grafiaz jartzea baimendu zuen gero, eta Iñakitik Inaziora aldatu nuen izena. Baina, oraindik ere, legez, izena ezin izan dut jarri neure gustura.
Omenaldi giroan murgilduta zabiltza azken urtebetean. Usurbilen iaz, Lazkaon aurten… Gai jartzaile bat omenaldiak jasotzen…
Sekulako giroa eduki dugula eta daukagula adierazten du horrek, baina ardura pixka bat ere ematen du. «Zer egin dut nik horrelakoak merezi izateko?», hori da pentsamenduetako bat. Kontraesan batzuk sortzen dizkit omenaldien kontuak. Usurbilgoa ezustekoa izan zen; santaisabeletako saio hura izan zen gai jartzaile lanari ezezkoa eman nion lehenengoa. Pandemia dela-eta, zozketa bidez lortu nituen sarrerak, ustez, eta amarekin joan nintzen saioa entzutera; hark ere ez zekien ezer. Polita izan zen, bereziki ama eta bikotekidea aurrean zeudelako.
Lazkaokoa, jada, bereziagoa izan zen, prestatuagoa. Jakinaren gainean nengoen ni ere. Desberdina izan zen eta desberdin bizi izan nuen. Iazko abenduan zen egitekoa berez, baina atzeratu egin behar izan zuten, pandemiaren eraginez. Apirileko omenaldiaren eguna gerturatu baino bi aste lehenagora arte oso lasai egon nintzen. Gustatu zitzaidan izenburua ere, Inaxiori ikasiak. Egunerokoan ondoan ditudanak zeuden omenaldiaren atzean, eta banekien estualditxoren bat izango nuela, baina intentzio txarrik gabea. Azken astean, komunikabideetatik deika hasi zirenean, sortu zitzaidan halako kezka bat, baina oso babestuta sentitu nintzen oholtzan. Saioa gozatzen saiatu nintzen, eta prestatuta neukan esker ematea ere egin nuen. Gustura gelditu nintzen.
30 urte, erraz esaten da. Nekatuta amaitu duzu?
Ez daukat neke sentsaziorik. Niri asko eman dit bertsoak: bizimodu bat. Euskararen munduan lan egin dut betidanik eta osagarri ezin hobea izan dut bertsoa. Oso eroso sentitu izan naiz Bertsozale Elkartean; oso proiektu interesgarria eta sinesgarria da, sekulako aurrerapausoak eman dituena. Bere gorabehera guztiekin, hazten ikusi dut elkartea. Jendarte, lagun giro eta egiteko proiektu gozagarrian ibili izan naiz, baina hamabost laguneko talde mundiala dago orain Gipuzkoako gai jartzaile taldean; sekulako indarra eta gogoa daukate, eta noizbait eman behar da lehen lerrotik atzera pasatzeko pausoa. Traumarik gabe, natural hartu dut gai jartzaile lana uzteko erabakia; herri mailan lanean jarraituko dut.
Gai jartzaile taldean kide izan dituzunek goraipatu dute oso iaioa izan zarela belaunaldien arteko zubi-lan horretan.
Pozten naiz hala azpimarratu badute, hori ikasi dudalako nik besteengandik eta besteei hori transmititzen saiatu izan naizelako ni ere. Laxarok-eta [Laxaro Azkune] asko babestu gintuzten hasiberritan, eta antzekoa egiten saiatu gara gu gero. Txapelketa garaian, ia-ia etxekoekin baino denbora gehiago igarotzen dugu gai jartzaile taldean; lehenengoetakoak izaten gara lanean hasten, astero elkartzen gara, exijentzia maila ere igoz-igoz joaten da, eta ezinbestekoa izaten da geure artean harreman ona edukitzea. Ideia xelebreenarekin datorrenari ere bere tokia egin behar zaio, eta jakin egin behar da gauzak esaten.
Noiztik zara bertsozalea?
Ez pentsa gure etxean oso bertsozaleak izan garenik. [Inazio Eizmendi Manterola] Basarri betidanik entzun izan dugu etxean; Nere bordatxotik hasten zenean, isildu egin beharra izaten zen etxean. Baina ume garaian ni ez nintzen oso bertsozalea. 16-17 urte nituela Paotxa irratia sortu genuen Usurbilen, eta arrantzari buruzko saio bat egiten hasi izan banintz, agian ez nintzatekeen izango hain bertsozalea, baina herriko beste bizpahiru lagunekin elkartu eta Bota Punttuba saioari ekitea erabaki genuen. Bertsozale Elkarte sortu berrian laguntza eskatu eta berehala lortu genuen elkarlana; Usurbil oso bertsozalea izan da betidanik. Handik, berriz, Egin irratira joan nintzen, 1989-1990 inguruan; gure bila etorri ziren.
Bitxikeria bat ere badaukat: Fermin Muguruzak gurekin ikasi zuen bertsoa zer zen. 21:00etatik 22:00etara egiten genuen saioa guk eta 22:00etan hasten zen Igo bolumena bere saioa. Aipatu izan du Bota Punttuba-ri esker izan zuela bertsoaren berri. Bestalde, oso polita izan zen Egin irratiaren barrutik kultuartekotasunaren gaia lantzea; oso mundu erakargarria zen.
Santaisabeletan ere berehala hasi zinen oholtzara igotzen…
Taldean jartzen genituen gai guztiak, baina norbaitek aurkeztu behar izaten zituen. Inoiz ez nau atzeratu izan publikoaren aurreko jardunak; beti sentitu izan dut errespetua, baina ez zait kostatu izan.
Italiako zirku bateko artistak ere ondo dominatu zenituen behin…
[Barrez] Usurbilen beti egon izan da euskararekiko sentsibilizazio berezia. Usurbilgo AEKn ari nintzen lanean orduan, eta Usurbilgo Udaletik deitu zidaten zirkua zetorrela eta aurkezpen lanak egingo ote nituen galdezka. Bitxia izan zen, ez nuelako atera behar izan jendaurrera. Atzealdean aritu nintzen ikuskizun bakoitza aurkezten; belarrira gaztelaniaz esaten zidatena euskaraz esaten nuen nik mikrofonotik. Garai hartako 2.000 pezeta [12 euro] eman zizkidatela uste dut.
Etxetik jaso zenuen euskaltzaletasun hori?
Bai, txiki-txikitatik. Apaiza zen osaba bat eta euskarazko liburu dezente utzi zituen gure etxean. Betidanik eduki izan dut euskararen har hori sartuta. Ezer ez zegoen tokian eraikitzea zenbat kostatu zitzaigun ikusita, orain kezka daukat asmatzen ari ote garen hurrengo belaunaldiei guri zenbat kostatu zitzaigun erakusten.
Euskara, euskaltzaletasuna… eta herrigintza?
Talde giroa gehituko nuke hor. Ni beti eroso sentitu izan naiz talde giroan edo kolektiboan. Nire kasuan, gauzak ez ditu egin Inaxiok, beste batzuekin batera egin izan ditut gauzarik gehienak. Berreuskalduntze taldea, AEK, Lazkaoko Gerriko kultur elkartea… Eskolak eman ez digun hori lantzeko grina eduki izan dugu beti.
1989ko Euskal Herriko Txapelketan hasi zinen gai jartzaile taldean. Nola gogoratzen duzu?
Bi plano bereizi behar dira gai jartzaileen zereginean: gai jartzearen langintza hori, batetik, eta jarritako gaiak aurkeztea, bestetik. Gogoan daukat 1989an Oiartzungo Otsua nola etortzen zen larunbatetan nire bila Aginagara eta nola joaten ginen biok Elosuako puntara [Antzuola]; egun guztiko bilerak izaten ziren. Aurreko asteko zirriborro batzuekin joaten nintzen ni, txanda noiz iritsiko zain, larri… Pixkanaka barneratzen da bilera horien dinamika; txapelketa hartan jada hasierako saioren bat aurkeztu nuela uste dut.
Gai jartzaileen lana asko aldatu al da azken 30 urteotan? Zaildu egin da, akaso?
Ez… Gizarte honetan bizi gara bai bertsolariak eta bai gai jartzaileak, eta edaten dugun horretatik sortzen dugu. Gaur egungo informazio kanal basati horretatik alea ondo bereizten asmatu behar da, plazarako zerk balio duen zehazteko. 1989ko gai batzuekin kartzelara bidaliko gintuzketen gaur egun, ez lirateke onartuko, eta izugarrizko triskantza sortuko litzateke sare sozialetan ere. Aurrera egin dugu zorionez, eta eskerrak feminismoaren begirada zorrotz horri, horrek mugiarazi baikaitu. Bertsozale Elkartea beti izan da gogoeta sorleku etengabe bat, eta gizartearen norantza markatu du gauza askotan.
Nola sortu izan dituzu gaiak?
Aldarte bat behar da horretarako. Nik orain ez daukat ez konpromisorik, ez saiorik eta ez txapelketarik, eta nire arreta beste gauza batzuetan dago. Oraintxe litzateke santaisabeletako saioa, eta bizpahiru aste edo hilabete bat lehenago hasiko nintzen eskema egiten, gaiak aztertzen… Gai asko galdu zaizkit bidean, momentuan bertan gaia ez apuntatzeagatik. Sormen prozesua desberdina da jaialdi bateko bertso saio baterako edo txapelketarako. Txapelketan ez dugu jakiten norentzat den gaia, baina Usurbilgo saiora banoa eta Maialen [Lujanbio], Miren Artetxe, Amets [Arzallus] eta Julio [Soto] izango ditudala baldin badakit, asko markatzen du horrek. Udako jaialdietan beti agertzen dira Tourra, uda, oporrak, jaiak, parranda…, horrelako gaiak. Testuinguru guztiak bereizi eta zaindu behar dira.
Begiradak, patxada, isiluneak… Gai jartzaileak nola lortzen du bertsolariaren konplizitatea?
Bertsolariak aldarte desberdina ekartzen du jaialdi batera edo txapelketara. Txapelketa batera dakarren aldartean ez du izaten askoren beharrik bere onetik ateratzeko, tentsioan iristen baita; euren urduritasunean gehiago ez eragiten saiatu izan naiz ni horrelakoetan, patxada bat transmititzen, baina gurasokeriarik gabe. Gustatzen zait begiradarekin lasaitasuna helaraztea. Jaialdietan, berriz, oso bakarreko lana izaten da gai jartzailearena, nahiz eta ni saio bakar batera ere ez naizen joan gaiak kontrastatu gabe. Saioan bertan, berriz, bitartekaria izaten da gehiago gai jartzailea; ura falta dutela, saioa mozteko garaia dela…
Talde izaeraren erakusgarri, berezia izaten da Gipuzkoako Txapelketaren ondorengo asteburu-pasa, ezta?
Bai, eta horregatik iraun dugu 30 urte. Zalantzarik gabe, garrantzitsuak dira horrelakoak, eta hori egiten dugu aurreko aste eta hilabeteetako giroa sanoa eta gustukoa bada. Ez da berdina lau lagun joatea edo denok joatea, eta gehienok joan izan gara gehienetan. Hori da aurrera egiteko gasolina.
Sare sozialak arriskutsuak dira gai jartzaileentzat?
Pauta batzuk badauzkagu zentzu horretan, eta, txapelketa garaian, adibidez, gu ez gara hasten eztabaidan. Entzun egiten dugu dena, muzin ez diogulako egiten kritikari, baina ez dugu indartzen ika-mikarik. Sare sozialetako arrabots horrek balio izaten digu hobetzekorik baldin badaukagu, hobetzeko.
Bertso musikatuak, bertso tramak, bertso poteoak… Gustatzen zaizu bertsolaritzak hartu duen berritzeko joera hori?
Bai… Ez dut uste bide okerra denik. Probatu egin behar da dena, nahiz eta ni, oraindik ere, bi bertsolari otordu giroan elkarrekin gauzak eraikitzen eta istorioak sortzen ikusteak liluratzen nauen gehien.
Zer da gai jartzaile lanak daukan gauzarik politena?
Norberak proposatutako gaiek saio on baterako bide ematea eta bertsolariek asmatu dutela ikustea; oso betegarria da poz kolektibo hori. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200062/oconnorrek-irabazi-du-alpeetako-etapa-latz-batean.htm | Kirola | O'Connorrek irabazi du Alpeetako etapa latz batean | Tadej Pogacarren beste minutu erdi atera die jarraitzaileei, eta are seguruago jantzi du berriz elastiko horia. | O'Connorrek irabazi du Alpeetako etapa latz batean. Tadej Pogacarren beste minutu erdi atera die jarraitzaileei, eta are seguruago jantzi du berriz elastiko horia. | Euria eta hotza izan dira gaurko Frantziako Tourreko etapako protagonistak. Bakarrik heldu da helmugara Ben O'Connor australiarra, Ag2r Citroen taldekoa, eta Tadej Pogacar esloveniarrak (UAE Emirates) beste minutu erdiko abantaila lortu du.
Latza izan da etapa txirrindulari guztientzat, baina talde handi batek ihes egin du, eta horietako azkarrena O'Connor izan da. Alpeetako etapa nagusia zen gaurkoa, ia 145 kilometrokoa. O'Connorren lehenengo Tourra da gainera, eta, etapa irabazteaz landa, bigarren postua lortu du sailkapenean.
Tignesera bakarrik igo da, eta gaurko bigarrena, Mattia Cattaneo italiarra (Deceuninck), 5,07 minutura utzi du.
Ez da O'Connoren lehenengo garaipen handia, ordea. Iazko Giroan, mendiko etapa irabazi zuen, Madonna de Campiglion.
Baina etapako bigarren protagonista nagusia Pogacar liderra izan da. Helmugarako lau kilometro falta zirenean, denak atzean utzi, eta, gainera, minutu erdia atera die jarraitzaile nagusiei.
Etengabeko euria eta haizea pairatu dute txirrindulariek.
Lehenengo mendatean apurtu da pelotoia. Nairo Quintana kolonbiarrak erasoa jo du gailurretik hiru kilometrora, eta bakarrik sartu da. Izan ere, lasterketa irabazteko aukerarik gabe dago, eta ahaleginak eta bi egin ditu gutxienez mendiko irabazlea izateko. Ondoren harrapatu dute Higuitak eta O'Connorrek. Une horretan, australiarra Tourraren buru izan da, paperaren gainean, behintzat, Pogacar eta besteak handik zortzi minutura heldu direlako gailurrera.
Beraz, bi kolonbiar eta Australiar bat elkartu dira Tigneseko 21 kilometroko igoerari ekiteko. O'Connorrek berehala ikusi du irabazteko aukera, eta hainbat saio egin ditu besteen indarrak neurtzeko. Azkenean, 17 kilometro faltan, gogor jo dio erasoari, eta kolonbiarrak saiatu ere ez dira egin hari jarraitzen.
Perth ingurukoa da txirrindularia, eta Europara heldu zen 22 urterekin «benetako» mendien bila. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200063/mende-erdiz-euskara-irakasten-amikuzen.htm | Gizartea | Mende erdiz euskara irakasten Amikuzen | Hainbat ekitaldi finkatu dituzte Amikuzeko ikastolaren 50. urtebetetzea ospatzeko. Ikasle, irakasle eta guraso ohiek gaur egungoekin bat egin dute antolaketa taldea osatzeko. ‘Ipar Euskal Herriko Hitza’-k lehen urteetako giroari eta egin bideari behako bat emateko baliatu du parada, garaiko aktoreekin. | Mende erdiz euskara irakasten Amikuzen. Hainbat ekitaldi finkatu dituzte Amikuzeko ikastolaren 50. urtebetetzea ospatzeko. Ikasle, irakasle eta guraso ohiek gaur egungoekin bat egin dute antolaketa taldea osatzeko. ‘Ipar Euskal Herriko Hitza’-k lehen urteetako giroari eta egin bideari behako bat emateko baliatu du parada, garaiko aktoreekin. | Lehen ikastolak sortu eta gutira hasi zen Amikuzeko ikastolaren ibilbidea ere. Gaur egun, lehen irakasleetan zirenak, beren ikasleen lankide izan ondotik, erretiratu dira. Belaunaldi desberdinetan ikasle eta guraso izan direnak elkartu dira 50 urteen besta desberdinak prestatzeko.
Ospakizunen agendak agerian uzten du ez dela urtebetetze tipia Amikuzeko ikastolarena, urte osoan zehar egitasmo desberdinak izanen baitira, arlo desberdinetan. Hogei ikaslerekin hasi ziren lehen kurtsoak eta heldu den ikasturtea abantzu ehun ikaslerekin hasiko da. Ikasle ohiak andana bat dira, eta anitz urtebetetzearen ospakizunetako antolaketa taldean dira.
Abiatzea, sostengurik gabe
Arrangoitzen edo Baionan momentu berean egiten ari zirelako hasi ziren Amikuzeko guraso batzuk behar ziren urratsak egiten beren haurrek euskarazko irakaskuntza ukan zezaten. Horietan lehena Mixel Etxeberri izan zen: “Amets batetik abiatu nintzen, eta nik uste ene bizian egin dudan gauzarik inportanteena izan dela”. Seme gehienak bi urte zituelako interesatu zen ikastolen sareari, euskaraz ikastea nahi zuelako, eta Argitxu Nobliak etxera egin zion bisitak akuilatu zuen haur gehiago xerkatzen hasteko. Hogei bat izan ziren lehen sartzean, 1971. urtean.
Donapaleuko kontseilari guztiekin mintzatu zen lehenik Etxeberri, banaka-banaka, Eñaut Larralderen laguntzarekin. “Ez zuten fitsik konprenitu nahi eskola bat euskaraz egiteaz eta ez ziguten nehondik eman gelarik Donapaleun. Kasik denak kontra genituen”, oroitzen da Amikuzeko ikastolaren sortzailea. Garruzen atzeman zuten aterpea azkenean, herriko apezaren laguntzarekin: apezetxean gela ilun eta desegokiak baziren ere, hor bederen erabiltzeko baimena ukan zuten, apezarenganik lehenik eta herriaren partetik gero. Beste ikastola anitzetan bezala, gurasoak lotu ziren hargingoari eta tindu lanari gelak egokitzeko; lehen eskola sartzea hiru asteko berantarekin egin zen obrengatik.
Amikuzeko ikastolako argazkia, 1977 urte aitzinekoa
Mixel Etxeberrik gogoan du “asteazkenetan edo ostegunetan katixima egiteko” gelak libre uztea zela trukean ezarri zitzaien baldintza. Herrian eskola bai, baina ama eskolarik ez zenez, lehen ikasleetan “hiruretatik bat” Garruzekoak izan ziren, baina “bost urtetan herriko eskolara joaten” zirela oroitzen da Etxeberri.
Donapaleun da gaur egun ikastola, Amikuzeko erdigunean. Baina inguruko herriak ez bezala, hiriburua ez zen -garai horietan bederen- euskararen arnas gunea Jenofa Arbeletxe irakasle ohiaren ustez ere: “Donapaleu herrian berean bada burgesia bat auzo herrietan ez dena; jende horientzat, oraino ere, euskara beste mundu bat da”. Hedexuriekin anekdota bat ere gogoan du Mixel Etxeberrik, bidean ezarri traben erakusle: “Kantaldien afixak nik manatzen nituen eta gaizki ezarriak genituelakoan jendarmeak ene zuzendariaren aitzinera heldu ziren”, dio ikastetxe pribatu bateko irakasle izan denak. Baina zuzendaria Junes Cazenave Harigile zuen, euskaltzalea bera, eta bere laguntza eta sostengua oroitzean esker oneko hitzak ditu oraino ere Etxeberrik.
Lehen maila irekitzeko egin beharreko urratsak izan ziren gogorrenak halere. Garruzeko haurrak bezala, beste anitz bost urte arte ikastolan egon ondotik inguruko herrietako eskoletara joaten baitziren, Etxeberrik dionaz: “Hemengo herri tipietan bost urtetan hartzen baitzituzten haurrak. Errient eta errientsek presio egiten zuten zentzu horretan, erranez herrietako eskolak nahi genituela leherrarazi. Halako argumentu tzar batzuk atera ziren, politika argumentuak ere jendea gibelarazteko, giroa ez zen erresa alde horretatik”.
Presio edo “kalapita” handiagoa ere izan zen lehen maila sortzea debekatu zitzaielarik. Etxeberriren memoria zehatzari ez dio ihes egin “1977an hamar milako manifestaldia izan zela. Baziren jadanik bi lehen maila irekiak baina barnealdean ez zuten nahi”. Donapaleun lehen maila irekitzea debekatu zelako antolatu zen mobilizazio jendetsu hura. Debekuaren zergatiaz galdeturik, guraso ohiak dio bere iduriz “egun hauetan den istorio bera zela ordukotzat, nahi zuten euskara emeki-emeki hil zedin eta tipiekin soilik uste zuten ez zela salbatuko. Hartako ez zuten nahi lehen maila irekitzea”.
Gisa bereko oroitzapenak ditu Jenofa Arbeletxek ere: “Hastapenean militanteak ginen, abertzale horiek ez ziren ontsa ikusiak orduan”. Egun adierazgarria zaio, aldiz, ikastolako haurrek besteekin duten harremana: “Ikastolako haurrek beste eskoletako eta kolegioetako haurrekin hartzen dituzte autobusak. Kolegioko haurrak hasten dira bederen euskaraz agurtzen, duela 20 edo 15 urte ez genuen halakorik ikusiko. Beste irudi bat bada orain ikastolako haurrei buruz”.
Bazterretik erdigunera
Hastapenetako kontakizunetatik gaur egungo egoerara, asma daitekeenez, urrats andana bat egin dira. Parekatu daiteke beste ikastoletako bilakaerarekin ere, nola ez. Coline Urcun-Marcok badu bide eginik ikastolan, ikasle izatetik irakasle izatera heldu baita; bere erranetan ere, irudi aldaketa agerikoa da: “Egia da gu ttipiak ginelarik ‘baskoi’ hitza entzuten genuela. Orain euskararen onarpena hobea da, bai ikastolarena ere”.
Gurasoen aldetik, Etxeberriren garaian gurasoen lana ezinbestekoa bazen irakasleen paga bederen segurtatzeko, gaur egungo gurasoak “gutiago” inplikatzen dira Urcun-Marcoren ustez, “Lehen gauza anitz baziren egiteko ere, inplikazioa handiagoa zen, gaur egun ez da hainbeste sentitzen”. Ikasle ohiak berriz, ikastolaren urtebetetze ospakizunentzat adibidez, lanean ari dira Jenofa Arbeletxen plazerrerako: “Interesgarria da, taldeko bilkuretan plazer egiten dit ikustea lehengo gazteek hartzen dutela beren gain besta horren antolatzea. Belaunaldi guztiak elkartzen dira eta giro izugarri polita bada”.
Coline Urcun-Marcori galdetzen zaiolarik ikasle denboretako zer oroitzapen duen, bizikidetza gailentzen da: “Ikastola tipia izanik harreman sendoak genituen bai ikasleen artean, bai irakasleekin. Ez zen bakarrik laneko harremana; elkartzen ginen beti denak aktibitate anitzentzat. Euskara ikasteko parada izan da eta elkarrekin bizitzen ikasteko”.
Historiaren bi hari muturrak parekatzean, duela urte bat erretreta hartu arte zubi lanetan aritu den Jenofa Arbeletxek ere horretan zentratu du transmisio lana: “Eskolako proiektua ere transmititzen entseatu naiz, haurrekin elkarbizitza bultzatzea”.
Ospakizunak iragartzeko zabaldu duen agirian, antolatzaile taldeak dio, hainbeste urteen ondotik, “ikastola integratua [dela] bere lurraldean, herrikoia da: aspaldiko partez: ‘Ikastola, herri eskola!'”. Horren adibidetzat hartzen dute amikuztarren onarpena eta heldu den sartzean izanen den ikasle kopurua: 98. Behar den bezala ospatzeko, zazpi hitzordu antolatu dituzte urtean zehar, bat iragana dena eta irailaren 18an eginen den besta handiaren inguruan. Ikastolaren historia ere ezagutarazi eta zabaldu nahi dute liburu eta bideoetan bilduko dituzten lekukotasun eta argazkien bilduma desberdinekin.
50 URTEKO HISTORIA
Data gehiago sartu zitekeen zerrenda honetan, Seaskaren federazioan partaide izan baita Amikuzeko ikastola hastapenetik, eta ikastola guztietan eragina ukan duten gertakari franko izan baita, berriki arte ere. Hauek dira, halere, Amikuzeko ikastolaren datarik esanguratsuenak:
1971
Sortzea. Amikuzeko ikastola sortu zen Garruzeko apezetxeko gela batean, Donapaleun ez zietelako egoitzarik utzi. 20 bat ikasle izan ziren lehen urtean.
1977
Lehen maila. Donapaleuko lehen maila irekitzeko Frantziak ezarri debekuak Seaskaren lehen mobilizazio jendetsua eragin zuen Baionan. Gero ireki ahal izan zuten lehen maila, eta ikastola Garruzetik Donapaleura joan zen, prefabrikatuetara.
2001
Egoitza berria. Prefabrikatuen partez egoitza berria eraiki zuten.
2007
Larzabale. Manex Erdozaintzi Etxart kolegioa ireki zen.
2021
50 urte. Ikastolak mende erdiko ibilbidearen ondotik, 98 haur ukanen ditu irailean.
OSPAKIZUNAK
Amikuzeko ikastolako ikasle, guraso eta irakasle ohiek gaur egungoekin batean antolaturik, hainbat ospakizun prestatu dituzte 50. urtebetetzea behar bezala ospatzeko.
Uztailaren 22a
Zinema gaualdia. Donapaleuko zineman.
Irailaren 18a
Besta handia. Aiziritzen.
Urriaren 24a
Lagunen kantaldia. Donapaleuko zineman.
Azaroaren 20a
Pilota desafioa. Donapaleuko trinketean.
Azaroaren 27a
Kabarete gaua. Oraindik zehaztekoa den lekuan.
Abenduaren 18a
Bertso afaria. Oraindik zehaztekoa den lekuan. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200064/urriza-eta-aizpuru-iiia-dira-san-fermin-torneoko-lehen-finalistak.htm | Kirola | Urriza eta Aizpuru III.a dira San Fermin Torneoko lehen finalistak | Juanenea eta Barrenetxea 30-22 garaitu dituzte eta hauek Ansa II eta Larrañagaren aurka jokatuko dute finalerdia uztailaren 7an | Urriza eta Aizpuru III.a dira San Fermin Torneoko lehen finalistak. Juanenea eta Barrenetxea 30-22 garaitu dituzte eta hauek Ansa II eta Larrañagaren aurka jokatuko dute finalerdia uztailaren 7an | Urrizak eta Aizpuru III.ak 30-22 irabazi zieten Juanenea eta Barrenetxea IV.ari larunbatean Galarretan, eta San Fermin torneoko lehen bikote finalista da. Bi bikoteek finalerako txartela zuten jokoan, baina gorriek gehiago asmatu zuten une garrantzitsuetan eta lehen partidan bezala, Ansa II-Larrañagaren aurka, oso seguru eta langile agertu ziren. Lan horrek eta egin zituzten huts apurrek bata bestearen artean, garaipena eman zieten.
Urrizak 14 tanto eta huts bat egin zituen eta partida oso berdindua izan zen 20-19ra arte. Hor, 9-1eko partzial batek erabaki zuten norgehiagoka. Aizpuruk ondo lagundu zion Urrizari, lau tanto egin zituen saketik eta beste lau piloteoan, akatsik egin gabe. Urdinetan Juaneneak 12 tanto egin zituen eta lau akats, Barrenetxeak bost tanto egin zituen saketik, lau piloteoan eta bost akats.
Asteazkenean Ansa II-Larrañaga eta Juanenea-Barrenetxea IV.aren arteko finalerdia jokatuko da. Irabazlea Urriza eta Aizpuru III.aren aurkaria izango da finalean eta galtzaileak kanporatuta geratuko dira.
B multzoko finalista eta finalerdietako bi bikoteak ere ezagutzen dira San Fermin B Torneoan, Urrutia II eta Martirena finalera sailkatu dira, ligaxkako azken partida Loitegi eta Zubiriren aurka 27-30 galdu duten arren. Jaialdiko partidarik politenean, Zubiri nabarmendu zen besteen gainetik. Partida bikaina jokatu zuen goizuetarrak. Gorriak 27ra iritsi ziren eta finala ziurtatu zuten 27-26 irabazten ari zirenean, baina azken lau tantoak urdinenak izan ziren. Loitegik eta Zubirik, multzoko bigarrenak, Zaldua II-Labakaren aurka jokatuko dute finalerdia. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200065/marianne-vosek-irabazi-du-hirugarren-etapa.htm | Kirola | Marianne Vosek irabazi du hirugarren etapa | Aste honetan hil den Jolien Verschueren ziklo-kroslariariari eskaini dio garaipena. | Marianne Vosek irabazi du hirugarren etapa. Aste honetan hil den Jolien Verschueren ziklo-kroslariariari eskaini dio garaipena. | Marianne Vos (Jumbo Visma) txirrindulariak irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa. Esprintean hartu die aurrea Lucinda Brandi, Lianne Lipperti eta Elisse Chabbeyri.
Ovadan amaitu da etapa. Beste zazpi geratzen dira. 34 urteko txirrindulariarentzat 234. garaipena da, eta horrekin inoizko txirrindularirik onenetako bat da herbeheretarra. Urrezko domina bana lortu zituen 2008ko eta 2012ko Olinpiar Jokoetan.
Jolien Verschueren ziklo-kroslariari eskaini dio garaipena Vosek. Verschueren ostegunean hil zen 31 urte zituela, garuneko minbiziak jota.
«Hartan pentsatu dut, eta indar handiagoa ematen dit. Lasterketa berezia egin nahi nuen harengatik», esan du etapa irabazi ostean.
Sailkapen orokorrean Anna Van der Breggen da nagusi, eta 1:21 ateratzen dio bigarrenari, Ashley Moolam-Pasiori, alegia. |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200066/urkulluk-tentsioa-mantentzeko-eskatu-die-herritarrei.htm | Gizartea | Urkulluk «tentsioa mantentzeko» eskatu die herritarrei | Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gutun bat argitaratu du, eta aurtengo egoera iazko udaren antzekoa dela nabarmendu: «Une hartan uste genuen, oker uste ere, egoera kontrolpean eta gaindituta genuela. Eta, halere, zain genuen bigarren olatua». | Urkulluk «tentsioa mantentzeko» eskatu die herritarrei. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gutun bat argitaratu du, eta aurtengo egoera iazko udaren antzekoa dela nabarmendu: «Une hartan uste genuen, oker uste ere, egoera kontrolpean eta gaindituta genuela. Eta, halere, zain genuen bigarren olatua». | Eldiario.es gunean idatzitako gutun baten bidez, herritarrei «beste ahalegin bat» egiteko eskatu die Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, «pandemiaren amaiera izan behar duen txanpan».
Kutsatzeak saihesteko, «tentsioa mantentzeko» eskatu du Urkulluk. Ohartarazi duenez, «zentzu batean iazko udakoa gogora ekartzen duen egoeran gaude». Horretarako, bizikideak ez diren pertsonekin harremanetan jartzea saihesteko esan du lehendakariak, tartea zaintzeko eta ez egoteko aireztapen gutxiko lekuetan.
Gogoratu duenez, iazko ekainean eta uztailean intzidentziak tasak minimora jaitsi ziren. «Une hartan uste genuen, oker uste ere, egoera kontrolpean eta gaindituta genuela. Eta, halere, zain genuen bigarren olatua, abuztuaren 17an Euskadin osasun larrialdia berriz deklaratzera behartu gintuena».
Edonola ere, txertaketa prozesuan itxaropena dauka Urkulluk. Baina gogoratu du eraginkorra izateko planeta osoan egin behar dela. Beraz, bitartean sortzen ari diren birusaren aldaeren aurrean, «ez dugu erlaxatu behar».
Gazteei adierazi die Urkulluk datuen arabera, kasuen %85 39 urtetik beherakoen artean atzematen ari dira. «Aukera eraginkorra, tentsioa mantentzea da, atzera pausorik saihesteko». |
2021-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/200067/elisa-loncon-maputxeak-zuzenduko-du-txileko-konstituzioa-idazteko-biltzarra.htm | Mundua | Elisa Loncon maputxeak zuzenduko du Txileko konstituzioa idazteko biltzarra | «Txile berri plurala, ele askotakoa sortu da, herri guztiekin», esan du Elisa Lonconek izendapena jaso ostean. | Elisa Loncon maputxeak zuzenduko du Txileko konstituzioa idazteko biltzarra. «Txile berri plurala, ele askotakoa sortu da, herri guztiekin», esan du Elisa Lonconek izendapena jaso ostean. | Bitzar Konstituziogilea eratzeko saioa egin dute Txileko Kongresuan. Ekitaldi ofizialean sortu dute datozen egunetan herrialdearentzat beste konstituzio bat idatziko duen erakundea. Elisa Loncon maputxea izendatu dute biltzarreko buru.
Loncon maputxea da (Lefweluan, Txile, 1963), doktorea da humanitateetan eta literaturan, eta hizkuntzalaria. Mapudungun hizkuntza irakasten du Santiagoko Unibertsitatean. BERRIAk elkarrizketatu zuen ekainean. «Maputxeok gure patua erabakitzea autodeterminazio ariketa politiko bat da», esan zuen orduan. Presidente izateak duen alde onaz eta txarraz ere hitz egin zuen elkarrizketan.
155 kide ditu biltzarrak. Lehenengo bozketan inork ez du lortu behar bezalako sostengua. Baina bigarrenean, Lonconek 58 boto jaso ditu, eta Harry Jurgensenek 36. Azkenean, hizkuntzalaria nagusitu da. «Txile berri plurala, ele askotakoa sortu da, herri guztiekin», esan du izendapena jaso ostean.
Azaroan Pinocheten garaiko konstituzioa atzean uztea erabaki zuten txiletarrek. Estatuarentzat beste marko juridiko bat sortzearen alde bozkatu zuten %78k. Txileko laugarren konstituzioa idatziko du herritarrek hautatutako biltzarrak. Gero, herritarrek berretsi beharko dute testua, bozketa bidez.
Pinocheten garaiko konstituzioa ordezkatzeko eskatu zuten ezkerreko indarrek, herrialdeko eredu sozioekonomikoa aldatzeko urrats garrantzitsua izango delakoan. Gizarte desberdintasunen kontrako herritarren protestek bultzatuta egin zen galdeketa. Izan ere, 2019ko udazkenean piztu ziren protestak: Txileko Gobernuak metro bidaiak garestitu egingo zirela iragarri zuenean.
Iazko azaroaren 15ean, greba orokor baten eta dozenaka hildakoren ondoren, gobernuak eta oposizioak galdeketa egitea adostu zuten. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200068/aurkitu-dute-lekeition-desagertu-zen-urpekariaren-gorpua.htm | Gizartea | Aurkitu dute Lekeition desagertu zen urpekariaren gorpua | Igande arratsaldetik zegoen desagertuta, eta hilda topatu dute gaur. Zarauzkoa (Gipuzkoa) zen, eta 24 urte zituen. | Aurkitu dute Lekeition desagertu zen urpekariaren gorpua. Igande arratsaldetik zegoen desagertuta, eta hilda topatu dute gaur. Zarauzkoa (Gipuzkoa) zen, eta 24 urte zituen. | Hilda aurkitu dute igande arratsaldean Lekeitio (Bizkaia) parean desagertu zen urpeko arrantzalea. Zarauzkoa (Gipuzkoa) zen, 24 urte zituen, eta urpekari aditua zen, urte askoan ibilitakoa.
Igandean bertan hasi zituzten erreskate lanak, eta atzo eta gaur jarraitu dute. Aditu talde zabala ibili da bilaketan; izan ere, Ertzaintzari eta Gurutze Gorriari Guardia Zibilen erreskate talde bat eta AZTI ikerketa zentroaren itsasontzi bat gehitu zitzaizkien azken orduetan.
Igandean, bi lagun zebiltzan arrantzan Santa Katalina itsasargiaren parean, eta batek bestearen arrastoa galdu zuen. Ertzaintzari abisua 17:45 aldera eman zion. Berehala jarri ziren abian bilaketa lanak, baina ez herenegun, ez atzo ez zuten arrantzalea topatu. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200069/gutxienez-50-lagun-hil-dira-filipinetan-hegazkin-istripu-batean.htm | Mundua | Gutxienez 50 lagun hil dira Filipinetan, hegazkin istripu batean | Argitu gabeko arrazoiengatik, hegazkin militar batek lurra jo du Jolo uhartean. Hildako gehienak militarrak dira. | Gutxienez 50 lagun hil dira Filipinetan, hegazkin istripu batean. Argitu gabeko arrazoiengatik, hegazkin militar batek lurra jo du Jolo uhartean. Hildako gehienak militarrak dira. | Filipinetako Gobernuak jakinarazi duenez, gutxienez 50 lagun hil dira atzo hegazkin militar batek izaniko istripuaren eraginez, eta beste 53 pertsona zauritu. Bidaiarien gehiengoa militarrak ziren arren, hegazkinak lurra jo zuen eremuan zeuden hiru zibil ere hil dira, eta beste hainbat zauritu. Defentsa Ministerioa kaxa beltzaren bila ari da, ezbeharraren arrazoiak argitzeko asmoz.
C-130 Hercules motako hegazkina lur hartzeko maniobrak egiten ari zen, Jolo uharteko aerodromoan, baina pista amaitu zitzaion eta ez zen berriz aireratzeko gai izan. Hala, inguruko landa eremu batean jo zuen lurra. «Pista galtzean, potentzia hartzen saiatu zen, baina ez zuen lortu eta istripua gertatu zen», adierazi du Cirilito Sobejana Filipinetako Indar Armatuetako komandanteak. Defentsa ministerioaren arabera, hegazkinean zeuden militarren gehiengoa graduatu berriak ziren, eta Jolo uharteko «muturreko talde islamisten» aurkako borroketan parte hartzea zuten helburu.
Istripuak jomugan jarri du Filipinetako Armadaren tresneriaren kalitatea. Izan ere, bigarren eskuko hegazkinak eta helikopteroak eraso ohi dituzte. Kasu honetan, urtarrilean eskuratutako hegazkin bat zen, AEBek 1988tik 2016ra bitartean erabilia. Ez da, ordea, azken hilabeteetan izaniko mota bereko lehen istripua. Ekainean, sei lagun hil ziren entrenamendu maniobra batean, S-70i Black Hawk helikoptero batek lurra jo ostean, Manilatik gertu. Urtarrilean, berriz, zortzi lagun hil ziren UH-1H helikoptero baten kontrola galdu ostean. Mota horretako helikopteroak Vietnamgo gerran (1955-1975) erabili ziren. Gauzak hala, armategia berritzeko 5.000 milioi euro bideratzeko konpromisoa hartu zuen Filipinetako Gobernuak 2018an. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200071/martxoak-3-elkarteak-salatu-du-biktimen-oroimenezkoan-jartzen-duela-haien-kide-eta-senideek-laquobizia-galdu-zutelaraquo.htm | Politika | Martxoak 3 elkarteak salatu du Biktimen Oroimenezkoan jartzen duela haien kide eta senideek «bizia galdu zutela» | 1976an Espainiako Poliziak Gasteizen hil zituen bost langileen omenez sortutako taldearen ustez, aipamen horrekin inork baldin bazuen Gasteizko zentroak hauspotzen duen «kontakizun baztertzailea zuritzeko asmoa», kontrakoa lortu du. «Lotsagarria eta amorragarria da» | Martxoak 3 elkarteak salatu du Biktimen Oroimenezkoan jartzen duela haien kide eta senideek «bizia galdu zutela». 1976an Espainiako Poliziak Gasteizen hil zituen bost langileen omenez sortutako taldearen ustez, aipamen horrekin inork baldin bazuen Gasteizko zentroak hauspotzen duen «kontakizun baztertzailea zuritzeko asmoa», kontrakoa lortu du. «Lotsagarria eta amorragarria da» | Haserre daude Martxoak 3 elkartekoak, Gasteizko Biktimen Oroimenezko Zentroak haien kide eta senideak aipatzeko moduarekin. 1976an Espainiako Poliziak Gasteizen hil zituen bost langileen omenez sortutako taldeak salatu du memorialean 1976 eta 1983 artean gertatutakoari egindako tokian jartzen duela haien kideek eta senideek bizia galdu «zutela». Txio batean nabarmendu dute kontrako efektua eragin duela aipamen horrek, haren asmoa baldin bazen 1960tik 2021era indarkeria mota ezberdinek eragindako biktimen omenezko memorialak hauspotzen duen «kontakizun baztertzailea zuritzea». Hain zuzen, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroa zentrora joan da gaur, Historia y Memoria del Terrorismo en el País Vasco (Terrorismoaren Historia eta Memoria Euskal Herrian) ikerketa proiektuaren aurkezpenean parte hartzera. Zentroaren partzuergoak berak sustatu du proiektua.
Oztopoak demokraziarako bidean izeneko atalean egin dute Poliziak hildakoen aipamena, eta Martxoak 3 taldearentzat «lotsagarria eta amorragarria» da bizia galdu «zutela» jartzea. «Euskal erakundeek partzuergotik atera beharko lukete inpunitatearen eredu espainiarra ez elikatzeko», nabarmendu du elkarteak sare sozialetan.
Grande-Marlaskak hitza hartu du gaur zentroan egindako aurkezpenean, eta adierazi du gizarteak askotan ahaztu dituela «terrorismoaren biktimak», ez dituela kontuan hartu. Espainiako Barne ministroaren esanetan, biktima horiek dira, hain zuzen, «terrorismoaren akatsari» aurre egiteko «beharrezko gotorlekua». Esan duenez, Biktimen Oroimenezko Zentroaren helburua da «demokrazia, etika publikoa eta balio demokratikoak» zabaltzea, eta gogoratzea mende erdi baino gehiagoz gertatu zen «terrorismoa», ETArena zein «beste terrorismo batzuk», ezin direla errepikatu.
Joan den ekainaren 1ean inauguratu zuten memoriala Gasteizen, eta ekitaldian parte hartu zuten, besteak beste, Espainiako errege-erreginak, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak eta Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak. Egun horretan bertan, elkarte memorialistek salatu zuten ikuspegi «partziala» duela zentroak eta estatuaren biktimak ahaztu dituela.
Berria-k ibili egin zuen museoan, eta frogatu zuen ETAren indarkeria luze eta zabal jorratu dutela han, baina estatuaren biktimak apenas ageri direla. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200072/gutxienez-31-hildako-eragin-ditu-myanmarko-armadaren-azken-erasoaldiak.htm | Mundua | Gutxienez 31 hildako eragin ditu Myanmarko armadaren azken erasoaldiak | Euren etxebizitzak utzi dituzte Depayin eskualdeako 10.000 biztanlek. Armadak 880 lagun hil ditu otsailaren 1eko estatu kolpetik, AAPPren arabera. | Gutxienez 31 hildako eragin ditu Myanmarko armadaren azken erasoaldiak. Euren etxebizitzak utzi dituzte Depayin eskualdeako 10.000 biztanlek. Armadak 880 lagun hil ditu otsailaren 1eko estatu kolpetik, AAPPren arabera. | Asteburuak ondorio larriak utzi ditu Myanmarko Depayin eskualdean. Armadak ofentsiba bat hasi du eremuan, eta 31 lagun hil dituzte, gehienak FDP Depayingo Herri Defentsarako Indarretako kideak. Horrez gain, 10.000 lagunek euren etxebizitzetatik ihes egin behar izan dute. Izan ere, otsailaren 1ean estatu kolpea gauzatu zutenetik, junta militarraren aurkako manifestazioak areagotzeaz gain, nabarmen egin dute gora armadaren eta mugimendu independentisten aurkako borrokek.
Armadaren eta herrialdeko junta militarraren aurkako milizien arteko borrokak ostiralean hasi ziren Myanmar iparraldeko eremu hartan. FDPk salatu dutenez, 150 militar inguruk Stpyarkyin hartu zuten, eta «armamentu astuna» erabili herritarren aurka. Larunbatean eman ziren liskarrik handienak, eta orduan hil zituzten herritar gehienak, FDPk jakinarazi duenez: «Gorpuak jasotzera joan zirenek 31 zenbatu zituzten». Halere, hildako gehiago egon daitezkeela uste dute.
