date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201563/inigo-pena-finalerdietarako-sailkatu-da.htm | Kirola | Iñigo Peña finalerdietarako sailkatu da | Paco Cubelosekin batera, sailkatze estropadako denborarik onena egin dute, eta final-laurdenetan arraun egin behar izatea saihestu dute. Berriz ere atzetik aurrera egin dute. | Iñigo Peña finalerdietarako sailkatu da. Paco Cubelosekin batera, sailkatze estropadako denborarik onena egin dute, eta final-laurdenetan arraun egin behar izatea saihestu dute. Berriz ere atzetik aurrera egin dute. | Iñigo Peñak lehen urratsa egin du K2 1.000 metroko finalari begira. Paco Cubelosekin batera, zumaiarrek beren sailkatze estropadako lehen bi ontzien artean egotea zuten helburu, hala zuzenean finalerdietan egoteko. Eta lortu dute. Peñak eta Cubelosek hirugarren saioan egin dute arraun Txinarekin, Errusiarekin, Hungariarekin eta Samoarekin batera. Laugarren kaletik aritu dira, eta atzetik aurrera eginda irabazi dute, ohikoa duten moduan. Bigarren erreferentzia puntuan, 500 metroetan, hirugarren ziren. Baina hortik aurrera, beren arraunketa indartsuarekin, metro gutxi behar izan dituzte lehen postuan jartzeko. Hala amaitu dute estropada. Egindako denbora 3:10.138 izan da.
Horri esker, zuzenean sailkatu dira finalerdietarako. Hirugarren denborarik onenarekin egin dute. Aurretik izan dira, lehen sailkatze estropadan arraun egin duten Australia (3:08.773) eta Alemania (3:09.830). Azken ontzi hori munduko txapelduna da, eta Olinpiar ziklo honetako indartsuena, emaitzei erreparatuta.
Finalerdietara zuenean sailkatuta, "gustura" dago Peña, BERRIAri azaldu dioenez. "Sentipen oso onak izan ditugu uretan. Helburua lehen bien artean egotea zen, zuzenean finalerdietarako sailkatzeko. Lortu dugu". Sentipenetatik harago, estropada "kontrolpean" izan dutela nabarmendu du. "Gure estrategia gauzatu ahal izan dugu, atzetik aurrera etorrita, eta oso amaiera indartsua eginez". Zuzenean finalerdietarako sailkatzearen garrantzia azpimarratu du. "Egiten duen beroa eta hezetasuna kontuan hartuta, estropada bat aurreztea oso inportantea da. Are gehiago gurea bezalako distantzia batean. Horrek egindako ahaleginaz berreskuratzeko denbora gehiago izatea ahalbidetuko digu. Orain lasai egon, uretan saio txiki bat egin, eta biharkoari begira jarriko gara".
