date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200227/vwek-eta-bmwek-875-milioiren-isunak-ordaindu-beharko-dituzte.htm | Ekonomia | VWek eta BMWek 875 milioiren isunak ordaindu beharko dituzte | Europako Batzordeak zigortu ditu, bost urtez ados jarri zirelako NOx isuriak gutxitzeko teknologietan ez lehiatzeko. | VWek eta BMWek 875 milioiren isunak ordaindu beharko dituzte. Europako Batzordeak zigortu ditu, bost urtez ados jarri zirelako NOx isuriak gutxitzeko teknologietan ez lehiatzeko. | Alemaniako autogile nagusiak gogor zigortu ditu Europako Batzordeak. 502 milioi euroko isuna jarri dio Volkswagen taldeari eta beste 372 milioikoa BMWri, ez ziotelako elkarri lehia egin beren motorren nitrogeno oxido (NOx) isurketak gutxitzeko teknologian. Kartel horren hirugarren partaidea, Daimler (Mercedes), ez dute zigortu, hark egindako salaketak abiatu duelako Bruselaren ikerketa.
Margrethe Vestager Europako Batzordeko Lehia komisarioak eman du isunaren berri, gaur goizean. «Ekoizleek bazuten teknologia isurketa kaltegarriak gutxitzeko EBren estandarrek eskatzen zuten gutxienekoaren gainetik. Baina uko egin zioten lehiatzeari, legeak eskatzen duen baino gehiago garbitzeari», ziurtatu du Vestagerrek. Zehaztu duenez, 2009ko ekainetik eta 2014ko urrira arte, partekatu egin zuten nitrogeno oxidoaren isuriak gutxitzeko beren teknologiari buruzko informazioa, «eta horrek berekin ekarri zuen teknologia hori teknikoki ez garatzea».
Lehen kartel teknologikoa
Lehen aldia da Europako Batzordeak kartel bat zigortzen duela garapen teknologikoa eteteagatik, eta ez prezioetan ados jartzeagatik. Vestagerrek azaldu du «modu txarrean» erabili zutela enpresetan arteko «lankidetza tekniko zilegia».
Enpresek onartu egin dute kartel bat osatu zutela, eta, horregatik, %10 txikitu diote isuna BMWri, eta %45, berriz, VWeri. Azken horren isuna handiagoa da taldeko hiru autogilek —VWek, Audik eta Porschek— hartu zutelako parte legez kontrako elkarrizketetan. Daimlerrek 727 milioi euroko isuna jaso ahal zuen, baina auzia salatu izanak libratu egin du. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200228/ansa-ii-larranaga-izango-dira-urriza-aizpuru-iiiaren-aurkariak-san-ferminetako-finalean.htm | Kirola | Ansa II-Larrañaga izango dira Urriza-Aizpuru III.aren aurkariak San Ferminetako finalean | Ansa II eta Larrañagak 26-30 kanporatu dituzte, Galarretan, finalerdi bizi batean Juanenea eta Barrenetxea IV.a | Ansa II-Larrañaga izango dira Urriza-Aizpuru III.aren aurkariak San Ferminetako finalean. Ansa II eta Larrañagak 26-30 kanporatu dituzte, Galarretan, finalerdi bizi batean Juanenea eta Barrenetxea IV.a | Ansa II-Larrañagak 26-30 irabazi zioten Juanenea-Barrenetxea IV.ari San Fermin Torneoko finalerdian eta Urriza eta Aizpuru III.aren aurkariak izango dira datorren asteazkenean, uztailak 14, Galarretan jokatuko den finalean.
Finalerdiak ez zuen huts egin. Oso partida polita izan zen eta lau erremontistek abiadura handian jokatu zuten. Bi aurrelariek nahiago izan zuten beren bertute nagusia zukutu, hau da, pilota indarrez jotzea abiadura emanez.
Juaneneak eta Barrenetxeak agindu zuten markagailuan, baina ez zuten partida ixten jakin. 25-24koaren ondoren, 1-6ko partzialak urdinen aldera eraman zuen partida Larrañagaren lau tantorekin. Partida hasiera ona izan zen gorrientzat eta lau tantoko aldeak eraman zituzten. Ansak eta Larrañagak 18na eta 22na berdindu zuten eta aurkariek baino indartsuago bukatu zuten.
Ansa III.ak 17 tanto eta bi akats egin zituen, bikotearen pisua eraman zuena izan zen, eta Barrenetxea gorrietan oso ondo aritu zen hiru tanto sakez eta hamar piloteoan eginda. Hori bai, Larrañagak bi tanto egin zituen sakean eta bost piloteoan, eta bi sake eta bi tanto kateatu zituen amaieran. Juaneneak hamar tanto eta hiru akats egin zituen.
Finalean, irabazleek Urriza eta Aizpururekin egingo dute topo, ligaxkan hauek irabazi zuten, baina Juanenea eta Barrenetxearen aurka ere galdu zuten eta finalerdian egoerari buelta eman diote.
Loitegi eta Zubiri, finalistak
B multzoko San Fermin Torneoan, Loitegik eta Zubirik 30-26 irabazi zieten Zaldua II.ari eta Labakari finalerdian eta finala Urrutia II-Martirenaren aurka jokatuko dute. Partidak amaiera berdindua izan zuen, Loitegik eta Zubirik argi eta garbi menderatu ondoren. Hasiera parekatuaren ostean, gorriek 17-10, 22-15 eta 27-19 ihes egin zuten, baina Zaldua II.ak eta Labakak, lana oinarri hartuta, desabantaila murriztu zuten eta bi tantora hurbildu ziren, 27-25. Amaieran, baina Loitegi eta Zubiri ez ziren kikildu eta finalera sailkatzeko gai izan ziren. Atzelariak nabarmendu ziren. Labakak 12 tanto eta akats bat egin zituen, eta Zubiri izan zen partidako onena 15 tanto eta bi akatsekin.
Finalerako sarrerak
San Fermin Torneoko bi finalak uztailaren 14an jokatuko dira Galarretan eta Oriamendik sarrerak salgai jarri ditu hurrengo estekan: https://tickets.kutxabank.es/#/es/detalle/JAIALDIA210714 @Janto_KB/GALARRET |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200229/hego-euskal-herrian-905-kasu-izan-dira-egun-bakarrean.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian 905 kasu izan dira egun bakarrean | Atzoko diagnostiko testen %8,1ek eman dute positibo. Nafarroako egoera apurka ari da hobetzen. | Hego Euskal Herrian 905 kasu izan dira egun bakarrean. Atzoko diagnostiko testen %8,1ek eman dute positibo. Nafarroako egoera apurka ari da hobetzen. | Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuek erakusten dute birusaren transmisioak harrotuta jarraitzen duela. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopurua kezkatzekoa da: Osakidetzak eta Osasunbideak 905 positibo detektatu zituzten atzo. Zehazki, 11.071 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %8,1 izan zen positiboen ehunekoa.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 294 izan dira. Gainera, Gipuzkoan 260 kutsatu zenbatu dituzte; Nafarroan, 256, eta Araban, berriz, 62. Edonola ere, bereziki aipatzekoa da Nafarroako egoera, egun bakarrean zenbatutako kutsatu kopuruak beheranzko joeran jarraitzen duelako. Joan den uztailaren 4an detektatu ziren kutsatze gehien, 507, eta, ordutik hona, jaitsi egin dira kutsatzeak egunez egun. Nolanahi ere, kutsatu kopurua eta positiboen ehunekoa altua da oraindik ere. Hala, Osasunbideak 1.811 diagnostiko proba egin zituen atzo, eta, horiek oinarri, %14,1 izan zen positiboen portzentajea Nafarroan.
Bestalde, ospitaleei dagokienez, herenegun hogei lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Gainera, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, 34 lagun dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan gaitzak jota. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200230/murchanteko-ustezko-hiltzailea-atxilotu-dute-donostian.htm | Gizartea | Murchanteko ustezko hiltzailea atxilotu dute, Donostian | Gizonezkoaren bila ari ziren atzotik poliziak, eta autoa Legazpin agertu da goizean; baina Zumarragan haren bila izan den operazioak ez du emaitzarik eman. Donostian jardun dute haren bila ondoren, eta han atzeman dute. | Murchanteko ustezko hiltzailea atxilotu dute, Donostian. Gizonezkoaren bila ari ziren atzotik poliziak, eta autoa Legazpin agertu da goizean; baina Zumarragan haren bila izan den operazioak ez du emaitzarik eman. Donostian jardun dute haren bila ondoren, eta han atzeman dute. | Donostiako Gros auzoko Pasaia kalean atzeman dute gizona, Pedro Maria R. J., 41 urtekoa, 30 orduko bilaketaren ostean. Euskadi Irratiaren arabera, ile-apaindegi batean atzeman dute, eta itxura aldatzeko asmotan ibil zitekeen atxilotu dutenean.
Atzo Murchanten (Nafarroa) ustez emakume bat labanaz hil zuen gizonezkoa bilatzeko operazioa egin zuen Ertzaintzak Zumarragan, Foruzaingoarekin elkarlanean, susmagarriak senideak dituelako Gipuzkoako herrian. Atzo arratsalderako bertan behera utzi zuten operazioa, ez zutelako gizonezkoa topatu.
Zumarragako alkate Mikel Serranok esan du susmagarria ez dagoela herrian erroldatuta, eta ez dela inoiz egon. Eitza auzoan egin zuten bilaketa atzo. Alkateak azaldu duenez, protokoloak agintzen zuen susmagarriaren senideekin zuzenean hitz egitea, eta horregatik egin zuen operazioa Ertzaintzak.
Hainbat hedabideren arabera, susmagarriaren autoa Legazpin agertu da gaur goizean, eta gero Donostian jarraitu dute haren bila. Informazio horien arabera, taxi gidari batek adierazi du susmagarriaren deskripzioarekin bat datorren gizonezko bat garraiatu duela gaur goizean Gipuzkoako hiriburuan. Gaineratu duenez, oso urduri zegoen gizonezkoa. Beste lekuko batzuek esan dutenez, gizona bigarren eskuko auto bat erosteko asmotan zebilen. Azkenean, Ertzaintzaren auto kamuflatu bat lapurtu du: errotulatu gabeko Seat Leon urdin bat. Ertzaintza goizetik ibili da Donostiatik ateratzen ziren ibilgailuak banan-banan aztertzen.
Atzo goizean gertatu zen hilketa, NA-6840 errepidean, Murchanteko futbol zelaiaren parean (Nafarroa). 10:24an, gizon batek autoarekin jo zuen emakume baten ibilgailua, eta errepidetik aterarazi zuen, arroilan erortzeraino. Gizona labana batekin joan zitzaion, eta autoan bertan hil zuen. Emakumea bere seme-alabekin zihoan autoan —9 eta 5 urte dituzte—, eta haien aurrean hil zuen gizonak. 43 urte zituen emakumeak, eta Pilar Berrio Jimenez zuen izena. Gasteizkoa zen sortzez, baina lau urte zeramatzan Murchanten bizitzen.
Hiltzaileak ihesari eman zion, eta haren bila aritu dira Foruzaingoa eta Ertzaintza, elkarlanean. Gizonak «aurrekari ugari» ditu: 1998. urtean Donostian epaitu zuten, beste bi akusaturekin batera, Legorretako gasolindegi batean lan egiten zuen emakume bat tiroz hiltzea egotzita, baina absolbitu egin zuten. Gainera, zenbait salaketa izan ditu, baimenik gabe armak edukitzeagatik eta labanaz eginiko beste eraso batzuengatik. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200231/elak-ziurtatu-du-erreformak-pentsioak-murriztuko-dituela.htm | Ekonomia | ELAk ziurtatu du erreformak pentsioak murriztuko dituela | Sindikatuak dio «belaunaldien arteko ekitate tresnak txeke zuria» emango diola Espainiako Gobernuari etorkizuneko pentsioak txikitzeko. | ELAk ziurtatu du erreformak pentsioak murriztuko dituela. Sindikatuak dio «belaunaldien arteko ekitate tresnak txeke zuria» emango diola Espainiako Gobernuari etorkizuneko pentsioak txikitzeko. | Espainiako Gobernuak, CCOO eta UGT sindikatuek, eta CEOE eta Cepyme patronalak hitzartutako pentsioen erreformaren lehen zatiak «ondorio larriak» izango dituela ohartarazi du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak.
Erreformaren inguruan «sortutako desinformazioari eta propagandari» aurre egin nahi diola aldarrikatu du, eta puntu batean jarri du indar gehien: «belaunaldi arteko ekitate tresna«. «Gobernuak pentsioetan murrizketak egiteko txeke zuria dela, erretiro adina edo pentsio berrien kalkuluaren gisakoetan neurri berriak hartzeko aukera eskaintzen diolako».
Berez, «belaunaldi arteko ekitate tresna» ez dago indarrean, oraindik ez baitute zehazki zer den definitu. Azaroaren 15era arteko epea eman diote beren buruari Espainiako Gobernuak eta gizarte eragileek tresna negoziatzeko. Aurreko erreformetako Iraunkortasun Faktorea ordezkatu behar du, eta haren helburua da pentsioetan egiten den gastua kontrolpean izatea; edo beste modu batera esanda, asko ez handitzea. Jasangarritasun faktorea bizi itxaropenari lotuta zegoen, eta aurreikusten zuen bizi itxaropena handitu ahala, txikitzea langile baten hasierako pentsioa. Ez da inoiz ezarri.
«Belaunaldi arteko ekitate tresna», berriz, espresuki baby boom-aren belaunaldiari begirako tresna bat izango dela iradoki du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak, hau da, 1958tik 1975-77ra arte jaio zirenentzat. Belaunaldirik jendetsuena da hori, aurki hasiko da erretiroa hartzen, eta horrek ekarriko du pentsioetan egiten den gastua gehiago bizkortzea. Horregatik, Escrivak azaldu du ideia dela belaunaldi horrek besteek baino pentsio txikiagoa izatea, edo gehiago lan egin behar izatea pentsio osoa kobratzeko. Adierazpen horiek iskanbila sortu zutela ikusita, «egun txarra izan eta gaizki esplikatu» zela esan zuen ondoren ministroak, eta atzo aipatu zuen agian ez dela beharrezkoa izango.
ELAk ez dio sinesgarritasun handirik eman Escrivaren zuzenketari, eta, funtsean, «belaunaldien arteko elkartasun tresnak» Iraunkortasun Faktoreak egin behar zuena egingo duela ziurtatu du Mikel Noval sindikatuko azterketa taldeko buruak. «Iraunkortasun Faktorea pentsioak doitzeko mekanismo automatiko gisa formulatu zen; gobernuak etorkizuneko pentsioak murriztu zitzan, bizi itxaropena handitzen bazuen. Hau da, urte gehiago bizitzea bada aurreikuspena, urteko diru sarrerak murrizten dira. Eta horixe espero dugu aurtengo erreformarekin».
KPIaren araberako eguneratzea
Bestetik, Janire Landaluzek gogorarazi du erreformak, gutxieneko pentsioa 1.080 eurotan finkatzeko eskaerari muzin egiteaz gain, gehienezko pentsioei ere eragiten diela, erretiro aurreratuak eragozteko. Gainera, garrantzia kendu dio Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek azken erreforman gehien nabarmendu duten kontua, hots, aurreratzean pentsioak KPIaren arabera eguneratuko direla. «Praktikan, 2018tik aurrera aplikatzen ari dira hori, aurrekontuen bidez», esan du Janire Landaluzek. Gainera, «bost urterako soilik ezarriko da, hala adierazita dagoelako akordioan».
ELAk nabarmendu du erreforma Espainiako gizarte elkarrizketaren emaitza dela, «gizarte bakea» bilatzen duen organo batena. Haren filosofia eta Toledoko Itunarena gaitzetsi ditu: «Horretarako balio dute mahai horiek, murrizketak bideratzeko eta desmobilizatzeko».
Eskaria alderdiei
Horregatik guztiagatik, idazkari nagusiaren hitzetan, ELAk ordezkaritza duten alderdiei eskatuko die «erretiro aurreratuan planteatutako murrizketak argi eta garbi errefusatzeko, bai eta Iraunkortasun Faktorea indargabetzea exijitzeko ere, beste mekanismo batez ordezkatzeko aukerarik gabe. Era berean, pentsiodunen mugimenduaren eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak deitutako urtarrilaren 30eko greba orokorraren aldarrikapenak ere sartu behar dira«.
EAJren eta EH Bilduren botoek pisu handia izan dezakete pentsioen erreformaren tramitazioan, baldin eta, dirudien bezala, PPk ez badu babesten. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200232/naia-zuriarrain-eztanda-egin-nuen-eta-nahi-zuten-dena-esango-niela-esan-nien.htm | Politika | Naia Zuriarrain: «Eztanda egin nuen, eta nahi zuten dena esango niela esan nien» | Uztailaren 12an epaituko dute Naia Zuriarrain, 13/13 sumarioan. 2010ean egindako sarekada bat du oinarri auziak, eta garai hartan Guardia Zibilaren eskutik jasandako torturei buruz hitz egin du bideo batean. | Naia Zuriarrain: «Eztanda egin nuen, eta nahi zuten dena esango niela esan nien». Uztailaren 12an epaituko dute Naia Zuriarrain, 13/13 sumarioan. 2010ean egindako sarekada bat du oinarri auziak, eta garai hartan Guardia Zibilaren eskutik jasandako torturei buruz hitz egin du bideo batean. | Uztailaren 12an epaituko dituzte Arantza Zulueta, Iker Sarriegi, Jon Enparantza, Julen Zelarain, Naia Zuriarrain, Saioa Agirre, Nerea Redondo eta Juan Mari Jauregi Espainiako Auzitegi Nazionalean, 2010ean euskal presoen eskubideen alde egin zuten lana «ETAren mende» egin zutela iritzita. Euskal presoen abokatuak edo presoen aldeko mugimenduan ibilitakoak dira guztiak, eta, hamar urte pasatxo eta testuinguru aldaketa nabarmen baten ondoren, astelehenean epaituko dituzte Espainiako Auzitegi Nazionalean.
13/13 auziak 2010ean egin zen sarekada bat du oinarri. Fernando Grande-Marlaska gaur egungo Espainiako Barne ministroak agindutako operazio hartan, hamar lagun atxilotu zituzten, baina azkenean hamahiru auzipetu zituzten. Horietako zenbait auzipetuk salatu zuten torturatuak izan zirela, eta gaineratu zuten emakumeen kasuan are urrunago joan zela tortura eta tratu iraingarri hori. Epaiketa hastear den honetan, jasan zituen tortura eta tratu laidogarri horien guztien kontakizuna egin du Naia Zuriarrain auzipetuak. Bideo baten bitartez adierazi ditu atxilotuta egon zen bost egunetan bizi behar izan zuenaren nondik norakoak.
«Nire bila etorri ziren ziegara, eta zarata handiz eta bortizkeriaz eraman ninduten gela batera, karatula bat jarrita. Gelan sartu bezain pronto konturatu nintzen zapaltzen nuen lurra biguna zela, goma-aparrez egina balego bezala». Hala gogoratu ditu atxilotu ondorengo lehen momentuak, eta nabarmendu du hasieratik bortizkeriaz tratatu zutela. Gelara sartzean, argitasuna sentitu zuela azaldu du, eta Espainiako Guardia Zibilaren agente bat bere eskuinaldean jarri zela sumatu zuela: «Belarri ondo-ondoan jarri, eta ‘hitz egingo duzu’ oihukatu zuen bere indar guztiarekin. Oihu bakoitzaren ostean txistu gisako bat sumatzen nuen belarrietan. Bitartean, beste guztiak, mutu».
Jarraian, «gaizki» pasatuko zuela esan zioten, eta haien «etsai» kontsideratzen zutela. Horren ondoren, gelditu ere egin gabe etorri ziren irain eta eraso askotarikoak. Bera biluzten saiatu ziren lehenik, eta, nahi zutena egin ez zuenez, hiru-lau agenteren artean hasi ziren bera biluzten: «Gogor eusten saiatzen nintzen, aurka egiten, baina indarrez kentzen zizkidaten jantziak. ‘Bero jartzen gaitu aurka egiteak’, esaten zidaten». Bideoan gogoratzen duenez, azkenean kuleroetan utzi zuten, eta bi besoak goma-aparrez inguratu zizkioten, era horretan, tratu txarren arrasto posible guztiak deuseztatzeko: «Guztiz estalita nituen besoak eta eskuak, besapera arte heltzen zitzaidan goma-aparra».
Guztiz biluzita, bere gorputzari buruzko iruzkin kalifikatzaileak egiten hasi zirela azaldu du auzipetuak, eta bitartean ukituak ere egiten zizkiotela: «Komentarioak egiten zituzten nire gorputzaren inguruan, nazka ematen niela eta abar. Titiak, gorputza… ukitzen zizkidaten, eta bitartean botila batetik ur hotza botatzen zidaten burutik behera, lepotik behera…». Ur hotza botatzen zioten bakoitzean, «abisatu dizugu gaizki pasatuko zenuela» eta horrelako esaldiak esaten zizkioten, atxilotuak berari egiten ari zirena saihestu ahalko balu bezala. Gero, poltsarekin jarraitu zuten: «Arnasa hartzen hasi eta poltsa ahora sartzen zitzaidan; ito egiten nintzen». Hori ikusita, poltsa hortzekin hausten ahalegintzen zen Zuriarrain, baina hautsi eta berehala beste bat jartzen ziotela azaldu du: «Halako batean arnasa ez hartzen saiatu nintzen zorabiatzeko, ea horrela gelditzen ziren, baina ez nuen asko iraun».
Azkenean, zorabiatu eta lurrera erori zela kontatu du, baina oraindik egoeraz kontziente izaten jarraitzen zuela: «Lurrean nengoela nire gainera bota ziren. Alde egiten saiatzen nintzen, baina ezin nuen». Hala, bere buruari min egin nahi izan ziola aitortu du, dena bukatu zedin: «Hormaren kontra jo nahi nuen, dena bukatu zedin nahi nuen, baina ezin nuen mugitu». Eta, une etsigarri horretan, are gogorrago torturatu zuten: «Buruz gora jarri ninduten, eta ur pila bat bota zidaten aurpegira. Ura sartu zitzaidan sudurretik, ezin nuen arnasa hartu». Tratu hori muturreraino eraman, eta azkenean eztanda egin zuen: «Eztanda egin nuen, eta nahi zuten dena esango niela esan nien».
Ez da bakarra izan
Hala, torturapean oinarritutako adierazpen batzuetan oinarrituta epaituko dute Naia Zuriarrain Espainiako Auzitegi Nazionalean, astelehenean. Zuriarrainen antzera, beste zenbait auzipetuk ere tortura jasan izana salatu zuten, eta horietako batzuk testigantza ere eman dute atxilotu zituztenean egin zietenaren inguruan; Saioa Agirre auzipetuak, kasurako. Bere kasuan ere bideo baten bitartez eman zuen testigantza, eta Zornotzako Mugimendu Feministarekin elkarlanean egin zuen, Gu ere Saioarekin lelopean. Bertan, atxilotu zutenetik egunez egun pasatu behar izan zuena xehatzen du.
«Madrilera iristean hasi ziren oihuak eta mehatxu etengabeak; gorriak ikusiko nituela esaten zidaten», dio bideoan. Ziegatik atera, eta beste ziega hotz eta zikin batera eraman zutela azaltzen du, eta bertan torturatu zutela: «Buruan kolpatzen zidaten, jo egiten ninduten». Kolpeekin batera, mehatxuak ere egiten zizkiotela kontatu du, eta berarekin «akabatu» nahi zutela errepikatzen zutela behin eta berriro. Horrekin batera, sexu abusuak ere egin zizkioten: «Ni biluzten hasten ziren, baina ez nienez uzten, sekulako zaplaztekoak ematen zizkidaten aurpegian. Biluzi nindutenean, iruzkin nazkagarri artean, gorputz osoan ukituak egin zizkidaten».
Larunbatean, manifestazioak
Astelehenean hasiko da epaiketa, Madrilen, eta, hasi baino lehen, azken mobilizazio eta manifestazioak egingo dituzte asteburu honetan. Donostian eta Bilbon egingo dituzte, larunbatean, eta eguerdian izango dira biak, 12:00etan: Saguesetik irtengo da lehena, eta Jesusen Bihotza plazatik bigarrena. Orain arte, ekitaldi, solasaldi eta bestelako ekitaldi asko antolatu dituzte Euskal Herri osoan auzipetuei elkartasuna eta babesa adierazteko, bai auzipetuen sorterri eta bizitokietan, bai beste hainbat herri eta hirietan, eta epaiketa hasi aurretiko azken asteburuan ere gauza berbera egingo dute. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200233/esako-urtegiaren-ondoan-1700-hektareako-potasa-meatzea-eraikitzeko-baimena-eman-du-espainiako-gobernuak.htm | Gizartea | Esako urtegiaren ondoan 1.700 hektareako potasa meatzea eraikitzeko baimena eman du Espainiako Gobernuak | Erabakia txarretsi du Ekologistak Martxan elkarteak: «Muga proiektuak ondorio larriak izan ditzake ingurumenean eta segurtasunean» | Esako urtegiaren ondoan 1.700 hektareako potasa meatzea eraikitzeko baimena eman du Espainiako Gobernuak. Erabakia txarretsi du Ekologistak Martxan elkarteak: «Muga proiektuak ondorio larriak izan ditzake ingurumenean eta segurtasunean» | Urteetako gatazka itxi nahi izan du Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikorako Ministerioak, Muga meatze proiektuari oniritzia emanda. Lur azpitik potasa minerala ateratzeko proiektua da, eta Zangozatik (Nafarroa) gertu eraiki nahi dute, Esako urtegitik kilometro gutxira. Geoalcali enpresak aurkeztu zuen proiektua.
Azpiegiturak 1.700 hektareako luze-zabalera izanen du, eta 600 metroko sakonera duten tunelak eraikiko dituzte Nafarroa eta Aragoi (Espainia) arteko lurren azpian. Hori egiteak, baina, «arrisku handia» duela salatu dute hainbat adituk eta talde ekologistak. Azken urteetan, hamaika alegazio aurkeztu dizkiote proiektuari, Espainiako Gobernuak atzera bota zezan.
2015ean, esate baterako, Nafarroako Gobernuak hamar alegazio aurkeztu zizkion proiektuari: meatzea egiteko lanetan akuiferoetara egin litezkeen isuri toxikoak, hondakinak, elektrizitate sareak inguruko faunari eragin diezaiokeen kaltea, lurraren higatzea, airearen kutsadura eta paisaiaren gaineko eragina aipatu zituen Isabel Elizaldek, garai hartan Ingurumen kontseilari zenak, parlamentuan eginiko agerraldian: «Isurien inguruan, adibidez, enpresak dio ez dela halakorik gertatuko, baina teoria hutsean oinarritzen dira; guk proba gehiago egiteko eskatu diegu».
CHE Ebroko Konfederazio Hidrografikoak berak ere alegazioak aurkeztu zituen proiektuaren hasieran, Esako urtegi inguruan lurrikarak eragiteko arriskua zegoelakoan.
Ekologistak Martxan taldearen ustez, baina, prozesua «oker» egin da hasieratik beretik: «Bost urte luze hauetan, harrigarriki, enpresari aukera eman zaio hasierako proiektua aldatzeko eta zuzentzeko, behin baino gehiagotan. Eta deigarria da, halako proiektu bat atzera bota behar zelako hasieratik beretik, dauzkan gabezia tekniko izugarriengatik». Hondoratze arriskua eta eragindako sismikotasuna aipatu dituzte, besteren artean. Ekologisten ustez, gabezia horiek konpontzeke daude oraindik.
2019an, beste traba bat gainditu zuen Geoalcali enpresak: ingurumen eraginaren txostena lortu zuen, eta bidea erraztu zion horrek, orain Espainiako Gobernuaren lizentzia lortzeko. «Bere burua zuritu du Geoalcalik urte hauetan guztietan, hainbat udalen eta Nafarroako Gobernuaren babesa lortuta». Hain zuzen, Nafarroako Gobernuaren jokabidea kritikatu du Ekologistak Martxanek: «Proiektu jasangaitz eta kutsakorrez bete nahi dute Zangozako eskualdea: Esako urtegiaren handitzea, Smurfit Kappa papertegia, Viscofanen lantegia...».
Muga meatze proiektuak eraginen dituen albo-kalteei buruz, honakoak aipatu dituzte ekologistek: «Ur kontsumo neurrigabea, lur azpiko galeriak hondakinez betetzea, errepide bidezko garraioa handitzea eta Loitiko failan eta Esako urtegiaren inguruan lurrikarak eragitea».
Geoalcali enpresaren esanetan, 800 lanpostu sortuko lituzke Muga meatze proiektuak. Talde ekologistek eta adituek, berriz, zalantzan jarri dute kopuru hori. «Puztuta» dagoela uste dute, eta sortuko diren postuak ez direla «iraunkorrak» izanen. «Nafarroako, Aragoiko eta Espainiako gobernuek proiektu desarrollisten aldeko apustu garbia egin dute, eta horrek enpresa handiei bakarrik egiten die mesede, baina kalte izugarria ekarriko diete inguruan bizi diren pertsonei eta ingurumenari», salatu du Ekologistak Martxan-ek. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200234/lehen-mailako-euskal-talde-guztiak-entrenatzen-hasi-dira.htm | Kirola | Lehen Mailako euskal talde guztiak entrenatzen hasi dira | Gaur hasi dira Reala eta Osasuna, eta aurreko egunetan egin dute Alavesek eta Athleticek. Nobedade handirik gabe ekin diote denboraldi-aurreari laurek ere. | Lehen Mailako euskal talde guztiak entrenatzen hasi dira. Gaur hasi dira Reala eta Osasuna, eta aurreko egunetan egin dute Alavesek eta Athleticek. Nobedade handirik gabe ekin diote denboraldi-aurreari laurek ere. | Espainiako Ligan lehiatzen diren gizonezkoen euskal talde guztiak hasi dira 2021-2022 denboraldia prestatzen. Alaves izan zen lanera itzuli zen aurrenekoa, herenegun, Athleticen txanda izan zen atzo, eta Realak eta Osasunak gaur ekin diote. Hilabete pasa inguru dute liga hasierara puntuan iristeko. Lehen jardunaldia abuztuaren erdialdeko asteburuan jokatu da. Hauek dira euskal taldeen partidak: Osasuna-Espanyol (08/14, 17:00etan); Alaves-Real Madril (08/14, 22:00etan); Bartzelona-Reala (08/15, 20:00etan), eta Elx-Athletic (08/16, 22:00etan).
Alaves
Joan den denboraldian azken unean lortu zuen mailari eustea. Javier Callejak Abelardo Fernandez ordezkatu zuen aulkian liga amaitzeko bederatzi jardunaldiren faltan, eta taldea suspertzea lortu zuen. Sasoi honetan ere mantentzea izango du helburu Alavesek. Neurri handi batean, talde bera edukiko dute arabarrek, baina egia da aurreko sasoian garrantzitsuak izandako pare bat jokalari galdu dituela: kasurako, Lejeune erdiko atzelaria eta Battaglia euskarria. Utzita aritu ziren, eta haien taldeetara bueltatu dira; Lejeune Newcastlera eta Battaglia Sporting Lisboara. Manu Garcia kapitainak, Deyversonek eta Burguik eta ere ez dute jarraituko. Pellistri erasoko erdilaria Manchester Unitedek utzita zegoen, baina Alavesek uruguaitarrak Gasteizen jarraitzea nahi du, eta hori jakinarazi dio Ingalaterrako taldeari. Jokalaria konforme dago.
Bi fitxaketa egin ditu Alavesek. Toni Moya Atletico Madrilen harrobian hazi da, eta lehen taldean partida bakanen bat jokatu duen arren, ez du lortu tokirik egitea Diego Simeoneren taldean. 23 urte dauzka, eta jokatu dezake bai erdiko atzelari gisa, baita euskarri moduan ere. Taichi Hara japoniarra, bestalde, 1,90 metro luze den 22 urteko aurrelaria da. Alavesen menpeko Istra 1961 (Kroazia) taldetik dator. Azken denboraldian bi gol sartu zituen hamalau partidatan.
Denboraldi-aurreko lehen lagunartekoa uztailaren 14an jokatuko du Alavesek. Ibaian, taldearen entrenamendu gunean, izango da, Logroñesen aurka (19:00). Uztailaren 30etik abuztuaren 6ra egonaldia egingo du La Manga del Mar Menorren (Espainia).
Athletic
Marcelino Garcia Toral Athleticen entrenatzaileak prentsa agerraldia egin zuen, atzo, Lezaman, denboraldi-aurreko lehen lan saioa bukatuta: «Epe laburreko helburuak ezartzen ditut. Halere, Europara sailkatzeko borrokan egoteko ilusioa eta grina eduki behar ditugu». Ernesto Valverderen aginduetara, 2013 eta 2017 artean, denboraldiro lortu zuen Europako lehiaketetara sailkatzea, baina jada lau denboraldi daramatza txartelik lortu gabe. Espainiako Kopako finala irabazita eduki zuen horretarako aukera aurreko sasoian, baina Bartzelonak 4-0 irabazi zion.
Eta sasoi berriari aurre egiteko, Alex Petxarroman da fitxaketa bakarra. Realeko harrobian hazi da, eta jokatu dezake bai eskuin hegaleko atzelari gisa, edo euskarrian. Nolanahi ere, ez dago argi lehen taldean geldituko den edo utzita aterako den. «Neurri handi batean, oraingoekin ariko garela esan dezaket. Merkatuan aukeraren bat egon daiteke, baina...«, aitortu zuen Marcelinok, atzo. Merkatua, baina, geldi antzean dago.
Bigarren taldeko Nico Williamsek —lehen taldearekin minutu batzuk jokatutakoa da—, Serranok, Agirrezabalak, Artolak eta Pradosek lehen taldearekin egingo dute denboraldi-aurrea, eta ikusteke dago Marcelinoren aginduetara jarraituko duten ala ez. Unai Lopezek, Ibai Gómezek, Iñigo Vicentek, Nolaskoainek, Cordoba eta Kenan Kodrok kontratua dute, baina ez dira entrenatzailearen gustukoak.
Hasi dira entrenamenduak, baina hainbat arazo fisiko tarteko, Yuri, Iñaki Williams, Yeray, Capa, Zarraga, Kodro, Peru eta Cordoba ez ziren taldekideekin batera entrenatu. Zuri-gorriek bederatzi eguneko egonaldia egingo dute St. Gallenen (Suitza), eta lehen lagunartekoa St. Gallenen beraren kontra jokatuko du uztailaren 17an (16:00).
Reala
No news, good news Realean; hau da, berririk ez bada, hobeto. 2019-2020an bezala, aurreko denboraldian ere Europako Ligarako sailkatu zen Reala, eta, gainera, Espainiako Kopa irabazi zuen, berriro, 34 urte geroago. Taldeari eutsi dio, horrenbestez, baikorrak izateko motiboak baditu Imanol Alguacil entrenatzaileak.
23k jokalarik parte hartu dute, gaur, Zubietan, aurreneko lan saion. Han izan dira William Jose, Aihen eta Kevin, nahiz eta klubak taldetik kanpo nahi dituen. Silvak ez du entrenamenduan parte hartu, arrazoi pertsonalengatik. Eta nobedadeen artean, bigarren taldeko Jon Pacheco atzelaria, eta Robert Navarro erasoko erdilaria. Ikusteko dago lehen taldean geldituko diren ala ez.
Realak egin nahi ditu pare bat fitxaketa; batez ere, atezain bat eta ezker hegaleko atzelari bat. Aterako hautagaiak dira Ionut Radu errumaniarra (Inter) eta Mathew Ryan (Arsenal) australiarra; eta ezker hegalerako Carlos Clerc (Levante) kataluniarra. Fitxaketarik ez du egin Realak, baina Alexander Isak erdiko aurrelariaren —uztailaren 26an itzuliko da, Suediarekin Eurokopan aritu eta gero— eta Jon Guridiren kontratuak berritu ditu, 2026 eta 2024ra arte.
Alguacilek muturra okertuko zuen ziurrenik, jakinarazi ziotenean Mikel Oiarzabal, Martin Zubimendi eta Mikel Merino deitu dituela Espainiako selekzioak Olinpiar Jokoak jokatzeko. Horiek ezin izango dute denboraldi-aurrea osatu liga hasi aurretik. Sagnan ere deitu dute Frantziako selekzioarekin aritzeko, baina apenas jokatu zuen aurreko sasoian, eta klubak saldu egin nahi du. 2024ra arteko kontratua du.
Uztailaren 24an jokatuko du aurreneko lagunartekoa: Zubietan, Alavesen aurka (19:00). Ez du egonaldirik egingo Donostiatik kanpo.
Osasuna
Osasunako jokalariek ere gaur entrenatu dute aurrenekoz sasoi honetan. Bi taldetan banatuta ekin diote, Taxoaren. Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak mailari eustea du xede, nahiz eta azkeneko bi denboraldietan aise antzean edo, behintzat, azken partidetan sufritu gabe lortu zuen mailari eustea. Taldearen bizkarrezurra ez du aldatuko taldeak, ez baitu jokalari nabarmenik galdu. Jon Moncayola harrobiko euskarriaren jardunak atentzioa eman zuen azken denboraldian, baina gorritxoen zuzendaritza azkar ibili zen, eta 2031ra arteko kontratua sinatu du erdilari nafarrak.
Batik bat erasoa indartu du Osasunak. Ante Budimir izan zen taldearen goleatzaile nagusia (11 gol). Mallorcak utzita aritu zen, eta gorritxoen zuzendaritzak erabaki zuen jokalaria erostea. Kike Garcia azken bost urteotan Eibarren aritutako aurrelaria ere fitxatu du, behin talde armagina Bigarren Mailara jaitsita. Jose Angel Valdes Cote azkeneko lau sasoietan Eibarren aritutako ezker hegaleko atzelariak ere Osasunan jokatuko du. Ez du jarraituko, ordea, Jonathan Calleri argentinarrak, nahi eta errendimendu ona eman duen aurrealdean. Utzita zegoen.
Braulio Vazquez Osasunako kirol zuzendaria hedabideen aurrean mintzatu zen atzo, Cote-ren aurkezpenean, eta adierazi zuen %99 batean itxita dagoela taldea, eta «pozik» dagoela hori lortu duelako denboraldi-aurrea hasi berritan. Lehen lagunartekoa hilaren 17an jokatuko du, Taxoaren bertan, bigarren taldearen kontra. Osasunak ez du egonaldirik egingo. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200235/bilboko-irria-izeneko-kultur-astea-egingo-dute-konpartsek.htm | Bizigiro | Bilboko Irria izeneko kultur astea egingo dute Konpartsek | Abuztuaren 26tik 29ra izango da. «Ez-jaiak» izan beharrean, aste kulturala izango dela jakinarazi dute. | Bilboko Irria izeneko kultur astea egingo dute Konpartsek. Abuztuaren 26tik 29ra izango da. «Ez-jaiak» izan beharrean, aste kulturala izango dela jakinarazi dute. | Gaur goizean aurkeztu dute Bilboko konpartsek Arriaga plazan abuztuaren 26tik 29ra antolatuko duten Bilboko Irria kultur astea. Ekinbidearen ikurra izango dena ere erakutsi dute: Marijaiaren ahoa irudikatzen du. Nerea Matute Garcia de Jalon eta Arkaitz Peña Iturain Bilboko Konpartsen bozeramaileek adierazi dute aurten ere jairik ez dela egongo, eta haien proposamena ez dela «ez-jaiak sortzea». Haien kultur programazioaren helburu nagusia Bilbori «irria berreskuratzen laguntzea» izango da, «COVID-19aren oinazearen eta konfinamenduetako nekearen ostean».
Matutek eta Peñak esan dutenez, kultura eredu parte hartzaile, feminista, herrikoi eta euskaldunaren arabera ere egin daiteke. Horretarako, herritarrei eskainiko dizkiete «bizitza, kirola, kultura, identitate kolektiboa eta Bilborekiko zein komunitatearekiko konpromisoa»; osasun neurri guztiak beteta, ohartarazi dutenez.
Bilboko Udalarekin harremanetan daudela aipatu dute, eta «elkarrekin lan egiteko borondatea» egon badagoela ere erantsi dute. Aurretik egon diren ekitaldietan arazorik egon ez dela jakinarazi dute, eta segurtasun neurriekin «oso zorrotz» jokatuko dutela gogorarazi dute. Gainera, gehitu dutenez, ez da gaueko emanaldirik egongo: «Bilboko Irria goizean, eguerdian eta arratsaldean izango denez, publikoak jesarrita eta distantziak mantenduta egon beharko du. Era berean, emanaldi guztiak aire zabalean izango dira». Datozen asteetan iragarriko dute zein izango den agenda, baita izena emateko bideak zeintzuk izango diren ere. Osasun neurrien inguruko zehaztapenak ere zabalduko dituzte.
Konpartsakide Eguna Areatzan
Uztailaren 17an, Konpartsakide Eguna izango da Areatzan. «Bilboko Irriaren aurreko topagune eta beroketa saioa» izango dena. Hurrengo astean jakinaraziko dute egitarau osoa. Aurreratu dutenez, 12:30ean hasiko den «kultura eta bizitzaren aldeko» kalejira izango da eguneko ekitaldi nagusia, eta bertaratzeko deia egin diete Bilboko herritarrei. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200236/elkarrekin-podemos-iu-k-dio-jaurlaritzaren-ingurumen-lege-egitasmoek-industriari-mesede-egiten-diotela.htm | Gizartea | Elkarrekin Podemos IU-k dio Jaurlaritzaren ingurumen lege egitasmoek industriari mesede egiten diotela | Koalizioak 101 zuzenketa aurkeztu dizkie Jaurlaritzaren Ingurumen eta Ondare Naturalaren Kontserbaziorako lege proposamenei, baina negoziatzeko prest agertu da. | Elkarrekin Podemos IU-k dio Jaurlaritzaren ingurumen lege egitasmoek industriari mesede egiten diotela. Koalizioak 101 zuzenketa aurkeztu dizkie Jaurlaritzaren Ingurumen eta Ondare Naturalaren Kontserbaziorako lege proposamenei, baina negoziatzeko prest agertu da. | Elkarrekin Podemos IU-k 101 zuzenketa aurkeztu dizkie Eusko Jaurlaritzak Ingurumen arloaren eta Ondare Naturalaren Kontserbaziorako lege proposamenei. Ingurumen arloan 34 zuzenketa proposatu dituzte, ondare naturalak babesten dituen legean, berriz, 69. Bereziki, ingurumen arloan erronka «inportanteak» daudela azpimarratu du Miren Gorrotxategi bozeramaileak, egitasmoan jasotakoak ez direlako nahikoak. Gainera, OME Osasunaren Munduko Erakundearen estandarrak «errespetatzea» eskatu du.
Eusko Jaurlaritzak ingurumen arloan aurkeztutako lege proposamenak industriaren jarduera lehenesten duela salatu du: «Aurkeztu dizkiguten lege egitasmoek ez dute behar bezala babesten ez ingurumena, ezta pertsonen osasuna ere. Enpresen jarduera errazteko egin dituzte». Enpresen hondakinen eta poluzioaren kontrola «berehalakoa» izan behar dela uste du koalizioak, Zaldibarko zabortegiko «arduragabekeria» berriz ez gertatzeko.
Ondare Naturalaren Kontserbazio lege egitasmoak jasotzen dituen proposamenen inguruan ere mintzatu da Gorrotxategi. Naturagune babestuetan obrak eta instalazioak debekatu behar direla azpimarratu du, eta Araban eraiki nahi dituzten zentral eolikoen aurka agertu da. Zuzenketetan hainbat proposamen egin dituzte; besteak beste, Biodibertsitatearen Euskal Agentzia sortzea proposatzen dute.
Negoziatzeko prest Proposamenak gobernuari aurkeztu dizkiote, eta «jarrera negoziatzailea» daukatela baieztatu du Gorrotxategik: «Beti gaude negoziatzeko eta legeak hobetzeko prest». Oraindik ez dute Jaurlaritzaren partetik erantzunik jaso. Koalizioak espero du onartzen diren legeak aurkeztutako egitasmoak baino hobeak izatea. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200237/gerra-eta-miseria-nola-utzi-iraganean.htm | Mundua | Gerra eta miseria nola utzi iraganean | 2018ko bake itunak trantsizio aldi bat abiarazi zuen Hego Sudanen. Azken urteetan urrats batzuk egin diren arren, bakea ez da egonkortu. Prozesua motel doa, etnien arteko indarkeria ez da eten, eta muturreko pobrezia gizartean hedatua dago oraindik ere. | Gerra eta miseria nola utzi iraganean. 2018ko bake itunak trantsizio aldi bat abiarazi zuen Hego Sudanen. Azken urteetan urrats batzuk egin diren arren, bakea ez da egonkortu. Prozesua motel doa, etnien arteko indarkeria ez da eten, eta muturreko pobrezia gizartean hedatua dago oraindik ere. | Gerra berriz lehertzeko mehatxua uxatu gabe bete ditu hamar urte Hego Sudanek, gaur. 2011ko uztailaren 9an estatu independente bihurtu zen Sudandik bananduta, eta ordutik bost urte baino gehiago eman ditu barne gatazka armatuan. Dinka eta nuer etnien arteko borrokek herrialde osoa hartu zuten. 2013tik 2018ra iraun zuen. Urte horretan, bake prozesu bat abiatu zuten herrialdean, egonkortasun politikoa lortze aldera. Azken hilabeteetan zenbait urrats egin ditu gobernuak bide orrian aurrera egiteko, baina oraindik ahulak dira prozesuaren oinarriak, eta ugari hura oztopa dezaketen arriskuak. Azken bake itunetik hiru urtera, herrialdea katramilatuta dago etnia eta komunitateen arteko borroketan. Bake prozesua garatzearekin batera, munduko estaturik gazteenak muturreko pobreziari aurre egitea, ekonomia garatzeko oinarrizko azpiegiturak eratzea eta ustelkeriaren kontrako borroka ditu erronka nagusi. Ez da urteurrenari lotutako ospakizun ekitaldirik izango gaur. Salva Kiir presidenteak guztiak utzi ditu bertan behera, «jendea gose delako».
Hego Sudango Gobernuak joan den maiatzean aitortu zuen «oso konplexua eta gauzatzeko zaila» dela 2018ko bake ituna, eta bidean «eguneroko arazo asko» konpontzea eskatzen duela. Trantsizioa babesten duten eragileei ziurtatu zien prozesuaren erritmo motela ez dela neurriak ezartzeko borondate politiko faltaren ondorio, eta gobernuaren konpromisoa berretsi zuen hasitako bidearekiko. Juba jakitun da nazioartean indartzen ari dela prozesuari buruzko kezka, hura trabatzeko arriskua ere handitzen ari dela iritzita.
Kiir presidenteak eta Riek Machar presidenteordeak —gerran nuer matxinoen buru izandakoak— batasun gobernu bat adostu zuten 2020ko otsailean. Prozesua herrialderako konstituzio baten onarpenarekin eta hauteskundeekin amaitzea aurreikusten du bide orriak. 2023an egingo lirateke aro politiko berri baterako lehen bozak.
Orain arte, bake itunaren lehen kapituluan jarri ditu indarrak gobernuak. Hau da, estatu erakundeak eratzeko eta botere banaketarako neurrietan, eta zenbait pauso eman ditu. Esaterako, joan den maiatzean hasi zuen konstituzio zirriborro bat osatzeko prozesua.
Hego Sudango independentziaren hamargarren urteurrena baliatuta, beste urrats bat irudikatuko du gobernuak gaur: karguari zin egingo diote herrialdeko parlamentari izango direnek; bai Estatuen Kontseiluko ehun kideek —parlamentuko goi ganbera—, baita Batzorde Legegile Nazionaleko 550 kideek ere —parlamentuko behe ganbera—.
Gobernua atzerapen handiagoarekin ari da, ordea, bake itunaren beste kapitulu batzuetan. Nazioarteko hainbat eragilek segurtasunari eta justiziari lotutako erreformak jo dituzte presazko, bakea sendotzeko. Neurri horiek ahal bezainbat azkartzeko eskatu diote Jubari. Hego Sudanen independentzia lagundu zuen troikak —AEBek, Erresuma Batuak eta Norvegiak—, Europako Batasunak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak berritu diote eskaria azken asteotan, eta prozesua babesteko prest daudela berretsi dute.
Armada eta auzitegiak
Orain arteko aurrerapausoak txalotu zituen NBEren Hego Sudanerako misioak (UNMISS), atzo, independentziaren urteurrenaren harira kaleratu zuen oharrean. Duela hamar urte herrialdean zabaldu ziren «itxaropena eta ametsak» egi bihurtzeko «aukera» aprobetxatzera deitu zituen agintariak, eta oraindik «asko dagoela egiteko», herritarrek beren «eskubide demokratikoa» gauzatu ahal izateko. «Indarkeria orokortuak —bereziki komunitateen artekoak— bake iraunkor eta jasangarri bat lortzeko helburua oztopatzen du oraindik ere», adierazi zuen Nicolas Haysom UNMISSeko buruak, ekainean.