Global New Light of Myanmar egunkariaren arabera âÂÂjunta militarraren aldekoa daâÂÂ, soldaduek «terrorista armatuen» erasoak jasan zituzten ostiralean, Depayinen, Minginen, Kawlinen eta Htigyaingen. Denak ere iparraldeko Sagaing estatuko eremuak dira. Eraso horietan militar bat hil zela jakinarazi dute, eta beste sei zauritu.
Otsailaren 1eko estatu kolpetik, junta militarraren aginduetara dauden segurtasun indarrek 880 lagun hil dituzte, AAPP Preso Politikoen Babeserako Erakundearen arabera. Horrez gain, 5.104 lagun atxilotu dituzte, iazko iraileko bozetan iruzurra egiteagatik eta kolpearen aurkako protestetan parte hartzeagatik.
Atxilotuen artean daude otsailera arte agintean zegoen NLD Demokraziarako Liga Nazionaleko buruzagiak ere. Alderdi hark aise irabazi zituen bozak, baina herrialde armadak ez zituen ontzat jo, eta hainbat delitu egozten dizkie. Auzitegitik hainbat aldiz igaro behar izan dutenen artean dago NLDko lider eta Myanmarko Estatu kontseilari ohi Aung San Suu Kyi. Besteak beste, istiluetara bultzatzea, ustelkeria, koronabirusaren aurkako neurriak ez errespetatzea eta inportazio eta esportazio legeak urratzea leporatzen dizkiote.
NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Asean Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Erkidegoak hainbat aldiz eskatu diote Myanmarko junta militarrari «herritarren aurkako erasoak» geratzeko, baina, apirilaren hasieran su-eten bat iragarri arren, haiek ez dira eten. Nagusiki Kachin eta Karen estatuetako mugimendu independentisten aurkako borrokak eta aire erasoak izan dira, baina herrialde osora hedatu dira. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200073/espainiako-lan-ministroa-sanchez-presionatzen-ari-da-gutxieneko-soldata-igo-dezan.htm | Ekonomia | Espainiako lan ministroa Sanchez presionatzen ari da gutxieneko soldata igo dezan | Yolanda Diazek «ausardia» eskatu dio gai horretan, eta ziurtzat jo du aldi baterako erregulazioetarako baldintza bereziak irailetik haratago luzatuko direla | Espainiako lan ministroa Sanchez presionatzen ari da gutxieneko soldata igo dezan. Yolanda Diazek «ausardia» eskatu dio gai horretan, eta ziurtzat jo du aldi baterako erregulazioetarako baldintza bereziak irailetik haratago luzatuko direla | Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak «ausardia» eskatu dio Pedro Sanchez Espainiako presidenteari gutxieneko soldata igo dezan. KPIa %2,7 igotzea espero da, eta argindarra eta gasa «etengabea» garestitzen ari direnez, ministroak funtsezkotzat jo du gutxieneko soldata igotzea: «Gobernu aurrerakoi batek ahulenak zaindu behar ditut. Eztabaida ez da zenbat igoko den soldata, igo dadila baizik. Baldintza hauetan erosmen ahalmena galtzen ari dira». Espainian, egun, gutxieneko soldata 950 euroko hamalau ordainketa dira.
Diazek eta Sanchezek bilera bat egin dute gaiari buruz hitz egiteko, eta, ministroak hari buruzko xehetasun handirik eman ez zuen arren, garbi utzi du gutxieneko soldataren igoera eta lanpostu galera uztarri berean lotzea «hanka sartze handia» dela: «Datuek aurkakoa diote. Kataluniako indultuekin izandako ausardia bera izan behar dugu gutxieneko soldata igotzeko. 2023an epaitzen gaituztenean ahulenengatik eginikoagatik epaituko gaituztea».
Ministroak aldi baterako erregulazioek ere izan ditu hizpide, eta argi utzi du baldintza bereziak irailetik aurrera ere luzatuko direla. «Ez du zentzurik orain erortzen uztea», azaldu du. Izan ere, nazioarteko turismoa oraindik ez da pandemia aurreko datuetara itzuli, eta horrek luzatzea behartuko du. Irailekoa azkeneko luzapena izango den esatera ez da ausartu. Luzapen horien muina Espainiako Gobernuak enpresei aldi baterako erregulazioetara joateko erraztasunak dira, besteak beste, soldataren ordezko diru saria eta kotizazioen zati bat bere gain hartuz. Enpresek, trukean, ezin dute kaleratzerik egin. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200074/elduain-uemako-91-udalerria-izango-da.htm | Gizartea | Elduain Uemako 91. udalerria izango da | Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide izatea erabaki duen Tolosaldeko 19. herria izango da | Elduain Uemako 91. udalerria izango da. Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide izatea erabaki duen Tolosaldeko 19. herria izango da | Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko 9. udalerria izango da Elduain (Gipuzkoa). Udalaren osoko bilkurak joan den maiatzaren 31n hartu zuen erabakia, eta Gipuzkoako Aldizkari Ofizialak aurreko asteburuan kaleratu zuen ebazpena. Horrenbestez, mankomunitateko kide bihurtuko den Tolosaldea eskualdeko 19. herria izango da.
Villabona-Amasak eta Zizurkilek hartutako bideari jarraitu dio Elduainek. Hain zuzen, Tolosaldeko bi herri horiek maiatza bukaeran bilakatu ziren Uemako kide. Elduaingo alkate Oihana Amundarainek Uemaren webgunean adierazi duenez, «pozgarria» da Tolosaldeko udal gehienek Uemako kide izatea erabaki izana.
Elduaingo datu soziolinguistikoei dagokienez, 2016an argitaratutako datuen arabera, euskaldunak %94 dira Elduainen. Oro har euskaraz bizi dira bertako herritarrak, baina udalerri euskaldun gehienetan bezala beheranzko joera islatzen dute datuek, Elduaingo kasuan beherakada apala baldin bada ere. 239 biztanle ditu. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200075/ela-erregimenaren-txiringitoak-berpiztu-dira.htm | Ekonomia | ELA: «Erregimenaren txiringitoak berpiztu dira» | Nafarroako enplegu planean «langileen onerako» sail zehatz bakarrak CCOO eta UGT sindikatuak finantzatzeko balioko dutela salatu du ELAk. | ELA: «Erregimenaren txiringitoak berpiztu dira». Nafarroako enplegu planean «langileen onerako» sail zehatz bakarrak CCOO eta UGT sindikatuak finantzatzeko balioko dutela salatu du ELAk. | Enplegu planaren sinadurak areagotu egin du ELAk Nafarroako Gobernuarekin duen haserrea. Sindikatu horrek uste du Miguel Sanz eta Yolanda Barcina presidente zireneko garaietara itzultzen ari dela Maria Txibite egungo lehendakaria, «erregimenaren irizpide antidemokratikoetara». Planaren eskutik hainbat organo sortuko direla gogorarazi du: «Iruzurraren aurkako mahaia, Hezkuntza Kontseilaritzarekiko LHri buruzko lantaldea, Laneko Ikuskaritzarekiko hirutarako espazioa...». ELAk badu definizio bat erakunde horietarako: «Erregimenaren txiringitoak berpiztu dira».
ELAk gogorarazi du urtetik urtera indarra galtzen ari direla UGT eta CCOO hauteskunde sindikaletan, eta dagoeneko ez dutela ordezkaritzaren erdia: 2011tik 2020ra %54,9tik %48,5ra jaitsi da haien babesa hauteskunde sindikaletan. Horrek «zilegitasun demokratikoa» kentzen dio planari.
Sindikatu abertzaleak uste du enplegu plana sindikatu horien ordezkaritza handitzera bideratuko dela. Horrela, ELAk salatu du, planean «orokorkeriak» nagusi diren arren, «langileen onerako omen diren aurrekontu sail bakarrak UGTren eta CCOOren koadroek jasoko dituzten soldatak ordaintzeko izango dira». Prebentzioko lurralde ordezkariek 1,2 milioi euro jasoko dituzte, eta 600.000 euro, berriz, berdintasun agenteek.
Prebentzioko lurralde ordezkariak aurretik ere egon zirela eta lan istripuak eragozteko «erabat alferrekoa» izan zela ziurtatu du ELAk, «baliatzen zen UGTk eta CCOOk hauteskunde sindikalak antola zitzaten beste sindikatuek sartzeko arazoak zituzten enpresetan». Konparaziorako, ELAk nabarmendu du eraikinetatik amiantoa kentzeko planak 120.000 euro baizik ez dituela, hamar aldiz gutxiago.
UGTren eta CCOOren egoitza berriak
Zehazten diren beste sailak «enpresen etekinak puztera bideraturikoak dira», ELAk dioenez. «Begi bistakoa da enpresei zuzendutako laguntza horiek ez dutela enplegurik sortzen; aitzitik, pribilegio gehiago ematen dizkiete eta diru bilketa publikoa urritzen dute. Onartezina da enplegua sortzeko huts egindako bideei eustea, esaterako, kontratatzeko pizgarriak eta ustezko nazioartekotzea sustatzekoak».
Proiektu zehatz bat aipatu du ELAk egoera berriaren erakusgarri: Iruñeko Udaleko Navarra Sumak eta PSNk akordio bat lortu dutela Azpilagaña auzoan merkataritza gune handi bat egiteko eta hara eramateko CCOOren eta UGTren egoitzak. Proiektu horrek denda txikiei eragingo dien kalteari buruz kezkatuta azaldu da ELA, eta gogorarazi du 30 merkataritza elkarte aurka azaldu direla. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200076/nafarroako-zahar-etxeetako-neurriak-malgutuko-dituzte.htm | Gizartea | Nafarroako zahar etxeetako neurriak malgutuko dituzte | Bisita kopuruak eta ordutegiak leunduko dituzte, eta egoiliarrak nahi dutenean irten ahalko dira egoitzatik. | Nafarroako zahar etxeetako neurriak malgutuko dituzte. Bisita kopuruak eta ordutegiak leunduko dituzte, eta egoiliarrak nahi dutenean irten ahalko dira egoitzatik. | Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen departamenduak malgutu egingo ditu adineko egoitzetako bisitak eta irteerak, txertaketaren ondorioz zentro horietako egoera epidemiologikoak hobera egin duela ikusita. Lau hilabete dira Nafarroako egoitzetan txertatutako egoiliarren artean gaitzagatik hildakorik ez dela, eta bi hilabete igaro dira positiborik detektatu gabe. Hori horrela, erresidentzietako neurriak arintzeko foru araua onartu du gobernuak, eta datorren egunetan sartuko da indarrean, Nafarroako Buletin Ofizialean argitaratzen denean. Adinekoen eta mendekotasunak dituztenen erresidentzietako egoiliarrek nahi adina bisita jaso ahalko dituzte, maiztasun eta iraupen mugarik gabe. Zentro bakoitzaren esku geratuko da aldez aurretik ordua hartzeko sistemak eta antolaketa neurriak mantentzea.
Horrez gain, txertoaren pauta osoa duten pertsonei aukera emango zaie bisitetarako guneetatik at egoteko, eta erabiltzaileen %80tik gora txertatua diren zentroetan, egoiliarrak maskararik gabe egon ahal izango dira –langileek, berriz, beti jarrita eraman beharko dute–. Gainera, egoiliarrak nahi dutenean irten ahal izango dira egoitzatik paseatzera.
Adinekoen klubetan berriro jarriko dira martxan ohiko zerbitzuak, prebentzio neurriak mantenduta. Hala nola, ostalaritza instalazioak dituzten kluben kasuan, tabernek bete beharreko neurri berberak errespetatu beharko dituzte. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200077/gaueko-ordubatetara-aurreratu-dute-ostalaritzaren-itxiera-nafarroan.htm | Gizartea | Gaueko ordubatetara aurreratu dute ostalaritzaren itxiera Nafarroan | Asteazkeneko gaueko 00:00etan, uztaiaren 7an, sartuko da indarrean neurri berria. | Gaueko ordubatetara aurreratu dute ostalaritzaren itxiera Nafarroan. Asteazkeneko gaueko 00:00etan, uztaiaren 7an, sartuko da indarrean neurri berria. | Nafarroan, kutsatuen kopuruak gora egin du nabarmen egunotan. «Egun gutxiren buruan» eguneko 50 kasu baino gutxiago izatetik gaurko 500 pasatxora heldu da, Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariaren hitzetan. Kasuen gehiengoa 17 eta 29 urte bitartekoen artean izan da, «batzuetan hamar kasutik bederatzi izan dira adin tarte horretan», azaldu du Indurainek. Joan-etorri gehiagorekin eta eremu itxietako sozializazioarekin lotu dute igoera hori, eta, horregatik, neurriak zentzu horretan hartuko ditu Nafarroako Gobernuak: uztailaren 7ko gaueko 00:00etatik aurrera, ostalaritzako establezimenduek goizaldeko ordu batean itxi ahalko dute gehienez jota.
Duela astebete onartu zuen gobernuak ostalaritzako eta kirol eta kultur jardueretako neurriak leuntzeko foru dekretua, baina kasuen igoera esponentzialak hori geldiaraztera behartu du. Orduko hartan goizeko lauak arte irekitzeko baimena eman zien gaueko aisialdiko establezimenduei, eta kafe antzokiak bezalako establezimenduei goizeko ordu biak artekoa. Dena den, ostalaritzako ordutegiak soilik mugatuko dituzte, eta gaur bertan onartuko dute foru dekretu hori behin-behinean geldiaraziko duen dekretua, eta «gutxienez hamabost egunez» egongo da indarrean.
Egungo Nafarroako egoera «nahiko kritikoa» dela adierazi du Indurainek gaur eskaini duten prentsaurrekoan. Gertaera «superkutsatzaile» baten aurrean daudela iritzi dio: Saloun (Herrialde Katalanak) ikasturte bukaerako bidaian izandako gazteen agerraldiarekin lotu du kasuen igoera, eta zenbait egunetan baheketan egindako proben ia erdiak positibo izan direla azaldu du. Uste du Delta aldaera nagusitzen ari delako gertatu dela hori, aldaera hori kutsakorragoa delako, eta gehitu du kasu gehienak asintomatikoa direla.
Baztertu egin du, oraingoz, beste motatako neurririk ezartzea, herrialdearen itxiera perimetrala, esaterako. Dena den, zuhurtziaz jokatzen jarraitzeko eta segurtasun neurriak errespetatzeko deia zabaldu die herritarrei. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200078/birusa-harrotua-da-hegoaldean-874-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Birusa harrotua da Hegoaldean: 874 positibo atzeman dituzte | COVID-19 kasuak gora eta gora ari dira, eta positiboen ehunekoa %12 da. | Birusa harrotua da Hegoaldean: 874 positibo atzeman dituzte. COVID-19 kasuak gora eta gora ari dira, eta positiboen ehunekoa %12 da. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak gaur emandako transmisioari buruzko datuek erakusten dute gaitza hanpatu egin dela nabarmen Hego Euskal Herrian. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruak 800 positiboren langa gainditu du; zehazki, osasun agintariek emandako informazioaren arabera, atzo 874 COVID-19 kasu zenbatu ziren Hegoaldean egindako probetan, eta, hain zuzen ere, maiatzaren 6tik erregistratutako kutsatu kopururik handiena da hori. Birusa harrotua da berriro, eta kutsatuen kurbak gorako bidea hartu du.
Atzemandako kasuak lurraldez lurralde aztertuta, hauek dira igandean egindako testen datuak: Nafarroan 507 positibo zenbatu ziren; Bizkaian, 178; Gipuzkoan, 146; eta Araban, 34.
Egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruaren gaineko aldagaian ez ezik, positiboen ehunekoari dagokionez ere bada kezkarako arrazoirik. Hegoaldeko osasun sistemek emandako azken datuen arabera, herenegun 7.151 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a atzemateko, eta, beraz, %12 izan zen positiboen portzentajea. Nafarroako positibo tasa bereziki altua da: %27,5. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200079/agur-sudan-agur.htm | Mundua | Agur, Sudan, agur | Sudango iparraldea eta hegoaldea duela hamar urte bereizi ziren, hegosudandarrek independentzia bozkatu ostean. AEBek, Erresuma Batuak eta Norvegiak sustatu zuten prozesua. | Agur, Sudan, agur. Sudango iparraldea eta hegoaldea duela hamar urte bereizi ziren, hegosudandarrek independentzia bozkatu ostean. AEBek, Erresuma Batuak eta Norvegiak sustatu zuten prozesua. | Afrikar kontinentean estatu berri bat sortu zen 2011ko uztailaren 9an, Hego Sudanek independentzia aldarrikatu zuenean. Bidea zazpi hilabete lehenago hasi zuen, baina: urtarrilaren 9an, erreferendum batekin. Han, independentzia edo Bye, bye, Sudan (agur, agur, Sudan) berresteko ilaretan, Sudan Askatzeko Herri Armadako (SPLA) agintariek eta estatu-nazio berriaren nazioarteko babesleek bultzatutako irudikapen sinplistarekin bat zetozen erantzunak ematen zizkieten kazetariei boz emaileek. Haien esanetan, Sudango hegoaldean bizi ziren «afrikarrentzat» beharrezkoa zen urrats hura, iparraldeko arabiar islamisten eskutik jasandako zapalkuntza eta bazterketa historikoari aurre egiteko. Argudiatzen zuten 1983az geroztik gerran arituak zirela estatu federal baten alde, eta, «Khartumen maltzurkeriaren ondorioz», ezinezkoa zela batasun gobernu bat, nahiz eta 2005ean Sudango Gobernuak eta SPLAk Bake Akordio Orokorra sinatu zuten.
Bake akordio horren arabera, aurreko sei urteetan ustiatutako petrolioaren irabazien erdia hegoaldeko trantsizio gobernuari zegokion arren, Khartumek %74 beretzat hartzen jarraitzen zuen —halaxe jasotzen zuen Global Witness elkartearen argitalpen batek—. Hori ere hizpide zen bake akordioak jasotako sezesio aukera egikaritzeko unean Juban nagusitu ziren aho batezko garaipen ospakizunetan.
Akordioak sinatu eta sei urtera, trantsizio gobernua eratu zenean, eta NBE Nazio Batuen Erakundea eta Mendebaldeko bestelako laguntza erakundeak iristearekin batera, 4x4 ibilgailuen buxadurak egundokoak ziren Jubako erdigunean; kanpoko laguntzak eta inbertsioek ekarri behar zuten garapen bizkorraren adierazle zirela sinetsi nahi zuten herritarrek. 2005ean Hego Sudan guztian asfaltatutako kilometro bakarra zegoen, eta auto bakan batzuk besterik ez; hori esaten zien Garraio ministroak kazetariei, herrialdea zer egoeratik zetorren ohar zitezen, nahiz eta 2011n ere asfaltatutako bideak ez ziren askoz gehiago.
Hego Sudango herriek munduko errealitate gordin azpigaratuenetako bat zuten, osasun, hezkuntza eta garapen gabezien ondorioz. SPLAk —dinka eliteen esku zegoen— eratu zuen Batasun Nazionaleko Gobernua, AEBek, Erresuma Batuak eta Norvegiak buru-belarri sustatutako bake akordioaren bidez. Hego Sudango Gobernua herri aniztasuna egituratu eta herritar xumeen beharrei erantzuteko gai ez bazen, Sudango presidente Omar Al-Baxirren eta haren NCP Kongresu Nazionalaren Alderdia jotzen zituzten traba nagusitzat, eta garrantzitsuena sezesioa bultzatzea zen.
Dinkak eta nuerrak
Nazioarteko troikak ontzat emandako propagandaren itzalean, beldurrak menderatutako eremu isiletan, esan gabe geratu ziren egia osoaren zati gehienak. Jubako herri indigenen auzo xume batera joan zen kazetari hau erreferendumaren egunetan eta, oinarrizko baliabideak eskuratzeko zituzten zailtasunak erakutsi ondoren, beste galderak erantzuteari uko egin zioten nabarmenki. Inork ez bide zuen gogoratu nahi gerraren azken urteetako borrokak hegosudandarren artekoak ere izan zirela —iparraldeko armadaren zeharkako esku hartzearekin, bestalde—, batez ere John Garang eta dinken SPLAren eta SSDF Hego Sudango Defentsa Indarren taldeko nuerren artekoak.
Hala ere, bake prozesua bizkortzearren, SSDF —hegoaldeko beste talde eta milizia guztiak bezala— bake negoziazioetatik at geratu zen. Esan gabe geratu zen, baita ere, SPLAk irabazi eta aldarrikatzen zituen eskualde gehienak atzerriko armadek askatu zituztela; eta Ekuatoriako leinuen eta beste gutxiengoen ordezkaritzarik ez zuela trantsizio gobernuak; eta eliteek bereganatutako boterea eta haien balizko ustelkeriak eragozteko gaitasunik gabe zegoela gizartea; eta azken hamarkadetan sortu ziren tokiko ekimen armatu anitzak euren buruak defendatzeko sortuak zirela, eta ez bakarrik iparraldeko armadaren aurka, baita SPLAren aurka ere.
Bake akordioa eta estatu berriaren sorrera prestatu zuten diplomatikoek bigarren mailako arazotzat hartu zituzten horiek. Errealitatearen azterketa sakon eta egiazalea, Al Baxirren oposizioak landutako Sudan Berriaren ametsa bezala, John Garangekin batera ehortzita geratu zen, 2005eko akordioa sinatu eta berehala —istripu batean hil zen—.
Sei urtez Juba berriaren kontrola hartu zuten dinkek bezala, nuerrek ere itxaropen handiak zituzten. Salva Kiir SPLAren eta trantsizio gobernuaren nagusi berriak 2006ko urtarrilean sinatu zuen Jubako Adierazpena Paulino Matieb SSDFko buruarekin, armadan nuer taldeen integrazioa bideratzeko. Barrakoi bereiziak izaten jarraitu zuten dinkek eta nuerrek eta elkarren arteko mesfidantzak nagusi ziren, baina armaden bat egite ofizialak garrantzi handia izan zuen hainbat eskualdetan bakea bermatzeko. Botere posizioetan dinkak ziren nagusi, baina indar armatu nuerren kopurua handiagoa zen, eta kanpora begira Bye, bye, Sudan leloari eusten bazioten ere, hiriburura iritsitako nuerren arteko bilera itxietan ikusten zen boterea hartzeko txanda eske ari zirela.
Hego Sudango Gobernuaren legezkotasuna bermatzearren, Mendebaldeko troikak finantzatutako Garapenerako Gobernuen Arteko Agintaritzak (IGAD) sustatu zuen bake prozesua, eta Mendebaldeko estatuetako erakundeez hornitu zuen trantsizio gobernua. Itxurazko zuzenbide estatuak handik gutxira ezagutuko zuen desastrea kontuan hartuta, kopiatutako erakunde eredu horiek bertako errealitatean egokitu gabeak suertatu dira, helburu ezkutua aberastea eta lurrak harrapatzea ez bazen behintzat.
Hego Sudanen gerra zibila sortuko zela ez genekien oraindik. Lurraldera egokitutako demokrazia bat lantzen ari zirela esaten zuten agintariek eta haien nazioarteko lagunek. Ez genekien justizia ekonomikoa landu eta ezberdintasunen aurka eraginkorki borrokatuko zuten ala ez. Babesteko erantzukizunaren dotrina zen hizpide AEBetako politikarien artean, esku hartzea justifikatzeko.
Erreferendumerako boto bulegoetan Jimmy Carter agertu zen, AEBetako presidente ohia. Zera galdetu nion: «Sahararrek ere eskatzen dute autodeterminazioa, baina Estatu Batuek ez dute berdin jokatzen han. Zergatik?». James Baker bere lagunaren lana aipatuz atera zen estualditik, Al-Baxirri buruz ezer esan gabe.
XIX. mende bukaera arte herri sakabanatuak ziren Sudangoak. 1956an independentzia lortu zuen herrialdeak, baina gatazkak amaigabeak izan dira harrezkero iparraldearen eta hegoaldearen artean.
Gaurko Hego Sudango herri nekazari eta artzainak beren baitan isolatuta egon ziren, XIX. mendean Mahdiya erakunde politiko eta erlijiosoa lurraldean zabaltzen hasi zen arte. Armada britaniarrak Mahdiya Khartumetik bota zituen 1898an, baina administrazio kolonialak hamarkadak behar izan zituen lurraldean agintea ezartzeko. Hegoaldean misiolariak zabaldu zituzten, iparraldeko islamaren hedapena oztopatzeko; Young ikerlariaren arabera, misiolari haiek arabiarren aurkako sentimenduak zabaldu zituzten batetik eta bestetik. Eta administrazio kolonial britaniarrak iparraldean nekazaritza eta garapen proiektuak bultzatzen zituen bitartean, hegoaldea itxi eta ahaztu egin zuten berriz ere.
Sudango independentziaren garaian (1956), hegoaldeko eliteek iparraldeko militar talde eta eragile askorekin bat egin zuten, federalismoa helburu, eta garapena zabaltzea lehentasun bihurtu zuten. Baina Khartumeko eliteek eutsi egin zioten islamari Sudango herri anitzak batzeko, hegoaldeko herri asko musulmanak ez baziren ere. Federalismoa alboratu zuten, gainera, eta estatu independentearen administrazioan hegoaldeko ordezkariak baztertu zituzten.
1960ko hamarkadan dinken SSLA talde armatuak Anyanya matxinada piztu zuen, Joseph Laguren gidaritzarekin eta Israel eta kanpoko beste armada batzuen laguntzarekin: lehenengo aldiz, Hego Sudango independentzia aldarriak esnatu ziren. 1969an Jafaar Nimeirik estatu kolpea jo ondoren, 1972an SSLArekin bake akordioa sinatu zuen Addis Abeban; hala, sezesioari ateak itxi eta hegoaldearen autonomia bermatu.
Dinkek gobernu autonomoa eratu bezain laister, barne gatazkak azaleratu ziren. Ekuatoriako eliteek zatiketaren banaketa eskatu zuten, eta Nimeirik haiei ere lurralde autonomoa bermatu zien. Dinkek begi txarrez ikusi zuten Ekuatoriarren ekimen hura, federalismoaren aitzakiaz sezesioa bultzatu nahi zutela sumatzen baitzuten, Khartumek dinkei sumatzen zien bezala. Bitartean, Jafaar Nimeirik hamaika akordio sinatu zituen AEBekin, gerra hotz betean, Libiaren eta Egiptoren aurrean; laguntza ekonomiko handiak erakarri zituen, AEBen aliatu bihurtzearen truke.
Ia hogei urteko gerra
1972ko Addis Abebako akordioaren edukia bete gabe geratu zelakoan, John Garangen SPLAk gerrari eutsi zion berriz 1983an, gerra hotzeko ekialdeko blokean kokatutako estatuen laguntzaz. Estatu kolpe berri bat sorrarazi zuen horrek Sudanen 1985ean. Ordukoan, junta militarrak hauteskundeak antolatu zituen berehala, eta Sadih al Mahdi lehen ministroak hartu zuen Khartumeko gobernuaren gidaritza, eta koalizio handi bat osatu zuen, Hassan al Turabik gidatutako NIF alderdi islamista ere erakarrita.
John Garang erakartzen ere saiatu zen junta militarra, eta su-eten bat eskaini zuen. Koka Dameko akordioan urratsak egin zituen, eta oposizioko alderdi batek, DUP Batasun Demokratikorako Alderdiak, SPLArekin aurreakordio bat ere sinatu zuen. Khartumeko kaleetan aukera haren balioa aldarrikatu zenean, DUP alderdia gobernu koalizioan sartu zen. Baina NIF alderdia koaliziotik atera zen, eta beste estatu kolpe bat prestatzen hasi zen —xaria legea indargabetzea eskatzen zuen, besteak beste, SPLAk—.
Beste aldera, Al Mahdi lehen ministroa AEBen arerio bihurtu zen, Gadaffirekin zituen harremanengatik eta AEBen aginduei uko egiteagatik. Khartumen eta Washingtonen arteko harremanak are gehiago okertu ziren gero, NIFen estatu kolpearekin Omar Al Baxirrek boterea hartu zuenean. Gobernu berriak SPLA Ugandara eta Etiopiara kanporatzea lortu zuen, hegoaldeko matxinoen aurka jihadaren teoria erabilita. Eta horrek itxuraldatuko zuen gatazka betirako, orduan irabazi baitzuen John Garangek AEBen eta haren aliatuen laguntza militar eta politikoa, estreinako aldiz. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200080/hiru-pertsona-atxilotu-dituzte-tolosan-txertaketa-gunean-lapurtzen-saiatzea-egotzita.htm | Gizartea | Hiru pertsona atxilotu dituzte Tolosan, txertaketa gunean lapurtzen saiatzea egotzita | Goizaldean sartu dira Beotibar pilotalekura, eta ordenagailuak lapurtzen saiatu dira. Tolosako Udalak adierazi du txertaketak ez direla eten. | Hiru pertsona atxilotu dituzte Tolosan, txertaketa gunean lapurtzen saiatzea egotzita. Goizaldean sartu dira Beotibar pilotalekura, eta ordenagailuak lapurtzen saiatu dira. Tolosako Udalak adierazi du txertaketak ez direla eten. | Ertzaintzak eta Udaltzaingoak hiru pertsona atxilotu dituzte Tolosako (Gipuzkoa) txertaketa gunean, ordenagailu batzuk lapurtzen saiatzea egotzita. Goizaldean sartu dira Beotibar pilotalekura, eta ustez bertan zeuden zenbait ordenagailu ebatsi dituzte. Ertzaintzak azaldu duenez, atxilotuak txertaketa gunetik gertu aurkitu dituzte, eta denbora gutxian berreskuratu dute materiala. Ertzaintzak ez ditu xehetasun gehiago eman, gertatutakoa ikertzen ari baita.
Tolosako Udalak adierazi duenez, gune horretan ez da txertorik gordetzen, eta, beraz, txertaketak ez dira eten. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200082/donibane-lohizuneko-auzapeza-euskara-ez-da-negoziatzen.htm | Gizartea | Donibane Lohizuneko auzapeza: «Euskara ez da negoziatzen» | Joan den asteburuan gertatutako eraso euskarafoboa salatzeko bihar arratsaldean antolatu duten elkarretaratzean parte hartzera deitu du Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezak. Euskal Konfederazioak ere elkarretaratzean parte hartzera deitu du. | Donibane Lohizuneko auzapeza: «Euskara ez da negoziatzen». Joan den asteburuan gertatutako eraso euskarafoboa salatzeko bihar arratsaldean antolatu duten elkarretaratzean parte hartzera deitu du Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezak. Euskal Konfederazioak ere elkarretaratzean parte hartzera deitu du. | Harridura eta haserrearen ondotik, salaketa. Donibane Lohizuneko (Lapurdi) ez-festetan gertatutako eraso euskarafoboaren ondotik, hura salatzeko elkarretaratzea antolatu du Donibane Ziburuko Gaztetxeak, bihar arratsaldean, 19:00etan, Louis XIV. plazan. Jean François Hirigoien Errepublikanoetako auzapezak ere gertakariak salatu ditu, eta euskaraz bizitzeko eskubidea defendatu du, agiri batean: «ez da negoziagarria», adierazi du. Gehiengoko hautetsiek elkarretaratzean parte hartuko dutela baieztatu du. Euskal Konfederazioak ere protestan parte hartzera deitu du agiri batean: «Gertakari hau Kontseilu Konstituzionalak erabakia hartu eta hilabetera izan denez, iduri du nolazpait batzuk babesturik sentitzen direla beren gorrotoa inpunitate osoz adierazteko. Baina erasoek, mehatxuek, irainek... ez gaituzte isilaraziko! Karrikan, etxean, eskolan, lanean, administrazioan, saltegietan... euskaraz bizi gira eta euskaraz bizitzen segituko dugu!», adierazi dute, eraso «larri» hori, eta, oro har, «azken aldi hauetan euskararen eta euskaldunen kontrako erasoak salatzeko», mobilizaziora deituta. «Euskal Herrian euskaraz biziko gira!»
Besta egunak zituzten berez joan den asteburuan Donibane Lohizunen, eta, bestarik ez egiteko deia zabaldua bazen ere, jendetza handiak elkartu ziren kalean; liskar handiak izan ziren, tartean taldeen arteko borrokak, baita labanekin ere. Giro horretan, euskaraz mintzatzeagatik jipoitu zutela salatu zuen Jean Louis Iratzoki donibandarrak lehengo astean. Ostatu batean afaltzetik etxera zihoala, balkoian zegoen bere ilobarekin mintzatzen gelditu zen, euskaraz. Kaletik zihoazen hiru gizonezkok Iratzokiri bortizki galdetu zioten zer ote zen hitz egiten ari zen patois hori —tokiko hizketa edo hizkera basa esan nahi du, normalean gutxiesteko erabilia—; «Frantzian» zirela, eta frantsesez behar zuela hitz egin. Bera euskalduna zela esanez defendatu zen Iratzoki, eta hiru gizonak oldartu egin zitzaizkion bet-betan. Hebainduta utzi zuten: orkatila hautsirik, eta Baionako erietxera eraman behar izan zuten, artatzeko. Asteburu berean gisa bereko bestelako erasoak ere izan zirela agertu dute zenbait lekukotasunek.
Uztailaren 2ko herriko kontseiluan aipatu zuten, eta, gaur, agiria bidali du Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezak: «Donibandar anitz bezala inarrosia izan naiz, euskaraz mintzatzeagatik gure herrikide batek pairatu duen erasoarekin. Arrazoirik gabeko ekintza higuingarri horri buruzko elementu guziak ez baditut ere, halako jarrerak onartezinak iruditzen zaizkit», adierazi du. Azken asteetan izandako beste eraso batzuen testuinguruan ezarri ditu gertakariak, «intolerantziaren igoera orokor baten isla» direla erranez.
Hirigoienen hitzetan, euskaldunek «harrera eta tolerantzia» tradizio bat dute: «Euskal Herrian instalatzen diren guziei, bisitatzera heldu diren guziei, atseginez egina zaie harrera. Haatik, gure kultura, tradizioak eta hizkuntza gaitzesten dituztenak ez dira ongi etorriak», adierazi du. «Inkestaren ondorioen beha zuhur egonez, eta errekuperaketa politiko oro saihestuz», babes osoa agertu dio bere talde munizipal osoaren izenean, Donibane Ziburuko Gaztetxeak bihar arratsalderako antolatu duen elkarretaratzeari. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200083/eh-bilduk-kezka-adierazi-du-1313-auziagatik.htm | Politika | EH Bilduk «kezka» adierazi du 13/13 auziagatik | Heldu den astean iraganen da zortzi euskal herritarren aurkako makroepaiketa, Madrilen. 77 urteko espetxe zigorra eskatu dute denera auzipetuentzat, ETArekin lotura edukitzea leporatuta. | EH Bilduk «kezka» adierazi du 13/13 auziagatik. Heldu den astean iraganen da zortzi euskal herritarren aurkako makroepaiketa, Madrilen. 77 urteko espetxe zigorra eskatu dute denera auzipetuentzat, ETArekin lotura edukitzea leporatuta. | Gaur zortzi Espainiako Auzitegi Nazionalera joan beharko dute Arantza Zuluetak, Iker Sarriegik, Jon Enparantzak, Julen Zelarainek, Naia Zuriarrainek, Saioa Agirre Araukok, Nerea Redondo Otamendik eta Juan Maria Jauregik, eta EH Bilduk «kezka» adierazi du Madrilen iraganen den auziarengatik. Gaur goizean egindako agerraldian, Maddalen Iriartek eta Julen Arzuagak 1998an hasitako makroepaiketen multzoan kokatu dute 13/13 auzia, eta salatu dute epaiketa «politikoak, orokorrak, berariaz ad hoc sortutakoak, jarduera politikoak, sozialak, komunikatiboak, elkartasunekoak eta nazio eraikuntzakoak kriminalizatzeko eta zigortzeko sortutakoak» izan direla horiek guziak: «Gure kalkuluen arabera, 426 pertsona akusatu dituzte beren jarduera politikoagatik, beren ideiengatik, eurak izateagatik edo ordezkatzen zutena ordezkatzeagatik».
EH Bilduko eledunek halaxe ikusten dute heldu den astean zortzi euskal herritarren aurka eginen den auzia ere, haien «jarduera profesionalagatik eta motibazio politikoko presoei elkartasuna adierazteagatik» eskatu baitiete guztira 77 urteko zigorra, ETArekin lotura izateaz akusatuta: «Tamalez, 'dena ETA da'-ren interpretazio estrafalario hura indarrean dago oraindik hogeita bost urte geroago, erakunde horrek jarduera armatuaren amaiera iragarri zuenetik hamar urtera, eta armagabetu eta behin betiko desagertu zenetik hiru urtera». Gaitzetsi dute, halaber, «aitzakia» beraren pean «estatu sakoneko kontrolik gabeko botereek eremu politikoa lokaztu» nahi dutela, «herri hau etengabeko xantaiaren pean mantentzeko», «errepresio eta kartzelaren etengabeko mehatxupean».
Iriartek eta Arzuagak nabarmendu dute, gainera, «frogaren praktikaren irregulartasunak, salaketa bitxien fabrikazioa eta torturaren itzala» daudela 13/13 prozeduraren oinarrian: «Atxiloketa, inkomunikazio eta espetxeratze haietatik 11 urte igaro ondoren, horietako askorentzat berriro epaitzen dira dagoeneko zigorra bete duten gertaerak».
EH Bilduk elkartasuna adierazi die auzipetuei eta haien senide eta hurbilekoei, eta larunbat eguerdian Bilbon eta Donostian eginen diren manifestazioetan parte hartzeko deia egin die «balio demokratikoetan sinesten duten eta bakea eta bizikidetza eraikitzeko bidean aurrera egin nahi duten euskal herritarrei». 12:00etan hasiko dira protestak, Jesusen Bihotzatik eta Saguesetik. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200084/sei-mendate-izango-ditu-aurten-donostiako-klasikoak.htm | Kirola | Sei mendate izango ditu aurten Donostiako Klasikoak | Uztailaren 31n egingo da, eta bi kilometro gutxiago izango ditu aurten. | Sei mendate izango ditu aurten Donostiako Klasikoak. Uztailaren 31n egingo da, eta bi kilometro gutxiago izango ditu aurten. | Iaz bertan behera geratu ostean, aurten hilaren 31n egingo da Donostiako Klasikoa. Gaur aurkeztu dute ibilbidea, eta, duela bi urtekoarekin alderatuta, bi kilometro motzagoa izango da. Sei mendate izango ditu: hirugarren mailako bi, bigarren mailako hiru eta lehen mailako bat, Erlaitz. Ohi bezala, Orio eta Donostia arteko zatia erabakigarria izan daiteke, nahiz eta aurten bi kilometro gutxiago izango dituen ibilbideak azken zati horretan.
"Iazkoarekin alderatuta, aurten soilik behin pasatuko dira Murgildik, eta puntuagarria izango den mendate bat gutxiago izango du, ondorioz", esan dute antolatzaileek. Azaldu dute Igeldotik Oriora doan errepidearen egoera dela-eta erabaki dutela zati hori kentzea, txirrindularien segurtasuna ziurtatzeko. Tarteko helmugak Hondarribian eta Donostiako Bulebarreko lehen zeharkaldian egongo dira.
Remco Evenepoelek irabazi zuen azken klasikoa, 2019koa. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200085/25-urte-bete-dira-dolly-ardiaren-jaiotzatik-zelula-helduekin-klonatu-zuten-lehen-ugaztuna.htm | Bizigiro | 25 urte bete dira Dolly ardiaren jaiotzatik: zelula helduekin klonatu zuten lehen ugaztuna | 1996. urtean klonatu zuten, eta gertaera hori mugarri izan zen biologian. Ian Wilmut eta bere lantaldeak sortu zuten, Eskoziako Roslin Institutuan. | 25 urte bete dira Dolly ardiaren jaiotzatik: zelula helduekin klonatu zuten lehen ugaztuna. 1996. urtean klonatu zuten, eta gertaera hori mugarri izan zen biologian. Ian Wilmut eta bere lantaldeak sortu zuten, Eskoziako Roslin Institutuan. | Batzuek ez dute gogoratuko; beste batzuek oroitzapen lauso batekin oroituko dute; eta beste batzuek, berriz, 1996. urtean izan zen mugarri garrantzitsu gisa proiektatuko dute. Horiek eta gehiago dira Dolly ardiak eragin ditzakeen oroitzapen ugariak: zelula helduekin klonatu zuten lehen ugaztuna izan zen, 1996. urtean jaio zen, eta ordutik 25 urte bete diren honetan, gertakari hark biologian izan zuen eragina nabarmendu dute.
Uztailaren 5ean jaio zen Dolly, ugaztun heldu baten zelula batetik abiatuta eta nukleo transferentzia deituriko prozedura bat erabilita. Gertakari hori mugarri izan zen biologian, eta, ez klonazioagatik bakarrik, enbrioiak informazio genetiko jakin batekin diseinatzeko ahala posible egin zuelako baizik.
Dolly sortzeko, ardi baten DNA hartu —adibidez, azaletik— eta beste ardi baten obuluari txertatu zioten, obuluak berez zekarren DNA kenduta. Hots, ardi bakar baten informazio genetikoa zuen obulu bat sortu zuten —ernaltze arruntean, arraren eta emearen DNA informazioak batzen dira obuluan—. Eta, hala, obulu hori beste ardi bati txertatuta jaio zen Dolly.
Iraultza gisa izendatu zuten haren jaiotza; izan ere, gertakari horri esker, aurrez esploratu ez ziren beste hainbat ate ireki zituzten mediku eta zientzialariek, batez ere birsorkuntzaren gaia lantzen duen medikuntzaren, biologiaren eta nekazaritzaren arloan. Hala adierazi du, adibidez, Lluis Montoliu ikerlariak: «Funtsezko gertaera izan zen biologiaren munduan, XX. mendean izan zen garrantzitsuenetariko bat. Erakutsi zuen garun, giltzurrun edo gihar baten zelula heldu batetik abiatuta, nukleoak enbrioi garapenaren urrats guztiak errepikatu ditzakeela».
Ian Wilmut eta bere lantaldeak sortu zuten, Eskoziako Roslin Institutuan, eta PPL Therapeutics lantegiak eta Nekazaritza Ministerioak finantzatu zuten. Mundu zabalean egin ziren ezagun, eta hedabide ospetsu ugariren albiste nagusi bilakatu zuten Dolly –1996. urtean jaio baldin bazen ere, 1997. urtean agertu zen lehen aldiz hedabideetan, haren berri lehen aldiz eman zutenean–. Eta hain izan zen zabala albisteak izan zuen hedapena, ezen telebista iragarki bat egin zuten Dolly ardiarekin eta hura egin zuten zientzialariekin. Beste hainbat hedabidetan ere trataera berezi batekin landu zuten gaia, eta Science aldizkariak urteko aurkikuntza gisa izendatu zuen.
Sei urte bizi izan zen
Dolly ardiak Roslin Institutuan igaro zituen goiz, arrats eta gau guztiak, jaio zenetik hil zuten arte. Bertan, umeak izan zituen Galesko ahari batekin, eta sei bildots izan zituzten: Bonnie, Sally eta Rosie bikiak, eta Lucy, Darcy eta Cotton hirukiak. Gero, 2001. urtean, artritisa diagnostikatu zioten, eta, denbora pasatu ahala, txarrera egin zuen. Azkenean, 2003. urtean hil zuten, artritisaz gain biriketan ere arazo ugari zituelako.
Hil zutenean, askok eta askok jarri zuten zalantzan bere heriotza, baina hil ondoren egin zizkioten azterketen arabera, biriketako minbiziaren ondorioz ahuldu zen Dolly. Roslin Institutuko zientzialarien esanetan, baina, Dolly ez zen gaixotu ardi klonatu bat izateagatik, eta nabarmendu zuten Dollyren gisako ardiek sarritan garatzen dutela gaixotasun hori, eta harekin ibili ziren beste hainbat ardiek ere gaixotasun bera garatu zutela.