Bihar "pausoz pauso" joan nahi dute. "Lehenik finalerako sailkatu behar dugu. Borroka handia izango da finalerdietan, hamabi ontzi arituko baikara bi estropadetan banatuta, eta zortzi sailkatuko dira. Kanpoan geratzen diren lau ontziak maila oso altukoak izango dira, indartsuak. Zuhurtziaz aritu behar dugu, eta oso estropada ona egin". Ez du uste gaurko denborak erreferentzia direnik. "Alemania faborito nagusia da, eta Australia ere oso indartsu dago. Baina ez diegu aurkariei erreparatu nahi, baizik eta gure lana egin. Egiten badugu, sailkatzeko aukera asko izango ditugu". Itsas eremuarekin gustura daude. "Atzo baino haize apur bat gutxiago egin du, eta horri eusten badio, hobeto. Hala bada, estropada politak ikusiko dira bihar ere", aurreikusi du Peñak. . |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201565/asier-martinez-110-metroko-hesiduneko-finalean-sartu-da-bere-marka-hobetuta.htm | Kirola | Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalean sartu da, bere marka hobetuta | Hirugarren izan da bere lasterketan, baina oso denbora ona egin du, eta finalerako atea zabaldu dio. Odei Jainaga xabalina jaurtitzailea ezin izan da ondo lehiatu, eta finaletik kanpo geratu da. | Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalean sartu da, bere marka hobetuta. Hirugarren izan da bere lasterketan, baina oso denbora ona egin du, eta finalerako atea zabaldu dio. Odei Jainaga xabalina jaurtitzailea ezin izan da ondo lehiatu, eta finaletik kanpo geratu da. | Isiltasuna estadioan. Irteera. Asier Martinez atzean geratu da, ondoko korrikalariekin alderatuta. "Ez naiz aspertuko esateaz nire irteera ez dela txarra", argitu du gero prentsa eremuan. "Ondoan hain jende bizkorra eta indartsua edukita, eman dezake ez naizela ateratzen behar bezala". Ronald Levy jamaikarraz eta Pascal Martinot-Lagarde frantsesaz ari da, bata laugarren kalean, bestea zazpigarrenean. Martinez, seigarrenetik. 110 metro eta hamar hesi aurrez aurre.
Hasi dira lehen hesiak. Martinezen kasuan, eskuineko hankarekin gainditzen ditu hesiak. Hesia gainditu, eskuinarekin lur hartu, ezker, eskuin, ezker, eta berriro eskuineko hanka, luzatuta, metro beteko hesia gainditzera. "Neure burua oso eroso ikusi dut lehen hesietan".
Bideo honetan, 110 metroko hesiduneko hiru finalerdiak jaso dituzte. Aurreneko finalerdian lehiatu da Martinez.
Hesi soinua entzuten hasi da. Korrikalariren bat hesiak jotzen ari da. Ez da korrikalari iruindarra. "Normalean, zorionez, oso hesi gutxi ukitzen ditut. Lasterketaren lehen erdian bere burua kontrolatu du, ohi bezala, azken metroetan estutzeko. Bere burua estutzeko, baina gaurko finalerdian kontrarioak ere bai. Hesitik hesirako tarte bakoitzean, ehunenen bat jan die aurkariei.
Lehen Ronald Levy eta Pascal Martinot-Lagarde urrunago zeudela zirudien. Helmugara iristear, oso gertu ditu. Martinezek ez du finalerdia irabazi, baina bigarren postua hortxe-hortxe du. Estadioko pantaila handian Asier Martinezen izen-abizenak jarri dituzte aurrena, eta gainerako korrikalarienak gero. 'Photo' jarri dute korrikalarien izenen ondoan. Helmugako argazkiekin berrikusi behar dituzte denborak eta postuak. Ez da seinale txarra.
Pixka bat geroago hasi dira denborak jartzen: Ronald Levy aurrena (13.23 segundo) eta... Pascal Martinot-Lagarde bigarren (13.25). Asier Martinez hirugarren (13.27). Ez da sailkatu lehenengo bi postuetan, hau da, finalera zuzenean egoteko aukera ematen dutenetan. Hala ere, denboren araberako beste bi txartel ere badaude finalerako, eta Martinezen denbora oso ona da. Atzoko sailkatze proban lortutakoa baino bost ehunen azkarragoa. Martinezek bere marka hobetu du (13.31koa zuen lehen).
Lasterketa bukatu eta oinetakoak kendu ditu aurrena. Atletismo pistaren inguruan geratu da, eskaileratan, beste bi finalerdiak ikusteko. Ea finalerako sailkatu den jakin nahi du. Badaki oso denbora ona egin duela. Eskaileratan dagoela, beste lasterkari batzuek agurtzen dute. Aintzat hartzen dute.
Akabo. Bigarren eta hirugarren finalerdietako hirugarren eta laugarren sailkatuek ez dute lortu Asier Martinezen denbora hobetzea. Biharko finalerako sailkatzea lortu du. 04:55ean izango da (Euskal Herriko ordua).