Eraso horien atzean daude lurralde eta botere lehiak, urre meatzeen eta bestelako natur baliabideen kontrola eta estortsio bidezko irabaziak. Biztanleria zibilaren kontrako erasoak ugaritu egin ziren iaz, eta aurten ere maila handian gertatzen ari dira, bereziki, herrialdearen ekialdeko Pibor eskualdean, baina baita lurraldearen hegoaldeko Ekuatorian eta erdialdeko Warrap eta Jonglei eskualdeetan ere. Hilketak, emakumeen kontrako sexu erasoak, eta emakumeen eta haurren bahiketak salatu dituzte.
Erasotzaileek askotan estatu indarren edo oposizioko talde armatuen babesa izaten dutela ziurtatu du NBEren misioak. Herritarrek ere elite politikoa jarri dute jomugan: boterea eta zilegitasuna lortzeko, leinuen arteko zatiketa sustatzea leporatu diete. Hala jaso zuen bakearen aldeko elkarrizketa nazionalak herritarren arteko eztabaida prozesu parte hartzailearen ondorioetan.
Hego Sudango presidenteorde Riek Macharren aldeko indarrak, nuer etniakoak, Juba hiriburuan. Phillip Dhil / EFE
Komunitateen arteko indarkeriarekin amaitzeko, funtsezko bi neurriren beharra nabarmendu du NBEk. Batetik, gatazkarekin lotutako eskubide urraketak epaituko dituen Auzitegi Hibridoa eratzeko lanak azkartzea, zibilen kontrako erasoak zigorgabe geldi ez daitezen.
Urtarrilaren amaieran hasi zuen Hego Sudango Gobernuak Auzitegi Hibridoa eta justizia trantsizionalerako gainerako mekanismoak eratzeko prozesua, baita Egiaren Batzordea osatzekoa ere, baina auzitegia arautuko duen estatutua onartu gabe dago oraindik. «Bidegabekerien gaineko erantzukizun falta eta legerik gabeko egoera orokortua giza eskubideen urratze larrien zigorgabetasuna hauspotzen ari da Hego Sudanen», adierazi zuen UNMISSek otsailean.
Bestetik, dinka eta nuer etnietako soldaduak armada bakarrean integratzeko urratsak bizkortzeko eskatu dio Jubari, estatuko indarrek lurralde osoan segurtasuna eraginkortasunez berma dezaten.
Zibilak armagabetzeko kanpaina bat egiten ari da Hego Sudango armada, baina zailtasun handiak ditu helburuak betetzeko. Kasu batzuetan, zibilen eta soldaduen arteko borrokak piztu dira, militarrek herritarrei armak entregatzeko exijitu dietenean.
Kanpainak kritikak jaso ditu, askok uste baitute zibilak desarmatzea ez dela neurri eraginkorra izango estatuko indarrek zibilen segurtasuna bermatzen ez duten artean. Izan ere, zibilek beren buruak defendatzeko erosten dituzte armak, eta soldaduek armak kenduta ere azkar lortzen dituzte berriak.
Komunitateetako agintari tradizionalek leinuen arteko elkarrizketa prozesu bat sustatzeko eskatu diote gobernuari, 1999an dinka eta nuer etnien artean izan zen bake konferentzia eredutzat hartuta.
Gobernuak etnia aniztasunaren aldeko mezuak zabaldu ditu —60 etnia baino gehiago hartzen ditu estatuak—, Hego Sudango herri guztiek estatuari ekarpena egiten diotela nabarmendu du, eta adiskidetzearen beharraz mintzatu da. Ez da aski izaten ari indarkeria apaltzeko.
Elikagai behar larria
Etnien arteko indarkeriak eragin duen segurtasun faltaren ondorioz, nekazariek askoz ere lur azalera murritzagoa landu dute, eta horrek elikagai eskasia hedatu du herrialde osoan. Era berean, janari behar larria leinuen arteko gatazken iturri ere bada, goseak areagotu egiten dituelako ganadu lapurretak, eta, beraz, komunitateen arteko ezinikusiak eta mendeku nahiak.
Klima larrialdia ere kalte handia egiten ari zaio Hego Sudani. Uholde handiekin batera, desertifikazioak lur emankorren eremua txikitu du, eta horrek eragina du baita ere erasoen gorakadan, ugaritu egin dituelako lurren gaineko borrokak, herri nekazarien eta artzainen artean.
Gaur egun, Hego Sudango herritarren %75 inguru —8,3 milioi pertsona— bizi da elikadura ziurgabetasun egoeran, Unicef NBEren Haurren Laguntzarako Funtsaren arabera. Ohartarazi duenez, horietatik 4,5 milioi haurrak dira, eta horietatik 300.000 desnutrizio mailarik okerrena pairatzen ari dira, gosez hiltzeko arriskuarekin. «Inoizko daturik altuena», azaldu du erakundeak aste honetan argitaratu duen txostenean.
Egoera gerra garaian baino okerragoa da. Orduan, 7,5 milioi lagunekoa izatera iritsi zen elikagai beharrean zeuden herritarren kopurua. Unicefek adierazi du trantsizio gobernuak ez duela lortu elikagai gabeziaren arazoari aurre egitea.
Gerrak 400.000 hildako eragin zituen, eta lau milioi lagun baino gehiago behartu zituen beren etxeetatik ihes egitera. Egun, 4,3 milioi herritar daude oraindik desplazatuta, Iheslarientzako NBEren Agentziaren datuen arabera. Herritarrak beren etxeetara itzuli ahal izateko baldintzak sortzea da Hego Sudango agintarien beste erronka handietako bat. Munduko errefuxiatu krisirik handiena da herrialdekoa, Siriako eta Afganistango gerrek eragindakoen atzetik. Iheslari gehienak errefuxiatuak edo asilo eskatzaileak dira inguruko herrialdeetan: Ugandan, Sudanen, Etiopian, Kenyan eta Kongoko Errepublika Demokratikoan. Iheslarien %63 haurrak dira.
Herritarren ehuneko handi batek behar du laguntza humanitarioa bizirik irauteko, Hego Sudanek baliabide ekonomiko aberatsak izanagatik. Afrikako petrolio erreserbarik oparoenetakoa du. Saharaz hegoaldeko herrialdeetan, hirugarren handiena. Estatuak ez ditu, ordea, herrialdeko baliabideei etekina ateratzeko oinarrizko azpiegiturak. Gobernuaren esanetan, petrolio eta gas erreserben %90 esploratu gabe daude oraindik.
Hori dela eta, atzerriko inbertsioa erakartzeko kanpaina bat abiarazi du Jubak, bereziki, petrolioaren sektoreari begira. Ekainean egin zuen ustiatze eremuen lehen enkantea; orotara, 20.000 kilometro koadro ingurukoa. Egun, Txinako eta Malaysiako petrolio konpainiak dira inbertsiogilerik handienak.
Herritarrentzat onurarik ez
Inbertsioek ez dute dena konponduko. Dirua iristen denean ere, herritarrek onurarik ez dutela sumatzen salatu dute tokiko hainbat elkartek. «Estatu ekoizleetan ez da herritarrentzako zerbitzurik ezarri, eta ingurumena kutsatzen ari dira», adierazi zuen Natur Baliabideen Gizarte Zibileko Koalizioak hilaren hasieran, Juban, petrolioari eta energiari buruzko konferentzia batean. Koalizioak Gobernuari eskatu dio atzerriko konpainien inbertsioak osasun eta hezkuntza zerbitzuen garapenerako ere bideratzeko.
Hego Sudanek petrolioa ezkutuan kudeatu duela salatu izan du Munduko Bankuak. Petrolioaren irabazien gaineko datuak «sekretupean gorde» direla nabarmendu du. Herritarrek ere gardentasun gehiago aldarrikatu dute, eta ezinbestekotzat dute ustelkeriaren kontrako borroka ekonomiaren garatzeko eta bakea lortzeko bidean.
Hego Sudanek azken-aurreko tokia betetzen du Transparency Internationalek urtero ustelkeria pertzepzioari buruz egiten duen zerrendan; 179. postuan dago, Somaliaren aurretik. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200238/bdcc-plataforma-sortu-dute-kultura-industriak-duen-balioa-sustatzeko-asmoz.htm | Kultura | BDCC plataforma sortu dute, kultura industriak duen balioa sustatzeko asmoz | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kultura eta sormen industrien kudeaketa profesionalizatzea eta lehiakortasuna hobetzen laguntzea izango du ardatz proiektuak | BDCC plataforma sortu dute, kultura industriak duen balioa sustatzeko asmoz. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kultura eta sormen industrien kudeaketa profesionalizatzea eta lehiakortasuna hobetzen laguntzea izango du ardatz proiektuak | «Ekonomia eta finantza irizpideak ezartzea sustatuko duen eremu bat izango da barrutia; betiere, talentuan, esperimentazioan eta originaltasunean oinarritutako sektorearen berezitasunak errespetatuz». Hala aurkeztu du Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak eta Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak BDCC Basque District of Culture and Creativity Euskadiko Kultura eta Sormen Barrutia. Zupiriaz gainera, aurkezpenean izan dira Leire Bilbao Berrikuntzaren Euskal Agentziaren zuzendaria eta Leyre Madariaga Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen saileko Eraldaketa Digitalaren eta Ekintzailetzaren zuzendaria. Plataformaren bitartez, kultura eta sormen industriei lotutako enpresen kudeaketa profesionalizatzea eta lehiakortasuna hobetzen laguntzea lortu nahi dute.
Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailak, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailak, SPRI taldeak eta Innobasquek lankidetzan sortutako proiektu bat da, eta BDCC Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzako Plana 2030ean kokatu dute. Gaur goizean izan da aurkezpena Bilboko Zorrotzaurreko La Terminal kultura eta sormen industriako fabrikan, garai bateko estanpazio eta galdaragintzako lantegi zaharrean, eta, hura garatzeko, Flandes BDCC izeneko plataformaren eredua hartu dute oinarri gisa.
Plataformaren bitartez, kultura eta sormen industriei lotutako enpresetan identifikatutako erronkei erantzuna ematea lortu nahi dute. Zupiriaren hitzetan, «herri proiektu bat» da, eta, besteak beste, honako eginkizun heuk betetzeko helburua du: «Ekintzailetza sustatzeko beharra, negozio planak hobetzea eta haien enpresa dimentsioa egokitzea, jabetza intelektualaren babesa erraztea, nazioartekotzen eta merkatu berrietara sartzen laguntzea, trantsizio digitala arintzea, talentua erakartzea, atxikitzea eta hari prestakuntza ematea, edo jarduera babesteko laguntza eta zerbitzuei buruzko informazioa areagotzea». Hori lortzeko, Interneteko programak eta tresnak bildu ditu BDCC plataformak. Hartara, modu didaktikoan eta praktikoan, negozioetako «askotariko alderdien» inguruan gogoeta egiteko aukera izango dute industria horietako enpresek eta profesionalek.
Laburbilduz, beraz, honako hau eskainiko du BDCC plataformak: informazio eta orientaziorako zerbitzuak, era autonomoan erabili ahal izango diren tresnak, administrazio publikoen laguntza programen bideraketa, eragile adituen eta sektoreko erakunde espezifikoen zerbitzu eskaintza, informazio eguneratua eta newsletter-ak, eta azkenik, etengabeko prestakuntza irekia kultura eta sormen industriak dituen zeharkako erronkei erantzuna emateko. Era berean, aurrera begira, «Euskadik nazioartean, kultura eta sormen industriei dagokienez, erreferentziazko posizionamendua» izatera iritsi nahi dute, Zupiriaren hitzetan.
Hobekuntza horretan, ezinbestekoa izango da berrikuntza, bai teknologikoa, baita ez-teknologikoa ere. Bide horretan, teknologia eta berrikuntzaren Euskadiko sarean kultura eta sormen industrien presentzia sendotzea izango da BDCC plataformaren eginkizunetako bat. «Plataforma honek Euskadiko sektorea egituratzen eta kohesionatzen lagunduko du, berritzailea dena are berritzaileagoa eginez», esan du Leire Bilbaok. Leyre Madariagak, berriz, honako hau gehitu du: «Kulturaren eta sormenaren sektorea biziberritzeko, eta ekonomiaren bultza indar gisa duen ahalmen guztiari etekina ateratzeko balioko du».
Zupiriak adierazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %9,9 dira kultura eta sormen Industrian lan egiten duten enpresa eta langile independenteak. Zehazki, 45.365 pertsona inguru, eta horiek enpleguaren %5,31 sortzen dute.
Bi industriek, denera, hamabost azpisektore hartzen dituzte, Jaurlaritzaren arabera: sei azpisektore kultural –arte eszenikoak, ikusizko arteak, ikus-entzunezkoak, edizioa eta inprimaketa bitartekoak, musika eta kultura ondarea– eta sormenaren arloko beste bederatzi –arkitektura, artisautza, eduki digitalak, diseinua, gastronomia, hizkuntzaren industriak, moda, publizitatea zein marketina eta bideo jokoak–.
Datozen urteetan, Gaia, Euskadiko Teknologia Elektronikoen eta Informazioaren Industrien elkartea arduratuko da BDCC barrutiaren zerbitzu guztiak eskaintzeaz eta plataforma garatzeaz. Hala ere, sare horretan, bestelako erakunde batzuek ere parte hartuko dute. Tartean, unibertsitateek, administrazioek, gizarte eragileek, eta, batez ere, ekonomia jardueraren beste alor batzuetako enpresek. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200240/jaurlaritzak-adierazi-du-araba-bizkaia-eta-gipuzkoa-seguruak-direla-turistentzat.htm | Gizartea | Jaurlaritzak adierazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa «seguruak» direla turistentzat | Javier Hurtado Turismo sailburuak hitza hartu du Frantziak Espainiara ez bidaiatzeko egindako gomendioaren ostean | Jaurlaritzak adierazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa «seguruak» direla turistentzat. Javier Hurtado Turismo sailburuak hitza hartu du Frantziak Espainiara ez bidaiatzeko egindako gomendioaren ostean | Azken egunetan pandemiaren goraldia nabarmena izan da Europa osoan, eta hainbat herrialdetako agintariek gomendio berriak eman dizkiete herritarrei. Horixe egin du Clement Beaune Europako Gaietarako Frantziako Estatu idazkariak, eta Espainiara eta Portugalera ez bidaiatzea gomendatu du, herrialde «seguruagoak» badaudela argudiatuz. Horri erantzunez, Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburu Javier Hurtadok adierazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa helmuga turistiko «seguruak» direla, «sektore turistikoari aplikatu zaizkion segurtasun neurriengatik».
Hurtado Sailburuak azpimarratu du Frantziak ez duela debekatu Espainiara bidaiatzea: «Gomendio soil bat da, eta joan-etorriak baimendua daude» adierazi du sailburuak.
Sailburuaren iritziz, gomendio horrek ez du eraginik izango bisitariak Euskal Herrira iristeko orduan, Eusko Jaurlaritzak egindako kanpaina turistikoa «turista nazionalari» bideratua izan baita. Hala ere, ateak ireki nahi izan dizkio bertako segurtasun neurriak bete eta jende pilaketak saihestuko dituen edonori.
Bitartean, Osakidetzak eta Osasunbideak gaur jakinarazitako datuen arabera, 905 kutsatu gehiago antzeman zituzten atzo Hego Euskal Herrian. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200241/johnsonek-iragarri-du-afganistanen-dituen-azken-tropak-erretiratuko-dituela.htm | Mundua | Johnsonek iragarri du Afganistanen dituen azken tropak erretiratuko dituela | Erresuma Batuko armadako azken 750 soldaduak aterako dituela jakinarazi du lehen ministroak. Azaldu duenez, behin AEBetako tropak joanda, egoera ez da egokia bere herreialdekoak babesteko. | Johnsonek iragarri du Afganistanen dituen azken tropak erretiratuko dituela. Erresuma Batuko armadako azken 750 soldaduak aterako dituela jakinarazi du lehen ministroak. Azaldu duenez, behin AEBetako tropak joanda, egoera ez da egokia bere herreialdekoak babesteko. | Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak amaitutzat eman du bere herrialdeko armadaren Afganistango «misio militarra», eta tropa guztiak erretiratuko dituela jakinarazi du. Ordezkarien Ganberan eman du erabakiaren berri, eta erantsi du hemendik aurrera lehentasuna «beste bazkideekin lan egitea» izango dela, «azken hogei urteetan izandako lorpenei eusteko».
Pixkanaka egin du tropen erretiratzea Londresek, eta azkenaldian 750 soldadu izan ditu Afganistanen, bertako armadari babesa eta formazioa emateko asmoz, Johnsonek azaldu duenez. Aitortu du horiek ateratzea erabaki dutela ezinezkoa izango litzatekeelako haiek babestea behin AEBetako tropa gehienak herrialdetik erretiratzen dituztenean. 2001ean iritsi ziren, AEBak Afganistan inbaditu eta gutxira. 150.000 soldadu izan dira bertan denera, eta 457 hil dira. Erresuma Batuko armadak 2014an eten zituen operazio militarrak, baina herrialdean segi dute gerora ere, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen misioaren parte direla argudiatuta.
AEBetako eta NATOko beste herrialdeetako soldaduak erretiratzearekin batera, indarra hartzen ari dira berriz talibanak, eta gero eta eremu handiagoaren jabe egiten ari dira. Johnsonek onartu du «kezkatuta dagoela» horrekin: «Galdetzen badidazu ea pozik nagoen Afganistango egungo egoerarekin, ezetz erantzungo dizut, noski; kezkatuta dago», adierazi du. Herrialdea «arriskuz beteta» dagoela ohartarazi du, eta Erresuma Batuaren eta haren aliatuen etsai izan direnak barne hartuko diren bake akordio baten beharra azpimarratu du. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200242/krabelin-gorri-eta-zuriak-german-rodriguezen-omenez.htm | Politika | Krabelin gorri eta zuriak German Rodriguezen omenez | Espainiako Polizia Armatuak German Rodriguez tiroz hil zuenetik 43 urtera, «egia, justizia eta ordaina» eskatu du 78ko Sanferminak Gogoan taldeak. | Krabelin gorri eta zuriak German Rodriguezen omenez. Espainiako Polizia Armatuak German Rodriguez tiroz hil zuenetik 43 urtera, «egia, justizia eta ordaina» eskatu du 78ko Sanferminak Gogoan taldeak. | Musika, txistuak eta txaloak. Banan banan jarri dituzte krabelin gorri eta zuriak German Rodriguezen oroigarriaren inguruan. Aurten berriz ere, 1978ko uztailaren 8an Rodriguez erori zen tokira jendea gerturatu, hura omendu eta «egia, justizia eta ordaina» aldarrikatu dituzte. Aurten hainbat memoria elkarteren sostengua izan dute; hala nola, Memoriaren autobusa, Altsasu memoria eta Ahaztuak 1936-1939 elkarteen babesa.
Orreaga etorbideko hilarriaren aurrean urtero 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak ekitaldia antolatzen du. Egia eskuratzeko Sekretu ofizialei buruzko legea aldatzea eta indargabetzea eskatu dute 78ko Sanferminak Gogoan elkarteko kideek. Horrekin batera, bertan dauden artxiboetara libreki sartzea bermatuz, egia eskuratzeko «oinarrizko urratsa» delako. Horrez gain, besteak beste, Amnistiari buruzko 1977ko legea indargabetzea ere exijitu dute.
Bakoitzak bere erara omendu du, hala nola, bertso sortak kantatuz, aurreskua dantzatuz eta irrintziak botaz. Txalo artean eta ukabila altxatuta Rodriguezen omenaldiari amaiera eman diote, German, Joseba, gogoan zaituztegu! lelopean. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200243/olinpiar-jokoak-ikuslerik-gabe-egingo-dituzte.htm | Kirola | Olinpiar Jokoak ikuslerik gabe egingo dituzte | Jokoetarako ministro Tamayo Marukawak eman du behin betiko erabakiaren berri. Tokion koronabirus kasu positiboen kopurua handitu izana da arrazoia. Uztailaren 23tik abuztuaren 8ra egingo dituzte Olinpiar Jokoak. | Olinpiar Jokoak ikuslerik gabe egingo dituzte. Jokoetarako ministro Tamayo Marukawak eman du behin betiko erabakiaren berri. Tokion koronabirus kasu positiboen kopurua handitu izana da arrazoia. Uztailaren 23tik abuztuaren 8ra egingo dituzte Olinpiar Jokoak. | Tokioko Olinpiar Jokoetan ez da publikorik egongo. Hala erabaki du Antolaketa Batzordeak, Tamayo Marukawa Japoniako Gobernuko Jokoetarako ministroak jakitera eman duenez. Azken egunetan koronabirus kasu positiboetan izandako gorakadaren ondorioz hartu dute behin betiko erabakia. Atzo 920 kasu positibo atzeman zituzten Tokion, eta gaur, 896. Maiatzaren erdialdeaz geroztik izandako kopururik handienak dira, eta Gobernuak larrialdi egoera ezarri du herrialdean, abuztuaren 22ra arte.
Aldi horretan jokatuko dira Olinpiar Jokoak. Uztailaren 23an ekingo diete, eta abuztuaren 8an amaitu. Egoeraren azterketa egiteko bilkura egin dute gaur Japoniako Gobernuak, Jokoen Antoketa Batzordeak, NOB Nazioarteko Olinpiar Batzodeak, NPB Nazioarteko Paralinpiar Batzordeak, eta Tokioko Metropoli Agintaritzak. Publikoari ateak ixtea onetsi dute.
Astean zehar, ixteko itxuran
Herenegun, Hokaiddo irlako eta Sapporo hiriko agintariek herritarren mugimenduak neurritzeko erabakia hartu zuten, infekzio arriskua gutxitzeko. Aldi berean, Naomichi Suzuki Hokkaidoko gobernadoreak Antolaketa Batzordeari eskatu zion 20 eta 50 kilometroetako eta maratoiko probetako kaleko ikusle kopurua murritzeko. Han jokatuko dira proba horiek, abuztuaren 5ean eta 8an.
Ikuslerik gabe aritzeko erabakia beste neurri batzuren segida da. Ekainean, estadioetako publiko kopurua 10.000 lagunera mugatzea erabaki zuten, eta martxoan, Japoniaz kanpoko zaleei ukatu egin zitzaien Olinpiar Jokoetara bidaiatzeko aukera.
Olinpiar suzia bihar ailegatuko da Tokiora. Metropoli Agintaritzak jakinarazi du hiriko kale nagusienak ibilbidetik kenduko dituztela, eta ikuslerik gabe egingo dutela bidea. Horrez gain, suzia eramateko aukeratutako 1.300 lagunik aukera hori kenduko diete. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200244/osakidetzak-langileen-garapen-profesionaleko-ituna-hitzartu-du-ccoo-ugt-eta-labekin.htm | Gizartea | Osakidetzak langileen garapen profesionaleko ituna hitzartu du CCOO, UGT eta LABekin | Akordioaren kontra dagoela adierazi du ELA sindikatuak: «Osakidetzak betikotu egin du garapen profesionalean ezarritako murrizketa»«» | Osakidetzak langileen garapen profesionaleko ituna hitzartu du CCOO, UGT eta LABekin. Akordioaren kontra dagoela adierazi du ELA sindikatuak: «Osakidetzak betikotu egin du garapen profesionalean ezarritako murrizketa»«» | Hitzartu duten akordioa abiapuntu bat da langileen garapen profesionalerako sistema bat ontzen hasteko, eta, itundutakoaren arabera, aurten bertan aparteko deialdi bat egitea da asmoa. Osakidetzak prentsa ohar batean adierazi du itun honen helburua dela langileen merituek eta esperientziak merezi duten aitortza izatea. Nabarmendu du adostasunerako bidean ezinbestekoa izan dela «aldeek» akordioa lortzeko izan duten «borondatea».
Akordioak era emango die orain lanean ez dauden langileei ere garapen profesionalerako prozesuetan sartzeko; 2019aren ostean erretiroa hartutako langileei ere irekiko die atea. Osakidetzak nabarmendu du otsailean plazaratu zuela arloko lehen proposamenaren zirriborroa, eta aldaketa ugari egin dituztela ordutik: horrek «elkarrizketarako» duten asmo sendoa adierazten duela erantsi du. Horiek horrela, aurki beste gai zenbaitetan ere sindikatuekin akordioak lortzeko esperantza duela adierazi du.
ELA sindikatuak akordioaren aurka dagoela esan du. «Osakidetzak betikotu egin du garapen profesionalean ezarritako murrizketa», deitoratu du. Zehaztu du 2013-2019 urteetan soldata osagarrietan egindako murrizketek bere horretan dirautela itunaren ondorioz. Horrez gain, erantsi du epealdi horretan erretiroa hartu zuten 6.000 langileak hitzarmenetik kanpo utzi dituztela. «Oso-osorik» pagatu beharreko zor bat dagoela uste dute, eta «bide juridikoa» hartu behar dela auzia bideratzeko. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200245/aldi-baterako-erregulazioan-eginiko-tartea-kotizatutzat-jo-behar-dela-ebatzi-du-bilboko-epaile-batek.htm | Ekonomia | Aldi baterako erregulazioan eginiko tartea kotizatutzat jo behar dela ebatzi du Bilboko epaile batek | LAB sindikatuak aholkaturiko ostalari bati arrazoia eman dio. SEPIk helegitea jarri dio ebazpenari | Aldi baterako erregulazioan eginiko tartea kotizatutzat jo behar dela ebatzi du Bilboko epaile batek. LAB sindikatuak aholkaturiko ostalari bati arrazoia eman dio. SEPIk helegitea jarri dio ebazpenari | Ezinbesteko aldi baterako enplegu erregulazioan (ABEE) eginiko denbora tartea langabeziarako kotizatutzat jo behar dela ebatzi du gizarte arloko 6 zenbakidun Bilboko epaitegiak. Haren egoera salatu zuen ostalaritzako langile bati arrazoia eman dio, LABen aholkupean epaitegietara jo zuena. Sindikatuak aurrekaritzat jo du ebazpena, Hego Euskal Herrian eta Espainian erregulazioen egon diren langile guztiei eragiten dielako, «estatuak hartutako erabaki kaltegarri bat indargabetuta». Salaketa Espainiako enplegu zerbitzu publikoaren aurkakoa zen, eta hark dagoeneko helegitea jarri dio neurriari.
Ostalariaren kasua aztertu, eta erregulazioan eginiko tartea kotizatutzat hartu behar den ala ez zehazteko jo zuen epaitegira LABek. Sindikatuak baiezkoa defendatu zuen, bai behintzat langabezia ordainsarirako kotizazioari dagokionez, eta epaileak arrazoia eman dio. Espainiako Gobernuak enpresei laguntzeko neurriak txertatu zituen enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan. LABen ustez, baina, «enplegatzaileak laguntzeko neurriek ezin dute izan langilearen aurkako eraginik», eta hor oinarritu du bere defentsa.
Pandemia hasi zenean, Espainiako Gobernuak aldi baterako erregulazioen legea egokitu zuen. COVID-19aren eraginagatik hartzen baziren, enpresek kotizazio txikiagoa ordaintzeko aukera zuten, betiere kaleratzerik egiten ez bazuten. Horrek kotizazio epe horren inguruko zalantza batzuk sortu zituen: «Esaterako, SEPEk bere kabuz erabaki zuen tarte horiek ez zirela kotizatutzat jo behar langabezia diru sarirako», azaldu du Garazi Mendoza LABeko abokatuak. Eta epaileak ebatzi du hori ezin dela hala izan.
SEPEren helegitea
SEPEk, dena den, helegitea jarri dio ebazpenari, eta Xabier Ugartemendia LABeko ekintza sindikaleko ordezkariak gogor kritikatu du erabaki hori: «Langileen interesak defendatu beharrean, enpresak defendatzen ari dira, beharrik gabe kaleratzeak egiten ari dira». Era berean, nabarmendu du ebazpen horrek langile prekarioenei egingo diela mesede, eta helegite gehiago jartzera animatu dituzte: «Baldintza horietan dauden langile gehienak emakumeak edo gazteak dira, ostalaritzan eta merkataritzan dihardutenak» |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200246/ebzk-malgutasun-handiagoa-eman-dio-bere-buruari.htm | Ekonomia | EBZk malgutasun handiagoa eman dio bere buruari | Aurrerantzean %2ko inflazioa izango du helburu, baina onartu egingo ditu haren behetik eta goitik dauden aldiak. | EBZk malgutasun handiagoa eman dio bere buruari. Aurrerantzean %2ko inflazioa izango du helburu, baina onartu egingo ditu haren behetik eta goitik dauden aldiak. | Europako Banku Zentralak bere inflazio helburua aldatu du, lehen aldiz 2003az geroztik. Aurrerantzean ez du «%2ren azpitik baina gertu» dagoen inflazioa helburu izango, %2 «erraz» bat baizik. Kopuru hori «simetrikoa» izango da, hau da, goitik zein behetik egotea txartzat joko du, eta baten zein bestearen kontrako neurriak baimenduko dizkio bere buruari. Gainera, esan du une zehatz batzuetan onargarritzat joko duela inflazio helburura ez heltzea edo hura gainditzea. Epe erdia da garrantzitsuena, eta horretara iristeko bide guztiak erabiliko ditu, klasikoak (interes tasak) zein azken urteetan ekonomia suspertzeko erabili dituenak (zor erosketa masiboak, epe luzeko maileguak bankuei, interes negatiboak...)
Malgutasun hori sustatu dute azken urteetan EBZren usoek, Mario Draghiren eta Christine Lagarderen gidaritzapean, inflazioaren kontrol estuari lehentasun ia osoa ematen dioten Bundesbankeko belatzen aurrean.
2019an ekin zion EBZk estrategiaren aldaketari, Atzeraldi Handia eta zorraren krisia gaindituta, egoera bare samarra espero baitzuen. Pandemiak hankaz gora jarri zuen asmo hori, eta EBZ behartu du aurretik baino gehiago esku hartzea. PEPP edo zorra erosteko programa berezia jarri zuen martxan, eta bi helburu nagusiak lortu zituen: krisi ekonomiko bat ez bilakatzea finantza krisi bat, eta erakunde publikoek merke finantzatu ahal izatea egin behar izan duten gastu gehigarri guztia.
Baina koronabirusaren krisiaren aurretik ere argi zegoen EBZk aldaketak behar zituela, besteak beste, ez zelako gai izan bere inflazio helburua betetzeko. Horrela, 2009az geroztik bitan baizik ezin da esan helburua bete denik: 2010ean %1,6ko inflazioa izan zuen euroguneak, eta 2018an, berriz, %1,8koa. Bitan handik gora geratu da —%2,7 eta %2,5—, eta beste zortzitan, nabarmen edo dexente behera.
Gora egingo du
Une honetan, EBZ bere agindua betetzen ari da, inflazioa %1,9an baitago. Baina energia garestiagoaren eta industriaren hornikuntza arazoen ondorioz, espero da hurrengo hilabeteetan hortik gora egitea, eta ondoren berriro %1 ingurura jaistea.
Beste bi erabaki hartu ditu EBZk gaurko bileran. Batetik, larrialdi klimatikoaren aurkako borrokaren irizpideekin bat egiten ez duten sektoreen zorra ez du erosiko. Bestetik, etxebizitza jabetzan izateak dakartzan kostuak ere sartuko ditu inflazioaren kalkuluan. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200247/polita-izan-da-iraun-bitartean.htm | Kirola | Polita izan da iraun bitartean | Imanol Erbiti bigarren izan da Tourreko 12. etapan, ihesaldian bidea egin eta gero. Ezin izan dio Nils Polittek 12 kilometroren faltan jotako erasoari eutsi. Tropelak oso erritmo lasaian osatu du etapa. | Polita izan da iraun bitartean. Imanol Erbiti bigarren izan da Tourreko 12. etapan, ihesaldian bidea egin eta gero. Ezin izan dio Nils Polittek 12 kilometroren faltan jotako erasoari eutsi. Tropelak oso erritmo lasaian osatu du etapa. | Lantzean behin, bakarka distira egiteko aukera izaten dute tropeleko langileek. Imanol Erbitiren (Movistar) txanda izan da gaur, eta nafarrak oso gertu izan du bere ibilbideko garaipenik handiena. Baditu bi etapa Espainiako Vueltan, baina 2010ean lortu zuen azkena. Geroztik, pikotxa eta pala hartuta izan da, liderren aldeburu-belarri lanean. Gaur, aldiz, behatz puntekin ukitu du loria, eguneko ihesaldian sartu, eta izan diren ia eten guztiak gaindituta. Azkenean, baina, ametsetik esnatu du Nils Polittek (Bora), 12 kilometroren faltan jotako eraso indartsu batekin. Polita izan da iraun bitartean.
Etaparen hasieran alarmak piztu dira tropelean, haize babesen ondorioz. Ufadak berehala baretu dira, baita tropelaren joa ere, eta bidea egin du 13 txirrindulariko multzo batek. Bertan ziren Erbiti, Politt, Julian Alaphilippe (Deceuninck), Stefan Kueng (Groupama), Andre Greipel (Israel), Stefan Bissegger (Education) eta Harry Sweeney (Lotto Soudal), besteak beste. Errenta handiarekin iritsi dira azken 50 kilometroetara, eta Polittek egin du lehen ahalegina. Soka tenkatu egin du alemaniarraren erasoak, eta puskatu egin da Sweenyk erritmoz aldatzean. Eutsi egin dio Erbitik, Politt eta Kuengekin batera. 15 kilometroren faltan, berriro jo du Sweeneyk, eta jokoz kanpo utzi Kueng. Hiru onenen artean zegoen Erbiti. Politten azken erasoa, aldiz, gehiegizkoa izan da nafarrarentzat, eta bigarren postuarekin konformatu behar izan du.
Tropela ia 16 minutuko atzerapenarekin helmugaratu da. Inolako arazorik gabe eutsi dio lidertzari Tadej Pogacarrek (UAE). Pello Bilbaok (Bahrain) hamargarren jarraitzen du, 10.28ra. 219 kilometroko etapa luze eta laua jokatuko da bihar Nimes eta Carcasona artean. Esprinterrak lehiara itzuliko dira, beti ere euren taldeek ihesaldia kate motzean lotzen badute.
Vosen 30. garaipena Giroan
Bere ibilbide oparoan beste mugarri bat ezarri du Marianne Vosek (Jumbo), Giroko zazpigarren etapa irabazi, eta hala, proba italiarrean 30. garaipena lortuta. Maldan gora duen abiaduraz baliatu da, Elisa Longo Borghiniri (Trek) eta Anna van der Breggeni (SD Worx) gailentzeko. Munduko txapeldunak sendo jarraitzen du lidertzan. |
2021-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/200248/kanadako-beroaldi-bortitzean-mila-milioi-animali-hil-direla-uste-dute-adituek.htm | Mundua | Kanadako beroaldi bortitzean mila milioi animali hil direla uste dute adituek | Muturreko tenperaturetara ohituta ez dauden ekosistemen hauskortasuna agerian utzi du Ipar Amerikan gertatutakoak, adituen arabera. | Kanadako beroaldi bortitzean mila milioi animali hil direla uste dute adituek. Muturreko tenperaturetara ohituta ez dauden ekosistemen hauskortasuna agerian utzi du Ipar Amerikan gertatutakoak, adituen arabera. | The Guardian egunkariak gaur jakinarazi duenez, adituek uste dute Kanadako hego mendebaldean aurreko asteotan izan diren bero bortitzek sekulako triskantza eragin dutela itsasoko animalietan. Euren kalkuluen arabera, baliteke mila milioi baino gehiago izatea bero handiek hildako animaliak. Jakina denez, Kanadako eta AEBetako mendebaldeko kostan muturreko tenperatura altuak izan zituzten aurreko astean —50 gradura ere iritsi ziren une batzuetan—, eta 500 pertsona baino gehiago hil ziren beroaldi horren ondorioz. Orain, baso sute handiak pairatzen ari dira Kolunbia Britainiarreko probintzian.
The Guardian egunkariak hainbat adituri galdetu die beroaldiak eduki duen eraginari buruz, eta haiek nabarmendu dute litekeena dela mila milioi itsas animali baino gehiago hil izana. Christopher Harley Kolunbia Britainiarreko Unibertsitateko itsas biologoak triskantzaren tamaina nabarmendu du. Vancouverreko hondartzan paseatzea nahikoa da horretaz ohartzeko, haren esanetan. Hildako muskuilu, txirla, barraskilo, itsas izar eta bestelako animali ugari ikus eta zapal daitezke egunotan. Uraren tenperaturak egosi egin ditu, 30 gradura iritsi da, normalean hotz samar mantentzen den toki batean. Sakonera txikiko itsas inguru bat izateak ere erraztu du berotze azkar hori. Animali horientzat 30 gradutik gorako tenperaturei, are eta gehiago 40tik gorakoei, ordu askoan jarraian eustea ezinezkoa dela nabarmen du aditu horrek.
Bat-bateko berotze horiek ekartzen duten triskantzari buelta ematea kosta egingo dela uste dute adituek, bereziki espezie batzuentzat. Muskuiluek bi urteko epean berreskura dezakete lehenagoko egoera, baina itsas izarrek hamarkadak beharko dituzte. Meteorologoek ohartarazi dute hurrengo astean beste beroaldi gogor batek jo dezakeela Pazifikoko kostaldea. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200260/guardiako-epailearen-esku-geratuko-da-gaur-maria-pilar-berrio-jimenezen-ustezko-hiltzailea.htm | Gizartea | Guardiako epailearen esku geratuko da gaur Maria Pilar Berrio Jimenezen ustezko hiltzailea | Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak esan du, antza denez, «harreman sentimentala» zutela ustezko hiltzaileak eta biktimak, eta, hala balitz, genero indarkeriatzat hartuko litzatekeela. | Guardiako epailearen esku geratuko da gaur Maria Pilar Berrio Jimenezen ustezko hiltzailea. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak esan du, antza denez, «harreman sentimentala» zutela ustezko hiltzaileak eta biktimak, eta, hala balitz, genero indarkeriatzat hartuko litzatekeela. | Donostiako guardiako epailearen esku geratuko da gaur Maria Pilar Berrio Jimenezen ustezko hiltzailea. Bestalde, baliteke Murchanteko hilketa genero indarkeria gisa ikertzen hastea. Hasiera batean, Poliziak «familia barruko delitu» gisara sailkatu zuen kasua, eta, beraz, ez zuen hilketa matxista gisa abiatu ikerketa. Gizonak eta hildako emakumeak gertuko harremana zuten: koinatu ohiak ziren. Espainiako Genero Indarkeriaren aurkako Legeak zehazten du emakumezkoen aurkako indarkeria genero indarkeriatzat hartuko dela, soilik erasoa bikotekidearen edo bikotekide ohiaren aurkakoa denean. Ordea, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak gaur Radio Euskadin esan du badirudiela «harreman sentimentala» zutela, eta, kasu horretan, genero indarkeriatzat hartuko litzatekeela.
Asteazkenean Murchanten (Nafarroa) ustez emakume bat labanaz hil zuen gizonezkoa atxilotu zuen atzo arratsaldean Ertzaintzak Donostian. Hura bilatzeko operazioa egin zuten Zumarragan (Gipuzkoa), susmagarriak han senideak dituelako, baina, atzo arratsalderako bertan behera utzi zuten operazioa. Azkenean, Gipuzkoako hiriburuan aurkitu zuten haren arrastoa.
Zumarragako alkate Mikel Serranok esan zuen susmagarria ez dagoela herrian erroldatuta, eta ez dela inoiz egon. Eitza auzoan egin zuten bilaketa atzo. Alkateak azaldu zuenez, protokoloak agintzen zuen susmagarriaren senideekin zuzenean hitz egitea, eta horregatik egin zuen operazioa Ertzaintzak.
Hainbat hedabideren arabera, Legazpin agertu zen atzo goizean susmagarriaren autoa, eta, Polizia iturriak aipatuta, Donostiako pentsio batean hartu zuen ostatu, eta Seat Leon auto bat lapurtuta egin zuen ihes.
Bestalde, taxi gidari batek adierazi zuen susmagarriaren deskripzioarekin bat datorren gizonezko bat garraiatu zuela atzo goizean Donostian. Gaineratu zuenez, oso urduri zegoen gizonezkoa. Beste zenbait lekukok ere esan zutenez, gizona bigarren eskuko auto bat erosteko asmotan zebilen.
Donostiako Gros auzoko Pasaia kalean atzeman zuten gizona, 33 orduko bilaketaren ostean. Ile-apaindegi batean atzeman zuten, eta itxura aldatzeko asmotan ibil zitekeen. Erkorekaren arabera, ertzain batek identifikatu zuen ustezko hiltzailea, taberna batetik irteten; haren atzetik joan zen, eta gizonaren presentziaren berri eman zien lankideei. Horiek, azkenean, ile-apaindegi batean atxilotu zuten Murchanteko hilketaren ustezko egilea. Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak azpimarratu du «oso garrantzitsua» zela pertsona hori lehenbailehen bilatzea, itxura aldaketa bat egin eta ihes egiteko harrera sare bat topatu aurretik.
Elkarretaratzeak hirietan
Asteazken goizean gertatu zen hilketa, NA-6840 errepidean, Murchanteko futbol zelaiaren parean (Nafarroa). 10:24an, gizon batek autoarekin jo zuen emakume baten ibilgailua, eta errepidetik aterarazi zuen, arroilan erortzeraino. Gizona labana batekin joan zitzaion, eta autoan bertan hil zuen. Emakumea bere seme-alabekin zihoan autoan —9 eta 5 urte dituzte—, eta haien aurrean hil zuen gizonak. 43 urte zituen emakumeak, eta Maria Pilar Berrio Jimenez zuen izena. Gasteizkoa zen sortzez, baina lau urte zeramatzan Murchanten bizitzen.
Azken egunetan, erakundeek eta mugimendu feministak elkarretaratzeak antolatu dituzte Euskal Herriko zenbait herri eta hirietan. Asteazkenean, Murchanten eta Tuteran egin zuten protesta, eta atzo, berriz, Gasteizen eta Bilbon, besteak beste. Gasteizko Udalak hilketa «arbuiatu» zuen, «eta baita biktimaren gertukoei babesa eta hurbiltasuna adierazi ere». Gaur Iruñean eginen dute elkarretaratzea, 20:00etan, Udaletxe plazan. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200270/gaur-78300-gaztek-eman-dute-izena-osakidetzan-txertatzeko.htm | Gizartea | Gaur 78.300 gaztek eman dute izena Osakidetzan txertatzeko | Hamabietan jarri du martxan osasun sistemak txertaketarako aukera, baina gazteen ikusminaren ondorioz itxarote-ilara bat antolatu behar izan dute. | Gaur 78.300 gaztek eman dute izena Osakidetzan txertatzeko. Hamabietan jarri du martxan osasun sistemak txertaketarako aukera, baina gazteen ikusminaren ondorioz itxarote-ilara bat antolatu behar izan dute. | Astearen hasieran eman zuen Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik albistea: gaur martxan jartzekoak ziren gazteek, 16-29 urte arteko herritarrek, COVID-19aren aurkako txertaketarako ordua hartzeko sistema. Goizean ez da ibili, ordea. Izena eman ezinik ibili dira gazteak eta eguerdian jarri da martxan, baina traba handiekin. Hala ere, hainbat gaztek lortu dute txertoa hartzeko ordua hartzea. Denera, gaur 78.300 gaztek lortu dute izena ematea Osakidetzan txertatzeko, Sagarduik Ser irratian jakinarazi duenez. «Arrakasta» izan dela nabarmendu du.
Sailburuak argi utzi zuen, behin gazteei txertaketarako atea irekita ere, egun batetik bestera ezingo zirela denak txertatu; astia beharko zela esan zuen, eta txertoak iritsi ahala ikusiko zela zer gaitasun zegoen gazteak txertatuz joateko. Izan ere, onartu zuen oraindik ere burutzeko dagoela goragoko edade tarte guztien txertaketa prozesua.
Hainbat iturriren arabera, atzo gauerdian eskariak asko izan ziren, eta sistemak ezin izan zuen erantzun. Gaur goizean berriz, 16-29 urte arteko gazteak osakidetzaren webgunean sartu direnean, ez dute txertoa jartzeko aukerarik topatu. Eguerdiko hamabietan zabaldu du Osakidetzak txertaketarako aukera, baina minutu gutxiren buruan berriro kolapsatu da. Itxarote-ilara bat antolatu behar izan du Osakidetzak. Kontsulta arruntak eskatzeko ere arazo ugari izaten ari dira.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 16-29 urte arteko 270.000 pertsona daude, eta uztaila eta abuztua bitarte denek txertoa hartzeko era izango dutela adierazi dute osasun sistemako iturriek.
Gazteen txertaketak orain aparteko garrantzia du, birusaren aurrean babesik gabe dauden talde zabalena direlako, eta transmisioaren igoeran azken asteotan egon den gorakadan, batez ere, gazteen artean hedatu delako. Itxura guztien arabera, erietxeetara ez dakar horrek aparteko zamarik, baina transmisio datu altuen gainean kezka dago, eta adi-adi daude osasun agintariak.
Euskal Herriko gainerako herrialdeetan txertoa hartzeko atea irekita dute ja adin tarte horretako pertsonek. Osasunbidean lehengo astetik ari dira, eta txertoa hartzen hasiak dira dagoeneko hainbat gazte. Ipar Euskal Herrian aste ugari daramatzate txertoak ematen adin irizpiderik gabe: txertoa hartzea nahi duen orok du horretarako aukera. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200271/agustin-ibarrolaren-gernika-erosi-du-bilboko-arte-ederren-museoak.htm | Kultura | Agustin Ibarrolaren 'Gernika' erosi du Bilboko Arte Ederren Museoak | Obra hamarkadetan egon da euskal artistaren estudioan ahaztua, eta Madrilgo Arco arte garaikideko azokan erakutsi dute orain. 300.000 ordaindu ditu museoak | Agustin Ibarrolaren 'Gernika' erosi du Bilboko Arte Ederren Museoak. Obra hamarkadetan egon da euskal artistaren estudioan ahaztua, eta Madrilgo Arco arte garaikideko azokan erakutsi dute orain. 300.000 ordaindu ditu museoak | Pablo Picassoren obrarekiko omenaldi gisa, Agustin Ibarrolak (Bilbo, 1930), 1977an margotu zuen Gernika, hamar mihisek osatu eta alturan bi metro eta zabaleran hamar hartzen dituen obra erraldoia. Urte hartan hainbat artista eta eragilek eskatu zuten Picassoren obra enblematikoa Gernikara (Bizkaia) ekartzeko, eta eskaera hari bultzada emateko egin zuen obra Ibarrolak. 1977an bertan Bilboko Arte Ederren Museoan erakutsi zuen artelana Ibarrolak, eta bi urte geroago berriro jarri zuten ikusgai museo berean, artistaren beraren beste lan batzuekin batera. Ordudanik, ordea, Ibarrolaren Gernika artistak lantegi gisa erabili izan duen Gametxoko (Ibarrangelu, Bizkaia) baserri bateko almazenean izan da, harik eta Jose de la Mano galeristak katalogo batean aurkitu, eta artistaren familiarekin harremanetan jarri ostean, Arco azokan erakusgai jarri duten. Han erosi du obra Bilboko Arte Ederren Museoak 300.000 eurotan. Horma-irudia museoa sustengatzen duten hiru erakundeen —Eusko Jaurlaritza, Bizkaiko Foru Aldundia eta Bilboko Udala— ekarpen berezi bati esker erosi ahal izan dute.
Museoak, bere aldetik, Gernika «euskal artearen obra enblematikoa» dela adierazi du, eta gogorarazi 1979an erakutsi izana museoaren hurbileko historiako une garrantzitsuenetako bat izan zela. Galeristak eta museoak jakinarazi dutenez, obra kontserbazio egoera bikainean dago. «Picassoren obraren motibo figuratiborik ikonikoetako batzuk ditu irudikatuta, Ibarrolaren sormenezko unibertsoaren berezko elementu batzuekin batera; esaterako, diktadurako jazarpen giroaren salaketa eta askatasunaren aldarrikapena sinbolizatzen duten burdin sare geometrikoak», adierazi du museoak, ohar bidez.
Ibarrolaren familiaren helburua zen obra erakunde publiko baten esku gelditzea, edo, hori ezinezkoa balitz, publikoarentzat ikusgai jarriko lukeen museo bat izango lukeen erakunde pribatu baten esku. Gernika erostearekin batera, Bilboko Arte Ederren Museoak Ibarrolaren beste bi obra jaso ditu dohaintzan, 1973 eta 1979an margotutakoak. Margolariak 1979an museoaren areto grisean egin zuen erakusketarako sortutako muntaketa bereziaren parte dira bi koadroak. Erakusketa hark Gernika bera eta urte haietako beste obra batzuk zituen abiapuntu. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200272/bederatzi-lagun-hil-dira-suedian-hegazkin-istripu-batean.htm | Mundua | Bederatzi lagun hil dira Suedian, hegazkin istripu batean | Aireratu orduko erori da hegazkina, eta su hartu du. Gutxienez beste lagun bat larri zauritu da. | Bederatzi lagun hil dira Suedian, hegazkin istripu batean. Aireratu orduko erori da hegazkina, eta su hartu du. Gutxienez beste lagun bat larri zauritu da. | Hegazkin txiki batek lurra jo du, Suediako Orebro hiriko aireportuan, eta, Poliziak Aftonbladet egunkariari jakinarazi dionez, hil egin dira barruan zihoazen bederatzi lagun: pilotu bat eta zortzi paraxutista. Istripua «oso larritzat» jo du Poliziak, eta argitu du ez duela istripua jasandakoen lesioen inguruko azalpenik emango.