Mugarri bat bai, baina zeren aurrekari?
Eztabaidaezina da mugarri bat izan zela Dollyren jaiotza, bai biologian izan zuen eraginagatik, bai albisteak mundu zabalean izan zuen oihartzunagatik. Baina, mugarri askoren antzera, askotariko iritziak eragin zituen. Beldurra erein zuen askorengan; izan ere, aurkikuntza hori zeren aurrekari izan zitekeen pentsatzen hasi ziren asko eta asko, eta buruan irudikatu zutena ez zitzaion jende askori gustatu: Dollyren jaiotza gizakien klonaziotik gertu kokatu zuten, eta, hori aurreikusita, horrelako jardueren aurka egin zuten.
Hain zuzen, saiatu ziren Dolly ardiarekin erabilitako metodo berbera gizakiekin ere erabiltzen, baina zorionez edo zoritxarrez, huts egin zuen. 2003. urtean egin zuten saiakera: hiru umeki sortu zituzten, baina bost hilabete bete aurretik hil ziren hirurak. Guztira, bost emakumerekin saiatu zen metodo hori jarraitzen, baina bakarra gelditu zen haurdun. Dolly ardiaren gertaeraren antzera, hiru umekien kasuak ere harrabotsa sortu zuen jendartean, eta klonazioaren gainerako zalantza ugari erein zituen. Hain justu ere, BERRIAk erreportaje batean bildu zituen esperimentu horren nondik norakoak, eta jendearen zalantza askotarikoak argitzeko kontzeptuen zerrenda bat osatu zuen. Lotura honetan irakur daiteke, amaiera aldean (Infografia, 2003). |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200086/25-urte-indurainen-gainbehera-hasi-zenetik.htm | Kirola | 25 urte Indurainen gainbehera hasi zenetik | Gaur bete dira 25 urte Indurainek Les Arcs-era bidean txakalaldia eduki zuenetik eta Tourra seigarrenez irabazteko aukerari agur esan behar izan zionetik. | 25 urte Indurainen gainbehera hasi zenetik. Gaur bete dira 25 urte Indurainek Les Arcs-era bidean txakalaldia eduki zuenetik eta Tourra seigarrenez irabazteko aukerari agur esan behar izan zionetik. | Orduan pentsaezina zen zerbait gertatu zen 1996ko uztailaren 6an, duela 25 urte gaurko egunez, Les Arcs-eko eski estaziorako bidean (Frantzia), Frantziako Alpeetan: Miguel Indurainek ezin izan zion eutsi bere kontrarioek aldapa ez hain tentean gora jarritako erritmoari, eta lauzpabost kilometro geroago, helmugan, hiru minututik gorako aldea atera zioten Tony Romingerrek, Abraham Olanok, Richard Virenquek, Bjarne Riisek eta Jan Ullrichek, esaterako. Ia-ia agur esan zion Frantziako Tourra seigarrenez irabazteko aukerari —artean inork lortu gabeko balentria—, eta bere gainbehera hasi zen. Espainiako Vueltan parte hartu zuen gero Banesto bere taldeak behartuta, baina 13. etapan jaitsi zen bizikletatik, gaixo, Cangas de Onis (Asturias, Espainia) inguruan, Capitan izeneko hotelaren parean. Irailaren 20 hartan azkenekoz jarri zuen dortsal bat, eta hilabete batzuk geroago, 1997ko urtarrilaren 2an, erretiroa hartzen zuela iragarri zuen prentsa agerraldi batean. 32 urte zituen.
Atarrabiakoak (Nafarroa) pairatutako txakalaldi hark atentzioa eman zuen, orduan zaila zelako imajinatzen kontrarioek Indurain gurpiletik atera zezaketela. 1,88 metro zen luze, eta 78 kilo pisatzen zituen puntuan zegoenean; alegia ez zuela inondik ere igotzaile gorpuzkera. Igotzaile onenaren pare ibiltzen zen, ordea, sasoiko zegoenean. Eta, ustez, sasoiko heldu zen Tour haren hasierara, Bolduquera (Herbehereak): aste bakan batzuk lehenago Dauphine Libere eta Euskal Bizikleta ondo irabazita. Ez zegoen motiborik pentsatzeko Indurainek ez zuela Tourra seigarrenez jarraian irabaziko.
Baina aurreko urteekin alderatuta, baziren gutxienez bi aldagai aintzat hartu beharrekoak 1996ko Tourreko mendiko lehen etapari, zazpigarrenari, ekin aurretik. Batetik, eguraldi oso txarra egin zuela aurreneko astean: euria eta hotza. Seigarren etapa bukatu ondoren txirrindulariek Aix-les-Bainseko helmugan mela-mela eginda zeudela esandakoak dira hauek: «katastrofikoa», «infernua», «beldurgarria». Indurain gusturago sentitzen zen beroarekin eta eguraldi lehorrarekin. Bestetik, aurreko urteetan ez bezala, mendiko lehen etapa heldu zela erlojupeko luze bat jokatu aurretik, eta nafarra, erlojupekoetan espezialista izanda, abantaila hartuta heldu ohi zen Alpeetara edo Pirinioetara. 1996an, aldiz, kasik aitzinetaparen ondorio zen sailkapen nagusia, Chambery-Les Arcs (200 km) etapa hasi aurretik.
San Fermin egun hartan ere euria goian behean egin zuen, eta, gainera, 2.000 metroko garaierara heldu ziren Madeleine eta Cormet de Roselend mendateetan. Hau da, txirrindulariek ederki berotuko zituzten gorputzak aldapa gora, baina jaitsiera luze eta hotzei ere aurre egin beharko zieten. Eta gehitu hoztutako gorputzei gisa horretako egunetan ziklistek behar bezala jateko eta edateko eduki ditzaketen zailtasunak.
Erorikoak, negar malkoak...
Alex Zuelle Indurainen kontrario handienetako bat ez zen trebeegia aldapa behera, eta bi aldiz erori zen Cormet de Roselend jaisten. Stephane Heulot sailkapen nagusiko lider zenak, bien bitartean, etsia hartuta egin zituen Roselandetik aurrerako kilometroak, behin faboritoen gurpiletik aterata. Negarrez hasi zen, eta bizikletatik ere jaitsi zen, baina, bere zuzendariak animatuta, lortu zuen helmugara iristea. Ez zen ohikoa halakoak ikustea. Ohikoena zen, ordea, Indurain faboritoen tropelean ikustea, eroso; sufritu ere ez zuela egiten ematen zuen.
Hasi ziren azken mendatea igotzen atera zela, eta helmugara iristeko lauzpabost kilometro falta zirenean Laurent Dufaux eta Luc Leblanc mugitu ziren, baita Rominger ere. Eta Indurainek ezin ziela eutsi. Harrigarria zen hura. Egarri denaren keinua egin zuen, bi aldiz. Eta saiatu arren, ezin mingainarekin txistu apur bat ere topatu oinazea, eldarnioa, arintzeko. Deshidratatuta zegoen. Etapa garaipena apur bat aurrerago ari ziren jokatzen, baina Indurain azaltzen zen telebistan: haren kalbarioa ikusi behar zen, haren gainbeheraren hasiera.
Arrastaka Parisera arte
«Kontrara egin nuen Tour guztia. Ezin nuen gorputza bere onera ekarri. Faboritoekin nengoen, baina ezin izan nien denborarik kendu», adierazi zuen Indurainek gerora, gertatu zena gogoratuz. Eta hala izan zen. Alpeetan beste bi etapa gelditzen ziren: kronoigoera bat eta Sestrieresekoa (Italia), eguraldi txarra medio moldatu egin behar izan zutena. Bietan nola edo hala moldatu zen: ez zuen denbora gehiegi galdu faboritoekiko, ez, baina ezin izan zituen atzean utzi. Nolanahi ere, inor ez zen ausartzen esatera Indurainek ezingo zionik egoerari bueltan eman.
Baina Pirinioetan argi geratu zen Indurain ez zegoela Tour hura irabazteko moduan, eta ez zituela hurrengo urteetakoak irabaziko. Hautacam gainean amaitzen zen 16. etapa; hain justu, uztailaren 16a zen, Indurainen urtebetetze eguna. Igoeraren erdi partean zirela, Riis liderraren taldekide Ullrichek erritmoa bizitu zuen, eta bateko ilaran jarri zuen faboritoen tropeltxoa. Alemaniarrak, 1997ko Tourra irabaziko zuenak, Indurain zuen gurpilean. Atzetik aurrera eginez, baina, eta dezenteko pendizeko maldetan plater handia jarrita, Riis agertu zen erritmoa bizitzeko, ahotik aparra zerion bitartean. Indurainek pare bat aldiz eutsi ahal izan zion bizikletaren heldulekuari behetik helduta, gutxitan bezala okertuta. Danimarkarra nafarrarekin jolasean ari zela zirudien. Eta hirugarren kolpean bai, orduan alde egin zuen eta garaile sartu zen helmugan.
«Guztia eman dut», esan zuen Indurainek helmugan. «Miguelek agur esan die Tour hau irabazteko aukerei, baina hor dira aurreko bost urteetako garaipenak», Eusebio Unzue Banestoko zuzendariak. Hurrengo egunean Iruñera heldu zen Tourra, eta bederatzi hilabete lehenago, ibilbidea aurkeztu zutenean, pentsa zitekeen Indurainek maillot horia jantziko zuela bere herrikideen aurrean. Oso litekeena zen. Baina ez zen hura gertatu, hasita zegoelako Indurainen gainbehera.
Indurain eta Riis podiumean, 1996ko Frantziako Tourra Iruñera heldu zenean. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200087/haunani-kay-trask-hil-da-hawaiiko-autodeterminazio-eskubideen-aldeko-aktibista.htm | Mundua | Haunani-Kay Trask hil da, Hawaiiko autodeterminazio eskubideen aldeko aktibista | Hawaiiko subiranotasun mugimenduko buru, idazle, poeta eta irakasle emeritua izan zen. Larunbatean hil zen, 71 urterekin. | Haunani-Kay Trask hil da, Hawaiiko autodeterminazio eskubideen aldeko aktibista. Hawaiiko subiranotasun mugimenduko buru, idazle, poeta eta irakasle emeritua izan zen. Larunbatean hil zen, 71 urterekin. | Haunani-Kay Trask (Kalifornia, 1949-Hawaii 2021) hawaiiarren eskubideen alde eta indigenen subiranotasuna sustatzeko lan egiten zuen indigena militantea zen. Larunbatean, uztailak 3, hil zen Honolulun (Hawaii), 71 urte zituela.
Hawaiiko subiranotasun mugimenduko buru izateaz gain, idazle, poeta eta irakasle emeritua izan zen Hawaii Manoa Unibertsitatean. KamakakÅ«okalani Hawaiiko Ikasketa Zentroa sortzen ere lagundu zuen, eta hango zuzendari izan zen ia hamar urtez. Aktibismoan eta mundu akademikoan egindako ibilbideaz gain, Traskek politikoki probokatzaileak ziren saiakeren bilduma bat, From a Native Daughter: Colonialism and Sovereignty in Hawaii —Jatorrizko alaba batena: kolonialismoa eta subiranotasuna Hawaiin—, eta bi poesia liburu ere idatzi zituen: Light in the Crevice Never Seen —Argia inoiz ikusi gabeko arrakalean— eta Night is a Sharkskin Drum —Gaua marrazo larruzko danbor bat da—.
Komunikatu batean, Jonathan Osorio Hawaiinuiakeako Ezagutza Eskolako dekanoak zera adierazi zuen: «Gure maistra, lankide eta laguna, Haunani-Kay Trask, gaur goizean hil da. Trask irakaslea Kanaka Maoliren defendatzaile ausarta izan zen, eta milaka hawaiiar bikain eta talentudunak Hawaiiko Unibertsitatera etortzera bultzatu zituen»
Haunani-Kay Traskek parte hartu zuen 2002an Donostiako Kursaalean egin zen Herrien Eskubideen Aldeko Nazioarteko Konferentzian. Konferentziaren aztergai nagusia herrien eskubideen aitortza izan zen, eta herri indigenen garapenerako ahalmena aipatu zuen bertan. Urko Aiartza abokatu eta politikariak Twitterren adierazi du Trask Euskal Herriaren laguna zela. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200088/nafarroako-bi-pertsona-hil-dira-almerian-izandako-istripu-batean.htm | Gizartea | Nafarroako bi pertsona hil dira Almerian izandako istripu batean | Auto batek eta kamioi batek talka egin dute. Senar-emazteak dira hildakoak, eta larri ospitaleratu dituzte haien bi haurrak. Kamioi gidariak drogetan positibo eman du. | Nafarroako bi pertsona hil dira Almerian izandako istripu batean. Auto batek eta kamioi batek talka egin dute. Senar-emazteak dira hildakoak, eta larri ospitaleratu dituzte haien bi haurrak. Kamioi gidariak drogetan positibo eman du. | Nafarroako senar-emazte batzuk hil dira Almerian (Espainia) izandako istripu batean, kamioi batek eta auto batek talka egin ondoren. Haien bi haurrak, adingabeak, larri zauritu dira, eta ospitalera eraman dituzte.
Ezbeharra 12:10 aldera jazo da, Nijarren. Emandako informazioaren arabera, Guardia Zibilak atxilotu egin du kamioi gidaria, drogetan positibo eman duelako; substantzia estupefazienteen kontsumoan eman du positibo. Zuhurtziagabekeriazko bi giza hilketa, zuhurtziagabekeriazko bi lesio larri eta bide segurtasunaren aurkako delitu bat egotzi dizkiote.
Istripuan hildakoetako bat Maria Zandio da, NOG Nafarroako Ospitale Guneko asistentzia zuzendaria. Autoan zihoan gizonezkoa helikopteroz eraman dute Torrecardenako Unibertsitate Ospitalera, larri, eta han hil da. Zauritutako bi haurrak, berriz, oso larri daude ospitaleratuta, ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. |
2021-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/200089/soilik-espainiako-sindikatu-nagusien-babesa-lortu-du-icetaren-proposamenak.htm | Ekonomia | Soilik Espainiako sindikatu nagusien babesa lortu du Icetaren proposamenak | Arlo publikoan behin-behinekotasuna murrizteko proposamenari baiezkoa eman diote CCOOk, UGTk eta CSIFek. ELAren ustez, akordioa «oso larria da». Eusko Jaurlaritzak joan den astean egin zion uko Espainiako Gobernuak proposatutakoari. | Soilik Espainiako sindikatu nagusien babesa lortu du Icetaren proposamenak. Arlo publikoan behin-behinekotasuna murrizteko proposamenari baiezkoa eman diote CCOOk, UGTk eta CSIFek. ELAren ustez, akordioa «oso larria da». Eusko Jaurlaritzak joan den astean egin zion uko Espainiako Gobernuak proposatutakoari. | Administrazio publiko desberdinetan behin-behinean urteak daramatzaten ehunka milaka langileren etorkizuna baldintzatuko duen proposamenarentzat arloko sindikatu nagusien —CCOOren, UGTren eta CSIFen— babesa lortu du Miquel Icetak, Funtzio Publikoko Espainiak ministroak.
Akordioaren arabera, hiru urtetik gorako epean behin-behinean betetako egiturazko lanpostuak eskaintza publikora aterako dira. 300.000 lanposturen kopurua aipatu du Espainiako Gobernuak, nahiz eta sindikatuek askoz ere gehiago direla esan izan duten. Oposizio horietan konkurtso faseari %40ko balioa emango zaio, eta hor gehienbat esperientzia hartuko da aintzat, hots, bitarteko langileek puntu gehiago izango dituzte.
Oposizioan plazarik lortzen ez duten bitarteko beharginek lan egindako urte bakoitzeko 20 eguneko kalte ordaina jasotzeko eskubidea izango dute, hamabi hilabeteko soldata gehienera; eta era berean, lan poltsetan sartuko dira. Asmoa da ere Langile Publikoen Oinarrizko Estatutuaren erreforma bultzatzea, batez ere gehieneko hiru urteko muga jartzeko hutsik dauden plazak behin-behinean betetzeari.
Errege lege dekretua
Icetaren asmoa da proposamena bihar, asteartearekin, errege lege dekretu bihurtzea Ministroen Kontseiluan. Eta hala, beste prozedurarik gabe, hilabete baten buruan bozkatuko dute hura onartu ala ez Kongresuko diputazio iraunkorrean, udako oporraldiaren ondorioz, saiorik ez dagoelako. Ministerioaren arabera, presazkoa da aldaketa hauek onartzea, Europako Batzordeak ezarritako epeak bete behar direlako.
Akordioak, hala ere, ez du jaso bileran zeuden ELAren eta CIGen babesik jaso. «Guk ezezko biribila eman diogu», azaldu du Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoetako arduradunak. Haren ustez, akordioa «oso larria da; milaka langile publikoren lanpostuak daude jokoan». Mobilizatzen jarraituko dutela esan du, eta funtzio publikoko azken greban parte hartu zuten aldeekin eta beste kolektiboekin hitz egiten ari direla. Madrilen adostutakoak ez du jasotzen bitarteko gisa jardun diren langileentzako aparteko eskaintza berezirik. Eta horrez gain, ELAren ustez, plazarik lortzen ez duten langileentzako kalte ordainak ez daude ziurtatuta, plazari lotuta daudelako, eta zaila izango delako horiek eskatzea hezkuntzan edota osasungintzan hainbat plazatan aritu eta bata bestearen atzetik kontratuak pilatzen joan diren langileentzat.
Babesetan murritz
Arazo handiena, hala ere, birjartze tasek hor jarraituko dutela da, eta ondorioz, eskainiko diren lanpostuen kopurua ezartzeko eskumena Madrilek izaten jarraituko duela. Hori da ELAren ezezkorako arrazoi nagusia.
Eta erkidego askoren ezetzarena ere. Joan den ostegunean erkidegoen babesik ez zuen lortu Icetak, horretarako deitu zen Sektore Konferentzian. Eusko Jaurlaritzak iritzi zion birjartze tasekin eta kontratuen iraupena hiru urtera mugatzearekin «euskal administrazioek beren funtzio publikoa antolatzeko duten eskumenaren inbasioa areagotzen» duela Espainiak.
Icetari tratuak besteen kontura egitea leporatzen diote erkidegoetako batzuek. Azkenean, politikari katalanaren oraingo negoziatuan, Espainiako Administrazio Publikoan, behin-behinekotasun tasak askoz txikiagoak dira erkidegoetan baino, eta beraz, ez luke hainbeste ordaindu behar kalte-ordainetan.
Erkidegoetako administrazioek, aldiz, behin-behinekotasun tasa askoz handiagoak dituzte, funtsean, haien eskumeneko direlako langile kopururik handienak hartzen dituzten zerbitzuak, hala nola, hezkuntza eta osasungintza.
Urteetan, krisia argudio, Madrilek zorrotz mugatu zizkien erkidegoei LEP lan eskaintza publikoetako plazen kopuruak. Birjartze tasekin, urte batzuetan, erretiro eta abarrekin hutsik gelditutako plazen %10 bakarrik atera ziren LEPetara, eta soilik azken urteetan orokortu dira %100eko eta %110 inguruko berritze tasak. Beraz, plaza askok urteak daramatzate eskaintza publikorik gabe, behin-behinean beteta. Hortik bereziki erkidegoetako itzelezko behin-behinekotasun tasak.
Zerbitzua kolokan
Kalte ordainetan dirutza pagatzera derrigortuak, eta gainera, behin-behinekotasunaren arazoa konpondu gabe geldituko diren beldur dira erkidegoak. Izan ere, Icetaren ministerioak agintzen jarraitu nahi du zenbat plaza atera ditzaketen eskaintza publikoetara.
Muga horrekin, erkidegoentzat eta tokiko administrazio askorentzat zaila da irtenbidea ematea dekretuaren beste neurri nagusiari. Ezin badituzte nahi beste/behar beste postu atera eskaintzetara, gertatuko dena da hiru urteren buruan hutsunea ezingo dutela bitarteko beste langile batekin bete, eta zerbitzua kolokan gera daiteke. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200111/caceresen-hilketaren-arduraduntzat-jo-dute-elektrizitate-enpresa-bateko-goi-kargudun-bat.htm | Mundua | Caceresen hilketaren arduraduntzat jo dute elektrizitate enpresa bateko goi kargudun bat | Copinh elkarteak eta NBEk ikerketarekin jarraitzeko beharra nabarmendu dute, «egile intelektual guztiak» atzeman arte. | Caceresen hilketaren arduraduntzat jo dute elektrizitate enpresa bateko goi kargudun bat. Copinh elkarteak eta NBEk ikerketarekin jarraitzeko beharra nabarmendu dute, «egile intelektual guztiak» atzeman arte. | Berta Caceres ekintzaile ekologistaren hilketaren arduradun intelektualtzat jo dute Roberto David Castillo DESA elektrizitate enpresako zuzendaritzako kidea. Haren aurkako zigorra abuztuaren 3an ezarriko dute. Fiskaltzak «historikotzat» jo du auzitegiaren erabakia, eta nabarmendu du agerian utzi duela Castillok Caceresen hilketa agindu zuela «Gualcarque ibaian, Lenca herriaren lurraldean, DESA enpresak egin nahi dituen operazioetan oztoporik egotea eragozteko». Halere, fiskaltzak ez du ikerketa hor amaitu nahi, eta lanean jarraituko du «hilketan parte hartu zuten beste egile intelektual batzuk identifikatzeko».
Copinh elkarteak «Lenca herriaren eta Berta Caceresen familiaren garaipen» gisa irudikatu du ebazpena, eta Bertha Zuñigak, ekintzailearen alabak, gehitu du «giza eskubideena eta elkartasuna adierazi duen komunitateena» ere badela. Halere, ikerketak ez eteteko eskatu dute, «krimenaren egile intelektual den Atala Zablah familia» auzipetzea falta dela argudiatuta: «Ebazpenak adierazten du, kasu honetan, botere egiturek ez dutela lortu justizia sistema erostea, eta Atala Zablah familiaren egitura kriminalak ez dituela bere helburuak lortu».
NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen goi mandatariak Hondurasen duen bulegoak ere erabakia txalotu du: «Ebazpena gakoa da biktimen eta gizartearen egiarako eta justiziarako eskubidea bermatzeko. Mugarri historiko bat da kontuak emateari eta Hondurasko zuzenbide estatua indartzeari dagokionez». Copinh elkarteak egin bezala, «arduradun guztiak» ikertu eta zigortu arte lanean jarraitzeko eskatu du.
Castillo herrialdetik ihes egiteko asmotan zela atzeman zuen Poliziak. Militar ohia, DESA enpresako presidente exekutiboa zen krimena gauzatu zen garaian. Gainera, Castillo ez da Caceresen hilketarekin lotuta ikertu duten DESA enpresako kide bakarra.
Berta Caceres ekintzailea 2016ko martxoaren 3an hil zuten, 43 urte zituela, La Esperanza herriko haren etxean, CIDH Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak hura babesteko neurriak hartuak zituen arren. Azken urteetan mehatxu ugari jaso zituen ekintzaileak, Agua Zarca presaren eraikuntzaren aurkako mugimenduaren buruetako bat izateagatik. Hilketaren testigu bakarra Caceresen etxean zegoen Gustavo Castro ekintzaile ekologista mexikarra izan zen, eta hark ere tiro bat jaso zuen belarrian.
DESA enpresak Gualcarque ibaian —sakratua da Lenca herriarentzat— egin nahi duen azpiegiturak indigenen esku dauden lur eta basoak suntsituko lituzke, Lenca herriaren eledunen arabera. Ebazpenaren ostean, beraz, azpiegitura eraikitzeko kontzesioa bertan behera uzteko eskatu dute Caceresen familiak eta Copinh elkarteak, eragin ditzakeen kalteez gain, hura eraikitzeko baimena emateko garaian «ustelkeria» nagusi izan dela argudiatuta. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200112/gizonezko-baten-gorpua-topatu-dute-sute-batek-kaltetutako-iruneko-etxebizitza-batean.htm | Gizartea | Gizonezko baten gorpua topatu dute sute batek kaltetutako Iruñeko etxebizitza batean | Atzo gauean piztu zen sutea, Arrotxapea auzoko Joaquin Beunza kaleko etxe batean. | Gizonezko baten gorpua topatu dute sute batek kaltetutako Iruñeko etxebizitza batean. Atzo gauean piztu zen sutea, Arrotxapea auzoko Joaquin Beunza kaleko etxe batean. | Sute bat piztu zen atzo gauean Iruñeko Arrotxapea auzoko Joaquin Beunza kaleko eraikin bateko etxebizitza batean. Garrak itzaltzera joan ziren suhiltzaileak, eta etxearen barruan 44 urteko gizonezko baten gorpua topatu zuten.
Nafarroako Gobernuaren informazioaren arabera, SOS Deietara deitu zuten hainbat bizilagunek 21:00ak inguruan, jakinarazteko ke lodi bat ateratzen ari zela etxebizitzatik. Suhiltzaileak iritsi ziren, barrura sartu ziren, eta gorpua topatu zuten sarrerako atetik oso gertu. Bi koltxoi erretzen ari ziren logeletako batean, eta handik zetorren kea. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200113/azkena-rock-jaialdiak-kontzertuak-iragarri-ditu-udazkenerako.htm | Kultura | Azkena Rock jaialdiak kontzertuak iragarri ditu udazkenerako | Hamar eguneko jaialdi berezi bat egingo dute Gasteizko Iradier Arenan. Bertan ariko dira, besteak beste, Liher, El Drogas, M clan, Lendakaris Muertos, Loquillo eta Ezpalak. | Azkena Rock jaialdiak kontzertuak iragarri ditu udazkenerako. Hamar eguneko jaialdi berezi bat egingo dute Gasteizko Iradier Arenan. Bertan ariko dira, besteak beste, Liher, El Drogas, M clan, Lendakaris Muertos, Loquillo eta Ezpalak. | Bigarren urtez jarraian, ez da Azkena Rock jaialdirik egingo Gasteizen, izurriaren ondorioz, baina antolatzaileek kontzertu batzuk iragarri dituzte udazkenerako. Hamar eguneko jaialdi berezi bat egingo dute Iradier Arenan, irailaren 22tik urriaren 3ra bitarte, eta bertan ariko dira, besteak beste, El Drogas, M Clan, Liher, Ezpalak, Loquillo, Lendakaris Muertos, Los Enemigos, Carolina Durante eta Los Zigarros.
Iradier Arenako gunea martxan jarri zenean lau haizeetara zabaldu ziren Last Tour enpresa sustatzaileak formatu txikiagoko kontzertuak antolatuko ote zituenaren zurrumurruak; izan ere, Azkena Rock jaialdiaren antolatzaileak Gasteizko eta Arabako eragileek sortutako Kultura Bizia elkarteko kideak eta sustatzaleak dira. Bada, gaur baieztatu dute ahoz aho zebilena, ohar baten bidez: «Guri rock-and-rolla eta zuzeneko musika gustatzen zaizkigu, eta ezin genuen beste urte bat egon Azkena Rock zuzenean egin gabe».
Jaialdi berezia izango da, «gaur egungo garaietara egokitua, baina betiko espirituarekin», antolatzaileen esanetan. Hau da, letra larriko rocka izango da jaialdiaren ardatz nagusia ohi legez, baina hura inguratzen duten bestelako moldeek ere lekua izango dute, punkak edo rockabillyak esaterako. Izen handiko musikariak arituko dira, baita hasiberriak edo gazteagoak direnak ere. Denera, 21 musikari edo taldek joko dute.
Sarrerak ostiralean jarriko dituzte salgai, azkenarockfestival.com webgunean.
Hona hemen egunez eguneko egitaraua:
Irailak 22: Lendakaris muertos + Ezpalak Irailak 23: Los Enemigos + Liher Irailak 24: El Drogas + The Lizards Irailak 25: Carolina Durante + Biznaga Irailak 26: Johnny Burning + The Soul Jacket Irailak 29: Kaotiko + Puraposse + The Wax Irailak 30: Ray Collins Hot Club + Micky & The Buzz Urriak 1: Loquillo + Seda Urriak 2: Los Zigarros + Los Estanques Urriak 3: M Clan + Razkin |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200114/gizarte-irekia-baina-diskriminatzailea-batik-bat-ijito-etorkin-eta-emakumeekin.htm | Gizartea | Gizarte «irekia» baina diskriminatzailea, batik bat ijito, etorkin eta emakumeekin | Ikuspegik diskriminazioaren inguruan dauden pertzepzio eta jarrerei buruzko azterketa egin du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Herritarren %24,4ak adierazi du bizitzako uneren batean diskriminatu egin dutela; %28,9ak emakumeen kasuan. | Gizarte «irekia» baina diskriminatzailea, batik bat ijito, etorkin eta emakumeekin. Ikuspegik diskriminazioaren inguruan dauden pertzepzio eta jarrerei buruzko azterketa egin du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Herritarren %24,4ak adierazi du bizitzako uneren batean diskriminatu egin dutela; %28,9ak emakumeen kasuan. | EHUko Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak Diskriminazioa eta aniztasuna EAEn: perspektibak, esparruak eta kolektiboak izeneko azterketaren emaitzen berri eman du, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren artean diskriminazioaren inguruan dauden pertzepzio eta jarrerei buruzko balorazio soziologikoa plazaratzeko.
Azterketaren arabera, «herritarren %24,4ak adierazi du bizitzako uneren batean diskriminatu egin dutela», eta ehuneko hori handiagoa da emakumeen kasuan (%28,9) gizonen artean (%19,6) baino. Hala, diskriminaziorako arrazoien artean gehien aipatzen direnak emakume izatearekin, jatorriarekin edo adinarekin lotutakoak dira.
Eusko Jaurlaritzaren EPADE 2020 azterketaren baitan eginiko inkestan oinarrituta, BOPI (Basque Open-mindness Index) aniztasunarekiko irekitasunaren euskal indizeak 72,7 puntu eman dizkio euskal gizarteari 0tik 100era bitarteko eskalan, non 100ek aniztasunarekiko erabateko onarpena esan nahiko lukeen. Horri dagokionez, Ikuspegik hurrengoa adierazi du: «Datu hori, hobetzeko marjina dagoela adierazi arren, gizarte ireki, inklusibo eta tolerantziari dagokio, zalantzarik gabe, bere gizarte-dibertsitate osoarekin».
Herritarren jokabideari buruzko azterketa honek, ordea, agerian utzi du ere badirela jarrera «ez hain toleranteak» bi kolektibo jakinekiko: ijitoen komunitatea eta etorkinak. Gizarte talde horiek dira, hain zuzen, bizitegi-eremuan etxebizitzak eskuratzeko zailtasun handiena dutenak.
Azterketaren arabera, «bizitegi-diskriminazioa da, alde handiarekin, gehien hautematen dena, ziurrenik kolektibo batzuek nabarmen sufritzen dutelako eta bizitegi-merkatu basati batean kokatzen delako, non etxebizitza ia ez den eskubidetzat hartzen». Puntu honetan, Ikuspegiren azterlanak gazteak ere kaltetutzat jotzen ditu, eta zehazten du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen %82,2k uste duela herritar guztiek ez dutela aukera bera alokairuko etxebizitza bat eskuratzeko.
Diskriminazioa lan eremuan
Lan eremuari dagokionez, diskriminazioa emakumeen artean ere nabaritzen da, eta horrekiko pertzepzio orokor bat identifikatu du Ikuspegik: «Euskal gizarteak aitortzen du gizonen eta emakumeen arteko lan-desberdintasuna, batez ere erantzukizuneko lanpostuetarako sarbidean».
Hala, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen %78,1ek badaki pertsona guztiek ez dituztela aukera berak lanpostu bat eskuratzeko orduan, eta %77,6k ezberdintasunak hautematen ditu ere erantzukizuneko lanpostu bat eskuratzeko garaian, alde hori emakumeen, atzerritarren eta ijitoen kasuan nabarmenagoa izanik.
Hain zuzen, emakumeen %42,5ek uste du emakume izateak kalte egiten diola lanpostu bat eskuratzeko orduan, eta erdiak baino gehiagok (%55,5) dio baldintza negatibo bat dela erantzukizuneko lanpostu batera heltzeko. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200115/richard-donner-hil-da-superman-the-omen-eta-lethal-weapon-en-zuzendaria.htm | Kultura | Richard Donner hil da, 'Superman', 'The Omen' eta 'Lethal Weapon'-en zuzendaria | Zinemagile estatubatuarrak 1970eko eta 1980ko hamarkadako filmik arrakastatsuenetako batzuk zuzendu zituen | Richard Donner hil da, 'Superman', 'The Omen' eta 'Lethal Weapon'-en zuzendaria. Zinemagile estatubatuarrak 1970eko eta 1980ko hamarkadako filmik arrakastatsuenetako batzuk zuzendu zituen | «Zinema zuzendaria izatea jaso nezakeen oparirik ederrena izan zen». Ofizio izan zuena afizio ere izan zuen Richard Donner zinemagile estatubatuarrak (New York, 1930-2011), eta zaletasun hori bere lanean islatzen saiatu zen beti.
Bere belaunaldiko zinemagile asko bezala, telebistan eman zituen lehen pausoak, eta, 1960an hasita, hainbat telesail ikonikoetako atalak zuzendu zituen: The Twilight Zone, Perry Mason, Get Smart, The Fugitive, Ironside, Kojak... 1976an, berriz, zinemarako jauzia egin zuen beldurrezko ekoizpen handi batekin: The Omen. The Exorcist filmak urte batzuk lehenago izandako oihartzuna baliatu nahi zuen filmak, eta Gregory Peck nahiz Lee Remick zituen protagonista. Filmak arrakasta izan zuen, baina askoz handiagoa izan zen handik bi urtera Superman-ekin lortutako oihartzuna. Ekoizpenak 55 milioi dolarreko aurrekontua izan zuen, 300 berreskuratu zituen mundu osoan, eta, gainera, bidea eman zien superheroiaren pertsonaian oinarritutako eta Christopher Reevek protagonizatutako hainbat filmi.
80ko hamarkadan arrakastari eutsi zion Donnerrek Ladyhawke abenturazko film erromantikoarekin eta The Goonies komediarekin, eta batez ere Lethal Weapon film sailarekin. Gerora zuzendu zituen Scrooged, Charles Dickensen Eguberrietako ipuina-ren moldaketa (1988) Maverick umorezko westerna (1994), Assasins (1995) eta 16 Blocks (2006), bere azkeneko lana. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200116/911-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean-bi-hilabeteko-kopururik-altuena.htm | Gizartea | 911 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, bi hilabeteko kopururik altuena | Nafarroa izan da kutsatu gehien izan dituen herrialdea, baina, aurreko eguneko datuekin alderatuta, txikitu egin da kopurua. Gainontzeko lurraldeetan gora egin dute kutsatzeek. | 911 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, bi hilabeteko kopururik altuena. Nafarroa izan da kutsatu gehien izan dituen herrialdea, baina, aurreko eguneko datuekin alderatuta, txikitu egin da kopurua. Gainontzeko lurraldeetan gora egin dute kutsatzeek. | Bilakaera epidemiologikoak bi hilabete egin ditu atzera: 911 positibo zenbatu zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak, maiatzaren 1etik izandako kopururik handiena. Nafarroak ditu kasu gehien oraindik ere, 425 guztira. Hala ere, aurreko eguneko datuekin alderatuta, jaitsiera nabaritu da. Gainontzeko lurraldeetan, ostera, goraldia izan da beste behin ere: 220 kasu zenbatu dituzte Gipuzkoan; 194 Bizkaian, eta 57 Araban.
Datuen igoera nabarmena bada ere, horrek ez du islarik izan ospitaleratzeetan oraingoz behintzat. Guztira 119 lagun erietxeratu dituzte Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan, aurreko egunetako joera bertsuan: horietatik 38 daude ZIUetan, atzo baino sei gutxiago.
Atzoko datuek zerikusi gutxi dute duela astebete eskas kaleratu zituztenekin: 200 azpitik ziren orduan. Kutsatzeen igoera bat-batekoa, hain zuzen ere, oraindik txertatzeko dauden adin tarteetan gertatzen ari da: horietako asko oporraldietan edo ikasturte bukaerako bidaietan. Nafarroako Gobernuak atzo bertan jakinarazi zuen Saloun (Herrialde Katalanak) ikasturte bukaerako bidaietan izandako 700 ikasle baino gehiagok eman zutela positibo PCR proban: proba egin dutenen ia %50, Carlos Artundo Nafarroako Osasun zuzendariak jakinarazitakoaren arabera.
Eusko Jaurlaritzak ere PCR proba egiteko deia zabaldu die Mallorcan (Herrialde Katalanak), Saloun edo Conilen (Cadiz, Espainia) izandako 16 eta 18 urte bitarteko gazteei, lurralde horietan gertatzen ari diren kutsatzeen gorakada dela eta. Hain zuzen ere, Gipuzkoatik Mallorcara joandako ikasleen artean 267 kutsatu atzeman zituen Osakidetzak aurreko astean. Era berean, Deustuko Unibertsitateak jakinarazi du Bordelera (Akitania Berria) joandako unibertsitateko 30 ikaslek ere positibo eman dutela. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200117/lab-ere-ez-dago-gustura-icetaren-proposamenarekin.htm | Ekonomia | LAB ere ez dago gustura Icetaren proposamenarekin | Espainiako Gobernuak ezarritako arau aldaketen aurrean, kontsolidaziorako lege propioa «ozenago» aldarrikatu du sindikatu abertzaleak. | LAB ere ez dago gustura Icetaren proposamenarekin. Espainiako Gobernuak ezarritako arau aldaketen aurrean, kontsolidaziorako lege propioa «ozenago» aldarrikatu du sindikatu abertzaleak. | Euskal Herrian oposizio handia izango du enplegu publikoa egonkortzeko Madrilen lotutako proposamenak. Miquel Iceta Espainiako Funtzio Publikoko ministroak proposatutakoak CCOO, UGT eta CSIF sindikatuen babesa lortu du, baina ez, ordea, Hegoaldeko administrazio gehienetan gehiengoa duten sindikatuena.
Atzo, Madrildik bertatik, akordioa «oso larria» zela adierazi zion BERRIAri Igor Eizagirre ELAko negoziatzaileak. Gaur, berriz, LAB izan da haserre azaldu dena. «Aldaketek ez dute amaiarazten Hego Euskal Herriko milaka langileren prekaritate egoera, eta, espero bezala, ez ditu kontuan hartzen euskal administrazioen errealitatea eta beharrak».
LABek ez zuen askorik espero Icetak atzo sindikatuekin izandako bilerari buruz. «Euskal enplegu publikoaren arazoei irtenbidea ematea ez zen araudi zentralistetatik edo epaitegietatik iritsiko, baizik eta [...] negoziazio kolektiboaren bidez eta euskal erakundeek, errealitate espezifikoa eta gure administrazioen beharrak kontuan hartuta, beren ahalmen legegile osoa garatzeko daukaten aukera gauzatuz».
Sindikatuak Espainiako Gobernua bera egin du gaur egungo behin-behinekotasun handiaren arduradun, hainbat urtez aurrekontuak murriztu dituelako eta gastuak murrizteko ez dituelako ordezkatu erretiroa hartu duten milaka langile publiko. «Orain, Europako eskakizunari erantzuteko helburu bakarrarekin egin dituzte aldaketa hauek, aldi baterako langileen artean are babesgabetasun handiagoa sortuta, beren lanpostuak arriskuan jarriko direlako konpentsazio ekonomiko irrigarri batekin eta atzeraeraginezko izaerarik gabe».
Negoziazioa, Iruñean eta Gasteizen
«Madrildik etorritako esku hartzeen» aurrean, LABek aldarrikatu du Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak erabaki behar dutela nola txikitu behar diren administrazio publikoetako behin-behinekotasun tasak. «Alde batera utzi behar dira nahikoak ez diren proposamenak, adibidez, EAJk oraindik mantentzen duen Kidego eta Eskalen legea». Gauzak horrela, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eskatu die lege berri bat prestatzea, eta sindikatuekin negoziatzea.
Bi baldintza bete beharko lituzkete euskal legeek. Lehenik, «tokian tokiko negoziazio prozesuen bitartez, lanpostu estruktural guztiak identifikatu eta lanpostuen zerrendan sartzea, gaur egungo iruzurrean dauden lanpostu guztiak aitortzea ezinbestekoa delako».
Bigarrenik, «salbuespenezko egoera bati, neurriko irtenbidea negoziatu. Administrazio ezberdinetan enplegua egonkortzeko beharrezkoak diren salbuespeneko neurriak negoziatu behar dira, errealitate ezberdinak kontuan hartuta: adina, antzinatasuna, sarbide mota, feminizatuta dauden kolektiboak». |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200118/sanferminik-gabe-ere-jendea-bildu-da-udaletxe-plazan.htm | Gizartea | Sanferminik gabe ere, jendea bildu da udaletxe plazan | Jairik ez dagoen arren, udalak agerraldi ofiziala egin du, eta Enrique Maia alkateak «zuhurtzia» eskatu die herritarrei | Sanferminik gabe ere, jendea bildu da udaletxe plazan. Jairik ez dagoen arren, udalak agerraldi ofiziala egin du, eta Enrique Maia alkateak «zuhurtzia» eskatu die herritarrei | Gaur hasiko ziren sanferminak Iruñean, baina COVID-19ak eragindako izurria dela eta, bigarren urtez jarraian ez dute jaiei hasiera ematen dien txupinazorik bota udaletxe plazan, eta datozen bederatzi egunetan ez da, horrenbestez, jai ekitaldirik egongo. Udalak joan den apirilaren 26an iragarri zuen aurten ere ez zela jairik egongo; nolanahi ere, gaur eguerdian jende dezente bildu da udaletxe plazan.
Azken egunetan kasuetan egon den gorakadari jarraiki, Nafarroan 425 positibo zenbatu dituzte azken orduetan, eta positibo tasa %17,9koa da uneotan. Ez dago sanferminik, baina Enrique Maia alkateak agerraldi ofiziala egin du udaletxean, festei buruzko kanpaina instituzional bat aurkezteko. Aitortu du azken egunetako positiboen hazkundeak «ezustean» harrapatu duela eta «ukituta» utzi duela. «Zuhurtzia» eskatu die herritarrei, baina aintzat hartu behar da hilabeteetan murrizketen kontra egin duela. Azpimarratu du, bide batez, izurriak sanferminak «birpentsatzeko» aukera ematen duela: «Txarra kendu eta onari eutsi».
Zazpi iragarki labur prestatu ditu udalak. Maia: «Festak duen alde ona erakusteko eta itzuliko garela gogorarazteko». Eta hitz egin du «sanferminen balioen garrantziaz». Bi aipatu ditu: «alaitasuna» eta «erlijioa». Hain zuzen, iragarri du sanferminetako ekitaldi erlijioso guztietara joango dela.
Festarik ez da egongo, baina gaur Iruñean baziren zuri-gorriz jantzi diren batzuk. Udalak Polizia operatibo bat ezarri du goizean goizetik, eta, horren ondorioz, Gazteluko plazaren eta udaletxearen inguruak poliziaz josirik daude. Kontrolak ezarri dituzte udaletxe plazara sartzeko.