Pozik baina lasai agertu da prentsa gunera, marka ona egin duelako eta finalean sartu delako. "Bilatzen nuen marka zen, neure burua halako marka bat egiteko gai ikusten nuen", azaldu du. "Sasoi onean nengoen, baina ez nuen lasterketa on-onik egiten, eta azkenean egin dut".
Zentzuz hitz egiten duen gazte bat da Martinez. "Orain lasai egon behar dut. Guztia erlatibizatu behar dut. Zuhurra izan". Saiatuko da biharko finalean denbora hobetzen, baina batez ere finalaz gozatzen saiatuko da. Amets bat da harentzat. Bai finalera iristea, bai bizitza guztian jarraitu dituen korrikalarien ondoan lehiatu ahal izatea: "Ohore bat da haiekin lasterketak eta hitzak partekatzea". Gogoan izan ditu entrenatzailea (François Beoringyan), senideak eta lagunak, Azpi Crew taldekoak.
Lehen Olinpiar Jokoak ditu Asier Martinezek, eta finalerako sailkatzea lortu du. Atzo lehena izan zen bere lasterketan, eta orduko bere markatik ehunen bakarrera geratu zen. Europako 23 urtez azpiko txapelketa irabazi zuen Martinezek uztailean Tallinnen, eta joan den martxoan laugarren sailkatu zen pista estaliko Europako Txapelketako 60 metroko hesidunean.
Odei Jainagak, ezin
Bestelakoa izan da Odei Jainaga xabalina jaurtitzaile eibartarraren lehiaketa. Lesionatuta iritsi da Tokiora, bere lehen Olinpiar Jokoetara. Anestesia jarrita lehiatu da gaurko sailkatze proban, Olinpiar Jokoen aurreko lehiaketetan egin duen moduan. Bazuen jaurtiketa onen bat egiteko eta, agian, baita finalera sartzeko itxaropena ere. Baina Jainagak azkar ikusi du gaur ezingo zuela lehiaketa ona egin. Sorbaldak ez dio utzi jaurtiketa onik egiten. Lehen jaurtiketa izan du onena, 73,11 metrokoa. Oso urrun finalera zuzenean sailkatzeko 83,50 metrotik eta lehenengo hamabi postuetatik. "Gutxienez 77 bat metro-edo jaurtitzea espero nuen, halako jaurtiketak egin izan baititut ondo ez nagoenean ere, baina gaur ezin izan dut", Jainagaren esanetan. Egia esan, xabalina jaurtitzaileek ez dituzte jaurtiketa oso luzeak egin gaur.
Jainaga, gaur, Tokion, xabalina jaurti behar zuenean. Alberto Estevez
Jainagak bigarren eta hirugarren jaurtiketak ere egin ditu, baina lehiaketa bukatu ondoren onartu du bigarren jaurtiketa eta gero lehiaketa bertan behera uztea pentsatu duela. Hala ere, gustura dago Tokioko esperientziarekin. Orain, Olinpiar Jokoak amaituta, lesioa osatzeko beharrezko denbora hartuko du, hurrengo urteko mundu txapelketan eta 2024an Parisko Olinpiar Jokoetan lehiatu ahal izateko. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201566/munarriz-finalerdietara.htm | Kirola | Munarriz, finalerdietara | Espainiako selekzioak 8-12 irabazi die AEBei final-laurdenetan, eta finalerdietan Serbia izango du aurkari. | Munarriz, finalerdietara. Espainiako selekzioak 8-12 irabazi die AEBei final-laurdenetan, eta finalerdietan Serbia izango du aurkari. | Gizonezkoen Espainiako waterpolo selekzioak 8-12 irabazi die AEBei final-laurdenetan, eta, taldearen zutarrietako bat izaki, Alberto Munarriz euskal herritarra erabakigarria izan da. Minutu gehien jokatu dituen uretako jokalaria izan da —28 minutu jokatu ditu. Lau laurden jokatzen dira, eta bakoitzak zortzi minutuko iraupena du—, eta bi gol sartu ditu, biak penaltiz. Finalerdiak ostiralean jokatuko ditu Espainiak 12:50ean, eta Serbia izango du aurkari: 6-10 irabazi dio Italiari.