Suediako itsasoko eta aireko erreskate taldeko bozeramaile Carl-Johan Lindek adierazi du «helizea zuen hegazkin txiki batek» izan duela istripua. Zehaztu du zaurituetako bat ospitalera eraman dutela, oso larri.
Zenbait hedabidek zabaldu dutenez, aireratu eta berehala izan du istripua hegazkinak, eta su hartu du. Erreskate taldea lanean ari da oraindik, eta ez dute baztertzen zauritu edo hildako gehiago izatea. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200273/pfizerrek-txertoaren-hirugarren-dosi-bat-baimentzeko-eskatuko-du-aebetan.htm | Gizartea | Pfizerrek txertoaren hirugarren dosi bat baimentzeko eskatuko du AEBetan | Produktuaren ekoizleek argudiatu dutenez, txertatuen babesa sendotze aldera mesedegarria izango da | Pfizerrek txertoaren hirugarren dosi bat baimentzeko eskatuko du AEBetan. Produktuaren ekoizleek argudiatu dutenez, txertatuen babesa sendotze aldera mesedegarria izango da | Pfizer eta BioNTech botika konpainiek AEB Ameriketako Estatu Batuetan elikagaien eta botiken gaineko ardura duen FDA agentzian eskatuko dute COVID-19aren aurka ekoitzi duten txertoaren hirugarren dosi bat jarri ahal izatea baimentzeko. Adierazi dutenez, hirugarren dosi batek izan dezakeen eraginari buruzko ikerketak egiten ari dira, eta «esperantza» eragiten duten aurkikuntzak egin dituzte: horregatik eskaria egiteko asmoa. Txertatuen babesa sendotzeko ona izango dela adierazi dute. Hain zuzen ere, bigarren dosia jarri eta sei hilabetera beste bat jartzen bada, gaitzaren aurka egiteko antigorputzak bost-hamar bider ugariagoak izaten direla argudiatu dute.
Ikerketa horien emaitzak FDAra «datozen asteetan» helaraziko dituztela esan dute botika etxeek, eta orduan egingo dutela eskaria, baimena eskuratze aldera. Hainbat adituk dudatan jarri dute, hala ere, hirugarren dosi hori beharrezkoa den. Orain ari dira ateratzen plazara txertoen eraginari buruzko hainbat ikerketa, eta horien emaitzak xeheki aztertu beharko dira gaitzari aurre egite aldera, eta izurria behar bezala hesitzeko, zer babes maila behar den argitzeko.
Eta AEBetan arloan ardura duten erakundeek ere ez dute erantzun immunitarioa sendotzeko dosi gehigarri baten aldeko jarrerarik azaldu; botika etxeen asmoaren berri izan ostean, prentsa ohar bat atera zuten atzo FDAk berak eta gaixotasunen prebentzio eta kontrolerako CDC erakundeak. Hirugarren dosi baten beharrik ez dutela ikusten adierazi zuten: «Guztiz txertatuak izan diren AEBetako herritarrek ez dute sendotze dosi bat behar, oraingoz». |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200274/haitiko-poliziak-hamazazpi-lagun-atxilotu-ditu-moiseren-hilketarekin-lotuta.htm | Mundua | Haitiko Poliziak hamazazpi lagun atxilotu ditu Moiseren hilketarekin lotuta | Beste bederatzi lagunen bila ari da Polizia. Orain arte atxilotutakoetatik hamabost kolonbiarrak dira, Kolonbiako armadako kide izandakoak. | Haitiko Poliziak hamazazpi lagun atxilotu ditu Moiseren hilketarekin lotuta. Beste bederatzi lagunen bila ari da Polizia. Orain arte atxilotutakoetatik hamabost kolonbiarrak dira, Kolonbiako armadako kide izandakoak. | Joan den asteazkenean hainbat lagunek Haitiko presidente Jovenel Moise hil zutenetik, Haitiko Polizia operazio handi bat egiten ari da egileak atzemateko. Leon Charles Poliziaren zuzendari nagusiak jakinarazi du «jatorriz Haitikoak diren hamabost kolonbiar eta bi estatubatuar» atxilotu dituztela. 28 laguneko komando bat jotzen dute erasoaren egiletzat, eta zehaztu du horietatik 26 kolonbiarrak direla. Horrez gain, Charlesek esan du hiru kolonbiar hil dituztela, eta beste zortzi ihes eginda daudela. Atzo, berriz, Poliziaren iturriek zabaldu zuten lau lagun hil zituztela gertakari berarekin lotuta. Charlesek ez du argitu zergatik eman zuten atzo hildakoen kopuru handiagoa. Beranduago, Poliziak bere Twitter kontuan jakinarazi du «hilketa ankerrean parte hartu zuten» bederatzi lagunen bila ari dela oraindik.
Charlesen arabera, erasoa egin zutenak Poliziaren eskuetan daude dagoeneko, eta erasoaren «egile intelektualak» harrapatzea falta zaie. Gertatutakoaren inguruko ikerketa administratibo eta judizial bat egingo dutela ere aurreratu du.
Claude Joseph behin-behineko lehen ministroak esan du «erasotzaile gehienak» atxilotu dituztela, eta laguntza eskatu die herritarrei, «ihes eginda dauden beste zortzi erasotzaileak atzemateko». Poliziak ere «krimena argitzen» laguntzeko eskatu die herritarrei, eta horretarako baliagarria izan daitekeen edozein informazio beren esku uzteko. Halaber, nazioarteari ere dei egin dio, eginkizun horretan babesa eman diezaion. Atzo, nazioarteko hainbat erakundek gaitzetsi zuten Moiseren hilketa, eta baita oposizioaren gehiengo zabal batek ere, nahiz eta gobernuaren aurkako protesten sustatzaile nagusiak diren.
Hain justu, erasoa nazioarteko esku hartzeak lagunduta egina izan ote zen aztertzen ari da gobernua. BBC telebistari emandako elkarrizketa batean, Josephek iradoki du litekeena dela Haitiko «oligarkek» lotura izatea hilketarekin: «Moise herrialdeko zenbait oligarken kontra borrokan ari zen, eta ez dakigu loturarik egon ote daitekeen oligarka horien eta presidentea hil zuten atzerritarren artean». Haitik Washingtonen duen enbaxadore Bocchit Edmonen esanetan, baliteke egileak «bertako konplizeek lagundutako atzerritarrak» izatea.
Diego Molano Kolonbiako Defentsa ministroaren hitzek indar handiagoa eman diote teoria horri, Interpol nazioarteko Polizia erakundeak azalpenak eskatu ondoren egindako adierazpenean jakinarazi baitu Poliziak atxilotutako kolonbiarretako sei Kolonbiako Armadako kide izandakoak direla. «Egiaztapenak egiten ari gara Kolonbian, Haitiko agintariei txosten bat bidaltzeko», adierazi zuen lehenago Jorge Luis Vargas Kolonbiako Poliziaren zuzendariak. Momentu horretan Haitiko Poliziak hildako bi kolonbiarren inguruko informazioa zutela zehaztu zuen, eta baieztatu armadako ofizial ohiak zirela biak.
Armatutako hainbat lagunek hil zuten Moise, bere bizilekuan bertan, eta larri zauritu zuten Martine Moise haren emaztea. Dagoeneko arriskutik kanpo dago, AEBetako Miami hiriko ospitale batean. Bizilagun batek grabatutako bideo bat zabaldu zen erasoa izan eta gutxira, eta bertan hainbat lagun ikus zitezkeen presidentearen bizilekuaren kanpoaldean. AEBetako Drogen Aurkako operazio bat irudikatu zuten, baina agentzia horrek ukatu egin du erasotzaileak bertako kideak direnik.
Agintea, banatuta
Moiseren hilketak areagotu egin du aurrez ere handia zen krisi politikoa, eta ez dago argi nork hartuko duen estatuburu funtzioa. Josephek setio egoera ezarri zuen, eta armadari eskumenak eman zizkion. Hura izan zen hedabideen aurrean lehen adierazpenak egin zituena ere. Hala ere, behin-behineko lehen ministroa da Joseph, eta Moisek astelehenean izendatu zuen hura karguan ordezkatuko duena: Ariel Henry. Desadostasun agerikoak dituzte biek, eta gobernu baten faltak zaildu egiten du boterearen banaketan dauden zalantzak argitzea. Izan ere, parlamentua deseginda dago, eta Moisek urtebete zeraman dekretuz gobernatzen. Atzo, Helen La Lime Nazio Batuen Erakundeak Haitin duen ordezkari bereziak zilegitasuna aitortu zion Josephi herrialdea gidatu dezan. Azpimarratu zuen konpromisoa duela «elkarrizketarekin eta Moise presidenteak hauteskundeak egiteko aurreikusitako egutegia betetzearekin».
Hasieran, irailaren 26an egitekoak ziren presidentetzarako eta parlamenturako bozen lehen itzulia, eta egun berean egin asmo zuten konstituzioa berritzeko galdeketa ere. Presidentea hil ondoren, legediak dio 90 eguneko epearen barruan egin behar direla hauteskundeak. Horrek aukera emango luke orain arteko datan baino beranduago egiteko. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200275/ampok-lantegi-bat-ireki-du-saudi-arabian.htm | Ekonomia | Ampok lantegi bat ireki du Saudi Arabian | Idiazabalgo kooperatiba nazioartekotzea sakontzen ari da, eta begiz jota ditu Afrika eta Kaspiar Itsasoa. | Ampok lantegi bat ireki du Saudi Arabian. Idiazabalgo kooperatiba nazioartekotzea sakontzen ari da, eta begiz jota ditu Afrika eta Kaspiar Itsasoa. | Ampok beste urrats bat egin du nazioartekotze prozesuan. Fabrika bat ireki du Dammamen, Saudi Arabian, bere produktuen kontsumitzaileengandik gertuago izateko. Teknologia handiko balbulak egingo ditu han, ez soilik erresumako hidrokarburoen energia indartsurako, baizik eta herrialde hartako eta Ekialde Erdiko beste sektore batzuetarako: kimika, petrokimika, ura eta meatzaritza.
Ampok nabarmendu duenez, Riadeko gobernuak bere ekonomia dibertsifikatzeko eta petrolioaren eta gasaren ustiakuntzarekiko menpekotasuna txikitzeko balioko du Dammameko lantegiak.
Planta orain ireki arren, oraindik denbora beharko du erabat martxan jartzeko, eta irailean hasiko da ekoizten. Orduan egingo dute inaugurazioa, eta gonbidatuen artean izango da Saudi Aramco petrolio konpainia, munduko energia enpresarik handiena.
Kanpora ateratzeak Idiazabalgo egoitza nagusiko enpleguak sendotuko dituela ziurtatu du Ibon Imaz kooperatibako koordinatzaile nagusiak, bezero berriak lortuko dituelako eta haiek izan daitezkeelako Gipuzkoan egiten dituen produktuen erosle. Izan ere, Idiazabalen jarraituko dute diseinatzen eta ekoizten «zerbitzu zorrotz eta konplexuenetarako balio erantsi handiagoko balbulak». Besteak beste, itsaso azpiko lanetarako balbulak egiten dituzte Idiazabalen.
Hidrogenoan ere bai
Enpresaren nazioartekotzea ez da Saudi Arabian bukatuko, hori baita 2021-2022 plan estrategikoaren helburuetako bat. Afrika eta Kaspiar Itsaso ondoko herrialdeak begiz jota ditu Ampok. Haietara ere joan nahi du, merkatu estrategikotzat jotzen baititu.
Ikusita azken urteetan «oil gas» izeneko atalean inbertsioak gutxitzen ari direla, Ampok parte hartu nahi du energia trantsizioan, eta espresuki aipatu du hidrogenoaren inguruan sortzen ari den mugimendua. «Sektoreko eragilerik nagusienekin batera lan egingo dugu, energia trantsizioa eta ekonomiaren deskarbonizazioa ikertuz eta sustatuz».
Indartu egin nahi du Ampo Service adarra ere. Hau da, bere bezeroei mantentze eta konponketa zerbitzuak ematen dizkien adarra. «Negozio unitate horrek berehalako erantzuna bermatzen die bere bezeroen beharrei, eta, munduko edozein txokotan, ondoko zerbitzuak eskaintzen: mantentze lan prediktiboak eta prebentiboak, martxan jartzeak, aholkularitza teknikoa, eta formakuntza».
2020a, urte ona
2020. urtea hidrokarburoen industriarako gogorra izan den arren, Ampok %20 handitu diru salmentak, 153 milioi euroraino. Horietatik %95 Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo saldu du. Esportazioen %70 Europako Batasunetik kanpora egin ditu, hala nola, AEBetan, Hego Korean, Japonian, Errusian, Ekialde Erdian eta Australian. Gaur egun 800 langile ditu Ampok.
Iazko emaitza «onak» 2016-2021 epean egindako 48 milioi euroren inbertsioekin zuzenean lotu ditu Ampok. Diru horrekin fabrika bat ireki zuen Indian, mekanizazioko planta handitu zuen Idiazabalen, digitalizazio plan bat abian jarri zuen, eta aldaketa teknikoak egin zituen balbulen fabrikazioan. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200276/abuztu-amaierarako-aebetako-tropa-guztiak-afganistandik-kanpo-nahi-ditu-bidenek.htm | Mundua | Abuztu amaierarako AEBetako tropa guztiak Afganistandik kanpo nahi ditu Bidenek | Etxe Zuriak aurreratu egin du irteera data. Bidenek esan du AEBek ez zutela Afganistan inbaditu «nazio bat eraikitzeko». | Abuztu amaierarako AEBetako tropa guztiak Afganistandik kanpo nahi ditu Bidenek. Etxe Zuriak aurreratu egin du irteera data. Bidenek esan du AEBek ez zutela Afganistan inbaditu «nazio bat eraikitzeko». | Talibanen erasoen areagotzeak aldarazi egin du Joe Biden AEBetako presidenteak Afganistanen dituen tropak erretiratzeko asmoa, baina ez askok uste zuten modura. Tropek utzitako zuloak bereganatzen ari dira talibanak, eta horrek Bideni bertan jarraitzeko bertan jarraitzeko justifikazioa eman ziezaiokeen arren, kontrakoa egin du, eta azkartu egin du erretiratzea. Atzo baieztatu zuen abuztuaren 31ra aurreratu duela soldadu guztiak herrialde horretatik kanpo izateko epemuga, aurrez horren inguruko informazioa zabalduta zegoen arren. Hasiera batean, irailaren 11n amaitu nahi zuen irteteko prozesua, New Yorkeko dorre bikien aurkako atentatuaren urteurrenean.
«Status quo-a» ez zela aukera bat, eta Afganistanen geratuz gero tropa estatubatuarrek "bajak" izango lituzketela esan zuen Bidenek. Afganistanen esku hartzeko arrazoia «Irailaren 11 hartan AEBetako bihotzean atentatua egin zuten terroristekin amaitzea», Osama Bin Ladenekin «justizia egitea» eta «Al-Qaedak AEBetako segurtasunari eragindako mehatxuarekin amaitzea» zirela adierazi zuen presidenteak, eta ez «nazio bat eraikitzera».
Asteon, Pentagonoak jakinarazi du tropen erretiratzeko prozesuaren %90 egin dutela, eta AEBetako armadak kontrolatutako zazpi instalazio militar Afganistangoaren esku utzi dituela.
Bitartean, geroz eta eremu handiagoa hartzen ari dira talibanak; batez ere, herrialdearen iparraldean. Barrutiak eta errepideak kontrolatzen ahalegintzen ari dira, eta horietako batzuk ia borrokarik egin gabe lortu dituzte. «Militarki, 2001etik izan diren indartsuen daude talibanak», aitortu zuen Bidenek, eta ez zuen baztertu herrialdearen kontrola hartzea. Hala ere, «ondo hornitutako 300.000 soldadu afganiarrekiko konfiantza» dutela nabarmendu du, zeinak, haren arabera, munduko beste edozein armadatakoak bezain onak diren. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200277/biktimak-umiliatzen-dituen-ikur-frankista.htm | Gizartea | Biktimak «umiliatzen» dituen ikur frankista | PSNk atzera egin du Navarra Sumarekin IrunÌeko Erorien Monumentua erakusketa areto huts bilakatzeko hitzartutako akordioan. Sozialisten eta udal gobernuko kideen arteko liskarrak erdigunean jarri du 1936ko altxamenduaren gorazarrerako egindako eraikina. Fusilatuen senideek botatzeko eskatu dute. | Biktimak «umiliatzen» dituen ikur frankista. PSNk atzera egin du Navarra Sumarekin IrunÌeko Erorien Monumentua erakusketa areto huts bilakatzeko hitzartutako akordioan. Sozialisten eta udal gobernuko kideen arteko liskarrak erdigunean jarri du 1936ko altxamenduaren gorazarrerako egindako eraikina. Fusilatuen senideek botatzeko eskatu dute. | Navarra Sumaren eta PSNren arteko liskarra eragin du Iruñeko Erorien Monumentuak, azken egunotan: sozialistek akordioa egin zuten udal gobernua bere esku duen koalizioarekin, eraikinaren ingurua urbanizatzeko, eta monumentua erakusketa areto bilakatzeko. Hitzarmena ekainaren 30ean berretsi behar zuten bi taldeek, Iruñeko Udaleko Hirigintza Batzordean, baina sozialistek atzera egin zuten, azkenean. Navarra Sumaren proiektuaren aurka bozkatu zuten.
PSNren eta Navarra Sumaren akordioak hautsak harrotu zituen, hutsean gelditu aurretik. Iruñeko Udaleko oposizioko taldeek «alde bakarreko erabakia» kritikatu zuten. Memoriaren arloko elkarteek eta 1936ko altxamenduaren ondorioz fusilatutakoen senideek ere salatu zuten udalak aukeratutako konponbidea: monumentua erakusketa areto bilakatzea eta eraikinean taberna bat zabaltzea ez da biktimek behar dutena, inondik inora, agerian utzi zutenez.
Altxamenduari gorazarre egiteko eraikitako monumentua da Askatasunaren plazakoa; frankismoaren ikur. Eta hori da frankismoaren biktimek atzean utzi nahi dutena. Aspaldikoa da horren aldeko aldarrikapena, baina, orain arte, erakunde publikoak ez dira auzia konpontzeko gai izan. Urrats batzuk egin dira, baina Erorien Monumentuak ia bere horretan segitzen du, hirian, zutik. Kartel batek ez duela atzean dagoena aldatzen nabarmendu dute zenbait historialarik; aldaketak sakonagoa behar duela izan. Errotikoa eta benetakoa.
ORREAGA OSKOTZ Areka elkarteko kidea
«Biktimak umiliatzen ditu; etengabe umiliatzen gaituen toki bat da»
«Deus ez egitea ere bada zerbait egitea”. Horixe erran du Areka elkarteko kide Orreaga Oskotzek, Erorien Monumentuaren auziari buruz. Zehazki, azken sei urteotan «galdutako aukeraz» ari da Orreaga. «Aurreko legegintzaldian Emilioa Mola eta Jose Sanjurjo atera zituzten monumentutik; urrats garrantzitsua izan zen, baina erakunde publikoek ez zuten harago jo; ustez aurrerakoiak ziren gobernuek [Nafarroako eta Iruñeko Udaleko lauko gobernuak] ez zuten gehiago egin. Oraingo legegintzaldian ere ustez gobernu aurrerakoia dugu Nafarroan; bi urte joan dira jada, eta zain segitzen dugu».
Deus ez egiteak Erorien Monumentuari eutsi dieten «eskuinei» ematen die indarra, Oskotzek salatu duenez. «Guretzat, monumentua dagoen espazio hori eremu arrotz bat da”. Nabarmendu du Arekan bat egin duten guztiak 1936ko altxamendu militarraren ondorioz fusilatutakoen senideak direla: «Ilobak, bilobak, eta seme-alabaren bat ere bada». Oskotzek azaldu du denek ez dutela iritzi «monolitiko» bat, baina garbi erran du elkarteko kide gehien-gehienek monumentua behera botatzea nahi dutela.
«Hagitz gogorra da eraikin horri so egitea guretzat. Biktimak umiliatzen dituen toki bat da, etengabe umiliatzen gaituen toki bat; ezinezkoa da eraikin horren esanahia aldatzea», erran du, irmo, Orreaga Oskotzek.
Gakoa da, Areka elkarteko kidearen hitzetan, Erorien Monumentua ez dela «memoriaren toki» bat: «Frankismoa goraipatzeko toki bat besterik ez da; alda dezatela benetako memoriaren tokien esanahia: badugu zer ikasi Ezkabako gotorlekuan, bai eta eskolapioen eskolan ere. Hor desagertu ziren nire aitatxi eta haren bi anaia; hor jendea torturatu zuten. Bilaka dezatela hori memoriaren toki».
AMAIA LERGA Affna elkarteko kidea
«Ez da erraza eraikina eraistea, borondate politikorik ez dagoelako»
Arekako kide Orreaga Oskotzekin bat egin du Affna Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkarteko kide Amaia Lergak: «Memoriarako tokiak dira Ezkaba eta fusilatuak hartu zituzten hobiak; Erorien Monumentua ikur frankista huts bat da, biktimarioen omenezko eraikin bat».
Affnako kideentzat ere monumentua behera botatzea da lehenetsitako aukera. «Ez dugu uste erraza denik hori gertatzea, baina ez berez zaila delako eraikina eraistea, baizik eta ez dagoelako hori egiteko borondate politikorik», azaldu du Lergak.
Borondaterik eza hori abiapuntu hartuta, Affnako kideak nabarmendu du «ezinbertzekoa” dela auziaren inguruko eztabaida bultzatzea. «Ez bakarrik Iruñean, aferak herrialde osoari eragiten baitio. Kontuan hartu behar da memoriaren arloko elkarteon eta herritarren iritzia», erran du Lergak.
Gizartearen iritziaren gainetik, Legak garbi dauka Erorien Monumentua ez datorrela bat Memoria Historikoaren legearekin. Ondorioz, eraikinari buruzko erabakia Iruñeko Udalari dagokion arren, Nafarroako Gobernuak zer erran baduela erantsi du. «Guk laneak jarraituko dugu auzi hau behingoz konpon dezaten», nabarmendu du Affna elkarteko kideak.
JOSEBA ASIRON Iruñeko alkatea 2015-2019an «Agerikoa da Navarra Sumak gobernu akordio bat duela PSNrekin»
Navarra Sumaren jarrerak ez du harritu Iruñeko EH Bilduko egungo zinegotzi eta alkate ohi Joseba Asiron. PSNrenak, ordea, ezustean harrapatu duela onartu du. «Agerian gelditu da PSNk eta Navarra Sumak aurrekontuez harago doan gobernu akordio bat dutela», erran du.
Fusilatuen senideek eta memoriaren arloko gainerako elkarteek egindako presioak eragin du sozialistek atzera egin izana, Asironen ustez. Elkarteon lana nabarmendu du, hain zuzen, eta erantsi du erakundeek kontuan hartu behar dutela. Asironen ustez, bada garaia Erorien Monumentuaren auziari konponbidea emateko, eta konponbide horrek bi arlo ukitu behar dituela azaldu du: «Memoriarena eta hirigintzarena».
Aurreko legegintzaldian Iruñeko Udaleko alkate izan zen Asiron (2015-2019), eta bere agindupean egindako urratsak oroitu ditu oraingo EH Bilduko zinegotziak: «Lehenbizi, plazaren izena aldatu genuen, eta Askatasunaren enparantza da orain; Mola eta Sanjurjo ere hobitik atera genituen, modu eredugarri batean; nazioarteko ideia lehiaketa antolatu genuen, gainera, monumentuarekin zer egin erabakitzeko».
Lehiaketa horri segida eman diezaion eskatu dio Asironek oraingo udal gobernu taldeari, hain zuzen ere —Affnak eta Arekak ez dute begi onez ikusten; Arekak uste du lehiaketa horrek hirigintzaren auziari egiten diola so, bereziki; Affnak erran du, bertzalde, senideen iritzia kontuan hartu gabe egin zela—. «Aurkeztutako 48 proiektuetatik zazpi aukeratu zituzten adituek», dio Asironek; «bide egoki bat izan daiteke zazpi horietatik hiru aukeratzea eta horien inguruan galdetzea herritarrei». Udaleko indar guztien eta herritarren iritzia kontuan hartu behar dela berretsi du Iruñeko zinegotziak. «Eraikina botatzea eta deus ez egitea alde banatan jarrita, aukera asko dago erdian».
FERNAN MENDIOLA Memoriaren Bideak elkarteko kidea «Esku hartze artistiko eta arkitektoniko ausarta behar da»
Historialaria da Fernan Mendiola, eta Memoriaren Bideak elkarteko kide. Caidos Irauli ekimenean ere parte hartu izan du, eta, horren barruan egindako lanaren ondorioz, garbi erran du Erorien Monumentuak hirian duen «nagusitasuna» hutsean utzi behar dela, baina horrek ez duela erran nahi eraikina eraistea: «Eraikinaren eraldaketa sakona eskatu genuen ekimen horren bidez; errotikoa; esku hartze artistiko eta arkitektoniko ausarta behar da, gerraren eta diktaduraren balioei aurre egiteko».
Iruñeko Udalak egindako ideien lehiaketak ez zuen hori lortu. Hori erran du Mendiolak: «Aukeratutako proiektuek ez dute faxismoaren memoria kritikoa egiten».
Mendiola are kritikoago agertu da Iruñeko Udalaren oraingo urratsekin. Eraikina erakusketa areto bilakatzeko eta barruan ostatu bat egiteko asmoa salatu du, eta nabarmendu du saio bat izan dela Erorien Monumentua bere horretan uzteko. «Larria da hori».
PSNk bete duen rola «negargarritzat» jo du historialariak. «Hasieran Navarra Sumaren laguntzaile gisa agertu zen». Atzera egin izana azaltzeko «zenbait faktore» badirela uste du Mendiolak; memoriaren arloko elkarteen presioa izan da bat, haren ustez; bertze bat, berriz, Navarra Sumarekin bat egin izanak talka eragin izanen lukeela Nafarroako Gobernuak egun indarrean dituen politikekin.
«Eraikinak berak talka egiten du Memoria Historikoaren legearekin Nafarroan; hori bada arrazoi nahikoa Nafarroako Gobernuak auzian esku har dezan», erantsi du Memoriaren Bideak elkarteko historialariak.
Gobernuak esku hartu ez izanak, hain zuzen, «gabezia bat» uzten du agerian, Fernan Mendiolaren ustez. «Erorien monumentua da nabarmenenetako bat faxismoaren apologia egiten duten eraikinen artean. Auzi horri heltzeko garaia da, eta Nafarroako Gobernuak ezin du beste alde batera begiratu», azaldu du Memoriaren Bideak elkarteko kideak.
FERNANDO MIKELARENA Historialaria
«Ez da eztabaida seriorik egin eraikinari buruz, eta hori behar da»
Fernando Mikelarenak La (des)memoria de los vencedores liburua (Pamiela) aurkeztu zuen 2020ko urtarrilean. «Irabazleena da kontakizun hegemoniko», erran zuen orduan, eta hegemonia horren adibide aipatu zuen Iruñeko Erorien Monumentua: «Bada garaia dauden tabuak gainditzeko eta ausardiaz jokatzeko. Eraikina eraitsi beharko lukete», erran zuen.
Iritzi horri eutsi dio historialariak. Aukerarik «egokiena» Erorien Monumentua behera botatzea litzatekeela erran du. «Ezin bada bota, alda dezatela guztiz eraikinaren esanahia”, erantsi du. Aukera hori ere ez dela erraza garbi du Mikelarenak, uste duelako eraikinaren esanahia guztiz aldatzeko ez dela nahikoa biktimak aipatzea: «Biktimarioak ere aipatu behar dira; ezin dugu ahaztu frankismoaren biktimak umiliatzeko eraikina dela Erorien Monumentua».
Iruñeko Udalak azken urteotan egindako urratsei buruz kritiko da Mikelarena. Aurreko legegintzaldian egindako ideien lehiaketa ere ez du egokitzat jo, eta, funtsean, monumentuaren etorkizunari buruzko «eztabaida serio bat» falta dela nabarmendu du. «Ez da horrelakorik egin; jendeari ez zaio ongi azaldu Erorien Monumentua zer den».
Hori eskatu du Mikelarenak, hain zuzen, auzia behingoz konpontzeko behar den eztabaida egin dezala Iruñeko Udalak. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200278/preso-politikoak-askatzeko-eskatu-du-txileko-biltzar-konstituziogileak.htm | Mundua | "Preso politikoak" askatzeko eskatu du Txileko Biltzar Konstituziogileak | Indultu legea bizkortzeko eskatu diote Sebastian Piñerearen gobernuari. | "Preso politikoak" askatzeko eskatu du Txileko Biltzar Konstituziogileak. Indultu legea bizkortzeko eskatu diote Sebastian Piñerearen gobernuari. | Txileko Biltzar Konstituziogileak adierazpen batean 2019ko urriaz geroztik izan diren protestatan atxilotu eta espetxean dauden "preso politikoak" askatzeko eskatu du adierazpen batean. Horrez gain, maputxeen kasuan, 2001. urteaz geroztik atxilotutakoak askatzeko ere eskatu dute, eta maputxeen lurraldeak desmilitarizatzeko. Adierazpenean argudiatu dute prozesu historikoa ondo burutu dadin oinarrizkoa dela eratuta dauden botereek bidea erraztea, "demokrazia eta berdintasun bermeak emanez".
Fronte Zabalak, Kolektibo Sozialistak eta Alderdi Komunistak aurkeztu dute adierazpena eta 105 boto jaso ditu alde, 43 kontra eta hamar abstentzio (Biltzar Konstituziogilean botoen bi heren behar dira puntuak onar daitezen). Bigarren bozketan onartu da; lehenengoan hainbat taldek aurkeztuko dute eurena, eta gehiengorik ez denez izan, boto gehien jaso dituen adierazpenaren alde egin dute denek bigarrenean. Maiatzean egin zen Biltzar Konstituziogilea eratzeko bozak, eta eskuina ez da edozein puntu atzera botatzeko behar lukeen heren horretara iristen.
Adierazpenean Biltzarrak aitortu du 2019ko protestatan atxilotu dituztenen parte hartzea erabakigarria izan dela aldaketa prozesua abiatzeko. Estatuak hamarnaka lagun hil dituela dio, eta giza eskubideen hainbat urraketa izan direla. Atxilotuak milaka direla azpimarratu du, eta legez kanpoko atxiloketak ere izan direla. Biltzar Konstituziogileak argi uzten du ez dela bere eskumena atxilotuak askatzea, baina ezin duela gertatutakoaren aurrean isilik geratu gaineratzen du, bere zereginaren kontrakoak direlako horiek guztiak. Are gehiago, indultuak eskatzea bere erantzukizun politikoa dela gaineratu du.
Guzti horren ondorioz, senatuari indultu legea tramitatzeko eskatu dio Biltzar Konstituziogileak, eta gobernuari presaz jarduteko. Gainera, Lanaren Nazioarteko Erakundearen eta Nazio Batasunen Erakundearen herri indigenei buruzko araudia bere egiteko eskatzen du, batik bat, eskubide politiko eta kulturalei eta lurralde eskubideei dagokienez. Bozketa amaitu ondoren, hautetsiak kalera atera dira, eta pozik agertu dira lortutakoagatik.
Atxilotuen senideen elkarteak ere pozik agertu dira. Veronica Verdugok eskerrak eman dizkie txiletarrei eta iragarri du euren senideak lehenago edo beranduago utziko dituztela aske. "Gertakizun historiko bat da hau. Gaur irabazi egin dugu, senideek irabazi dugu, herriak irabazi du, gure eskaerak bete egin dira eta frogatu dugu lortuko dugula hainbeste desiratu dugun konstituziola". Juan Francisco Galli Txileko Barne idazkariordeak, berriz, esan du "saltokiak arpilatu" zituztenak ez direla preso politikoak: "Zigorrik gabe utzi behar al ditugu burdindegi batean sartu eta hango langileak jo zituztenak? Koktel molotov-ak botatzen dituztenak eta saltokiak arpiliatzen dituztenak ez dira preso politikoak".
Piñeraren gobernua, trabak jartzen
Igandean osatu zen Biltzarra, eta Elisa Loncon hizkuntzalari maputxea presidente hautatu ostean, aste honetan abiatu du Konstituzio berri bat idazteko prozesua. Bederatzi hilabete eta hiru hilabeteko luzapen bat dituzte horretarako 155. konstituziogileek. Sebastian Piñera buru duen gobernua, baina, bidea trabatu nahian ari da. Eskuina hasieratik izan da prozesu konstituziogilearen kontrakoa, eta hala jardun da Piñera aste honetan ere. Lehenik esan zuen ez zegoela osasun baldintza nahikorik konstituziogileak elkartzeko; horri erantzunez Txileko hainbat unibertsitateetako errektoreek euren azpiegiturak eskaina zituzten hautetsiak bildu ahal izan zitezen. Azkenean 1876tik 1973ra Kongresua izan zen eraikinean elkartu dira.
Azkenetan da Piñeraren Gobernua, eta luze ari zaio egiten legegintzaldia. Munduan herritarren artean babes gutxien duen gobernua da Txilekoa. OCDEren arabera: iaz soilik herritarren %15aren konfiantza zuen; 2007koan, %43. Udazkenean amaituko du agintaldia Piñerak, eta haugai izan nahi dutenak kanpaina betean ari dira. Uztailaren 18an egingo dituzte primarioak.
Gu Aurrera Txileren Alde eskuineko koalizioak lau hautagai aurkeztuko ditu primarioetara: Joaquin Lavin (UDI), Ignacio Briones (Evopoli), Sebastian Sichel (independentea) eta Mario Desbordes (Berritze Nazionala). Onartu Duintasuna ezkerreko koalizioak, berriz, bi hautagaien artean aukeratuko du: Gabriel Boric Konbergentzia Sozialeko hautagaia eta Daniel Jadue Alderdi Komunistakoa.
Alderdi Sozialista bere baitan hartzen duen koalizioak, Batasun Konstituziogileak, ez du primariorik egingo. Alderdi Sozialista Paula Narvaez aurkeztuko du koalizioko hautagai izateko, eta Alderdi Erradikalak, Carlos Maldonado. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200279/1313-auzia-denboraz-eta-lekuz-kanpo-dagoela-adierazi-dute-eajk-eh-bilduk-eta-elkarrekin-podemos-iuk.htm | Politika | 13/13 auzia «denboraz eta lekuz kanpo» dagoela adierazi dute EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk | Hiru talde parlamentarioek azaldu dute «beti» egon direla «salbuespenezko legediaren aurka», eta berretsi dute «oso larria» dela «13/13 sumarioa bezalako epaiketekin jarraitzea». | 13/13 auzia «denboraz eta lekuz kanpo» dagoela adierazi dute EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Hiru talde parlamentarioek azaldu dute «beti» egon direla «salbuespenezko legediaren aurka», eta berretsi dute «oso larria» dela «13/13 sumarioa bezalako epaiketekin jarraitzea». | Datorren astelehenetik aurrera, Espainiako Auzitegi Nazionalak zortzi euskal herritar epaituko ditu, ETArekin lotura izan zutelakoan eta 2010ean egindako polizia operazio batean oinarrituta. Arantza Zulueta, Iker Sarriegi, Jon Enparantza, Julen Zelarain, Naia Zuriarrain, Saioa Agirre Arauko, Nerea Redondo Otamendi eta Juan Maria Jauregi dira auzipetuak; orotara, 77 espetxe urte eskatzen dizkiete.
Horren aurrean, EAJko, EH Bilduko eta Elkarrekin Podemos-IUko Eusko Legebiltzarreko talde parlamentarioek adierazpen bat adostu dute. Horretan, «estatuko sektore batzuek bultzatzen duten estrategia politiko-judiziala» salatu dute: «Gure herrian irekitako denbora berriaren ostean, sektore hauek jarduera honekin jarraitzen dute, 'dena ETA da' printzipio salatzailea oinarri hartuta». Gaineratu dute 13/13 auzia «denboraz eta lekuz kanpo» dagoela: «Gure herrian bizikidetza demokratikoa eraikitzeko kontrako norabidean doa».
Hiru talde parlamentarioek azaldu dute «beti» egon direla «salbuespenezko legediaren aurka», eta berretsi dute «oso larria» dela «13/13 sumarioa bezalako epaiketekin jarraitzea». Era berean, «konpromisoa» agertu dute «guztion artean eraikitzeko bake eta bizikidetzan oinarritutako etorkizuna, euskal gizarteak eskatzen duen norabidean aurrera egitea oztopatzen diguten iraganeko estrategiak, jarrerak eta jokabideak alboratuz».
Epaiketa hasi baino lehen, azken mobilizazio eta manifestazioak egingo dituzte asteburu honetan. Donostian eta Bilbon egingo dituzte, larunbatean, eta eguerdian izango dira biak, 12:00etan: Saguesetik irtengo da lehena, eta Jesusen Bihotza plazatik bigarrena.
Atzo, sumarioaren inguruko mahai inguru bat egin zuten Bilbon, eta akusatuek adierazi zuten auzia «torturak pozoituta» dagoela hastapenetatik. Hain zuzen, Guardia Zibilaren esku zegoela bizitakoa kontatu du Nahia Zuriarrain auzipetuak. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200280/elkargoak-ikusi-behar-du-lurrekin-zer-gogo-duen.htm | Gizartea | “Elkargoak ikusi behar du lurrekin zer gogo duen” | Lurzaindiak, ELBrekin, 3,2 milioi euroan saldu nahi den etxalde bateko laborantza lurrak salbatzeko okupazioa hasi zuen ekainaren 23an, Arbonan. Euskal Elkargoa nahi izan du akuilatu, baita parlamentariak ere. | “Elkargoak ikusi behar du lurrekin zer gogo duen”. Lurzaindiak, ELBrekin, 3,2 milioi euroan saldu nahi den etxalde bateko laborantza lurrak salbatzeko okupazioa hasi zuen ekainaren 23an, Arbonan. Euskal Elkargoa nahi izan du akuilatu, baita parlamentariak ere. | Ekainaren 23an hasi ziren Lurzaindia eta ELB laborari sindikatua Arbonako Berruetako bideko etxaldeko lurrak okupatzen, laborantza lur horiekin egin espekulazioa salatzeko eta geldiarazteko. Pertsona dirudun batek, egoitzak eta hamabost hektarea laborantza lur 3,2 milioi euroan erostea adostua zuen jabearekin. Dominique Ameztoi Lurzaindiako laborari erretretatua (Ortzaize, 1953) lehen egunetik ibili da okupazioaren segitzen. Okupazio horrekin, zinezko laborantzatik ihes joaten diren lurren etengabeko galtzea geldiarazteko tirrinta nahi izan du jo lurraren herritar aurrezkiak. Atzo, okupatutako lurra lantzen hasi ziren ELB eta Lurzaindia.
Zerk ekarri zaituzte Arbonako lur horren okupatzerat?
Zerk deliberarazi gaituen? Anitz kasu badela hola, non laborantza lurrak saltzen diren etxe edo egoitza batekin. Anitz aldiz lur horiek abusagailu gisa erosten dituzte: etxe ondoan deskantsu egiteko, auzorik ez ukaiteko, eta istorio. Hola, laborantzak galtzen du anitz lur. Anitzetan kario saltzen dira, ardurenean dirua dutenei; bizia ez dutenak horretarik egin behar. Nonbait, Lurzaindiak ez zuen bere lana egiten ahal hor. Zati baten [laborantza lurrak] lehentasunez erosteko galdea egiten genuen, baina ilusio bat da, azkenean, saltzaileak eta erostunak onartu behar baitute. Beti eza ukaiten genuen eta anitz-anitz eremu galtzen genituen.
Ekintza batez behar zen markatu?
Bertze huts handi bat sendi genuen Ipar Euskal Herrian: ohartu gara Euskal Hirigune Elkargoak ez zuela laborantzako lurren gainean lan berezirik batere egiten. Lurzaindiarekin bakarrak ginen lur begiratze lanean ari ginenak. Sentitzen genuen, ondoan, SAFER [Lur Antolaketa eta Baserrialdeko Egituraketa Sozietatea] gu bezainbat jenatua zela horretaz, zerbait egin nahiz, ikusten baitute haiek ere problema badela. Haiek ere entseatuak ziren Euskal Elkargoarekin zerbaiten egitea, baina ez zen deus ere mugitzen. Biziki lur ederrak baitira hor [Arbonako Berruetako bidean], nahi genuen parte bat bederen salbatu. Okupazio hori egin dugu lehentasunez erosteko ahala onartarazteko.
Eta Euskal Elkargoa lot dadin lurraren gaiari?
Segidan galdegin dugu auzapezen sustengua, eta 24 oren barne 80 auzapezek egin dute. Elkargoaren aitzinera joan gara horrekin eta erantzun baikorra ukan dugu, Jean-Rene Etxegarai jin baita Arbonarat, sustenguaren ematera eta hitz ematera lan bat hasiko zutela buruilean. SAFER, Lurren Tokiko Erakunde Publikoa, laborari sindikatuak bilduko zituztela elkarrekin ikusteko zer egiten ahal den.
Zer egiten ahal luke Euskal Elkargoak?
Etxalde bat salgai ikusten delarik, nehork ez du ahalik lurren erresalbu baten egiteko, gazteendako behar-ordua jiten delarik eskaintza bat izateko. Horiek sosari lotuak dira eta Lurzaindiaren ahalak mugatuak dira. Elkargoak ikusi behar du zenbat sos ezarri nahi duen horretako, zer gogo duen; menturaz ez da ohartzen guk ikusten ditugun salmenta guziei. Anitz eremuk laborantzako erabilpena galtzen dute zenbait urteren buruan eta SAFER-ak ez du lehentasunez erosteko ahalik ere. Hautetsiak behar ditugu ohartarazi horri.
Arbonakoa erosi nahi duenarekin mintzatu zineten hastapen hartan.
Kontaktu batzuk ukan genituen, baina arrunt bertze mundu batean bizi dira; dirudun mundu batean. Ikusi dugu arranjamendu bat egiten badugu urrunetik jin behar duela. Ez dira ohartzen ez dutela legitimitaterik. Emazte horrek baditu 76 urte, ez da laboraria, erosi nahi du hori plazerarendako; lasterketa zaldiak baditu. Ez dira ohartzen prezio mailan zer ondorio duen; dirua badute eta arrunt bertze mundu batean bizi dira.
Laborari gazteendako badea lur beharra itsasalde hurbil horretan?
Bai, bada. Arrapitzeko sarean laborantza ikastarotan dabiltzanak badira. Ez dira oraino prest, baina prest izanen direlarik, lurrik ez bada berdin asto izanen dira. Hartako erresalbuak egin behar lirateke; jende horiek formazioa bururatzen dutelarik, gizarteak behar du kapable izan laneko lekua eskaintzeko.
Ez ote da legea aldatu behar laborantza lurren zinez gerizatzeko?
Bai. Horretan ari gara. Bazen lurren gaineko lege bat pasatu beharra zena legebiltzarrean; Hautes Pyrenees [Okzitania] aldeko [Jean-Bernard] Sempastous diputatua [Errepublika Martxan alderdia] ari zen horretan, [Emmanuel] Macronek hitzemana baitzuen, baina iduriz ez da eginen. SAFER-arekin ere bazituen harremanak gizon horrek. Arbonan izan da joan den egunean gurekin mintzatzen eta hemengo diputatuak ere jinaraziak genituen. Denekin aipatu dugu lege mailan den hutsune hori. Sempastous horrek hitzeman digu jinen zela gurekin eta SAFER-arekin mintzatzerat uztailaren 22an. Bada nahikari bat hor, senatari eta diputatuen artean lege hori aldatzeko. Horiek denak ekintza horren [okupazioa] emaitza baikorrak dira.
Zein lirateke lege berri batean ezartzeko baitezpadako neurriak?
Lurren gaineko lehentasunez erosteko ahalmena posible izatea. Arbonako kasuan, konparazione, etxea ez da lehentasunez erosten ahal galdua duelakoz laborantza ezaugarria. Etxalde bat da, halere, baina nehork ez duenez laborantzarako baliatzen egoitza [erakundeetan] nehork ez dezake lehentasunez eros. Ez du nehork prezioa jautsarazten ahal ere: herriko etxeak egiten ahal du eremu eraikigarrietan, baina hor ez du fitsik egiten ahal laborantza lurra delako. Eta SAFER-ak berdin egoitzarekin; laborantzarako ezaugarria galdua duelakoz etxeak. Behar dugu definitu zuzen zer galdegin behar dugun.
Ipar Euskal Herri mailan nolakoa litzateke antolakuntza hobea?
[Erakundeek] Aldi oro lehentasunez erostea galdegitea eta lurren aurrezki egitura handi bat. Gu [Lurzaindia] hala gara nolabait, baina handiagoa behar litzateke. Lurren erosteko eta begiratzeko ahalekin. Bestenaz, beti handitzeari joanen dira lurrak, itsusienak sasituko dira… Egitura azkar bat behar da Lurzaindiaren lana egiten duena. Izan daiteke Lurzaindia bera, baina behar zaizkio ahalak eman. Jada, nahikaria baldin bada, egiten ahal da anitz gauza; momentuan falta dena nahikaria da. Iduri luke ari dela zerbait sortzen, baina ageriko. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200281/kirolerako-oztopoak-bistara.htm | Kirola | Kirolerako oztopoak, bistara | Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak hamar barrera identifikatu ditu, eta dekalogo batean jaso ditu. Herritarrei eskatu die ikusten dituzten oztopoen eta hobekuntzen berri emateko, eta 'Kirolbarrerak.eus' ataria prestatu du ekarpen horiek guztiak biltzeko. | Kirolerako oztopoak, bistara. Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak hamar barrera identifikatu ditu, eta dekalogo batean jaso ditu. Herritarrei eskatu die ikusten dituzten oztopoen eta hobekuntzen berri emateko, eta 'Kirolbarrerak.eus' ataria prestatu du ekarpen horiek guztiak biltzeko. | Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak #kirolbarrerak izeneko sentsibilizazio kanpaina jarri du martxan. Kirola egin nahi duten pertsonek izaten dituzten oztopoak desagerraraztea da helburua. Webgune bat sortu du —Kirolabarrerak.eus—, eta herritarrei eskatu die barrerak kendu dituzten espazioen nahiz oraindik hobekuntzak behar dituzten espazioen berri emateko haren bidez, gizarte inklusiboago bat lortu ahal izateko.
Hamar barrera identifikatu ditu federazioak, eta haietako bakoitzaren deskribapen labur bat ere jaso du dekalogo batean. Blanca Aranguren federazioko lehendakariaren esanetan, barrerak esanda, gurpildun aulkia eta koskak etorri ohi dira burura, lehenik eta behin. «Barrera fisikoak, noski, badaude, baina badaude bestelako barrerak ere: mentalak, prestakuntzari lotutakoak, babes faltarenak…».
Adibide bat emateko eskatuta, guztiak ere garrantzitsuak direla azpimarratu ostean, langileen prestakuntzarena aipatu du. «Demagun desgaitasunen bat duen norbait joaten dela kiroldegira. Desgaitasuna agerikoa bada, laguntzeko jarrera izan ohi dute langileek, baina, desgaitasuna ez bada hain agerikoa —buruko gaixotasunen kasuan, adibidez—, portaera oker baten moduan interpreta dezakete kiroldegiko langileek, eta pertsona horiekiko jarrera ez da berbera izaten».
Prestatu duten dekalogoa hamar barreratara mugatu duten arren, oztopoak «askoz gehiago» direla nabarmendu du Arangurenek. Dena den, uste du azken urteetan, «pixkanaka bada ere», kirol egokituak aurrera egin duela etengabe. Hiru lan ildo nagusi dituzte federazioan: guztiek izatea kirola egiteko aukera, emakumeen presentzia sustatzea kirolean, eta jendearen ikuspegia zabaltzea, «desgaitasun mota asko baitaude».
Eskaintza zabala
Arangureni bereziki pozgarria iruditzen zaio kirol egokituak gaur egun eskaintzen duen aukera sorta: atletismoa indar handia hartzen ari dela dio, futbolean ere plan pilotu bat prestatzen ari dira Gipuzkoako Futbol Federazioarekin batera, eta eskrima, saskibaloia, eslaloma eta beste hainbat kirol egiteko aukera ere badago. «Horiez gain, desgaitasunen bat dutenentzat bakarrik diren kirolak ere baditugu; adibidez, boccia». 25 kirol elkarte daude federaziora atxikita, seiehun kirolarik dute lizentzia edo aisialdi txartela, eta kalkulatzen dute federazioak ematen dituen zerbitzuek 15.000 lagunengan dutela eragina.