Azken egunetan izurriak eragindako kutsatzeak ugaritu direnez, Nafarroako Gobernuak joan den astean hartutako neurriak aldatu ditu. Esaterako, bihartik aurrera ostalaritzako establezimendu guztiek 01:00etan itxiko behar dituzte ateak, gehienez jota. Aintzat hartu behar da diskotekek 04:00ak arte irekita egoteko baimena eduki dutela. Santos Indurain Osasun kontseilariak adierazi zuen, atzo, egoera «nahiko kritikoa» dela. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200119/osakidetzak-ere-emango-die-txertoa-hartzeko-ordua-16-29-urte-artekoei.htm | Gizartea | Osakidetzak ere emango die txertoa hartzeko ordua 16-29 urte artekoei | Ostiraletik aurrera horretarako modua izango dutela iragarri du Gotzone Sagarduik | Osakidetzak ere emango die txertoa hartzeko ordua 16-29 urte artekoei. Ostiraletik aurrera horretarako modua izango dutela iragarri du Gotzone Sagarduik | Gazteen artean birusa izaten ari den zabalkundearen harira, Osakidetzak ireki egin dio txertaketarako atea falta zen adin tarteari: 16-29 urte arteko gazteenari. Osasun sailburu Gotzone Sagarduik jakinarazi du gaur erabakia, eta esan du ostiraletik aurrera aukera izango dutela ordua hartzeko. Onartu du, hala ere, bukatzen ari direla oraindik goragoko adin tarteen txertaketa ere, eta txertoak heltzen diren neurrian egin ahal izango dela gazteenen txertaketa. Eskari guztiak batera ezingo direla erantzun onartu du. Guztira 270.000 pertsona direla zehaztu du Sagarduik, eta astia beharko dela. «Agendak irekitzeak ez du esan nahi denak astebetean txertatuko ditugunik. Agendak zabalik egongo dira, eta txertaketak egingo dira txertoak ailegatzen diren neurrian».
Osasunbideak ere irekia die ja txertaketarako atea gazteei, eta Ipar Euskal Herriak asteak daramatzate adin mugarik gabeko txertaketa prozesuan. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200120/tubacexeko-kaleratzeak-indargabetu-egin-ditu-eaeko-auzitegi-nagusiak.htm | Ekonomia | Tubacexeko kaleratzeak indargabetu egin ditu EAEko Auzitegi Nagusiak | Enpresak berriz ere onartu beharko ditu lan erregulazio bitartez kaleratu asmo zituen 129 langileak. Berdina ebatzi dute Laudio eta Amurrioko plantetan. Enpresak helegitea jarriko du. | Tubacexeko kaleratzeak indargabetu egin ditu EAEko Auzitegi Nagusiak. Enpresak berriz ere onartu beharko ditu lan erregulazio bitartez kaleratu asmo zituen 129 langileak. Berdina ebatzi dute Laudio eta Amurrioko plantetan. Enpresak helegitea jarriko du. | EAEko Auzitegi Nagusiak indargabetu egin ditu Tubacexek Laudioko eta Amurrioko (Araba) plantetan egin bi lan erregulazio espedienteak. Lan arloko sailak onartu egin du sindikatuek jarritako helegitea, eta enpresak onartu egin beharko ditu kaleratu asmo zituen 129 langileak. Sala horrek indargabetzen duen bigarren erregulazio espediente handia da, ITP Aero PCBk egin asmo zuenaren ondoren. Ebazpenak ez dira publiko egin oraindik, baina dagoeneko jakina da epaileetako batek boz partikularra eman duela. Enpresak Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea jartzeko asmoa publiko egin du, eta boz partikular horrek onartua izateko aukerak handitzen ditu. Helegiteak, baina, ez du ebazpena bete beharra oztopatzen. Langileen erreakzioa zein den ere ikusi beharko da; 146 egun daramatzate greban.
Edu Ibernia langile batzordeko buruak azaldu duenez, langileak bilerara deituko dituzte, eman beharreko hurrengo pausoak aztertzeko. Lan erregulazioarekin batera enpresak aldi baterako erregulazio bat onartua zuen, eta ebazpenak haren inguruan zerbait esan duen jakin nahi dute. Izan ere, epaitegiak langileen tesia onartu du, eta, ondorioz, Tubacex jasaten ari den ekoizpen jaitsiera COVID-19arengatik dela ebatzi du, eta aldi baterako erregulazioa ere haren aitzakian eskatu zuela enpresak.
Aiaraldea.eus agerkariak azaldu duenez, langile ugarik lantegi aurreko piketean ezagutu dute albistea. Poza nagusitu da, eta ate aurreko zuhaitzean eskegita zituzten panpinak erre dituzte.
Enpresak helegitea jarriko du
Tubacexeko zuzendaritzak ebazpenari helegitea jarriko dio. Presazko lehen balorazio bat egin du, eta ebazpena aztertzeke duen arren, erabakia ez dela ezustekoa izan onartu du. Zuzendaritzaren arabera «ulertezina» da epaileek ez kontuan hartu izana petrolioaren eta gasaren sektoreak bizi duen aldaketa garaia. Era berean, eta Tubacexek bizi duen egoera larria ikusita, ez du ulertzen epaileen ustez krisia eragin duten arrazoiak behin-behinekoak izatea, COVID-19arengatik 2020an hasiak, eta ez egiturazkoak. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200121/errusian-28-bidaiarirekin-desagerturiko-hegazkinaren-hondakinak-aurkitu-dituzte.htm | Mundua | Errusian 28 bidaiarirekin desagerturiko hegazkinaren hondakinak aurkitu dituzte | Herrialdearen ekialdean gertatu da ezbeharra, eta, lehen informazioen arabera, inor ez da bizirik atera istriputik. | Errusian 28 bidaiarirekin desagerturiko hegazkinaren hondakinak aurkitu dituzte. Herrialdearen ekialdean gertatu da ezbeharra, eta, lehen informazioen arabera, inor ez da bizirik atera istriputik. | Errusiako erreskate taldeek 28 bidaiarirekin desagerturiko hegazkinaren hondakinak aurkitu dituzte, herrialdearen ekialdean dagoen Palana hiritik gertu. Abioiak lurraren kontra jo du, eta, agintariek emandako lehen informazioen arabera, inor ez da bizirik atera istriputik.
Aireko Garraioaren Agentzia Nazionalak jakinarazi duenez, hegazkina Palanako aireportuko lurreratze pistatik «lau-bost kilometrora» aurkitu dute, baina ez dute zehaztu non eta zer egoeratan atzeman duten hegazkina. Kostatik gertu izan da ezbeharra, eta horrek zaildu egin ditu erreskate lanak; itsasontziak ere bidali dituzte zeregin horretan laguntzeko.
Petropavlovsk-Kamtxatskitik atera zen abioia, Palanako aireportuan lurreratzeko, eta une horretan eten zen komunikazioa. Oraindik ez dago argi zergatik gertatu den istripua, eta agintariak bi hipotesi lantzen ari dira: segurtasun neurriak urratu dituztela edo baldintza klimatiko txarren ondorio izan dela. Izan ere, inguruan hodeiak eta behe lainoak ikusi dituzte.
Halere, Kamtxatka eskualdeko gobernadore Vladimir Solodovek eskatu du «presazko ondoriorik» ez ateratzeko. Horri begira, Errusiako lehen ministro Mikhail Mixustinek jakinarazi du ikerketa batzorde bat osatuko dutela gertaturikoa argitzeko, eta horren buru izango dela Vitali Saveliev Garraio ministroa. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200122/bizi-berri-iv-plana-onartu-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Bizi Berri IV plana onartu du Jaurlaritzak | Urria bitartean izurriari aurre egiteko hartu ahal izango diren neurriak hor daude jasota | Bizi Berri IV plana onartu du Jaurlaritzak. Urria bitartean izurriari aurre egiteko hartu ahal izango diren neurriak hor daude jasota | Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluak gaur goizean Bizi Berri IV plana onartu du, eta bihar emango ditu horren gaineko argibideak Iñigo Urkullu lehendakariak, Labi batzordeak egingo duen bileran. Aurreratu dute plan hori urrira bitarterako pentsatuta dagoela; izurriari aurre egite aldera hilabeteotan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hartu ahal izango diren neurriak hortxe jasota daude. Eta «juridikoki» guztiz onesgarriak izango direla nabarmendu dute, Eusko Legebiltzarrak onartu berria baitu halakoei aurre egiteko lege bat, eta hor jasotakoen arabera onduta baitago plan berria.
Bihar Labi eratzen duten gainerako erakundeetako ordezkariei emango die Urkulluk planaren berri. Birusaren transmisioaren arabera, eta erietxeetako egoeraren arabera, hiru egoera bereizten dira planean, eta horren araberako neurriak.
Transmisioa ez da, ordea, neurriak hartzeko irizpide bakarra izango; begiratuko zaie, baita ere, txertaketaren gaineko datuei, eta birusaren aldaerei, eragina baitute horiek ere izurriaren eboluzioan. Egoeraren larritasunaren arabera, establezimenduetako ordutegia mugatu egingo dute. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200123/aedes-japonicus-eltxo-inbaditzailea-atzeman-dute-donostian.htm | Gizartea | 'Aedes japonicus' eltxo inbaditzailea atzeman dute Donostian | Eltxo espezie horren ziztada beste espezie batzuena baino alergenikoagoa izan daitekeela ohartarazi dute, baina nabarmendu dute hiria ez dagoela izurrite arriskuan. | 'Aedes japonicus' eltxo inbaditzailea atzeman dute Donostian. Eltxo espezie horren ziztada beste espezie batzuena baino alergenikoagoa izan daitekeela ohartarazi dute, baina nabarmendu dute hiria ez dagoela izurrite arriskuan. | Donostiako Udalak duela ia aste batzuk abiatu zuen tigre eltxoaren populazioa kontrolatzeko urteroko kanpaina, eta jakinarazi du hirian izurriteak kontrolatzeaz arduratzen den Lokimica enpresak Aedes japonicus eltxo inbaditzailea atzeman duela tigre eltxoarentzat jarritako tranpetan.
Udalak 85 tranpa jarri ditu aurten hiriko hainbat gunetan. 300 mililitro urez betetako poteak dira, eta uretatik irteten den taula txiki bat dute. Tigre eltxo emeek ez dituzte arrautzak uretan erruten —beste espezie ugarik hala egiten dute—, uraren mailatik gora baizik. “Laginak jasota, larbak hauteman dira lagin guneetako batean, Aedes Japonicus eltxo espeziearekin bateragarriak. Larbak laborategira eraman ziren, eta eklosiora arte hazi ziren, eta ondoren teknika estereotiomikroskopikoen bidez identifikatu”, azaldu du Udalak.
(jarraitu irakurtzen, Irutxuloko Hitza-n) |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200124/jesus-lizasoren-ozeanoaren-erroak-eskultura-kokatu-dute-bilboko-itsasmuseumen-parean.htm | Kultura | Jesus Lizasoren ‘Ozeanoaren erroak’ eskultura kokatu dute Bilboko Itsasmuseumen parean | Bi metroko oinarria eta sei metroko altuera du piezak, eta Bilboren historia du hizpide: altzairuz eta egurrez egina dago, eta merkataritza ontziei eta arrantzaleen txalupei egiten diete erreferentzia materialek, hurrenez hurren | Jesus Lizasoren ‘Ozeanoaren erroak’ eskultura kokatu dute Bilboko Itsasmuseumen parean. Bi metroko oinarria eta sei metroko altuera du piezak, eta Bilboren historia du hizpide: altzairuz eta egurrez egina dago, eta merkataritza ontziei eta arrantzaleen txalupei egiten diete erreferentzia materialek, hurrenez hurren | Aingura beltz mardulen bilduma oparo bat, altzairuzko kate pisutsuak, eta, orain, baita bi arrantzaleren eskultura monumental bat ere. Bilboren itsas- eta merkataritza-historia agertzen duten piezez lepo daude Itsasmuseumen inguruak, eta beste artelan bat batu berri zaio bildumari: Jesus Lizaso artista barakaldarrak ondutako Ozeanoaren erroak obra. 2010. urtean egin zuen Lizasok eskultura, eta dagoeneko ikusgai dago Euskaldunako dikeen alboan, ontzi historikoen, ponpa etxearen eta Carola garabiaren aldamenean.
Bi metroko oinarria eta sei metroko altuera du piezak, eta bi marinelek osatzen dute, modu eskematikoan irudikatuak; corten altzairuz taxututako bi lagunen gorputzak zutabe luzangak dira, eta horien gainean paratutako karratuak dira haien bisaiak; aldamenean, altzairuari itsatsita eta besoa irudikatzen duen zati lodi batek oratuta, hirugarren zutabe bat dago, luzeagoa eta zurez egina: arrauna. «Obrak bi pertsonaia irudikatzen ditu ortzi mugari begira, euren arraunarekin harmonia sakonean», azaldu du artistak goizeko aurkezpen prentsaurrekoan.
Ez dira ausazkoak ez itsasgizonak irudikatzea hautatu izana, ezta haiek moldatzeko erabilitako materialak ere. Bilboko alkate Joan Mari Aburtoren hitzetan, «artelana handia da tamainari dagokionez, baina baita esanahiari eta sinbolismoari dagokionez ere», corten altzairuz eta egurrez eginikoa izateagatik, batik bat. Bilboko historian «errotuta» dauden materialak direla adierazi du Jon Ruigomez Itsasmuseumeko zuzendariak, altzairuzkoak baitziren itsasadarretik irteten ziren merkataritza ontziak, eta, bestalde, zurezkoak baitziren arrantzaleen itsasontziak, hark azaldu duenez: «Obrak iraganean botatzen ditu sustraiak, eta orainaldian ditu adarrak».
Itsasadarra lekuko
Historiarekin ez ezik, ordea, tokiarekin ere lotura erdietsi du Lizasoren lanak, piezaren koloreak bat egiten duelako aurrez aurre duen Euskalduna jauregiko eraikinaren tonuarekin, Aburtoren hitzetan; corten altzairuz ondutako bi eraikuntzen arteko «elkarrizketa» eragin du Lizasok, alkatearen iritziz. Toki horretan egiten ziren, zehazki, merkataritzarako ontziak, museoko zuzendariak gogorarazi duenez. Ildo beretik, Ruigomezek adierazi du eskulturak «metafora polita sortzen» duela dagoen lekuan, baina iruzkinarekin ez dio inguruko arkitekturari erreparatu, ezpada hura baino lehenagoko elementu bati: «Itsasoaren zati honi itsasadarra deitzen zaio; ez da erreka, ezta ibaia ere, itsasoaren adar bat baizik». Eta Lizasoren obraren izenburuak, hain justu, ur gaziari egiten dio erreferentzia, ez ur gezari.
Bilboko merkataritzaren historiaz diharduen lan orok ezin dezake itsasadarra saihestu, alkatearen hitzei erreparatuta. «Beti izan da Bilboren ardatza», haren arabera, eta bada, ezinbestean, Lizasoren artelanaren testuinguruaren zati ere. «Merkataritza hiri bezala sortu zen Bilbo, 1300. urtean, eta 1511n mugarri bat ezarri zuten kontsulatuaren ordenantzek, gerora merkataritzaren kodea izango zenaren aurrekaria izan baitziren». Eta itsasadarra erreferentzia izan da ehunka urte horietan. «Bilbok munduarekin duen zilbor hestea da; sortu zenetik, portu askorekin izan ditu loturak. Gaztelako artilea irteten zen bertatik, besteak beste, eta produktu manufakturatuak sartzen ziren», zehaztu du zuzendariak.
Lizasoren itzulera
Lan kontuengatik, urteak eman ditu Bizkaitik kanpo artista barakaldarrak. Laster itzultzea aurreikusten du, baina, bitartean, artearen eskutik lortu du jatorrira bueltatzea. Aburtok kontatu duenez, behin artistak gogorarazi zion Bilbon aspaldian ez zela bere obra esanguratsurik erakutsi; Ozeanoaren erroak lanak hutsunea bete du, hein batean. Era berean, ez da Itasmuseumek bere obra bat hartzen duen lehen aldia ere. 2013an, bi eskultura utzi zizkion artistak museoari: El tuercebarros eta Remero. Lehena Campo Volantin pasealekura lekualdatu zuten iaz, Zubizuriren ondora; «itsasadarraren beste bazterrera», alkateak azpimarratu duenez. Beste artelan andana batekin batera osatzen du Euskal Artisten Eskulturen Pasealekua izenekoa; proiektuak «kultura herritarrei hurbiltzeko helburua» duela nabarmendu du Aburtok. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200125/iraganeko-zauriak-berriz-odoletan.htm | Mundua | Iraganeko zauriak, berriz odoletan | Estatu sortu berriaren esperantzak azkar zapuztu ziren. Independentzia aldarrikatu eta bi urtera, SPLM zatituta zegoen, eta gerra zibila piztu zen dinken eta nuerren artean. 400.000 hildako eta lau milioi desplazatu eragin zituen 2013tik 2018ra. | Iraganeko zauriak, berriz odoletan. Estatu sortu berriaren esperantzak azkar zapuztu ziren. Independentzia aldarrikatu eta bi urtera, SPLM zatituta zegoen, eta gerra zibila piztu zen dinken eta nuerren artean. 400.000 hildako eta lau milioi desplazatu eragin zituen 2013tik 2018ra. | Aho batez independentziaren alde bozkatu eta bi urteren buruan, 2013an, gerraren atarian zegoen berriz Hego Sudan, SPLMk Sudango Herria Askatzeko Mugimenduak ordurako barnean zituen gatazka, mesfidantza eta banaketen eraginez. Estatuaren arduretan parte hartzeak onura ugari zekarzkien agintariei: petrolioaren irabaziak batetik —bake akordio orokorraren ondoren—, eta nazioarteko laguntzen azpikontratuak, negozio aukerak eta abarrak bestetik. Baina liderren arteko lehia eta borroka isilek elkarlana zapuzten zuten gobernuaren barruan, eta tribuen arteko bereizkeriak eta ustelkeria bultzatzen zituzten neurrigabe. Aldiz, herritarren artean hezkuntza eta gaitasunak hedatu edo sortzeari zegokionez, eta gizarte zerbitzuen alorrean, Hego Sudanek ez zuen aurkitzen aurrerabide garbirik. Elikaduraren segurtasunik ezaz eta behar humanitarioez NBE Nazio Batuen Erakundeko agentziak eta gobernuz kanpoko erakundeak arduratzen ziren, giza eskubideen aurrean zuloa sakontzen ari zirela ez balekite bezala, eta gizarte eragileen kritikak ere gutxituz joan ziren atxiloketen eta hilketen astinduz.
Hego Sudango soldaduak Jubako kaleetan, nuerren atxiloketak hasi zirenean.PHILLIP DHIL, EFE
Salva Kiir presidenteak, trantsizioko konstituzioari helduz betiere, botere gehiago bereganatu zituen SPLMren barruan, haren buruzagitzaren kontrako oposizioa eraginkorragoa bilakatu zenean. John Garangen SPLMren garaian eragilerik boteretsuenak ziren bor dinken eliteak —dinken arteko hegoaldeko taldea— eta nuerren lider bihurtutako Riek Machar presidenteordea ahalegindu egin ziren elkarrengana hurbiltzen, iraganeko liskarrak gaindituz; SPLMren barruan erreformak eskatu, eta Salva Kiirren alternatiba bat proposatu zuten, 2015eko balizko hauteskunde orokorrei begira.
Jubako deklarazioaren ondoren (2006), nuerren armada eta politikariak gobernuko alderdian barneratu zirenetik, 2008ko alderdiaren kongresutik gutxienez, Riek Machar zain zegoen bere hautagaitza noiz aurkeztu ahal izango zuen, eta 2013aren hasieran erabakia hartuta zuen. Hala ere, Salva Kiirrek beharrezkoa zatekeen erreforma blokeatu zuen, gerrilarien artean konnotazio garrantzitsua duen diziplinaren izenean, eta urte hartako uztailean, Riek Machar eta beste hogei ministro gobernutik kanporatu zituen, azalpen gehiago eman gabe. Abenduaren 6an, alderdiaren batzarraren aurretik, Riek Macharrek, beste hainbat politikariz inguratuta, prentsaurreko gogor bat egin zuen Salva Kiirren jokaera salatu eta SPLM demokratizatzeko galdatuz. Esan zuen, era berean, nabari zela Hego Sudango buruzagitzan NCP Kongresu Nazionalaren Alderdia infiltratu zela. Abenduaren 15eko gauean, berriz, Salva Kiirrek estatu-kolpe saiakera bat leporatu zion Riek Macharri. Haren ondoan agertutako politikariak atxilotu egin zituzten, eta Riek Macharrek ihes egin zuen Jubatik. Gau hartan, SPLM bitan zatituta geratu zen. Biharamunean, tiroketak eta hilketak zabaldu ziren Jubara lan eta etorkizun bila iritsitako nuer familien auzoetan. Armadako komandante nuerrek matxinadarekin bat egin ahala, gatazka ziztu bizian bilakatu zen gatazka etniko, eta aurretik ere elikaduraren segurtasunik ezagatik gordina zen egoera humanitarioa are gehiago okertu zen.
Adiskidetu, nor-norekin
2014ko urtarrilaren bukaerarako, desplazatuak 700.000 ziren, eta beste 100.000, mugaz kanpo alde eginak. NBEren laguntza humanitariorako buru Valerie Amosek halaxe azaldu zion kazetari taldeari. Gerra zibila saihesteko, berradiskidetzea bultzatu nahian zebilen NBE, eta kazetari batek zera galdetu zuen: «Nor-norekin adiskidetu nahi duzue, presidenteak konstituzioaren aurkako estatu-kolpe saiakera bat izan dela dioenean?». Toby Lanzerrek, NBEren izenean, zera erantzun zion: «Hegosudandarrak adiskidetzea da kontua, ez nik nor-norekin adiskidetu nahi dudan. Hau da, Hego Sudango eragile guztiek, maila guztietan, aitortu behar dute elkarrekin lan egin behar dutela etorkizuna bermatzeko». Laguntza humanitarioaren gaitasunak gainezka egin zuen aurreikusi gabeko desplazatu uholde harekin.
Adjumanin, Ugandako iparraldean prestatutako harrera zentro batera ehunka emakume eta haur iristen ziren egunero, gizonak gudalekuetan galdu ondoren, eta gaixotasunek jota eta oinarrizko behar itzelekin bazeuden ere, eguzkipean zain zeuden; «mantarik ere ez lo egiteko», zioen Jongleytik iritsitako Debora Akuaim dinkak. Urik ere ez zegoen aski. Bitartean, gutxienekoa baino gutxiago eman behar zuten dohaintza emaileen funtsen zain jarraitzen zuen UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak.
Gerrarengatik ihes egindako milaka haien arteko bat, emakume gazte bat Adjumaniko harrera zentroan, gaixorik. OSKAR EPELDE
2014ko urtarrilean, Juban jarraitzen zuten nuer guztiak aireportuaren ondoko UNMISSen eremuan babestuta zeuden —NBEk igorritako soldaduen eremuan—, eta gabeziak izugarriak ziren han ere, baina ez zuten inongo gogorik etxera itzultzeko. Afrika ekialdeko erbestera ihes egiteko bitartekoak izan zituzten nuerrek, berriz, genozidioa salatzen zuten, Juban etxez etxe hil zituztela esanez eta 1991n nuerren SSDF taldeak bor dinken aurka egindako krimenak gogoraraziz Salva Kiirrek hilketen bezperan egindako irrati adierazpenak aipatuz. Nuerrak eta dinkak, batuta, ez ziren hegosudandarren erdiak ere, baina haien arteko konponezinak gerra ekarri zuen, eta, iraganeko bizimoduari eutsiz, armadak eta miliziak sortzeari ekin zioten tokian tokiko leinuek eta gizataldeek, eraginkortasun politikoa lortzeko.
Iraganeko zauriak odoletan ziren ostera. Ugandako armadak SPLA ofizialaren alde egin zuen berehala, Afrikako Batasunaren oniritzia ere itxaron gabe, eta IGAD Gobernu Arteko Garapenerako Agintaritza Addis Abebako elkarrizketak sustatzen saiatu zen. UPDF Ugandako armadak gudalekuetan emandako abantailarekin, baina, SPLA Sudango Herria Askatzeko Armada ofizialak Jubatik iparraldera bultzatu zuen matxinoen armada zuria —gero Oposizioko SPLA deitua izango zena—. 2014ko urtarrilaren 12an, Batasuna estatuko Bentiu hiriburua —gehiengo nuerra du— hartu zuen SPLA ofizialak.
Soldaduen poza, herri hutsa
Azkarki aurrera egiten zutela erakusteko, SPLAko militarrek kazetari talde bat eraman zuten hegazkinez Bentiura, azken segadek utzitako gorpuak oraindik ere eguzkipean usteltzen ari zirela, baina, horrek baino gehiago, bi gauzak harritu zuten kazetari hau: petrolio gordinaren milioika upel ematen duen lurralde hori zenbateraino azpigaratuta zegoen, eta soldadu taldeak bozkarioz batetik bestera zebiltzan arren hiriko etxe, denda eta banku xumeak zeharo hustuta zeudela eta bertako biztanle guztiek ihes egin zutela. SPLAk Jongleyko Bor hiria hartu nahi zuen jarraian, hegoaldetik eta iparraldetik ere eraso eginez. Aitzinatze militar azkarrak sakoneko adiskidetzea ez ote zuen atzeratzen pentsatuz, su-etena agendan ote zegoen galdetu nion James Mai SPLAko komandante nagusiari, eta honela erantzun zuen hark: «Ez dago. Agendari buruz Addis Abeban ari dira hitz egiten; guk ez dakigu zertaz ari diren hizketan».
SPLA ofizialeko soldadu batzuk, Bentiu herrian (Batasuna estatua), armatuta eta irribarrez. Herria hartu berri zuten, eta herritar guztiak ihesi joanak ziren. OSKAR EPELDE
Bentiutik Malakalera, Goi Niloko hiriburura eraman zuen armadak kazetari taldea; hango erdigunea ere azkar konkistatu zuten, baina han ere, biztanleriaren desplazamenduen ordainarekin. Nuerrak UMMISSen kanpalekuen ondoan pilatzen ziren babes bila eta laguntzaren zain, eta gaztetxo asko, nuerrak bereziki, armada zuriaren matxinadak harrapatzen zituen. Horren aurrean, Simon Kun Goi Niloko gobernadoreak zioen gerraren bitartez ez zela ezer lortuko eta azkenean denek galduko zutela. Hiria suntsitua eta arpilatua zegoen harrezkero, baina okerrena etortzekoa zen oraindik, Bentiu eta Malakal, beste hainbat leku bezala, aldiroko gudalekuak izan baitziren.
2013tik 2018ra arte iraun zuten Hego Sudango borrokek, eta, kalkulurik ilunenen arabera, 400.000 pertsonak galdu zuten bizitza, eta desplazatuen kopurua lau milioira iritsi zen. Borrokek Borreko dinken artean eragindako hondamendia dokumentatzea zen kazetarien ardura 2014ko urtarril hartan, baina oinazea erakusteko aukera errazik ez zegoen, horretan saiatzeari matxinoen aldeko ezkutuko lana baitzeritzoten. Borretik Jubara egunero soldadu zaurituak iristen zirela egiaztatu ahal izan zuen kazetari honek, ospitale militarreko zuzendaria zen jeneralaren ahotik. Ospitalea grabatzeko baimena eman zuen hark. Baina, tupustean, Defentsa ministroa agertu zen han. Zaurituei dinkeraz animoak ematera zetorrelakoan. Kazetaririk gabe eta presaka bezala alde egin zuenean, soldadu talde batek kazetari hau atxilotu zuen, eta Jubako kanpoaldean inteligentzia agentziak zuen eraikin batera eraman.
Tresna eta disko guztiak harrapatu eta kendu, eta, orduetako itxaronaldiaren ondoren, «armada desmoralizatzeko asmoa» leporatu zioten kazetari honi. 24 ordu Hego Sudandik alde egiteko; alferrik izan ziren kazetariaren eta haren lagunen ahalegin guztiak goitik iritsitako aginduaren aurka. Ordu luzeen ondoren, azken erabakia jakinarazi zion gizonak zera gaineratu zion: hegosudandarren laguna izan ez balitz kartzelara eramango zuketela.
Bakearen haziak
Bi asteren buruan berriz itzultzeko aukera izan nuen, ordea, Canterburyko gotzaina iritsi zelarik Jubara. Adiskidetzearen haziak ereiteko ordua zela zioen Eliza anglikanoko gotzainak, Hego Sudanen duen indarra baliatzearren, barkamenaren sustraiak botatzen hasteko. Baina gerrak aurrera jarraitzen zuen; eta Addis Abebako elkarrizketen bilerek, batzuetan, minutuak ere ez zuten irauten. Gerrak goratutako ahotsek baino egiazkotasun eta zilegitasun handiagoa zuten isilarazitako ahotsek. Izan ere, gerrak ezinezko bihurtzen zuen ustelkeriaren aurkako lana, eta estatu komuna inoren onurarako suntsitzen ari zen, gainera, hainbeste milaka hildakoren ondoren.
Bakea behar zuten, ez behin-behinekoa, baizik eta iraunkorra. Horretarako, «paper zati batean barik, bihotzetan inprimatzea da behar duguna», zioen Victor Kerik, 2005ean sortutako egunkari bateko zuzendariak. Militarrak nagusitu zirelarik, gizarte zibilak isilean egin behar zuen bere lana, nahiz eta inork baino zintzoago islatu hegosudandarren sakoneko nahia. Deng Rehanek, gizarte zibilaren aliantza baten izenean, nazioarteko komunitateari neutraltasuna eskatzen zion, eta herritarrei, pazientzia, etorkizuneko agintariak aukeratzeko 2015eko hauteskundeak egin ahal izango baziren. «Gizarte zibilak bere burua hezteko aukera behar du, eta garaia da». Ustelkeriaren aurkako epaitegiak behar zirela zioen, eta horretarako beharrezkoa zela herritarren batasuna, «banaketa nagusituko balitz ez baikenuke aukerarik izango eskubideez hitz egiteko ere». Elkarlanaren haziak ernaltzen ahalegintzen zen gizarte zibila, baina urteak beharko ziren sustraiak egiterako. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200126/mugako-bidaiariak.htm | Mundua | Mugako bidaiariak | Migratzea, toki batetik bestera joatea, delitu bilakatu da azken urteetan, heriotzarekin zigortua maiz, hegoaldeko herritarrentzat batez ere. Bruselaren politikek delitu horren «gaizkide» bilakatu dituzte gobernuz kanpoko erakundeak eta giza eskubideen aldeko ekintzaileak. | Mugako bidaiariak. Migratzea, toki batetik bestera joatea, delitu bilakatu da azken urteetan, heriotzarekin zigortua maiz, hegoaldeko herritarrentzat batez ere. Bruselaren politikek delitu horren «gaizkide» bilakatu dituzte gobernuz kanpoko erakundeak eta giza eskubideen aldeko ekintzaileak. | Bidaiaren etapa desberdinetan aritzen dira lanean Helena Maleno (Caminando Fronteras), Marra Junior (Munduko Medikuak) eta Izaskun Arriaran (Aita Mari), baina guztiek dute helburu bidaiariei laguntzea, eta haiek bidean jasandako giza eskubideen urraketak salatzea. Aipatu bidaiariak ez baitira ongi etorriak Europako Batasunean, eskubiderik gabeko subjektu gisa ez bada.
Zer pisu du kontakizun ofizialak migratzaileen inguruan dugun irudian?
IZASKUN ARRIARAN: Europan agian kalterik handiena egiten ari den kontakizuna da gure lana kentzera eta gu inbaditzera datozela dioen hori. Aspaldikoa da, baina kalte egiten jarraitzen du, mezu hori gizarteraino heltzen delako, eta, tamalez, gero eta indar handiagoa hartzen ari delako.
Maiz, badirudi migratzeagatik bakarrik eskubideak galtzen dituztela. Zenbaki bihurtzen ditugu Europara heltzen direnean, eskubiderik eta errespeturik gabeko zenbaki. Guk hori zuzenean bizi dugu Grezian eta Italian. Uste dut hori dela arazo nagusia, ahaztu egiten dugula gu bezalako jendea dela, mugitzeko aukera bera ere ukatu egiten diegu, Europara etorri eta bizitza duinago bat aurkitzeko eskubidea.
HELENA MALENO: Bada kontakizun nagusi bat, nekropolitikaren kontakizunak sustatzen duena. Pertsona hauek hiltzen uzteak diru asko ematen die arma enpresei, eta horiek presioa egiten ari dira mugetan azpiegitura militarrei eusteko, eta ez bakarrik mugetan, baita hirugarren herrialdeetan ere, nolabaiteko neokolonizazioa bultzatuz, eta Europako enpresen interesak babestuz. Azken horiek jendea kanporatua izaten ari den herrialdeetako baliabideak ustiatzen ari dira, ez baitago erakartze efekturik, kanporatze efektua baizik.
Arrazakeria da kontakizun horren zutabeetako bat, eta oso diskurtso sinpleetan aurkitu genezake, dela [Italiako Atzerri Ministro izandako Matteo] Salviniren hitzetan, dela Espainiako beste batzuenetan. Ez dago alderik Salvini baten hitzaldi arrazistaren eta Europako beste alderdi batzuek egiten dutenaren artean, de facto egon badagoelako denek eusten dioten arrazakeria instituzional bat.
Bestea biktima bihurtzea ere arrazakeria da: kriminalak edo biktimak dira, baina inoiz ez dira eskubideak dituzten subjektuak. Alde horretatik, gizarte erakundeetatik ere mesede gutxi egin dute hiltzen edo itotzen ari diren pertsonen irudiak zabalduz; hori ere arrazakeria da, inoiz ezingo baitzenuke grabatu haur zuri europar bat itotzen. Haiek diote beharrezkoa dela gizartea sentsibilizatzeko, baina nik galdetzen diot neure buruari ea familia eta komunitateei egiten zaien mina ez ote den gizarteari egiten zaion onura baino handiagoa. Gizarteak landu behar duena bere arrazakeria da, eta ez bestearen minaren pornografiaren gainean eraiki gizaki zuriaren salbazioa.
MARRA JUNIOR: Hala da, bai. Iruditeria kolektibo horrek eragin handia du banakoengan, baita migratzaileengan ere. Bada beste kontakizun bat ere non migratzaileak baliatzen diren gizartean atsekabea sortzeko, eta hor ere beltz, pobre eta zaurgarri gisa deskribatzen gaituzte.
Maiz gertatzen da, era berean, pertsona migratzaileei ez zaiela hitz egiten uzten, eta isiltze horren arrazoia da haien egia ez datorrela bat kontakizun ofizialarekin. Eztabaida hori oso ezerosoa izan daiteke askorentzat. Hor dago gakoa: nork du hitza? Nork kontatzen du istorioa? Eta noren istorioa ari zaizkigu kontatzen? Zergatik ez utzi banako bakoitzari bere istorioa kontatzen? Ahots horiek guztiek euren espazioa bermatua izan arte, iruditeria kolektiboa ez da aldatuko.
Ez da gauza bera migratzaile bat eta pertsona migratzaile bat, ezta? Noiz uzten dio migratzaileak subjektu eskubidedun izateari?
I. ARRIARAN: Nik uste dut migratzaile abizen horrek informazio bat ematen digula: nonbaitetik ihes egin behar izan duela esaten digu, bidaia bat egin duela. Baina hortik aurrera, abizena sobran dago, eta pertsona bat gehiago da, eta tratu hori jaso beharko luke, hau da, modu askean mugitu ahal izan beharko luke, eta eskubide berak izan.
Begiratu zabal bat eman liteke, eta ikusi zenbat eskubide urratzen diren prozesu horretan: bizitzeko eskubidea, mugitzekoa, baita hiltzekoa bera ere. Horregatik diot behin euren herrialdeetatik irtendakoan atzean utzi beharko genukeela etiketa hori, eta argi utzi pertsonak direla, subjektu eskubidedunak.
H. MALENO: Deshumanizazioa da helburua, beste hori gisa tratatzea, eta ez jartzea giza eskubideak erdigunean. Hori oso ondo betetzen dute errukiaren politikek: horretan oinarritzen dira harrera politikak ere. Batetik, kriminalizazio politikak daude, eta, bestetik, errukiarenak. Erruki politikez ari naizenean, Europaren irudia garbitzea helburu duten politika sozialdemokratez ari naiz. Alde horretatik, uste dut komunitateek eurek berreraiki behar dutela migratzaile hitza.
Hitzak eraiki egin daitezke. Adibidez, migratzean, bidean, hizkuntza berezi bat eraikitzen da. Hitz asko eta kontzeptu asko daude bidean zehar eraikitakoak, eta pertsona horiek elkartzen dituenak, eta horietako bat abenturazaleak hitza da, eta soldaduak edo borrokalariak. Uste dut beraiek aukeratu behar dutela dagokien hitza, migratzaile etiketa modu kaltegarrian erabili baita askotan. Hori bera gertatu zen maritxu hitzarekin: LGTBIQ komunitateak berak esanahi berri bat eman zion, giza eskubideen urraketen aurrean planto egiteko.
M. JUNIOR: Interesgarria izango litzateke migratzaile hitz hori prozesu bat balitz bezala ulertzea, nor bere herrialdetik irten eta beste batera heltzeko prozesua. Behin egon behar ez lukeen muga eraikuntza horietara heldutakoan kendu beharko litzaioke pertsona horri etiketa. Horrela, gizatiarragoa egingo genuke prozesu guztia, ulertuko genuke migrazioa bidea dela.
Baina egia da hitzek badutela kutsu politiko bat ere, maiz. Ulertu behar dugu hona etortzen direnak beste aukerarik ez dutelako etorri direla, eta hori da migrazioa.
Nolakoak behar lukete migrazio politikek?
I. ARRIARAN: Esaten digute Libia herrialde segurua dela, gero Turkia ere segurua dela, eta, politika horien ondorioz, mila arrazoirengatik euren herrialdea utzi duten pertsona horiek eurenak ere ez diren eta seguruak omen diren estatu horietara itzularazten dituzte. Eta onartu egiten dugu.
Aldi berean, libiarren ekintzak bultzatzen ditugu, eta armak eta itsasontzi indartsuak ematen dizkiegu, eta, hala, itzultze eta atxikitze sistema hori gero eta gehiago sendotu. Aldiz, ez dugu lantzen pertsona horiek baldintza egokietan eta eskubideekin Europara iristeko aukera. Hori da nik bizi dudan migrazio politika, mugak indartzen dituena, milioika milioiko aurrekontua ematen diona Frontex sistemari, bere ekintzak argitzeko inolako beharrik gabe.
H. MALENO: Migrazio politikak dira XXI. mendeko negoziorik handienetako baten zutabe nagusia, eta negozio hori mugimenduen gaineko kontrola da. Negozio horrek irabaziak sortzen ditu mugitzen diren pertsonen heriotzaren bitartez; baita haien sufrimenduaren bidez ere. Sufrimendu horretaz elikatzen dira industria kriminalak, eta politika horiek laguntzen dituzte. Baina hor daude esklabotzaren industriak ere, eta horiek dira migrazio politika horien azken helburua.
Halako politikak neokolonizazio sistema berriak bultzatzera datoz, askotan aipatzen ez den eskubide bat urratzen dutenak: ez migratzeko eskubidea. Hala esan ohi dute emakume migratzaileek: ez dago migratzeko eskubiderik, baina ezta ez migratzeko eskubiderik ere. Lurraldeetatik kanporatzen dituzte, eta hortik hasten da negozioa; sare izugarria da. Politika horiek, gainera, modu kaltegarrian baliatzen dituzte nazioarteko harremanak eta garapenerako laguntzak, erdigunean jartzen dutelako mugimenduaren gaineko kontrola. Horren ondorioz, Nigerren eta beste herrialde batzuetan, non mugitzeko askatasuna zegoen, migrazio politikak sortzera behartu ditugu, eta debekatu egin dugu ez bakarrik herrialdeetara sartzea, baita haietatik irtetea ere.
Egoera izugarri horren erdian, bada eztabaida bat argitara ateratzen ari dena: mugak desagerrarazteari buruzko eztabaida. Askok diote erokeria hutsa dela, baina pentsa zer esango zuketen duela hainbat mende esklabotza desagerrarazteaz hitz egiten hasi zirenean. Zergatik du munduaren zati batek aske mugitzeko eskubidea eta beste batek ez? Hori da erantzun beharreko galdera.
M. JUNIOR: Zail da Helenaren ondoren hitza hartzea, bat bainator esaten duen guztian. Kar-kar-kar. Hegoaldeko herritarrak blokeatzeko politikak dira, arrakalak handitzea helburu dutenak. Politika horiek hegoaldeko herritarrak kontrolatzeko balio dute. Bizitzen balorazioa ere egiten dute, mugitzeko eskubidea nori dagokion erabakiz, hau da, nork izango duen toki batean edo bestean ikasi edo lan egiteko eskubidea, eta nork ez.
Informaziorako eskubidea ukatzen du sistema horrek, zeren eta zenbat eta gehiago mugitzen garen, hobeto ulertzen baitugu zer gertatzen den toki batean edo bestean, eta hori ere kendu egiten digute.
Ohartu behar dugu gizakiari mugitzeko eskubidea aitortzen diogun une beretik mugak sobran daudela. Baina muga horiek badute zentzurik; izan ere, zehazten dute baliabideak norenak diren eta norentzat diren. Baliabideen mugikortasuna bermatzeko prestatuta daude, eta pertsonena oztopatzeko.
Muga fisikoak aipatu dituzue, baina sozialak ere hortxe daude, eta, agian, azken horiek adreiluz eta txarrantxaz eraikitakoek baino pisu handiagoa dute, ezta?
I. ARRIARAN: Kios uhartean bertan zaila da egoera, herritarrak eskatzen ari direlako handik bidal ditzatela [migratzaileak]. Hara iritsi direnek eta apartamentuetan bizi direnek ez dute osasun arretarik jasotzen, eta ez bestelakorik ere. Atenas, Tesalonika eta Patrasera desplazatuak izan diren pertsonak erabat baztertuta daude, edozein unetan kanporatuko dituztelako, eta ez diete eskaintzen gizarteratzeko inolako aukerarik, ez bakarrik Grezian, ezta Europan ere.
H. MALENO: Europako lurraldeen barruan bada muga sorta bat. Azala bera muga ankerra da batzuetan, sarekada arrazistetan, esaterako. Sarekada horiek muga islatzen dute: kaletik zoazen aldiro paperak eskatzeko geldiarazten zaituztenean, muga bat eraikitzen ari dira zure gorputzean.
Egoera horretan, aukera bakarra da arrazakeriari aurre egitea, eta gaur egun ez dago halakorik. Adibidez, ez dago nekazaritza eremuetan ia esklabo gisa lanean ari direnak babestuko dituen legerik, ez dago giza trafikoaren aurkako neurri eraginkorrik. Atzerritarrentzako atxikitze guneak ere barne mugen sistema horren parte dira. Azken finean, hemen abantailez hitz egin beharko genuke giza eskubideez baino gehiago, komunitate jakin batzuek besteen aldean dituzten abantailez.
M. JUNIOR: Europar batentzat mugak elkartze puntuak izan daitezke, pasaportea eskuetan, herrialde bat bestearekin elkartzeko bideak direlako; aldiz, hegoaldeko herrialdeetako herritarrentzat, hesiak dira. Hala, horiek muga igarotzen saiatzen direnean, besteek, pasaportea duten horiek, eraso bat balitz gisan ikusten dute atetik igarotzeko ahalegin hori. Beraz, garrantzitsua da mugen kudeaketan jartzea arreta.
Ez dugu ahaztu behar egun mugak oso militarizatuta daudela: Melillako hegoaldeko mugari begiratu besterik ez dugu. Militarizazio hori gure auzokoen aurkako gerra deklarazio bat da. Baina europar bati mugei buruz galdetzen badiogu, bere iruditerian ez da sartzen hegoaldeko muga horren irudirik, aireportuetakoak baizik.
Baina, muga fisikoez gain, hor daude muga likidoak ere, administratiboak, gizartearenak. Horiek dira migratu duen pertsona horri beste herrialde batean aske sentitzea eragozten diotenak. Horietako bat da, adibidez, erregistroan izena emateko dituzten oztopoan, eta erregistro horretan agertzen ez bazara, ez zara inor. Hor daude Helenak aipatutako atxikitze zentroak ere, pertsona horiei beti hesi baten atzean daudela sentiarazten dietenak. Azkenik, iruditeriak eraikitako mugak daude, zeintzuek sinetsarazten dieten iritsi berriei ezin direla beste horiek bezain onak izan, ezin dituzula eskubide berak eduki.
Gobernuz kanpoko erakundeei eta migratzaileei laguntzen dieten elkarteei leporatzen zaie jendea Europara erakartzea, haiek beren herrialdetik irtetearen erantzule izatea.