Irabazita aurreikuspenak bete ditu David Martinek entrenatutako selekzioak, baina kosta egin zaio; batez ere aurreneko zatian. Lehen laurdena berdinduta bukatu da (3-3), baita bigarrena ere (6-6). AEBak aurretik joan dira markagailuan —4-3 eta 6-5— baina ez dira aldea handitzeko gai izan.
Eta bigarren zatian —hirugarren eta laugarren laurdenetan—, Espainiak 2-6ko partzial bat lortu du, eta horri esker poltsikoratu ahal izan du finalerdietarako txartela. Lehiaketa hasi aurretik ere dominen lehian egoteko faboritoetako bat zen, Europako eta munduko txapeldunordea delako. Oraingoz lehiaketa bikaina jokatzen ari da, ligaxkakako bost partidak ere irabazi baitzituen.
— |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201567/zigandak-lehen-egun-oso-ona-eginez-hasi-ditu-jokoak.htm | Kirola | Zigandak lehen egun oso ona eginez hasi ditu Jokoak | 68 kolpe behar izan ditu nafarrak, parraren azpitik hiru, eta laugarren dago sailkapenean | Zigandak lehen egun oso ona eginez hasi ditu Jokoak. 68 kolpe behar izan ditu nafarrak, parraren azpitik hiru, eta laugarren dago sailkapenean | Carlota Zigandak oso ondo hasi ditu Olinpiar Jokoak. Golf jokalari nafarrak 68 kolpe behar izan ditu gaur Kasumigasekiko golf zelaiko ibilbidea osatzeko, parraren azpitik hiru. Laugarren tokian dago sailkapenean, Madeleine Sagstromengandik (Suedia) bi kolpera.
Indartsu hasi da Ziganda. Lehen zuloan birdie bat lortu du, baina 3. eta 4.ean bogey-ak egin ditu. Baina norabidea zuzendu du, eta 8., 9., 11., eta 12. zuloetan birdie-ak egin ditu, eta jokoa sendotu. 18. zuloan parra batekin bukatu du.
Larunbatera bitartean jokatuko da lehiaketa, stroke play eran. Ez dute galbaherik izango lehiaketaren erdian, eta, hortaz, lau egunen ondoren kolpe gutxien behar izan dituenak irabaziko du urrea. 60 golfari ari dira parte hartzen. Ziganda bigarrenez ari da Olinpiar Jokoetan; 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan 38. sailkatu zen. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201568/de-grassentzat-urrea-200-metrokoan.htm | Kirola | De Grassentzat urrea 200 metrokoan | Emakumezkoen 400 metroko hesiduneko munduko marka ondu du McLaughlin estatubatuarrak. 3.000 metroko hesidunean, Chemutaik (Uganda) irabazi du urrea; eta gizonezkoen 800 metrokoan, Korirrek (Kenya). | De Grassentzat urrea 200 metrokoan. Emakumezkoen 400 metroko hesiduneko munduko marka ondu du McLaughlin estatubatuarrak. 3.000 metroko hesidunean, Chemutaik (Uganda) irabazi du urrea; eta gizonezkoen 800 metrokoan, Korirrek (Kenya). | 2016an Rion egindako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bat (100 metrokoan) eta zilarrezko bat (200 metrokoan) kolkoratu ondoren, eta joan den igandean 100 metrokoan berriro brontzea irabazi eta gero, Andre de Grass kanadarra 200 metrokoan nagusitu da gaur, eta urrea bereganatu. Distantziako inoizko zortzigarren markarik onena ezarri du, 19,62ko denborarekin —bere aurreko markarik onena 19,73 zen, aurten lortutakoa—. Zilarrezko domina Keneth Bednarekentzat (AEB) izan da, 19,68 eginda, eta brontzea Noa Lylesentzat (AEB), 19,74 eginda.