Sentsibilizazio kanpainaren barruan, kamisetak, motxilak, txapak eta abar aterako dituzte udan, eta, irailetik aurrera, Prest gaude erakusketa ibiltaria izango da zenbait herritan. Urritik aurrera, prestakuntza tailerrak emateko asmoa ere badu federazioak. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200282/zentsura-salaketa-zornotzan.htm | Kultura | Zentsura salaketa, Zornotzan | Martzel Do Nascimiento grafitigile zornotzarrak eta hainbat eragilek salatu dute udalaren jokabidea, artistak 2012az geroztik margotutako irudiak ezabatu dituelako. | Zentsura salaketa, Zornotzan. Martzel Do Nascimiento grafitigile zornotzarrak eta hainbat eragilek salatu dute udalaren jokabidea, artistak 2012az geroztik margotutako irudiak ezabatu dituelako. | Zornotzako Kaitana plazako eraikin baten behealdean, horma gris batean, irudi bat margotzen ari zen Martzel Do Nascimiento Martz artista, Udal Hirigintza Batzordeko hautetsi batek gehiago ez pintatzeko esan zionean. Hala salatu du Martzek. Begi biziak zituen emakume baten aurpegia pintatu zuen. Hiru egunera, berriz, udalak margolana ezabatu zuen.
Haren ondoren, Sabino Arana kalean tximu bat beste bati arkakusoak kentzen ari zela erakusten zuen irudia ezabatu zioten. 2016an margotutakoa zen hura, eta, besteek bezala, Martzen sinadura zuen. Sinadura hori bera zuten hainbat horma-irudik janzten zituzten herriko kaleak 2012an artistak espazioak margotzeari ekin zionetik. Duela zenbait hilabete Zornotzako Udala margolan horiek ezabatzen hasi zen, ordea. Ez hori bakarrik: 2.000 euroko isuna ere jarri dio. Martzek «jazarpen eta zentsura moduan» interpretatu du gertatutakoa. Herriko hainbat eragilek babesa agertu diote.
2019ko udan hasi zen grafitigileak jazarpen gisa deskribatu duen prozesua. «Kalean nengoen margotzen, beste batzuetan egin dudan bezala». Eraikin pribatu baten horma pintatzen ari zen. «Bertan bizi ziren eta bertatik pasatu ziren bizilagunen aldetik erantzun positiboa izan nuen. Normalean, horrela izaten da. Bat-batean, margotzeari uzteko esan zidan gizon bat agertu zen». Bertako bizilaguna ote zen galdetu zion artistak. «Ezetz esan zidan, Zornotzako Hirigintza zinegotzia zela. Erantzun nion bera ez zelan inor han margotu ala ez esateko. Mehatxu egin zidan. Nik ez nion egin kasurik».
Handik aurrera, apurka ikusi zuen bere horma-irudiak ezabatzen hasi zirela. «Zornotzan 2013tik zeudenak ezabatzen hasi ziren, baina nireak bakarrik. Bien bitartean, kalean esbastikak, mezu matxistak zituzten pintaketak eta bestelakoak ezabatu barik ikusten genituen», adierazi du Martzek, eta, egoera horretan, kalean margotzen jarraitu zuen.
Iazko udan iritsi zitzaion hurrengo ezustekoa. «Udalak zigor espediente administratiboa ireki zidan, eta 2.300 euroko isuna ezarri». Isunak bi atal zituen. Batetik, artistak azaldu duenez, bere hamar horma-irudi aukeratu zituzten, eta horietako bakoitzarengatik 30 euroko isuna jarri zioten. «30 euro bider 10 lan, 300 euro. Obrak ezabatzeko lanen kostua ere nire gain jarri zuten: 2.000 eurokoa. Guztira, 2.300 euroko isuna ezarri zidaten».
Ez du ordainduko
Isuna ez ordaintzearen aldeko hautua egin du Martzek, eta helegiteak jarri ditu. Joan den apirilean Bizkaiko Foru Aldundiak enbargo agindua helarazi zion. Joan den astean, berriz, udalak jakinarazi zion isuneko 300 euro barkatu dizkiola. 2.000 eurokoa du orain zigorra. Kopuru horren kontra ere errekurtsoa jarriko du.
Artistak adierazi du ez dela egon bizilagunen salaketarik ez antzekorik horma-irudiak ezabatzeko eskatzeko. «Herritarren jarduna debekatzea, erreprimitzea, gustatzen zaie batzuei. Errepresioaren aldeko jarrera dute, zigortzearena».
Minduta mintzatu da artista: «Kaleko margolaria naiz ni. Ez diot inori errespetua galdu inoiz; ez dut egin inoren erretraturik, ez dut idatzi irainik. Kontuan hartzen dut norbaiti nire margolanak ez bazaizkio gustatzen, eta ezabatu ere egin izan ditut horrelakoetan, nik neuk. Normal ikusten dut. Baina jabea ados badago, zergatik sartu behar da udala ezabatzen eta niri isuna jarri?».
Udalak lan oro kontrolpean izan nahi duela uste du artistak. «Esan zidaten margotzen den guztiak euren filtroa pasatu behar duela, eta zirriborro bat aurkeztu behar dela. Nik hor ez dut ikusten askatasunik». Babes falta ere deitoratu du Martzek. «Gazteak sortzen ikusten gaituztenean, moztu egiten digute bidea. Babesa eman beharrean, segituan mozten digute bidea».
Babesa
Do Nascimientok gertatutakoa salatzeko agerraldia egin zuen joan den astean Zornotzan —mural bat ere egin du—, babesa adierazi zioten hainbat kulturgile eta kaleko artistarekin batera. «Niri zigorra kentzeko eskatu genuen, baina baita kaleko kultura defendatzeko ere. Gainera, artearen adierazpen askatasuna eskatu dugu». Herriko hainbat eragile ere bide beretik mintzatu dira, eta manifestu bat sinatu dute. «Martzel grafitigile gazteak jaso duen erasoa ez da eraso indibidual bat soilik. Eraso kolektibo gisa ikusten dugu, udal honen jarrera orokorraren erakusle baita. Zornotzan arazo handi bat daukagu herri mugimenduaren adierazpen askatasunarekin», esan dute manifestuan. Besteak beste, herriko gaztetxeak, Ernaik, elkartasun sareak edota talde feministak sinatu dute.
Artistak berak salatu du udala 1990eko hamarkadako ordenantza batean oinarritu dela berari isuna jartzeko. «Pintaketa esplizituki politikoak direnen aurkako ordenantza da. Nik ez dut egiten halakorik», esan du. Bizkaiko Hitza-k Zornotzako Udalari galdetu dio gertatutakoari buruz, baina ez du jaso erantzunik. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200283/petronorreko-langileek-greba-egingo-dute-igandean.htm | Ekonomia | Petronorreko langileek greba egingo dute igandean | Sindikatuek salatu dute langile batzuk aldi baterako erregulazioan dauden bitartean beste batzuk aparteko ordu asko egiten ari direla | Petronorreko langileek greba egingo dute igandean. Sindikatuek salatu dute langile batzuk aldi baterako erregulazioan dauden bitartean beste batzuk aparteko ordu asko egiten ari direla | Ez da giro Petronorren, eta ez dirudi hurrengo egunetan baretuko denik. Muskizko (Bizkaia) plantako langileek greba deialdia egin dute iganderako, Petronor arraun bandera jokatuko den egunean. Langile batzordeak hilabeteak daramatza enpresak maiatzaren 3an onartu zuen aldi baterako erregulazioaren aurka mobilizatzen, eta orain berriz ere joko du lanuzteetara. Salatu du langile batzuk erregulazioaren eraginez etxean dauden bitartean –354, lantalde osoaren heren bat– beste batzuk aparteko ordu asko egiten ari direla. Batzordearen kalkuluen arabera, maiatzean 11.500 aparteko lan ordu egin ziren, eta, hala ere, hainbat lan egiteko gelditu ziren.
Petronorreko langile batzordearen ustez, enpresak onartua duen aldi baterako erregulazioak ez du zentzurik, eta bertan behera utz dezala eskatu diote zuzendaritzari. Salatzen dutenez, mantenu lan asko pilatzen ari dira. Besteak beste, erregulazioaren erruz, findegiko ekoizpen unitate batzuk zaintzarik gabe daude, eta segurtasun ikuskapen batzuk atzeratzen ari dira. Egoera hori «oso larria» dela uste dute, eta lan ikuskaritzari jakinarazi diote.
Egoera ikusita, langileen ustez, erregulazioaren atzean erabaki politikoak daude, lan baldintzak prekarizatzea bilatzen dutenak, eta horregatik egin dute greba deialdia iganderako. Enpresaren ikuskera, baina, oso ezberdina da, eta ostegunean publiko eginiko ohar batean esan zuen gaur-gaurkoz «ezinezkoa» dela erregulazioa noiz bukatuko duen zehaztea. Abenduaren 31ra arteko baimena eskatua du, baina erregaien merkatua «aurrekora» itzuli arte luzatuko dute. Enpresaren arabera, findegia bere ahalaren %60an ari da lanean.
Petronorreko langileek ekainaren erdialdera egin zuten azken grebaldia, eta istiluak egon ziren findegiko atean. Ertzaintza oldartu egin zitzaien, eta langile bat atxilotu zuen. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200284/beste-978-covid-19-kasu-izan-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 978 COVID-19 kasu izan dira Hegoaldean | Ostegunean egindako testen %8,7k eman dute positibo. 30 lagun erietxeratu dituzte gaitzarekin. | Beste 978 COVID-19 kasu izan dira Hegoaldean. Ostegunean egindako testen %8,7k eman dute positibo. 30 lagun erietxeratu dituzte gaitzarekin. | Hego Euskal Herriko kutsatuen kurba koska bat gorago da, berriz ere. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 11.259 test egin ziren COVID-19a atzemateko, eta horien %8,7 izan ziren positiboak: 978, alegia. Hain justu, apirilaren 29tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena da hori. Egunek aurrera egin ahala, gero eta harrotuago da gaitza. Zehazki, Bizkaian 314 kasu izan dira; Nafarroan, 275; Gipuzkoan, 216, eta Araban, berriz, 92.
Kutsatzeei buruzko datuak aski ilunak izanik ere, Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuek erakusten dute ospitaleen okupazioak egonkor segitzen duela oraindik ere. Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, atzo 30 pertsona ospitaleratu zituzten gaitzarekin eri, eta, horiek aintzat harturik, guztira 121 paziente dira Hego Euskal Herriko zentroetan sartuta. Horietako 38 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri. Bezperako datuen aldean, gorakada izan da unitate horietan, aurreko egunean 34 baitziren erietxeraturik. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200285/gizartea-eraldatu-nahi-duen-kluba.htm | Kirola | Gizartea eraldatu nahi duen kluba | Union Tutera sortu dute, euskara eta kirola tresna gisa hartuta, herritarrengan eragiteko asmoz. Berdintasunaren eta zapalkuntzarik ezaren bidean urratsak egin nahi dituzte; hasteko, futbol talde bat jarriko dute martxan. | Gizartea eraldatu nahi duen kluba. Union Tutera sortu dute, euskara eta kirola tresna gisa hartuta, herritarrengan eragiteko asmoz. Berdintasunaren eta zapalkuntzarik ezaren bidean urratsak egin nahi dituzte; hasteko, futbol talde bat jarriko dute martxan. | Euskara, kirola eta gizartea eraldatzeko gogoa. Hiru osagai nagusi horiek ditu Tuteran martxan jarri berri duten proiektuak: Union Tutera kluba sortu dute. Hasteko, futbol talde bat osatu, eta finantzaketa kolektiboa abiatu dute egitasmo hori diruz hornitzeko, Itsulapikoa.eus plataforman. «Kirola bilakatu nahi dugu gizartean eragiteko tresna, eta euskaraz egin nahi dugu», azaldu du Union Tutera klubeko kide Beñat Jusuek.
Union Tuterako kideek joan den larunbatean egin zuten jendaurreko lehendabiziko agerraldia. Proiektua, halere, duela bi urte inguru hasi zen mamitzen. Errigorak 2019ko urrian sortutako Agerraldia elkartearen babespean garatu dute. Agerraldiaren helburua da Nafarroa erdialdean eta hegoaldean euskara ezagutzeko eta erabiltzeko aukerak sortzea eta hizkuntzaren aldeko jarrera indartzea. «Tuterako gazteak gogoz dira euskaldunen saretzean parte hartzeko, eta erraza izan da haien eta gure arteko elkarlana», erran du Errigorako Peru Aranburuk, Union Tutera proiektu sortu berriari buruz.
Tuterako zenbait gazteren esperientzia izan da Union Tutera proiektuaren oinarri. «Batzuk ohartu ginen kirolaren esparruan falta genuela beste batzuek beren hiriko edo auzoko taldearekiko zuten harrotasun edo batasun sentimendu hori», kontatu du Jusuek.
Ordezkatuko zituen kluba sortzeko ideia mamitzen hasi ziren gazteok, ondorioz. «Hiru pertsona ginen hasieran; hamar, gero; 50 inguru gara orain proiektuaren inguruan». Pertsona horiek «interes ezberdinak» dituzte; kirolaren esparruak ukitzen ditu zenbait, batez ere; bertze batzuek, berriz, egitasmoaren arlo sozialean eragin nahi dute, nagusiki. «Kontua da bat egin dugula denok, euskara eta kirola tresna eta zubi gisa baliatuz, gizartean lan bat egiteko», zehaztu du Jusuek.
Berdintasunaren eta aniztasunaren alde egin nahi dute lan, bertzeak bertze, errespetuaren, eta inklusioaren bidetik, eta hizkuntza hartuta ardatz gisa. «Hitzetatik ekintzetara egin nahi dugu jauzi». Agerraldiaren babesa jaso dute horretarako, eta Erriberako AEKrekin jada egin dute akordioa futbol taldeko kideek euskara eskolak hartzeko.
Autokritika eta pedagogia
Gizartean zer toki betetzen duten ere garbi dute Union Tutera proiektua sustatu dutenek. «Martxan jarri dugun futbol taldea, adibidez, zenbait gizon txurik osatzen dute; garbi dugu hori». Autokritikarako espazioa badutela azaldu du Jusuek, eta egin nahi duten pedagogia lana haiek ere behar dutela erantsi du.
Finean, Erribera den bezala ezagutzeko beharra jarri dute Union Tutera klubeko kideek erdigunean. «Erribera askotarikoa da, eta euskal kulturara batu nahi ditugu oraindik ezagutzen ez duten herritarrak». Aldi berean, euskal kulturatik Erriberan bizi diren gainerakoak ezagutzeko urratsa ezinbertzekotzat jo dute klubeko kideek. «Migratzaileak, pertsona arrazializatuak…; herritar guztiak erakarri nahi ditugu». Helburua da proiektua elkarrekin garatzea.
Ez da lan erraza. Horixe nabarmendu du Beñat Jusuek. Futbolaren esparrutik hasi dira, kirol horrek zale anitz badituelako, baina emakumezkoen talde bat sortzeko «zailtasun anitz» izan dute Union Tuterako kideek. Ez dute etsi nahi, halere. “Ahalik eta jende gehien erakarri nahi dugu, eta ahalik eta kirol gehien landu», erran du Jusuek.
Jada martxan diren bertze kirol klub batzuekin elkarlanean aritzeko aukera ez dute baztertzen. Betiere, Union Tuteraren oinarrian dauden balioak ahaztu gabe. Izan ere, kirol arlotik kanpo ere, elkarlana sustatzea dute xede proiektuko bultzatzaileek. «Gizarte eragile guztiekin egin nahi dugu bat, elkarrekin egin ditzakegun urratsak aztertzeko». |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200286/artechek-turkiako-esitas-enpresa-erosi-du.htm | Ekonomia | Artechek Turkiako Esitas enpresa erosi du | Burtsara ateratzean lortutako diruarekin ordainduko du erosketa, eta «lehen urratsa da» hedapen prozesuan. | Artechek Turkiako Esitas enpresa erosi du. Burtsara ateratzean lortutako diruarekin ordainduko du erosketa, eta «lehen urratsa da» hedapen prozesuan. | Duela hilabete baino gutxiago burtsara atera zen Arteche, bere hedapena finantzatzeko kapitalaren bila. Ez du asko itxaron lehen erosketa egiteko: gaur jakinarazi duenez. Turkiako Esitas (Elektrik Sarrayi ve Ticaret Anomin Sirketi) enpresa erosi du. Tentsio txikiko eta erdiko transformagailuak egiten ditu Esitasek 1984. urteaz geroztik, 350 langile baino gehiago ditu, eta bi ekoizpen planta: bata Istanbulen eta bestea Jakartan (Indonesia). Iaz 11 milioi euroren salmentak egin zituen, eta bi milioi euroren irabazi operatibo bat izan zuen. «Enpresa sendoa da, eta marka ezaguna bere merkatuetan», Artechek nabarmendu duenez.
Artechek transformagailu eta gailu elektrikoak ekoizten ditu, eta iaz 265 milioi euroko fakturazioa lortu zuen. 2.000 langile ditu munduan dituen 11 plantetan, eta horietatik 600ek Mungiako eta Gasteizko lantegietan dihardute. Artechek 170 herrialdetan saltzen ditu bere produktuak, baina fakturazioaren %35 AEBetan eta Mexikon lortzen du, eta merkatu horietan sendotu nahi du. Burtsara irten ondoren, Artetxe familiak akzioen erdiari eutsi dio —lehen %66 zituen—, eta beste bi akziodun handi ditu: Damaso Casado enpresaria (%24), eta Eusko Jaurlaritza (%7).
Erosketak lehia agintarien babesa jasoz gero, Artechek sarbide handiagoa izango du Asiako merkatuetan, eta liderra izango da neurketen atalean. Haren merkatuak eta bereak osagarriak direla ziurtatu du Bizkaiko konpainiak, eta sinergia batzuk lortuko dituela.
Artechek iradoki du erosketekin jarraitu egingo duela —«lehen urratsa da hazkundearen bidean»—, eta Asia duela begiz jota. Erosketak «negozioaren epe luzeko jasangarritasuna bermatzeko formula da». |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200287/gutxienez-52-lagun-hil-dira-bangladeshen-fabrika-batek-su-hartu-ostean.htm | Mundua | Gutxienez 52 lagun hil dira Bangladeshen, fabrika batek su hartu ostean | Poliziaren arabera, 250 lagun inguru ari ziren lanean sutea piztu zen unean. Suhiltzaileek gau osoa behar izan dute hura itzaltzeko. | Gutxienez 52 lagun hil dira Bangladeshen, fabrika batek su hartu ostean. Poliziaren arabera, 250 lagun inguru ari ziren lanean sutea piztu zen unean. Suhiltzaileek gau osoa behar izan dute hura itzaltzeko. | Dacca hiriburutik gertu dagoen elikagai fabrika batek su hartu du, eta gutxienez 52 lagun hil, eta beste 25 zauritu dira. Sua atzo arratsaldean piztu zen sei solairuko eraikinean, eta suhiltzaileek gau osoa behar izan dute hura itzaltzeko.
Erreskate lanetan ari dira, baina ez dute desagertu kopuruaren inguruko informaziorik, Narayanganjko Suhiltzaileen Zerbitzuko zuzendariaren alboko Abdullak Arefinek jakinarazi duenez; ez dago sutea piztu zen unean lanean ari ziren langileen erregistrorik. Poliziaren bozeramaile Joytirmoy Saharen arabera, 250 lagun inguru egon zitezkeen eraikinean, baina guztiak ez ziren harrapatuta geratu: «Askok ihes egitea lortu zuten». Denera, hamazazpi unitate behar izan dira sua itzaltzeko.
Ez da Bangladeshko fabrika batean ematen den lehen sute handia. Duela bi urte, 70 lagun hil eta 44 zauritu ziren, produktu kimikoekin lan egiten zuen enpresa baten egoitzak su hartu ostean. Atzera beste zazpi urte eginez gero, 119 izan ziren hildakoak, arropa lantegi batean. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200288/neil-diamonden-sweet-caroline-da-ingalaterrako-futbol-selekzioaren-ereserki-ez-ofiziala.htm | Kirola | Neil Diamonden 'Sweet Caroline' da Ingalaterrako futbol selekzioaren ereserki ez ofiziala | Partidak hasi aurretik, baita ondoren ere, jarraitzaileek ahots bakarrez kantatzen dute Wembley estadioan. Diamondek aitortu du «hunkituta» dagoela. | Neil Diamonden 'Sweet Caroline' da Ingalaterrako futbol selekzioaren ereserki ez ofiziala. Partidak hasi aurretik, baita ondoren ere, jarraitzaileek ahots bakarrez kantatzen dute Wembley estadioan. Diamondek aitortu du «hunkituta» dagoela. | Sweet Caroline abestiaz galdetu zioten Gareth Southgateri, Ingalaterraren eta Danimarkaren arteko Eurokopako finalerdiaren atariko prentsaurrekoan. «Abesti benetan alaia da, uste dut jendea batzen duela», erantzun zuen Ingalaterrako selekzioaren hautatzaileak. Ingalaterrako selekzioa etxean, Wembleyko estadioan (Londres), aritu da orain arte Eurokopan jokatu dituen sei partidetatik bostetan, eta lehiak hasi aurretik Neil Diamondek 1969an argitaratutako kantua jartzen dute bozgorailuetatik, eta estadioan bildutako jarraitzaileek ahots bakarrez kantatu dute, are a cappella abestiaren tarte batzuetan. Etxeko taldeak irabazi badu gauza bera gertatu da behin partidak amaituta, eta joan den asteazkenean, Ingalaterra Danimarkari nagusitu eta gero, selekzioaren jokalariek beraiek ere zaleekin bat egin zuten kantuan. The Telegraph egunkariak galdetu dio Diamondi ea zer sentitzen duen erreakzio hori ikusita, eta aitortu du «hunkituta» dagoela. Igandean Eurokopako finala jokatuko dute Ingalaterrak eta Italian Wembleyen (21:00), eta Sweet Caroline eternoa abestuko dute milaka pertsonak.
Esan daiteke, hortaz, Ingalaterrako selekzioaren ereserki ez ofiziala bilakatu dela —berez, God Save The Queen-en aldaera bat da ereserki—. Nolanahi ere, ez da estadioek edo pabilioiek, besteak beste, bere egindako lehendabiziko pop kantua. Adibide paradigmatikoa da, esaterako, You Will Never Walk Alone. 1945ean Broadwayeko musikal baterako osatua izan zen, baina Liverpoolen ereserkitzat har daiteke.
Diamonden kantuarekin egon daitezke, nolabait esatearren, jabetze arazoak. Ipar Irlandako futbol selekzioaren partidetan kantatu izan da lehenago, baita Aston Villaren eta Arsenalen estadioetan ere, esaterako, edo NFLko Carolina Panthersen zelaian. Eta futbol amerikarraren bidez ez, beisbolaren bidez sartu zen estadioetan.
Bostongo Red Sox taldearen langile batek Caroline izena jarri zion alaba jaio berriari, eta, sorpresa gisa, estadioaren DJak kantu hori jarri zuen bozgorailuetatik. 1997a zen. Orduz geroztik, Red Sox-ek etxean jokatzen duten aldiro kantu hori jartzen dute. Diamondek berak Fenway Park estadioan interpretatu zuen, 2013ko Bostongo maratoiean izandako atentatuko biktimak oroitzeko.
Zer du kantuak?
Galesko Unibertsitatean herri musika ikertzeko eskolak ematen ditu Paul Carr irakasleak, eta BBCren arabera, orain gutxi idatzi zuen artikulu bat, aztertuz zerk bihurtzen zuen kantu bat estadioetako ereserki. «Kantatzen duten pertsona askorentzako oihartzun nostalgiko bat eduki behar du. Inportanteena da melodia sinplea izatea, eta hitzek zerbait edukitzea».
Lelora iritsi aurretik, hau dio kantuak
Epela, hunkigarriki epela
Iritsi
Ni ukituz
Zu ukituz
Eta leloak
Caroline goxoa
Garai onek inoiz ez ziruditen hain onak
Makurtuta egon naiz
Pentsatzeko inoiz ez zutela egingo
Ez, ez, ez
'Beautiful Girls'-en eragina
Besteak beste karaokeetan kantatzen da, baita, Dublinen, esaterako, pubak itxi behar dituztenean. Halere, belaunaldi oso batek ezagutzen du Beautiful Girls (Ted Demme, 1996, AEB) pelikulako eszena batean abesten dutelako, eta nolabait, momentu horretan adiskidetasunari gorazarre egiten diotelako hainbat urteren ondoren atzera elkar topo egiten duten lagunek. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200289/kutxa-birako-mezuak-lazkaon-gorde-dituzte-eta-kutxa-bera-seguran.htm | Bizigiro | Kutxa Birako mezuak Lazkaon gorde dituzte eta kutxa bera Seguran | Iparra Hegoa Elkarteak Kutxa Bira ekimenean bildutako mezuak Lazkaoko Beneditarren artxibategian gorde ditu gaur goizean. Herriz herri ibili den egurrezko kutxa Segurako Turismo Bulegoan gordeko dute. | Kutxa Birako mezuak Lazkaon gorde dituzte eta kutxa bera Seguran. Iparra Hegoa Elkarteak Kutxa Bira ekimenean bildutako mezuak Lazkaoko Beneditarren artxibategian gorde ditu gaur goizean. Herriz herri ibili den egurrezko kutxa Segurako Turismo Bulegoan gordeko dute. | “Lazkaoko artxibategian [Gipuzkoa] gordetzea interesgarria iruditu zitzaigun ondo gordeak egongo direlako, eta etorkizunean, noizbait pandemiaren inguruko tesi bat norbaitek egin nahi badu, hor ikusiko duelako”, esan du Nagore Aranzabal Beitia Baionako Bernat Etxepare lizeoko kideak.
Gaur eraman dituzte Kutxa Biran bildutako mezuak eta “ametsak” Lazkaoko Beneditarren artxibategira. Bertan, Iparra Hegoa elkarteko kideek eta artxibategikoek hitzarmena sinatu dute. Ondoren, Segurara (Gipuzkoa) joan dira eta turismo bulegoan utzi dute kutxa.
Kutxa Bira martxoaren 20an hasi zen Argentinan. 80 herri baino gehiagotatik igaro ostean, Seguran amaitu zen maiatzaren 30ean. Amets Arzallusek idatzitako Hitza da gure lurra mezua kutxarekin batera ibili da bide guztian zehar. Horrekin batera, herri bakoitzeko biztanleek euren ametsak idatzi eta kutxan sartu zituzten. Orain, mezu guztiak ongi gordeak eta edonork kontsultatzeko moduan egongo dira.
Iparra Hegoaren hurrengo lana bildutako ametsak betetzen saiatzea izango dela adierazi du Euri Albizu Telleria elkarteko kideak. Ekimena Baionako Bernat Etxepare lizeoan sortutako ideia bati tiraka hasi zen.
Kutxa Bira pandemiaren testuinguruan sortutako ekimena izan da eta ez dute berriz antolatuko. Datozen urteetan euskararen eta Euskal Herriaren aldeko gainontzeko jaiak itzultzea espero dute antolatzaileek. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200290/fernando-cossio-kimikariak-2020ko-euskadi-ikerkuntza-saria-jaso-du.htm | Gizartea | Fernando Cossio kimikariak 2020ko Euskadi Ikerkuntza Saria jaso du | Irakasle eta ikertzaile gisa urtetan zehar egin duen «ibilbide bikaina» saritu du epaimahiak. EHUko katedraduna eta Ikerbasqueko zuzendari zientifikoa da. | Fernando Cossio kimikariak 2020ko Euskadi Ikerkuntza Saria jaso du. Irakasle eta ikertzaile gisa urtetan zehar egin duen «ibilbide bikaina» saritu du epaimahiak. EHUko katedraduna eta Ikerbasqueko zuzendari zientifikoa da. | Eusko Jaurlaritzak 2020ko Euskadi Ikerkuntza Saria eman dio gaur goizean Fernando Cossio kimikariari, ikertzaile eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle gisa urtetan zehar eginiko ibilbide oparoarengatik. Hala, saria emateko Gasteizen egin duten ekitaldian, Iñigo Urkullu lehendakariak esker ona adierazi dio Cossiori: «Sari honek, euskal gizartearen izenean, zure eskuzabaltasuna, jakintza, ekarpenak eta konpromezua aitortzen ditu».
Zientziaren eta teknologiaren arloan entzute handiko lau ikertzailez osatutako epaimahaiak egin du Cossioren aldeko ebazpena, sariaren 25. ediziora aurkeztutako hamabi hautagaien artean. Epaimahai horren lehendakariak, Maria Vallet ikertzaileak, azaldu du Cossio hautatu dutela «ikertzaile eta irakasle gisa egin duen ibilbide bikainarengatik», eta baita «nazioartean erreferente bilakatu den ikertzaile talde baten sortzaile eta zuzendari izateagatik» ere.
EHUko Kimika Organikoa I Saileko Katedraduna izateaz gain, Cossio Ikerbasqueko zuzendari zientifikoa da 2009tik, eta bere ikerketak nazioarte mailan garrantzi eta ikusgarritasun handia izan duten argitalpen ugaritan islatu dira. Hori azpimarratuta, Cossiok hamarkadetan eginiko lana «eredugarritzat» jo du ere Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak.
Sarituak, bere partetik, eskerrak eman dizkie hamarkadetako ibilbidean zehar alboan izan dituen senide eta kideei, eta baita sostengua eman dieten erakundeei ere. Zentzu horretan, aipamen berezia egin dio unibertsitateari: «Egin dudan guztia Euskal Herriko Unibertsitateari esker izan da posible; ohoratua sentitzen naiz bere parte izateagatik eta dena zor diot».
Ibilbide luze eta emankorra
Bere ekarpen nabarmenenak kimika bioorganikoaren eta modelizazio molekularraren alorrean egin ditu Cossiok. Hain zuzen, bere lanaren ardatza karbono-karbono loturen erreakzio periziklikoak eta eraketa izan dira, konputazionalki zein metodologia esperimentalen bidezkoak. Baina, arlo horrez gain, onkologian erabilgarriak diren molekula bioaktiboen diseinu eta sintesi kimikoan ere jardun da, minbiziaren tratamendurako farmakoen aurkikuntzan eta sintesian bereziki interesatuta.
Cossio Kimika Zientzietan lizentziaduna da Zaragozako Unibertsitatean, eta Kimika Zientzietan doktorea EHUn (1986). Frantziako Zientzia Ikerketarako Gunean eta Los Angeleseko Kaliforniako Unibertsitatean (AEBB) ikerketa egonaldiak egin ondoren, 1988an Euskal Herriko Unibertsitateko Kimika Fakultatera itzuli zen, eta bertako katedraduna da 2002tik.
Geroztik, lurraldeko zientziaren aurrerabidean eta kudeaketan nabarmen inpikatu da ikerlaria, eta ardura handiko hainbat kargu bete ditu. Besteak beste, Kimika Zientzien Fakultateko dekanoa (1999-2001) eta EHUko Ikerketa eta Nazioarteko Harremanetarako errektoreordea (2001-2003) izan da. 2009an, berriz, erreleboa hartu zion Mari Carmen Gallastegiri Ikerbasque Zientziaren Euskal Fundazioko zuzendari zientifikoaren postuan.
Bere ibilbidean zehar jasotako aitorpenen artean, nabarmentzekoa da Cossiok berak gidatutako proiektu batek joan den urteko azaroan Europako Ikerketa Kontseiluaren eskutik jasotako Synergy Grant laguntza. Proiektuaren helburua barioaren ioia behatzeko gaitasuna duen detektore bat diseinatzea eta eraikitzea da, adierazle molekular fluoreszente batean eta mikroskopia teknika aurreratuetan oinarrituta egongo litzatekeena, eta, haren bitartez, neutrinoa bere antipartikula propioa den argitzen saiatuko lirateke, unibertsoaren jatorriari buruzko funtsezko galderei erantzuten jarraitu ahal izateko. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200291/gurpilaren-logika.htm | Kultura | Gurpilaren logika | Gidoigilea lanbidez, Yurre Ugartek (Tolosa, Gipuzkoa, 1965) telebistarako eta zinemarako gidoiak idatzi ditu, baita antzerkirako testuak (Ezin ihesi), komikiak (Katu hegoduna, Joana Maiz) eta haur literaturako lanak ere (Naia eta Nabil detektibeak). 2010ean argitaratu zuen bere aurreneko narrazio bilduma (Gasolindegian), eta hamar urteren ondoren, joan den udazkenean kaleratu zuen bere bigarren ipuin liburua: Lilurabera. | Gurpilaren logika. Gidoigilea lanbidez, Yurre Ugartek (Tolosa, Gipuzkoa, 1965) telebistarako eta zinemarako gidoiak idatzi ditu, baita antzerkirako testuak (Ezin ihesi), komikiak (Katu hegoduna, Joana Maiz) eta haur literaturako lanak ere (Naia eta Nabil detektibeak). 2010ean argitaratu zuen bere aurreneko narrazio bilduma (Gasolindegian), eta hamar urteren ondoren, joan den udazkenean kaleratu zuen bere bigarren ipuin liburua: Lilurabera. | Zoriontasunaren obligazioa, inon izatekotan, kanpin batean dago, oroitarazi nion neure buruari karabana honetan igaro genuen lehenengo gauean, azaroaren hamabian. Ez dira kopetilunen paradisua, ez horixe, karabanak, kanpin dendak, autokarabanak eta mobil home direlakoak, egunak aire zabalean gozo igarotzeko burbuilak baizik, zorion aldarteak automatikoki ziztatzen dizkizuten egonlekuak, gehien bat jabeen bigarren etxetxo-kapritxo udatiarrak. Zorionitis kroniko bat, geruza epidermikoan zein animikoan, behar nuen nik, eta esna-amesten nenbilen ohean sartuta. Haizeteak karabana jotzen zuen bakoitzean ongi etorri abisua zekarkidala iruditzen zitzaidan: lauki zuzena oso-osorik hegan eraman dezaket. Sabai-leihotik sartzen den zeru zatitxoa beltzetik urdingorrira igaro zenean lokartu gabe jarraitzen nuen.
Arratsaldean ginen etorriak. Kai eskolan jaso ostean, busa hartu eta farotik gertuen dagoen geltokian jaitsi ginen. Hor, paralizatuta geratu nintzen, errepidearen bestaldean zegoen kanpalekuko sarrerako kartelari adi-adi begira, Kairen eskuari indarrez eutsiz, oharkabean ia min emateraino estutuz. Haize ufada batek handik urrunduko banindu!Kaik nire eskua askatu eta korrika alde egin zuen harrera bulegoraino. Oinak geltokian iltzatuta neuzkan, hirira bueltatzeko tentazioak bat-batean harrapatuta, nik neuk erabaki, kalkulatu eta antolatutako mudantza izanagatik, atzera egiteko posibilitateak kolpatu ninduen istant batez. Zain neuzkan karabanaren barruan gure maletak eta nire marrazteko tresneria guztia, aurreko egunean Eleneren kotxean igo genituenak. Zain neukan Kai, parean, zatoz, zatoz, builaka, sei urteko alaba ni banintz bezala, begiradarekin gogoraraziz “zorretan itota zaude, ekainera arte utzi dizu karabana Elenek, ez dugu inora itzultzerik, ez dugu inora itzultzerik”. Haize ufakoak belarri zuloetan barrena eta ile nahasiak aurpegia estaltzen zidala, aurrera pausoa eman nuen.
Inork ez daki hemen gaudela. Tira, Kairen aitak izan ezik, zaintzaren zatitxo bat hari dagokiolako. Eta, nola ez, Elenek, karabanaren jabeak, aspaldiko kuadrillako lagunak, eskaera egin nionean erotzat hartu ninduenak.
—Faroko kanpina, neguan, dibortziatuen aparkalekua da. Ezin dezakezu alokairu sozial horietako bat lortu?
Brast. Ze pena ematen didazun, Olatz, esatea besterik ez zitzaion falta. Haren karabana nire azken aukera ez balitz bezala. Lurmuturreko kanpalekuan, itsaslabarretik hurbil, kokatua dagoen karabana bat. Elenek udako bi hilabeteetan soilik erabiltzen duen karabana.
—Gorkari galdetuko diot, biona baita.
Funtzionario baten bulegoan formularioa betetzen ari nintzela sentitu nuen. Alegazioak entzunarazi nizkion.
-Dirua eskatu behar izan dut alokairua ordaintzeko, eta urtebeteko zorrak ditut. Lan bat lortu dut etxeak margotzen eta ekainerako, karabana itzuli behar dizudanean, ahalko dut alokairu batean sartu. Horixe uste dut.
Ez dakit Gorkarekin eztabaidatu behar izan zuen edo aho batez errukitu ziren nitaz.
Laster, kuadrilla guztiak jakingo du. Kuadrillaren albo-kuadrilla kontzentrikoetan dabiltzanak ere, berandu gabe, nire aterpearen berri izango duten moduan. Lotsarik ez zait geratzen, zentzu horretan. Aldiz, nire baitako amorruarekin eta sentimendu kontrajarriekin borrokan nabil, ze beti gorrotatu izan ditut kanpinak. Bidaiatzerakoan, ostatuak, hotelak eta apartamentuak hobetsi izan ditut, nahiz eta askotan narrasak izan. Bidaia hitza bera mikatza gertatzen zait zazpi metroko teilape gurpildunean nagoenetik; auskalo noiz izan zen modu turistiko mendebaldarrean norabait mugitu nintzen azken aldia. Pandemia aurretik jada oporretako lekualdatzeak ez zeuden nire esku eta. Aurreiritzi praktikoak ere baditut; ea, zazpi metro hauetan, larrua joko dudanean nola moldatuko naiz Kai ez esnatzeko? Bestetik, lan domestikoak erabat murriztuko zaizkit hemen, bai pagotxa. Egia esateko, kanpalekuei diedan gorrotoa, batez ere, alde estetikotik dator. Kanpin edo karabana bat ageri den artelan gogoangarririk ez zait bururatzen. Orokorrean, historian zehar artistei ez zaie okurritu kanpalekuak errepresentatzea, ezta pop-aren maisu piszinazaleei ere. Eta, fikziozko zinemagintzan nahiz antzerkigintzan, ez dira ohiko eszenatokiak. Tira, Julio Medem ausartu zen La ardilla roja kanpin batean kokatzen, eta hura bera omen da hain justu haren film kaskarrenetakoa. Nik neuk ere ez dut inoiz karabana bat ageri den koadrorik margotu. Aspaldi ilustratu nuen ipuin bateko gazteen kanpalekua salbu. Burutazio horietan galduta nenbilen lokartu ezin nuen beste gau batez. Altxa eta mahaira eseri nintzen. Karabana bat marraztera. Argitxo baten pean, Kai ez esnatzeko. Boligrafo gorriz, lehenik, gurpil bat marraztu nuen. Jarraian, gurpilaren barruan beste gurpil bat egin nuen, eta gurpil horren barruan beste bat, eta gero beste bat, amaierarik gabeko kiribilean. Karabanaren bigarren gurpilak ere bere baitan hamaika gurpil zituen.
—Zure begiak dirudite.
Esan zuen Kaik gosaltzerakoan. Gero, gure ondoko karabanan bizi den Susanaren kotxean jaitsi ginen hirira. Hark ere seme-alabak eskolara daramatza lanari ekin aurretik. Elkarri laguntzen diogu. Lanean, etxejabe baten logelatako hormak bai pintura-arrabolarekin bai brotxakadaz brotxakada kolore alaiez margotzen nituen bitartean, paradoxikoki, pinturaren usain sarkorrak, sudur zuloetatik gora arnastean, esna mantendu ninduen. Bazkal orduko etenaldian lo kuluxka egiten hasia nintzen menua jaten dudan jatetxean, eta egun hartan ere, izkinako mahaian eseri eta flana irentsi ahala betazalak beheratu nituen. Burua paretaren kontra inklinatuta nuela esnarazi ninduen zerbitzariak, sorbaldan kolpetxo leunak emanda.
Gauean, beste bi gurpilak marraztu nituen, izan litezkeenak begiak, labirintoak, errotarriak, helizeak, espiralak, armiarma sareak. Hipnotizatuta lokartu nuen.
Gaur, abenduak hamabi dituen honetan, marrazki mordoa dut pilatuta mahaian. Erakusketa baterako adina. Kaik lagun bat gonbidatu du jolastera, eta kartulinarekin Gabonetarako apaingarriak prestatzen dabiltza. Harrera bulegoa espumilloiez apainduta dago, sarrerako hurritzean bolatxo distiratsuak daude zintzilik, eta arropa zabaltzeko sokatan, koloretako argitxoak. Honaino ere badatoz Gabonak, gorroto ditudan opor horiek. Zorionak blaituko gaitu agian. Ekaina azkarregi iritsiko ez ote den beldur naiz. Nire baitako kalaka hau entzun beharrean sikiera gertu dauden olatuak aditzea lortuko banu, desiratu dut sabai-leihotik sartzen diren izarrei begira, lotarako pilula irentsi ostean. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200292/diruen-banaketa-sisteman-aldaketa-handirik-egin-gabe-itxi-dute-ekarpen-lege-berria.htm | Ekonomia | Diruen banaketa sisteman aldaketa handirik egin gabe itxi dute ekarpen lege berria | Aldundien ekarpena neurtzeko sistemak berdin segituko du, baina desorekak konpontzeko funtsa handituko dute bJaurlaritzak zati handiagoa jasoko du | Diruen banaketa sisteman aldaketa handirik egin gabe itxi dute ekarpen lege berria. Aldundien ekarpena neurtzeko sistemak berdin segituko du, baina desorekak konpontzeko funtsa handituko dute bJaurlaritzak zati handiagoa jasoko du | Hamar urteko atzerapenarekin, baina azkenean lortu dute akordioa Ekarpen Legeari buruz. Aldaketa handirik ez duen akordio bat da, ogasun bakoitzak Eusko Jaurlaritzari eman beharreko ekarpena kalkulatzeko sistema ez baita aldatzen. Berritasun nagusia, sistemaren desorekak arintzeko sortutako Egokitzapen Funtsean izango da, haren neurria ia %50 handituko baita.
Gaur egun indarrean dagoen Ekarpen Legea 2007an hitzartutakoa da. Juan Jose Ibarretxe lehendakari zen garaian EAJ-EA-Ezker Batua koalizio gobernuaren botoa izan zuen, baita PSE-EErena eta Aralarrena ere. Beranduenik 2011n zen berritzekoa, 2012-2016 eperako beste bat indarrean jartzeko. Baina foru diputazioen arteko desadostasunek ezinezkoa egin dute akordioa, orain arte. Bi jarrera izan dira: batetik, Araba eta Gipuzkoa, kexu ez direlako iristen dagokien kopurura; bestetik, Bizkaia, sistema aldatzeko asmo berezirik gabe, on egiten baitio. Zertan datza aldea? Bizkaian zergak ordaintzen dituztela enpresa handi batzuek, eta haien diruei esker aise iristen dela bere portzentajera.
Erakunde bakoitzean alderdi politiko desberdina egoteak ez zuen akordioa erraztu luzapenaren lehen urteetan. Baina azken bi legegintzaldietan EAJk Jaurlaritzaren eta aldundien buruzagitza izatea ez da pagotxa izan. Horren erakusgarri da gobernu eta diputazio jeltzaleek sei urteko agintaldia ez dela nahikoa izan aldundi bakoitzak zenbat ordainduko duen kalkulatzeko sistema aldatzeko. Kalkuluaren %70 herrialde bakoitzak duen errenta erlatiboa erabilita ateratzen jarraituko dute, eta beste %30 zerga ahalegina eta bilketa ahalmena aintzat hartuta.Horrenbestez, Jaurlaritzari dagokion dirua horrela banatuko dute: %50,94 jarriko du Bizkaiak, %33,06 Gipuzkoak, eta %16 Arabak. Kopuru horri koefiziente horizontala deitzen zaio.
Diru gehiago Jaurlaritzarentzat
Are gehiago, Gasteizko gobernuari diru gehiago eman beharko diote aldundiek. Azken urteetan zergetan hiru aldundiek bildutako diruaren %70,04 joan da Jaurlaritzaren kutxetara. Orain, ordea, %70,81 izango da, gobernuak eskuduntza gehiago hartu dituelako. Koefiziente bertikala izena jasotzen du zati horrek.
Aldaketa, beraz, koefiziente horizontalaren desorekak mugatzen dituen atalean egingo dute, Egokitzapen Funtsa izenekoan. Funts hori lau erakundeek hornitzen dute: %70 jartzen du Jaurlaritzak, eta beste %30 aldundiek, bakoitzak koefiziente horizontalean duen pisuaren arabera. Azken urteetan bilketaren %1 joan da horretara; lege berria indarrean jartzen denean, berriz, %1,45 izango da. Diru horrekin bermatu behar dute aldundi guztiek bere koefizientearen %99 bete ahal izatea. Iaz, esaterako, funts horren diru guztia, ia 57 milioi euro, Arabarentzat izan ziren, hura geratu zelako urrunen bere koefizientetik.
Akordioak erakunde guztien aldarrikapenak betetzen dituela ziurtatu du Ogasun Sailak.
Kontseilua, ostegunean
Lau erakundeek Finantzen Euskal Kontseiluaren bilera berezi bat egingo dute hurrengo ostegunean, sistema berria onesteko. Ondoren, Eusko Jaurlaritzak hartuko du, lege proiektu bat egingo du eta Eusko Legebiltzarrera bidaliko. Legea urrirako indarrean egonez gero, hura hartuko dute oinarri hilabete horretako Finantzen Euskal Kontseiluan, datorren urterako diruak zehazki nola banatu erabakitzeko. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200294/kontseiluak-salatu-du-ikus-entzunezkoek-ere-euskararen-erabilera-bermatuko-duten-kuotak-behar-dituztela.htm | Gizartea | Kontseiluak salatu du ikus entzunezkoek ere euskararen erabilera bermatuko duten kuotak behar dituztela | Espainiako Gobernuak Ikus entzunezko Lege Orokorraren proiektua aurkeztu du eta Kontseiluak ekarpenak egin dizkio. Berezko hizkuntzak baztertzen dituela salatu dute | Kontseiluak salatu du ikus entzunezkoek ere euskararen erabilera bermatuko duten kuotak behar dituztela. Espainiako Gobernuak Ikus entzunezko Lege Orokorraren proiektua aurkeztu du eta Kontseiluak ekarpenak egin dizkio. Berezko hizkuntzak baztertzen dituela salatu dute | Espainiako Gobernuak iazko abenduan aurkeztu zuen Ikus entzunezko Lege Orokorraren aurreproiektua. Berriki beste dokumentu bat argitaratu du, eta Euskalgintzaren Kontseiluak ekarpenak egiteko aukera izan du, beste hainbat gizarte eragilerekin batera: Behategia, Hekimen, Tokikom, Euskaltzaleen Topagunea eta Pantailak Euskaraz, besteak beste. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak salatu du berezko hizkuntzei dagokionez ez dagoela moldaketarik dokumentuan lehenengoarekin konparatuta: «Gobernuak aukera izan du bigarren zirriborro horretan neurri berriak txertatzeko, baina horrelakorik ez du egin eta gurea bezalako hizkuntzei inolako tarterik ez esleitzeko aukera zabalik utzi du».
Aurreproiektuari erreparatuz gero, hizkuntzen erabilera aintzat hartzen duten zenbait artikulutan ageri da kuotak ezartzeko aukera «Espainiar Estatuko hizkuntza ofizialean edo Autonomia Erkidegoetako hizkuntzaren batean». Kontseiluko eledunaren ustez, aukera ona litzateke legeak berezko hizkuntzen erabilera ezartzea eta horregatik eskatu dute «hizkuntzen erabilerari buruzko artikulu guztietan edo juntagailua eta juntagailuarekin» ordezkatzea. Bilbaoren iritziz, hori delako hizkuntzen erabilera bermatzeko «bide bakarra».
Bestelako ekarpenak ere egin dizkio Kontseiluak. [Ikus entzunezkoen] Legeak Espainiar Estatuko hizkuntza aniztasuna «propio» sustatu behar lukeela, «arreta berezia jarriz» egoera gutxituan dauden berezko hizkuntzetan. Bilbaok azaldu du beharrezkoa iruditzen zaiela legearen printzipioetan «berariaz» jasotzea, ikus entzunezkoen eremuan hizkuntza gutxituek «zein egoera bizi duten kontuan hartuta».
Halaber, euskara zein gainerako beste berezko hizkuntzak audioan edo testu idatzian «interes orokorreko edukitzat» hartzeko eskatu du Kontseiluak. Haiek ekarpenetan proposatutako sustapen neurri eta betebeharrei «ahalik eta babes handiena» emateko. Legeak behebehar horiek modu esplizituan jasotzeak duen garrantzia adierazi du Bilbaok «euskara ez erabiltzeko zirrikituak balia ez ditzaten».
Nolabaiteko babes juridikoa lortu nahi du Euskalgintzaren Kontseiluak ikus entzunezko Legearen aurreproiektuari ekarpenak eginez. Bilbaoren esanetan formatu desberdinetako ikus entzunezkoak euskaraz egoteko «aldarria bolo-bolo» dabilelako, eta dinamika horri «ekarpena» egin nahi izan dio Kontseiluak.