I.ARRIARAN: Bueno, guri askotan leporatu digute hori. Bai Grezian, bai kanpalekuetan. Beti esan izan digute ahalik eta baldintza txarrenetan edukitzeko bertan daudenak, jende gehiago etor ez dadin. Bere garaian, itsasontziarekin Greziara joaten ere saiatu ginen, eta oso gaizki hartu gintuzten. Helburua zen giza laguntza eramatea Lesbosen eta Kiosen ditugun kanpalekuetara, eta gero han geratzean osasun arreta eskaintzeko, baina hori ere ukatu egin ziguten. Orduan esan ziguten migratzaileak erakartzen ari ginela, eta, beraz, ezin ginela han egon, eta horrexegatik ez digute uzten Mediterraneoan erreskateak egiten.
Salaketa zentzugabea da. Jendea irten egiten da beharra duelako, ez gu han gaudelako edo ez gaudelako.
H. MALENO: Erabat ados nago Izaskunekin. Biktimak testuingurutik ezabatzeko ahalegin bat da salaketa hori. Europako estatuek itsasoan daudenen bizitza babesteko betebeharra dute; horretarako sinatu zituzten hitzarmenak. Baina gizarte erakundeek beren gain hartu behar dute lan hori. Europak erantzuten du eskubideak defendatzen dituzten erakunde eta eragileen aurka eginez. 250 pertsona auzipetu dituzte elkartasun delituagatik. Mafiekin elkarlanean aritzea egozten diete, eta jazarri egiten zaizkie, Polizia atzetik joaten zaie, haien irudia zikintzen dute, eta gorrotoa zabaltzen. [NBE Nazio Batuen Erakundeko] giza eskubideetarako kontalari izandako batek, Michel Forstek, ohartarazi zuen pertsona migratzaileek jazarpena jasaten dutela Europan, eta egoerak okerrera egin zuela.
Eztabaida honen erdigunean jarri behar dugu bizitza defendatzen ari direla pertsona migratzaileak ere, eta defentsa hori egiteagatik kriminalizatuak izaten ari diren lehenak direla. 2019an, adibidez, tiroz hil zuten ekintzaile bat Italia hegoaldean, nekazaritzan esplotatzen ari ziren pertsonen eskubideak defendatzeagatik.
Europan, bere burua atzerriko giza eskubideen aldarri bilakatu duen horretan, ez dago baliabiderik bere mugen barruan giza eskubideak defendatzeagatik jazarritako horiek babesteko. Gogoratu besterik ez dago duela gutxi Daniel Ortizek, arrazakeriaren aurkako ekintzaileak, irten egin behar izan zuela Espainiatik, bere eta bere semearen aurkako mehatxuengatik.
M. JUNIOR: Argudiorik gabeko diskurtso bat da hori, helburu bakarra duena zentzua ematea migrazioen eta elkartasunaren kriminalizazioari. Horrek guztiak justifikatzen ditu heriotza politikak. Erakartze efektuaz ari bagara, eta ekintzaileei leporatzen badiegu pertsona migratzaileak erakartzea, orobat uler genezake Europako enpresa handien erakartze efektua egiten dutela Afrikako hainbat estatuk. Horrek bai baitu oinarri bat, oraintxe Afrika delako ustiatu beharreko herrialdea, baliabideak dituena. Aldiz, pertsonez ari garenean, ez dugu ahaztu behar gehien-gehienak ateratzera behartu dituztelako joan direla euren herrialdeetatik. Ezin da erakartze efektuaz hitz egin jendeak ihes egiten badu.
Erakartze efektua politikoki baliatzen dute gorroto diskurtsoa zuritzeko, eta pertsona migratzaileekiko elkartasunik ez agertzeari aitzakia bat bilatzeko. Elkartasunaren aurka egiten dutenean, esaten ari zaizkigu pertsona horien bizitzak ez duela balio.
Gorrotoaren iruditeria zabaldua dago oso, eta ez da muturretara mugatzen, ala?
I. ARRIARAN: Komunikabideek eta batez ere sare sozialek asko sustatzen dute jarrera hori. Guk egin ditugun azken bi misioekin lotuta jaso ditugun mezuak izutzeko modukoak izan dira: «hobe itotzen badira», «ea zuen ontzia hondoratzen den», «eraman zuen etxeetara». Baina harrigarriena izan da kaleko jendearengandik ere antzeko erantzunak jaso ditugula. Mezu horiek dira, kalekoak, benetan kezkatzen nautenak, eta uste dut hori, giza eskubideak, eta batez ere errespetua, GKEok landu beharreko zerbait dela.
H. MALENO: Ez zen eskuin muturra izan mugak esternalizatu eta militarizatzeko politikak asmatu zituena. Espainiak du politika horiek asmatu izanaren ohore eza; [Jose Antonio Perez] Rubalcabaren garaian izan zen, Alderdi Sozialista agintean zela. Ondoren, politika horiek Europara esportatu dituzte.
Ez dago alderdien arteko alderik mugen kontrolari eta kudeaketari dagokionez. Hala ikusi dugu Ceutan, giza eskubideen krisi handi horretan. Denek egiten dituzte politika berberak, eta arrazoia da nekropolitikak kudeatzen dituela mugimenduaren politikak eta Europakoak, hasi Frontexetik eta kontinentetik eraikitzen ari diren egitura guztietara.
M. JUNIOR: Ezker eta eskuin guztiak berdinak ez diren arren, haietako edozein agintean egon den aldiro ez dute ezer egin egoera aldatzeko. Uste dut, gainera, eskuin muturrak, eskuinak eta ezkerrak elkar elikatzen dutela diskurtsoan eta ekintzetan. Adibidez, PPko [Alderdi Popularra] gobernuak [Espainian] 2012an pertsona migratzaileei osasun arreta ukatzen zien lege dekretua onartu zuen, eta sozialistek, agintera heldu zirenean, bere horretan utzi zuten.
Gauza bera gertatzen da pertsona migratzaileekin. Hauteskunde kanpainetan ezkerreko alderdiek uko egiten diote migrazioez hitz egiteari, ez dute gaia euren agendetan nahi, botoak gal ditzaketelako. Berdin egiten dute euren zerrendetan beste komunitate bateko kideak onartzen dituztenean; soilik nahi dute komunitate horiek isilik gera daitezen. Hori da ezkerraren arazoa, asko hitz egiten duela, baina gero ez duela ezer egiten.
Aldiz, eskuin muturraren eta PPren kasuan, hitzaldiez gain, urratsak egiten dituzte. Esaterako, pertsona migratzaileak erregularizatzen dituztenean, ez dute hala egiten uste dutelako besteen eskubide berak dituztela, baizik helburu ekonomikoak dituztelako, lan egin dezaten eta kotizatu dezaten.
Egoerak okerrera egin du 2015etik hona; mugak erabat itxita daude, erreskateak debekatuta, eta milaka pertsona itotzen dira urtero Mediterraneoan. Zer ari da gaizki egiten gizartea?
H. MALENO: Europako gizarte pribilegiodunarentzat ez da arazo bat migrazioena, eskulan merkea bermatzen diolako. El Ejido (Espainia), nire lurraldea, horren adibide argia da. Arrazakeria handia dagoen eremu bat da, non esplotatuta dauden pertsonak gizartetik baztertuta dauzkaten, eurentzako prestatutako ghetto-etan. Han, egiten duen lanari lotuta dago gizakia. Marrak ondo ezagutuko duen migrazioen ikuspegi ekonomikoa oso errotua dute. Maiz, gainera, erakunde sozialek ere defendatzen dute ikuspegi hori.
Alde horretatik, uste dut oso garrantzitsua dela gizarte pribilegiodun horretako kide ez diren kolektibo jakin batzuk egiten ari diren borroka. Horren adibide dira Bartzelonako kaleko saltzaileak, arrazakeriaren aurkako mugimenduak, etxeko langileak eta Ravaleko (Bartzelona) Puta Libertarioak. Uste dut hortik datorrela erresistentzia eta aldaketa, eta gure lana dela lagun egitea halako komunitateek zuzenduriko borroketan.
M. JUNIOR: Uste dut Espainiako gizartea oso pasiboa dela. Ez ditu eskatzen pertsonak erdigunean jarriko dituzten politikak. Adibidez, azken inkestek erakusten dute galdetutakoen ia erdiak migrazioen alde daudela, betiere modu kontrolatuan egiten badira. Eta nola kontrolatu migrazioak? Mugen bitartez. Hori defendatzen ari bagara, onartzen ari gara egun indarrean dauden politikekin jarraitzea, eta aitortzen ez zaigula axola hainbat migratzaile itsasoan hiltzea, gaizkileak direla uste dugulako.
Bestalde, gobernuaren menpeko erakundeak daude, zeintzuek agintarien bide orriak bete behar dituzten, eta horietan zehazten diete non eta nola esku hartu behar duten. Giza laguntzarako erakunde horien lana da harrera egitea, gizartea sentsibilizatzea eta laguntzea, baina ezin dituzte gidalerro horiek zalantzan jarri lanean jarraitu nahi badute.
Azkenik, pertsona migratzaileek eurek osatutako kolektiboak daude, eta gaur migrazioei buruzko eztabaida mahai gainean badago, kolektibo horiei esker dago. Hori da, adibidez, Ongi Etorri mugimenduaren kasua. Finean, erakundeak gizartea bera bezalakoak dira, ez daude egon behar luketen tokian, eta kolektiboek betetzen dute haien hutsunea.
Zer orbain uzten ditu bidaiak beren herrialdetik ihes egitera behartuak izan diren pertsonengan?
I. ARRIARAN: Istorio beldurgarriak entzun ditugu jendearen ahotik, azalduz zergatik egin behar izan duten ihes, baita Libian igarotako une gogorrei buruz ere, eta Europara heldu eta gizarteratu badira ere, arazo pertsonalak direla medio, beren herrialdera itzuli behar izan dutenenak. Azken horietako askok, paperak berritu ez dizkietelako edo beste arrazoiren bat tarteko, hasieratik hasi behar izan dute bidea. Horiek entzundakoan, batzuetan pentsatzen dut ezinezkoa behar duela hori guztia gainditu edo ahazteak.
H. MALENO: Badaude min eta erresistentzia kolektibo bat, badagoelako mugitzen ari diren pertsonen aurkako jazarpen eta kriminalizazio kolektibo bat.
Gogoan dut Elkartasunaren Aldeko Aliantzarekin egin nuen ikerketa bat, Marokon zeuden emakume migratzaileei buruz; ehun emakumerekin baino gehiagorekin hitz egin genuen, baita eztabaidak antolatu ere. Aspaldidanik ezagutzen nituen emakumeak ziren, eta haiek argi esaten zuten bideak aldatu egin zituela, ez zirela hasierako berak. Baina gaineratzen zuten indartsuago sentitzen zirela. Jakinduria politiko bat ere sortzen da indarkeriazko bizipen horietatik.
M. JUNIOR: Lehen ere esan dut maiz prozesua jakintzaren ukazioarekin batera doala, pertsona migratzaileei ukatu egiten zaielako diskurtso politiko hori, ezjakinak balira bezala. Badirudi paperik gabe sartzen zarenetik bertatik ez duzula esateko ezer, hitza ukatu ahal dizutela. Ukazio horrek guztiak berekin ekartzen du pertsona horrek etengabeko erresistentzia batean egon behar izatea, gizarteak begiratzeko duen moduak eta jaso duzun tratuak zuzenean eragiten duelako zure izaeran, eta hor ere zerikusia du generoak, hau guztia ez baita berdin emakume beltzen edo gizon beltzen kasuan.
Europara iritsita, buruan pilatutako bizipen horiek nolabaiteko arreta behar dute, askotan pertsona horiek oso barne indar gutxirekin heltzen direlako, eta, arazo horiek konpondu ezean, erru sentimendu hori, hutsune hori, betikotu egiten da.
Ez dugu ahaztu behar, hala ere, prozesu bakoitza bakarra dela. Iristen garen pertsona guztiok antzeko testuinguruan heltzen gara, baina ez baldintza berberetan. Horregatik, guztiak zaku berean sartzen gaituztenean, askok sentitzen dute ez dietela benetako arreta eskaintzen.
Amaitzeko, nabarmendu nahiko nuke egiturazko arazoei egiturazko politikekin erantzun behar zaiela, askotan saiatzen garelako horiei gizarte moduan erantzuten, ohartu gabe ez dugula horretarako eskumenik. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200127/helena-maleno.htm | Helena Maleno | Helena Maleno. | 2002an sortu zen Caminando Fronteras kolektiboa, Helena Malenoren eskutik (El Ejido, Espainia, 1970). Erakunde txikia da, mugako komunitateekin elkarlanean aritzen dena, batez ere emakume eta adingabe migratzaileekin. Oinarrizko laguntza eskaintzen diete, hasi osasun arretatik eta jaioberriak erregistratzeko prozesuraino. «Igaroan jaiotako haur asko ez daude erregistratuta: ez dira existitzen», azaldu du. 2007an jaso zuten itsasoko lehen laguntza deia. «Aurrez lagundu genuen emakume batek deitu gintuen. Ez genekien zer egin», aitortu du Malenok. Almeriako (Espainia) itsas salbamenduko telefonoa aurkitu, eta hara deitu zuten. Geroztik ehunka jaso dituzte, eta horiek baliatzen dituzte desagertu eta hildako emakumeak zenbatzeko: «Zenbaki ofizialak baino handiagoak dira gureak». | ||
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200128/izaskun-arriaran.htm | Izaskun Arriaran | Izaskun Arriaran. | Itsas salbamendu humanitarioko boluntarioa da Izaskun Arriaran (Aramaio, Araba, 1977). «2015ean Kios uhartean (Grezia) lanean hasi zen gobernuz kanpoko erakunde bat da Aita Mari, eta, lehen urte haietan, itsasoan erreskateak eginez hasi ginen». Baina Europaren eta Turkiaren arteko akordioak egoera aldatu zuen, eta Greziak debekatu egin zien erreskateak egitea. Orduan, errefuxiatuentzako lehen kanpalekua eraiki zen Kiosen, eta han zeudenei osasun arreta eskaintzen hasi ziren. Mundu guztiko boluntarioekin egiten dute lan. Iaztik, baina, egoerak nabarmen egin du okerrera. «Mugan bertan kanporatzen dute jendea. Kiosen, esaterako, ez diete uhartera iristen ere uzten. Behin baino gehiagotan salatu izan dugu, baina berdin jokatzen jarraitzen dute». | ||
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200129/marra-junior.htm | Marra Junior | Marra Junior. | Bost urte daramatza Marra Juniorrek (Khombole, Senegal, 1984) Munduko Medikuak erakundean lanean; boluntario gisa aritu zen aurrez. Erakundea bera 1980an sortu zen, Frantzian, eta 1990ean sortu zen Espainiako adarra. Eskubide unibertsala behar lukeena baina guztiengana iristen ez dena eskaintzen dute batez ere: osasun arreta. Baina, azken urteetan, Europara iritsi berri diren migratzaileekin ere hasi dira lanean. «Askok uste dute migratzaileak hona iritsitakoan amaitzen dela haien bidaia, baina ez da hala. Hemen beste dozenaka mugarekin aurkitzen dira, hesiak ez baitira soilik fisikoak», azaldu du. Iritsi berriekiko konfiantza sortu eta haien autonomia sustatzea da haren lanetako bat, baita kultur aniztasuna bultzatzea ere. | ||
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200130/islandian-lau-eguneko-lan-astearekin-egindako-esperimentua-arrakastatsua-izan-da.htm | Ekonomia | Islandian lau eguneko lan astearekin egindako esperimentua arrakastatsua izan da | 2015 eta 2019 artean aurrera eramandako saiakera zuzendu zuten ikertzaileen arabera, esperimentuaren ondorioz egun herrialdeko beharginen %86k aurrez baino ordu gutxiago lan egiten dituzte soldata beraren truke, edo hori lortzear dira. 35-36 ordu lan eginda ere, produktibitatea handitu da. | Islandian lau eguneko lan astearekin egindako esperimentua arrakastatsua izan da. 2015 eta 2019 artean aurrera eramandako saiakera zuzendu zuten ikertzaileen arabera, esperimentuaren ondorioz egun herrialdeko beharginen %86k aurrez baino ordu gutxiago lan egiten dituzte soldata beraren truke, edo hori lortzear dira. 35-36 ordu lan eginda ere, produktibitatea handitu da. | Islandian esperimentu bat egin zuten 2015 eta 2019 artean. Reykjavikeko Udalak eta estatuko gobernuak hala erabakita, murriztu zituzten 2.500 bat behargin publikoren lan orduak. Horrenbestez, 40 orduko lan asteak 35ekoak edo 36koak bihurtu ziren, eta astean lau egunez lan egin zuten soldata mantenduta. Erresuma Batuko Autonomy think tank-ak eta Islandiarako Association Sustainable Democracy ALDA-k (Demokrazia Jasangarrirako Elkartea) zuzendu zuten saiakera, eta adierazi dute «erabateko arrakasta» eduki zuela. Haien arabera, horren ondorioz sindikatuek berriro negoziatu zituzten lan hitzarmenak, eta egun herrialdeko beharginen %86k aurrez baino lan ordu gutxiago egiten dituzte lansari beraren truke, edo hori lortzear dira. Ikerlariek azpimarratu dute, gainera, esperimentuan parte hartu zuten lanpostu gehienetan handitu egin zela produktibitatea.
Saiakeran parte hartu zuten, besteak beste, haur eskoletako langileek, bulegotakoek, eta zerbitzu sozialetako zein ospitaleetako hornitzaileek. Langileek adierazi zuten estres gutxiago zutela, eta bai haien osasuna, baita lanaren eta osasunaren arteko oreka ere hobetu zela. Esperimentua zuzendu zutenek nabarmendu dute langileek adierazi zutela denbora gehiago zeukatela senideekin egoteko eta etxeko lanak egiteko.
«[Ikerketak] Erakutsi du sektore publikoa prest dagoela lan aste laburragoetan aitzindariak izateko. Beste gobernu batzuek esperimentuaren ondorioetatik ikas dezakete», azaldu du Gudmundur Haraldsson ALDA-ko ikerlariak, BBC hedabidean. Jakinarazi du, bide batez, mundu guztian ari direla antzeko saiakerak egiten; esaterako, Espainian eta Zeelanda Berrian. «Islandiako esperientziak erakusten du ez soilik garai modernoetan lan gutxiago egitea posible dela, baizik eta aldaketa progresiboa gertatu daitekeela», gehitu du ikerlariak.
Ingurumenari ere eragin diezaioke lan astea murrizteak. Erresuma Batuko 4 Day Week Campaign (Lau Eguneko Lan Astea Kanpaina) plataformak maiatzean kaleratutako txosten batek iradokitzen du lan aste laburragoak lagungarriak izan zitezkeela karbono aztarna murrizteko orduan. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200131/el-conquistador-en-inoiz-gehien-ikusitakoa-izan-da.htm | Bizigiro | ‘El Conquistador’-en inoiz gehien ikusitakoa izan da | Hamazazpi urtean izandako ikusle daturik onenak izan ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: %38,1. Nahia Valentzia izan da garaile | ‘El Conquistador’-en inoiz gehien ikusitakoa izan da. Hamazazpi urtean izandako ikusle daturik onenak izan ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: %38,1. Nahia Valentzia izan da garaile | Marka guztiak gainditu ditu El Conquistador del Caribe saioak aurten. Sei hilabeteko abenturaren ostean, atzo izan zen finala, eta, Julian Iantzi aurkezlearen gidaritzapean, zuzenean eman zuten saioa EITBko Donostiako egoitzatik. Ikusmin handia sortu zuen azken jokoak ikusleen artean, eta hala erakutsi dute datuek: %38,1eko ikusle kuota lortu zuen finalak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hamazazpi urtean saioak lortu duen ehunekorik altuena izan da.
Urte osoan ere bide bertsutik ibili da: inoizko daturik onenak izan ditu aurten, eta, 26 astez jarraian, gehien ikusi den saioa izan da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Batez beste, %26,3ko ikusle kuota izan du. El Conquistador-en finalari esker, ETB2 eguneko katerik ikusiena izan zen atzo, %19,4ko ikusle kuotarekin. Azken hamahiru urteetako daturik onena izan du. Arratsaldeko zortzietan hasi zen programazio berezia, finalisten zuzeneko iritsierarekin, eta gaueko albistegien ostean jarraitu zuen finalak. Telebistan ez ezik, sare sozialetan ere eman zuen zeresana saioaren amaierak. Twitterren lehen postuan izan zen, #conquisfinal traolaren bitartez.
Valentziarentzat ikurrina Bost partaide aritu ziren ikurrina eskuratzeko lehian: Aitor Acebo, Asier Urzelai Binbi, Jon Zabaleta Beko, Mikel Yanci eta Nahia Valentzia. Igerian, arraunean, urpean eta tirolinan aritu behar izan ziren garaipena lortzeko, eta Nahia Valentzia izan zen azkarrena. Iruñera eraman du ikurrina, eta 20.000 euroko saria. Saioan izan den laugarren emakume irabazlea izan da Valentzia. Aurtengo finala pandemiaren eraginez baldintzaturik egon da, eta, beste hainbat jardueraren antzera, ezohikoa izan da. Urtez urte, abenturaren azken egunean jokatu izan da azken proba, etenik egin gabe. Oraingoan, berriz, parte hartzaileak etxera itzuli behar izan ziren, koronabirusa zela eta. Sei hilabeteren ostean joan ziren bueltan Dominikar Errepublikara, eta orduan jokatu ahal izan zuten finala. Abentura atzo bukatu bazen ere, saioak bihar eskainiko du azken emanaldia. Publikoaren faboritoa hautatzeko zuzeneko saioa izango da 22:30ean EITB2n, eta zazpi parte hartzaile izango dira lehian. Aurreko saioetan bezala, ikusleen esku egongo da gustukoen izan duten abenturazalea aukeratzea. Julian Iantzik aurkeztuko du saioa. Azken saioa amaituta, datorrena prestatzen dabil lantaldea. Uztailaren 12an hasiko dira hautaprobak, eta 23ra bitarte izango da aurkezteko aukera, Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Aurrez aurreko probetarako ordua eskatu beharko da, baina online egiteko aukera ere izango da. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200132/sexu-askatasunerako-legeak-bidea-hasiko-du-espainiako-kongresuan.htm | Gizartea | Sexu Askatasunerako legeak bidea hasiko du Espainiako Kongresuan | Proposatzen du onarpenik gabeko jardun sexual oro erasotzat hartzea, sexu abusuaren kontzeptua legetik ezabatuta. Halaber, sexu indarkeria jasan duten emakumeentzako neurri sorta batzuk proposatzen ditu. | Sexu Askatasunerako legeak bidea hasiko du Espainiako Kongresuan. Proposatzen du onarpenik gabeko jardun sexual oro erasotzat hartzea, sexu abusuaren kontzeptua legetik ezabatuta. Halaber, sexu indarkeria jasan duten emakumeentzako neurri sorta batzuk proposatzen ditu. | Sexu Askatasunerako legeak edo Soilik baietza da baietz gisa ezaguna den lege proposamenak bidea hasiko du Espainiako Kongresuan, Irene Montero Berdintasunerako ministroak lege proposamena ministroen kontseilura eraman eta kontseiluak oniritzia eman ostean. Lege proiektuak eduki aldaketa esanguratsuak proposatzen ditu: aurrerantzean onarpenik gabeko sexu jarduera oro erasotzat joko da, eta sexu abusuaren terminologia ezabatu egingo da legetik, nahiz eta astungarrien mailaketa bat proposatzen den. Halaber, indarkeria sexuala jasan duten emakumeei erreparazioa emateko neurri sorta proposatzen du. Irailean Kongresuan hasiko du bidea. Zuzenketak egin ostean Senatuak berretsi beharko du indarrean jarri baino lehen.
Duela bost urteko sanferminetan izandako talde bortxaketaren harira Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ateratako sententziak eragin zuen sexu askatasunaren legea aldatzeko premia. Bost gizonek emakume bat bortxatu zuten, eta auzitegiak ebatzi zuen «ez zenez ezezko espliziturik adierazi» ez zela erasorik izan, eta sexu abusutzat jo zuen talde bortxaketa. 2019an Espainiako Auzitegi Gorenak zuzendu zuen Nafarroako Auzitegiaren epaia, eta sexu erasotzat jo zuen talde bortxaketa. Akusatuei zigorra gogortu zien. Nafarroako Auzitegiko epaiak eragin zuen aldarrikapen bat ozentzea: sexu askatasunerako legea berrikustearena.
Irene Montero Berdintasun ministroak nabarmendu du lege honen helburua dela onarpena jartzea erdigunean: «Emakumeak bakarrik erabaki dezake bere gorputzaren eta sexualitatearen gainean. Ez duzu demostratu beharrik inori aurre egin diozunik, indarkeria egon denik edo intimidaziorik sentitu duzunik».
Lege proposamenaren arabera, jada ez da indarkeria edo intimidazioa egon dela demostratu beharko erasoa erasotzat jotzeko, egun indarrean dagoen zigor kodearen arabera hori baita abusua eta erasoa bereizteko muga. Hain zuzen, legearen interpretazio horrek eragin zuen Nafarroako Auzitegiak abusutzat jotzea talde bortxaketa. Eta horrek biktimarengan jartzen du karga, berak demostratu behar duelako indarkeria edo intimidazioa egon dela. Istanbuleko protokoloa segitzen du lege proposamen berriak. Horren arabera, onarpena egon den edo ez jartzen da ardatzean, eta baztertzen ditu gainerako aldagaiak. Lege proposamenaren arabera bakarrik ulertuko da onarpena egon dela «jardun bakoitzaren zirkustantzien arabera libre adierazi denean eta modu argian pertsonaren borondatea». Egun indarrean dagoen legearen arabera abusua da, eta ez erasoa, biktimaren borondatea ezeztatzeko drogak edo farmakoak erabiltzea ere. Lege proposamen berriak borondatea modu argi eta librean adierazi behar dela jasotzen du.
Delitutzat hartuko da, halaber, kaleko jazarpena. Delitu egiletzat joko ditu kalean beste pertsona batzuei zuzentzen zaien oro «adierazpen, portaera edo izaera sexualeko proposamenak eginez, biktimari objektiboki egoera umiliagarri eta intimidatorioa eraginez, larritasun gehiagoko beste deliturik egin gabe». Hiru zigor mota jasotzen ditu delitu mota horrentzat: bost egunetik 30era etengabe lokalizatuta egotea, komunitatearen mesederako lanak egitea edo hilabete batetik laurako isuna.
Lege proposamenak baditu beste berrikuntza batzuk. Eremu digitaleko indarkeria sexualak aintzat hartzen ditu, ezkontza behartuak ere bai eta emakumeen genitalen mutilazioa ere bai. Guztira hamabost urtera arteko zigorrak tipifikatzen ditu.
Genero indarkeria eta bikotekidearen edo bikotekide ohiaren partetik tratu txarrak jasan dituztenentzako baliabide gehiago ezartzea aurreikusten dute, eta hezkuntza sexuala ziklo guztietara zabaltzea ere bai. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200133/norvegiako-gobernuak-giza-gorputzen-irudietan-egindako-ukituak-aitortzera-behartzen-duen-lege-bat-onartu-du.htm | Bizigiro | Norvegiako Gobernuak giza gorputzen irudietan egindako ukituak aitortzera behartzen duen lege bat onartu du | Lege horren ondorioz, iragazkiren bat erabili duten edota irudietan ukituren bat egin duten influencer eta iragarle guztiek horren jakitun egin beharko dituzte jarraitzaileak, eta igo berri duten irudi hori moldatuta dagoela adierazi. | Norvegiako Gobernuak giza gorputzen irudietan egindako ukituak aitortzera behartzen duen lege bat onartu du. Lege horren ondorioz, iragazkiren bat erabili duten edota irudietan ukituren bat egin duten influencer eta iragarle guztiek horren jakitun egin beharko dituzte jarraitzaileak, eta igo berri duten irudi hori moldatuta dagoela adierazi. | Ezpain lodiak, kolorez aldatzen diren begiak, betile amaigabeak, larruazal laua eta leuna, beso gihartsuak, orin simetrikoak… Jada ez dago sare sozialetan erabiltzen diren iragazkiek egin ezin dutenik. Gero eta gehiago dira norberaren itxura edo gorpuzkera moldatuta sare sozialetan pil-pilean dauden iragazkiak erabiltzen dituzten norbanakoak. Influencer delakoek erabiltzen dituzte bereziki, eta askotarikoak dira: ezaugarri ugari dituzte, baina guztiek jarraitzen dute prozedura bera; izan ere, parean jartzen den pertsonaren itxura erreala eraldatzen dute, izan helburu guztiz estetiko batengatik, trufa egiteagatik, edota beste edozein arrazoirengatik.
Orain arte, nahi adina, nahi bestetan eta nahi bezala erabil zitezkeen, eta horrela izaten jarraituko du aurrerantzean ere; Norvegian izan ezik. Bertan, duela gutxi onartu dute argazkietan egiten diren ukitu horien guztien erabilera baldintzatuko duen lege bat. Lege horren ondorioz, iragazkiren bat erabiltzen duten edo irudietan ukituren bat egiten duten influencer eta iragarle guztiek horren jakitun egin beharko dituzte jarraitzaileak, eta igo berri duten irudi hori moldatuta dagoela adierazi beharko dute, argi eta garbi. Beraz, iragazkiak erabili bai, irudiak nahi bezala moldatu eta eraldatu bai, baina haien gustura berregokituak direla ohartarazi beharko dute.
Ohartarazpen horiekin erabiltzaileen autoestimuan eragin nahi dute; izan ere, pertsona, eta, batez ere, gazte askoren kezken sorburu dira horrelako irudiak. Edertasunaren proiekzio irreal bat egiten dute, eta helburu edo jomuga gisa hartzen dituzte miresten dituzten influencer ospetsuen argitalpen guztiak. Era horretan, gorputzarekiko presio etsigarri bat saihestu nahi dute, eta norberaren buruarekiko eta gorputzarekiko harreman osasuntsu bat garatu dezaten sustatu.
Lehendik datorren joera
Ez da, inolaz, joera berri bat argazki moldaketa eta iragazkiena: lehendik datorren moda bat da, baina azken urteotan gehiago hedatu eta garatu da. Horregatik, gero eta egitasmo gehiago ernaltzen ari dira «moda eredu arduragabe» horiekin amaitzeko asmoz. Hainbat influencer ere manifestatu dira horrelako ukituen aurka: Kate Winslet antzezle ezaguna, adibidez, behin baino gehiagotan agertu da praktika horien aurka. Azken adierazpena Mare of Easttown telesailaren harira egin zuen, zuzendariak haren sabela disimulatzeko ukituak egingo zituztela esan zionean. «Ez ausartu hori egitera», erantzun zion antzezleak.
Joera horien indarra apaltzeko ikusi du Norvegiako Gobernuak jarduera hori baldintzatzeko beharra. Influencer delakoei ez ezik, iragarleei ere eragingo die legeak, eta prozedura zehatz bat jarraitu beharko dute moldaketaren bat edo ukituren bat duten irudiak argitaratzerako garaian. Norvegiako Gobernuak zehaztu duenez, ohar edo etiketa jakin bat izan beharko dute horrelako argitalpen guztiek, ikusiko duen erabiltzaileak ukituak izan dituela jakin dezan. Hala, «edertasun irrealaren aurka» egin nahi dute: «Publizitateak haurrengan eta gazteengan duen eragin txarra txikitzen lagunduko du». |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200134/ekaitzaren-osteko-barea.htm | Kirola | Ekaitzaren osteko barea | Mark Cavendishek esprintean irabazi du Tourreko etaparik lasaienean. Dagoeneko 33 garaipen ditu Tourrean, eta bakarrera du Eddy Mercxen marka. Bihar, Mont Ventoux handia igo beharko dute, bi aldiz. | Ekaitzaren osteko barea. Mark Cavendishek esprintean irabazi du Tourreko etaparik lasaienean. Dagoeneko 33 garaipen ditu Tourrean, eta bakarrera du Eddy Mercxen marka. Bihar, Mont Ventoux handia igo beharko dute, bi aldiz. | Aurreko etapetan harrotutako su guztiaren arrastorik ere ez zen izan gaurkoan. Lehen aste ikusgarri bat eta estreinako atseden egunaren ostean, erritmo lasaixeago batekin ekin diote gaur txirrindulariek bigarren lehiaketa asteari. Orain arteko egunik lasaiena izan dute tropelean. Lasaitasunean ere, Mark Cavendish (Deceuninck) izan da azkarrena esprintean, eta Tourreko 33. garaipena zakuratudu. Eddy Mercx handiaren marka berdintzeko beste garaipen bat besterik ez du behar. Ez sinistekoa orain dela gutxi arte Man uharteko txirrindulariak zuen sasoia ikusita.
Hugo Houlek (Astana) Tosh van der Sandek (Lotto) osatu dute eguneko ihesaldia. Txirrindulari azkarrenentzako etapa polita zela jakitun, Patrick Lefevererenak tropel buruan izan dira lanean, Cavendishen mesedetan, alde egindako bi lagunen asmoak zapuzteko intentzioarekin. Tropelean patxadaz hartu dute eguna, baina aparteko arazorik gabe harrapatu dituzte bi iheslariak, helmugara iristeko 36 kilometroren faltan.
Alaphilippe (Deceuninck) tropela banantzen saiatu da 30 kilometroren faltan. Haizea saihetsetik jotzen ari zela baliatuz, frantziarrak tropeleko erritmoa nabarmen bizitu du, esprinterako lehian aurkari batzuk atzean uzteko nahiarekin. Arrakastarik ez du izan Deceunincken saiakerak. Hamabost kilometrora, beste hainbat taldere laguntzarekin, berdina egiten saiatu dira, baita helburua lortu ere. Zuloak sortu dira tropelean, eta Omar Fraile (Astana), Ion Izagirre eta Alex Aranburu atzeko taldean geratu dira, etapa lehiatzeko aukerarik gabe.
Azken metroetan, ekitaldi honetan hirugarrengoz, Mark Cavendish gailendu da. Sekulako lana egin dute bere taldeekideek Man uhartekoari esprinta bideratzeko, eta horrek erremate bikaina eman dio. Wout van Aert (Jumbo) izan da bigarren, eta hirugarren, berriz, Jasper Philipsen (Alpecin).
Sailkapen nagusiko ziklistek apenas eman dute aurpegia. Azken kilometroetako haize babeseetara arte ez dira agertu ere egin. Tadej Pogacarek (UAE) aise defendatu du maillot horia. UAEk ondo babestu dute gazte esloveniarra, tropelaren aurreko aldean eraman dute, ekitaldi honetan protagonistak izaten ari diren erorikoak ahalik eta gehien ekiditzeko asmoarekin. Denak berdin jarraitzen du oilarren artean.
Bihar, Mont Ventoux
Guztiz bestelakoa den ibilbide bati egin beharko diote aurre bihar txirrindulariek. Sourges eta Malaucene artean dauden 198,9 kilometroak osatu beharko dituzte. Ordekak alde batera utzi, eta lau mendate igo beharko dituzte, artean Mont Ventoux famatua, bi aldiz gainera. Sailkapen nagusia lehiatzeko asmoa dutenentzako eguna izatea espero da. |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200135/behin-behinekotasunari-buruzko-akordioa-arbuiatu-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Behin-behinekotasunari buruzko akordioa arbuiatu du Jaurlaritzak | Ministroen Kontseiluak lege dekretua onartu du Icetak CCOO, UGT eta CSIFekin sinatutako akordioarekin. Eusko Jaurlaritzaren ustez, bere antolaketa ahalmena mugatzen du. | Behin-behinekotasunari buruzko akordioa arbuiatu du Jaurlaritzak. Ministroen Kontseiluak lege dekretua onartu du Icetak CCOO, UGT eta CSIFekin sinatutako akordioarekin. Eusko Jaurlaritzaren ustez, bere antolaketa ahalmena mugatzen du. | Eusko Jaurlaritzak berriz ere arbuiatu egin du funtzio publikoko behin-behinekotasuna murrizteko atzo Espainiako Gobernuak eta sindikatu nagusiek itxitako akordioa, zeina gaur lege dekretu bihurtu duen Ministroen Kontseiluak. Haren kontra helegiterik aurkez daitekeen azterketa egingo dutela iragarri du Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuak, eta berretsi du Jaurlaritzak aurrera jarraitzeko asmoa duela lanpostuen kontsolidaziorako bere bidearekin.
Garamendik ez ditu oraindik ezagutzen akordioaren azken xehetasunak, baina badaki gauzak ez direla asko aldatu joan den astetik. Miquel Iceta Funtzio Publikoko ministroak erkidegoei sektore konferentzian azaldu zien bere proposamena lege dekreturako eta Langile Publikoen Oinarrizko Estatutuaren erreformarako. Eta orduko hartan, dagoeneko proposamenaren kontra agertu zen Jaurlaritza, «onartezina» zitzaiolako.
Gai arantzatsuena, argi dago, Espainiako Gobernuak ezartzen dituen birjartze tasak dira; ez direla desagertu, Jaurlaritzak eta beste erkidego batzuek kentzeko eskatu arren. Birjartze tasak Espainiako Gobernuak ezartzen ditu administrazio publikoen sektore bakoitzean; haien bidez, eskaintza publikora ateratzen diren plazen kopurua urte horretan erretiroengatik hutsik gelditutako plazen kopurura lotzen da.
Hala, urteren batean sektore askotan, hutsik gelditutako plazen %10 soilik atera zen lan eskaintza publikoetara. 2017. urtetik birjartze tasak %100ekoa edo handiagoak izan dira, baina haiek indarrean, eskaintza publikoetara ateratako plazak beti daude lotuta, eta beraz, Madrildik mugatuta. Tasa horiekin, eta «EAEk behar duenaren errealitatea aintzat hartu gabe» hutsuneak behin-behinean betetzeko hiru urteko mugarekin, Icetaren ministerioak Jaurlaritzaren antolaketa ahalmena mugatzen duela gaitzetsi du Garamendik.
Antzinatasuna
Ministroen Kontseiluan onartutako dekretuak ez du jasotzen lan eskaintza publiko berezirik urteetan funtzio publikoa behin-behinean aritu diren bitarteko langileentzat. Eskaintza orokorretan, hori bai, esperientziak orain arte baino balio handiagoa (%40) izango du oposizioetako konkurtso fasean.
Eusko Jaurlaritzak deialdi berezituak egin nahi zituen zortzi urtetik gorako antzinatasuneko langileentzat, baina Auzitegi Konstituzionalak epai batek aukera hori galarazi zuen Polizia Legean. Legebiltzarrean eztabaidan dagoen Kidego eta Eskalen legeak ere jasotzen du aukera hori, eta horri eusten dio Jaurlaritzak, nahiz eta arriskua hor egon bertan behera gelditzeko.
Hala ere, hori gerta daitekeela kontuan hartu dute gaur Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak onartutako Euskal Enplegu Publikoaren lege proiektuan, eta hor ere ikusten dute aukera bitarteko langileen antzinatasunari balioa emateko, Garamendiren arabera langile horiek jada «frogatu dituztelako merituak eta galdu nahi ez dugun jakintza delako hori». |
2021-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/200136/ehunka-pertsona-bildu-dira-donibane-lohizunen-eraso-euskarafoboak-salatzeko.htm | Gizartea | Ehunka pertsona bildu dira Donibane Lohizunen eraso euskarafoboak salatzeko | Donibane Ziburuko Gaztetxeak antolatu du protesta, eta bat etorri dira herriko hautetsiak. «Hemen Euskal Herrian gara, euskara da gure hizkuntza, eta euskaraz hitz egiten segituko dugu», adierazi dute ekitaldiaren amaieran irakurritako mezuan. | Ehunka pertsona bildu dira Donibane Lohizunen eraso euskarafoboak salatzeko. Donibane Ziburuko Gaztetxeak antolatu du protesta, eta bat etorri dira herriko hautetsiak. «Hemen Euskal Herrian gara, euskara da gure hizkuntza, eta euskaraz hitz egiten segituko dugu», adierazi dute ekitaldiaren amaieran irakurritako mezuan. | Ehunka pertsona elkartu dira gaur Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Luis XIV. plazan, ekainaren 26ko asteburuan euskaraz mintzatzeagatik jipoitu zutela salatu zuen Jean Louis Iratzoki donibandarrari sostengua agertzeko, eta euskararen aurkako erasoa salatzeko.
«Ez gara isilik egongo. Erantzunik hoberena: euskaraz hitz egitea, euskara ikastea, euskara normaltasun osoz ahal bezainbat erabiltzea. Hemen Euskal Herrian gara, euskara da gure hizkuntza eta euskaraz hitz egiten segituko dugu», adierazi dute antolatzaileek ekitaldiaren amaieran irakurritako mezuan.
Donibane Ziburuko gaztetxeak antolatu du gaurko protesta, baina herriko etxeko hautetsiek ere parte hartu dute. Euskal Konfederazioak, EAJk eta EH Baik babestu dute deia.
Bestak ziren berez joan den asteburuan Donibane Lohizunen (Lapurdi), eta, bestarik ez egiteko deia zabaldua bazen ere, jendetza handiak elkartu ziren kalean, eta liskar handiak izan ziren, tartean taldeen arteko borrokak, baita labanekin ere. Testuinguru horretan, ostiraletik larunbaterako gauean, ostatu batean afaltzetik etxera heldu zen Jean Louis Iratzoki, Donibane Lohizuneko bizilagun bat. Anaiaren etxean gelditu zen, eta kaletik hizketan ari zen ilobarekin, zeina balkoian baitzen. Euskaraz ari ziren.
Kaletik zihoazen hiru gizonezkok Iratzokiri bortizki galdetu zioten zer ote zen hitz egiten ari zen patois hori —tokiko hizketa edo hizkera basa esan nahi du, normalean gutxiesteko erabilia—; «Frantzian» zirela, eta frantsesez behar zuela hitz egin. Bera euskalduna zela esanez defendatu zen Iratzoki, eta hiru gizonak oldartu egin zitzaizkion bet-betan. Hebainduta utzi zuten; orkatila hautsirik, Baionako erietxera eraman behar izan zuten, artatzeko.
Ez zen asteburuko eraso bakarra izan.
Jean François Hirigoien Errepublikanoetako auzapezak ere gertakariak salatu ditu, eta euskaraz bizitzeko eskubidea defendatu du, agiri batean: «ez da negoziagarria», adierazi du. Gehiengoko hautetsiek elkarretaratzean parte hartuko dutela baieztatu zuten atzo. Euskal Konfederazioak ere protestan parte hartzera deitu du agiri batean: «Gertakari hau Kontseilu Konstituzionalak erabakia hartu eta hilabetera izan denez, iduri du nolazpait batzuk babesturik sentitzen direla beren gorrotoa inpunitate osoz adierazteko. Baina erasoek, mehatxuek, irainek... ez gaituzte isilaraziko! Karrikan, etxean, eskolan, lanean, administrazioan, saltegietan... euskaraz bizi gira eta euskaraz bizitzen segituko dugu!», adierazi dute, eraso «larri» hori, eta, oro har, «azken aldi hauetan euskararen eta euskaldunen kontrako erasoak salatzeko», mobilizaziora deituta. «Euskal Herrian euskaraz biziko gira!»