Azken egunotan ikusitakoari erreparatuz gero, ematen du abiadura lasterketetarako baldintza egokiak dituztela Tokioko estadioak eta pistak berak. 200 metrokoaren finala ere azkarra izan da. De Grass 26 urteko kanadarrak azkar erreakzionatu du irteera eman eta gero; burutik gertu ibili da, eta azkeneko 50 metroetan burua hartu du, ondo irabazteko. Distantziako espezialistetako bat da, eta finalisten artean aurten berea zuen denborarik onena. 2019ko Munduko Txapelketan, Dohan, zilarra irabazi zuen 200 metrokoan, eta brontzea 100 metrokoan.
Munduko beste marka bat ondu dute, gaur, Tokioko olinpiar estadioan. Azken egunotako hirugarren errekorra da. Sydney McLaughlinek hobetu du 400 metroko hesidunean, eta, bide batez, urrea kolkoratu. 21 urteko estatubatuarrak joan den ekainaren 26an egin zuen denbora —51,90— hautsi du, eta distantziako marka berria ezarri, gaur, jokoen finalean: 51,46. Zilarra Dalilah Muhammadentzat (AEB) izan da, inoizko bigarren denborarik onenarekin, 51,58rekin; eta brontzea Femke Bolentzat (Herbehereak), 52,03rekin.
Bideo honetan, finalaren atariko uneak, aurkezpena barne, eta lasterketa bera 4.15etik aurrera.
Igandean Yulimar Rojasek ondu zuen munduko marka, jauzi hirukoitzean: 15.67 metro. Atleta venezuelarrak, balentria eginez, Inessa Kravets ukrainarrak 1995ean jarritako marka hautsi zuen, hamabost metro eta erdikoa. Eta atzo Karsten Warholmek (Norvegia) egin zuen sekulakoa. 400 metroko hesidunean berak joan den uztailaren 1ean ezarritako munduko marka ondu zuen, eta urrezko domina kolkoratu: 46,70eko denbora egin zuen uztailean Oslon, eta 45,94koa atzo. Proba hori 46 segundotik behera korritu duen lehen atleta da.
Hamar hesi gainditu behar dituzte 400 metroko hesidunean, eta, McLaughlinek irabazi eta gero adierazi duenez, lasterketa «zazpigarren hesitik aurrera» hasten da. Ikusgarria izan da finala. Muhammad aurretik iritsi da baita azkeneko hesira ere.«Aurretik nuela ikusi dut, eta gauza bakarra esan diot neure buruari: 'Zeure lasterketa egin ezazu'. Zeinen lasterketa ederra, zoratzen nago», aitortu du irabazleak.
Muhammad (31 urte) bigarren sailkatua izan da distantziaren dominatzailea azken urteetan, 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan urrea lortuta, baita 2019ko Munduko Txapelketan ere. Baina 20 urterekin, duela bi urte Dohan bigarren izan zen McLaughlin, eta gaur denboraldi osoan erakutsitakoa berretsi du.
Beste finalak
Emakumezkoen 3.000 metroko hesidunen finalean, ezustekoa eman du Peruth Chemutaik (Uganda). Aurrea hartu die Beatrice Chepkoech (Kenya), Felicitas Krause (Alemania) eta Courtney Frederichs (AEB) faboritoei. Lasterketa motela izan da, eta, helmugarako bi itzuli eta erdi falta zirenean, erritmoa areagotu du Frederichsek, munduko txapeldunordeak. Lasterketaren burua hartu du, Chemutai metro batzuk atzerago zuela. Iritsi dira azken itzulira, eta ugandarra aldea txikitzen hasi da, pixkanaka. 250 bat metro falta zirenean harrapatu du estatubatuarra, eta erasoa joa. Frederichsek ezin izan dio eutsi, eta, berriro, zilarrarekin konformatu behar izan du. Garaileak (22 urte) 9.01,45eko denbora egin du, eta bigarrenak 09.04,79koa. Brontzea Hyvin Jepkemoirentzat (Kenya) izan da, 09.05,39rekin.