Udazkenean legearen eztabaida
Espainiako Gobernuaren asmoa da legearen eztabaida udazkenean egitea Espainiako Diputatuen Kongresuan. Kontseiluko ordezkariak esan du, orduan ikusiko dela euskararen ikuspegitik egindako ekarpenak onartuko dituzten, eta aurreratu dute galizieraren eta katalanaren aldeko eragileek ere ekarpenak egingo dituztela. Kontseiluak egindakoetatik «hurbil» daudenez, irailetik aurrera alderdi politikoekin «bilera erronda bateratua» egiteko prest daude, Kontseiluaren ekarpenak «bere egin» eta eztabaidan defendatzeko. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200295/etsren-lizitazioan-iruzurra-egon-izana-baztertu-du-garraio-sailak-eh-bilduri-akusazio-faltsuak-egitea-leporatuz.htm | Gizartea | ETSren lizitazioan iruzurra egon izana baztertu du Garraio sailak, EH Bilduri «akusazio faltsuak» egitea leporatuz | Zeresana eman duen lizitazioko pleguaren metadatuak oinarri gisa erabilitako beste «dokumentu zahar batenak» direla argudiatu du Garraio sailak, gertatutakoak «ohiko jardunbide» bati erantzuten diola azpimarratuz. | ETSren lizitazioan iruzurra egon izana baztertu du Garraio sailak, EH Bilduri «akusazio faltsuak» egitea leporatuz. Zeresana eman duen lizitazioko pleguaren metadatuak oinarri gisa erabilitako beste «dokumentu zahar batenak» direla argudiatu du Garraio sailak, gertatutakoak «ohiko jardunbide» bati erantzuten diola azpimarratuz. | EH Bilduko Josu Estarrona eta Unai Fernandez de Betoño legebiltzarkideek ETSren ustezko irregulartasun baten berri eman zuen atzo, erakunde publikoak Sener enpresari 1,2 milioi eurotan esleitutako kontratu bat aldez aurretik hitzartuta egon zitekeela aditzera emanez. Bada, alderdiari erantzunez, Garraio sailak ohar bat kaleratu du gaur, EH Bilduren adierazpenak «akusazio zeharo faltsuak» direla eta horien helburu bakarra «Eusko Jaurlaritzaren sinesgarritasuna ahultzea eta ETSren lanari prestigioa kentzea» dela esateko.
Legebiltzarreko prentsa aretoan eginiko agerraldian, EH Bilduko legebiltzarkideek jakinarazi zuten Sener enpresaren izena lehiaketa publikoaren baldintza teknikoak azaltzen zituen pleguaren metadatuetan ageri zela. ETSk hain zuzen, atzo onartu egin zuen hori «akats» bat izan zela, baina iruzur kasu batez ari zirela baztertzeko, azaldu zuen plegua «dokumentu zahar batean» oinarrituta egin zutela.
Garraio sailak ETSren ildo beretik jo du gaur: «Metadatuetako tituluari dagokionez, nabarmendu beharra dago landutako dokumentuen emaitza dela, beste dokumentu zaharrago batzuetatik abiatuta, zalantzan jarritako idatziari egin zaion trazabilitatearen miaketan ziurtatu ahal izan denez gero».
Hala, adierazi du gertatutakoak «ohiko jardunbide» bati erantzuten diola, dokumentuak beste zaharrago batzuetatik abiatuta lantzen dituztela zehaztuz: «Dokumentu horiek metadatuetan bil ditzakete, besteak beste, jatorrizko idazketa-data, egileak eta abar, eta informazio hori oinarri gisa hartutako dokumentu horretatik abiatuta landutako dokumentuek hartzen dute ondoren, horien formatua aldatzen denean ere».
Zentzu horretan, Garraio saiak azaldu du EH Bilduk aipatutako metadatuak hainbat dokumentutan ageri direla, jatorrizko dokumentu bera beste lizitazio batzuetan erabili delako, baita Sener enpresa aurkeztu ez denetan eta irabazi ez dituenetan ere.
Halaber, metadatu horietan egile gisa ageri den pertsonaren «ammayay» inizialak ETSko langile batenak direla nabarmendu Garraio sailak, eta ez Sener enpresako langile batenak, EH Bilduk suposatu zuen modura. EH Bildurekin «nahigabetuta»
Horiek horrela, Garraio sailak bere «nahigabea» adierazi du EH Bilduk talde parlamentario gisa eskura dituen mekanismoak «dagokion informazioa biltzeko» erabili ez dituelako, eta, bere ustetan, «oinarririk gabeko akusazioak» eginez sektore publikoa eta bere langileak «xede politiko batekin ahultzea» bilatu duelako.
«Erakunde publiko hau kontrolaren eta gardentasunaren estandarrek gidatutakoa da eta, hemen aipatzen den kasuan ere, bete egiten ditu bere prozedura guztiak, berdintasuna, gardentasuna eta konkurrentzia bermatze aldera», adierazi du oharrean. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200296/txinak-jakinarazi-duenez-panda-hartzak-jada-ez-daude-galzorian.htm | Mundua | Txinak jakinarazi duenez, panda hartzak jada ez daude galzorian | Naturan 1.800 izatera iritsi dira, baina epe luzerako mehatxuak dituzte oraindik. | Txinak jakinarazi duenez, panda hartzak jada ez daude galzorian. Naturan 1.800 izatera iritsi dira, baina epe luzerako mehatxuak dituzte oraindik. | Panda hartz handiak galzorian dauden espezieen zerrendatik atera eta espezie kaltebera gisa sailkatu ditu Txinak. Cui Shuhong Ekologia eta Ingurumen Ministerioko Natura Kontserbatzeko eta Ekologia Saileko buruaren arabera, azken urteetan biodibertsitatea babesteko ahaleginak egin dira Txinan, eta panden egoera hobetzea «bizi-baldintza hobeen eta Txinak bere habitatak integratuta mantentzeko egindako ahaleginen emaitza» izan da. Egun, 1.800 panda hartz daude naturan.
Banbuzko basoak birpopulatzeko egin den ahalegina ere nabarmendu dute zenbait adituk. Izan ere, banbua da panda hartzen dietaren %99, gutxi gorabehera. Pandek, hala ere, epe luzerako mehatxuak dituzte oraindik. IUCN Natura Zaintzeko Nazioarteko Batasunak adierazi duenez, klima aldaketak banbu habitataren %35 suntsi dezake datozen 80 urteetan.
Panda hartz bat banbua jaten. JIM LO SCALZO / EFE
IUCNk panda handia galtzeko zorian dauden espezieen zerrendatik kendu eta espezie kaltebera gisa sailkatu zuen 2016. urtean, baina Txinako kontserbazio agintaritzak asteazkenean hartu zuen erabaki hori.
Shuhongek prentsa agerraldi batean azaldu duenez, «espezie arraro batzuen bizi-baldintzak hobetu dira», panda hartzenak, antilope tibetarrenak edota aita Daviden oreinenak, esate baterako. Horrez gain, azken urteotan kontserbazio ahaleginen ondorioz, tigre eta lehoinabar siberiarrek eta ibis japoniarrek «nabarmen» egin dutela gora adierazi du. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200297/merckxen-marka-berdindu-du-cavendishek.htm | Kirola | Merckxen marka berdindu du Cavendishek | Esprinterrak 34. etapa garaipena lortu du Tourrean, eta hala, flandriarraren pare jarri da. Morkov taldekideari eta Philipseni gailendu zaie. Aranburu seigarren izan da, eta hautagaiak batera helmugaratu dira | Merckxen marka berdindu du Cavendishek. Esprinterrak 34. etapa garaipena lortu du Tourrean, eta hala, flandriarraren pare jarri da. Morkov taldekideari eta Philipseni gailendu zaie. Aranburu seigarren izan da, eta hautagaiak batera helmugaratu dira | Askoren ustez, Eddy Merckx da sekula izan den txirrindularirik onena. Ez da baieztapen hutsala, flandriarraren garaipen zerrenda errepikaezinak mamitzen baitu. Irabaz daitekeen guztia irabazi zuen Merckxek, eta ez behin bakarrik. Tourrak, adibidez, bost ditu; eta lasterketa horretan irabazitako etapak, 34. Bada, Mark Cavendishek (Deceunink) berdindu egin du gaur marka historiko hori, proba frantziarraren 13. etapan. 2008an lortu zuen lehen garaipena Man uharteko txirrindulariak, eta hamahiru urte geroago heldu da handienaren parera, gainbehera betean zegoela zirudienean.
Cavendishek 2016koa zuen azken garaipena Tourrean. Ezinezkoa zirudien piramidearen goiko erpinera itzultzea, baina aurten lau etapa irabazi ditu dagoeneko. Oraindik badu tartea bosgarrena lortu, eta marka berri bat ezartzeko. Gaur, Michael Morkov taldekidearen eta Jasper Philipsenen (Alpecin) aurretik sartu da Carcasonako helmugan, berriro azkarrenen arteko azkarrena dela erakutsita. Alex Aranburuk (Astana) ere lehiatu du esprinta, eta seigarren sailkatu da. Aldaketarik ez da izan sailkapen nagusiko lehen postuetan; Tadej Pogacarrek (UAE) maillot horiaren jabe izaten jarraitzen du.
Iheslariek ez dute bezperako askatasunik izan. Pierre Roger Latourrek (TotalEnergies), Omer Goldsteinek (Israel) eta Sean Bennettek (Qhubeka) egin dute lehen ahalegina, baina tropela gainean izan dute uneoro. Elkar mokoka hasi dira, eta 53 kilometroren faltan harrapatu dituzte. Sastraka artera erori dira ziklista asko, jaitsiera batean, eta Bike Exchange taldea izan da kaltetuenetako bat: Lucas Hamilton eta Simon Yates gabe gelditu da. Geldialdiaren ostean, sua piztu du Quentin Pacherrek (B&B Hotels). Doi-doi gainditu du minutu bateko langa, eta helmugatik 20 kilometrora irentsi du multzo nagusiak.
Deceuninck taldea nahiko ezkutuan izan da, harik eta azken bost kilometroetan agertu den arte. Esprinta ezin izan du beste egun batzuetan bezain erraz bideratu, eta Cavendish itxita gelditzeko zorian izan da. Haatik, Morkoven gurpilera itsastea lortu du azken metroetan, eta errematean ez du barkatu.
Ineosek soka tenkatzeko asmoa erakutsi du etaparen azken zatian, baina faboritoak batera helmugaratu dira. Pirinioetara heldu aurretik, etapa hautsia eta bihurria jokatuko da bihar Carcasona eta Quillan artean. Oso litekeena da ihesean erabakitzea. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200298/behargin-bat-hil-da-getarian.htm | Ekonomia | Behargin bat hil da Getarian | Ezbeharra arratsaldean jazo da, Igerategi poligonoan, zeraman traktorea irauli zaionean. | Behargin bat hil da Getarian. Ezbeharra arratsaldean jazo da, Igerategi poligonoan, zeraman traktorea irauli zaionean. | Langile bat hil da gaur 16:00ak aldera Getarian (Gipuzkoa), Segurtasun sailetik jakinarazi dutenez. Igerategi industria poligonoa gertatu da ezbeharra, GI-3392 errepidean, beharginari gidatzen zuen traktorea irauli zaionean.
Aste honetako bigarren lan heriotza da Euskal Herrian. Asteazkenean, baso lanetan ari zen 27 urteko behargin gazte bat hil egin zen Muxikan (Bizkaia) malda batetik erori eta tamaina handiko enborrak zeramatzan ibilgailua irauli zitzaionean. Laneko heriotza hori salatzeko elkarretaratzea gaur egin dute ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek deituta. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200299/ikurrina-laurak-bat-etxean-jaso-zenetik-ehun-urte-bete-dira.htm | Politika | Ikurrina Laurak Bat etxean jaso zenetik ehun urte bete dira | Sabino Arana Fundazioak eta Laurak Bat etxeak ekitaldi bateratua antolatu dute, Buenos Airesen eta Bilbon aldi berean. | Ikurrina Laurak Bat etxean jaso zenetik ehun urte bete dira. Sabino Arana Fundazioak eta Laurak Bat etxeak ekitaldi bateratua antolatu dute, Buenos Airesen eta Bilbon aldi berean. | Ehun urte bete dira ikurrina Laurak Bat etxean jaso zenetik, eta ospatzeko, Sabino Arana Fundazioak eta Laurak Bat etxeak baterako ekitaldia antolatu dute gaur Buenos Airesen eta Bilbon aldi berean. 1921eko uztailaren 9an jazo zen ikurrina, San Fermin jaien ospakizunarekin bat eginez, eta mugarria izan zen. Handik aurrera, ikurrina Ameriketako euskaldun guztien ikur bateratu bihurtu baitzen. |
2021-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/200300/trapagarango-motorzale-bat-hil-da-istripu-batean-kantabrian.htm | Gizartea | Trapagarango motorzale bat hil da istripu batean, Kantabrian | Motorra A-8 errepidetik irten da, Onton herritik gertu (Kantabria, Espainia). 49 urte zituen motor gidariak. | Trapagarango motorzale bat hil da istripu batean, Kantabrian. Motorra A-8 errepidetik irten da, Onton herritik gertu (Kantabria, Espainia). 49 urte zituen motor gidariak. | Trapagarango (Bizkaia) motorzale bat hil da gaur arratsaldean Kantabrian (Espainia), Onton herritik gertu, bere motorra A-8 errepidetik irten denean. 16:55an jazo da ezbeharra, A-8 autobideko 141 kilometroan, Santanderreko norabidean. Larrialdi zerbitzuak bertaratu egin dira, eta oso larri eraman dute Gurutzetako ospitalera (Bizkaia), baina bertan hil da. 49 urte zituen. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200314/martutenen-espetxeratu-dute-murchanteko-ustezko-hiltzailea.htm | Gizartea | Martutenen espetxeratu dute Murchanteko ustezko hiltzailea | Erkorekak dioenez, gizonak eta emakumeak «harreman sentimentala zuten, antza»; hortaz, hilketa matxista gisa ikertuko lukete | Martutenen espetxeratu dute Murchanteko ustezko hiltzailea. Erkorekak dioenez, gizonak eta emakumeak «harreman sentimentala zuten, antza»; hortaz, hilketa matxista gisa ikertuko lukete | Donostiako Guardiako 1. Epaitegiak behin-behineko espetxealdia ezarri dio Murchanteko (Nafarroa) hilketa matxistaren ustezko egilea. 41 urteko gizonezkoa Martuteneko espetxera eraman dute, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200328/haitiko-senatuak-joseph-lambert-senatuko-presidentea-izendatu-du-presidente.htm | Gizartea | Haitiko Senatuak Joseph Lambert Senatuko presidentea izendatu du presidente | Dagoeneko hogei dira Moiseren hilketagatik atxilotuak, eta horietatik hamazazpi kolonbiarrak dira. | Haitiko Senatuak Joseph Lambert Senatuko presidentea izendatu du presidente. Dagoeneko hogei dira Moiseren hilketagatik atxilotuak, eta horietatik hamazazpi kolonbiarrak dira. | Senatarien heren batekin bada ere, Haitiko Senatuak Joseph Lambert Senatuko presidentea izendatu du bart Haitiko presidente. Erabakiak bihurritu egingo du Jovenel Moiseren hilketaren osteko trantsizioa, Claude Joseph jarduneko lehen ministroaren zilegitasuna auzitan jartzen baitu. Asteazkenean Moise hil zutenetik, Josephek hartu du gobernuaren lema; berak eman zuen Moiseren hilketaren berri, eta agerraldi guztietan Leon Charles Poliziaren burua eta beste agintari batzuk izan ditu inguruan.
Senatuak, ordea, argudiatu du hil aurretik Moisek sinatu zuen azken dekretuan Ariel Henry izendatu zuela lehen ministro, eta, nahiz eta formalki ez duen kargua hartu, baliogabetu egiten duela horrek Joseph jarduneko lehen ministro gisara. Gainera, parlamentua geldirik dago 2020ko urtarrilaz geroztik, 2019an egitekoak ziren hauteskundeak atzeratu egin zirelako. Ondorioz, Josephek aurtengo apirilean lehen ministro kargua hartu zuen arren, parlamentuak ez du berretsi.
Moiseren hilketaren osteko lehen orduetan, Henryk ere adierazi zuen presidentetza berea zela; gero, baina, NBEk eta AEBek Joseph babestu ondotik, ez du berriro egin.
Hiru hautagaiek dituzte, beraz, zilegitasun arazoak presidente izateko, eta Konstituzioak ez du biderik ematen egoera argitzeko. Horren aurrean, Senatuak otsailaren 7ra arte izendatu du presidente Lambert, orduan baitzen amaitzekoa Moiseren agintaldia. Akordio nazional bat bilatzeko eta hauteskundeetara lehenbailehen deitzeko eskatzen dio.
Beste sei erasotzaileren bila jarraitzen dute
Haitiko Poliziak jakinarazi duenez, dagoeneko hogei dira presidentearen hilketagatik atxilotuak, eta horietatik hamazazpi dira kolonbiarrak eta bi haitiar jatorriko estatubatuarrak. Radio Caracol Kolonbiako Irratiak iragarri duenez, beste sei pertsonaren bila ari dira, operazioan parte hartu zutenak 28 izan zirelakoan (hiru erasotzaile han bertan hil zituzten).
Zenbait iturriren arabera, ordea, atxilotutako kolonbiarrek ez lukete zerikusirik hilketarekin. El Tiempo Kolonbiako hedabideak dio Kolonbiako militar ohi horiek hilketa gertatu eta ordubetera iritsi zirela.
Bocchit Edmond Haitik AEBetan duen enbaxadoreak esan du erasotzaileak oso ondo entrenatuta zeudela, eta AEBetako Drogen Aurkako Agentziako (DEA) kide gisara identifikatu direla. AEBek ziurtatu dute DEAk ez duela inongo zerikusirik gertatutakoarekin. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200329/mila-positiboen-langa-gaindituta-apirileko-kopuruetara-itzuli-da-hego-euskal-herria.htm | Gizartea | Mila positiboen langa gaindituta, apirileko kopuruetara itzuli da Hego Euskal Herria | Osakidetzak eta Osasunbideak atzo 1.041 positibo atzeman zituzten. Nafarroan, positibo tasa %12koa da, Hego Euskal Herrikoa baino lau puntu handiagoa. | Mila positiboen langa gaindituta, apirileko kopuruetara itzuli da Hego Euskal Herria. Osakidetzak eta Osasunbideak atzo 1.041 positibo atzeman zituzten. Nafarroan, positibo tasa %12koa da, Hego Euskal Herrikoa baino lau puntu handiagoa. | Apirilaren 28az geroztik ez ziren Hego Euskal Herrian egun bakar batean mila positibo baino gehiago atzematen. Geroztik, langa horretatik behera izan dira egunez egun positiboak. Atzo arte: Osakidetzak eta Osasunbideak 1.041 positibo atzeman zituzten.
Herrialdez herrialde, Bizkaian da positibo gehien: 352. Nafarroan ere 300dik gora positibo atzeman dituzte. Atzo 2.541 proba egin zituen Osasunbideak, eta positibo tasa %12koa da; Hegoaldeko tasa %8,7 da.
Gipuzkoan, 263 positibo atzeman zituzten, eta Araban, 91. Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik kanpo 31 positibo zenbatu ditu Osakidetzak.
Hamalau eguneko batezbestekoaren intzidentzia tasa 637,57 da oraintxe bertan. Atzo 27 lagun ospitaleratu zituzten Hego Euskal Herrian, eta ZIUetan 39 pertsona daude. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200330/sanchezek-bidezko-suspertzea-helburu-duen-gobernu-aldaketa-egin-du.htm | Mundua | Sanchezek «bidezko suspertzea» helburu duen gobernu aldaketa egin du | Espainiako presidenteak pisuzko hainbat ministro aldatu ditu lantaldean, tartean Gonzalez Laia eta Zelaa euskal herritarrak, eta Redondo kabinete burua. Calvo eta Abalos ere atera dira, eta Calviño izango da lehen presidenteordea. | Sanchezek «bidezko suspertzea» helburu duen gobernu aldaketa egin du. Espainiako presidenteak pisuzko hainbat ministro aldatu ditu lantaldean, tartean Gonzalez Laia eta Zelaa euskal herritarrak, eta Redondo kabinete burua. Calvo eta Abalos ere atera dira, eta Calviño izango da lehen presidenteordea. | Inork ez zuen espero Espainiako koalizio gobernuaren lehen erronka nagusia osasun krisi bati aurre egitea izango zenik, ezta horrek eragindako krisi sozial eta ekonomikoari ere. Baina hala izan da, eta horiek eta beste hainbat auzik barne gatazkak eta tentsioak eragin dituzte Pedro Sanchez Espainiako presidentearen lantaldean, aldaketa gutxi batzuk eragiteraino, batez ere hauteskundeen aitzakiak hartuta —Salvador Illa eta Pablo Iglesias, kasurako—. Handienak, ordea, gaur iragarri ditu Sanchezek, agintaldiaren erdira iristeko urte erdi falta zaionean: «Bidezko suspertzea» helburu duen gobernu moldaketa bat da, haren arabera, «gaztetasuna eta hurbiltasuna ekarriko» duena. Osaketari dagokionez, besteak beste, lehen presidentorde kargua zuen Carmen Calvo gobernutik atera da, eta haren tokia hartu du Nadia Calviño Ekonomia ministroak, «suspertze» horren garrantziari eta EB Europako Batasunari keinu bat eginez.
Oro har, PSOEko pisuzko eta Sanchezen gertukoak ziren politikarietako batzuk geratu dira koalizioaren osaketa berritik kanpo. Calvoz gain, orain arte Garraio ministro kargua zuen Jose Luis Abalos atera da gobernutik, eta alderdiko Antolakuntza idazkari postua ere utziko du; harekin batera, Isabel Zelaa eta Arancha Gonzalez Laia euskal herritarrek ez dute, hurrenez hurren, Hezkuntza eta Atzerri ministro karguetan jarraituko, ezta Espainiako presidentearen kabinete buru izateagatik ezagun egin den Ivan Redondo donostiarrak ere.
UPko ministroen kasuan, aldiz, ez da berritasunik izan, eta aldaketa bakarra Yolanda Diaz Lan ministroak izan du, hirugarren presidenteorde kargutik bigarrenera pasatu baita. Hala, Espainiako presidentearen lantaldeak ez du moldaketa sakonik jasan bere egituran, baina Sanchezek aukera hori baliatu du gobernua «gaztetzeko» —batez besteko adina 55etik 50era jaitsi da—, emakumeen presentzia handitzeko —%54 izatetik %63 izatera pasatu dira— eta herritarrekiko «hurbiltasuna» islatzeko, orain arte alkate kargua zuten hainbat politikari sartu baitira koalizioan.
Aldaketen berri emateko prentsaurrekoan, Espainiako presidenteak azaldu du PSOEk eta UPk osatzen duten gobernua lehen baino «politikoagoa» bilakatu dela, eta etzi kargua hartuko dutenetik aurrera «suspertze sozial eta digitalarena» izango dela, baita «berdea eta feminista» ere; finean, «etapa berri bat» abiatu du koalizioak, Sanchezen arabera.
Lantalde berria aurkezteko uneak ez du ezer kasualitatetik. Txertatze prozesuak aurrera jarraitzen du, eta EBren suspertze planeko funtsekin loturiko proiektuak martxan jarri dituzte; hortaz, Espainiako presidentearen iritziz, unea egokia da inbestidura saioan jakinarazitako «aldaketen agendari» berriz eusteko.
Horrez gain, Isabel Diaz Ayusoren Madrilgo Erkidegoko garaipenak nabarmen igo du PP inkestetan, PSOEri aurrea hartzeraino, eta kezka hori egon da gobernuari aurpegi berriak gehitzeko arrazoien artean. Hain justu, Diaz Ayuso Espainiako presidentearekin elkartu zen atzo, Moncloan, eta bilkuraren ostean adierazi zuen Espainiaren eta Sanchezen interesak ez direla «berberak».
Bide beretik jo du gaur PPk, handik egin baitituzte kritika gogorrenak koalizio gobernuko aldaketez aritzean. Cuca Gamarra alderdiaren Diputatuen Kongresuko eledunaren arabera, «txotxongiloak aldatzeak ez du ezertarako balio Sanchezen gobernuan, independentistek hariak mugitzen jarraitzen badute», eta, hortaz, irtenbiderik egokiena hauteskundeetara deitzea litzateke: «Esaten ziguten arazoa Pablo Iglesias zela, Pablo Iglesias joan egin zen, eta arazoak hor jarraitu zuen, arazoa Pedro Sanchez deitzen delako».
Pablo Casado PPko buruarentzat ere, Espainiako presidentearen erabakiak ez dira egokiak izan: «Giza ezkutuak xahutzen ditu, bi urtean hamazazpi ministro purgatuta. Sanchez da Espainiaren arazoa».
Alderdiari ere begira
Koalizio gobernura sartu diren politikariak aztertuta, Espainiako presidenteak PSOEri ere keinu egin dio, profil teknikoagoa zutenetako batzuk atera baititu, eta horien ordez haren alderdikideak sartu baititu; tartean, Isabel Rodriguez —Lurralde Antolaketa ministro eta gobernuaren bozeramaile izango dena— eta Diana Morant —Zientzia ministro—.
Gauza bera PSC Kataluniako Sozialisten Alderdiarekin, Miquel Iceta Lurralde Antolaketako ministro kargutik Kultura eta Kiroletakora pasatzeaz gain, Raquel Sanchez Jimenez aukeratu baitu Garraio ministro posturako; hortaz, indar politiko horren pisua pixka bat handitu du koalizioan.
Aurrez aipaturikoez gain, honakoak dira Espainiako Gobernuko aurpegi berriak: Pilar Llop (Justizia ministro); Felix Bolaños (Presidentetzakoa); Pilar Alegria (Hezkuntzakoa); eta Jose Manuel Albares (Atzerrikoa). |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200331/behin-behineko-espetxealdia-murchanteko-hilketa-matxistaren-ustezko-egilearentzat.htm | Gizartea | Behin-behineko espetxealdia, Murchanteko hilketa matxistaren ustezko egilearentzat | Donostiako Guardiako 1. Epaitegiak hartu du erabakia, eta Martuteneko kartzelara eraman dute akusatua | Behin-behineko espetxealdia, Murchanteko hilketa matxistaren ustezko egilearentzat. Donostiako Guardiako 1. Epaitegiak hartu du erabakia, eta Martuteneko kartzelara eraman dute akusatua | Kartzelara bidali dute Maria Pilar Berrio Jimenezen ustezko hiltzailea, behin-behinean. Donostiako guardiako epaileak hartu du erabakia, kautelazko neurri gisara, akusatuari deklarazioa hartu ostean. Martuteneko espetxean sartuko dute. Datozen egunetan, Tuterako auzitegiaren alde inhibituko da Donostiako Guardiako Epaitegia, Nafarroako auzitegi horri baitagokio Murchanteko krimenaren instrukzioa egitea.
Bestalde, baliteke Murchanteko hilketa genero indarkeria gisa ikertzen hastea. Hasieran, Poliziak «familia barruko delitu» gisara sailkatu zuen kasua, eta, beraz, ez zuen hilketa matxista gisa abiatu ikerketa. Gizonak eta hildako emakumeak gertuko harremana zuten: koinatu ohiak ziren. Espainiako Genero Indarkeriaren Aurkako Legeak zehazten du emakumezkoen aurkako indarkeria genero indarkeriatzat hartuko dela soilik erasoa bikotekidearen edo bikotekide ohiaren aurkakoa denean. Ordea, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak atzo Radio Euskadin esan zuen antza denez biktimak eta ustezko hiltzaileak «harreman sentimentala» zutela, eta, hala balitz, genero indarkeriatzat hartuko litzatekeela. Beraz, hori baieztatuko balitz, hilketa sexista moduan ikertuko litzateke.
Herenegun arratsaldean atxilotu zuen Ertzaintzak ustez emakumea labanaz hil zuen gizonezkoa. Donostian atzeman zuten, Gros auzoan, 33 orduko bilaketaren ostean. Ile apaindegi batean atzeman zuten, eta itxura aldatzeko asmotan ibil zitekeen. Erkorekaren arabera, ertzain batek identifikatu zuen ustezko hiltzailea, taberna batetik irteten; haren atzetik joan zen, eta gizonaren presentziaren berri eman zien lankideei. Horiek, azkenean, ile apaindegi batean atxilotu zuten.
Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak azpimarratu zuen «oso garrantzitsua» zela pertsona hori lehenbailehen bilatzea, itxura aldatu eta ihes egiteko harrera sare bat topatu aurretik; horretan zebilen ustezko hiltzailea. «Gero oso zaila izango zen hura aurkitzea». Hala, Ertzaintzak egindako lana txalotu zuen, eta operazioan izandako lankidetza nabarmendu. Erkorekaren hitzetan, «delitu aurrekari asko» zituen pertsona bat zen, «arriskutsua».
Elkarretaratzeak
Asteazken goizean gertatu zen hilketa, NA-6840 errepidean, Murchanteko futbol zelaiaren parean. 10:24an, gizon batek autoarekin jo zuen emakume baten ibilgailua, eta errepidetik aterarazi zuen, arroilan erortzeraino. Gizona labana batekin joan zitzaion, eta autoan bertan hil zuen. Emakumea bere seme-alabekin zihoan autoan —9 eta 5 urte dituzte—, eta haien aurrean hil zuen gizonak. 43 urte zituen emakumeak. Gasteizkoa zen sortzez, baina lau urte zeramatzan Murchanten bizitzen.
Jazotakoak gaitzespena eragin du, eta, salatzeko, erakundeek eta mugimendu feministak elkarretaratzeak antolatu dituzte azken egunetan Euskal Herriko zenbait herri eta hiritan. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200332/indartsu-baina-kezkatuta-goaz.htm | Politika | «Indartsu baina kezkatuta goaz» | Bilbon eta Donostian manifestazio bana egin dute 13/13 sumarioko epaiketaren atarian eta salatu dute beste garai batekoak direla horrelako makrosumarioak. | «Indartsu baina kezkatuta goaz». Bilbon eta Donostian manifestazio bana egin dute 13/13 sumarioko epaiketaren atarian eta salatu dute beste garai batekoak direla horrelako makrosumarioak. | «Nork esan behar zigun duela hamar urte oraindik kartzelak betetzen jarraitu behar zutela». Astelehenean hasiko da 13/13 sumarioko epaiketa Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta hori salatzeko manifestazio bana egin dute gaur Bilbon eta Donostian. Bizkaiko hiriburuan Alfonso Zenon abokatuak azaldu du fiskaltzarekin kontaktuak izan dituztela baina ez dutela lortu akordio batez hitz egiteko esertzea ere.
Arantza Zulueta, Iker Sarriegi, Jon Enparantza, Julen Zelarain, Naia Zuriarrain, Saioa Agirre, Nerea Redondo eta Juan Mari Jauregi epaituko dituzte, 2010ean euskal presoen eskubideen alde egin zuten lana «ETAren mende» egin zutela iritzita. Gaurko manifestazioetan hainbat eragile izan dituzte eurekin auzipetuek. Julen Arzuaga EH Bilduko parlamentariak esan du kartzela husteko garaia dela, eta ez betetzekoa. Dabid Lizarralde LABeko kideak azaldu du elkartasuna helaraztera joan dela, eta Leire Txakartegi ELAkoak salatu du prozedura judiziala irregulartasunez eta «kutsu politikoz betea» egon zela.
David Fernandez Kataluniako ANCren presidenteordea ere egon da Bilboko manifestazioan.
Manifestazioen bukaeran agiri bat irakurri dute: Donostian, Beñat Luxarretak irakurri du, eta Bilbon, berriz, Ane Larreak eta Joxe Moralesek. Agirian gogorarazi dute auziaren iturburuan dagoen polizia operazioa egin zutenean, duela 11 urte, ezker abertzalea «konfrontazio armaturik gabeko agertoki politiko berria lortzeko prozesu betean murgilduta» zegoela, eta orduan atxilotu zituzten pertsonak ere lanean ari zela «presoak agertoki horretan eragile aktibo» izan zitezen.
«Gurpil zoro honek behingoz gelditu behar du», adierazi dute agirian; «aurrera egiteko determinazio irmoa dugu. Iraganera kateatuta nahi gaituzte. Bizitza proiektua hondatu nahi diete auzipetuei eta haien ingurune hurbilari».
Bilbon, agiria irakurri ostean, Arantza Zulueta eta Saioa Agirre auzipetuak jendetzaren aurrean agertu dira, eta, txalo artean, eskerrak eman dizkiete bildutakoei. «Guk ere maite zaituztegu»., esan du Zuluetak. «Zuek gabe, ezinezkoa izango zen gu Madrilera hain indartsu joatea. Indartsu goaz, baina kezkatuta ere bai, Auzitegi Nazionala ezagutzen dugulako eta badugulako han erabiltzen dituzten trikimailuen berri».
Epaiketa astelehenean hasiko da; uztailean zortzi saio izango ditu, eta abuztuko etenaldiaren ostean, irailean beste zortzi saio egingo dituzte. Irailean, Donostiako estropadekin batera, beste mobilizazio bat egingo dute epaiketa salatzeko. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200333/baionako-tren-geltokia-ordu-eta-erdiz-hustu-dute-pakete-susmagarri-batengatik.htm | Gizartea | Baionako tren geltokia ordu eta erdiz hustu dute, pakete susmagarri batengatik | Trenak geldirik egon dira, eta bidaiariak kalera aterarazi dituzte, lehergailu teknikariek paketea aztertu eta egoera leheneratu den arte. 18:15 aldera utzi diete bidaiariei geltokira sartzen atzera. | Baionako tren geltokia ordu eta erdiz hustu dute, pakete susmagarri batengatik. Trenak geldirik egon dira, eta bidaiariak kalera aterarazi dituzte, lehergailu teknikariek paketea aztertu eta egoera leheneratu den arte. 18:15 aldera utzi diete bidaiariei geltokira sartzen atzera. | Ordu eta erdiz, ez da trenik atera Baionako geltokitik. Frantziako Poliziak pakete susmagarri bat atzeman du geltokian, eta, lehergailu bat izan zitekeela iritzita, halako kasuetarako protokoloa aktibatu du: trenen joan-etorria gelditu eta geltokia hustu dute. Kanpoaldean pilatu dira bidaiariak, zain.
Azkenik, Poliziaren lehergailu teknikariak bertaratu dira geltokira, paketea aztertzeko. Lehergailurik ez zela egiaztatuta, atzera zabaldu dute geltokia eta trenen trafikoa berrezarri. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200334/zierbena-eta-arraun-lagunak-nagusi-donostian.htm | Kirola | Zierbena eta Arraun Lagunak nagusi, Donostian | Juan Zunzunegiren taldeak atzetik aurrerako lan ikusgarri baten ostean, sasoiko lehen bandera irabazi du Donostian, Eusko Label ligako hirugarren jardunaldian. Euskotren ligan, berriz, Lugañene trainerua aise nagusitu da, eta denboraldiko bigarren bandera irabazita, lidertza sendotu du Arraun Lagunak-ek. | Zierbena eta Arraun Lagunak nagusi, Donostian. Juan Zunzunegiren taldeak atzetik aurrerako lan ikusgarri baten ostean, sasoiko lehen bandera irabazi du Donostian, Eusko Label ligako hirugarren jardunaldian. Euskotren ligan, berriz, Lugañene trainerua aise nagusitu da, eta denboraldiko bigarren bandera irabazita, lidertza sendotu du Arraun Lagunak-ek. | Ofizioa eta eskarmentua. Bertute horiek dira Zierbenaren makulu nagusiak. Juan Zunzunegiren taldeak neguan erakutsi zuen traineru borrokalaria izango zela udako denboraldian. Bada, gaur berretsi duten euren nagusitasuna, Donostian irabazita, Eusko Label ligako hirugarren jardunaldian. Sekulako estropada egin du Zierbenak, batez ere, bigarren luzetik aurrera, eta behin estropada buruan ezarrita, Santurtzi eta Donostiarra ez dira gai izan Zunzunegirenak harrapatzeko. Aitor Lazcano eta haren kuadrillak kronometro guztiak txiki dituzte, baita Hondarribiak bigarren txandan ezarritakoa ere. Bestalde, sailkapen nagusian Zierbenak bi puntu jan dizkio Santurtzi egungo liderrari.
Zoriak hala erabakita, Santurtzi lehendabiziko kaletik aritu da; Donostiarren bigarrenetik, Zierbena hirugarrenetik; eta Urdaibai laugarrenetik. Ohorezko txandako lau oilarrek bazekiten kontuan hartu beharrekoa zela Hondarribiak egindako denbora. Hala, hasieratik lehertzera atera dira. Hasi, behintzat, bide onetik ez dira hasi Zierbenakoak. Irteera eman eta lehen minutuan bi segundoko atzerapena izan dute, baina lehen berotu aldian, galdutakoa berehala berreskuratu dute, beste hiru oilarren pare jartzeraino. Santurtzik hartu du estropada burua, nahiz eta beste ontziak pare bat tosta atzetik zituen. 17:40ean marea behean izanda, itsaslaster gehiago zuten ohorezko txandakoek, eta hori ekidite aldera, estropada eremuko bi ertzetako kaletik zihoazen Santurtzik eta Urdaibaik erdiko kaleetara joateko norabidea hartu dute.
Donostiarrak egin du lehen ziabogako denborarik onena. Segundo bat geroago iritsi da Santurtzi, eta bi geroago Zierbena eta Urdaibai. Josu Andoni Barturen Bou Bizkaia ontziko patroiari trainerua joan egin zaio. Ez dute behar bezala jiratu, eta bermeotarrek larrutik ordaindu dute une hartatik amaiera arte. Aurrean, berriz, Donostiarra poparean ederki ari zen gozatzen. Arkaitz Diaz lemazainak ez zuen indarrik egin behar, ontzia ongi gogortuta baitzihoan. Dena den, Santurtzi segundo batera zeukan, eta Zierbena laura. Estropadako lan erdietan, Santurtzi iritsi da barruko ziabogara lehena. Donostiarra eta Zierbena ere ez ziren urrun. Hain zuzen, Lazcano Zierbenako patroiak ziaboga azkarra eman du, eta Torrekua ontziaren aurretik atera da. Donostiarra atzean ikusteak hauspoa eman die Zunzunegiren arraunlariei, eta arraunketa galdu gabe, Santurtziren pare jartzea lortu dute. Baita aurretik jarri ere. Hain zuzen, bi ontziak une horretan Hondarribiaren denboretan ziren.
Hirugarren luzean, haizeak pittin bat gora egin du, eta arraunlariek nabaritu dute hori. Diaz, esaterako, Torrekuaren txopan makur-makur eginda joan da, haizea saiheste aldera. Bien bitartean, Zierbena aurrera zihoan, apurka-apurka, aurrera, ubera pasaz. Azken ziabogan, Zierbenak Santurtzi eta Donostiarrarekiko hiru segundoko segundoko tartea zuen bere alde. Urdaibai, berriz, hamasei segundoko galera zuen.
Azken luze erabakigarrian, Gorka Aranberri Santurtziko patroiak istriborreko norabidea hartu du erabat, hots, laugarren eta bosgarren kaleetara zihoan, sakonera gutxiago egonda, zeuden olatu apur horiek hartzeko. Lazcanok, ordea, bere kaleari eutsi dio, eta ez da arriskatu. Hain zuzen, Zierbenakoari ongi atera zaio jokaldia, aldea handituz joan baita Santurtzi eta Donostiarrarekiko. Baita Hondarribiarekiko ere. Halere, ez zegoen ezer erabakita, eta Lazcanok dena emateko eskatu die arraunlariei. Haiek patroiaren aginduari kasu egin eta erritmoa sarritu dute. Garaipenak ez die ihes egin, eta Hondarribia baino bi segundo lehenago helmugaratu dira. Denboraldiko lehen garaipena lortuta, bihar hauspotuta ariko dira etxeko estropadan, Zierbenan. Zunzunegiren taldearekin batera, Hondarribia, Santurtzi eta Orio ariko dira ohorezko txandan.
Sailkapena
1. Zierbena 19.50,94
2. Hondarribia 2,44ra
3. Santurtzi 5,30era
4. Orio 7,56ra
5. Donostiarra 9,80ra
6. Urdaibai 21,64ra
7. Cabo 25,78ra
8. Ares 31,88ra
9. Ondarroa 36,54ra
10. Tiran 43,02ra
11. Isuntza 56ra
12. Zarautz 1.09,22ra
Arraun Lagunak, aise
Bigarrena non eta etxean. Arraun Lagunak aise nagusitu da Donostian, Euskotren ligako bigarren jardunaldian. Estropada biribila egin dute Juan Mari Etxaberen arraunlariek, hasieratik amaiera arte, eta, hala, denboraldiko bigarren bandera irabazi dute. Lorpen horrekin, gainera, Donostiako taldeak sailkapenean lidertza are gehiago sendotu eta Oriori beste puntu bat atera dio. Hain zuzen, San Nikolas ontzia izan da bigarren, sei segundora; Hondarribia hirugarren 10era; eta Donostiarra laugarren, 12ra.
Iragarrita zegoen haizeak iparretik joko zuela. Baina, aurreikuspenak batzuetan ez dira bete-betean asmatzen; mendebaleko ukitua zuen, eta 17:40ean marea goian izanda, apenas zegoen korronterik. Kontxan estropada jokatzeak eragiten duen tentsioari kaleen zozketak sortzen duen urduritasuna gehitu behar da, eta sentipen hori nabari zen arraunlari zen entrenatzaileen artean. Zoriak hala erabakita, Arraun Lagunak irabazleari lehen kalea egokitu zaio, eta bigarrena Hondarribiari. Hirugarren kaletik Donostiarrak egin du arraun, eta laugarrenetik Orio aritu da. Semaforoa berde jarri orduko, Arraun Lagunak-eko arraunlariek eman dituzte lehen palada indartsuenak, eta hasieratik estropada burua hartu dute. Oriok soilik eutsi dio Arraun Lagunak-en joaldiari. Hondarribia eta Donostiarra apur bat atzeratu dira. Lehen hiru minutuetan, aurreneko kale inguruan hondo gutxi egon ohi da, eta olatuen errepunpen ondorioz, eremu hori besteek baino zikinxeago egoten da. Arraun Lagunak-ek, ordea, berean jarraitu du, pala uretan ongi pasatuz eta ohi baino gorago libratuta. Behin itsaso zabalean sartu direnean, trapailarik egon ez arren, lau traineruak zanbuluka zenbiltzan. Minutu horietan, arraunketa ez galtzea da gakoa, eta Lugañene ontzian zihoazen arraunlariek lanean serio jardun dira, harik eta ziabogara iritsi diren arte. Bost minutu eta 28 segundoan egin du Arraun Lagunak-ek kanporanzko luzea. Orio lau segundo geroago iritsi da, eta zertxobait irekiagoa egin du Nadeth Agirre patroiak. Propio egin du, ontziari abiadura ez galtzeko asmoz. Sei segundo geroago Donostiarra heldu da, eta zazpira Hondarribia. Ontzia jiratu eta berehala, Arraun Lagunak-ek eta Oriok olatu bana hartu eta hanka egin diete Hondarribia eta Donostiarrari. Hala, Arraun Lagunak-ek bidea libre zuen bigarren kalera joateko. Hain zuzen, Andrea Astudillo patroiak istriborrera jo, eta asmatu egin du. Donostiarrek Oriori ontzi bateko aldea atera die, tartea, eta, apurka-apurka handitzen joan dira; momentu batean, zazpi segundora zabaldu dute tartea. Atzean, berriz, Hondarribia eta Donostiarra Oriorengana hurbildu dira. Lehia handia izan dute hiru ontziek amaiera arte. Arraun Lagunak-ekoak arraunean gozo-gozo ari ziren, minutuko 37 paladako erritmoan, eta poparean nagusitasunez ontzia airean eraman dute. Amaieran, etxean ez dute hutsik egin, eta Arraun Lagunak-ek, Euskotren ligan ari denetik, lehendabizikoz irabazi du Donostiako bandera. Horrenbestez, sailkapenean, Juan Mari Etxaberen taldeak lidertza sendotu du. Bi puntura du orain Orio. Hondarribiak, bestalde, Donostiarrari puntu bat jan dio, bira hurbildu zaio. Bihar, Zierbenan izango da Euskotren ligako laugarren jardunaldia (11:40, ETB1).
Sailkapena
Arraun Lagunak 10.59,22
Orio 11.06,12
Hondarribia 11.10,16
Donostiarra 11.11,70 |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200335/mollemak-irabazi-martinek-jauzi.htm | Kirola | Mollemak irabazi, Martinek jauzi | Holandarra indarra eta adimena uztartuz gailendu da Tourreko 14. etapan, eta frantziarra bigarren jarri sailkapen nagusian. Fraile ere ihesean izan da, eta seigarren bukatu du | Mollemak irabazi, Martinek jauzi. Holandarra indarra eta adimena uztartuz gailendu da Tourreko 14. etapan, eta frantziarra bigarren jarri sailkapen nagusian. Fraile ere ihesean izan da, eta seigarren bukatu du | Etapa garaipena izan ohi da ihesaldian sartzen den txirrindulariaren jomuga. Tropelaren aginteari muzin egin, iheskideak garaitu eta helmugan besoak altxatzeko ilusioz egiten du eraso. Bada, gaur Bauke Mollema izan da zorioneko gidoi hori aplikatu duena, Tourreko 14. etapan. Nolanahi, bestelako moduak ere badaude ihesaldi bati probetxua ateratzeko. Galde diezaiotela bestela Guillaume Martini (Cofidis):âtropelari 5.25 atera, eta bigarren jarri da sailkapen nagusian, Tadej Pogacarrekiko (UAE) 4.04ko atzerapenarekin. Mattia Cattaneok (Deceuninck), berriz, hamargarren posturaino egin du jauzi, Pello Bilbaoeren (Bahrain) kaltetan. Gernikarra 11. da orain.
Aurrez hezurmamitutako planari heldu dio Mollemak etapa bereganatzeko. 2017ko Tourrean egin bezala, maldan behera utzi ditu atzean iheskideak, helmugatik urruti. 25 kilometroren faltan egin zuen eraso duela lau urte; eta are lehenago, bukaeratik 42 kilometrora abiatu da gaur, hirugarren mailako koska baten jaitsieran. Ekinaldi suizida zirudien, baina holandarrak bikain kudeatu ditu indarrak. Alferrikakoak izan dira gainontzeko iheslarien ahaleginak. Haien artean zegoen Omar Fraile (Astana); santurtziarrak seigarren postuarekin konformatu behar izan du.
Bihurria eta hautsia zen ibilbidea, bigarren mailako hiru mendate eta hirugaren mailako birekin. Agerikoa zen liderrak ez zirela sartuko etaparen borrokan, beraz, aukera ezinhobea zuten tropeleko abenturazaleek. Asko ziren ihesaldia harrapatu nahi zutenak. Talde ugari jada garaipen premia nabaritzen hasiak dira. Su batean hasi da etapa, eta hala jarraitu du luzaroan. Helmugatik 100 kilometrora, aurrera egitea lortu dute Cattaneok, Michael Woodsek (Israel) eta Wouter Poelsek (Bahrain), eta handik tarte batera, beste zazpi txirrindulari batu zaizkie. Horien artean zeuden Mollema, Martin eta Fraile. Sergio Higuita (Education), Esteban Chaves (Bike Exchange), Patrick Konrad (Bora) eta Louis Meintjes (Wanty) ziren besteak. Behin hamarkotea osatuta, egonkortu egin da lasterketa.
Woodsek eta Poelsek lehia bizia izan dute mendiko puntuak lortzeko. Sari ere lor daiteke ihesaldietan. Hamabi lortu ditu kanadiarrak, eta horri esker, puntu gorridun maillota kendu dio Nairo Quintanari (Arkea). Azken igoera buruan pasa duena, aldiz, Mollema izan da. 1.30eko aldearekin hasi da igotzen, multzotik bakarrik ihes egin eta gero. Gertu zeukan garaipena. Baina sufritu egin zezakeen Saint Louiseko malda pikoetan. Atzetik aurrera egiten saiatu dira Cattaneo, Higuita, Woods eta Konrad, baina Mollemari 25 segundo baino ez dizkiote kendu. Hortaz, azken jaitsiera eroso egin du holandarrak, eta azken kilometroan sartu aurretik hasi da garaipena ospatzen. Konradek irabazi du bigarren postua lortzeko esprinta, Higuitaren aurretik.