Uztailaren 2ko herriko kontseiluan aipatu zuten, eta, gaur, agiria bidali du Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezak: «Donibandar anitz bezala inarrosia izan naiz, euskaraz mintzatzeagatik gure herrikide batek pairatu duen erasoarekin. Arrazoirik gabeko ekintza higuingarri horri buruzko elementu guziak ez baditut ere, halako jarrerak onartezinak iruditzen zaizkit», adierazi du. Azken asteetan izandako beste eraso batzuen testuinguruan ezarri ditu gertakariak, «intolerantziaren igoera orokor baten isla» direla erranez. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200137/lehen-finalista-italia.htm | Kirola | Lehen finalista, Italia | Penaltietan sailkatu da finalera, Espainia kanporatuta, Londresen, Wembleyn. 'Azzurri'-ek Ingalaterra-Danimarka partidako garailea izango dute aurkari. | Lehen finalista, Italia. Penaltietan sailkatu da finalera, Espainia kanporatuta, Londresen, Wembleyn. 'Azzurri'-ek Ingalaterra-Danimarka partidako garailea izango dute aurkari. | Italia Eurokopako finalean izango da, historian laugarrenez; azkena, 2012an izan zen, eta Espainiak aise menderatu zuen Italia: 4-0. Bada, 2020ko Eurokopan, azzurri-ek ordukoaren mendekua hartu dute gaur, finalerdietan irabazita, penaltietan, Londresen, Wembley estadioan. Partida bana amaitu da, eta Jorginhok sartu du penalti erabakigarria. Bihar jokatu da bigarren finalerdia, Ingalaterra eta Danimarkaren artean, eta neurketa horretako garailea izango dute aurkari.
Partidako lehen hamabost minutuetan Espainiak izan du baloiaren jabetza, alde batetik bestera mugituz, bere ohiko estilora. Luis Enriqueren jokalariak txinparta handiagoarekin atera dira zelaira, baina ezin zuten zulorik topatu. Italiarrek euren harresia zutik sendo zuten, Leonardo Bonucci eta Giorgio Chiellini atzelari beteranoen gidaritzapean. Roberto Manciniren taldea abila da defentsan, baina gaurkoan ahuleziaren zantzuak igarri zaizkie azzurri-ei. Espainiaren lehen abagunea Ferran Torresek izan du ezker hegaletik, baina kamuts ibili da.
Aukera argiagoa Dani Olmok izan du 24. minutuan. Gianluigi Donnarumma atezainak gaizki urrundu ostean, espainiak baloia berreskuratu, Dani Olmok area txikian eskuinez jaurti, baina Italiako atezainak aurretik egin duen hutsa ongi lausotu du.
Italiarrak nahi eta ezinean zenbiltzan, argitasun handirik gabe. Baloia lapurtzen zuten bakoitzean, azkar galtzen zuten, eta, espainiarren defentsa lerroa aurreratuago zegoenez, zailtasunak zituzten Cirno Immobile, Lorenzo Insigne eta Federico Chiesa aurrelariei goitik paseak bidaltzeko. Luis Enriquerenak, aldiz, erraz iristen ziren Italiaren areara. 39. minutuan, Mikel Oiartzabali iritsi zaio baloia, Jordi Albak egindako pase luzearen ostean. Realeko jokalariak, ordea, zerura bidali du baloia.
Italiak lehen zatiko hatsean egin du partidako aurreneko jaurtiketa. Emersonek ezker hegaletik sekulako korrikaldia egin ostean, sukalderaino sartu da, baina baloiak langan jo du. Hutsean berdinduta joan dira atsedenaldira. Bestalde, nabarmentzekoa izan da Espainiak izan duen baloiaren jabetza: %65ekoa.
Joko biziagoa
Bi taldeak ausartago zelairatu dira, eta hasierako minutuak joan-etorri handikoak izan dira. Lehen aukerarik garbiena Espainiak izan du. Olmok eskuinetik egindako erdiraketa pozoitsua Giovanni Di Lorenzok urrundu du, badaezpada; izan ere, Torres bigarren zutoinean zegoen zain, azti. Handik gutxira, bigarrenez iritsi dira Italiaren atera. Oiartzabalek eskuinetik erritmo aldaketa azkarra egin dio Chielliniri, eta erraz gainditu du. Eibartarrak Sergio Busquetsi bidali dio baloia, baina Bartzelonako jokalariari jaurtiketa gora joan zaio.
Hurrengo jokaldian Italiak izan du gola sartzeko lehen aukera, Chiesaren eskutik, baina eskuinez egindako jaurtiketa Unai Simonek erraz gelditu du. Bigarrengoan, ordea, atea zulatu du. Bai zulatu ere. 60. minutuan, kontraeraso azkar baten ostean, Inmobilek Chiesari baloia eman, eta hark, eskuinez, baloiari bikain eman dio. Simonek baloia atera nola zihoan begiratu besterik ez du egin. Kontraerasoetan trebeak dira italiarrak, eta izan duten aukera hori ondo baino hobeto probestu dute.
Italiak bazekien gol bakarrarekin ez zuela nahikoa partida erabakita uzteko. Luis Enriquek, berriz, aldaketa sorta egin du taldea suspertzeko xedez; tartean, teknikari asturiarrak Alvaro Morata atera du. Hain zuzen, italiarrek ez, espainiarrek berdindu dute norgehiagoka, Morataren eskutik, 79. minutuan. Olmorekin bat-bikoa egin ostean, Atletico Madrileko jokalariak ez du hutsik egin Donnarummaren aurrean. Hurrengo hamar minutuetan, talde batak zein besteak ez du gehiegi arriskatu, eta, beraz, markagailua ez da mugitu.
Luzapenean nabari zen bi taldeetako jokalariek minutuak pilatuta zituztela euren hanketan. Indarrez justu eta zehaztasun handirik gabe, nekez izan dituzte aukera argiak, eta ez diete etekin handirik atera. Gisa horretara heldu dira penaltietara. Unai Simonek Manuel Locatelliren jaurtiketa geratu du. Ondoren, Olmok ez du asmatu hamaika metroetatik; zerura bidali du. Ostera, Andrea Belottik, Gerard Morenok, Bonuccik, Thiagok eta Federico Bernardeschik elkarren segidan asmatu egin dute; ez, ordea, Alvaro Moratak. Donnarummak geratu dio. Italiarrek aukera handia zuten partida erabakitzeko, eta Jorginhok ez du hutsik egin. Horrenbestez, Italia finalera, eta Espainia, berriz, etxera. Italiarrek bigarrenez Eurokopako garaikurra irabazteko aukera izango dute. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200167/jaurlaritzak-ez-ditu-gogortuko-indarrean-dauden-neurriak.htm | Gizartea | Jaurlaritzak ez ditu gogortuko indarrean dauden neurriak | Goizean bildu da Labiren Aholku Batzordea, eta Urkulluk jakinarazi berri du indarrean dauden neurriei eutsiko zaiela, ZIUetako egoera onbidean delako, besteak beste. Kaleko edana eta jende pilaketak sortzen dituzten «festak eta ez-festak» debekatuko dituzte, dekretu bidez. | Jaurlaritzak ez ditu gogortuko indarrean dauden neurriak. Goizean bildu da Labiren Aholku Batzordea, eta Urkulluk jakinarazi berri du indarrean dauden neurriei eutsiko zaiela, ZIUetako egoera onbidean delako, besteak beste. Kaleko edana eta jende pilaketak sortzen dituzten «festak eta ez-festak» debekatuko dituzte, dekretu bidez. | Uda hasi berritan birusak izan duen bilakaera okerraren datuak mahai gainean dituela bildu da Labiren Aholku Batzordea gaur goizean, lehendakaritzako egoitzan. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria buru dela egin dute bilera, eta Bizi Berri IV plana izan dute aztergai. Bilera amaituta, Urkulluk jakinarazi du indarrean dauden neurriei eutsiko dietela, eta, beraz, ez dituztela gogortuko. Labiren mahai teknikoaren txostenetan eta Jaurlaritzak onartu berri duen Bizi Berri IV Planaren irizpideetan oinarrituta hartu dute gaurko erabakia. Plan horrek aurreikusten duen hirugarren agertokian daude momentu honetan hiru lurraldeak intzidentzia metatuari dagokionez, azken hamalau eguneko intzidentziak 150eko langa gainditu baitu. Haatik, planaren arabera, hemendik aurrera transmisioa ez da izango aldagai bakarra neurriak hartzeko, eta kontuan hartuko dira, halaber, txertaketaren datuak, birusaren aldaeren intzidentzia eta ZIUetako egoera.
ZIUetako egoerari dagokionez, une honetan lehen agertokian dago Euskal Autonomia Erkidegoa, eta, beraz, Bizi Berri IV Planaren arabera, ez da behar neurriak gogortzea. Intzidentzia metatuak gora egiten duen arren, ZIUetako okupazioa behera doala nabarmendu du lehendakariak; hiru lurraldeetako ospitaleetako unitateak daude lehen agertokian. «Zorionez», erantsi du. Une honetan 25 lagun daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetan, gaitzak jota.
Txertaketari dagokionez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %70 laster egongo da immunizatuta. Zehazki, lehendakariak jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %71,5ek COVID-19aren aurkako txertoaren dosiren bat hartu dutela, eta %52,6k pauta osoa dutela.
Hala, lehendakariak iragarri duenez, gaurko bileran erabaki da ekaina amaieratik indarrean dauden neurriak ez gogortzea. Hori hala, establezimenduek goizaldeko 02:00etan itxi ahalko dute, eta ostalaritzan mahai bakoitzean sei pertsona eseri ahalko dira, orain arte bezala. Txokoek eta elkarte gastronomikoek irekita jarraituko dute, eta publikoa egon ahalko da kirol ikuskizunetan, baina edukiera mugatuta.
Neurri horiekin batera, lehendakariak azpimarratu du dekretu batean jasoko dutela kaleko edana, eta jende pilaketak sortzen dituzten «festak eta ez-festak» debekatzea. Eusko Legebiltzarrak joan den ekainean onartutako pandemiaren aurkako legeak jasotako neurriek zedarritzen dute gaur Labik hartu dituzten erabakien esparru normatiboa, eta hor daude jasota halakoak debekatzea. Lehendakariak gogoratu du legeak zigortzeko araubidea jasotzen duela, baina ezinbestekoa dela «norberaren erantzukizuna» mantentzea. «Herritar guztiei dei egiten diegu zorroztasunez, zuhurtziaz eta elkartasunez jokatzera, norberarengandik hasita». Gogoratu du, halaber, arrisku faktorea «gehiegizko interakzio sozialean» dagoela. Hala, neurriak betetzen ez badira –kaleko zurruta edo jaiak egiten badira–isunak jarriko dituztela iragarri du.
Lehendakariak azaldu du Bizi Berri IV Planak jasotzen duen hipotesiaren arabera, datozen lau hilabeteetan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako intzidentzia metatuak ez duela gaindituko 400 kasuren langa. Eta helburu bat ezarri du: «Intzidentzia tasa 60 kasura jaistea da helburua». Maskararen erabilerari dagokionez, berriz, lehendakariak adierazi du «gomendagarria» dela kalean ere maskara erabiltzen jarraitzea, «une oro» ahal dela, aire librean egiten den kirolaren kasuan izan ezik.
Hilaren 22an bilduko da berriro Labiren Aholku Batzordea, indarrean dauden neurriak berrikusteko. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200168/langile-bat-hil-da-muxikan-basoan-lanean-ari-zela.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Muxikan, basoan lanean ari zela | Herri horretako landaketetan 2019az geroztik hil den hirugarrena da, eta aurtengo 31garrena Euskal Herrian. | Langile bat hil da Muxikan, basoan lanean ari zela. Herri horretako landaketetan 2019az geroztik hil den hirugarrena da, eta aurtengo 31garrena Euskal Herrian. | Gaur goizean langile bat hil da Muxikan (Bizkaia), basoan lanean ari zela. Hildakoa CO2 enpresakoa zen, 27 urte zituen, Ekuadorren jaiotakoa, eta Durangon bizi zen. Herri horretan azken hiru urteetan beste bi langile hil dira lan horretan: pasa den urteko uztailean bat, eta 2019ko martxoan beste bat.
2021. urtean, Euskal Herrian lanean ari zela hil den 31. behargina da, LABen zenbaketaren arabera.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, goizeko bederatziak inguru jaso zuten deia larrialdi zerbitzuek. Ertzaintzaren helikopteroan iritsi zen medikuak artatu zuen langilea, baina behargin gaztea hil egin zen. Ertzaintzak ikerketa bat abiarazi ditu gertakariaren nondik norakoak argitzeko, oraindik ez baitakite zein izan diren istripuaren arrazoiak.
ELAk salatu du baso lanen sektoreko baldintzak prekarioak eta arriskutsuak direla; besteak beste, makina arriskutsuak erabiltzen dituztelako, kontrako klimatologia izaten dutelako, eta lur malkartsuetan lan egiten dutelako.
CCOOk ere haserrea adierazi du, eta instituzioei eskatu die azken datu larrien aurrean neurriak hartzeko.
LABek, berriz, eskatu du interes ekonomikoen gainetik langileen osasuna eta segurtasuna bermatzeko. Gainera, lan istripua salatzeko antolatuko diren mobilizazioetan parte hartzeko deia egin die langileei. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200169/nafarroako-ostalariek-goizaldeko-ordubatetan-itxi-beharko-dituzte-ateak.htm | Gizartea | Nafarroako ostalariek goizaldeko ordubatetan itxi beharko dituzte ateak | Gazteen arteko kutsatzeak hesitzeko asmoz onartu zuen neurria Nafarroako Gobernuak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren onespena du | Nafarroako ostalariek goizaldeko ordubatetan itxi beharko dituzte ateak. Gazteen arteko kutsatzeak hesitzeko asmoz onartu zuen neurria Nafarroako Gobernuak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren onespena du | Gaur sartu da indarrean Nafarroako Gobernuak iragarritako dekretu berria, eta «gutxienez hamabost egunez» ostalaritzak goizaldeko 01:00etan itxi beharko ditu ateak herrialdean. Neurri honek astebete aurretik ezarritako malgutzea moztu du, Osasunbideak azken asteotan atzeman dituen positiboa biderkatzean. Positibo gehienak gazteen artean izan dira, kutsatuen %86k 15 eta 18 urte artean izan ditu, eta zenbait ikasturte bukaerako bidaietan izandako agerraldiekin lotu dituzte horietako asko. Hain zuzen ere, kutsatzeen goraldia joan-etorriak eta eremu itxietako sozializazioa areagotzearen ondorioz izan dela azaldu zuen Santos Indurain Osasun kontseilariak, eta ildo horretatik hartu dituzte neurri berriak.
Izan ere, dagoeneko mila positibo inguru atzeman ditu Osasunbideak Saloutik (Herrialde Katalanak) bueltatutako ikasleen artean. Delta aldaeraren presentziak kezkatzen ditu, bereziki, kutsatuetako askok aldaera hori baitute, eta kutsakorragoa dela ondorioztatu dutenez, osasun neurriak areagotzeko beharra azpimarratu dute. Datozen egunetan ospitaleratzeen egoera adi jarraituko dutela ere adierazi zuen atzo Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakari ordeak, kutsatzeek horretan eraginik duten edo ez aztertu ahal izateko.
Ikasturte bukaerako bidaietan kutsatutakoen etorrerak bat egin du sanferminetako datekin, eta horrek ere izan du zerikusia ostalaritza mugatzeko orduan. Atzo bertan eman zion bere onespena Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak neurri horri, «txertatu gabeko biztanleriaren, alegia gazteen, kutsatzeak hesitzeko neurri egokia, beharrezkoa eta proportzionala» dela iritzita. Epaiak berak ere lotura ezarri du gazteen arteko kutsatze kopuruaren eta ikasturtea bukatu eta gero neurriak leuntzearekin, baita bizitza soziala eta gaueko aisialdia areagotzearekin ere. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200170/eraldaketa-digitalaz-eta-desagertu-egingo-diren-enpresez.htm | albisteak | Eraldaketa digitalaz eta desagertu egingo diren enpresez | Gaur egun ezagutzen dituzun enpresen erdiak baino gehiago ez dira existituko hamar urte barru. Zeintzuek iraungo duten antzemateko gakoak askotarikoak eta lausoak dira, baina badaude argi ikusi daitezkeenak ere, digitalizazioa adibidez. | Eraldaketa digitalaz eta desagertu egingo diren enpresez. Gaur egun ezagutzen dituzun enpresen erdiak baino gehiago ez dira existituko hamar urte barru. Zeintzuek iraungo duten antzemateko gakoak askotarikoak eta lausoak dira, baina badaude argi ikusi daitezkeenak ere, digitalizazioa adibidez. | Bai, eraldaketa digitalaren inguruan berriz ere matraka ematera datorren beste artikulu bat duzue honako hau; baina, behin irakurtzen hasita, azal dezagun behintzat modu didaktikoan eta ahal bada dinamikoan zer kontatzera etorri garen.
Honezkero barneratua dugun zerbait da gizartea etengabe aldatuz doala, eta harekin batera kontsumo ohiturak, eta horrek eragin zuzena duela ondasun zein zerbitzuen kontsumoan ere; ez da hala?
Baina, eta hemen dator gakoa, ekoizpen modu zaharrek oraindik tinko diraute Euskal Herriko enpresa txiki eta ertain askotan (gehiegitan), non oraindik ere betiko moduan jarraitzen duten lanean eta non badagoen gauzak eraginkorrago egin daitezkeen susmoa; baina hausnarketa hori eta berekin ekarriko lituzkeen aldaketak beti aurreragorako uzten dira.
Izan ere, eta hemen dator arazoa, enpresa horiek gehienetan dirua irabazten jarraitzen dute, eta, beraz, ez dute arazoaren pertzepzio egoki bat garatzen.
Ondo azaltzeko: merkatuak normalean hornikuntza aukerarik lehiakorrenaren alde egiten du; hau da, enpresa batek beste bati lehengaia erosiko dio betiere prezio, kalitate eta hornikuntza daten konbinaziorik hoberena eskaintzeko gai denean.
Bizirik dirauten enpresak, beraz, bezero batzuentzat hornikuntza aukerarik lehiakorrena azaltzeko gai dira momentuan. Baina merkatua tentsioan dago momentu oro; hori dela eta, bezeroek beti estutzen dituzte hornitzaileak, eta, horiek kate batean lotuta baleude bezala, hornikuntza tentsio hori haien hornitzaileei igortzen diete.
Oinarrizko ekonomiari erreparatuta, enpresarik lehiakorrenek egingo dute aurrera. Baina kontuan hartu neurri handi batean merkatuak duen dinamismoa: enpresa berrien sorkuntza, material berrien erabilpena, kontsumo oihuren aldaketa eta abar. Merkatua aldatzen den heinean, gainera, legegileak arau berriak ezarriko ditu merkatuan esku hartzeko.
Hausnartuz gero, gaur egun lehiakorra den enpresa batek bihar ez du zertan lehiakorra izan bere produktu edo zerbitzuak merkatuaren eskarira modu eraginkor batean egokitzen ez baditu. Eta hori suertatzen denean, kasurik gehienetan, jokoz kanpo gelditu da, eta berandu izaten da egoerari buelta emateko.
Eta, puntu honetan, hitz egin dezagun teknologiaz eta eraldaketaz, hau da, enpresen iraupenerako konponbideaz.
Gure abiapuntua hau da: Euskal Herriko enpresa txiki eta ertainen digitalizazio mailak Europako Batasuneko herrialdeekin alderatuta erdiko maila batean kokatzen gaitu. Beraz, oraindik ere badira gure merkatu gunean digitalizazioan gehiegi aurreratu ez duten herrialdeak. Baina ziur egon urte gutxitan hori aldatu egingo dela eta gure enpresen konpetentzia zuzena areagotu egingo dela. Zer esanik ez mundu mailan garapen betean dauden hainbat herrialde aintzat hartzen baditugu, gainera.
Beraz, gauza bat argi izan behar da: gaur egun lehiakortasuna hobetzen ahalegintzen ez diren enpresen gehiengoa ez da 2030. urtera helduko.
Eta, lehiakortasuna hobetzeko bide horretan, aukerarik nabarmenena teknologia dugu. Euskaldunok industria kultura eta historia nabarmena dugu atzetik, eta, gure ekoizteko gaitasun horri egokia den teknologia txertatuz, abantailazko posizioetan kokatu gaitezke.
Baina bada gainditu beharreko oztopo handi bat; hain zuzen ere, aldaketarekiko erresistentzia. Eraldaketa digitalak eta hark dakarren terminologia konplexuak (ERP, CRM, IoT, BlockChain, Big Data, Cloud…) mesfidantza sortzen du, beldur puntu bat; eta horrek blokeatzen ditu enpresa asko.
Horregatik, Oreka IT bezalako aholkularitzen eginkizuna funtsezkoa da herri gisa egin beharreko ibilbide honetan; gure betebeharra enpresen eta teknologiaren artean zubi lana egitea baita. Hau da, gure helburua da enpresen beharrak ulertzea eta aztertzea nola bihurtu lehiakorragoak teknologiaren bitartez. Horregatik, euskara edo berdintasun planak egon daitekeen bezala, funtsezkoa da digitalizazio plan bat ere egotea luzaroan irauteko asmoa duten Euskal Herriko enpresa guztietan.
Gainera, enpresa gehienetan plan hori ez da teknologia aurreratuekin abiatu behar, eta ERP sistema eguneratu bat ezartzeko lehen pauso batekin hasi behar da; izan ere, sistema horiek dira enpresen digitalizazioaren oinarria, eta askotan erabat zaharkituak gelditu dira.
Zenbat eta zenbat enpresa ez ditugun ikusi azkenaldian araudian izan diren aldaketetara (Ordutegi Kontrola, SII, TicketBai) beren ERP zaharrak moldatu nahian, burua altxa eta lau edo bost urtera estrategia bat garatu beharrean.
Arrazoi dudala uste baduzue, ongi etorriak digitalizazioaren aldeko borrokara. Ez baduzue horrelakorik uste, hamar urte barru ikusiko dugu nork zuen arrazoi. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200171/iban-mayok-du-mont-ventouxeko-markarik-onena.htm | Kirola | Iban Mayok du Mont Ventouxeko markarik onena | Igorreztarrak 2004ko Dauphine Liberen ezarri zuen errekorra, kronoigoera batean. Frantziako Tourrak bi aldiz igaroko du, gaur, lasterketako igoera ikonikoetako bat. | Iban Mayok du Mont Ventouxeko markarik onena. Igorreztarrak 2004ko Dauphine Liberen ezarri zuen errekorra, kronoigoera batean. Frantziako Tourrak bi aldiz igaroko du, gaur, lasterketako igoera ikonikoetako bat. | Besteak beste, Marco Pantanik, Chris Froomek edo Eddy Merckxek irabazi izan dute Mont Ventoux mendi mitikoan (1.912 metro), baina igoerako markarik onena Iban Mayok (1977) dauka. Igorreztarrak 55 minutu eta 51 segundo behar izan zituen 2004ko Dauphine Liberen, Bedoin eta gainaren arteko 21,5 kilometroak osatzeko. Aintzat hartu behar da, nolanahi ere, kronoigoera batean lortu zuela errekorra. Ordura arteko markarik onena Jonathan Vaughtersek ezarria zuen, hark ere Dauphine Libereko kronoigoera batean, 1999an: 56:50. Frantziako Tourreko gaurko etapa, 11.a, Malaucenen bukatuko da, eta, hara iritsi aurretik, Mont Ventoux bi aldiz igo beharko dute.
Hiru tokitatik igo daiteke gainera: Malaucenetik, Saultetik, eta Bedoinetik. Azken horretatik egindakoek eman izan diote sona igoerari, handik baita gogorrena: 21,5 kilometro luze eta %7,4ko batez besteko pendiza —gaur aurrena Saultetik igoko dute, eta gero Bedoindik—. Hain zuzen, hauek dira lasterketa batean Bedoindik erregistratutako hamar igoerarik azkarrenak:
1. 2004 (Dauphine Libere, kronoigoera): 55:51 Iban Mayo. 2. 2004: (Dauphine Libere, kronoigoera) 56:26 Tyler Hamilton. 3. 1999: (Dauphine Libere, kronoigoera) 56:50 Jonathan Vaughters. 4. 2004: (Dauphine Libere, kronoigoera) 56:54 Oscar Sevilla. 5. 1999: (Dauphine Libere, kronoigoera) 57:33 Alexandr Vinokourov. 6. 1994: (Frantziako Tourra, ez zen gainean bukatu) 57:34 Marco Pantani. 7. 1999: (Dauphine Libere, kronoigoera) 57:34 Wladimir Belli. 8. 2004: (Dauphine LIbere, kronoigoera) 57:39 Juan Miguel Mercado. 9. 1999: (Dauphine LIbere, kronoigoera) 57:42 Joseba Beloki. 10. 2004: (Dauphine LIbere, kronoigoera) 57:49 Lance Armstrong.
2004az geroztik Tourra hiru aldiz bukatu da Mont Ventouxen, eta 2009koa izan zen igoerarik azkarrena. Azken-aurreko etapan igo zuten orduan, eta Alberto Contador Tour haren garaileak 58 minutu eta 45 segundo behar izan zituen —inoizko 17. denborarik onena da—. Juanma Garate irundarrak irabazi zuen etapa, modu ikusgarrian.
Bost urte lehenago, Mayo zen ikusgarri zebilena. Aintzat hartu behar da 2003ko Tourrean onenen pare ibili zela aldapa gora, Alpe D'Huezen irabazi zuela, eta azkenean seigarren izan zela sailkapen nagusian. Dauphine Libere lasterketa Tourra baino hiru bat aste lehenago jokatu ohi da, eta urteko lasterketa nagusia irabazteko faboritoetako batzuek probaleku gisa erabili izan ohi dute. 2002an eta 2003an, esaterako, Lance Armstrong nagusitu zen, eta gero gauza bera egin zuen Tourrean. Halere, gertatu izan da Dauphinen bikain ibiltzea, eta Tourreko bigarren edo hirugarren astean pot egitea.
Dauphine Libereren 2003ko aldian Mayo bigarren izan zen nagusian, eta, horrenbestez, 2004an Ventouxeko kronoigoeran gertatu zena ikusita, orduko kroniketan hau irakur zitekeen, esaterako: «Mayok baieztatu du Armstrongen Frantziako Tourreko erregetza amaiarazteko hautagai sendoa dela». Egin kontu: kronoigoera hartan Armstrong bosgarren sailkatu zen, Mayorengandik 1.57ra. Igorreztarrak Dauphine irabazi zuen nagusitasun osoz, eta, bai, Tourra irabazteko hautagaia zirudien.
Hiru aste geroago hasi zen lasterketa, eta Mayok segituan galdu zituen aukera guztiak: hirugarren etapan, Wasquehalera bidean, erori egin zen, eta helmugan ia lau minutu galdu zituen faboritoekiko: «Egun oso tristea da gaurkoa. Urte osoa pasatu dut Tourra prestatzen. Zaila izango da podiumera igotzea», aitortu zuen. Zauri ugari eragin zizkion erorikoak. Egun batzuk geroago, ordea, Pirinioetako lehen etapan, La Mongien, Armstrongek eta Ivan Bassok erraz utzi zuten atzean, baina hondoratu ere ez zen egin. «Jada ez daukat inolako minik, erorikoa guztiz ahaztuta dago». Baina hurrengo egunean, Plateau de Beilleko etapan, 38 minutu galdu zituen helmugan. «Gaur ez nengoen, ezin nuen aurrera egin, erorikoaren ondoren ezin izan dut pedal kolpe egokia hartu», zehaztu zuen Igorrekoak. Etaparen erdialdean, bizikletatik jaitsi eta lasterketa utzi nahi izan zuen, baina Unai Etxebarriak taldekideak eta Julian Gorospek zuzendariak jarraitzera behartu zuten. «Beraiengatik jarraitu dut, lasterketa uzteak ez du ezertarako balio». Egun batzuk geroago erretiratu zen.
Mayo ez zen berriro 2003an eta 2004an emandako mailara iritsi. 2007an Saunier Duvalekin fitxatu zuen, eta Italiako Giroko etapa bat irabazi zuen, erakustaldia emanda. Tourrean 16. sailkatu zen, baina uztailaren 30ean jakinarazi zuten EPOarekin positibo eman zuela. Bi urteko zigorra ezarri zioten, eta ez zen lehiatzera itzuli.
Tom Simpson hil zen mendatea
Bedoindik gora, igoerak argi asko bereizi daitezkeen bi zati ditu. Aurrenekoan baso batean barna egiten du gora errepideak, eta zatirik tenteena da, ia hamar kilometro horietan %10 ingurukoa baita batez besteko pendiza. Chalet Reyndardetik gaineraino apur bat apaltzen da pendiza (%7,5), baina haizeak gogor putz egin dezake. Zuhaitz bakar bat ere ez duen mendi magal biluzi batean egiten du gora errepideak azkeneko bospasei kilometroetan. Hortaz, baldintza horiekin, Ventouxari aurre egiterakoan aintzat hartu behar dira bai egiten duen beroa, bai eguzkitsu ote dagoen, baita haizearen norabidea eta abiadura ere.
Hain zuzen, egun bero eta eguzkitsu batean Ventouxeko maldetan hil zen Tom Simpson txirrindulari ingelesa, 1967ko Tourrean, uztailaren 13an. Bihotzekoak jota hil zen gainetik bi kilometrora. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200172/suspertze-ekonomikoari-buruzko-iragarpena-hobetu-du-europako-batzordeak.htm | Ekonomia | Suspertze ekonomikoari buruzko iragarpena hobetu du Europako Batzordeak | Urtearen bigarren zatian kontsumo pribatuaren eta inbertsioen gorakada sendoa espero du, eta eurogunean urte bukaeran berreskuratuko dela krisi aurreko BPG erreala. COVID-19aren aldaera berriak eta inflazioa dira mehatxu nagusiak. | Suspertze ekonomikoari buruzko iragarpena hobetu du Europako Batzordeak. Urtearen bigarren zatian kontsumo pribatuaren eta inbertsioen gorakada sendoa espero du, eta eurogunean urte bukaeran berreskuratuko dela krisi aurreko BPG erreala. COVID-19aren aldaera berriak eta inflazioa dira mehatxu nagusiak. | Euroguneko ekonomiak aurretik uste baino hiruhileko bat lehenago berreskuratuko du pandemia aurreko BPG erreala, hots, aurtengo azken hiruhilekoan.
Europako Batzordeak hobetu egin ditu aurreikuspen ekonomikoak euroaren eremurako eta Europako Batasunerako, eta uste du bietan barne produktu gordina %4,8 haziko dela aurten, eta %4,5 2022. urtean. 2021erako hazkunde iragarpen hori udaberrian egindakoa baino 0,6 puntu handiagoa da Europako Batasunaren kasuan, eta 0,5 puntu handiagoa euroguneari dagokionean.
Europako ekonomiak uste baino portaera hobea izan zuen urteko lehen hiruhilekoan, eta bigarrenean, osasun egoera hobetu ahala, espero baino bizkorrago arindu dira murrizketak, batez ere zerbitzuen sektorearen mesedetan.
Orain, txertatzeak martxa onean doazela, herritarren eta enpresen sentimenduei buruzko inkestei begira, Europako Batzordeak kontsumo pribatuaren eta inbertsioen gorakada sendoa espero du. Uste du horrek konpentsatuko dituela, neurri batean, lehengaien behin-behineko eskasiak eta manufakturako kostuen igoerak eragindako kaltea.
Hala ere, ziurtasun gabeziak eta arriskuak hor daude, eta bi mehatxu dira handienak Batzordearentzat: batetik, COVID-19aren aldaera berriak daude, eta txertaketa bizkortzea oso garrantzitsua izango da horri aurre egiteko. Eta bestetik, inflazioa ere kezka iturri da. Aurreikusi baino handiagoa izan daitekeela uste du Batzordeak, eskaintza murrizketek hor jarraitzen badute eta prezioen presioa kontsumitzaileengana iristen bada.
Herrialdeka, Batzordeak uste du Alemaniako ekonomia %3,6 haziko dela aurten, eta %4,6 hurrengo urtean; Espainiako BPG %6,2 haziko da 2021ean, eta beste %6,3 2022an; Frantziakoa, berriz, %6 handituko da aurten, eta %4,2 gero; eta Italiako barne produktu gordinak %5 egingo du gora aurten, eta %4,2 hurrengo urtean. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200173/haitiko-presidentea-hil-dute-eta-setio-egoera-ezarri-du-lehen-ministroak.htm | Mundua | Haitiko presidentea hil dute, eta setio egoera ezarri du lehen ministroak | Talde armatu bat Jovenel Moiseren bizilekuan sartu da gaurko ordu txikietan, eta estatuburua hil eta haren emazte Martine Moise zauritu du. Gobernuak dio segurtasun indarrek «neurri guztiak» hartuko dituztela «nazioa babesteko». | Haitiko presidentea hil dute, eta setio egoera ezarri du lehen ministroak. Talde armatu bat Jovenel Moiseren bizilekuan sartu da gaurko ordu txikietan, eta estatuburua hil eta haren emazte Martine Moise zauritu du. Gobernuak dio segurtasun indarrek «neurri guztiak» hartuko dituztela «nazioa babesteko». | Talde armatu bat Haitiko presidente Jovenel Moiseren bizilekuan sartu da gaurko ordu txikietan, eta agintaria hil eta haren emazte Martine Moise zauritu du, herrialdeko behin-behineko lehen ministro Claude Josephek azaldu duenez. Oraindik ez dituzte erasotzaileak identifikatu, eta soilik jakinarazi dute horietako batzuk «gaztelaniaz hitz egiten» ari zirela erasoa egin dutenean.
Berehala zabaldu da sare sozialetan nahiz hedabidetan presidentearen bizilekuaren kanpoan armatutako hainbat lagun ageri dituen bideo bat. AEBetako Drogen Aurkako Agentziaren operazio bat egiten ari zirela irudikatu dute erasotzaileek. Haietako batek megafono batekin egindako oihuak entzun daitezke bideoan, agentzia horren operazio bat dela esanez eta ingurukoei atzera egiteko eskatuz.
Ezbeharraren berri emateko prentsa oharrean, Josephek adierazi du Haitiko segurtasun indarrek herrialdearen kontrola bermatua dutela, eta beharrezkoak diren «neurri guztiak» hartuko dituztela «nazioa babesteko». Handik gutxira, beste agerraldi bat egin du. «Ezohiko ministro kontseilua egin ostean, erabaki dugu herrialde osoan setio egoera ezartzea», iragarri du. Lehen kolpean erasoa herrialdek bizi duen indarkeria olatuaren barruan kokatu dute hedabideek, baina erasotzaileak presidentearen etxe barruraino sartzeko gai izanak indarra eman dio Moisek berak pasa den astean haizatutako aukerari: oposizioko kideek eta enpresariek haren kontrako estatu kolpe bat prestatu dutela. Hala balitz, ez litzateke lehen aldia; gobernuak pasa den otsailean jakinarazi zuen Moise hiltzeko eta gobernua botatzeko saiakera bat geldiarazi, eta 23 lagun atxilotu zituela.
Port-au-Princeko aireportua ixtea izan da Moisen hilketaren ostean gobernuak hartutako lehen neurrietako bat, nahiz eta agintariek halakorik ez duten baieztatu oraindik. Hegazkin konpainiek hegaldiak bertan behera utzi edo beste herrialde batzuetako aireportuetara desbideratu dituzte. Haitirekin mugakide den Dominikar Errepublikako presidente Luis Abinaderrek, berriz, muga ixteko agindu du, presidentearen heriotzaren berri izan eta gutxira. Muga gurutzatzeko lau puntu daude bi herrialdeen artean, eta horiek itxi dituzte. Mugaren zati handienean, hala ere, ezin izan dute neurri hori aplikatu, segurtasun hesirik nahiz kontrolik ez baita.
Irailaren 26an presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeen lehen itzuliak egingo dituzte Haitin, baita konstituzioari buruzko erreferenduma ere, baina orain ikusteko dago gaurko gertakariak zer eragin izango duen hitzordu hirukoitz horretan, baita hilabeteotako krisi politikoan ere.
Moisek urtebete zeraman dekretu bidez gobernatzen, parlamentu hautatu bat falta delako. Eta, herenegun, Haitiko presidente zenak bere agintaldiko zazpigarren lehen ministroa izendatu zuen: Ariel Henry. Egungo botere hutsunearen aurrean, behin-behineko gobernuburuak jakinarazi du hura dagoela orain agintean.
150 hildako azken hilabetean
CARDH gobernuz kanpoko erakundeak atzo emandako datuen arabera, iragan hilabetean gutxienez 150 lagun hil eta beste 200 bahitu zituzten, eta, hortaz, erakundearen ustetan, «bideraezina» da bozak bi hilabete eta erdi barru egitea. Egoera politikoaz, Nazio Batuen Erakundeak iragan astean adierazi zuen «baldintza politikoak hondatu» egin direla.
Urte hasieran nabarmen okertu zen egoera Haitin. Oposizioak zenbait protestatara deitu zuen Moiseren aurka, eta haren dimisioa eskatzen ari da harrez geroztik, argudiatuta iragan otsailean amaitzen zitzaiola legealdia. Hark, baina, ez du kargua uzteko inolako asmorik izan, eta orain arte arrazoitu du legealdiari urtebete gehiago geratzen zaiola, 2022ko otsailaren 7a arte.
Sei urte egin behar da atzera gatazka ulertzeko. Konstituzioaren arabera, presidentearen agintaldia bost urtekoa da, eta beti hasi eta bukatzen da otsailaren 7an. Arazoa da, ordea, 2015ean egin zituzten bozak bertan behera geratu zirela, iruzur salaketak medio.
Ordura arte estatuburu karguan izan zen Michel Martellyk hurrengo urteko otsailaren 7an utzi zuen kargua, eta, ordezkorik ez zegoenez, Senatuko buruak hartu zuen behin-behinean presidentetza. Azkenean, bozak 2016ko azaroan egin zituzten, eta, bigarrenez, Moise nagusitu zen botoen %55,67 eskuratuta. 2017ko otsailaren 7an egin zuen karguaren zina.
Moisek argudiatu izan du karguaren zina egin zuenean hasi zuela bere agintaldia, eta oposizioa, berriz, Martellyk kargua utzi zuenetik hasten da zenbatzen. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200174/sortuk-salatu-du-jarduera-zilegi-eta-legezkoak-kriminalizatzen-ari-direla.htm | Politika | Sortuk salatu du «jarduera zilegi eta legezkoak kriminalizatzen» ari direla | Arkaitz Rodriguezek gogorarazi du presoen harreren aurkako ekinaldiak fiskaltzarenak eta Guardia Zibilarenak izan direla, eta ez dagoela Auzitegi Nazionalaren auto bakar bat harrerak zigortzeko. | Sortuk salatu du «jarduera zilegi eta legezkoak kriminalizatzen» ari direla. Arkaitz Rodriguezek gogorarazi du presoen harreren aurkako ekinaldiak fiskaltzarenak eta Guardia Zibilarenak izan direla, eta ez dagoela Auzitegi Nazionalaren auto bakar bat harrerak zigortzeko. | Euskal presoei espetxetik irtetean egiten zaizkien harrera ekitaldien antolaketan zerikusia dutelakoan, Espainiako Guardia Zibilak Kai Saez de Egilaz eta Pipe San Epifanio atxilotu zituen joan den astean. Gisa bereko hirugarren polizia operazioa izan zen, eta, gaur, Sortuk agerraldi bat egin du, operazio horien inguruko irakurketa egiteko. Besteak beste, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ohartarazi du, presoen harrera ekitaldien aurka eginda, «jarduera zilegi eta legezkoak kriminalizatzen» ari direla.
Agerraldian izan dira, Rodriguezez gain, hiru operazioetan atxilotutako sei lagunak; Saez de Egilaz eta San Epifanio, baina baita Antton Lopez, Oihana San vicente, Haimar Altuna eta Oihana Garmendia ere. «Guztiak Sortukoak eta guztiak auzi horretan jopuntuan daudenak», azaldu du Rodriguezek, eta salatu «auzi politiko berri bat eraikitzen» ari direla, «preso politikoei egiten zaizkien harrerak aitzakiatzat hartuta». Gainera, «eraso» horri gehitu dio datorren astean Madrilen hastekoa den 13/13 auziko epaiketari, «biak direlako auzi politikoak eta biek dituztelako oinarrian jarduera politiko antzekoak; jarduera politiko zilegi eta legezkoak». Presoen asistentzia eta eskubideen defentsa zigortu nahi dutela uste du Sortuk, nahiz eta Auzitegi Nazionalak legezkotzat jo izan dituen jarduera horiek.
Rodriguezek bost ideia plazaratu ditu operazioon inguruan. Batetik, galdetu du nor dagoen auzi horren atzean, eta zein helburu duen: «Orainidik ez dago auto judizial bakar bat ere. Hiru operazio egon dira orain arte presoei egiten zaizkien harrerak aitzakiatzat hartuta, eta hiruretan bulkada Guardia Zibilarena eta Auzitegi Nazionalaren fiskaltzarena izan da. Baina ez dago auto judizial bakar bat ere». Bigarrenik, testuinguruari erreparatu dio, eta gogorarazi du atxiloketa horiek gertatzen ari direla espetxe politika «normalizatzen» ari den testuinguru batean: «Horrek garbi adierazten du Espainian estatu sakon esaten diogun hori, botere faktikoak, estoldak, beren esku dagoen guztia egiten ari direla bakearen eta bizikidetza demokratikoaren bidean ezein urrats egin dadin galarazteko».
Ildo horretan, Sortuk uste du harreretan fokua jartzen dela bi arrazoi direla medio: batetik, «ezkutatu» nahi delako «preso politiko horiei salbuespenezko espetxe politika aplikatu eta aplikatzen zaiela»; eta, bestetik, «ezkutatu nahi delako estatuaren biolentziaren inpunitatea». Izan ere, Rodriguezen esanetan, «preso politikoen harreraz hitz egiten bada, preso daudelako da; beren erantzukizunengatik ordaindu dutelako». Eta, hori horrela, zera galdetu du: «Zenbat ordaindu dute estatuaren biolentziaren arduradunek? Zenbat gerra zikinaren arduradunek edo torturatzaileek? Zero. Hemen afera ez dira harrerak; arazoa da estatu biolentziaren eta arduradunen inpunitatea».
Bestalde, operazioaren «erantzukizuna» Auzitegi Nazionaleko fiskaltzatik eta Guardia Zibiletik harago kokatu du Rodriguezek: «Atxiloketetan ardura daukate preso politikoen harrera horiek kriminalizatu eta kriminalizatzen dituztenek; presoen asistentzia eta eskubideen defentsa kriminalizatzen dutenek». Hortaz, dei egin die «ez dezaten elikatu bakearen etsaien agenda. Utz diezaiotela kolaboratzeari bakearen etsaiekin».
Aietetik hamar urtera
Urrian dira hamar urte ETAk bere jarduera armatua behin betiko amaitu zuenetik, eta efemeridea ere gogoan izan du Rodriguezek: «Espainiak jarraitzen du auzi politikoak eraikitzen, Guardia Zibila bidaltzen euskal herritarrak atxilotzera eta jazartzera». Sortuko idazkari nagusiak galdetu du noiz desagertuko den «estatuaren biolentzia», eta erantsi badela «garaia Espainiako Estatuak ere egin dezan bere garaian ETAk egin zuena: ekuazio politikotik bere indarkeria ateratzea. Bada garaia auzi politiko honi aterabide demokratiko bat emateko hautua egin dezan».
Azkenik, Rodriguezek ziurtatu du Euskal Herriak «erabakia» duela «elkarbizitza demokratikoan bizitzea. Inork ez du hori zapuztuko; askatasuna eta bakea nahi dituelako eta bide horretan determinatuta dagoelako». Hori horrela, herritarrei dei egin die bide horretan ez dezaten «etsi», eta larunbatean 13/13 sumarioa salatzeko Bilbon eta Donostian egingo dituzten manifestazioetara batu dadin: «Exijitzeko gatazka politikoari aterabide justu eta demokratiko bat eman dakion». |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200175/inuit-bat-izendatu-dute-kanadako-gobernadore-nagusi.htm | Mundua | Inuit bat izendatu dute Kanadako gobernadore nagusi | Ehunka haur indigenaren gorpuak aurkitu berritan hartu dute erabakia. | Inuit bat izendatu dute Kanadako gobernadore nagusi. Ehunka haur indigenaren gorpuak aurkitu berritan hartu dute erabakia. | Ehunka haur indigenaren gorpuen aurkikuntzak eragindako harrabotsaren erdian, Kanadak emakume indigena bat hautatu du lehen aldiz herrialdeko gobernadore nagusi kargua hartzeko: Mary Simon inuita. «Esan dezaket nire izendapena historikoa dela Kanadarentzat, eta aurrerapauso handi bat adiskidetzeko bidean», adierazi du Simonek.