Chemutai, gaur, lasterketaren burua hartuta. Juan Ignacio Roncoroni/ Efe
Chepkoeck munduko markaren jabeak (8.44,32), munduko txapeldunak, ezin izan die jarraitu Chemutairi eta Frederichsi, eta azkenean zazpigarren sailkatu da, dominetatik urrun: 9.16,33.
Gizonezkoen 800 metrokoan, Emmanuel Korirrek (Kenya) irabazi du urrea, 1.45,06ko denborarekin. 26 urteko atletak burua hartu du azkeneko zuzengunera, azken 100 metroetara, iristean, eta Cheruiyot Rotichen (Kenya) azken erasoari eutsi ahal izan dio. Hain zuzen, Rotich faboritoarentzat izan da zilarra, 1.45.39ko denborarekin. Eta Patryk Dobekentzat (Polonia) brontzea, 1,45,39ko denborarekin. Lasterketa motela izan da, eta Korir lehen unetik egon da burutik gertu.
Korir, gaur, garaile sartzen. Juan Ignacio Roncoroni / Efe
Gizonezkoen mailu jaurtiketan, Wojcieck Nowickik (Polonia) irabazi du urrea, 82.52 metroko jaurtiketa batekin. Eivind Henriksenentzat (Norvegia) izan da zilarra, 81.58 metroko jaurtiketarekin, eta beste poloniar batentzat brontzea, Pawel Fajdenentzat: 81.53 metro. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201569/etxerat-ek-salatu-du-berriz-ere-eten-dituztela-bisean-biseko-bisitak.htm | Politika | Etxerat-ek salatu du berriz ere eten dituztela bisean biseko bisitak | Espainiako Espetxe Erakundeek COVID-19aren kutsatzeen gorakadaren ondorioz hartu dute neurria. Euskal presoen senideen elkartearen ustez, espetxetik ateratzeak eta koronabirusari aurre egiteko neurriak «humanizatzeak» izan behar dute lehentasun. | Etxerat-ek salatu du berriz ere eten dituztela bisean biseko bisitak. Espainiako Espetxe Erakundeek COVID-19aren kutsatzeen gorakadaren ondorioz hartu dute neurria. Euskal presoen senideen elkartearen ustez, espetxetik ateratzeak eta koronabirusari aurre egiteko neurriak «humanizatzeak» izan behar dute lehentasun. | Etxerat euskal presoen senideen elkarteak salatu duenez, euskal presoak dauden kartzela «gehienetan» eten egin dituzte komunikazio intimoak, familiako bisean bisekoak eta bizikidetzakoak, berriro ere. Berriro ere, hala egin baitzuten pandemiaren hasieran, eta hala egin baitute egoera epidemiologikoak okertzera egin duen hainbat alditan. Halaxe egin dute orain ere: COVID-19aren kutsatzeen gorakadari aurre egiteko hartu dute neurria Espainiako Espetxe Erakundeek, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Elkarteak salatu du kudeaketa horrek «presoen eta haien senideen eskubideei eragiten» diela, eta «areagotu» egin dela «duela urte eta erdi hasi zenetik pairatzen» ari diren «egoera jasanezina».
Etxerat-en ustez, izan ere, bisean bisekoak eten beharra «zigor gehigarri» bat da presoentzat zein senideentzat. Eta ohartarazi dute jasotzen duten «zama» ez dela «gaurko kontua»: «Pandemiaren agerpenaren osteko kudeaketak inkomunikazio neurriak ekarri zituen presoen eta senideen artean, eta, ondoren, 2021eko otsaileko lehen gorakadarekin, Espainiako Espetxe Erakundeen Idazkaritza Nagusiak berriro blindatu zituen espetxeak, komunikazioak bertan behera utziz eta, horrela, presoei geratzen zitzaien kontaktu fisiko bakarra ezabatuz».