Martin 11. postuan iritsi da, baina helmuga igarotakoan, ez dio erreparatu etapako sailkapenari, sailkapen nagusiari baizik. Izan ere, zazpi postu igo ditu, bederatzigarrenetik bigarrenera. Haren mehatxuari ezikusi egin dio tropelak, eta ez da itsutu jazarpenean. Faboritoek indarrak gordetzeko hautua egin dute, bihar Pirinioetan jokatuko den etapari begira. Lasterketako 15.a izango da, eta Ceret eta Andorra la Vella lotuko ditu, 191,3 kilometroko ibilbide menditsu batekin. Lau mendate kateatuko dituzte: lehen mailako Mont Louis, Envalira eta Beixalis, eta bigarren mailako Puymorens. Beixalis izango da igoko duten azkena;âhelmugatik hamalau kilometrora egongo da gaina. Pogacarrek Mont Ventouxen izandako ahulezia egun bakarreko kontua izan zen ala ez ikusiko da. |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200336/lgtb-kolektiboa-indarkeria-bolada-bat-bizitzen-ari-dela-salatu-dute.htm | Gizartea | LGTB+ kolektiboa indarkeria bolada bat bizitzen ari dela salatu dute | Manifestazioak egin dituzte Gasteizen, Bilbon eta Donostian, Bizkaiko eta Gasteizko E28 koordinadorak eta Donostiako koordinadora transmaribolloak deituta. | LGTB+ kolektiboa indarkeria bolada bat bizitzen ari dela salatu dute. Manifestazioak egin dituzte Gasteizen, Bilbon eta Donostian, Bizkaiko eta Gasteizko E28 koordinadorak eta Donostiako koordinadora transmaribolloak deituta. | LGTBfobia gaitzetsiz, manifestazioak egin dituzte gaur arratsaldean Donostian, Bilbon eta Gasteizen. Bizkaiko eta Gasteizko E28 koordinadorek eta Donostiako koordinadora transmaribibolloak deitutako manifestazioetara bildu direnek azkenaldian «indarkeria bolada» jasaten ari direla salatu dute, baita konponbideak exijitu ere.
«Balio tradizional eta arkaikoak» suntsitzeko garaia dela aldarrikatu dute protestetan. Haien hitzetan, azken asteetan LGTBfobia kasu ugari salatu dituzte, eta bereziki gogoan izan dute Coruñan (Galiza) duela astebete jipoitu eta hil zuten Samuel: «Ez da kasu isolatua izan, den horregatik hil egin dute, marika izateagatik». Euskal Herrian izandako azken erasoak ere zerrendatu dituzte: «Ez da Samuel bakarrik: Basauriko eta Zornotzako jipoi homofoboak dira, Gasteizko eskola bateko pintaketa transfoboak eta nola eta zergatik hil behar gaituzten azaltzen duten Donostiako lau homofobo erasotzaileak, eta Muchanten hildako emakumea eta Younnesen erailketa arrazista ere badira». Hau da, «indarkeria bolada bat» bizitzen ari direla nabarmendu dute. «Gorrotoa eta amorrua sentitzen ditugu, eta ez kartzela ez ekintza punitibo bakar bat ere ez da nahikoa izango gu lasaitzeko».
Horren aurrean, ez daude isilik geratzeko: «Oraingoan, ezingo gaituzte isildu, aurrez aurre aurkituko gaituzte, ausart. Gero eta beldur gutxiago dugu». Eta justizia eskatu dute: «Justizia eskatzen dugu berarentzat [Samuelentzat] eta sistema zisheteropatriarkal, arrazista eta kapitalistak erail dituen denentzat. Utzi gu erasotzeari, utzi du iraintzeari, utzi gu hiltzeari».
Egoera ikusita, antolatzeko garaia delakoan daude: «Eman diezazkiogun eskuak elkarri, antola gaitezen eta irten gaitezen elkarrekin kaleak erretzera». Manifestazioetan esan dutenez, jasaten duten indarkeria ez dator soilik pedagogiaren bidez alda daitezkeen «pentsamolde atzeratu eta erreakzionario batzuetatik»: «Ulertu behar dugu gure bizitzen errepresioak laguntzen duela kapitalismoa deitzen diogun ordena politiko, sozial eta ekonomikoa sendotzen». Hor suntsitzea dute xede: «Ulertu behar dugu ordena hori suntsituz bakarrik lor daitekeela benetako LGTB+ askapena».
Hori horrela, erdigunera eraman nahi dituzte bazterretan daudenak: «Erdigunean jarri nahi ditugu arau patriarkaletik kanpo geratzen diren beste guztiak, periferietako eta ertzetako beste guztiak ezkutuan biziraun ahal izateko haien identitate afektibo-sexuala ezkutatzera behartuta daudenak». |
2021-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/200337/autodeterminazio-eske-pirinioak-argiztatuko-dituzte-2022an.htm | Politika | Autodeterminazio eske, Pirinioak argiztatuko dituzte 2022an | Gure Esku-k, ANCk eta Federacio d’ Entitats Excursionistes de Catalunyak antolatu dute. Aiako Harria argiztatuz aurkeztu dute ekintza. | Autodeterminazio eske, Pirinioak argiztatuko dituzte 2022an. Gure Esku-k, ANCk eta Federacio d’ Entitats Excursionistes de Catalunyak antolatu dute. Aiako Harria argiztatuz aurkeztu dute ekintza. | Datorren urteko uztailaren 2an Pirinioetako 400 gailur baino gehiago argiztatzea. Horixe da Pirinioetako Bidea 2022, askatasunaren eta autodeterminazioaren alde Euskal Herriko eta Kataluniako gizarte erakundeek elkarrekin antolatutako lehen mobilizazioa. Gure Esku-k, ANCk eta FEEC Federacio d’Entitats Excursionistes de Catalunyak antolatu dute, eta gaur iluntzean eman dute egitasmoaren berri. Bidelagun izango dituzte Omniun Cultural eta Artistes de la Republica.
Aurkezpena bera datorren urtean egin asmo duten ekintzaren aurrerapen bat izan da. Alde batetik, ekitaldi politiko bat egin dute Orereta ikastolaren (Gipuzkoa) inguruan. Bertan izan dira Euskal Herriko nahiz Kataluniako ordezkariak: Gure Esku-ren bozeramaile Josu Etxaburu, ANCko presidenteorde David Fernandez, Omnium Culturaleko zuzendaritzako kide Blanca de Llobet eta Oihana Azkorbebeitia mendi lasterkaria. Beste aldetik, hainbat herritarrek Aiako Harria argiztatu dute. Katalunian ere egin dute aurkezpena, eta Pedraforca mendia argiztatzearekin batera, Euskal Herriko eta Kataluniako ordezkaritza batek ekitaldia egin du.
Azkorbebeitiak jakinarazi ditu datorren urteko mobilizazioaren nondik norakoak: «2022ko uztailaren 2an, 400dik gora gailur argiztatuko ditugu, Pirinioetako luzerako 430 kilometroetan, mutur batetik bestera zeharkatuko duen argi lerro bat sortuz, Mediterraneoa eta Atlantikoa elkar lotuz». Pirinioak Higer lurmuturretik Creuseraino argiztatu nahi dituzte. Ziurtatu du «parte hartzea ardatz» izango duen ekintza egin asmo dutela, baina herritar bakoitzaren mailaren araberako erronkak egongo direla. Joan nahi dutenek izena eman beharko dute.
Bi herri bat eginda
Euskal herritarrek eta kataluniarrek elkarlanean antolatutako ekintza izango dela nabarmendu du Etxaburuk: «Mobilizazio eusko-katalan bateratu honen bidez, burujabetzako bidean elkarlanean aritu eta indarrak batzeko konpromiso herritarra nabarmendu nahi dugu». Herriari hitza ematea eta haren erabakiak errespetatzea eskatuko dute, azaldu duenez: «Lurralde bateko herritarren gehiengoak estatu berri bat sortzea hautatuz gero, posible izan behar du herri borondate demokratiko hori bururaino eramatea». Jose Antonio Agirre eta Lluis Companysek erbestera jotakoan zabaldu zuten mezua kontuan hartzea nahi du: «Mezu argi bat utzi ziguten ondorengo belaunaldiei: gure borrokak partekatuak dira, beraz, parteka dezagun ere askatasunerainoko bidea».
Euskal Herriko ordezkariek ez ezik, Kataluniakoek ere hartu dute hitza aurkezpen ekitaldian. Fernandezek azaldu du zein izango den ekintzaren xedea: «Nazioarteko komunitatearen arreta piztu nahi dugu herrien autodeterminazio eskubidearen aldeko kausa justuari begira, harresiak bota eta irtenbide demokratikoak irekitzen lagundu gaitzan». Mezu argia hedatuko dute: «Ez dugu indarrez ezarritako mugarik nahi, aski da errepresioarekin, herri borondateari oztopo antidemokratiko gehiagorik ez, eta, azken batean, Europako herriak izan daitezen izan nahi dutena».
Euskal Herriari eta Kataluniari antzekotasunak ikusten dizkio de Llobetek, eta haiek bistaratu ditu: «Balioak eta helburuak partekatzen ditugu, baita oztopo eta zailtasunak ere, gainditu nahi ditugunak, elkarlan, inteligentzia kolektibo eta esfortzuaren bidez». Pirinioak ere lotunetzat ditu, ez mugatzat; Espainia, berriz, beste aldean dagoela deritzo: «Beste aldean, Espainiako Estatuak indarkeria, kartzela eta errepresioaren bidez erantzuten dio oinarrizko eskubideak eta bozkatzeko eskubidea erabiltzeari».
Llobetek nabarmendu duenez, «bidezko helburu demokratikoei, askatasun nahiari eta guztiontzat etorkizun hobeago baten alde borrokatzeari» uko egitea bilatzen du horrela, baina, haren hitzetan, errepresioak legitimatu baino ez du egiten, «kausa justu gisa, autodeterminazio eskubidea erabili eta estatu independente bat lortzeko borroka». Herritarren babesa ere badutelakoan dago: «Ez, ez dute lortuko guk amore ematea, jendearen indarra alde dugulako, jendea prest dagoelako ibiltzen jarraitzeko eta oztopoak gainditzeko, gailurrera iritsi arte». |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200362/argentinak-irabazi-du-amerikako-kopa.htm | Kirola | Argentinak irabazi du Amerikako Kopa | Neurketa itxia jokatu dute bi taldeek, eta Di Mariak sartutako golak erabaki du. Argentinaren hamabosgarren Amerikako Kopa da, Messiren lehenengoa. | Argentinak irabazi du Amerikako Kopa. Neurketa itxia jokatu dute bi taldeek, eta Di Mariak sartutako golak erabaki du. Argentinaren hamabosgarren Amerikako Kopa da, Messiren lehenengoa. | Argentina da Amerikako txapeldun berria. Bart gauean jokatu dute Amerikako Kopako finala Maracaná estadioan (Rio de Janeiro, Brasil), baina etxekoek ezin izan dute baliatu euren zaleen babesa garaikurra eskuratzeko, eta Argentina gailendu da 1-0. Angel Di Maria izan da goleatzailea, 22. minutuan, Renan Lodiren akats baten ostean.
Txapelketa ikusgarria egin du Brasilek, eta finalean eurak ziren faboritoak. Hori gutxi balitz, etxeko taldea norgehiagokarik galdu gabe zen 2019ko azarotik. Argentina, berriz, berreraikitzen ari diren talde bat da, eta Messik Maradonaren bide bera zeramala uste zuten askok: Maradonak ez zuen sekula Amerikako Koparik irabazi Argentinarekin. Gaur uxatu ditu mamu horiek Argentinako izarrak, talde gazte batez inguratuta. Izan ere, aurretik jada Amerikako Kopako hiru final jokatutakoa zen Messi, eta hirurak galdutakoa (2007an Brasilen aurka, eta 2015 eta 2016an Txileren aurka). Baita Munduko Kopako final bat ere 2014an.
Neurketari dagokionez, itxia eta joko gutxikoa izan zen; hasieratik borrokara atera ziren bi taldeak. 22. minutuan akats larri bat egin zuen Renan Lodik, eta hura baliatu zuen Di Mariak partidako gol bakarra egiteko. Hortik aurrera, joko gutxi eta gol aukera gutxiago bi aldeetan. Ahalegindu zen Brasil —bigarren zatian batez ere, Richarlisonen bidez—, baina eutsi zion Argentinak. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200363/azken-bi-egunetan-mila-positiboren-langa-gainditu-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Azken bi egunetan mila positiboren langa gainditu da Hego Euskal Herrian | Positibo gehien Nafarroan atzeman dira: 335. Hegoaldeko positibo tasa %10,9koa da. | Azken bi egunetan mila positiboren langa gainditu da Hego Euskal Herrian. Positibo gehien Nafarroan atzeman dira: 335. Hegoaldeko positibo tasa %10,9koa da. | Apirilaren 28az geroztik ez ziren Hego Euskal Herrian egun bakar batean mila positibo baino gehiago atzematen. Geroztik, langa horretatik behera izan dira egunez egun positiboak, azken bi egunetara arte: Osakidetzak eta Osasunbideak 1.041 positibo atzeman zituzten herenegun, eta 1.004 atzo.
Lurraldeka, kezkagarria bihurtzen ari da Nafarroako egoera. Han atzeman dituzte positibo gehien: 335. Gipuzkoan 275 izan dira, 273 Bizkaian eta 75 Araban. Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik kanpo 46 positibo zenbatu ditu Osakidetzak.
Denera 9.174 proba egin ziren atzo Hegoaldean, eta, ondorioz, positibo tasa %10,9koa da. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200364/barakaldon-bi-lagun-atxilotu-dituzte-eraso-matxista-bana-egiteagatik.htm | Gizartea | Barakaldon bi lagun atxilotu dituzte, eraso matxista bana egiteagatik | Udaltzaingoak atzo goizean atxilotu zuen gizon bat ostiral gauean emakume bat erasotzen saiatzeagatik. Ertzaintzak, berriz, beste lagun bat atxilotu zuen arratsaldean, bere alabaordea bortxatzeagatik. | Barakaldon bi lagun atxilotu dituzte, eraso matxista bana egiteagatik. Udaltzaingoak atzo goizean atxilotu zuen gizon bat ostiral gauean emakume bat erasotzen saiatzeagatik. Ertzaintzak, berriz, beste lagun bat atxilotu zuen arratsaldean, bere alabaordea bortxatzeagatik. | Barakaldon (Bizkaia) azken orduetan bi lagun atxilotu dituzte eraso matxista bana egiteagatik. Eraso batek ez du zer ikusi zuzenik bestearekin.
Lehenengoa ostiraletik larunbaterako gauean gertatu zen, Lasesarren, eta Udaltzaingoak atzo goizean atxilotu zuen erasotzailea. Dirudienez, atxilotua lagun batzuekin zegoen emakume bat erasotzen saiatu zen, baina ez zuen lortu.
Bestea, berriz, atzo arratsaldean atxilotu zuen Ertzaintzak, emakume batek salaketa jarri ostean. Iturri ofizialek azaldu duten gauza bakarra da eraso matxista bat egozten diotela atxilotuari, eta ikerketa zabaldu dutela. El Correo-k zabaldu duenez, ordea, bortxaketa kasu bat da, eta erasotzailea erasotuaren aitaordea da. Emakumeak larunbat goizean ezarri zuen salaketa; goizeko ordu txikietan gertatu zen erasoa biak bizi diren etxean.
Gertakariok salatzeko kontzentrazioa egin dute Argitan Barakaldoko emakumeentzako aholku etxeak deituta. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200365/ondarroak-bere-lehen-bandera-eskuratu-du-eusko-label-ligan.htm | Kirola | Ondarroak bere lehen bandera eskuratu du Eusko Label ligan | Baldintzek okerrera egin dute estropadak aurrera egin ahala, eta lehen txandatik irabazi du bandera Antiguako Ama-k. Euskotren Ligan Oriok aurtengo bigarren bandera astindu du. | Ondarroak bere lehen bandera eskuratu du Eusko Label ligan. Baldintzek okerrera egin dute estropadak aurrera egin ahala, eta lehen txandatik irabazi du bandera Antiguako Ama-k. Euskotren Ligan Oriok aurtengo bigarren bandera astindu du. | Ondarroako Arraun Elkartearen historiarako geratuko da gaurko eguna. Antiguako Ama-k bere historiako lehen garaipena lortu da gaur Eusko Label Ligan, Zierbenan (Bizkaia). Estropada ederra egin dute bizkaitarrek, eta hori gutxi balitz, haizea eta eguraldia lagun izan dituzte. Euskotren Ligan Oriok irabazi du bandera, aurtengo bigarrena, eta sailkapen nagusiaren buruan berdindu egin du Arraun Lagunakekin.
Ondarroak lehen txandatik eskuratu du garaipena. Txanda hasieratik izan du mendean: aurretik abiatu da Antiguako Ama, borrokan ibili dira Lekittarra eta Tiran eta atzetik ibili da Zarautz. Hala, denbora ederra eskuratu dute ondarrutarrek (20:32) eta hori nahikoa izan da bandera irabazteko. Zazpi segundura heldu da Lekittarra, gaurko sailkapeneko bigarrena.
Hirugarrena Santurtzi izan da, ohorezko txandako lehenengoa eta eguneko beste irabazlea. Izan ere, Sotera-k ez du banderarik astindu gaur, baina sailkapen nagusian aurkari zuzenei errenta ateratzeko balio izan dio gaurkoak. Ohorezko txandan lehiatu diren Zierbena eta Orio bederatzigarren eta hamaikarren izan dira, hurrenez hurren. Gauzak hala, 42 puntu situ Santurtzik; sei ateratzen dizkio Hondarribiari, eta zazpi Zierbenari. Orio seigarren posturaino jaitsi da sailkapenean.
Oriok bigarrena
Euskotren Ligan, berriz, garaipen ikusgarri lortu du Oriok. Lehia bizian ibili dira lau traineruak, eta horren ondorio da sailkapena: Oriok 0.54 segundu atera dizkio Donostiarrari, lau segundu Arraun Lagunaki eta 11 Hondarribiari. Ziabogara Donostiako bi traineruen atzetik heldu dira oriotarrak, baina bigarren luze zoragarria egin dute.
Oriorentzat urteko bigarren garaipena da, eta sailkapen nagusiaren lidertzan da Arraun Lagunakekin berdinduta, hamahiru punturekin. Bederatzi ditu Donostiarrak, eta bost Hondarribiak. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200366/ane-mintegik-irabazi-du-wimbledongo-junior-txapelketa.htm | Kirola | Ane Mintegik irabazi du Wimbledongo junior txapelketa | Idiazabalgo jokalariak Schuck alemaniarrari 2-1 irabazi dio, neurketa iraulita. Txapelketa hori irabazten duen lehen euskal herritarra da. | Ane Mintegik irabazi du Wimbledongo junior txapelketa. Idiazabalgo jokalariak Schuck alemaniarrari 2-1 irabazi dio, neurketa iraulita. Txapelketa hori irabazten duen lehen euskal herritarra da. | Garaipen historikoa eskuratu du gaur Ane Mintegik, Idiazabalgo (Gipuzkoa) 17 urteko tenis jokalariak: Grand Slam junior bat irabazi du, eta ez edozein, Wimbledongoa baizik. Sekula ez zuen lortu balentria hori euskal herritar batek, eta Idiazabalen adi jarraitu dute herriko jokalariaren neurketa.
Nastasja Schunk alemaniarraren aurka jokatu du finala Mintegik. Ez du nahi bezala hasi (2-6 galdu du lehen set-a), baina buelta eman dio neurketari eta hurrengo bi set-ak bereganatuta garaikurra altsa ahal izan du.
Mintegik gaitasun bikainak ditu teniserako; Bartzelonan bizi da, eta han entrenatzen du. Munduko junior ranking-eko 27.a da, eta zazpigarren parte hartzea zuen Grand Slam batean. Orain arteko emaitzarik onena iaz lortu zuen Australian, final laurdenetara helduta. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200367/kussek-irabazi-du-pirinioetako-lehen-etapa.htm | Kirola | Kussek irabazi du Pirinioetako lehen etapa | Bakarrik helmugaratu da txirrindulari estatubatuarra, eta bigarren izan da Valverde. Pogacarrek eutsi die erasoei, eta sendo eutsi dio lidertzari. | Kussek irabazi du Pirinioetako lehen etapa. Bakarrik helmugaratu da txirrindulari estatubatuarra, eta bigarren izan da Valverde. Pogacarrek eutsi die erasoei, eta sendo eutsi dio lidertzari. | Frantziako Tourrean bere lehen etapa eskuratu du Sepp Kussek (Jumbo). Igotzaile bikaina da 26 urteko estatubatuarra, eta hala erakutsi du, gaur, «bere bigarren etxean», Andorran. Han bizi da Kuss denboraldian zehar, eta gaur han amaitu da Pirinioetako aurtengo lehen etapa. Ondo ezagutzen zuen ibilbidea Kussek.
Garaipena zail jarri diona Alejandro Valverde (Movistar) izan da, 41 urteko espainiarra. Itxura guztien arabera, aurtengoa murtziarraren azken Tourra izango da, eta gaur erakutsi du etapa bat gutxienez irabazita amaitu nahi duela bere ibilbide bikaina. Azken mendatean jo du Kussek, eta hasieran eutsi dio Valverdek, baina azkenean ezin izan dio Jumbokoaren erritmoari. Saiatu da beherakoan harrapatzen, baina alperrik. Haiekin izan da 32 gizoneko ihesaldian Ion Izagirre (Astana), eta azkenean laugarren heldu da helmugara, 1:15era.
Atzean, maillot horiari sendo eutsi dio Tadej Pogacarrek (UAE), taldekiderik gabe gainera. Gaur igaro dituzte lau mendateetako hirugarrenean jada bakarrik zen Tourreko liderra. Hainbat saiatu dira tarteak egiten: lehenik Carapaz (Ineos), gero Vingegaard (Jumbo), Uran (EF)... baina ez dute lortu. Sailkapen nagusian denbora galdu duena Guillaume Martin (Cofidis) izan da. |
2021-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/200368/istiluak-izan-dira-londresen-eurokopako-finalaren-atarian.htm | Kirola | Istiluak izan dira Londresen Eurokopako finalaren atarian | Besteak beste, hainbat zaletu sarrerarik gabe Wembleyn sartzen saiatu dira. | Istiluak izan dira Londresen Eurokopako finalaren atarian. Besteak beste, hainbat zaletu sarrerarik gabe Wembleyn sartzen saiatu dira. | Nazioartean selekzio historikoa da Ingalaterrakoa, baina duen osperako, titulu gutxi irabazitakoa —1966ko Munduko Kopa soilik—. Horregatik, gaur egun handia izan zitekeen futbolaren sorterrian: Italiaren aurka jokatu du finala Ingalaterrak, non eta etxean, Londresen, Wembley estadioan (penaltietan galdu du).
Hori dela eta, milaka izan dira gaur Londresen elkartu diren hooligan-ak, eta tartean istiluak sortu dituzte batzuek. Ikustekoak dira irudiak: botilen eta bestelakoen jaurtiketa, suziriak, Wembleyn sarrerarik gabe sartzeko saiakerak... estadioaren barruan 65.000 lagun elkartu dira; Erresuma Batuan pandemia hasi zenetik egin den ekitaldirik handiena da.
Zaletuak goizean goizetik ibili dira Londresko kaleetan eta tabernetan, eta arratsaldean zehar zaila izan da Wembleyko metro geltokia eta estadioa lotzen dituen bidean ibiltzea.
Atzo bertan ere Ingalaterrako selekzioko jokalariak animatzera joan ziren ehundaka zale azken entrenamendura. Babesa eskertu zien Harry Kane kapitainak: «Horrenbeste zale kalean ikusteak eta hotelera iristean egin diguten ongi etorriak erakusten du aukera historiko baten aurrean gaudela», adierazi zuen aurrelariak. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200369/italiak-irabazi-du-eurokopa-penaltietan-ingalaterraren-aurka-eta-wembleyn.htm | Kirola | Italiak irabazi du Eurokopa, penaltietan, Ingalaterraren aurka eta Wembleyn | Ingelesak bigarren minutuan aurreratu dira, baina italiarrek lekua berreskuratu dutenean zelaia bereganatu dute eta 67. minutuan berdindu dute finala. Donnarumma atezainak bi penalti geratu ditu. | Italiak irabazi du Eurokopa, penaltietan, Ingalaterraren aurka eta Wembleyn. Ingelesak bigarren minutuan aurreratu dira, baina italiarrek lekua berreskuratu dutenean zelaia bereganatu dute eta 67. minutuan berdindu dute finala. Donnarumma atezainak bi penalti geratu ditu. | Luzapena eta penaltiak. Italiak eta Ingalaterrak 1-1 amaitu dute Eurokopako finala. Aurreko hainbat kanporaketa bezala, arauzko denbora ez da aski izan partidaren garailea nor den erabakitzeko. Ezta luzapena ere. Penaltietan erabaki da nor den 2020ko (pandemiagatik atzeratu zen) Eurokopako txapelduna: Italia.
Ez da garaipen makala. Atzo Argentinak Brasili Maracanan irabazi zion Amerika Kopako finalean, eta Italiak gauza bera egin du gaur Wembleyn Ingalaterraren aurka... eta penaltietan. Italiak bota du lehena, eta Berardik sartu egin du (1-0). Kanek bota du ingelesen lehena eta horrek ere ez du hutsik egin (1-1)
Belottik bota du italiarren bigarrena eta Pickfordek asmatu egin du eta geratu egin dio. Maguirek bota du ingelesen bigarrena, eta maisuki sartu du, gora eta eskuinera. 1-2 aurreratu dira ingelesak.
Bonuccik bota du Italiaren hirugarrena. Pickfordek asmatu egin du jaurtiketaren norantza, baina gora bota du italiarrak eta sarean sartu du (2-2). Rashfordekek huts egin du ingelesen hirugarrena, eta berriro berdindu da markagailua.
Bernardeschik bota du laugarrena eta ezkerrarekin erdi-erditik sartu du penaltia (3-2). Sanchok bota du ingelesen laugarrena eta Donnarummak geratu egin du.
Donnarummaren geldiketa erabakigarria, Sakaren penalti jaurtiketan, azkenekoan. / Carl Recine, EFE
Penaltien azken txandan, Pickfordek jaurtiketak gelditu dio Jorginhori, baina Donnarummak ere azkena gelditu dio Sakari (19 urterekin azken penaltia botatzeko ardura izan du ingelesak), eta 3-2 amaitu dira penaltiak. Urte askoan gogoratzeko finala izango da, aurkariengatik eta lekuarengatik, hasteko moduagatik eta amaitzeko moduagatik.
Ingalaterraren gola, 2. minutuan
Azkar, oso azkar, aurreratu baita Ingalaterra markagailuan. Partidaren bigarren minutuan, jokalariak euren lekua hartzen ari zirela aurreratu dira ingelesak. Baloia bere zelaian berreskuratu eta Trippierri iritsi zaio eskuin hegalean. Maisuki erdiratu du bigarren zutoinera, eta Shawk bikain jo du baloia. Pozez zoratzen ospatu dute gola zaleek, inork ez baitzuen espero horrelakorik hain azkar (ezta nola bukatuko zen finala ere).
Ez dago jakiterik orain gola hain azkar jasotzeak Italiaren jokoa baldintzatu duen, edo Gareth Southgate hautatzailearen estrategia izan den Italia ito duena; hiru zentraleko hamaikakoa zelairatu baitu: Maguire, Stones eta Walker. Gauza da Italiak ez duela erreakzionatu lehen ordu ordu erdian. Baloia izan dute hanka artean jokalariek, baina arrisku jokaldirik apenas sortu dute. Pase luzeekin saiatu da lehenik, baina atzelari ingelesek ez dute hutsik egin. Urrutitik atezaina ezustean harrapatzen ere saiatu dira italiarrak: Chiesak lehen ordu erdia pasatu berri eta Bonuccik lehen zatia amaitzear zela.
Gol aukera garbiena Insegnek izan du lehen zatian. Eskuinetik iritsi zaio baloia, eta zetorkion bezala jo du. Italiarren zoritxarrerako, baina, baloiak atzelari batengan jo du, eta 0-1ekoarekin joan dira jokalariak aldagelara. Atsedenak, ordea, ez du eten Italiak 30. minututik aurrera izan duen garapena. Pixkanaka joan dira lekua kentzen Ingalaterrari, eta bigarren zatian Chiesa eta Insegne behin eta berriz saiatu dira gola egiten. Azkenean, korner batean iritsi da gola: hiru jokalari italiar saiatu dira nola edo hala erdiraketa errematatzen, baina azkenean Bonucciri iritsi zaio eta horrek sartu du.
Banakoarekin ez dira konformatu italiarrak eta saiatu dira gogotsu bigarren gola sartzen. Chiesa izan dute buru lan horretan, eta horrek min hartu eta jokoa eten denean, 30. minutuan hasitako gorakada ere gelditu egin da. Bana amaitu da partidaren arauzko denbora.
Luzapena oso bestelakoa izan da. Ezin da esan talde bakoitzarentzat zati bat egon denik, biak ere nor baino nor aritu baitira. Partida ireki egin da, eta gol aukerak bi aldeetan izan dira. Azkenean, baina, penaldietan erabaki da, eta Italiak merezitako kopa altxatu du. Txapelketa bikaina jokatu baitu, hasiera hasieratik.
Italiaren txapelketa gogoangarria
Lehen faseko hiru partidak irabazi zituzten italiarrek, Turkiaren (3-0), Suitzaren (3-0) eta Galesen (1-0) aurka. Final-zortzirenetan sufritu egin zuten Austriaren aurka, eta luzapenean lortu zuten sailkapena: 1-2. Final-laurdenetan ere 1-2 irabazi zion Belgikari Spinazzolak min hartu zuen partidan; lesioaren ondorioz, txapelketa honetan jokatzeari utzi behar izan zion ordura arte jokalari onenetako bat izan zenak.
Finalerdietan luzapena eta penaltiak jokatu behar izan zituzten italiarrek Espainiaren aurka. Finalean bezala, bana amaitu zuten partida. Penaltietan Jorginhok bota zuen penalti erabakigarria, finalerako txartela eman ziena. Gaur horrek huts egin du, eta Donnarumma ateazaina izan da azken jaurtiketa erabakigarriaren protagonista. Italiak Eurokopa irabazi du 53 urte geroago, hamar eguntan 120 minutuko hiru partida jokatuz eta txapelketako azken bi partidak pentaltietara irabaziz. Wembleyn, Ingalaterraren aurka.
Italiarrak, garaipena ospatzen. / Michael Regan, Pool, EFE |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200370/bihar-deklaratuko-dute-1313-sumarioan-auzipetutakoek.htm | Politika | Bihar deklaratuko dute 13/13 sumarioan auzipetutakoek | Zuluetaren eta Enparantzaren aurkako akusazioak «Guardia Zibilaren gezur batean» oinarritzen direla adierazi du defentsak. Angela Murillo magistratuak atzera bota ditu defentsen eskaerak. | Bihar deklaratuko dute 13/13 sumarioan auzipetutakoek. Zuluetaren eta Enparantzaren aurkako akusazioak «Guardia Zibilaren gezur batean» oinarritzen direla adierazi du defentsak. Angela Murillo magistratuak atzera bota ditu defentsen eskaerak. | Gaur hasi da 13/13 sumarioaren epaiketa. Aurretiazko gaiekin hasi dira, eta bihar deklaratuko dute akusatuek, printzipioz. Hala ere, jakinarazi dute litekeena dela bihar egitekoa zen saioa bertan behera geratzea. Izan ere, gaurko saioaren atseden une batean txertoa hartu du epaimahaia osatzen duten magistratuetako batek, eta hark erreakzioa egin dio: ondoeza sentitu du. Ondoezak okerrera egiten badu, biharko auzi saioa bertan behera utziko dute.
Auzipetuen defentsak hasi du saioa, eta gero Jose Perals fiskalak eta herri akusazioak hartu dute hitza. Alfonso Zenon, Enparantza eta Zuluetaren abokatuak hartu du lehenengo hitza. Zenonek eskatu du saioa Youtube bidez ez emateko, lekuko batzuek ikus dezaketelako akusatuek esaten dutena. Era berean, salatu du ez direla defentsak proposatutako lekuko batzuk onartu, eta lekuko gisa deklaratuko duten guardia zibilek aparteko babes neurririk gabe deklaratzeko eskaria ere egin du. Eskaerak ez dizkiote onartu, eta epaiketa zuzenean ematen jarraituko dute, eta guardia zibilek babestuta deklaratuko dute.
Zuluetaren eta Enparantzaren aurkako akusazioak «Guardia Zibilaren gezur batean» oinarritzen direla ere salatu du abokatuak. Errugabetasun presuntziorako eskubidea ere urratu zaie, Zenonen iritziz: hedabideetara filtratu ziren datuak, eta erruduntzat jotzen dituzte; baita Barne ministroak ere: «ETAko kidetzat aurkeztu zituen, inolako zalantzarik gabe».
Jone Goirizelaia, Naia Zuriarrainen abokatuak hartu du hitza gero. Azaldu du 'non bis in idem' printzipioa urratzen ari zaiola Zuriarraini, akusazio berarengatik zigortua izan zelako 2019an. Esan duenez, epai horrek jada aipatzen zuen «Halboka» eta «Koordinazio Taldea»: «Gauza berberei buruz hitz egiten ari gara, gauza beraz akusatzen ari dira». Gaineratu du 2019ko sententziaren arabera, Zuriarrain ETAko, «kartzelen fronteko» eta Koordinazio Taldeko kide zela. Bigarren aldiz epaitua izateko, kidetza hori noizbait eten egin beharko zela argudiatu du abokatuak, eta, polizien txostenen arabera, kidetza hori ez dela eten. Zurriarain prozeduratik kanpo uzteko eskatu du.
Defentsako abokatuek aho batez adierazi dute akusatuei benetako babes juridikorako eskubidea urratu zaiela. Azkenik, Aiert Larrarteren txanda iritsi da, Zelarainen eta Sarriegiren abokatua. Larrartek CNIren entzuketak «babes legalik gabe» egin direla azaldu du, «botere banaketa urratuta, defentsarako eskubidea urratuta». Gainera, ondorioztatu du Zelarain ere jada epaitu dutela auzi honetan epaitzen ari diren akusazioengatik.
Ondoren, Jose Perals fiskalak hartu du hitza. Epaiketa zuzenean ematearen alde agertu da: «Beharrezkoa da ikustea nola garatzen den justizia». Guardia zibil lekukoek babestuta deklaratzearen alde ere egin du, argudiatuta «errepresaliek» jarraitzen dutela. Gaineratu du, 2010eko apirilean, atxiloketak egin ziren unean, ETAk hiltzen jarraitzen zuela oraindik. Azkenik, herri akusazioaren txanda iritsi da. Argudiatu du ikerketa ez duela abiatzen CNIk, eta, beraz, haren entzuketek ez dituztela akusatuak babesgabe uzten.
Soka luzea dakarren epaia
Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Naia Zuriarrain, Julen Zelarain, Iker Sarriegi, Saioa Agirre, Nerea Redondo eta Juan Mari Jauregi 13/13 sumarioan epaitzen ari diren zortzi euskal herritarrak. 77 urteko kartzela zigorrak eskatzen dizkiete, ETArekin lotura izan zutelakoan eta 2010ean egindako polizia operazio batean oinarrituta. Hau da, sarekada izan zenetik 11 urtera egingo dute epaiketa, eta ETAk bere jarduna amaitu zuenetik hamar urte igaro direnean.
EH Bilduko ordezkariak eta auzipetuak goizean goiz heldu dira epaitegira, eta auziaren irregulartasunak salatu ditu Julen Zelarainek atarian. Eragile ugarik esandakoa ere gogorarazi du: epaiketa «lekuz eta garaiz kanpo» dagoela.
Izan ere, eragileek hainbat aldiz esan dute ez dutela ulertzen nola den posible fiskaltzak Dena da ETA goiburua iparrorratz gisa erabiltzen zuen garaiko akusazio eta eskaerak egin izana. Hasiera batean hamar lagun atxilotu zituzten: Arantxa Zulueta, Iker Sarriegi eta Jon Enparantza abokatuak; Naia Zurriarain, abokatuen Bilboko bulegoan lan egiten zuena; Saioa Agirre, Etxerat elkarteko bozeramaile aritutakoa; Asier Etxabe, Juan Mari Jauregi, Erramun Landa, Jose Luis Gallastegi eta Domingo Aizpurua.
Horietatik lehenengo bostak espetxean sartu zituzten Grande-Marlaskaren aginduz. Besteak libre utzi zituzten; Etxabe eta Jauregi, bermea ordainduta. ETAko kide izatea edo hari laguntzea eta ETAren eta presoen artean «zubi lana» egitea leporatu zien epaileak. Amnistiaren Aldeko Mugimenduaren kontrako auzian epaitu eta zigortutako zenbait pertsonaren izenak ere aipatzen zituen Grande-Markaslak autoan.
Zelarainek gaur beste behin salatu du bai operazioan zein instrukzioan «eskubide urraketa larriak» gertatu direla: torturez gain, abokatuen bulegoen «legez kanpoko miaketak» eta CNI Espainiako zerbitzu sekretuek «epailearen baimenik gabe» egindako entzuketak eta jarraitzeak salatu dituzte auzipetuek askotan. Guardia Zibilaren «txosten ilegalak» ere aipatu ditu Zelarainek.
Operazioa gauzatu zen garaian BERRIAk eskuratu zuen txosten bati egiten dio erreferentzia.Txostena atxilotuei eman beharreko tratuari buruzkoa zen. Argi azaltzen zen hiru abokatuek «tratu bikaina» jaso behar zutela; gainerako atxilotuen inguruan, zehazten zen tratu ona eman behar zietela «miaketen aurretik»; txostenak ez zekarren ezer miaketen ostean jasoko zuten tratuaz, eta, beraz, ondorioztatzen da haiekin ohiko prozedura erabili behar zutela.
Auzipetuek horiek guztiak epaiketan azaltzeko asmoa dute, tortura salaketak barne, baina ez dakite epaimahaiak horretarako tartea utziko ote dien: epaileek akusatuen torturen lekukotzak etetea ez da ezohikoa Auzitegi Nazionalaren epaiketetan. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200371/gobernuaren-kontrako-protestak-piztu-dira-kubako-hainbat-hiritan.htm | Mundua | Gobernuaren kontrako protestak piztu dira Kubako hainbat hiritan | Diaz-Canelek AEBei leporatu die protestak sustatzea, eta «iraultza defendatzeko» eskatu die herritarrei. Manifestariek sendagai, elikagai eta elektrizitate eskasia salatu dute. | Gobernuaren kontrako protestak piztu dira Kubako hainbat hiritan. Diaz-Canelek AEBei leporatu die protestak sustatzea, eta «iraultza defendatzeko» eskatu die herritarrei. Manifestariek sendagai, elikagai eta elektrizitate eskasia salatu dute. | Milaka pertsona irten ziren kalera atzo Kuban, Manuel Diaz-Canel presidentearen gobernuaren kontra protesta egitera. Nazioarteko hainbat hedabideren esanetan, azken 60 urteotako protestarik jendetsuenak ziren. Herrialdeak bizi duen egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zuten manifestariek, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu zituzten, eta «askatasuna» aldarrikatu.
Protestak San Antonio del los Bañosen hasi ziren, Habanatik 25 kilometro hego-mendebaldera dagoen herri batean, eta hiriburura eta beste eskualde batzuetako hirietara hedatu ziren ostean. Manifestaziorik handiena Habanan izan zen, Kapitolioaren parean. Manifestariek haserrea adierazi zuten sendagai eskasiarengatik, elikagaiak eskuratzeko egin behar dituzten ilarengatik eta zerbitzu energetikoan izan diren mozketengatik.
Presidentea herritarrei zuzendu zitzaien atzo bertan, irrati eta telebista bidez. Protesten atzean AEBak zeudela esan zuen, eta herritarrei kalean «iraultza defendatzeko» eskatu zien. «Borrokarako agindua emana dago».
Presidentearen iritziz, Kubako herritarrek egunerokoan dituzten zailtasunak baliatu nahi dituzte AEBek herrialdea desegonkortzeko. Horren aurrean, baina, Kubak bere subiranotasuna defendatuko duela ohartarazi zuen. Gobernuaren aldeko herritar taldeak protesten parean biltzen hasiak ziren ordurako, eta gehiago batu ziren arratsaldeak aurrera egin ahala. Tentsio uneak ere izan ziren gobernuaren kontrako manifestarien eta gobernuaren aldekoen artean.
Kubako Gobernuaren aldeko manifestariak, atzo, Habanan. ERNESTO MASTRASCUSA / EFE
Kubako Poliziak hainbat lagun atxilotu zituen. AI Amnesty Internationalek Kubako estatuko indarren jokabidea salatu du. Erika Guevara Rosas elkartearen Amerikako zuzendariaren esanetan, «Poliziak tiroz zauritutakoen abisuak izan dira, atxiloketa arbitrarioak, mehatxuak eta kazetarien kontrako erasoak». Nabarmendu zuen manifestariak «era baketsuan» irten zirela kalera, baina gobernuak «mertzenarioak» izatea leporatu ziela. Agintarien «erreakzio estigmatizatzailea» kritikatu zuen.
AEBek eta AEE Amerikako Estatuen Erakundeak Diaz-Canelen hitzak gaitzetsi dituzte «borrokara» deitu duelako. Kubatarren adierazpen askatasunaren eta biltzeko eskubidearen alde mintzatu da Etxe Zuria. Joe Biden AEBetako presidentearen iritziz, «kubatarrak ausardiaz ari dira beren oinarrizko eskubideak gauzatzen». Diaz-Canelek Washingtonen «errezeta hipokritak» salatu zituen aurretik. «Herriarengatik benetan arduratuta badaude, Kubaren arazoak konpondu nahi badituzte, amaitu dezatela blokeoa».
Kubako agintariek Vezezuelako eta Mexikoko gobernuen babesa jaso du «atzerriko esku hartzeen» aurrean. Ildo beretik mintzatu da ALBA Amerikarako Aliantza Bolivartarra. Errusia ere Habanaren alde agertu da, eta Kuba estatu «aske eta subiranoa» dela nabarmendu du. Herrialdea «desegonkortu» dezakeen ekintza ororen kontra mintzatu da Mosku. Vladimir Putinen gobernuaren hitzetan, Kubako agintariak «beharrezko neurriak» hartzen ari dira «ordena publikoa» ezartzeko eta «herritarren interesak» defendatzeko.
Alde askotako krisia
COVID-19a kalterik handiena eragiten ari den unean piztu dira protestak. Ekaina hasieraz geroztik, gorakada nabarmena izan da atzemandako positibo kasuen kopuruan. 6.900 kutsatu izan ziren atzo. Joan den asteko kutsatze kopuruen bikoitza. Hazkunde horri aurre egiteko uhartean bertan sortutako txertoa eskura izatea espero du gobernuak. Ekainean jakinarazi zuenez, Abdala txertoak %92ko eraginkortasuna frogatu du proba klinikoetan. Oraingoz, baina, kutsatzeen erritmoak azkartzen jarraitzen du.
Pandemia hedatu denetik, sendagai falta sumatzen dute herritarrek, eta horixe izan da manifestariek adierazi duten kexetako bat, baina ez bakarra. Kubak egoera ekonomiko latza bizi du. Bereziki, Venezuelak —bere petrolio hornitzaile nagusiak— erregaia bidaltzeko arazoak dituenetik eta Washingtonek uhartearen kontrako blokeo ekonomikoa gogortu duenetik. Pandemiak egoera okertu besterik ez du egin, gobernua Kubako eredu produktiboa aldatzeko erreformetan murgilduta dagoen garaian.
Hala, Diaz-Canel presidenteak herritarrei zuzendu zien mezuan aitortu zuen Kubak dituen arazo ekonomikoek haserrea eragin dutela herritarrengan, baina, haren esanetan, gobernuak «zintzoki» azaldu die herrialdea zergatik ari den «une zailak» bizitzen. AEBen blokeoa eta pandemia jo zituen errudun.
Hitzaldian adierazi zuenez, Donald Trump AEBetako presidente ohiaren administrazioak uhartearen kontrako neurri ekonomikoak gogortu zituen, Kubako gizartea gobernuaren kontra altxatzeko helburuarekin. Haren esanetan, AEBen neurri horiek hainbat dibisa iturri moztu dizkio herrialdeari, nazioartean kredituak lortzeko aukerarik gabe utzi dute eta erregaia eskuratzea eragotzi diote.
Bestalde, koronabirusaren azken aldaerek kutsatzeen gorakada eragin dutenez, gobernuak osasun sarea indartu behar izan duela adierazi zuen. Osasun zentroei «lehentasun energetikoa» eman die, eta, energia sareak lehendik «arazoak pilatuta» zituenez, azken aldian mozketa energetikoak ugaritu dira. «Horrek haserrea, ezin ulertua, kezka eta arazoak sortu dizkie herritarrei», adierazi zuen presidenteak.
Diaz-Canelek eta haren gobernuko beste zenbait kidek azalpen gehiago eman dituzte gaur, telebista bidez. Livan Arronte Energia ministroak «ekoizpen defizita» aitortu du, baina energia sistemaren matxura garrantzitsuenak biharko konponduta egongo direla hitza eman du. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200372/penaltia-huts-egin-zuten-jokalari-ingelesek-jasandako-irain-arrazistak-gaitzetsi-dituzte.htm | Kirola | Penaltia huts egin zuten jokalari ingelesek jasandako irain arrazistak gaitzetsi dituzte | Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroaren arabera, iraintzaileek «lotsa» sentitu beharko lukete. | Penaltia huts egin zuten jokalari ingelesek jasandako irain arrazistak gaitzetsi dituzte. Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroaren arabera, iraintzaileek «lotsa» sentitu beharko lukete. | Boris Johnsonek gaitzetsi egin ditu Eurokopako finalean penaltia huts egiteagatik Ingalaterrako futbol selekzioko Marcus Rashford, Jadon Sancho eta Bukayo Saka jokalariek sare sozialetan jasandako irain arrazistak. «Ingalaterrako selekzioak merezi du haiek heroiak bezala tratatuak izatea, ez arrazakeria gehiegikeriak jasatea sare sozialetan», jarri du Erresuma Batuko lehen ministroak, gaur goizean, bere Twitter kontuan. Gehiegikeria izugarri honen erantzuleek haien buruez lotsatu beharko lukete».
Ingalaterrak eta Italiak Eurokopako finala jokatu zuten, atzo, Wembley estadioan (Londres), eta partida bana amaitu ondoren, Italiak penaltietan irabazi zuen lehiaketa. Kanek eta Maguirek lehen bi penaltiak sartu zituzten, baina Rashfordek (23 urte), Sanchok (21 urte) eta Sakak (19 urte) haien jaurtiketak huts egin zituzten. Sare sozialetan hiru jokalari horiek arraza arrazoiengatik iraintzen hasi ziren.
Ingalaterrako futbol federazioak ere gertatutakoa gaitzetsi du, «irmoki», goizaldean bertan ohar bat plazaratuz, eta nabarmenduz jarrera arrazistak ez direla «ongietorriak» selekzioan. «Ahal duguna egingo dugu diskriminazioa jokotik ateratzeko. Baina arren eskatzen diogu gobernuari azkar jokatu dezala eta onartu dezala legedi egokia gehiegikeria honek ondorioak izan ditzan».
Aintzat hartu behar da azken hilabeteetan ugaritu egin direla Ingalaterrako Ligan jokatzen dutenen jokalarien kontrako irain arrazistak. Joan den maiatzean, Rashforden beraren kontrako kanpaina bortitz baten ondoren, futbol federazioak eskatu zion gobernuari lege bat ezarri zezala gisa horretako irainak jazarriak izan daitezen. Eta zentzu horretan ekintza bat ere egin zuten lehen mailako, bigarren mailako, emakumeen ligako eta beste kirol batzuetako klubek, eta apirilaren 30a eta maiatzaren 3a bitartean ez zituzten haien sare sozialak elikatu. Londresko Poliziak jakinarazi du irain arrazistak ikertzen ari dela.
Southgate, atzo, Sancho animatzen, penaltia huts egin eta gero. EFE |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200373/sanduren-alderdi-liberalak-botoen-53-eskuratu-ditu-moldaviako-parlamenturako-bozetan.htm | Mundua | Sanduren alderdi liberalak botoen %53 eskuratu ditu Moldaviako Parlamenturako bozetan | Botoen %99,5 zenbatuta, PAS Ekintzaren eta Elkartasunaren Alderdia izango da indar handiena. Haren aurkari nagusiak, BECS Sozialisten eta Komunisten Hauteskunde Blokeak, botoen %27,3 eskuratu ditu. | Sanduren alderdi liberalak botoen %53 eskuratu ditu Moldaviako Parlamenturako bozetan. Botoen %99,5 zenbatuta, PAS Ekintzaren eta Elkartasunaren Alderdia izango da indar handiena. Haren aurkari nagusiak, BECS Sozialisten eta Komunisten Hauteskunde Blokeak, botoen %27,3 eskuratu ditu. | Moldaviak zein norabide hartu erabaki behar zuen atzo, herrialdeko parlamenturako bozetan: EBren aldeko bidea ala Moskura gerturatzekoa. Emaitzak ez du zalantzarik utzi. Alde handiarekin irabazi ditu parlamenturako bozak Maia Sanduren PAS alderdi liberal eta europazaleak.