Artikoko inuiten lider nagusietako bat da Simon, 73 urteko inuka —inuit etniako taldeetako bat da—. Iraganean, Inuit Konferentzia Zirkunpolarreko presidente izan zen, eta Kanadak Artikoan izaniko lehen enbaxadorea. Haren ibilbideaz, Kanadako lehen ministro Justin Trudeauk adierazi du «bizia Kanadako inuiten eta herri indigenen giza eskubideen, ekonomiaren eta gizartearen garapenera» bideratu duela. Hala, ziurtzat jo du ibilbide hori Kanadako «balio komunen» mesedetan erabiliko duela.
Kanadak hiru talde indigena aitortzen ditu: inuitak, 65.000 lagun inguru direnak; Lehen Nazioetako kideak, milioi bat inguru direnak; eta metiak, 500.000 inguru direnak. Simonen izendapena txalotu dute horiek guztiek. Lehen Nazioen Biltzarreko buru Pierre Bellegardek zoriondu egin du, esanez ordezkari «indartsu bat» dela. Nunavuteko lehen ministro Joe Savikataaqek, berriz, «merezitako» lorpena duela nabarmendu du.
Trudeauren gomendioa jarraituz, Ingalaterrako erregina Isabel II.ak onartu du Simonen izendapena. Izan ere, haren ordezkari gisa jardutea da gobernadore nagusiaren zeregina. Karguaren funtsa protokolozkoa da, eta herrialdean onartutako lege berriei sinadura jartzea da haren eginbehar nagusietako bat.
Simoni leporatu diten hutsetako bat da frantsesez ez hitz egitea —Kanadako hizkuntza ofiziala da, ingelesarekin batera—. Hark, baina, herritar indigenek jasotako heziketaren ondoriotzat jo du. Azaldu duenez, haur aborigenen aurkako abusuak ohikoak ziren ikastetxe batean hezi zuten, eta ez zuen frantsesa ikasteko modurik izan: «Frantsesa ikasteko aukera galarazi zitzaidan gobernuaren menpeko ikastetxeetan».
Simonen izendapena halako ikastetxe eta barnetegietan iragan mendeetan eginikoak azaleratu berritan eman da. Kanadako Gobernuak eta erakunde erlijiosoek kudeatutako barnetegiak XIX. mendean eratu zituzten, eta haur indigenak bortxaz eramaten zituzten haietara, euren kultura baztertu eta diziplinatzeko helburuarekin. Kalkuluen arabera, 1863 eta 1998 artean 150.000 adingabe baino gehiago behartu zituzten ikastetxe horietan sartzera. Haietan tratu txarrak eta gehiegikeriak nagusi ziren, indigenek salatu dutenez. Are gehiago, azken asteetan haietara joatera behartutako 1.100 indigenen hilobiak aurkitu dituzte. Azken urteetan zenbatutakoak gehituz gero, hainbat adituk azaldu dute 6.000 inguru izan daitezkeela haietan hildakoak. Egoerak indigenen haserrea eragin du, eta egun gutxian zazpi eliza erre eta Ingalaterrako erreginen hainbat estatua bota dituzte. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200176/aldak-etxebizitza-turistikoak-arautzeko-eskatu-dio-euskal-elkargoari.htm | Gizartea | Aldak etxebizitza turistikoak arautzeko eskatu dio Euskal Elkargoari | Mugimendu herritarraren arabera, 6.000-7.000 etxebizitza turistiko iraunkor daude Ipar Euskal Herrian. Jabeei konpentsazio neurriak eskatu behar zaizkiela uste dute. | Aldak etxebizitza turistikoak arautzeko eskatu dio Euskal Elkargoari. Mugimendu herritarraren arabera, 6.000-7.000 etxebizitza turistiko iraunkor daude Ipar Euskal Herrian. Jabeei konpentsazio neurriak eskatu behar zaizkiela uste dute. | Oihal-etxola lerro bat errepide erdian. Alde batean, Euskal Hirigune Elkargoaren egoitza; bestean, etxebizitza turistikoak alokatzen dituen Poplidays enpresarena. Ekintza sinboliko baten bidez, etxebizitza arloan dagoen egoera «larria» salatu nahi izan dute Alda mugimendu herritarreko kideek Urruñan (Lapurdi), mezu argi batekin: berehalako neurriak hartzen ez badira, Ipar Euskal Herriko herritarrak oihal-etxoletan aterpetu beharko dira. Euskal Hirigune Elkargoari dei egin diote turismora bideratutako urte osoko alokatzeak arautzeko. Izenpedura biltze kanpaina bat abiatu dute, instituzioko hautetsiei helarazi nahi dietena, «guk eta gure haurrek Euskal Herrian bizitzeko aukera izan dezagun».
Izan ere, Alda mugimenduaren kalkuluen arabera, 41.670 etxebizitza daude Ipar Euskal Herriko urte osoko alokatzeen eskaintza pribatuan. Baina, gaur egun, horietarik 6.000 eta 7.000 artean etxebizitza turistiko gisa alokatuak dira, Airbnb, Abritel, Le Bon Coin eta Polidays bezalako enpresen bidez. «Etxebizitza bat bilatzen duten tokiko herritarren eskura jarri daitezkeen hainbeste etxe eta apartamendu gutxiago dira. Etengabe gora doan zenbaki hori ikaragarria da!», adierazi du Ainize Butron Alda-ko bozeramaileak. «Lehen bai lehen urte osoko alokatzeen eskaintza babesteko neurriak hartu behar dira. Deus egiten ez bada, ondoko hiru urteetan, alokairu berritze bakoitzean milaka etxebizitza galtzeko arriskua daukagu».
Airbnb-ren eskaintzak azken hiru urteetan izan duen bilakaera eman dute adibide gisa: 2018an 8.000 etxebizitzaren eskaintza zuen Ipar Euskal Herrian; 2021ean, 13.000 daudela kontatu du Aldak. Plataforma ezberdinetan diren alokatze turistikoak kontuan hartuta, aurten, 20.000 etxebizitza kontatu dituzte. Horietarik gutxi gorabehera heren bat, urte guzian turismorako alokatzen da.
Konpentsazio neurriak
Alda-ko kideek ohartarazi dute Frantziako Estatuko hiri handi batzuetan neurriak hartu dituztela, eta eraginkorrak direla. Bordele, Estrasburgo, Nantes, Lyon eta Paris aipatu dituzte, besteak beste. Neurrien artean, konpentsazioarena dago: etxebizitza turistiko bakoitzaren truke, urte osoan alokatua den etxebizitza bat merkatuan jartzera behartzen dute. Berriki, Lyoneko auzitegi batek 21.000 euroko isuna ordaintzera behartu du konpentsazio araua errespetatu gabe bere apartamendua Airbnb eta Booking plataformen bidez alokatzen zuen jabe bat.
«Euskal hirigune Elkargoari eskatzen diogu neurriak hartzea lehen bai lehen, urte osoan turismorako alokatuak diren etxebizitza kopurua mugatzeko», adierazi du Xebas Cristy Alda-ko bozeramaileak. 2019an araudi bat bozkatu zuten elkargoan, eta etxebizitza iraunkorretik turistikora erabilera aldaketa baimenak emateko irizpideak finkatu zituzten. «Neurri horiek jabe partikularrei inposatu zizkieten. Pertsona moralei, enpresei, hedatzea galdetzen dugu. Eta era berean, konpentsazioa plantan ezartzea eskatzen dugu: etxebizitza bat turismorako alokatu nahi bada urte osoan, beste etxebizitza bat alokatzen eman behar da, urte osoan, hemen bizi den jendearentzat». |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200177/murchanten-emakume-bat-hil-duen-gizonezkoaren-bila-jarraitzen-dute.htm | Gizartea | Murchanten emakume bat hil duen gizonezkoaren bila jarraitzen dute | Labankadaz hil du andrea, ibilgailu barruan zela. Koinatuak izanak ziren; gizonaren bikotekide ohiaren ahizpa da biktima. Foruzaingoa erasotzailearen bila ari da. Protesta bilkurak egin dituzte. | Murchanten emakume bat hil duen gizonezkoaren bila jarraitzen dute. Labankadaz hil du andrea, ibilgailu barruan zela. Koinatuak izanak ziren; gizonaren bikotekide ohiaren ahizpa da biktima. Foruzaingoa erasotzailearen bila ari da. Protesta bilkurak egin dituzte. | Beste hilketa matxista bat gertatu da asteazken goiz honetan, 10:24 zirenean. Murchanten (Nafarroa) izan da. Foruzainek ez dute informazio asko zabaldu, baina Diario de Navarra-ren arabera gizonak autoarekin jo du emakumearen autoa, eta bidetik aterarazi du biktimaren ibilgailua. Gizona labana batekin joan zaio, eta autoan bertan hil du. Emakumea bere seme-alabekin zihoan autoan —9 eta 5 urte dituzte—, eta haien aurrean hil du gizonak. 43 urte zituen emakumeak, eta Maria Pilar Berrio Jimenez zuen izena. Gasteizkoa zen sortzez, baina lau urte zeramatzan bizitzen Murchanten.
Gizonezkoak ihes egin du, eta haren bila ari dira poliziak. Ikerketa zabaldu dute, eta NA-6840 errepidearen inguruak miatzen ari da; han gertatu da hilketa, 4,6 kilometro puntuan, futbol zelaitik gertu. Noticias taldearen arabera, aurrekariak lituzke hiltzaileak, eta Zumarragakoa litzateke. Ertzaintzarekin elkarlanean, herri horretan ere operatibo bat egin dutela zabaldu dute. Autoz egin du ihes gizonak, eta Foruzaingoak kontrol batzuk ere jarri ditu.
Jakin ahal izan denez, bilatzen ari diren gizon horrek eta hildako emakumeak gertuko harremana zuten. Gizonaren bikotekidearen ahizpa zen hildakoa. Hala ere, Foruzaingoak ez da kasua hilketa matxista gisa ikertzen ari, familia barruko hilketa edo delitu baten gisa baizik. Espainiako Genero Indarkeriaren aurkako Legeak zehazten du emakumezkoen aurkako indarkeria genero indarkeriatzat hartuko dela, soilik erasoa bikotekidearen edo bikotekide ohiaren aurkakoa denean.
Aurrekariak
Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, ustezko hiltzailea 1998. urtean atxilotu zuten Ikaztegietako (Gipuzkoa) gasolindegian lan egiten zuen emakume baten hilketaren harira. Aurreko urtean hil zuten langilea, tiroz, eta gaurko hilketaren susmagarria beste bi pertsonarekin batera epaitu zuten. Herri epai-mahai batek errugabetu zuen 2000. urtean, froga faltarengatik. Gizonezkoak 41 urte ditu, eta Zumarragan bizi da (Gipuzkoa).
Ertzaintzaren talde handi bat joan da gaur arratsaldean haren etxera. Zabaldu dutenez, hainbatetan salatu dute debekaturiko armak edukitzeagatik.
Elkarretaratzea
Murchanteko Udalak ezohiko batzarra egin du gaur, 19:00etan, eta hilketa gaitzesteko elkarretaratze bat egin dute herrian, udaletxearen aurrean. Luis Sancho alkateak berak zabaldu du bandoa, elkarretaratzea isila izango zela jakinaraziz.
Udalak hilketa gaitzetsi du eta hiru eguneko dolua ezarri du. Herrian bizi zen emakumea, eta Udalak «sostengu eta elkartasuna» agertu dio haren senideei. Horrez gain, hitz eman du lan egingo duela berdintasunaren alde, «emakumeek bakean eta indarkeriarik gabe bizitzeko duten eskubidea gauza dadin».
Besteak beste, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko presidenteordea egon da elkarretaratzean. «Emakumeen aurkako indarkeriaren bortizkeria klase guztien» aurkako jarrera argi utzi nahi dute horrela. Hilketa gaitzetsi du gobernuak, eta «emakumeen bizitzaren, askatasunaren, duintasunaren eta herritartasun osoaren kontra» egiten duten indarkeriak borrokatzen jarraitzeko konpromisoa adierazi dute.
Tuteran, Koordinadora Feministak elkarretaratze batera deitua zuen, «indarkeria matxistaren aurka», 20:00etan Foru plazan. Cascanten, bihar egingo dute elkarretaratzea, hori ere 20:00etan, Foru plazan. Tuterako Udalak ere protesta batera dei egin du, bihar eguerdian. Alderdi politikoek ere salatu dute hilketa, PSNk, EH Bilduk, Ahal Dugu-k, Geroa Baik eta EAk oharrak plazaratu dituzte, hilketa gaitzesteko eta hildakoaren senideei elkartasuna adierazteko. Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak ere gaitzespen mezua kaleratu du. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak doluminak eman dizkie hildakoaren senideei.
Urtea hasi zenetik Euskal Herrian gertatutako laugarren hilketa matxista da. 2003az geroztik 111 emakume hil dituzte Euskal Herrian. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200178/13-hildako-izan-dira-azken-astean-covid-19ak-jota-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 13 hildako izan dira azken astean COVID-19ak jota Hego Euskal Herrian | 942 kasu atzeman zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak | 13 hildako izan dira azken astean COVID-19ak jota Hego Euskal Herrian. 942 kasu atzeman zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak | Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du ekainaren 28a eta uztailaren 4a artean hamahiru lagunek galdu zutela bizia COVID-19ak jota, Nafarroako Gobernuak, aldiz, ez du hildakorik jakinarazi data horietan. Hala ere, atzo hildako bat izan zen herrialdean, gobernuak adierazitakoaren arabera. Aurreko astean izandako hamahiru hildakoekin, ekain hasierako egoerara egin du buelta pandemiaren bilakaerak, azken hiru asteetako hildako kopururik altuenarekin.
Kutsatuen datuei dagokionez, 942 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Nafarroak aurreko eguneko joera mantendu du eta kasuen beherakada izan du: 333 atzeman dituzte. Hala ere, herrialdeak kasu gehien atzeman dituena izaten jarraitzen du. Bere atzetik datoz Bizkaia, 262 kutsaturekin, Gipuzkoa 257rekin eta Araba 66rekin. Hirurek zenbatu dituzte aurreko egunean baino kasu gehiago.
Ospitaleetako egoerak zertxobait hobera egin badu ere, oraindik 110 lagun erietxeratuta daude Osakidetzako eta Osasunbideako ospitaleetan: horietatik 34 larri. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200179/hilaren-21ean-bergara-euskal-herriko-hautetsien-topaleku-izango-da.htm | Gizartea | Hilaren 21ean Bergara Euskal Herriko hautetsien topaleku izango da | Ekitaldi instituzional bat egingo dute garai hartako bailarako alkateei aitortza egiteko, baita erakusketa bat ere. | Hilaren 21ean Bergara Euskal Herriko hautetsien topaleku izango da. Ekitaldi instituzional bat egingo dute garai hartako bailarako alkateei aitortza egiteko, baita erakusketa bat ere. | «Duela 45 urte, Euskal Herriaren izaeraren eta bere eskubide historikoetan oinarritzen zen burujabetzaren elkargune izan zen Bergarako herria. Foruen abolizioaren mendeurrena betetzen zela gogoratzeko, Euskal Herriko ehunka udal ordezkari elkartu ziren Bergaran, herri bat ginela eta aurrera egin nahi genuela adierazteko». Gorka Artola Bergarako alkateak gaur goizeko prentsaurrekoan egindako adierazpenak dira. Uztailaren 21ean 45 urte beteko dira Hego Euskal Herriko alkateen mugimendua sortu zenetik, eta, urteurrena gogoratzeko, hainbat egitasmo antolatu dituzte. Besteak beste, Bergarako Udalak aitortza egingo die ekitaldi instituzional baten bidez garai hartako bailarako alkateei, eta erakusketa bat ere zabalduko dute orduko argazki eta bideoekin.
Artolak oroitu du garai zailak zirela haiek. «40 urteko diktaduraren ondoren, askatasunaren eta herria mugitzeko egarria nabaritzen zen, eta aukera hori baliatu beharra zegoen». Nabarmendu du, 45 urte geroago, pandemiak jotako sasoi honetan, herria «zutik» jarri nahi dutela. «Zutik jarri behar du, aurrera egin ahal izateko». Eta hori burujabetzatik eta askatasunaren bidean egin behar dela adierazi du.
Horretarako, udal ordezkariek duten garrantzia ere aldarrikatuko dute hilaren 21ean. «Herritik eta herriarentzat. Udaletatik herritarrentzat. Udalak oso garrantzitsuak izan dira historikoki gure herriaren egitura administratiboan, eta, orain ere, udalek funtsezko zeregina dutela uste dugu».
Agerraldian, Artolak eta Jose Luis Elkoro orduko Bergarako alkateak dei egin die Euskal Herriko udal ordezkariei hilaren 21ean Bergaran egingo den egitasmoan parte hartzera.
Batasunaren beharra Elkororen arabera, «borroka asko» egin da azken mendeetan, «mota askotako borrokak», baina «ezin izan dugu lortu gure nortasuna aurrera eramatea». Eta azpimarratu du: «Horretan gaude».
Elkorok dio alkateak eta udalak direla herria ondoen ordezkatzen dutenak, «eta horien elkartasunarekin herri moduan indar handia hartu daiteke». Batasunerako deia egin du. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200180/kartzelatu-egin-dute-espainian-istripu-batean-bi-nafarren-heriotza-eragin-zuen-gidaria.htm | Gizartea | Kartzelatu egin dute Espainian istripu batean bi nafarren heriotza eragin zuen gidaria | Almeriako 4. Instrukzioko Epaitegiak bermerik gabeko kartzelaldia ezarri dio kamioi gidariari, zuhurtziagabekeriazko giza hilketa delitua leporatuta. | Kartzelatu egin dute Espainian istripu batean bi nafarren heriotza eragin zuen gidaria. Almeriako 4. Instrukzioko Epaitegiak bermerik gabeko kartzelaldia ezarri dio kamioi gidariari, zuhurtziagabekeriazko giza hilketa delitua leporatuta. | Nafarroako senar-emazte batzuk hil ziren astelehenean Almerian (Espainia) izandako istripu batean, kamioi batek eta auto batek elkar jo ondoren. Almeriako 4. Instrukzioko Epaitegiak bermerik gabeko kartzelaldia ezarri dio kamioi gidariari, zuhurtziagabekeriazko giza hilketa delitua leporatuta. Gidariak drogetan positibo eman zuen, istripua gertatu ondoren Guardia Zibilak egindako testean; substantzia estupefazienteen kontsumoan eman zuen positibo, hain zuzen.
Hil ziren senar-emazteen bi haur adingabeak larri zauritu ziren, eta ospitalera eraman zituzten. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200181/asteartean-desagertu-zen-gizon-corellarraren-hilotza-topatu-dute-lodosako-kanalean.htm | Gizartea | Asteartean desagertu zen gizon corellarraren hilotza topatu dute Lodosako kanalean | Asteartean desagertu zen gizona, eta 72 urte zituen. Gaur goizean topatu dute haren hilotza, Alfaro herriaren udal barrutian, Lodosako kanalaren inguruan. | Asteartean desagertu zen gizon corellarraren hilotza topatu dute Lodosako kanalean. Asteartean desagertu zen gizona, eta 72 urte zituen. Gaur goizean topatu dute haren hilotza, Alfaro herriaren udal barrutian, Lodosako kanalaren inguruan. | Asteartean desagertu zen gizona, eta ordutik haren bila ibili ari dira buru-belarri. Haren familiak egin zion ohartarazpena poliziari, enkargu bat egitera Alfaro herrira joan, eta itzuli ez zela konturatu zirenean.
Geroztik, gau eta egun ibili dira bilaketa lanetan, lurrez eta helikopteroz. Errepide inguruetan zein Alfarora bidean pasa izan zitekeen inguruneetan ibili dira gizonaren bila, eta segurtasun indarrez gain, haren senideak eta gertukoak ere bilaketa lan horietan parte hartu dute.
Bilaketa lanetan aritu den lantaldeak gaur eguerdian aurkitu du bere hilotza, Lodosako kanaletik gertu dagoen eremu batean. Haren ibilgailuarekin topo egin ondoren aurkitu dute, Lodosako kanalean urperatuta. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200183/herbehereetako-kazetari-bat-tirokatu-dute-amsterdamen-eta-oso-larri-dago.htm | Mundua | Herbehereetako kazetari bat tirokatu dute Amsterdamen eta oso larri dago | Peter R. de Vries ezaguna da Herbehereetan, mafiak ikertzeagatik. Atzo iluntzean gertatu zen erasoa, eta bi pertsona atxilotuta daude. | Herbehereetako kazetari bat tirokatu dute Amsterdamen eta oso larri dago. Peter R. de Vries ezaguna da Herbehereetan, mafiak ikertzeagatik. Atzo iluntzean gertatu zen erasoa, eta bi pertsona atxilotuta daude. | Kazetari bati tiro egin zioten atzo iluntzean Amsterdam erdialdean, eta oso larri dago. Peter R. de Vries da kazetaria, eta Herbehereetan ezaguna da mafiak ikertzen egindako lanarengatik. 19:30ak inguruan gertatu zen erasoa, kazetaria telebista baten eraikinetik ateratzen ari zenean. Iturri ofizialean arabera, bost aldiz tiro egin zioten, eta horietako batek buruan harrapatu zuen. Erasoarekin lotuta, Poliziak hiru gizonezko atxilotu ditu, baina horietako bat aske dago jada; beste biak, 35 eta 21 urtekoak, ostiralean igaroko dira epailearen aurretik.
Auzi penaletan ikerketa kazetari gisa parte hartzeagatik, De Vriesek mehatxuak jaso izan ditu eta bizkartzainekin ibili izan da. 2019an mezu bat zabaldu zuen sare sozialetan, esanez Poliziak jakinarazi ziola mafiaren zerrenda batean nabarmenduta agertu zela bere izena. »Gu guztiontzako heroi nazional bat da, eta kazetari gisa nekaezin jardun du justizia bila» adierazi zuen Femke Halmesa hiriburuko alkateak, erasoa gertatu eta gutxira. Mark Rutte lehen ministroarentzat «ulertezina» da erasoa, eta iruditzen zaio adierazpen askatasunaren kontrakoa izan dela. Herbehereetatik kanpo ere erreakzioak eragin ditu erasoak, eta Charles Michel Europako Kontseiluko presidenteak, adibidez, bere Twitter kontuan jarri du jarraitu behar dela «atsedenik gabe» adierazpen askatasuna defendatzen.
Kandelak eta lore sortak utzi dituzte tiroketa gertatu zen tokian. KOEN VAN WEEL/EPA/EFE
Bien bitartean, Poliziak informazioa eskatu die tiroketaren lekuko izan zirenei, baina ohartarazi die ez dezatela horrekin lotutako materialik sare sozialetan konpartitu. Youtubek jakinarazi du zenbait bideo ezabatu dituela plataformatik.
Heinekenen jabearen bahiketa
Sona handiko hainbat kasu ikertu ditu De Vriesek 40 urte pasako kazetari ibilian. Aurrenetakoa izan zen Freddy Heinekenen, izen bereko garagardo etxearen jabearen, bahiketa. 30 urte geroago, 2013an, bahitzailea zigortu zuten Vries mehatxatzeagatik. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200184/cafek-bi-kontratu-eskuratu-ditu-suedian.htm | Ekonomia | CAFek bi kontratu eskuratu ditu Suedian | 100 milioi euro baino gehiagoko bi kontratu lortu ditu CAFek Suedian. | CAFek bi kontratu eskuratu ditu Suedian. 100 milioi euro baino gehiagoko bi kontratu lortu ditu CAFek Suedian. | CAF taldeko EuroMaint filialak 100 milioi euro baino gehiagoko bi kontratu lortu ditu, Suediako SJ AB trenen operadore publikoarekin.
Bi kontratuetatik lehena mantentze lanetarako da, Krosatagen eta Kustpilen lineetako trenez hamabi urtez arduratzeko. Aurtengo abendutik aurrera, gaur egungo trenen eta berrien mantentze lanak egingo dituzte. Tren berriak egiteaz ere CAF arduratuko da: duela hiru hilabete lortu zuen 28 tren berri hornitzeko kontratua: zortzi BMU (biodiesel-elektrikoa bimodalak) eta hogei EMU (unitate elektrikoak).
Bigarren kontratua flota bat birmoldatzeko da. SJ ABk CAF Taldeko filiala hautatu du bidaiarientzako gaueko kotxeen flota birmoldatzeko. Akordioaren arabera, serie ezberdinetako 57 tren eguneratu behar dituzte: BC4, WL1, WL4 eta WL6 serieak. Lanek Suediako Orebro hiriko tailerrean egingo dituzte eta 2025eko otsailera arte iraungo dute.
Eskandinaviako tren-merkatuan mantentze lanetarako erreferentziazko enpresetako bat da EuroMaint eta duela bi urte erosi zuen CAFek. Horregatik, eta kontratu berri horiekin, CAFek uste du Eskandinavian duen posizioa sendotuko duela. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200185/eh-bilduk-donostiako-udaltzaingoa-euskalduntzeko-atzera-pausoak-salatu-ditu.htm | Gizartea | EH Bilduk Donostiako Udaltzaingoa euskalduntzeko «atzera pausoak» salatu ditu | Udal taldeak gogoratu du Udalak ez duela udan udaltzainak kontratatzeko lan poltsarik antolatu, horretarako bi urte izan dituen arren | EH Bilduk Donostiako Udaltzaingoa euskalduntzeko «atzera pausoak» salatu ditu. Udal taldeak gogoratu du Udalak ez duela udan udaltzainak kontratatzeko lan poltsarik antolatu, horretarako bi urte izan dituen arren | Donostiako Udalak «udako beharrei aurre egiteko» 70 udaltzain berri kontratatuko ditu bitarteko funtzionario moduan. Udaltzaingoaren zuzendariaren hitzetan, ordea, ezin izango da ziurtatu bitarteko funtzionario guztiek hizkuntza baldintzak betetzea. Bigarren hizkuntzaren eskakizuna, alegia. Ofizialordeak eta lehen mailako agenteek bakarrik betetzen omen dituzte eskatutako irizpideak. Udaltzaingoa euskalduntzeko saiakeran «atzera pausoak» ematen ari direla adierazi du Donostiako EH Bilduk, Zigor Etxeburua zinegotziak emandako prentsaurreko batean.
Gainera, Udaltzaingoko sindikatuek jakinarazi dutenez, udaltzainen zuzendariak kendu egin omen die udaltzainei lanorduetan euskara ikasteko aukera, baita lanorduetatik kanpora egindako ikastorduak konpentsatzeko aukera ere. «Eskubide horiek zehaztuta daude, eta hori horrela bada, langileen eskubideen aurkakoa da zuzendariak hartutako erabaki hori», adierazi du EH Bilduk.
Horregatik, EH Bilduk Mikel Gotzon Santamaria Udaltzaingoaren zuzendariaren agerraldia eskatu du bi erabaki horiek azaltzeko. Bestalde, Euskara zinegotziari ere galdetuko dio «ea zergatik ez dituen bete» lan poltsetarako ezarri beharreko hizkuntza irizpideak.
«Zerbitzu publikoak euskaraz jasotzeko herritarrok dugun eskubidea urratzeaz batera, Udalean euskaraz lan egiteko aukera murriztuko zaie langileei» gehitu du EH Bilduk. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200186/europako-batzordeak-hungariaren-aurkako-neurriak-hartuko-ditu-lege-homofoboa-atzera-bota-ezean.htm | Mundua | Europako Batzordeak Hungariaren aurkako neurriak hartuko ditu, lege homofoboa atzera bota ezean | LGTBIQ komunitatearen aurkako legea indarrean sartzen bada suspertze funtsak kenduko dizkiotela iradoki du Ursula von der Leyenek. | Europako Batzordeak Hungariaren aurkako neurriak hartuko ditu, lege homofoboa atzera bota ezean. LGTBIQ komunitatearen aurkako legea indarrean sartzen bada suspertze funtsak kenduko dizkiotela iradoki du Ursula von der Leyenek. | Europako Parlamentua gaur bildu da Hungariak onartutako lege homofoboaren inguruan eztabaidatzeko. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak hitz egin du hitzordu horretan, eta esan du Hungariak onartutako legea «Europako Batasuneko funtsezko balioen kontra» doala, eta hori bertan behera uzteko erakundearen esku dauden «tresna guztiak» erabiliko dituela. Bihar egingo dute legearen aurkako bozketa europarlamentuan, eta gehiengoaren babesa lortuz gero, martxan jarriko dituzte Hungariaren aurkako neurriak.
Joan den ekainaren 15ean Hungariako Parlamentuan onartutako «pedofilo homosexualen aurkako legeak» hautsak harrotu zituen nazioartean. Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren gobernuak proposatutako legediak debekatu egiten ditu 18 urtetik beherakoek sarbidea duten espazioetan homosexualitatea eta sexu-aldaketa sustatzen duten edukiak zabaltzea, LGTBIQ mugimenduaren inguruko propaganda egitea, edota hedabideetan homosexualitatea eta transexualitatea aipatzen dituzten iragarkiak argitaratzea, besteak beste.
Bihar sartuko da indarrean LGTBIQ komunitateko kideei eragiten dien neurri sorta, baina Europako Batzordeak gaur europarlamentuan iradoki duenaren arabera, neurri zorrotzak hartuko ditu Hungariako Gobernuak legedia atzera botatzen ez badu.
Hain zuzen, ez da inondik inora ere legearen aurkako iritziak entzuten diren lehen aldia, azken hilabeteetan Europako hainbat goi-karguren kritikak jaso baititu legediak, eta gaurko hitzorduan ere parlamentari askok beren desadostasuna adierazi baitute. Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak, adibidez, LGTBIQ komunitateko eskubideak ez direla «gai marjinalak» defendatu du. Von der Leyenek, berriz, mezu irmoa idatzi du Twitterreko kontu ofizialean europarlamentuko bileraren ostean: «Europak ez du onartuko gure gizarteko zati bat seinalatua izatea».
Gaurko bilkuran, baina, Hungariako Gobernuaren kudeaketa ekonomikora bideratu dute orain arte kontu-politikoetan jarritako arreta. Hungariak maiatzaren 12an aurkeztu zuen pandemia osteko suspertze funtsen plana, eta hurrengo astelehenean amaituko da planari argi berdea emateko epea.
Hungariako Parlamentuan onartutako legearen harira, ordea, Europako Batzordeak plana baldintzapean jartzea erabaki du gaur; hots, diru laguntza jasotzeko derrigorrezkoa izango da zuzenbide estatua betetzea. Horrek zalantzan jartzen du Hungariako Gobernuak pandemiaren osteko berreskurapen planetik dagokion kopurua jasoko duen, 7.000 milioi eurokoa.
Europako Parlamentuan bildu diren politikariek Batzordearen erabakia txalotu dute, izan ere, Hungariako Gobernuak funts horiek «oinarrizko eskubideak urratzera» bideratuko dituen beldur dira. Erabakia oraindik behin betikoa ez den arren, Bruselatik argi utzi dute suspertze plan nazionalek argi berdea lortzeko Kontseiluaren gomendio «guztiak edo gehienak» jarraitu behar dituztela estatuek.
Hungariari egindako gomendioen artean daude zuzenbide estatua errespetatzea, korrupzioaren aurka borrokatzea, independentzia juridikoa lortzea, informazio publikora sarbidea izatea eta kontratazio publikoak gertutik jarraitzea. Orbanek ez ditu Europako Batasuneko estatu kideen kritikak begi onez ikusi, eta legearen aurkako erasoak «antidemokratikoak» direla salatu du. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200188/asun-casasola-nagore-laffageren-ama-urteekin-honek-ez-du-hobera-egiten.htm | Gizartea | Asun Casasola, Nagore Laffageren ama: «Urteekin honek ez du hobera egiten» | Nagore Laffage irundarra oroitu dute San Ferminetako bere hilketa matxistaren 13. urteurrenean. | Asun Casasola, Nagore Laffageren ama: «Urteekin honek ez du hobera egiten». Nagore Laffage irundarra oroitu dute San Ferminetako bere hilketa matxistaren 13. urteurrenean. | Astelehen Lilak elkarteak deituta, dozenaka herritarrek Nagore Laffage oroitzeko elkarretaratzea egin dute goizean Iruñeko Vinculo plazan, bere hilketaren 13. urteurrenaren harira. Nagore, zure oroimenez eta Ez zaitugu ahazten leloak zituzten pankartekin, 2008ko San Ferminetako hilketa matxista ekarri dute gogora, Murchanteko erailketaren goiz berean. Asun Casasola, Laffagen ama, elkarretaratzean izan da, eta hedabideei eginiko adierazpenetan penatuta agertu da gizartean hamahiru urte geroago existitzen jarraitzen duen indarkeria matxistarekin: «Urteekin honek ez du hobera egiten».
Laffage 2008ko uztailaren 7an hil zuen Diego Yllanesek, jai giroan gizonaren etxera joan eta harekin sexu harremanak izateari uko egin ziolako. Hilketak atsekabe handia sortu zuen gizartean, eta Yllanesen aurkako epaiketak ere zeresan handia eman zuen ostera. Izan ere, herri epaimahai batek ebatzi zuen gizonak premeditaziorik gabe jokatu zuela eta, homizidioa leporatuta, hamabi urte eta erdiko zigorra ezarri zion. Laffageren familiak, ordea, delitua erailketa gisa har zezatela eskatu zuen, baina Espainiako Auzitegi Gorenak ez zuen bere helegitea aintzat hartu. Hala, Yllanes baldintzapean aske geratu zen 2018an.
«Hilketa bat izan zen»
Goizeko ekitaldian, Tere Saez Astelehen Lilak elkarteko kideak adierazi du «Iruñeko herritar gehienek» uste dutela Nagore eraila izan zela, eta justizia «konpontzaile eta ez patriarkala» aldarrikatu du: «Hilketa bat izan zen, alkoholak ez dituelako portaera matxistak salbuesten, eta aberatsa izateak ez luke inoiz aringarria izan behar». Halaber, Espainiako Ministro Kontseiluak asteartean onartutako sexu askatasunen babeserako eta sexu indarkerien kontrako legeari buruz ere mintzatu da Saez, eta emakumeen «ezetz esan ahal izateko» eta «eremu eta bizitzaren esparru guztiez berdintasunean gozatzeko» eskubidea aldarrikatu du.
Legeari buruz galdetuta, Casasolak matxismoaren aurkako «urrats» gisara definitu du, bere lorpenerako talde feministek egin duten lana azpimarratuz. Baina, urteotan genero indarkeriaren aurka gizarteak «indarra» agertu duela uste badu ere, oraindik borrokan jarraitu beharra dagoela gogoratu du Nagore Laffagen amak: «Eskatzen jarraitzen dut, hilketa bat edo arazo bat gertatu aldiro, kalera atera gaitezela, protesta egin dezagula, familiak babestu ditzagula, nik orain daukadan indarra Nafarroa beti nirekin egon delako baitaukat». |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200189/herriak-hitz-egin-du.htm | Mundua | Herriak hitz egin du | Ekonomia kolapsatuta, gerra zibil batean, egoerak gainezka egin zuen 2016an, eta Salva Kiir presidenteak elkarrizketa nazionala hasi zuen. Herritarrak beldurrak astindu zituen, eta porrot egiten ari zen estatu baten erradiografia gordina egin zuten, agintariak seinalatuta. | Herriak hitz egin du. Ekonomia kolapsatuta, gerra zibil batean, egoerak gainezka egin zuen 2016an, eta Salva Kiir presidenteak elkarrizketa nazionala hasi zuen. Herritarrak beldurrak astindu zituen, eta porrot egiten ari zen estatu baten erradiografia gordina egin zuten, agintariak seinalatuta. | Hegosudandarren irrika eta ahotsak isilarazita zeuden, eta fakzioen arteko paperezko akordioak aise apurtzen ziren gerra zibilaren garaian. 2015eko hauteskundeak ez ziren egin; horien ordez, Salva Kiir presidenteak eta Riek Machar presidenteordeak bake akordio berri bat sinatu zuten, baina, handik gutxira, Kiirrek Machar berriz bota zuen presidenteordetzatik, eta bat-bateko borrokek gerra Jubara eraman zuten, eta, berehala, Ekuatoriara hedatzeko arriskua sumatu zen; bakearen bigarren porrotaren ondoren, Ekuatoriako eliteek ere helburu politikoak lortzeko gerra erabiltzeari ekin zioten, eta 2016an inoiz baino errefuxiatu gehiago zenbatu ziren Ugandako iparraldean. NBE Nazio Batuen Erakundeko agentziek Kongoko ipar-ekialdean hartu zituzten ihesian zebiltzan matxino taldeak. Riek Machar bera ere, ustez zaurituta, Kisanganiko ospitale batera iritsi zen, orduan zabalduriko zurrumurruak egiazkoak baziren.
Bortxakeria sua bezala hedatu zen, geldialdi politikoa, beldurra, segurtasunik eza eta gorrotoa nagusitu ziren heinean. Hego Sudan desintegrazio arriskuan zegoen liderren arteko gatazkaren ondorioz, eta hitz horiekin berberekin aitortu zuen hala zela Salva Kiirrek, 2016ko abenduan, Hego Sudango Elkarrizketa Nazionala ireki zuenean estatu porrotaren sakoneko sustraiak aztertzeko eta zerrapo politikoa apurtzeko. Hitza herritarrei eman nahi zien, ordura arte isilarazitako ahotsek hil ala biziko aldaketarako bidea erakutsi zezaten.
Elkarrizketa Nazionala garatzeko, presidenteak talde zuzendari bat izendatu zuen, eta hamaika helburu zehaztu. Besteak beste, hauek: biolentzia politikoa eta leinuen artekoa amaitzea, armada eraldatzea, batasun nazional indartsuago bat eratzea, estatua berregituratzea, herritarren eta gobernuaren arteko kontratua berritzea, eta aniztasuna kontuan hartuko zuen egitura nahiz baliabideak esleitzeko eta konpartitzeko araudiak garatzen laguntzea.
Elkarrizketaren katarsia
Hego Sudango 77 konderritan egin zituzten kontsultak, 2017tik aurrera, elkarrizketa nazionala bideratzeko. Parte hartzaileei bi galdera sakon egin zizkieten: arazoa zein zen, eta egoera zuzentzeko zer egin ote zitekeen. Orduan jasotako erantzunak irakurtzean nabaria da beldurra gaindituta hitz egin zutela herritarrek, katarsi betean baleude bezala, eta estreinako aldiz adierazpen askatasunerako espazio bat ireki.
Lehenik eta behin, liderren porrota salatu zuten herritarrek, gerra SPLM Sudango Herria Askatzeko Mugimenduaren kulpagatik zela esanez, promesak ez zituela bete, oinarrizko irudipen estrategikoaren falta nabarmena zutela agintariek. Salva Kiirri eta Riek Macharri karguak uzteko eskatzen zieten behin eta berriro.
Hego Sudango askapen mugimenduaren sakoneko helburua herritarren bizitza hobetzea izan zen, petrolioaren onurekin nekazaritza garatzea, hezkuntza eta osasuna zabaltzea... baina, independentziaz geroztik, aurrerabiderik ez zen ikusten. Gizabanakoak galduta zeuden, batasun helbururik gabe, eta ondare moral, politiko, ekonomiko eta kulturala galtzeko zorian. Halaxe erakusten zuen kontsultetan jasotako erantzunen bildumak.
Bi gizonen arteko gatazka
Herritarren ahotsak erantsi zuten, SPLMn tradizio despotikoak nagusitu zirelarik, autoritarismoa garatu zela azken bi hamarkadetan lehia demokratikoa saihesteko, eta konponbidea bi pertsonen arteko gatazka gaindiezinean trabatuta zegoela. Eta, ondorioz, estatua ez zela gai barne kohesioa bermatzeko, ezta lurralde osotasuna eta botere hertsatzailearen monopolioa ziurtatzeko ere.
Administrazio publikoaren maila guztietako hutsegitea ere salatu zuten. Zerbitzu sozialen falta. Ekonomia garatzeko proiekturik ere ez zela; hondatuta zegoela ekonomia. Lanik ez zen sortzen. 2005etik aurrera errepide azpiegiturarik ez zuten eraiki. Estatuaren aurrekontuaren %90 Juba hiriburuan gastatzen zen, eta ur garbi falta ikaragarria zegoen Juban bertan, Bake Akordio Orokorra sinatu zenetik, sei urtean, petrolioaren iturritik gobernuak 20.000 miloi dolar jaso bazituen ere. Funtzionarioek ere ez zituzten soldatak jasotzen. Zuzenbiderik ez, segurtasunik ez. «Hego Sudango estatua kolapsatuta dagoela edo izenez bakarrik existitzen dela esatea ez litzateke exajerazioa», dio orduko irizpenak.
«Arazoa zein den» galderari erantzunez, herritarrek gatazkaren sakoneko kausak mahaigaineratu zituzten. Horien artean, izugarrizko ustelkeria. Agintariek diru publikoa nahi bezala desbideratzen zutela, inbertsio publikoen zantzurik utzi gabe. Gainera, euren legitimitatea onartua izateko, bereizkeria etnikoa erabiliz bilatu zutela herrien babesa. Beste arazo askoren artean, inpunitatea ere aipatzen da orduko irizpenetan: «Krimen izugarriak burutu dituzten asko gobernuko ospetsuak dira orain».
Herriak hitz egin du izena eman zioten txostenari.
Kolapsatutako ekonomia
Herria pobrezia gorrian dago; Munduko Bankuaren esanetan, Hego Sudango biztanleen %82,3 pobreziaren mugaren azpitik bizi dira. Ekonomia kolapsatuta dago eta, aldi berean, laguntza humanitarioenganako dependentzia handia du 1983az geroztik. Eta elikadura segurtasunik ez da, Hego Sudanek goldatu gabeko lur emankor asko baditu ere. Zera dio garai hartako dokumentuak: «Eguneroko janaria mundu zabaleko zerga ordaintzaileengandik jasotako dohaintzei esker jasotzen dugularik, gure balio kolektiboaren sena eta harrotasuna ere irainduak dira. Eta dependentziarekin apurtzeko gaitasun eza eta agintaritzaren eta estatuaren porrota dakartza».
Elkarrizketa Nazionala garatzen zen bitartean, Riek Macharrek erbestean zen 2017tik behintzat, Hegoafrikan— eta Salva Kiirrek akordio berriak sinatu zituzten, Khartumen, 2018ko abuztuan eta irailean, gerra berriz bukatu eta gobernu berri bat sortzeko: Indarberritutako Batasun Nazionalaren Trantsizio Gobernua. Hala ere, bakea iraunkorra izango bazen, hegosudandarren arteko Elkarrizketa Nazionala eliteen arteko negoziazioa bezain garrantzitsua zen, eta eskualdeko konferentzietan elkarretaratu ziren gizarte eragileak, zentzu hertsiko elkarrizketa hasiz.
Konferentzia horietako lehena Bahr el-Ghazaleko Wauen egin zuten, 2019ko otsailean. Herri txikiek, baztertuak ez izatearren, autogobernua eskatzen zuten, eta sistema federala eratzeko proposamenak nabarmendu ziren hastapenetik. Bestetik, integrazio soziala eta garapen ekonomikoa suspertzeko azpiegiturak eraikitzearen beharra nabarmendu zuten. Bigarren konferentzia, Goi Nilokoa, Malakalen egin behar zen, baina hiria suntsituta zegoenez ordezkariei ostatu emateko tokirik ez zegoen eta osasun zerbitzurik ere ez zuenez, Juban bertan egin zuten azkenean, 2019ko maiatzean. Hirugarren konferentzia ere, Ekuatoriakoa, bertan egin zuten.
Iparrorratz berri bat
Azkenik, 2020ko azaroan egin zuten Konferentzia Nazionala. 80 konderritako 520 delegatuk hartu zuten parte. Federalismoaren hautua erabatekoa zen, hauteskunde libre eta zuzenen eskaria bezala. Batasun nazionala gizarte egonkorraren ezinbesteko baldintza dela nabarmentzeaz gainera, delegatuek euren arteko batasun eredugarria erakutsi zuten, adostasunaren bila beti. Gobernantza, segurtasuna, ekonomia eta kohesio soziala idazpuru bezala hartuta, egiazko aldaketa lortzeko iparrorratzak markatu zituzten.