Jarduneko presidentearen indarrak gehiengo osoa eskuratu du botoetan (%52,6). Ia haren boto kopuru erdia jaso du Vladimir Voronin eta Igor Dodon presidente ohien BECS ezkerreko blokeak. Parlamentuan ordezkaritza lortu du hirugarren indar batek: Berdintasuna Mugimendu Soziopolitikoak, Ilan Shor enpresariaren alderdiak. Botoen %5,8 lortu ditu. Parte hartzea %48koa izan da.
PASen garaipen argiari esker, Sanduk bakarrik gobernatzeko aukera izango du. «Espero dut Moldaviak aro zail bati, lapurren aroari, amaiera ematea. Gure herritarrek parlamentu garbi baten eta jendearen arazoez kezkatzen den gobernu baten onurak sentitu eta ikusi behar dituzte», adierazi du Munduko Bankuko ekonomista ohiak bere Facebook kontuan. |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200374/moda-gurpil-gainean.htm | Bizigiro | Moda gurpil gainean | Herriz herri mugitzen da Guikuri jantzi denda ibiltaria Araban. Herri txikiei bizia eman eta arropa dendarik ez duten herrietara zerbitzua iristea da egitasmoaren helburua. | Moda gurpil gainean. Herriz herri mugitzen da Guikuri jantzi denda ibiltaria Araban. Herri txikiei bizia eman eta arropa dendarik ez duten herrietara zerbitzua iristea da egitasmoaren helburua. | Arabaren bihotzean, Gorbeia mendiaren magalean, Gasteiztik hamabost minutura dago Maurga herria. Zigoitia udalerriaren parte da, eta 60 pertsona inguru bizi dira han. Ostiral goiza da, uda hasi berri, eguzkiak gogor jotzen du, eta bada mugimendua herrian. Landa herri bat izanik, bizpahiru traktore pasatu dira minutu gutxian alde batetik bestera. Denek ezagutzen dute elkar, eta batak bestea agurtzen dute. Hala ere, isiltasuna da nagusi kalean; ez dago tabernarik, ezta janari dendarik ere. Bide izkinan aparkatuta, autobus zuri bat dago, eta erdian logotipo bat dauka kolore urdinekin: Guikuri. Leihoak izango balitu, odola ateratzeko autobus horietako bat emango luke. Autobusa martxan jarri da, eta, halako batean, ateak ireki dira; ez dago ohatilarik, ez erizainik, ez orratzik: arropaz beterik dago. Hain zuzen, arropa denda ibiltari bat da Guikuri. Nuria Lopez de Letona eta Marixa Suso dira dendaren arduradunak. Asteburuan mugitu ahal izateko, autobusa txukuntzen ari dira; arropa batzuk atera eta beste batzuk sartzen.
Guikuri proiektua 2011. urtean sortu zen. Muruan (Araba) dagoen izen bereko landetxean ireki zuen denda Lopez de Letonak. Hasierako urteetan, landetxea izan zen dendaren espazioa, baina, duela hiru urte, Maurgara aldatu zuen, eta orduantxe batu zen proiektura Suso. Kale Nagusian lorategi zabal batek egiten dio ongietorria erosleari. Leku paregabean, egurrezko etxola bat ikus daiteke, beirate handiekin. Herriko zerbitzu bakarra da Guikuri arropa denda: ez dago beste ezer. Baina, arduradunen esanetan, arropa denda baino gehiago da, denetarik eskaintzen baitute. «Inguruko beste zerbitzu agente batzuekin lotzeko gauzak egiten saiatzen gara; horrek inguruko ekonomia mugiaraztea eta inguruan lan egiten dugunok elkar ezagutzea ekarriko du», adierazi dute. Dendaren bidez, herrian giroa sortzea eta jendeak gozatzeko aukera izatea ere lortu nahi dute.
Nuria Lopez de Letonak gidatzen du autobusa. Endika Portillo / Foku
Guikuri denda arrunt bat izatea zen hasierako helburua, baina, Susok eta Lopez de Letonak azaldu dutenez, laster ikusi zuten Maurga herri txikia izanik noizean behin lekuz mugitu beharko zutela, ezagutzera emateko: «Ez baita hiri baten erdiguneko kale batean dagoen erakusleiho bat; hemendik ez da ia inor pasatzen egun arrunt batean». Hala, asteburuetan denda zenbait herritara mugitzea erabaki zuten. «Lonja bat alokatzen genuen, jantziak eramaten genituen, eta han egoten ginen asteburu batez», azaldu du Lopez de Letonak. Ikusi zuten, baina, zailtasunak zituztela: «Lonja bilatzea, alokatzea, dena mugitzea... oso deserosoa zen». Hala, autobus ibiltariaren ideia bururatu zitzaien, eta probatzea erabaki zuten. «Beti muntatuta egotea nahi genuen, martxan jarri eta mugitu ahal izateko». Autobus bila Suso autobusen sektorean lan egina zen. Hala, autobus enpresa batera joan ziren lehendabizi, desegin nahi zuten ibilgailurik ba ote zuten begiratzera; aurkitu zuten eskaintzarik, baina gero oso zaila zen eserlekuak kentzea eta homologatzea. Beste enpresa batekin saiatu ziren; han hiru autobus zeuden, horietako bat RTVEko unitate mugikor bat izandakoa. Hura aukeratu zuten. «Enpresakoek guk eskatu bezala jarri ziguten». Ibilgailua aurkitu ostean, hurrengo pausoa gidabaimena ateratzea zen; hala, Lopez de Letonak, pandemia tarteko, joan den abuztuan eskuratu zuen baimena. Datozen hilabeteetako helburutzat dauka Susok.
Joan den urteko martxoaren 13an, pandemia ezarri aurreko egunean sinatu zuten autobusa ordaintzeko mailegua banketxean. Proiektua apirilean martxan jartzea zuten helburu, baina atzeratu egin behar izan zuten. Hala ere, adierazi dute egoerak nolabait mesede egin diela, Euskal Herria herrika konfinatuta zegoen bitartean beraiek herrietara joateko tresna bat izan duteko. «Maurgara ezin ziren etorri, baina gu joan gintezkeen, eta horrek mesede egin digu». Arabako hiriburuan, Gasteizen, esaterako, denda eta arropa denda asko itxi zituzten, eta Guikuri dendak bizirik jarraitzen du. Azkenik, 2020. urteko irailean jarri zuten martxan autobus ibiltaria, eta orduz geroztik hainbat herri bisitatu dituzte. Batik bat Arabako herri txikietan izan dira: Ribabellosa, Araia, Alegria, Maeztu, Kanpezu, Añana eta Murgian, besteak beste. Herrietan saldu ahal izateko, udalei kalez kaleko salmentarako baimenak eskatu behar izaten dizkiete; aparkatzeko, bestalde, gehienetan udalek prestatzen dizkiete kokapenak. «Leku batzuetan zailagoa da trastea mugitzea, baina, oro har, ez da arazo handirik izaten». Hain zuzen, 8,5 metro luze da autobusa, eta barruan 15 metro karratu inguru ditu erosteko. Probagela eta salmahaia ere baditu. «Badaude hirietan askoz denda txikiagoak».
Marixa Suso, dendako arduradunetako bat. Endika Portillo / Foku
Arropa dendarik ez dagoen herrixketara iristen da Guikuri autobus ibiltaria, eta horietan faltan dituzten zerbitzuetako bat eskaintzen diete herritarrei, ia-ia etxeko atean. Horrez gain, denda fisikoa ezagutarazteko modu bat ere badela diote. «Autobusean behin erosten dute, baina, gero, jendea animatu egiten da Maurgara etortzera». Gaineratu dute oso pozik daudela autobusean izaten ari diren salmentekin. Horrez gain, autobusaren iritsierak herriei ematen dien bizitza azpimarratu dute Lopez de Letona eta Susok. «Oso garrantzitsua da horrelako lekuetan, lotarako hiri bihurtzen ari diren herri txikietan, jarduera sortzea», adierazi dute. «Gure iritsiera festa handi bat izaten da, poz handia ematen diegu». Harrera ezin hobea Kontentu daude proiektuak izandako harrerarekin eta ezohiko erantzunarekin. «Orain arte, herrietan, fruta saltzailea, harakina, arrain saltzailea, okina... ezagutzen zituzten furgonetarekin hara eta hona; orain, baita arropa denda ere», adierazi dute. «Mundu guztia joan daiteke arropa erostera, baina, askorentzat, arropa etxeko atera hurbiltzea erosotasuna da». Nagiagoa izan daitekeen adineko jendearentzat, adibidez, abantaila dela adierazi dute. Haiei, berriz, lehia gutxi dagoen lekuetara joatea eta zerbait desberdina egitea eskaini die proiektuak.
Egun, lau lagunentzako lekua dago autobusean, eta sarritan ilara handiak sortzen dira kanpoaldean: «Jendeari itxaronarazi egin behar izaten diogu». Autobus handiago bat erosi arte horrela izan beharko duela diote, baina gainerakoan dena esperientzia ona izaten ari direla diote. Egungo moda kasual gisa definitzen dute Guikuriko arropa proiektuaren bultzatzaileek. «Saltzen dugun arropa batez ere guri gustatu behar zaigu», nabarmendu dute. Askotariko arropa eta adin guztietarakoa eskaintzen dute. «Herrietan gustu guztietako jendea aurkitzen dugu, eta saiatzen gara guztiengana iristen; zaila da autobusera sartzen den norbaitek ezer ez aurkitzea». Oraingoz emakumezkoen moda eskaintzen dute, baina ez dute aterik itxi nahi. Esekitako arropaz gain, autobusean biltegiak ere badituzte. «Ia dendan baino leku gehiago dago autobusean», adierazi du Susok. Halaber, autobusean arropa merkeagoak eta neurri bakarrekoak eramaten dituzte, probatzea zaila izan ez dadin. Maurgako dendan, berriz, marka eta neurri gehiago daude.
Estilo askotako arropa saltzen dute. Endika Portillo / Foku
Lokatzetan botata geratu izan dira, eta aitortu dute hormaren bat edo autoren bat ukitu dutela autobus handiarekin, baina halakoak mugitzen denari gertatzen zaizkiola diote. «Jende jatorra ezagutzeko aukera ere eman digu, herrietara iritsi eta kafearekin etortzen dira; asko maite gaituzte, eta nabaritzen dugu», diote, emozioz. Autobusak, esaterako, ez dauka komunik, eta etxeko ateak ireki izan dizkiete, eta ez bi edo hiru aldiz, herri guztietan, baita bazkaltzera gonbidatu ere. «Konfiantza sortzen dugu herritarrekin, eta, askotan, psikologo lana egiten dugu; jendeak hitz egin nahi izaten du, eta bezeroen erdien bizitza ezagutzen duzu». Herri txiki batean bizitzea aukera paregabea da Lopez de Letona eta Susorentzat, hiriak ez dituen abantaila batzuk ematen dituelako. «Guretzat, hemen egoteak arrakasta izan du. Hiri batean, kaleko denda bat gehiago izango zen». Halaber, herri txikiek ustiatzeko potentzial bat dutela uste dute, ustiatu gabe dagoena, baina iruditzen zaie itzultzen ari dela, eta are gehiago pandemia baten ondoren. Etorkizunera begira, bide oparoa ikusten diote proiektuari Lopez de Letonak eta Susok. Jantzi denda ibiltaria bestelako erosketa esperientziatzat daukate, eta landa ingurunean bi soldata izatea lortu duten garaiotan, oso pozik daude. «Ilusio handia egiten digu, eta are gehiago gure herrian». Etorkizunera begira, ez dute aterik itxi nahi. Guikuri kooperatiba, hain zuzen, estatutu malguekin sortu zuten. Hala, hilabete batzuk barru, arroparenak funtzionatzen ez badu, bestelako ekitaldiak antolatzen ikusten dute beren burua. «Beti gelditu gabe, baina herritik asko urrundu gabe». Oraingoz, sare sozialak dira haien arma autobusa ezagutarazteko. Guikuri Moda Facebook eta Instagrameko profiletan, aste hasieran jartzen dute hurrengo asteburuan non izango diren. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200375/iraultza-txikien-akanpada-bigarrenez-egingo-dute-abuztuan-arteako-basoan.htm | Gizartea | Iraultza Txikien Akanpada bigarrenez egingo dute abuztuan, Arteako Basoan | Herri mugimenduen topaleku izateko asmoz egingo dute kanpaldia, abuztuaren 25etik 29ra. | Iraultza Txikien Akanpada bigarrenez egingo dute abuztuan, Arteako Basoan. Herri mugimenduen topaleku izateko asmoz egingo dute kanpaldia, abuztuaren 25etik 29ra. | Zubietan lehen aldiz eginiko kanpalditik ia hiru urtera, Iraultza Txikien Akanpada Euskal Herriko herri mugimenduen elkargune izango da berriz aurten. Hala, abuztuaren 25etik 29ra bitarte, Arteako (Bizkaia) Basoa proiektuaren eremuan «elkarrekin hausnartzeko, borrokatzeko eta eraikitzeko espazio komuna» bilakatuko da, esparru desberdinetako mugimendu eta militanteen arteko saretzea indartzeko helburuarekin.
Basoan bertan egin dute ekimenaren aurkezpena, Piztuko dugu sua? lelopean, eta bere antolatzaileek azaldu dute kanpaldiaren bigarren edizioak, ororen gainetik, «herri mugimenduen topaleku» izatea bilatuko duela: «Ez aurrez prestatutako bide-orriak aurkezteko, ez eta ziurgabetasuna behin betiko erantzunen bidez argitzeko ere. Ez dago horrelakorik. Erantzunak baino gehiago, galderak plazaratu nahi ditu akanpadak».
Horretarako, hiru gune antolatuko dituztela aurreratu dute: «praktika militanteei buruz aritzeko gunea», «gogoeta militanterako esparrua» eta «bestelako esperientziak edo saio eraldatzaileak ezagutu eta sortzeko espazioa».
2018ko irailean Zubietan egin zen Iraultza Txikien Akanpada ere ekarri dute gogora: «Konspiratu, eragin, pentsatu, gozatu eta mobilizatu ginen, eta hiru egunen ostean, ondorio argia atera genuen: ariketa hartan ehundutako konplizitateen eta afinitateen txingarra itzal ez zedin, bi urtean behin akanpada errepikatzea izango zela hauspo eraginkorrena».
Alabaina, koronabirusaren pandemia «baldekada bete ur» izan zen «akanpadaren txingarrentzat eta, oro har, herri mugimenduaren su txikientzat», antolatzaileen arabera, eta kanpaldia 2020an antolatu gabe geratu ziren horregatik. Dena den, iazko martxoko konfinamendutik urtebete baino gehiago igarota, «apurka-apurka, musukoetatik musuetara eta urruntzetik igurtzera igarotzeko garaia» dela azpimarratu dute: «Bada garaia herri mugimenduaren sua bizkortzeko».
Halaber, Iraultza Txikien Akanpada «bizimodu onaren entsegu orokor bat izatea» ere nahi dute, «merezi duen bizitza zoriontsu eta bidezko baten bila, kapitalismotik eta patriarkatutik emozionalki, ekonomikoki, psikologikoki eta politikoki desertatzeko era baten erakusle» bihurtzeko, eta prozesu horretan parte hartzeko gonbidapena luzatu diete Euskal Herriko militanteei. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200376/haitiko-poliziak-moiseren-hilketaren-egile-intelektualtzat-jotzen-duena-atxilotu-du.htm | Mundua | Haitiko Poliziak Moiseren hilketaren «egile intelektualtzat» jotzen duena atxilotu du | AEBetatik iritsitako mediku bat atzeman dute. Presidentearen kontrako operazioa egiteko, AEBetan jarduten duen Venezuelako segurtasun enpresa pribatu bat kontratatu zuela uste du Haitiko Poliziak. Enpresa horrek Venezuelako oposizioarekin loturak dituela dio Nicolas Madurok. | Haitiko Poliziak Moiseren hilketaren «egile intelektualtzat» jotzen duena atxilotu du. AEBetatik iritsitako mediku bat atzeman dute. Presidentearen kontrako operazioa egiteko, AEBetan jarduten duen Venezuelako segurtasun enpresa pribatu bat kontratatu zuela uste du Haitiko Poliziak. Enpresa horrek Venezuelako oposizioarekin loturak dituela dio Nicolas Madurok. | Haitiko Poliziak atzo jakinarazi zuen Christian Emmanuel Sanon atxilotu zuela, Jovenel Moise presidentea hil zuen operazioaren ustezko buruetako bat. Medikua da Sanon, eta Floridan (AEB) bizi da duela bi hamarkadatik.
Leon Charles Haitiko Poliziaren zuzendari nagusiaren arabera, presidente bihurtzeko helburua jarria zion Sanonek bere buruari, eta asmo hori zegoen joan den asteko operazioaren atzean. Azaldu zuen, Poliziak Moise hil zuen komandoko zenbait kide atxilotu zituenean, haiek egin zuten lehenengo gauza Shanoni deitzea izan zela. Poliziak uste du Sanon hegazkin pribatu batean iritsi zela Haitira, haren bizkartzain izateko kontratatutako sei kolonbiarrekin batera. Ondoren, baina, Sanonek bere bizkartzainei beste lan bat eman ziela zehaztu zuen Charlesek: «Presidentea atxilotzea». Beste operazio bat hasi zen hor, haren esanetan, eta horretara batu ziren beste 22 lagun.
«Sanon hegazkin pribatu batean iritsi zen ekainean, helburu politiko garbiekin, eta segurtasun enpresa pribatu batekin kontaktuan jarri zen, hilketa gauzatu zutenak batzeko», azaldu zuen Charlesek, eta zehaztu, kontratatutako enpresa CTU dela, AEBetan jarduten duen Venezuelako enpresa bat. Hain justu, Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak herenegun argitu zuen enpresa horren jabea Antonio Intriago dela, herrialde horretako oposizioarekin lotura duen enpresari bat eta, Maduroren esanetan, «Juan Guaidoren eta Leopoldo Lopezen laguna».
Armak eta munizioa aurkitu zituen Poliziak Sanon etxearen miaketan, baita DEA AEBetako Drogen Aurkako Agentziaren bisera bat ere. Haren aurkako froga argigarrienetako bat da hori Poliziarentzat. Izan ere, Moise hil eta gutxira, gertakariaren bideo bat zabaldu zen zenbait hedabidetan, eta bertan hainbat lagun ageri ziren, DEAren polizia operazio bat simulatzen.
Sanonen moduan, erasoaren «egile intelektualtzat» jotako beste bi pertsonaren bila ere ari da Polizia. Sanonen etxearen miaketan, beste bi lagunen parte hartzea baieztatzen duen informazioa topatu zutela adierazi zuen Charlesek. Operazioaren finantzaketaren inguruko ikerketa ere zabalik dauka Haitiko Poliziak, jakiteko nork ordaindu zien ustez Sanonek kontratatutako pertsonei.
Segurtasun burua, susmopean
Bestalde, erasoa jasan zuenetako bat izatetik erasoaren ustezko egileetako bat izatera pasa da Dimitri Herard Moiseren segurtasun burua, eta bihar eta etzi galdekatuko du Poliziak. Hilketaren aurretik ere ikerketapean zegoen, arma trafikoa leporatuta, baina haren inguruko informazio berria zabaldu du CEPR Politika Ekonomikoen Ikerketa Zentroaren txosten batek. Moiseren hurbileko pertsona bat aipatzen da ikerketa horretan, nahiz eta, «segurtasun arrazoiengatik», haren izena ez dagoen jasota. Ikerketaren arabera, pertsona horrek azaldu zuen Moisek bazuela Herarden kontrako ikerketaren berri, eta «AEBak horren kargu egiten ari zirela» esan ziola. Herardek segurtasun nahiz arma enpresekin izandako loturen berri ere ematen da txostenean. 2012an, Ekuadorreko Eloy Alfaro akademia militarrera joan zen Herard, beste hainbat lagunekin batera, informazio horren arabera, eta 2017an hasi zen Moiseren segurtasuna zaintzen, hark kargu hartu ondoren.
Segurtasun enpresa pribatu bateko kide ere bazela dio ikerketak, eta horrek "interes gatazka garbi bat" erakusten duela. Hala ere, zehazten du polizia agenteen artean geroz eta ohikoagoa bihurtzen ari dela hori. Iaz HOFSA izeneko arma enpresa bat eratzeko Herarden eta bere senide baten asmoen berri ere ematen du. Txostenak dioenez, Aby Larco enpresariaren atxiloketaren ondoren sortu nahi izan zuten enpresa hori, zeinari «Haitiko arma trafikoaren iturri garrantzitsu bat» izatea egozten baitiote.
Funtsean, arma trafikoarekin eta talde armatuak hornitzearekin lotzen du ikerketak Herard. «Polizia agenteak eta gobernuko funtzionariak sarritan kexatzen dira, esanez ez dutela nahikoa baliabide edo su-ahalmen talde zinil armatuei modu egokian aurre egiteko. Aldi berean, talde horietako asko egungo polizia agenteen nahiz aurrekoen babesean oinarritzen dira, baita politikarienean eta sektore pribatuko aktoreenean ere», dio ikerketak.
Halaber, beste atxiloketa bat ere egin zuten atzo. Kolonbiako militar ohi bat atzeman zuten, eta, horrenbestez, 18 dira Moiseren hilketarekin lotuta atxilotutako kolonbiarrak. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200378/uefak-baztertu-egin-du-euskal-selekzioaren-ofizialtasuna.htm | Kirola | UEFAk baztertu egin du euskal selekzioaren ofizialtasuna | Iusport kirol hedabide digitalaren arabera, Euskadiko Futbol Federazioak ez ditu betetzen onartze irizpideak. Federazioak esan dio berripaper honi ez duela jakinarazpen ofizialik jaso. | UEFAk baztertu egin du euskal selekzioaren ofizialtasuna. Iusport kirol hedabide digitalaren arabera, Euskadiko Futbol Federazioak ez ditu betetzen onartze irizpideak. Federazioak esan dio berripaper honi ez duela jakinarazpen ofizialik jaso. | Partida ofizialak jokatzeko atea itxi dio UEFAk futboleko euskal selekzioari. Iusport kirol hedabide digitalak kaleratutako informazioaren arabera, Europako Futbol Elkarteen Batasunaren batzorde exekutiboa Londresen bildu zen atzo, Eurokopako finalaren atarian, eta aho batez erabaki zuen erakundeko kide izateko Euskadiko Futbol Federazioak joan den abenduan egindako eskaera baztertzea. Federazioak esan dio BERRIAri ez duela jakinarazpen ofizialik jaso, eta momentuz ez duela adierazpenik egingo.
Iusport-ek kaleratu duenez, UEFAk argudiatu du federazioak ez dituela betetzen elkartearen onartze irizpideak, ez delako «nazioartean gehiengoak aitortutako estatu bat», eta futbol federazioa «Espainiako Futbol Federazioaren barruan» dagoelako. «Ez dago euskal selekzioak nazioarteko lehiaketa ofizialak jokatzeko modurik, nahiz eta, orain arte bezala, lagunartekoak jokatu ahal izango dituen». Argitaratutako informaziok azpimarratu du soilik Kirola Auziak Konpontzeko Auzitegiak (TAS) baliogabetu dezakeela erabakia.
Bi urte pasa egin behar dira atzera gertatutakoa kokatzen hasteko. 2018ko abenduaren 12ko batzarrak ia aho batez adostutakoa betez, Euskadiko Futbola Federazioak FIFAren eta UEFAren aurrean euskal selekzioa kide izateko eskaera formala egin zuen, joan den abenduaren 15ean Suitzan, bi erakundeen egoitzetan, ofizialtasuna izateko urrats ezinbesteko moduan. Federazioko kideek Eusko Jaurlaritzako agintariak izan zituzten lagun eskaera egiteko orduan.
Jaurlaritzako eta federazioko kide batzuk eskaera ofiziala egin zutenean, joan den abenduaren 15ean Zurichen. EFE
Orduan nabarmendu zuten «benetako aukera» zegoela ofizialtasun gauzatzeko. David Salinas-Armendariz da Jaurlaritzaren abokatua euskal selekzioaren gaian, eta orduan azpimarratu zuen «zilegizko helburua eta erabat bideragarria» zela legearen ikuspegitik.
Espainiako Futbol Federazioa, ezezkoan
Baina ofizialtasuna lortu ahal izateko, Euskadi Futbol Federazioak nabarmendu zuen, joan den abenduan, Espainiako Federazioarekin «akordio bat lortzeko negoziazio epe bat» irekitzeko asmoa zuela. Izan ere, FIFAren estatutuetako 11. artikuluko seigarren atalean jasotzen da federazio eskatzaileak behar duela kide den estatuko (kasu honetan, Espainiako) federazioaren baimena. Espainiako Futbol Federazioko presidente Javier Rubialesek adierazi izan du, ordea, ofizialtasuna «guztiz eginezina» dela. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200379/sartzea-ukatu-zidaten-beltza-izateagatik.htm | Gizartea | «Sartzea ukatu zidaten, beltza izateagatik» | Bere azal koloreagatik Baionako ostatu batera sartzea errefusatu ziotela salatu du 23 urteko gizon batek. Larunbat gauean gertatu zen eraso arrazista. Salaketa jarri du Baionako polizia etxean. Ostatuko jabeak erran du ez duela gertatutakoaz informaziorik: «ez diot sinesgarritasunik ematen. Ez diogu sekula inori sartzea ukatu bere azal koloreagatik». | «Sartzea ukatu zidaten, beltza izateagatik». Bere azal koloreagatik Baionako ostatu batera sartzea errefusatu ziotela salatu du 23 urteko gizon batek. Larunbat gauean gertatu zen eraso arrazista. Salaketa jarri du Baionako polizia etxean. Ostatuko jabeak erran du ez duela gertatutakoaz informaziorik: «ez diot sinesgarritasunik ematen. Ez diogu sekula inori sartzea ukatu bere azal koloreagatik». | Haserre dago M.X. (ez du egiazko izena eman nahi): «Humiliantea da!». Baionako Pannecau karrikan dagoen Jean Bart ostatuan sarrera ukatu zioten larunbat gauean, beltza izateagatik. BERRIAk jasotako lekukotasunaren arabera, zaindariak erran zion nagusiaren agindua zela beltzak sartzen ez uztea, eta gauza bera berretsi zuen abokatu baten aitzinean ere. Poliziari dei egin zioten esku har zezan, baina haiek erantzun zioten ez zutela ibilgailurik libre. Salaketa jarri du gaur goizean, Baionako komisaldegian, diskriminazio arrazistagatik. «Gaitzitua naiz, zauritua. Inguruko nehork ez zuen ezer erran».
Ostatuko arduradunetako batekin mintzatu da BERRIA. Sinesgarritasuna kendu dio salaketari: «Ez naiz ezeren jakinean; ez dugu salaketarik jaso. Ez dut sinesten halakorik gertatu denik», adierazi du. Segurtasuna enpresa pribatu batek kudeatzen duela azpimarratu du, eta baieztatu du haien ostatuetan ez dutela inor diskriminatzen. «Ez diogu sekula inori sartzea ukatu bere azal koloreagatik».
22:40 ziren, larunbat gauean. Lagun batekin trago bat hartzeko asmoz, Baionako Pannecau karrikan dagoen Jean Bart ostatura joan zen M.X. «Zaindariaren aitzinera iristean, erran zigun ez zela sartzea posible izanen. Galdetu genion zergatik, eta erantzun zigun nahaspila eta arazoak sortzen dituztela beltzek ostatu barnean», kontatu du. «Erran nion badela sei urte hemen bizi naizela, eta ez dudala sekula arazorik izan. Erantzun zigun nagusiaren aginduak zirela, eta berak ordaintzen zuela».
Francisco Sanchez abokatuari dei egin zion M.X.-k berehala, laguntza eskatzeko. Ostatura iritsi zenean, abokatu karta erakutsi, eta errandakoa berretsi zion zaindariak. «Erran zuen nahi zuenari onartzen ziola sarrera: ‘Ez zarete sartuko, beltzek gerla hedatzen duzue munduan’», esplikatu du abokatuak. «Francisco eta ni ostatuko jabea kontaktatzen entseatu ginen, baina haien telefonoan beste norbaitek erantzuten zuen. Zaindariarekin mintzatzen saiatzen nintzen bakoitzean erantzuten zidan nirekin ez zuela hitzik eginen», azaldu du M.X.-k.
Poliziari hots egin zioten, gertatua azaldu eta esku har zezatela eskatzeko. «Erantzun ziguten ez zutela ibilgailurik libre tokira etorri ahal izateko. Gora Frantzia!», haserretu da M.X. Baionako komisaldegian salaketa ezartzea erabaki du, diskriminazio arrazistagatik, eta Frantziako arartekoari ere dei egin diote. «Eskandalu bat da, humiliantea da!», errepikatu du, behin eta berriz M.X.-k. «Denen aitzinean blokeatu gintuzten, beltza izateagatik. Gaitzitua naiz, zauritua».
Erreakziorik ez
Baiona Txikian publiko gehien biltzen duen ostatuetarik bat da Jean Bart. Astebururo jende mordoa ibiltzen da bertan, besta giroan. Larunbatean ere bazebilen jendea, baina inguruko inork ez zuen erreakziorik izan. «Inork ez zuen hatz bat ere mugitu. Horrek erran nahi du, 2021ean, segregazioa onartzen dugula gure begien aurrean. Beltz bati eraso egiten badiote, inor ez da mugitzen; gauza bera da homosexuala edo emakumea bazara. Harritzen nau Baiona bezalako herri batean. Ez du inor asaldatzen».
Xehetasun «garrantzitsu» bat azpimarratu nahi du izan du M.X.-k: «Zaindaria biziki handia zen, 1,85 neurtzen zuen. Eta beltza zen. Zuri batengandik agindua jaso duen beltz bat. Erran nahi du 1950-60eko Estatu Batuetara itzultzen garela. Rosa Parks gogorarazi dit niri: beltzak behartuak gara zuriei lekua uztera». |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200380/astebetean-31-igo-da-koronabirusagatik-ospitaleratutakoen-kopurua.htm | Gizartea | Astebetean %31 igo da koronabirusagatik ospitaleratutakoen kopurua | Beste 1.040 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, kopururik handiena apirilaren 29tik. 143 lagun daude gaitzak jota ospitaleetan. | Astebetean %31 igo da koronabirusagatik ospitaleratutakoen kopurua. Beste 1.040 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, kopururik handiena apirilaren 29tik. 143 lagun daude gaitzak jota ospitaleetan. | Koronabirusaren azken datuek ez dute esperantzarako tarte handirik uzten: 1.040 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, kopururik txarrena apirilaren 29tik. Hiru egunez jarraian milako langa gainditu dute positiboek. Positiboen ehunekoa ere kezkatzeko modukoa da: Osakidetzak eta Osasunbideak herenegun egindako 9.303 probetatik %11,2k eman dute positibo. Beraz, aise gainditzen du izurria kontrolpean edukitzeko OME Osasunaren Mundu erakundeak %5eko muga.
Egoerarik txarrena Nafarroak du. 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia 546 kasukoa da, eta, gaur gaurkoz, kurbak ez du moteltzeko itxurarik, beste 368 positibo atzeman baitituzte. Gipuzkoako datuak ere txarrak dira: azken hamalau egunetako intzidentzia 402 kasukoa da, eta beste 266 kasuren berri eman dute gaur. Bizkaiak eta Arabak kopuru hobeak dituzten arren, goranzko joerari eusten diote. Hurrenez hurren, 269 eta 238 kasuko intzidentzia dute, eta 282 eta 84 positibo berri jakinarazi dituzte gaur.
Positiboak areagotu ahala, ospitaleak ere gero eta beteago daude. Pare bat datu ematearren: duela astebete baino %31 gaixo gehiago daude gaitzak jota ospitaleetan eta duela bi aste baino %38 gehiago. Orotara, 143 gaixo daude Osakidetzako eta Osasunbideako ospitaleetan; horietatik 39 larri daude, ZIUetan. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200381/zeintzuk-dira-euskaltzaindiak-onartu-berri-dituen-hitzak.htm | Gizartea | Zeintzuk dira Euskaltzaindiak onartu berri dituen hitzak? | Akademiak eguneratu du bere hiztegia. Azken sei hilabeteotan 592 forma berri jaso ditu hiztegian, 427 sarrera eta 165 azpisarrera. Besteak beste, koronabirus, txantxiku eta heteropatriarkal ageri dira berrikuntzen artean. | Zeintzuk dira Euskaltzaindiak onartu berri dituen hitzak?. Akademiak eguneratu du bere hiztegia. Azken sei hilabeteotan 592 forma berri jaso ditu hiztegian, 427 sarrera eta 165 azpisarrera. Besteak beste, koronabirus, txantxiku eta heteropatriarkal ageri dira berrikuntzen artean. | 2021eko lehen sei hilabeteetan eginiko lanaren emaitzak jasota ditu jada Euskaltzaindiaren Hiztegiak. Akademiak urtean bitan eguneratzen du hiztegia 2016tik, eta azken honetan denera 592 forma berri jaso ditu, 427 sarrera eta 165 azpisarrera; 975 forma ere moldatu ditu.
Dena den, Euskaltzaindiak berak nabarmendu duenez, «aurten forma berriak landu dira batez ere». Miriam Urkia Euskaltzaindiaren Hiztegiko arduradunaren arabera, «corpus eguneratutik eskuratutakoak, hau da, egun dabiltzan hitzak».
Berrikuntza guztiak, hemen.
Hitz horien artean hainbat dira nabarmentzekoak, eta akademiak berak nabarmendu duen moduan, mordoska bat dira aktualitatearekin lotutakoak; adibidez, pandemiarekin: koronabirus, asintomatiko, berragerpen, deskonfinamendu... Beste batzuk, berriz, lotura dute gizartean bolo-bolo dabiltzan aferekin: babesgabezia, estigmatizazioa, etnokultural, heteropatriarkal, independentziazale, islamofobia, naziogintza, patriotismo, jihadismo, mozal...
Ezinbestean, euskara inguruan dituen hizkuntzekin nahasten da, eta haietatik eratorritako hainbat hitz ere gehitu ditu Euskaltzaindiak bere hiztegian: aerobik, allegro, chef, dumping, show, gulag, portzierto, remake, smartphone, router, queer, poney, nezeser... Horien artean, elikagaiak batzuk ere bai: lasagna, fabada, polboroi, foie, mojito...
Herri batzuetako herritarrei deitzeko moduak edo ezizenak ere onartu ditu akademiak: debabarrendar, debagoiendar, beterritar, korsikar, nubiar edo txantxiku, besteak beste. Euskal Herrian erabiliak diren esamolde batzuk ere hiztegian ageri dira jada: dedio edo putakeria, adibidez.
Asko dira sarrera berriak, eta inork gutxik ulertuko ditu haiek guztiak. Hitz guzti horien definizioak Euskaltzaindiaren Hiztegian aurki daitezke, akademiaren webgunean. Hemen aurretik aipatutako hiru hitzen adibideak:
Fabada: Asturiasko eltzekaria, babarrun zuri handiak urdaiarekin, txorizoarekin eta odolkiarekin egosita prestatzen dena.
Queer: Gizartean nagusi diren ereduen barnean sartzen ez den sexu-identitatea edo sexu-joera.
Dedio: Haserrea edo harridura adierazteko erabiltzen den hitza.
Lehen baztertutakoak
Hitz berriez gain, Euskaltzaindiak garai batean baztertutako hitz batzuk ere berreskuratu ditu. Urkiak hala arrazoitu du erabaki hori: «Euskaltzaindiak ez erabiltzeko esanda ere, hitz horiek bidea egin dute, jendeak erabili dituelako. Beraz, erabiltzen bada, beharra dagoen seinale izango da. Hori da ezarpena: tarteka, dabilena berrikusi eta, kasurik ez badigute egin, guk atzera egin. Gure egitekoa dabilena jasotzea baita».
Hitz horien artean daude oso erabiliak diren hainbat hitz: asanblada, binario, deskubrimendu, emozionatu, estuasun, eszenatoki, ginebra, jubilazio edo taxista, besteak beste.
Gaur egun, azken eguneraketarekin, Euskaltzaindiaren Hiztegiak 49.286 forma ditu guztira (39.800 sarrera eta 9.486 azpisarrera) eta 68.181 adiera (horietatik 2.368 azpiadierak dira). |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200382/izagirre-anaiak-eta-fraile-olinpiar-jokoetan-lehiatuko-dira-espainiako-selekzioarekin.htm | Kirola | Izagirre anaiak eta Fraile Olinpiar Jokoetan lehiatuko dira Espainiako selekzioarekin | Errepideko lasterketan parte hartuko dute, uztailaren 24an. Jon Izagirrek erlojupekoa ere korrituko du, 28an. | Izagirre anaiak eta Fraile Olinpiar Jokoetan lehiatuko dira Espainiako selekzioarekin. Errepideko lasterketan parte hartuko dute, uztailaren 24an. Jon Izagirrek erlojupekoa ere korrituko du, 28an. | Gorka Izagirre (1987), Jon Izagirre (1989) eta Omar Fraile (1990) Astana taldeko txirrindulariak Tokioko Olinpiar Jokoetako errepideko lasterketan lehiatuko dira, datorren uztailaren 24an. Pascual Momparler hautatzaileak gaur jakinarazi du zein bost txirrindularik osatuko duten Espainiako selekzioa. Jon Izagirrek, gainera, erlojupekoa ere jokatu du lau egun geroago, 28an. Izagirretarren gazteenak 2016ko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen: erretiratu egin zen errepideko proban, eta zortzigarren izan zen erlojupekoan.
Alejandro Valverde izango da Espainiako selekzioaren liderra —Jesus Herrada da bosgarren txirrindularia—, eta hautatuetakoren batek azken unean huts egiten badu, Pello Bilbaok ordezkatuko du. Hautatzaileak gaur eman du erabakiaren berri, baina txirrindulari gernikarra Frantziako Tourreko azken etapa bukatu eta gero elkarrizketatu zuten, atzo, SER irrati katean, eta berak bazekien ez zela hautatua izango. «Espero dut egindako hutsegiteaz konturatuko dela», adierazi zuen, minduta. Jon Izagirre eta Omar Fraile Tourrean lehiatzen ari dira. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200383/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-jatetxeek-bezeroen-erregistro-bat-gorde-beharko-dute-hiru-astez.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako jatetxeek bezeroen erregistro bat gorde beharko dute hiru astez | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren eguneraketa baten arabera, ostalariek zerbitzuaren data eta ordua idatzi beharko dituzte, agerraldiren bat gertatuz gero jarraipena errazteko. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako jatetxeek bezeroen erregistro bat gorde beharko dute hiru astez. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren eguneraketa baten arabera, ostalariek zerbitzuaren data eta ordua idatzi beharko dituzte, agerraldiren bat gertatuz gero jarraipena errazteko. | Aurrerantzean mahai bakoitzeko gutxienez kide baten datuak gorde beharko dituzte Araba, Bizkai eta Gipuzkoako jatetxeek. Hala dio Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID-19aren zabalkundea eragozteko protokoloan egin duen azken eguneraketak; ostalariek hiru astez gorde beharko dituzte datuok, agerraldiren bat gertatuz gero jarraipena errazteko Osakidetzari.
Idatzi beharreko datuak zerbitzuaren data eta ordua izango dira, eta osasun zerbitzuek hala eskatuz gero, haiei eman beharko zaie agiria.
Argitaratutako oharraren arabera, barnekaldean aire librean baino handiagoa da kutsatzeko arriskua. Leku horietan musukoa erabiltzearen garrantzia azpimarratu du Osasun Sailak, eta egungo protokoloan jada indarrean dauden beste neurri batzuk gogorarazi: distantziak, gehienezko edukierak, aireztapena... |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200384/eurokopako-finalak-indarkeria-matxistaren-alarmak-piztu-ditu-ingalaterran.htm | Mundua | Eurokopako finalak indarkeria matxistaren alarmak piztu ditu Ingalaterran | Partidarekin indarkeria matxista kasuak areagotuko zirela aurreikusi zuen NCDV erakundeak, eta ehunka lagunek beren etxeak eskaini dizkiete bart aterpe bat behar izan duten emakumeei | Eurokopako finalak indarkeria matxistaren alarmak piztu ditu Ingalaterran. Partidarekin indarkeria matxista kasuak areagotuko zirela aurreikusi zuen NCDV erakundeak, eta ehunka lagunek beren etxeak eskaini dizkiete bart aterpe bat behar izan duten emakumeei | Zirraragarria izan zen Ingalaterraren eta Italiaren arteko Eurokopako finala, baina ez denentzat. Partida jokatzen ari zen bitartean, Twitter bidez ehunka lagunek eskaini zizkieten euren etxeak aterpe bat behar zuten emakumeei. Kate Flood izan zen horrelako mezu bat zabaldu zuen lehena, partidak, eta, bereziki, Ingalaterraren porrotak eragingo zituen indarkeria matxista kasuak aintzat hartuta. Floodek berarekin harremanetan jartzera animatu zuen genero indarkeriak «beldurtzen edo kezkatzen» zuen Londresko ekialdeko edozein emakume. Mezuan, gainera, gainontzeko emakumeak gauza bera egitera deitu zituen.
Erabiltzaileek kezka erakusteaz gain, babesa eskaini zieten behar zuten emakumeei. Kelly Whitek, esaterako, Kate Flooden mezuari zera esanez erantzun zion: «Nottingham hiritik gertu dauden emakumeak, ni ez nago oso urruti, gau osoan egongo naiz ikuskatzen. Ez dut leku handiegirik, baina moldatuko gara. Eskerrik asko, Kate, sare sozial honi beharrezkoa den erabilpena emateagatik». Beste erabiltzaile batek hegoekialdean zegoen edozein emakume gonbidatu zuen bere etxera, azaldu zuen gela handi bat zuela eta uber zerbitzua ordaindu zezakeela.
Futbol partidek indarkeria matxista arriskua areagotzen dutela ondorioztatu dute London School of Economics-en argitaratutako ikerketa batean. Datu horiekin eta Eurokopako finalarekin lotuta, NCDV Erresuma Batuko Etxeko Indarkeriaren Nazioarteko Zentroak kontzientziazio kanpaina bat jarri zuen martxan Ingalaterraren eta Italiaren arteko finala baino zenbait aste lehenago.
Kanpainaren baitan, hainbat mezu zabaldu ditu erakundeak sare sozialetan azken asteotan: «Nobody is willing our teams to win more than her» —Inork ez du berak baino gehiago nahi gure taldeek irabaz dezaten— eta «If England get beaten, so will she» —Ingalaterra jotzen badute, bera ere bai—, adibidez. NCDVk jakinarazi duenez, Ingalaterrak jokatzen duenean indarkeria matxista %26 hazten da da, eta partidaren bat galtzen duenean, %38. Horregatik, kanpainak zabaldu zuen «mundu guztia» ez zegoela atzoko «partida iristeko irrikan».
Erakundearen arabera, «emakumeek indarkeria eta abusua jasaten dute egunero bikotekideen eta bikotekide ohien eskuetan», eta «futbola erasoak egiteko aitzakia gisa erabiltzen da».
Horrez gain, Ingalaterrako zenbait aktore eta musikari ospetsuk indarkeria jasan duten biktimei laguntzeko zenbakiak partekatu dituzte sare sozialetan, eta haien jarraitzaileei «euren burua zaintzeko» eskatu.
Milaka zaletu elkartu ziren atzo Londresko kaleetan eta tabernetan, eta istiluak sortu zituzten batzuek. Besteak beste, hainbat zaletu sarrerarik gabe Wembleyn sartzen saiatu ziren, eta botilak eta bestelakoak jaurti zituzten. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200385/selfie-bat-egiten-ari-ziren-hamasei-pertsona-hil-ditu-tximista-batek-indian.htm | Mundua | 'Selfie' bat egiten ari ziren hamasei pertsona hil ditu tximista batek Indian | Indian 50 pertsona baino gehiago hil ziren, atzo, ekaitzek eragindako tximistengatik | 'Selfie' bat egiten ari ziren hamasei pertsona hil ditu tximista batek Indian. Indian 50 pertsona baino gehiago hil ziren, atzo, ekaitzek eragindako tximistengatik | Tximistek 2.000 bat pertsona hiltzen dituzte, urtero, Indian. Hori diote datu ofizialek. Rajastan estatuko hiriburu Jaipurren gutxienez hamasei lagun hil zituen tximista batek atzo, turista ugari biltzen dituen XII. mendeko zaintza dorre batean selfie-ak egiten ari ziren bitartean. Poliziaren buruetako batek hedabideei jakinarazi zienez, gehienak gazteak ziren. Rajastan estatuan bertan beste bederatzi hildako eragin zituzten tximistek, eta 50 bat gehiago India iparraldeko Uttar Pradesh eta Madhya Pradesh estatuetan.
Indiako Meteorologia Departamentuaren datuen arabera, ekaitzek eragindako tximisten ondorioz hildakoak bikoiztu egin dira 1960eko hamarkadaz geroztik. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200386/tenisa-oso-mentala-da-kontzentrazioari-eustea-izan-da-gakoa.htm | Kirola | «Tenisa oso mentala da. Kontzentrazioari eustea izan da gakoa» | Historia egin du Ane Mintegi tenis jokalari gazteak. Wimbledon lehiaketa irabazi du junior mailan, finalean Nastasja Schunk alemanirra hiru setetan (6-2, 4-6 eta 1-6) mendean hartuta. | «Tenisa oso mentala da. Kontzentrazioari eustea izan da gakoa». Historia egin du Ane Mintegi tenis jokalari gazteak. Wimbledon lehiaketa irabazi du junior mailan, finalean Nastasja Schunk alemanirra hiru setetan (6-2, 4-6 eta 1-6) mendean hartuta. | Garaipen historikoa eskuratu zuen atzo Ane Mintegik (Idiazabal, Gipuzkoa, 2003). Junior mailan Grand Slam bat irabaztea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula, eta gutxiago Wimbledongoa irabaztea. Londreseko kantxa ospetsuak ez zuen kikildu Mintegi, eta galtzen hasi arren, finala poltsikoratu zuen Nastasja Schunk alemanirrari irabazita. Sekula ez zuen lortu balentria hori euskal herritar batek.
Wimbledon txapelketa irabazten duen lehen euskalduna zara. Estatu espainiarreko lehenengo irabazlea ere bazara. Historia egin duzu. Zer sentitzen da horrelako lorpenarekin?
Emozio eta poz handia. Garaipen oso-oso garrantzitsua da niretzat.
Astebetean zazpi partida jokatu dituzu, euriak ere baldintzatu ditu, atzerapenak sortu baititu eta egun berean bi partida ere jokatu behar izan dituzu. Zein sentsaziorekin iritsi zinen finalera?
Lehenengo momentuetan tentsio handia izan nuen… partida oso garrantzitsua zen eta nahiko urduri nengoen. Baina partidak aurrera egin ahala, pixkana-pixkana lasaitzea lortu eta gauzak ondo joan ziren.
Neurketa hiru setera jokatu zen. 6-2, 4-6, eta 1-6 izan zen emaitza. Nola bizi izan zenuen lehen pertsonan?
Lehenengo set-ean aurkariak oso ondo jokatu zuen, gehiago izan zen, berak dominatu zuen eta berea izan zen set-a. Bigarrenean, lasaiago nengoen eta pixkanaka, sakeetan hobeto eta pilota bakoitzari ere amaiera hobea ematea lortu nuen, eta bigarren set hori irabazi ahal izan nuen. Eta hirugarrenean erabaki zen partida; ni gustura sentitu nintzen, uste dut oso ongi jokatu nuela. Hori, eta aurkariaren hainbat akats medio, hirugarren set-a nirea izan zen.
(Irakurri elkarrizketa osorik, 'Goierriko Hitza'-n) |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200387/datorren-astean-hasiko-da-osakidetza-gazteak-txertatzen.htm | Gizartea | Datorren astean hasiko da Osakidetza gazteak txertatzen | Oraindik ordurik hartu ez duten gazteek irekia dute aukera abuztuaren bukaera bitartean, Osakidetzaren webgunean | Datorren astean hasiko da Osakidetza gazteak txertatzen. Oraindik ordurik hartu ez duten gazteek irekia dute aukera abuztuaren bukaera bitartean, Osakidetzaren webgunean | Datorren astean hasiko da Osakidetza 16-29 urteko gazteei COVID-19aren aurkako txertoak jartzen. Ostiralean jarri zuen martxan Osakidetzak txertoa jasotzeko hitzordua hartzeko aukera eta itxaron zerrenda bat antolatu behar izan zuten eskari guztiei erantzuteko.
Ostiralean 78.000 gazte inguruk hartu zuen hitzordua eta asteburuan zehar kopuru hori areagotu egin da. Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren hitzetan, txertoa jasotzeko aukera kolektibo gazteenari zabaltzea «oso arrakastatsua» izan da. Oraindik ordurik hartu ez duten gazteek irekia dute aukera abuztuaren bukaera bitartean, Osakidetzaren webgunean.
Sailburuak ostiralean esan bezala, txertoak iritsi ahala joango dira gazteak txertatzen; astia beharko da eta ezingo da egun batetik bestera egin. Goragoko edade tarte guztien txertaketa prozesua oraindik ez da bukatu. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200388/etxe-batek-su-hartu-du-errenteriako-biteri-kalean.htm | Gizartea | Etxe batek su hartu du Errenteriako Biteri kalean | Suhiltzaileen arabera, azken pisuan soilik erre da. Ez dago zauritu larririk. | Etxe batek su hartu du Errenteriako Biteri kalean. Suhiltzaileen arabera, azken pisuan soilik erre da. Ez dago zauritu larririk. | Etxe bateko azken pisuak su hartu du Errenteriako (Gipuzkoa) Biteri kalean. Arratsaldeko 5:30ak aldera hasi da sua; suhiltzaileek ez dute argitu zein izan den haren jatorria. Eraikin osoa hustu egin dute, eta zauritu larririk ez dagoen arren, eraikinean zeuden lagun bat edo beste ospitalera eraman behar izan dute.
Sua kontrolpean dute suhiltzaileek, eta BERRIAri esan diotenez, oraingoz azken pisua soilik erre da. Garaiz kontrolatu ahal izan dute, eta alboko eraikinetara eta beheko pisuetara zabaltzea eragotzi dute. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200389/urkulluk-pandemiaren-kudeaketa-eta-ekonomiaren-hazkundea-goraipatu-ditu-hauteskundeen-urtemugan.htm | Politika | Urkulluk pandemiaren kudeaketa eta ekonomiaren hazkundea goraipatu ditu hauteskundeen urtemugan | Lehendakariak legealdiaren orain arteko balorazioa egin du, eta Espainiako Gobernu berrituarekin lanean jarraitzeko asmoa agertu du. EH Bilduk, berriz, Jaurlaritzak oposizioarekiko izan duen jarrera kritikatu du. | Urkulluk pandemiaren kudeaketa eta ekonomiaren hazkundea goraipatu ditu hauteskundeen urtemugan. Lehendakariak legealdiaren orain arteko balorazioa egin du, eta Espainiako Gobernu berrituarekin lanean jarraitzeko asmoa agertu du. EH Bilduk, berriz, Jaurlaritzak oposizioarekiko izan duen jarrera kritikatu du. | Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetatik urtebete igarota, legealdiaren orain arteko balorazioa egin du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. EAJren eta PSE-EEren arteko koalizio gobernuak pandemian zehar eginiko kudeaketa goraipatu du, eta Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak «hazkunde ekonomikoaren bidea» hasi dutela azpimarratu. Hala, «euskal gizartearen zerbitzura dagoen [gobernu] programa betetzeko konpromisioa» berretsi du lehendakariak, eta nabarmendu du urtebete honetan guztira hemezortzi lege ekinbide onartu direla, gobernu kontseiluaren zein legebiltzarreko talde politikoen proposamenen bitartez.
Koronabirusak baldintzaturiko legealdian, bere gobernuaren «lehentasuna» pandemiaren aurkako borroka izan dela adierazi du lehendakariak, eta Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak prebentzioan esfortzu handiena egin duen autonomia erkidegoa osatzen dutela gehitu du. Ekonomiari dagokionez, berriz, nabarmendu du erkidegoan pandemian zehar galduriko jardueren eta lanpostuen %80 jada berreskuratu direla, eta datorren urtean zehar galdutako enplegu horiek bere osotasunean berreskuratuko direla aurreikusi du.
Bestalde, Espainiako Gobernuak gauzatu berri duen berrantolaketaren harira, Pedro Sanchezen gobernuarekin orain arte izandako «hizketak, negoziazioak eta akordioak» etorkizunean ere mantentzeko borondatea agertu du Urkulluk, «Gernikako Estatutua erabat betetzea» helburu gisa hartuta.
Legealdi «etsigarria»
Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak ere legealdiaren orain arteko balorazioa egin du Euskadi Irratian, eta, besteak beste, adierazi du Jaurlaritzak urte honetan eginiko lana «etsigarria» izan dela, «herri honentzako balazta bat». Hain zuzen, deitoratu du EAJren eta PSE-EEren koalizio gobernuak EH Bildurekin izan duen harremana «askoz eskasagoa» izan dela oposizioko alderdiak Espainiako Gobernuarekin duena baino, eta Jaurlaritzarekin izan dituzten bilerak «konpromisoagatik» eta «laburrak» izateaz gain, «herri honen erronka nagusiei erantzuteko aukerarik ez» dutela eman.
Halaber, pandemia hasi zenetik, EH Bilduk «proposamenak egiteko jarrera» agertu duela nabarmendu du Iriartek, baina kexatu egin da Jaurlaritzaren partetik jasotako erantzun faltarengatik: «Legebiltzarrean aurkeztu ditugun proposamenen %83 baztertu dituzte, askotan gerora gai horiek berrartu eta, modu batera edo bestera, gauzatu egin diren arren». |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200390/txertoa-derrigorrezkoa-izanen-da-ipar-euskal-herrian-osasun-langileentzat.htm | Gizartea | Txertoa derrigorrezkoa izanen da Ipar Euskal Herrian osasun langileentzat | Pertsona zaurgarriekin lan egiten duen orok txertatu beharko du: zahar etxeetako langileek, bolondresek... Irailetik 15era arteko epea izanen dute: hortik aurrera kontrolak eta isunak iragarri ditu Macronek. PCRak, berriz, ordainpekoak izanen dira udazkenetik aitzinera. | Txertoa derrigorrezkoa izanen da Ipar Euskal Herrian osasun langileentzat. Pertsona zaurgarriekin lan egiten duen orok txertatu beharko du: zahar etxeetako langileek, bolondresek... Irailetik 15era arteko epea izanen dute: hortik aurrera kontrolak eta isunak iragarri ditu Macronek. PCRak, berriz, ordainpekoak izanen dira udazkenetik aitzinera. | Ahalik eta jende gehien txertatzea da Emmanuel Macron Frantziako presidentearen helburua, eta, horrenbertzez, neurriak iragarri ditu datozen hilabeteetarako. Komunikabideetan aitzinatutakoa berretsi du iluntzean egindako mintzaldian: txertoak derrigorrezkoak izanen dira hemendik aitzina Ipar Euskal Herriko osasun langile, zahar etxeetako langile eta oro har pertsona zaurgarriekin lan egiten duten ororentzat. Irailaren 15era arteko epea izanen dute langile horiek txertatzeko: hortik aitzinera, kontrolak eta isunak jarriko dituztela ohartarazi du Frantziako presidenteak.
Era berean, ez du baztertu txertoa herritar guztientzat derrigorrezkoa bilakatzeko aukera ere: «Egoeraren bilakaeraren arabera, frantses guztientzako derrigorrezko txertoaren galdera egin beharko diogu gure buruari, baina konfiantzaren hautua egin dut, eta handizki dei egiten diet txertatuak ez dauden herrikide guztiei ahalik eta lasterren txertoa jartzera joan daitezela».
Txertoa hobestearen aldeko neurri gisa PCRak ordainpekoak izanen dira udazkenetik aitzinera Ipar Euskal Herrian. Halaber, osasun pasea beharrezkoa izanen da ostatu, jatetxe eta trenetan ere, baita 50 lagunetik gorako kultur edo aisialdi ekintzetarako ere. Mugako kontrolak ere indartuko dituztela iragarri du Macronek.
Neurri guztiok berresteko lege proiektu bat eztabaidatuko dute Frantziako Asanblean, uztailaren 21etik aitzinera. |
2021-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/200391/asteburuan-bilbon-gertatutako-eraso-homofobo-bat-salatu-dute-kalean.htm | Gizartea | Asteburuan Bilbon gertatutako eraso homofobo bat salatu dute kalean | Igande goizaldean bi gaztek eraso bat jasan zuten, eta astelehen arratsalde honetan elkarretaratze bat egin dute Unamuno plazan, E28 koordinakundeak deituta. | Asteburuan Bilbon gertatutako eraso homofobo bat salatu dute kalean. Igande goizaldean bi gaztek eraso bat jasan zuten, eta astelehen arratsalde honetan elkarretaratze bat egin dute Unamuno plazan, E28 koordinakundeak deituta. | Eraso homofoboak ugaritzen ari diren kezkari beste koska bat gehitu zaio asteburu honetan: larunbatetik iganderako goizaldean Bilbon bi gaztek eraso bat jasan zutela salatu dute, eta ehunka herritar atera dira gaur kalera, era horretako erasoak buka daitezela eskatzera. E28 koordinakundeak egin du deialdia, eta borobilean elkarretaratze bat eginez elkartu dira Unamuno plazan, erasoa gertatu zen leku berean. Ez dira pasako. Erasoen aurrean transmaribollo autodefentsa zioen pankarta batekin egin dute protesta, eta eraso homofoboek ezin dutela erantzunik gabe gelditu aldarrikatu dute, oihuka. Ez dutela beldurrik eta erasoei erantzungo dietela adierazi dute.
«Hemen gaude, homofoboei aurre egiteko», adierazi dute antolatzaileek, «ulertzen baitugu indarkeria homofoboa ez datorrela pedagogiaz alda ditzakegun pentsamolde atzerakoi eta errakzionario batzuetatik bakarrik. Gure bizitzen errepresioak, pairatzen dugun ordena politiko, sozial eta ekonomiko sendotzen laguntzen du».
Inplikazioa eskatu diete herritar eta eragileei. «Ekidistantziak ez digu balio. Zisheteropatriarkatuak, arrazakeriak eta kapitalismoak zeharkatzen gaituen pertsonok pairatzen dugun indarkeria sistematikoaren kontrako posizionamenduak behar ditugu. Isilik gelditzea, etxean gelditzea, ez da aukera bat».
Azkeneko asteetan homofobiaren aurka egiten ari diren protestak ugaritzen ari dira, erasoekin batera. Joan den larunbatean Bilbon, Donostian eta Gasteizen egin zituzten manifestazioak. Uztail hasieran Donostiako gazte kuadrilla batek sare sozialetan egindako mehatxuak gaitzetsi zituzten; ekain bukaeran, Zornotzan (Bizkaia) gertatu ziren eraso homofobo batzuk. Duela hilabete Basaurin izan zen gisa bereko pasadizo bat, gazte homosexual bat jipoitu baitzuten kalean; eraso hura ere gogor salatu zuten. Gasteizen, berriz, pintaketa homofobo batzuk agertu ziren ekain bukaeran, Umandi ikastolan.
Eraso sorta horrek kezka piztu du, eta Bilboko Udalak ere gaitzespen ohar bat zabaldu du gaur goizean. «Giza eskubideen urraketa larria da indarkeria hori, eta lehen mailako arazo sozial bat, LGTBI pertsonen duintasunari eta osotasun fisiko eta moralari eraso egiten diona», adierazi du udalak. Alderdi politiko guztiek bat egin dute. Pertsonen sexu joeren eta izaeren errespetua eskatu du udalak, eta herritarrei eskatu die ez izateko LGTBI+ kolektiboaren kontrako indarkerien konplize. |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200421/santi-bengoa-hil-da-ccoo-euskadiko-buru-izandakoa.htm | Ekonomia | Santi Bengoa hil da, CCOO Euskadiko buru izandakoa | Sindikatuko idazkari nagusi izan zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1988. eta 2000. urteen artean. 65 urte zituela hil da Gasteizko erietxe batean. | Santi Bengoa hil da, CCOO Euskadiko buru izandakoa. Sindikatuko idazkari nagusi izan zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1988. eta 2000. urteen artean. 65 urte zituela hil da Gasteizko erietxe batean. | Bart gauean hil da Santi Bengoa (Oleta, Araba, 1955 - Gasteiz, 2021), 1988. eta 2000. urteen artean Euskadiko CCOO sindikatuko idazkari nagusi izandakoa. 65 urte zituen, eta Gasteizko ospitale batean hil da. Mari Cruz Vicenteren senarra zen, gaur egun Espainiako sindikatu handieneko buruzagietako bat denarena.
Bengoa 1988an hautatu zuten sindikatuaren Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako adarraren buru, eta bi aldiz hautatu zuten berriro. Postua utzitakoan bere lanpostura itzuli zen, Sidenor metalgintza enpresara, 2016an erretiroa hartu zuen arte. Bengoa sindikatuko buru izan zen garaian Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako bigarren sindikaturik handiena zen CCOO, ELAren atzetik eta LABen aurretik. Gaur egun kide gehiago dituzte bi sindikatu abertzaleek.
Bengoa, ordea, sindikatuko buru izan aurretik hasi zen sindikalgintzan. 1974. urtean, klandestinitatean, martxan jarri zuen CCOO Michelinen Gasteizko lantegian. Franco hil ostean berehala hasi zen sindikatuan postu nabarmenduak izaten, eta, besteak beste, parte hartu zuen sindikatuak 1976an Bartzelonan egindako biltzarrean.
CCOOk nabarmendu du Bengoak lan asko egin zuela sindikatuak alderdi politikoekiko independentzia izan zezan, eta sindikatuaren aniztasunaren defentsan egindako lana ere azpimarratu du. |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200422/deak-dio-haitiko-atxilotutako-batek-informazioa-ematen-ziola-agentziari.htm | Mundua | DEAk dio Haitiko atxilotutako batek informazioa ematen ziola agentziari | Atxilotuetako zenbaitek FBIrekin harremana zutela ere zabaldu du CNN telebistak. | DEAk dio Haitiko atxilotutako batek informazioa ematen ziola agentziari. Atxilotuetako zenbaitek FBIrekin harremana zutela ere zabaldu du CNN telebistak. | Egunetik egunera informazio berria ari da azaleratzen Haitiko presidente Jovenel Moisen hilketarekin lotuta atxilotutakoen inguruan. Horrekin batera, auziaren zipriztinak geroz eta leku gehiagotara iristen ari dira, eta bete-betean busti dute DEA AEBetako Drogen Aurkako Agentzia. CNN telebista kateak zabaldu duenez, presidentearen hilketaren ondoren egindako polizia operazioan atxilotuetako zenbaitek harremana zuten AEBetako segurtasun indarrekin, eta haietako batek, gutxienez, DEAri informazioa ematen zion.
Agentziari egindako kontsulta baten ondoren eman du albistea CNNk. «Susmagarrietako bat DEAren iturri konfidentzial bat zen, tarteka», adierazi dio agentziak hedabideari, komunikatu batean. «Moise presidentearen hilketaren ostean, susmagarria DEAren bere kontaktuekin harremanetan jarri zen. Haitirako lan egiten duen DEAren funtzionario batek susmagarriari eskatu zion bere burua entregatzeko bertako agintarien aurrean, eta, AEBetako Estatu Departamentuko funtzionario batekin batera, Haitiko Gobernuari informazioa eman zion. Informazio horrek susmagarria eta beste pertsona bat atxilotzen lagundu zuen», azaldu du DEAk.
Presidentea hil eta gutxira, gertakariaren bideo bat zabaldu zen zenbait hedabidetan, eta bertan hainbat lagun ageri ziren, DEAren polizia operazio bat simulatzen. Agentziak, hasiera batean, ukatu egin zuen erasotzaileak bere langileak zirenik, baina orain, lehenengoz, onartu du bazuela nolabaiteko lotura haietako batzuekin.
CNNren arabera, ez dira horiek AEBekin lotura duten susmagarri bakarrak. «Auziaren inguruko jakintza duten pertsonak» iturritzat aipatuz, hedabideak dio atxilotuetako batzuek informazioa ematen ziotela FBI Ameriketako Estatu Batuetako Ikerketa Bulego Federalari. Horren inguruan galdetu dio CNNk FBIri, baina hark erantzun dio ez duela bere iturrien inguruko informaziorik emango, eta nabarmendu du informazioa lortzeko «iturri legalak» erabiltzen dituela.
Herenegun, AEBetan jarduten duen enpresa pribatu batek, CTU Securityk, gertakariarekin izan dezakeen lotura ezagutu zen. Haitiko Poliziak Christian Emmanuel Sanon atxilotu zuen, hilketaren «egile intelktualtzat» jotzen duena, eta uste du CTU Securityren kontaktuan jarri zela, eta hala batu zituela hilketa gauzatu zutenak.
Pasa den astean hil zuten Moise, bere bizilekuan. Armatutako hainbat lagun etxe barrura sartu, eta tirokatuta erail zuten. Haren emazte Martine Moise larri zauritu zuten, baina arriskutik kanpo dago, eta herenegun egin zituen lehen adierazpenak erasoa gertatu zenetik. Haitiko oligarkiarekin lotu zuen erasoa, eta presidenteak egin asmo zituen aldaketak izan ziren horretarako arrazoia, haren esanetan: «Mertzenarioak bidali zituzten presidentea bere etxean hiltzera, bere senideak bertan zeuden bitartean, eta horren arrazoiak dira errepideak, ura, argia, erreferenduma nahiz hauteskundeak, ez baitute nahi herrialdean trantsiziorik egotea». |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200423/torturak-kontatu-dituzte-auzipetuek-deklarazioan-terrorezko-pelikula-bat-zirudien.htm | Politika | Torturak kontatu dituzte auzipetuek deklarazioan: «Terrorezko pelikula bat zirudien» | Gaur deklaratu dute 13/13 sumarioko auzipetuek. Zuriarrainek eta Agirrek jasandako atxiloketaz eta torturez jardun dute. | Torturak kontatu dituzte auzipetuek deklarazioan: «Terrorezko pelikula bat zirudien». Gaur deklaratu dute 13/13 sumarioko auzipetuek. Zuriarrainek eta Agirrek jasandako atxiloketaz eta torturez jardun dute. | «Ur hotza bota zidaten burutik. Kamiseta kendu zidaten. Ukitzen hasi ziren, gorputz osoan. Poltsa jarri zidaten; apurtzen saiatzen nintzen, arnasa hartu ahal izateko. Hiltzen nintzela sentitzen nuen». Naia Zuriarrainek gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean egin duen deklarazio gogorraren zati bat da. Gaur goizean hasi dira deklaratzen 13/13 sumarioko auzipetuak, eta Arantza Zulueta eta Zuriarrain izan dira lehenengoak.
Euskal presoen abokatu izandako edo presoen aldeko mugimenduan aritutako zazpi lagun epaitzen hasi ziren atzo Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 sumarioan: Zulueta eta Zuriarrainez gain, Jon Enparantzak, Iker Sarriegik, Julen Zelarainek, Saioa Agirrek eta Nerea Redondok deklaratu dute —Juan Mari Jauregi ere auzipetuta zegoen, baina auzitik kanpo utzi dute, haren osasun egoera dela eta—.
Zulueta izan da lehenengoa deklaratzen; defentsari bakarrik erantzun dio. Ibon Altuna abokatuak galdetu dio ea Saioa Agirreri ETAren komunikaziorik eman dion, edo alderantziz, baina ezezkoa erantzun du akusatuak: «Ez, inoiz ez dudalako komunikaziorik izan ETArekin».
Ukatu egin du egozten dizkioten ezizenak ezagutzen dituenik ere. Guardia Zibilak Marsel/Marcel eta Bixer ezizenak Zuluetarekin lotzen ditu. Zuluetak adierazi du Poliziak interpretazioa «behartu» duela ezizenak berari egozteko. Zuriarrainek esan zuen komisarian Zulueta Bixer zela: «Ikusi nuen nola zegoen Zuriarrain komisariatik irten ondoren. Torturekin behartua izan zen hori esatera», baieztatu du epaiketan Zuluetak.
Akusatuak argi utzi du bera ez zela sekula izan ez Halbokakoa, ez ETAren ezein aparatutakoa: «Ez naiz izan ETAkoa». Gogora ekarri du, 2019ko irailean, talde armatuko kide izatea onartu zuela, zuzendaritza mailan: hiru urteko zigorra onartu zuen orduan: «Asumitu nuen abokatuen kolektiboko kidetza, eta KT-koa, presoen koordinazio lan gisa egoera berrira egokitzeko».
«Iraultza zergaren» kudeaketaz arduratu dela edo ETAri atentatuak egiteko informazioa ematen ziola ere ukatu du Zuluetak. Abokatu gisa, esan du inoiz ez diola esan ETAri atxilotu batek nola jokatu behar duen; edozein kasutan, eta bere abokatu lanari lotuta, bere defendatuek egin behar zutena esan izan duela, edo hitzaldiak eman dituela atxilotuen eskubideen inguruan.
Zulo batean lehergailuak izatea ere egozten diote Zuluetari, miaketan topatutako USB baten arabera: «Ez dut inoiz armarik ikusi edo ukitu. Froga dadila nire aztarna bakar bat dagoela arma batean».
Atxilotu zutenean bost egunez inkomunikatu zuten akusatua, baina tratua zuzena izan zela esan du. «ETArekiko partaidetza» egozten zioten, zehaztu gabe. EPPK-ko presoekin harremana izan zuela aitortu du Zuluetak, eta behin preso sartu zutenean, EPPK-ko kide izatera igaro zela. Azaldu du garai horretan presoak gobernuaren zain zeudela, Espetxe Erakundeek elkarrizketak abiatu nahi zituztelako presoen kolektiboarekin.
Preso egon zenean FIES erregimenean eduki zuten, ETArekiko lotuta jarraitzen zuelakoan, eta, beraz, hari egozten dioten kidetza bakarra izan da denboran; ez da eten. Hori gakoa da non bis in idem printzipioa urratzen dela argudiatzeko.
Zuriarraini torturak
Jarraian Zuriarrainen txanda izan da, eta berehala berretsi du aurretik Zuluetak esandakoa. Bere atxiloketaren berri eman du, eta kontatu du Euskal Herritik Madrilerako bidean, autoan, mehatxuak jasan zituela: «Geratu behar izan genuen, botaka egiteko». Madrilera iritsitakoan gertatutakoa kontatu zion auzitegi medikuari.
Esan zioten horrek ondorioak izango zituela, eta torturak kontatzen hasi da jarraian. Ziegatik bizpahiru aldiz ateratzen zuten, mozorroa jarri, eta galdeketa batean ukituak egiten hasi zitzaizkion: buruan, bularretan: «Ez nuen ezer erantzuten. Guardia zibil ugari zeuden, iruzkin sexistak eginez, nitaz barre eginez. Zioten 'gudari' guztiek hitz egiten dutela, aginduaren zain zeudela 'beste fase batera' pasatzeko». Jarraian, banan-banan kontatu ditu jasandakoak: biluztera behartzea, ukituak, poltsa...
Hitz egingo zuela esan zuen orduan, eta esan beharrekoa buruz ikastera behartu zuten: «Deklarazio hori egin nuen behartu nindutelako, bestela ez nuke egingo». Tratamenduan egon zen Zuriarrain; Istanbulgo protokoloa ezarri zioten, eta Jaurlaritzak eginiko txostenean jasota dago haren kasua.
Gertatutakoa Zuluetari kontatu zion kartzelan, salaketa jarri zuen, eta artxibatu egin zuten: «Beste asko bezala, Estrasburgok gerora aitortutakoak», gogorarazi du Jone Goirizelaia abokatuak. Aurreko akusatuak bezala, ETAri ez ziola informaziorik eman esan du, eta ez duela ezizenik.
Abokatuen papera
Atsedenerako tarte labur baten ostean, Jon Enparantzaren txanda izan da. Hark ere egotzi dizkiotenak ukatu ditu: Mik eta Ana ez direla bere ezizenak; David Pla etakidearekin ez duela harremanik; ez duela ETArekin harremanik izan...
Bai esan du presoekin lanean hasi zela kolejiatu zen momentutik, 1994tik. Ezker abertzaleari lotutako talde politikoekin «eguneroko harremana» zuela esan du, baina sekula ez dela izan ETAko, KTko edo Halbokako kide. Kidetza hori asumitu zuen 2019, baina Zuluetak bezala, auzipetuentzat irtenbide onena zelako.
Azkenik, Presoen kolektiboaren eztabaidaren kudeaketan abokatuek izan duten papera defendatu du Enparantzak: «Egia da oraindik ixteke dauden gaiak ditugula, presoen askatze prozesua eta bi aldeko biktimen aitortza kasu, baina abokatuok jokatu genuen rola oso garrantzitsua izan zen», amaitu du.
Iker Sarriegi izan da hurrengoa deklaratzen. Hark ere kontatu du lan asko egiten zutela presoekin. Bulegoan egin zioten miaketaz hitz egin du: bereak ez ziren USB batzuk agertu ziren bere bulegoko mahai batean azpian, justu guardia zibil bat bertan ari zela. USB horretan zegoen dokumentu bat erakutsi dute, 2005eko otsailekoa. Orduan, Sarriegi ez zegoen ez kolejiatua, ez bulegorako lanean. Xistor Haranburu presoaren gutun bat ere bazegoen han, baina Sarriegik esan du sekula ez duela lanik egin Ipar Euskal Herriko presoekin.
Jarraian Zelarainen txanda izan da, berak ere ukatu du egotzitakoa: ez dela ETAko zuzendaritzako kide izan eta Ilazki ez dela bere ezizena. 2005eko urtarrilaren 11ko bilera batean, Ilazki delakoa zegoen. Garai horretan Zelarain Soto del Realen zegoen preso, eta, beraz, azaldu du ezin duela Ilazki izan. Espetxean zegoela, 2014an jakinarazi zioten auzipetze auto bat jasoko zuela, ETAko kide izatea egotzita. Egunero miatzen zioten ziega, eta ez zuten dokumenturik aurkitu. Ez zioten etxea miatu, ez galdekatu. «Sinesgaitza egiten zait ni auzi honetan egotea», amaitu du.
Saioa Agirrek deklaratu du gero, eta bere atxiloketaren berri eman du. Sopelako ikastetxe batean lanean ari zela atxilotu zuten. Guardia zibil bati galdetu zion zer egingo zioten Tres Cantosen. Erantzun zion lasai egoteko, iraganeko kontua zela, oso salbuespenezkoa. Polizia hori bera hasi zitzaion belarrira oihuka; esan zion egingo zioten gutxiena izango zela bost egunez biluzik uztea.
Agirrek bere deklarazioa eten behar izan du atxiloaldian bizitakoa kontatzen jarraitu ahal izateko: «Terrorezko pelikula bat zirudien. Izugarrizko beldurra nuen. Kalabozora eraman ninduten: sotano bat izango zen, argirik gabea». Galdeketa nolakoa izan zen kontatu du: «Guardia zibil batek galdetu zidan ea ama izan nahi nuen. Harritu ninduen galderak, baietz esan nion. Esan zidan prestatzeko, ez nintzela izango, eta galdeketa hasiko zela». Burua estalita eraman zuten gela batera. Biluzik izan zuten galdeketan zehar: «Lurrera bota ninduten eta gainean esertzen ziren. Birritan konortea galdu nuen. Obsesioa zuten abokatuekin».
«Ezin nuen gehiago. Hautsita, minduta nengoen. Galdetu nien zer nahi zuten. Deklarazio bat egiten banuen, lasai utziko nindutela. Hori nahi nuen», jarraitu du. Azaldu du auzitegi medikuari kontatu ziola jasandakoa, baina «laburtuta», bestela galdeketara itzultzean guardia zibilak berarekin «haserretzen» zirelako. Hitz egingo zuela esan zuen Agirrek, eta esan beharrekoa buruz ikastera behartu zuten: «Deklarazioa Guardia Zibilak idatzi zuen. Nik buruz ikasi behar izan nuen, zuzen esateko. Ez naiz gogoratzen zer esan nuen, ez zelako egia. Haiek idatzi zuten osorik». Marlaska epaileari kontatu zizkion torturak, eta deklarazioa gezurra zela. Torturak salatu zituen.
Redondo izan da azkena deklaratzen, eta fiskalari ere erantzun dio. Jauregiren etxean utzitako 45.000 eurori buruz galdetu diote, eta xehetasun osoz azaldu du kontraturik gabeko lanetatik aurreztutako dirua zela. Redondoren aurkako akusazioa hiru lerrotan laburbiltzen dela esan du Elosuak: Jauregiri 44.500 euro eman zizkiola; auzipetze autoaren arabera, ETA diruz laguntzeko. Baina Redondok azaldu duenez, bere aurrezkiak ziren.
Sumarioa abiatzean, instrukzio epailearen aurrean eta Redondoren beraren ekimenez dokumentatu zuen diru hori nola joan zen irabazten; bere ibilbide profesionala zein izan den. 2010eko apirilaren 29an, atxiloketetatik bi astera, aurkeztu zuen Redondok dokumentazio guztia instrukzio epailearen aurrean, bere kasa. Lau urte geroago auzipetu zuten. Inoiz ez diote badaezpadako neurririk jarri. Kontu honekin 11 urte daramatzatela esanez amaitu du deklarazioa. |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200424/aebetan-esan-dute-txertoaren-hirugarren-dosia-ez-dela-oraingoz-beharrezkoa.htm | Gizartea | AEBetan esan dute txertoaren hirugarren dosia ez dela oraingoz beharrezkoa | Pfizer botika etxeak ziztada bat gehiago baimentzeko eskatu badu ere, baiezkoa emateko asmorik ez du administrazioak | AEBetan esan dute txertoaren hirugarren dosia ez dela oraingoz beharrezkoa. Pfizer botika etxeak ziztada bat gehiago baimentzeko eskatu badu ere, baiezkoa emateko asmorik ez du administrazioak | AEBetako osasun agintariekin bilera izan zuen atzo Pfizer botika etxeak, eta COVID-19aren aurkako babesa indartze aldera, txertoaren hirugarren dosi bat jartzea baimentzea nahi duela adierazi zion. Lehengo astean eman zuen konpainiak, BioNTech etxearekin batera, hirugarren dosia baimentzeko eskatzeko asmoaren berri, adieraziz dosi horrek ekar ditzakeen onuraren gainean «esperantzarako» motibo diren datuak aurkitu dituztela. AEBetako administrazioak aditzera eman duenez, ordea, ez dute motiborik ikusten oraingoz hirugarren dosi hori baimentzeko. AEBetako hedabideek eman dute bilera horren berri.
Lehengo astean ere horixe bera adierazi zuten botiken eta elikagaien gaineko ardura duen FDA erakundeak eta gaitzen prebentzioaren gaineko ardura duen CDCk. Botika konpainiek, hala ere, ikerketak egiten jarraitzen dute, adierazteko hirugarren ziztada batekin sendotu egingo dela erantzun immunitarioa, eta txertatuak babesteko ez ezik, izurriaren kontrolerako onuragarria izango dela hori. FDAren eta CDCren arabera, ordea, ikerketa gehiago falta dira oraindik benetan hirugarren dosi bat jartzeak merezi duen ebazteko. «Guztiz txertatuak izan diren AEBetako herritarrek ez dute sendotze dosi bat behar, oraingoz», ondorioztatu zuten lehengo astean atera zuten ohar bateratuan.
Zenbait tokitan hasi dira, hala ere, hirugarren dosiarekin: atzo Israel hasi zen bihotzeko transplantatuei eta immunitate sisteman arazoak dituzten pazienteei jartzen. |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200425/gutxienez-64-hildako-iraken-ospitale-batean-izandako-sutean.htm | Mundua | Gutxienez 64 hildako Iraken, ospitale batean izandako sutean | COVID-19a duten gaixoentzako ospitale batean izan da ezbeharra. «Korrupzioarekin eta kudeaketa txarrarekin» lotu du Barham Saleh presidenteak. | Gutxienez 64 hildako Iraken, ospitale batean izandako sutean. COVID-19a duten gaixoentzako ospitale batean izan da ezbeharra. «Korrupzioarekin eta kudeaketa txarrarekin» lotu du Barham Saleh presidenteak. | Sute bat izan zen atzo Irakeko Nasiriya hiriko ospitale batean, eta gutxienez 64 lagun hil eta 50 zauritu dira, INA berri agentziak jakinarazi duenez. Halaber, adierazi du hondakinen azpian hildako gehiago egon daitezkeela. COVID-19a duten gaixoak artatzeko ospitale batean izan zen sutea. Al Iraquiya telebista katearen arabera, oxigeno bonbona baten leherketak eragin zuen.
Gertatutakoaren inguruko ikerketa bat abiatuko dutela iragarri zuen atzo Mostafa al Kazemi lehen ministroak, sutearen arrazoiak ezagutzeko. Horrekin batera, hiru eguneko dolua ezarri zuen. Bart, bere gobernukideekin urgentziazko bilera bat izan du, egoera aztertzeko. Sutea izan eta gutxira, Sadam al Tawil Di Qar probintziako Osasun zuzendariak dimisioa eman zuen.
Barham Saleh presidenteak «korrupzioarekin eta kudeaketa txarrarekin» lotu du ezbeharra, eta horrek «irakiarren bizitzak gutxiesten eta instituzioen jardun egokia eragozten» duela salatu du. Arrazoi berarekin lotu du pasa den apirilean Al Jatib hiriko ospitale batean izandako beste sute bat. Orduan ere oxigeno bonbonak lehertu ziren, eta 82 lagun hil ziren. Salehek adierazi du «ikerketa eta arduragabeei zigor gogorra ematea» izango dela biktimentzako eta haien senideentzako «kontsolamendua». |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200426/presoen-gizarteratzea-blokeatzeko-arriskuaz-ohartarazi-du-foro-sozialaren-behatokiak.htm | Politika | Presoen gizarteratzea «blokeatzeko arriskuaz» ohartarazi du Foro Sozialaren Behatokiak | Presoen baimen eta hirugarren gradu eskaerei ematen ari zaizkien erantzunak aztertu ditu Foro Sozialaren Behatokiak laugarren txosten monografikoan. | Presoen gizarteratzea «blokeatzeko arriskuaz» ohartarazi du Foro Sozialaren Behatokiak. Presoen baimen eta hirugarren gradu eskaerei ematen ari zaizkien erantzunak aztertu ditu Foro Sozialaren Behatokiak laugarren txosten monografikoan. | Kartzeletako tratamendu batzordeek gizarteratze ibilbidean aitzina egiteko proposatu, eta auzitegiek bidea oztopatzea. Horixe ari zaie gertatzen euskal preso ugariri azken hilabeteotan. Foro Sozialak bultzaturiko Motibazio Politikoko Euskal Presoei Aplikatutako Espetxe Politikaren Behatokiak gai horrexeri buruz argitaratu du azken txosten monografikoa, dagoeneko atera duen laugarrena, eta azaldu du traba horiek sistematikoak ez badira ere, azpian badutela «bereizgarri egiten dituen korronte» bat. Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor aretoa dira «lobby» funtzioa betetzen duten «oztopo» nagusiak, Behatokiaren arabera, eta Espainiako fiskaltzak «bultzatzen» ditu, foroaren ustez. Izan ere, fiskaltzak azken hilabeteotan jarreraz aldatu baitu, foroaren arabera: «txarrera». Behatokiak uste du azken hilabeteotan «itxikeriazko jarrerak» gertatzen ari direla behin eta berriz, «urratsak zailtzen dituztenak, froga berriak eskatuta, baldintza berri eta zorrotzagoak zehaztuta, horietako batzuk legezkotasunetik kanpo».
Kasu anitzetan, erraterako, «damutzea» eta «barkamena» eskatzen ari zaizkie presoei, baita kartzelatik ateratzeko baimenak lortzeko orduan ere –Foro Sozialaren arabera, legean ez dago horrela zehaztuta–. Auzitegi bakoitzak jarritako trabak deskribatu ditu foroak txostenean, hurrenez hurren. Hona hemen laburpen bat:
LEHEN ZIGOR SALA
Honako ibilbidea egin ohi dute presoen baimen edo hirugarren gradu eskaerek: lehenik tratamendu batzordeak proposatzen ditu, ondotik Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak berresten, eta, fiskaltzak helegitea jarriz gero, Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak ebazten du presoari baimen edo hirugarren gradu hori eman edo ez. Behatokiak zehaztu du, hain zuzen, «azken hitza» duela Espainiako Auzitegi Nazionaleko areto horrek, eta, beraz, «garrantzitsua» dela haren jarrera. Foroaren arabera, Auzitegi Nazionaleko lehen zigor sala 2015ean hasi zen euskal presoen aurkako ebazpenak ematen, «puntualki»: «2017an eta 2018an areagotzen hasi ziren, baina 2020an eta 2021ean finkatu ziren, definitiboki». Behatokiaren txostenaren hitzetan, orduan hasi ziren presoei «damua» eskatzen «haien bizi baldintzen hobetzearen edo ateratzeko espektatiben edozein aurrerapenentzako». 2020Ko udazkenean kokatzen du Foro Sozialak ukapenen areagotze hori, eskaera gehiago ere orduan hasi baitziren egiten presoak: ordura arte, erredentzioen eta komunikazioen interbentzioen alorretan soilik gertatuak ziren kontrako jarrerak. Ohiz kanpoko erredentzioak emateko ere «damua» eskatzen hasi da azken bi urteotan auzitegia, txostenak dioenez.
2020an eta 2021ean, berriz, eremu guztietara hedatzen hasi zen jarrera bera: baimen eskaeretara, hirugarren graduetara eta baldintzapeko askatasun eskaeretara; Behatokiak dioenez, fiskaltzaren helegiteen ondorioz: «Lehen zigor salako autoak bata bertzearen gibeletik datoz, salbuespenik gabe, eta ardatza bakarra da: damutze falta eta biktimei barkamenik eskatu ez izana». Justiziarekin eta Poliziarekin kolaboratu ez izana ere aipatzen du auzitegiak argudioen artean, baita baimenak eta hirugarren graduak ematerako orduan presoari ezarritako zigor osoa kontuan hartu behar dela ere —eta ez bete beharreko zigorra—. Behatokiaren arabera, ordea, azken argudio horrek ez du «oinarri legalik».
FISKALTZAREN JARRERA ALDAKETA
Fiskaltzaren helegiteei erantzunez ematen ditu ebazpenak Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak, eta, hain justu, horretantxe sumatu du Behatokiak jarrera aldaketa nabarmenena. Azaldu duenez, hain zuzen, orain arte fiskaltzaren jarrera «irregularra eta kontraerrankorra zen»: ez zuen beti helegiterik jartzen, eta damuaren argudiorik ez zuen erabiltzen. Adibide bat jartzen du bere eboluzio «txarraren» erakusle: 2019an lehen graduan zeuden preso batzuk bigarrenera igarotzea proposatu zuen, eta 2020ko udazkenean preso berak bakartze moduluetara pasatzea galdegin. Auzitegi Nazionalarena bezala, fiskaltzaren jarrera ere 2020 bukaeratik 2021 hasierara hasi zen «finkatzen»: horren adibide, Basauriko kartzelan (Bizkaia) zegoen preso bati urtarril bukaeran hirugarren gradura pasatzeko proposamena egin zioten Espetxe Erakundeek, eta fiskaltzak helegitea jarri zion. Presoen eskubideen aldeko hiru aldeko txosten dira «salbuespena», Behatokiak azaldu duenez, baina, horiek kenduta, «fiskaltza proposamen guzien aurka kokatzen ari da: ohiz kanpoko erredentzioen aurka, baimenen aurka eta hirugarren graduen aurka».
Behatokiak azaldu duenez, «idatzi eredu» bat erabiltzen du fiskaltzak, kasu bakoitzaren arabera «gutxi» aldatzen duena: «Ez da zorrozki jokatzen ari bere funtzioa izan beharko lukeenaren arabera, hau da, legalitate printzipioa betetzeaz arduratzea; alderantziz, lehen zigor salak ezarritako doktrinaren arabera moldatzen da». Jarrera «aktiboa» du fiskaltzak, gainera, Behatokiaren ustez, eta elementu berriak eskatzen ari zaizkie presoei, tartean, damutzearena. Kartzeletako txosten teknikoei ere egiten die aurka, foroak salatu duenez, eta ez die sinesgarritasunik ematen presoek egindako idatziei, ez direlakoan «zintzoak».
ESPETXE ZAINTZAKO EPAITEGI ZENTRALA
Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean, aldiz, jarrera kontraerrankorrak daude, erabakiak hartzen dituzten epaileen arabera —bi magistratu daude—: ohiz kanpoko erredentzioei eta komunikazioen interbentzioei buruz ebazten duen epaileak jarrera irekiagoa eta aldekoagoa luke, eta baimenei, hirugarren graduei eta baldintzapeko askatasunei buruz ebazten duenak, aldiz, itxiagoa. Horiek, hain zuzen, «trabatuta» daudela dio Behatokiak. Izan ere, epaile horrek fiskaltzari eskatzen dio maiz iritzia, eta, azkenean, presoari «barkamena» eskatzeko galdegiten diote. Bertze eskaera anitzek, berriz, tramitazioan irauten dute luze, eta bertze hainbat tramitazio «irregularrengatik» ukatzen dituzte. Gertatu izan da, bertzeak bertze, lehendik baimenak lortzen zituzten presoei orain horiek ukatzea, arrazoi justifikaturik gabe.
ZAZPI ESKAERA
Foro Sozialak «kezkaz» begiratzen die jarrera hauei, «bigarren fasean» egin beharreko urratsak «mantsotzen» baititu. Eskatu du fase hau «trantsiziozkoa» izan dadila, nahiz badakien ez dela «lineala» izanen, eta konpondu beharreko zazpi puntu jarri ditu mahai gainean: euskal presoak Euskal Herriratzea, baldintzak betetzen dituztenei hirugarren gradua ematea (119 preso), aukera dutenei baimenak ematea (34 preso), gizarteratze plan bat adostua, bermedun gizarteratze ibilbideak egitea, Frantzian betetako zigorrak kontuan hartzea eta 7/2003 legeak dakartzan arazoak konpontzea, justizia trantsizionalaren bidez. |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200428/argentinako-gobernuak-macri-salatu-du-boliviako-estatu-kolpea-laguntzeagatik.htm | Mundua | Argentinako Gobernuak Macri salatu du, Boliviako estatu kolpea laguntzeagatik | Evo Morales agintetik bota zuen «diktaduraren» eskuetan armak eta munizioa utzi izana egozten die gobernuak presidente ohiari eta beste zenbait funtzionariori. | Argentinako Gobernuak Macri salatu du, Boliviako estatu kolpea laguntzeagatik. Evo Morales agintetik bota zuen «diktaduraren» eskuetan armak eta munizioa utzi izana egozten die gobernuak presidente ohiari eta beste zenbait funtzionariori. | Argentinako Gobernuak salaketa jarri zuen atzo Mauricio Macri herrialdeko presidente ohiaren eta haren gobernuko zenbait funtzionarioren kontra, 2019an Boliviara armak eta munizioa ilegalki bidaltzeagatik». Evo Morales presidente ohia kargutik kendu, eta Jeanine Añez agintean jarri zuen estatu kolpeari laguntzeko egin zituen bidalketa horiek Macrik, salaketaren arabera. Martin Soria Justizia ministroak, Sabina Frederic Segurtasun ministroak eta Mercedes Marco del Pont AFIP Diru sarrera Publikoen Administrazio Federaleko buruak erregistratu zuten salaketa.
Salaketan jaso zutenez, Macrik «boterea hartu zuen diktaduraren eskuetan material errepresiboa» jarri zuen, «indar armatu boliviarrek Evo Moralesen gobernu konstituzionalaren kontra emandako kolpearen» ostean. Armen eta munizioaren bidalketa da salatzaileek delitutzat jotakoa, bidalketa kantitate handitan eta ohiko kontrol mekanismoak saihestuz egin zela uste baitute.
Boliviako Atzerri ministro Rogelio Maytak pasa den astean ezagutarazitako gutun bati jarraikiz jarri du salaketa Argentinako Gobernuak. Jorge Gonzalo Terceros Lara Boliviako armadako komandanteak Argentinako enbaxadara igorritako gutun bat publiko egin zuen Maytak, bere Twitter kontuan, zeinetan komandanteak eskerrak ematen zizkion Argentinako Gobernuari «Boliviako egoera gatazkatsuaren» aurrean «eskainitako kolaborazioagatik». «Mauricio Macriren gobernuak material belikoa eman zion, ezkutuan, Jeanine Añezen behin-behineko erregimenari, 2019an, protesta sozialak erreprimitzeko eta indarrez gobernuaren jabe egiteko», idatzi zuen Twitterren, eta erantsi «Sacabako eta Senkatako sarraskiak» ezin direla «zigorgabe» geratu. 2019ko azaroko 15eko eta 19ko gertakariez ari zen. Lehenengoan, gutxienez 11 lagun hil ziren, segurtasun indarrek protestarien kontra egin ondoren. Beste 11 lagun hil ziren bigarrengoan, modu antzekoan, lau egun beranduago.
Soriak aurreratu zuen salaketa jartzeko asmoa zuela gobernuak. «Argentinako Zigor Kodea txiki geratzen zaie Mauricio Macriri eta konpainiari. Ez dira ikertuak gure lurraldean egindako gaiztakeriengatik bakarrik, baita beste herrialdeetan egintako delitu larriengatik ere», nabarmendu zuen.
Erabakia defendatu du Alberto Fernandez presidenteak ere, argudiatuta «Argentinan egindako delituzko jokabideak» izan daitezkeela Macriri egozten dizkiotenak. Hala balitz, «gai oso larria» litzatekeela esan du. Radio 10 irratiari egindako adierazpenetan, Fernandezek deitoratu egin du Macriren gobernuak beste herrialdeetako «nazioarteko hausturak onartu» izana, eta «kolpea indartzeko errepresioa erabiltzen dutenekin kolaboratu» izana. |
2021-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/200430/emakumezko-arkitektoek-pairatzen-duten-genero-arrakala-agerian-utzi-du-ikerketa-batek.htm | Gizartea | Emakumezko arkitektoek pairatzen duten genero arrakala agerian utzi du ikerketa batek | Emakundek sustatu du Verónica Benedet ikerlariaren "Arkitektura ikusezinak Euskadin. Ikusezintasun honek ezkutatzen duen arazoa" txostena | Emakumezko arkitektoek pairatzen duten genero arrakala agerian utzi du ikerketa batek. Emakundek sustatu du Verónica Benedet ikerlariaren "Arkitektura ikusezinak Euskadin. Ikusezintasun honek ezkutatzen duen arazoa" txostena | Emakume arkitektoek hainbat desoreka eta arrakala pairatzen dituzte beren jardunbidearen ia esparru guztietan: irakaskuntza eta ikerketa espazioetan, lanbidearen jardun askean, lidergo postuetan eta, batez ere, beren ekarpenek izan ohi duten aitorpen sozialean. Verónica Benedet arkitektoak ikerketa batean jaso ditu arrakala horiek guztiak, eta Emakundek diruz lagundu du, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunari buruzko ikerketa lanei emandako beka deialdiaren barruan. Gaur aurkeztu dute, Emakumearen Euskal Erakundeak Gasteizen duen egoitzan.
Benedeten arabera, «gizonezkoen lehia-eredua» gailentzen ari da arkitekturan, «boterea eta autoritatea gehiegi balioesten baitira». Eskema horren barruan, emakume arkitektoek bazterketa pairatzen dute, eta sektorean balorazio urriagoa duten esparruetara mugatuta ikusten dute beren burua, «gizonezkoen kualifikazio bera edo handiagoa izan arren». Honako desberdintasun eta arrakalak nabarmendu ditu adituak: «Gizartearen aitorpenik eza, gizon arkitektoek egiten duten gauza bera lortzeko egin behar duten ahalegin bikoitza, sexismoa eta mikromatxismoak, eremu jakin batzuetan parte hartzeko zailtasunak, soldata arrakala eta lan prekarietatea, kontziliazioa eta amatasuna zigor gisara, eta abar». Azterketa egiteko, hainbat elkarrizketa egin ditu Benedetek, eta testigantza horiek erakusten dutenez, egoera horiek «ohikoak» dira lanbidean, gaur egun ere. «Elkarrizketatutako arkitektoen bizi esperientziek agerian utzi dute, halaber, lanbidearen zenbait esparrutan baztertuta daudela, emakume izateagatik».
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, arkitektura aitortuaren zatirik handiena gizonezkoek egin dutela azpimarratu du ikerlariak: «Ia ez dago erreferente femeninorik, oso gutxi dira; horrek ez du esan nahi emakumeek diseinuan eta arkitekturan subjektu aktibo gisa parte hartu ez dutenik. Kontrara: emakume arkitektoak asko dira, baina, tamalez, haien ekarpenak ikusezinak, isilduak, ezkutatuak, baztertuak edo zigortuak izan dira kultura patriarkal honen ondorioz».
Are: 1990eko hamarkadaren amaieratik, Euskal Herriko arkitektura ikasketetan gehiengo zabala dira emakumezko ikasleak eta, hala ere, ikasgeletako feminizazioa ez da lanbidearen hurrengo faseetan islatzen.
Emakundeko zuzendari Izaskun Landaidak gaineratu duenez, «emakume arkitektoak ikusgai jartzeak ez du soilik balio beren lana aitortzeko, neska gazteek esparru horretan erreferente ikusgarriak izatea ere badakar, eta emakume arkitektoek beren garapen profesionalean dituzten egiturazko zailtasunak mahai gainean jartzea ere badakar». Emakumeei «zuzenean» eragiten dieten arazoen artean aipatu ditu «soldata arrakala, kristalezko sabaiak eta lana eta familia bateragarri egitea» , eta nabarmendu du, kasu askotan, profesional horien jarduera «gizonekin berdintasunean garatzea eragozten die». Egoerari buelta emate aldera, Landaidak ezinbestekotzat jo du arkitekturan «genero ikuspegia txertatzea». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.