Indarberritutako bake akordio horrek zehaztutako engaiamenduak berretsi eta sakondu zituzten konferentzietan: armadaren bat egitea eta profesionalizatzea, konstituzio berria egitea, lekuz aldatutako milioika desplazatuen itzulera, milizia artzainen desarmatzea, zerga sistema, berradiskidetzea...eta trantsizioa nola burutu eta itxi behar den ere zehaztu zuten orduan.
Erabaki horien guztien gordailua Jubako unibertsitatea da, han gordetzen baitira Elkarrizketa Nazionaleko dokumentu guztiak. Garapena eta bakea lortzeko, bai Salva Kiirrek eta bai Riek Macharrek trantsizioa bukatu orduko agintea utzi behar dutela ezartzen du adostutako testuak. Ezingo dute hauteskundeetara aurkeztu, bata bestearen kontra lehiatzen badira behintzat. Hala ere, ezin da jakin Elkarrizketa Nazionalaren ebazpenak noiz sartuko diren indarrean, orain arteko engaiamendu idatziak maiz promesa hutsak izan direlako munduko estaturik berrienean. Bitartean, presidente jarraitzen du Kiirrek, eta presidenteorde Macharrek.
Riek Machar eta Salva Kiir, 2019ko urrian, batasun gobernua eratzeko bileretan. EPA
Joan-etorriko iraultzan
Nuer familia batean jaio bazen ere, dinken odola ere baduela esan ohi du Riek Macharrek. 1953an sortu zen, eta Khartumgo Unibertsitatean ikasteko eta Bradfordeko Unibertsitatean (Ingalaterra) doktoratua egiteko aukera izan zuen, 1984an. Handik zuzenean itzuli zen Hego Sudanera, John Garangek sortu berria zuen SPLM/A barruan sartzeko. Esizisioen, bat egiteen eta joan-etorrien bizimodua izan du harrezkero. 1991n SPLA utzi, eta, hainbat zatiketa eta bat egiteren ostean, SSDF Hego Sudango Defentsa Indarren buru bilakatu zen 1997an. Akordioa egin zuen Garangekin, eta Hego Sudango presidenteorde bilakatu zen 2005ean. 2013an, diktadura bat sortu nahi izatea leporatu zion Kiirri; gerra zibilaren hasiera izan zen. Bakeak eginda, 2020an presidenteorde izendatu zuten ostera. Kargua utzi beharko luke trantsizioaren ondoren.
Kapela baten itzalpean
Dinka etniako artzain eta nekazari familia kristau batean sortu zen Salva Kiir, 1951n, bederatzi senidetan zortzigarrena. 1969an Anyanya altxamenduarekin bat egin zuen, eta miilitar gisa eginbidea; 1972ko bake akordioa izenpetu zutenean han zen, eta John Garangek SPLM Sudango Herria Askatzeko Mugimendua eta haren adar armatua (SPLA) sortu zituenean, 1983an, han zen. Garangen morroi leiala izan zen hura zendu arte —2005eko bake akordioa izenpetu ostean hil zen Garang, aireko istripu batean—. Haren lekua hartu zuen Kiirrek, eta ez du agintea utzi geroztik. 2011ko uztailetik Hego Sudango Gobernuko presidentea da, eta Riek Macharrekin borroka batean ibili da harrezkero. 2020an, Elkarrizketa Nazionalak batasun gobernua osatzera behartu zituen bi agintariak, eta presidente kargua utzi beharko luke trantsizio epea bukatzean. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200190/suezko-kanala-blokeatu-zuen-itsasontzia-abiatu-da.htm | Ekonomia | Suezko kanala blokeatu zuen itsasontzia abiatu da | Joan den martxoaren amaieran sei egunez kanaleko nabigazioa guztiz blokeatu zuen Ever Given kargaontziak. Egiptoko agintariek eta ontziaren jabeak akordio bat lortu ondoren, Mediterraneo itsasorako bidea hartu du. | Suezko kanala blokeatu zuen itsasontzia abiatu da. Joan den martxoaren amaieran sei egunez kanaleko nabigazioa guztiz blokeatu zuen Ever Given kargaontziak. Egiptoko agintariek eta ontziaren jabeak akordio bat lortu ondoren, Mediterraneo itsasorako bidea hartu du. | Munduko merkataritzarako puntu giltzarrietako bat da Suezko kanal berria (Egipton), eta joan den martxoaren 23an hura blokeatu zuen itsasontzi erraldoi batek, hondoa jo baitzuen. Sei egunez kanaleko nabigazioa guztiz blokeatu zuen Ever Given-ek, munduko kargaontzi handienetako batek —400 metro luze eta 59 metroko zabal da, eta 224.000 tonako edukiera du—. Martxoaren 29an libratu zuten kanala, baina itsasontzia Egipton atxikita eduki dute hango agintariek. Hiru hilabete pasa geroago, ordea, Panamako bandera duen ontziaren jabe japoniarrak eta Egiptoko agintariek akordio bat lortu dute, eta Ever Given-ek gaur hartu du Mediterraneo itsasorako bidea.
Suezko kanaletik igarotzen da munduko merkataritzaren %12, eta, horrenbestez, Euler Hermes aseguru etxeak kalkulatu zuen blokeok 6.000 eta 10.000 milioi dolarreko kostua eragin ziola, eguneko, munduko merkataritzari. Bi aldeen arteko negoziazio batzordeko kide batek kazetariei adierazi dienez, ontziaren jabeak «diru kantitate bat eta atoiontzi bat» eman dizkio Suezko Kanaleko Agintaritzari, konpentsazio gisa.
Agintaritzaren arabera, kanala blokeatuta egon zen egunetan 72 eta 90 milioi dolar artean galdu zituen agintaritzak, eta hasieran 916 milioi dolarreko konpentsazioa eskatu zuen, baina negoziazioetako iturriak aipatuz nazioarteko hedabideek kaleratu dutenaren arabera, kalte-galerengatik eskatutako diru kopurua 550 milioi dolarrera murriztea onartu zuen.
Mediterraneo itsasorako bidea hartu du ontziak, eta ontziak daraman merkantzia kudeatzen duen enpresaren bozeramaileak adierazi du lehen geldialdia, ikuskaritza bat egiteko, Port Saiden egingo duela (Egipto), kanalaren iparraldeko sarreran —kanalaren hegoaldeko muturrean gelditu zen gurutzatuta—, eta ondoren zehaztu gabeko portu batera joko duela. Txinatik atera zen, eta, hasietan batean, Rotterdamera (Herbehereak) zihoan. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200192/tubacexeko-langileek-ez-dute-greba-utziko-enpresak-epaia-betetzen-duen-ikusi-arte.htm | Ekonomia | Tubacexeko langileek ez dute greba utziko enpresak epaia betetzen duen ikusi arte | Zuzendaritzari bilera eskatu diote ebazpenaren inguruko haren asmoen berri izateko. Lanuztearen 148. eguna dute. | Tubacexeko langileek ez dute greba utziko enpresak epaia betetzen duen ikusi arte. Zuzendaritzari bilera eskatu diote ebazpenaren inguruko haren asmoen berri izateko. Lanuztearen 148. eguna dute. | Tubacexeko langileek, momentuz, ez dute greba bertan behera uzteko asmorik. Gaurkoa 148. eguna dute, eta lanuzteari eutsiko diote enpresak lan erregulazio asmoa baliogabetu zuen ebazpenaren agindua bere osotasunean betetzen duen ala ez ikusi arte. Zuzendaritzak beste lau eguneko epea du kaleratu asmo zituen 129 langileen izena Gizarte Segurantzan eman, eta haiek berriz ere lan txandetan sartzeko. Haren pausoek argituko dute etorkizuna.
«Pilota enpresaren teilatuan dago orain», nabarmendu du Eduardo Ibernia hodigintza enpresak Amurrio eta Laudion (Araba) dituen plantetako langile batzorde bateratuko presidenteak. ELA sindikatuak ebazpenaren balorazioa egiteko antolaturiko agerraldian eman du bere iritzia: «Ebazpena argia da. Zuzendaritzari esaten dio langile guztiak onartu behar dituela kaleratu zituen ardura eta baldintza berdinekin». Egia da hori, enpresak Auzitegi Gorenean helegitea jartzeko asmoa duen arren, horrek ez du epaia betetzetik salbuesten. Dena den, bada aurrekari gatazkatsu bat, ITP-PCBren kasuan kaleratu nahi zituzten langileak oraindik ez dira itzuli lantegira.
Batzordeko sindikatuek --ELAk eta STATek launa ordezkari dituzte, CCOOk hiru eta LABek eta Independenteak sindikatuak bana-- bilera egin dute arratsaldean, eta bilera eskaera egin diote zuzendaritzari ebazpena bete arte gerta daitezken egoerak azaltzeko. Era berean erakunde publikoen inplikazioa eskatu dute ebazpena bete dadin. Iberniaren ustez ebazpen hau «oso baliotsua» da langileentzat, arrazoia eman diete, eta ez dute zertan presaka ibili.
Iberniak gogor kritikatu du enpresak hilabete hauetan izandako jarrera, haren ustez ebazpenak argi utzi duelako ez zuela erregulazioa egiteko arrazoirik. Era berean, grebaren garrantzia goratu du, eta hark epaiketan eragina izan duela nabarmendu. Azkenik alderdi politikoei mezua bidali die: «Zorion mezuak bidali dizkigute, baina. orain haiei dagokie lan erreforma indargabetzea. Kasu hau epaitegira iritsi bada, erreforma horrengatik izan da. Hura onartu izan ez balute, ez zukeen lan ikuskaritzaren filtroa pasako».
Politikariei zuzendu zaie, besteak beste, Yolanda Diaz Espainiako lan ministroak ebazpenaren inguruko iritzia eman duelako, hura «albiste oso ontzat» joz. Iñaki San Andres ELAren lan erregulazioen kudeaketa taldeko kideak hitz horien garrantzia xehetu du: «Legegileak berak dio albiste ona dela. Hark hori badio, epaileek legea ondo aplikatu dutenaren seinale. Hori bai, hobe zuen argigarriagoa izan balitz, eta horrela ez lirateke interpretazio ezberdinak egongo». Hari horri tiraka, Alberto Abasolo abokatuak azaldu du EAEko Auzitegi Nagusia dagoeneko ez dela koronabirusak eragindako kaleratzeak indargabetu dituen bakarra, eta Asturiaskoak (Espainia) ere bi aurrekari ezarri dituela.
Ebazpen «oro argia»
Tubacexeko epaiketetan Abasolok gidatu zuen langileen defentsa, eta ebazpena «oso argia» dela nabarmendu du, eta hori ona dela Madrileko epaiketara begira. Aletu du erregulazioa baliogabetzean COVID-19aren eraginez kaleratzeak egitearen debekuan oinarritu direla, baina epaileek esan dutela ez zegoela horrelako erabakirik hartzeko arrazoi ekonomikorik, ezta egiturazkorik ere, eta «are gutxiago» produktiborik: «Tubacexek galerak puztu zituela diote, eta hori oso larria da. Zentzu horretan 2020ko eta 2021eko galerak aipatzen ditu enpresak. Nola ez ditu galerak izango 2020an langile guztiak etxean bazeuden? [aldi baterako bi erregulazio onartu zituen iaz] Eta 2021koen berri ematean enpresak ez zuen esan langileak greban zeudela otsailaren 5etik».
Azalpen luzea eman du, eta, besteak beste, esan du erregulazioaren negoziazio epean enpresak petrolioaren prezioa baxua erabili zuela argudio bezala: «Epaileek zera leporatzen diote: negoziazio epean petrolioa merkatzea txarra bazen, gero garestitzen bada ezin dela berriz ere txarra izan». Era berean, gehitu zuen epaileek nabarmendu dutela Tubacexek oraindik ez duela sosik inbertitu balizko «eraldaketa jasangarri» batean, eta hori gabe ezin dela arrazoi bezala erabili teknologia berrien aitzakian lantaldea murrizteko. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200193/van-aerten-garaipena-eta-pogacarren-ahulezia.htm | Kirola | Van Aerten garaipena eta Pogacarren ahulezia | Flandriarrak irabazi du Tourreko 11. etapa, Mont Ventouxen bere legea ezarrita. Vingegaarden eraso batek sufriarazi egin du Pogacar, baina helmugan ez du denborarik galdu. | Van Aerten garaipena eta Pogacarren ahulezia. Flandriarrak irabazi du Tourreko 11. etapa, Mont Ventouxen bere legea ezarrita. Vingegaarden eraso batek sufriarazi egin du Pogacar, baina helmugan ez du denborarik galdu. | Sailkaezina da Wout van Aert (Jumbo). Ezin zaio etiketarik jarri, edozein tokitan moldatzen baita ongi: ziklo-krosean, klasikoetan, erlojupekoetan, esprintetan... Gaur, berriz, igotzaile bihurtu da, Mont Ventoux haizea baino arinago igo, eta Tourreko etaparik menditsuenetako bat irabazteko. Erakustaldi harrigarria egin du maldan gora, atzoko esprintean bigarren izan eta gero. Txirrindulari astuna da flandriarra, baina sekulakoa du indarra, eta grabitateari desafio eginda nagusitu da eguneko ihesaldian.
Hautagaien artean, berriz, haize berriak agertu dira Mont Ventouxen. Txirrindulariek birritan igo dute Proventzako kolosoa, eta bigarren igoeran, hezur-haragizkoa dela erakutsi du Tadej Pogacarrek (UAE). Izan ere, erre egin da Jonas Vingegaardek (Jumbo Visma) piztutako sua itzali nahian. Liderraren lehen ahulezia zantzua izan da, eta aurkariek erasokorrago jarduteko behar zuten akuilua. Ineosek ia egun osoa eman du tropelaren buruan, baina erasorik ez du egin Richard Carapazek. Vingegaard izan da ahalguztidun itxura zuen Pogacarri erasotzeko adorea izan duen bakarra. Eta ez zen damutuko, jaitsieran harrapatu badute ere.
Ahalegin ugari izan dira ihesaldia osatzeko, eta azkenean, hamasei txirrindulariko multzo jendetsua osatu da lasterketa buruan. Erdibitu egin da Mont Ventouxera alderik samurrenetik eginiko lehen igoeran; besteak beste, aurrean sartu dira Van Aert, Julian Alaphilippe (Deceuninck) eta Bauke Mollema eta Kenny Elissonde(Trek). Hurrena igoera klasikoa egin behar zuten mendate ikonikora, eta azpi-azpitik abiatu da Van Aert. Onenekiko bost minutuko aldea zuen; bada, minutu erdia besterik ez zuen galdua Chalet Reynarden, ilargi-itxurako gailurrera iristeko sei kilometroren faltan.
Aldeak behera egin du oilarrak mokoka hasi ostean, baina ez flandriarraren garaipena kolokan jartzeko adina. Haren ostean Elissonde eta Mollema helmugaratu dira, 1.14ra. 1.38ra iritsi da, aldiz, Pogacarrek, Carapazek, Vingegaardek eta Rigoberto Uranek (Education) osatutako laukotea. Pello Bilbao (Bahrain) 11. izan da, eta postu bat igo du nagusian: 10. dago orain, 10.28ra. Bestalde, kale egin du Ben O´Connorrek (Ag2r), eta podiumeko postuetatik atera da.
Bihar 159 kilometroko etapa laua jokatuko da. Tour honetan laugarrenez irabazi nahi du Mark Cavendishek (Deceuninck), hala Eddy Merckxen 34 garaipeneko marka berdintzeko. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200194/pertsona-bat-hil-da-aurizperrin-errepide-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Aurizperrin, errepide istripu batean | Auto baten eta motor baten arteko talka gertatu da. Beste pertsona bat larri zaurituta dago. | Pertsona bat hil da Aurizperrin, errepide istripu batean. Auto baten eta motor baten arteko talka gertatu da. Beste pertsona bat larri zaurituta dago. | Asteazken arratsaldeko zortziak aldera, errepide istripu bat gertatu da Aurizperrin (Nafarroa). Auto bat eta motor baten arteko talka izan da, NA-1720 errepideko 28 kilometroan. Motor gidaria momentuan hil da, eta harekin zihoan laguna larri zauritu da.
Nafarroako Gobernuak eta Guardia Zibilak jakinarazi dutenez, motorra desnibel batetik behera erori da, eta erreskate taldeek esku hartu behar izan dute. Gidaria 65 urteko Frantziako gizon bat zen, eta harekin zihoana 65 urteko Frantziako emakume bat. Zauritua Aurizko suhiltzaileek erreskatatu dute, eta helikopteroz eraman dute Nafarroako Ospitalera, politraumatismo larriekin.
Guardia Zibilak errepidearen zati bat itxi du, eta trafikoa beste bide batetik bideratu dute.
Aste honetan, gainera, beste istripu larri bat gertatu da Almerian (Espainia), kamioi batek eta auto batek elkar jotzean. Ezbeharrean Nafarroako senar-emazte batzuk hil ziren, eta haien bi haur adingabeak larri zauritu. Kamioi gidaria kartzelatu dute, zuhurtziagabekeriazko giza hilketa delitua leporatuta. |
2021-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/200195/ingalaterra-finalera-eurokoparen-historian-lehen-aldiz.htm | Kirola | Ingalaterra finalera, Eurokoparen historian lehen aldiz | Emaitza historikoa lortu du Ingalaterrak etxean, Wembley estadioan, Eurokopako finalera sailkatu baita lehen aldiz. Luzapenean menderatu du Danimarka, 0-1ekoa iraulita (1-1 bukatu dituzte 90 minutuak). Bigarren gola zalantzazko penalti batek ekarri du. | Ingalaterra finalera, Eurokoparen historian lehen aldiz. Emaitza historikoa lortu du Ingalaterrak etxean, Wembley estadioan, Eurokopako finalera sailkatu baita lehen aldiz. Luzapenean menderatu du Danimarka, 0-1ekoa iraulita (1-1 bukatu dituzte 90 minutuak). Bigarren gola zalantzazko penalti batek ekarri du. | Ingalaterra selekzioen txapelketen tronutik gertu da berriz ere. Aspaldiko partez. Azkenekoz, 1966an izan zelako, oraingoz bakarra duen final handi batean. Munduko Txapelketan izan zen hori, etxean, Wembleyn, eta txapeldun izan zen, Mendebaldeko Alemaniari irabaziz gol eztabaidagarri batekin. 55 urte geroago beste final batean da, oraingoa Eurokopan, baina orduan bezala, Londresko zelai mitikoan, eta epailearen lana tarteko. Aurreneko aldiz jokatuko du igandean Eurokopako finala, Italiaren aurka, eta etxean berriz ere. Danimarka bota du kalera, luzapenean, eta kontrako emaitza irauliz (0-1 hasi da galtzen, eta 1-1 bukatu dituzte 90 minutuak).
Partida guztietan jokatzen da futbolean, eta jokoa bat eta bera da, jokatzeko moduak aldatzen direla alde batera lagata. Baina txapelketa handienetako bateko finalerdia jokatzeak ezin du izan edozein ligetako hamazazpigarren jardunaldia jokatzearen parekoa. Kezka, ardura, urduritasuna, galtzeko beldurra eta antzeko keria guztiek indarra hartzen dute jokalarien buruetan. Eta baliteke selekzioekin jokatzean, aldarte horiek guztien kontrako haizea bizitzea.
Adibide ona izan da bigarren finalerdia- Ingalaterrak eta Danimarkak badituzte indargune zehatzak, eta horiei esker iritsi dira finalerdietara txapelketan. Ba eman izan du ez direla ausartu-edo hori egitera, aurkariaren beldur. Bi adibide garbi, lehen zatikoak biak: Ingalaterra zitala da aurkariaren akatsa behartzen presioa goi samarrean eginez, gero bizi harrapatzeko bestearen atea. Lerroak atzeratuta ibili da, ordea, Danimarkari baloi jabetza emanez; batez ere, 20.minututik aurrera. Orduan ikusi da adibide honen bigarren zatia: Danimarkak maisutasuna erakutsi du zelai-erditik aurrera baloia dotore erabiltzeko. Baina gutxi baliatu aukera on hori. Azkenean, adibide hauek aditzera ematen dute galtzeko beldurrez jokatu dutela.
Ingalaterrak ekin dio baloiaren jabe izaten. Eraso ia guztiak ezkerretik landu ditu, han zuelako Sterling bizia eta abila. Baina sakontasunak ez dio lagundu zelaia eta jokoa zabaltzeko aukerari. Baina deseroso zegoen Danimarka: ez zeukan baloirik, hain preziatua duen hori. 20. minutua iritsi den arte. Aurreneko aldiz osatu du jabetza oso luzea, euskarrien eta atzelarien artean izan bada ere. Pixkanaka, beldurren nagiak kentzeko balio izan dio, hala ere, eta defentsako lanean presioa goian egiten hasi da. Orduan Ingalaterra zen baloia aurrera eraman ezin zuena, hasieran ez bezala.
Gol aukeren berririk ez zen Wembleyn. Bi ateak kenduta ere, igualtsu izango zen. Harik eta 30.minutuan, Damsgaardek falta batean, area kanpotik, zartako doitua Pickforden sarera bota duen arte. 0-1, eta ezustean eman dio kolpea Ingalaterrari, bikingoek laino arte trinkoetatik bere garaian egiten zuten bezala. Golak aldatu egin du jokoa: etxekoak baloiaren jabe egin dira berriz ere, eta eskuinetik bi eraso kateatu dituzte. Lehendabizikoan, Sterlingek egin du errematea ateko zuloan, baina Kasper Schmeicheli jo dio gerri parean. 38. minutua zen. Bat geroago etorri da berdinketa. Kane aurrelaria euskarrien aurrera jaitsi da areatik, eta bakarrik utzi dute. Burua altxatu, eta Sakaren lasterkaldia ikusi du danimarkarren azkeneko lerroaren bizkarrera. Pase doitua eman dio, erdiratu egin du hark, eta Sterlingen errematea galarazi nahian, Kjaerrek bere atean sartu du, area txikitik.
Ez da asko aldatu partida bigarren zatiaren lehen erdian. Ñabardurak ñabardura aurreko bide berean ibili dira bi taldeak. Aukeretan ere antzeko: biek bana. Hjolbergen urruneko jaurtiketa Pickfordek geratu du 52.minutuan, eta hiru geroago, Maguireren burukada geldikako jokaldi batean, Schmeichelek urrundu du hatz puntekin. Partidaren garrantziak zama izaten segitzen zuen bi taldeetako jokalarientzat. Bizitasunaren konplize bakarra nekea izan zitekeen: minutuak aurrera joan ahala, akaso... Eta gertatu da, horregatik edo beste zerbaitegatik izan bada ere —aldaketekin freskotasuna ere heldu zaio Danimarkari—. Kontua da azkartu egin dela erritmoa, eta zuloak azaltzen hasi direla soropilean. Ematen zuen joera hori Ingalaterraren aldekoa izan zitekeela. Azkenean, ez ditu alferrik jokalari hobeak aurrealdean, eta zuloak azalduz gero, haien fabore haizea.
Etxekoak zain zeuden Danimarka nola harrapatuko aurrera egiten zuenean. Kanpotarrak zirenak, aldiz, baloiarekin beldurrik gabe ari ziren erasoan, aurreko partidetan bezala ez, baina antzera. Horrela iritsi dira azkeneko hamar minutuetara bi taldeak, eta hor etxekoek gehiago eta gorago estutzeari ekin diote, hain berea dutena eginez. Baloia nahi zuten, eta lortu dute jabe egitea. Epaileak 97.minutuan bukatu du partida, eta azkeneko zati horretan baloiak jabe bakarra izan du: Ingalaterra. Partida osoan bezala, hegalak ondo aurkitu ditu, izkinetan jokalariak jarriz. Baina aterako bidea lanbro bilakatu zaio Danimarkak. Aukera bakarra egin du, eta geldikako jokaldi batean izan da, Maguireren burukada batekin. Schmeichelek ondo bota du bere gorputza.
Berdinketak luzapenari egin dio lekua, eta Ingalaterrak beste martxa baten beharra zuela ikusi du Gareth Southgatek entrenatzaileak. Hala ere, aukera zelalan lehendik zegoen Kanek sortu du luzapeneko laugarren minutuan, baina Schmeichelek ederki urrundu dio. Baloia giltzapean gordeta izaten segitzen zuen Ingalaterrak, eta Danimarkak nahikoa lan bazuen zulo guztiak estaltzen, baloiari aurkariek abiadura ematen ziotenean. Etxekoek etxea erasotzen ari ziren kanpotarrak uxatzeko ordua zela erabaki du. Bere zelaian erabat sartu du Danimarka, baloia hartzea lortzen zuen apurretan presioa egiten ziolako. Hori egiten ere badaki, eta ondo egin du. Danimarka aldiz, ez da eroso egoten talde osoa baloiaren atzetik duenean, eta are okerrago bizi ohi da baloirik gabe.
Iritsi behar zuen jokaldiren bat berdinketa haustekoa, eta penalti bat izan da hori. Edo penalti itxurako zerbait. Sterlingi Maehlek emandako ukitua penalti dela erabaki du Makkelie epaileak,102.minutuan, baita VAR-ak ere, eta Kanek bota du. Parean zeukanak, baina, urrundu egin dio. Alferrik Schmeichelen ahalegina, baloia han gertu utzi duelako, eta Kanek ez du berriz kale egin. Aurretik zen Ingalaterra, Eurokopa honetan atzo kenduta beti egon izan den bezala. Luzapeneko bigarren zatian lokartu egin du partida etxeko taldeak: lerroak atzeratuz, eta baloiaren jabe egindakoan ez arriskatuz eta gordez. Hala ere, sustoren bat eman dio Danimarkak, Brathwhiteren jaurtiketa Pickfordek bidali duelako kornerrera 114.minutuan. Hortik aurrera, Kjaer erdiko atzelaria aurrelari ibili da, eta baloia hegaletara eramanez, erdiraketak ateratzeari ekin dio Danimarkak. Etekina, batere ez. Gainera, aldaratzea etxekoek hartzen zutenean, bere zelaira lasterka egin behar danimarkarrek. Jokalari batzuk goian utzi behar gainera, lapurtuz gero haiekin jokatzeko. Ondorioa: defendatzeko jende gutxiago, eta hori etxekoen mesede, baloiarekin ohera sartu eta lo egiteko. Amets gozoan dira orain, igandeko finalaren esperoan. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200222/lau-pertsona-hil-ditu-haitiko-poliziak-presidentearen-hilketaren-harira.htm | Mundua | Lau pertsona hil ditu Haitiko Poliziak, presidentearen hilketaren harira | Gobernuaren arabera, beste bi susmagarri atxilotuta daude. Jovenel Moiseren emaztea hil ala biziko egoeran jarraitzen du, baina egonkor. | Lau pertsona hil ditu Haitiko Poliziak, presidentearen hilketaren harira. Gobernuaren arabera, beste bi susmagarri atxilotuta daude. Jovenel Moiseren emaztea hil ala biziko egoeran jarraitzen du, baina egonkor. | Talde armatu batek Haitiko presidente Jovenel Moise hil, eta haren emazte Martine Moise zauritu zuen atzo goizaldean, haiek bizi ziren etxera sartu eta tiro eginda. Haitiko segurtasun indarrek lau pertsona hil dituzte, eta hilketarekin lotu dituzte. Beste bi atxilotuta daudela zabaldu dute, eta taldeko gainerako kideen bila jarraitzen dutela.
«Lau mertzenario hil ditugu eta beste bi kontrolpean ditugu», esan du Leon Charles poliziaburuak, telebistan eginiko agerraldi batean. Gaineratu duenez, ustezko hiltzaileek hiru polizia bahitu zituzten, eta horieak askatzea lortu dute. Gainerako susmagarriak «hil edo harrapatuko» ditugu.
Claude Joseph behin-behineko lehen ministroak, lasaitasunerako deia egin zuen atzo, eta herritarrei ziurtatu zien herrialdeko segurtasuna «kontrolpean» dagoela. «Beharrezko neurri guztiak» hartzeko prest agertu zen, «nazioa babesteko». Halaber, egungo botere faltaren aurrean, behin-behineko gobernuburuak jakinarazi zuen bera dagoela orain agintean. Handik gutxira, beste agerraldi bat egin zuen: «Ezohiko ministro kontseilua egin ostean, erabaki dugu herrialde osoan setio egoera ezartzea», iragarri zuen.
Port-au-Princeko aireportua itxi zuten atzo. Dominikar Errepublikako presidente Luis Abinaderrek Haitirekiko muga ixteko agindu zuen.
Lehen kolpean, hedabideek herrialdea jasaten ari den indarkeria olatuaren barruan kokatu zuten atzoko hilketa, baina erasotzaileak presidentearen etxe barruraino sartzeko gai izateak indarra eman dio Moisek berak joan den astean haizatutako aukerari: oposizioko kideek eta enpresariek haren kontrako estatu kolpe bat prestatu dutela. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200223/erreskate-operazioa-gelditu-dute-floridan-inor-bizirik-topatzeko-itxaropenik-ez-dutelako.htm | Mundua | Erreskate operazioa gelditu dute Floridan, inor bizirik topatzeko itxaropenik ez dutelako | Hamabi solairuko eraikin bat amildu zeneko bi aste bete direnean, gorpuak berreskuratzea da orain daukaten helburu bakarra. 54 gorpu atera dituzte dagoeneko, eta 86 pertsona daude galduta oraindik. | Erreskate operazioa gelditu dute Floridan, inor bizirik topatzeko itxaropenik ez dutelako. Hamabi solairuko eraikin bat amildu zeneko bi aste bete direnean, gorpuak berreskuratzea da orain daukaten helburu bakarra. 54 gorpu atera dituzte dagoeneko, eta 86 pertsona daude galduta oraindik. | Amaitu da erreskate operazioa. Aurrerantzean, gorpuak berreskuratzeko lana besterik ez da izango, eta kopurua handia izan daiteke, 86 pertsona oraindik galduta daudelako. Ekainaren 24an erori zen eraikina Miamiko Surfside auzoan.
«Jo eta ke egin dugu lan, gau eta egun, bi astez, biziak salbatzeko. Gaurko iragarpena heldu da, kontsentsua dagoelako erreskatearen arduradunen artean: oraindik norbait bizirik topatzeko itxaropena hutsaren hurrengoa da», esan du Miami-Dade konderriko Suhiltzaile buruorde Raide Jadallak.
Dagoeneko 54 gorpu atera dituzte hondakinetatik. Hasieratik zekiten zaila izango zela jendea bizirik ateratzea, eraikinaren solairuak taloen moduan erori zirelako elkarren gainera, eta, ondorioz, oso tarte txikiak geratu ziren. Izan ere, operazioa hasi zutenetik ez dute inor bizirik atera. Erreskate taldekoek esan dutenez, biktimetako asko ohean topatu dituzte, hilik.
Miamiko Surfside auzoko alkate Charles Burkettek esan du oraindik «mirariren bat» gerta zitekeela.
Champlain Towers South eraikinak 136 apartamentu zituen. Horietako 55 erori ziren. Txosten baten arabera, eraikinak «akats larri bat» zeukan diseinuan, eta, horren eraginez, oinarriak ez zuen ura behar bezala kanporatzen. Eraikinak arrakala asko zituela gaineratzen zuen txostenak. Floridako unibertsitate bateko ikertzaileek iaz ondorioztatu zutenez, eraikina bi milimetro hondoratu da urtean, 1990eko hamarkadatik. Izan ere, padura batean eraiki zuten. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200224/louis-mapou-kaledonia-berriko-lehen-presidente-independentista.htm | Mundua | Louis Mapou, Kaledonia Berriko lehen presidente independentista | Bost hilabeteren ostean, UC eta UNI ados jarri dira, eta agintari ezkertiarra aukeratu dute Ozeaniako uhartediaren gobernuburu. «Ohore bat eta ardura pisutsu bat da», adierazi du hark bere kargu berriaz. | Louis Mapou, Kaledonia Berriko lehen presidente independentista. Bost hilabeteren ostean, UC eta UNI ados jarri dira, eta agintari ezkertiarra aukeratu dute Ozeaniako uhartediaren gobernuburu. «Ohore bat eta ardura pisutsu bat da», adierazi du hark bere kargu berriaz. | Deskolonizazio prozesuko azken erreferendumerako bost hilabete falta direla, Kaledonia Berriak beste mugarri bat jarri du, lehen presidente independentista aukeratu baitu. UNI Independentziarako Batasun Nazionaleko Louis Mapouk hartu du kargua, otsailetik honako haren koalizioaren eta UC Kaledoniar Batasuna alderdiaren arteko negoziazioek arrakasta izan ostean.
Mapou ibilbide luzeko militante eta politikari ezkertiarra da, eta, egun, Palika alderdiaren eta independentistak biltzen dituen FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanaka koalizioaren bulego politikoko kidea ere bada; beti defendatu izan du Frantziatik ateratzearen aldekoen arteko batasuna eta adostasunetara heltzeko beharra eta, hortaz, espero da ideia horietan oinarrituko dela haren agintaldiak iraun bitartean.
Kaledonia Berriko gobernuburua aukeratzeko bozketaren ostean, Ozeaniako uhartediko presidentea pozik agertu da bere kargu berriaz aritzean, eta adierazi du «ohore bat eta ardura pisutsu bat» izan dela postu hori jasotzea: «Azken 30 urteetako unerik zailenera iristear gara. Nire gobernua gertutasunaren gobernua izango da».
Praktikan, Mapou ez da izango lehen gobernuburu kanak eta independentista: Jean-Marie Tjibaou buruzagi historikoa Kaledonia Berriko presidenteorde izan zen 1982tik 1984ra, baina gobernuburu lana egin zuen, garai hartan Frantziako Gobernuaren ordezkariak baitzuen presidente kargua. Hortaz, gaurko berritasuna izan da independentistek kargurik garrantzitsuena, presidente postua, lehen aldiz izango dutela.
Kargu hartze historiko horrez gain, 1998an Noumeako Akordioa sinatuz geroztik lehen aldiz, gehiengo independentistako gobernu bat ere izango dute Kaledonia Berrian, koalizioko 11 kideetatik sei baitira Frantziatik banantzearen aldekoak: UCko eta UNIko hiruna ministro.
Iragan otsailean egindako bozketan, ezustekoa azken horrek izan zuen, espero baino bi boto gehiago jaso baitzituen, eta, beraz, beste ordezkari bat lortu baitzuen gobernuan, EO Ozeaniako Esnaldiaren kalterako; Wallis eta Futunako komunitatea ordezkatzen duen alderdiak zerrenda bateratua aurkeztu zuen UCrekin, baina jokaldia gaizki atera zitzaion, eta ez du alderdikiderik izango gobernu berrian.
Berez, UCk eta EOk aurkezturiko zerrendaburu Samuel Hnepeune zen Kaledonia Berriko presidente bilakatzeko faboritoa, baina bozketan izandako ezusteko horrek planak aldatu, eta hilabeteotako alderdi independentisten arteko desadostasunak eragin zituen.
Hnepeune lehen aldiz sartu da politikan, baina haren ibilbideak gutxi iraungo du, jakinarazi baitu datozen egunetan dimisioa emango duela, eta enpresa mundura itzuliko dela. UNIkoentzat, haren profila izan da negoziazioetako arazoa, Palika alderdiko eledun Charles Washetinek iragan martxoan azaldu zuenez: «Hnepeunerekin, alfonbra gorria jartzen diogu patronalari. [...] Ikuspegi historiko eta ideologiko batetik begiratuta, guretzat ezinezkoa da [haren alde bozkatzea]».
Gaurko bozketaren aurretik, eta Mapouk arrakasta izango zuela jakitun zegoela, EOk erabaki zuen UCrekin osatzen duen Kongresuko talde parlamentario bateratutik ateratzea, «indar orekak errespetatze» aldera. Hortaz, horrek iradokitzen du uhartediko parlamentuko presidentea aukeratzeko bozketan hautagai loialistaren alde egin dezakeela, orain arteko joerari eutsita: egoeraren arabera, alde bat edo bestea babestea.
Egun, Kaledonia Berriko Kongresuko presidentea Roch Wamytan independentista da, eta jada adierazia du berriz aurkeztuko dela kargu horretarako. Hori bai, Wallis eta Futunako komunitatea ordezkatzen duen alderdiak hil honetan azaldu du prest legokeela independentista baten alde egiteko, betiere hautagaia adostua baldin bada. Bozketa hilabete amaieran izango den arren, oraindik zehazteke dago eguna.
Azken erreferenduma, abenduaren 12an
Kaledonia Berriko independentistak agintean daudela egingo dute deskolonizazio prozesuko azken eta hirugarren erreferenduma, abenduaren 12an. Aurreko bietan ezezkoak irabazi zuen, iaz eta 2018an egindakoetan.
Ozeaniako uharte multzoko independentistez eta loialistez osaturiko ordezkaritza bat Parisen izan zen iragan hilabetean, Frantziako Gobernuarekin hirugarren erreferendumaz negoziatzeko; besteak beste, Sebastien Lecornu Itsasoz Haraindiko ministroarekin, Jean Castex lehen ministroarekin eta Emmanuel Macron presidentearekin batzartu ziren, baiezkoaren garaipenaren eta ezezkoarenaren ondorioak argitze aldera.
Bilkura sorta horretan ere argitu behar zuten hirugarren galdeketaren data, eta, adostasunik egon ez zen arren, Parisek alde bakarrez erabaki zuen abenduaren 12ko data finkatzea. Horrez gain, jakinarazi zuen egun horren ostean Kaledonia Berria bi urteko trantsizio epean sartuko dela, 2023ko ekainaren 30era arte; galdeketaren emaitza edozein dela ere, bere estatus berria argitzeko.
Erreferendumaren data, zalantzarik gabe, datorren urteko apirilean egitekoak diren Frantziako presidentetzarako bozen arabera aukeratu dute; izan ere, independentistek ahalik eta beranduenerako nahi zuten, hau da, datorren urteko urrirako, eta loialistek eta Frantziako Estatuak, ordea, aurten egin nahi zuten. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200226/etsren-esleipen-bateko-ustezko-irregulartasunak-salatu-ditu-eh-bilduk.htm | Gizartea | ETSren esleipen bateko ustezko irregulartasunak salatu ditu EH Bilduk | Euskal Trenbide Sareak 1,2 miloi euroko kontratua esleitu zion Sener enpresari Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako trenbide sarearen azterlana idazten laguntzeko. Lizitazio horren baldintza teknikoen pleguaren dokumentuak enpresaren izena zeramala jakinarazi du EH Bilduk. ETSk dio «akats» bat izan zela, plegua egiteko «dokumentu zahar bat» erabili zutelako. | ETSren esleipen bateko ustezko irregulartasunak salatu ditu EH Bilduk. Euskal Trenbide Sareak 1,2 miloi euroko kontratua esleitu zion Sener enpresari Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako trenbide sarearen azterlana idazten laguntzeko. Lizitazio horren baldintza teknikoen pleguaren dokumentuak enpresaren izena zeramala jakinarazi du EH Bilduk. ETSk dio «akats» bat izan zela, plegua egiteko «dokumentu zahar bat» erabili zutelako. | Josu Estarrona eta Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideek agerraldi bat egin dute ETS Euskal Trenbide Sarearen lizitazio publiko batean ustez emandako iruzur bat salatzeko. Azaldu dutenez, ETSk maiatzean Sener enpresari Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako trenbide sarearen azterlana idazten laguntzeko esleitu zion kontratua enpresarako berariaz diseinatua egon zitekeen.
Otsailaren 2an, Jaurlaritzaren erakunde publikoak lizitazio publikora atera zuen EAEko Trenbide Sarearen Azterlana idazteko laguntza zerbitzuaren kontratazioa, 1,5 milioi euroko aurrekontuarekin, BEZ barne. Bada, EH Bilduko legebiltzarkideek jakinarazi dute lizitazio horren baldintza teknikoen pleguaren izenburua «Contrato Sener» (Sener kontratua) zela, baita dokumentuaren metadatuetan egile gisa agertzen zen pertsonaren inizialak enpresa horretako langile baten izenarekin bat zetozela ere. «Zantzu guztien arabera, lizitazioaren baldintza teknikoen plegua ez du Euskal Trenbide Sareak egiten, Sener enpresak baizik», adierazi du Fernandez de Betoñok.
EH Bilduko kideek azaldu dute dokumentuaren izenburua eta egiletza horiek notariotza batean akreditatu zituztela, eta ETSk lizitazioa Sener enpresa kontratatzeko berariaz diseinatu izan zezakeela ohartarazi dute. Hori horrela izanez gero, erakunde publikoarena esleipen irregular bat izango litzateke, eta lehiaketa publiko guztietan bermatu behar diren berdintasun, gardentasun eta lehia askearen printzipioak urratuko lituzke.
Fernandez de Betoñoren arabera, «baldintza teknikoen pleguaren PDFaren metadatuen arabera, kontratua Senerrekin aldez aurretik hitzartuta zegoelako susmoa argia da», eta horrek kontratazio prozesuan «lehia oztopatzeko, murrizteko edota faltsutzeko» helburua izango lukeela gaineratu du.
Sei enpresa aurkeztu ziren, eta Senerrek irabazi zuen
Behin lizitazioa irekita, martxoaren 4an eskaintzak aurkezteko epea amaitu zen, eta sei enpresa aurkeztu ziren lehiaketa publikora, besteak beste, Sener. Eskaintzak aztertu zirenean, irizpide objektiboak kontuan hartuta, lau enpresak Senerrek baino puntuazio hobea lortu zutela jakinarazi du Fernandez de Betoñok, baina irizpide subjektiboak aplikatuta, ETSk 1,2 milioi eurotan Sener kontratatzea erabaki zuela azaldu du. Hala, bi aldeek ekainaren 18an formalizatu zuten kontratua.
Estarrona legebiltzarkideak adierazi du kasua «oso larria» dela, bere ustez, «frogatuko lukeelako enpresa batzuek harreman pribilegiatuak dituztela, kasu honetan Jaurlaritzarekin, eta honek horren arabera kontratatzen dituela enpresa batzuk ala besteak». Zentzu horretan, lehiaketa publikoak «formalismo eta itxurakeria hutsa» izango liratekeela nabarmendu du.
Horregatik, Iñaki Arriola Garraio sailburuak «derrigorrez» azalpenak eman behar dituela esan du Estarronak: «Azaldu behar du nola den posible lehiaketa publiko batean baldintzen plegua, antza denez, enpresa batek, Senerrek, egitea; zer nolako harremanak dituen enpresa horrekin; ea harreman horiek pribilegiozko harremanak diren; ea enpresa batzuek entxufea duten bere departamentuan edo praktika kolusorioak ezagutzen dituen bere departamentuan, kontuan hartuta sail horrek lizitazio asko egiten dituela».
Ildo beretik, EH Bilduk Arriolaren agerraldia eskatu du, eta galdera sorta aurkeztu du dagoeneko sailburuak «dagozkion argibideak eman ditzan». Gerora, jasotako azalpenen arabera, urrats gehiago egitea beharrezkoa den erabakiko duela azaldu du alderdiak. ETSk dio «dokumentu zahar bat» erabili zela EH Bilduk azaleratutako informazioari erantzunez, ETSk adierazi du gertatutakoa «barruko akats propioa» izan dela, baldintza teknikoen agiria idazteko orduan «dokumentu zahar bat» erabili zela argudiatuz. Halaber, gaineratu du dokumentuaren egilearen lekuan ageri diren inizialak ETSko langile batenak direla, eta ez Senerren lan egiten duen norbaitenak.
Hala, iruzurraren susmoak «ondorio interesatuak ateratzeko» erabili izana leporatu dio erakunde publikoak EH Bilduri, eta jakinarazi du ETSko Sistemen Zuzendaritza gertatutakoa argituko duen azalpen tekniko bat prestatzen ari dela. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.