Espetxeetan bertzelako neurri batzuk har daitezela nahi du Etxerat-ek, «kalean ezarritako prebentzio neurrien antzera, bisean bis familiarrak eta bizikidetzakoak bermatu ahal izateko eta zuzeneko kontaktua egingarri egiteko». Lehentasuntzat jo dituzte, bide horretan, eri diren, 65 urtetik goiti dituzten eta zigorraren hiru laurdenak beteak dituzten euskal presoak espetxetik ateratzea eta koronabirusari aurre egiteko neurriak «humanizatzea».
Umeak jopuntuan
Bisean bisekoak bertan behera uzteak haur eta gazteak uzten ditu bertzeak bertze babesgabe, Etxerat-ek salatu duenez: «Adin txikikoez ari gara, espetxean giltzapean dauden gurasoekiko lotura ezarri ezinik denbora luzez egoten diren adingabeez». Komunikazioen etenaren ondorioz «urte luzeetako zigorraren ondoren lehen aldiz» baliatu behar zituzten irteera baimenak ere bertan behera gelditu direla salatu du elkarteak. «Presoen eskubideen aurkako eraso zuzen eta bortitza» gelditzea galdegin dute. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201570/bi-indarkeria-matxista-kasu-salatu-dituzte-bata-hendaian-bestea-bokalen.htm | Gizartea | Bi indarkeria matxista kasu salatu dituzte: bata, Hendaian; bestea, Bokalen | 57 urteko aita batek bere alaba bortxatu izana aitortu du Hendaian; eta Bokalen, berriz, gizon batek bere neska lagun ohiaren autoa hiru alditan jo du. | Bi indarkeria matxista kasu salatu dituzte: bata, Hendaian; bestea, Bokalen. 57 urteko aita batek bere alaba bortxatu izana aitortu du Hendaian; eta Bokalen, berriz, gizon batek bere neska lagun ohiaren autoa hiru alditan jo du. | Hendaian eta Bokalen bi indarkeria matxista kasu salatu dituzte astelehen eta asteartearen artean. Izan ere, Hendaian (Lapurdi) 57 urteko aita batek bere alaba bortxatu izana aitortu du; eta Bokalen (Lapurdi) gizon batek bere neska lagun ohiaren autoa hiru alditan jo du, France Bleu-ren arabera.
Hendaian bizi den familia baten aita preso sartu dute adingabeko baten bortxaketaren ondorioz irekitako prozedura kriminalagatik. Gizonaren alabak sei urte zituen lehen intzestu erasoa gertatu zitzaiolarik, France Bleu-ren arabera. Gertakariak neska gazteak bere eskolako pertsona hurbilenei bizi izandako kontatu zielarik salatuak izan dira. Aitak gertakari horiek aitortu egin ditu, eta Baionako kartzelan preso sartu dute.
Bokalen, 25 urteko gizon bat gelditu dute bere neska lagun ohiaren autoa hiru aldiz jotzeagatik. Autoaren barnean, emazte horren hemezortzi hilabeteko haurra ere bazegoen. Joan den asteburuan jadanik, 23 urteko emazteak bere mutil lagun ohia salatu zuen jazarpen telefonikoa eta hiltzeko mehatxuak egiteagatik. Abuztuaren 2an, astelehen gauean, gizonak bere neska lagun ohia autoz segitu zuen Bokaleko herriko karriketan zehar, eta hiru alditan bortizki jo. Beharrik, ez ninia, ez emaztea ez ziren kolpatuak izan. Astearte gauean gizona atxilo aldian zen, eta emakumeak bere mutil lagun ohiaren kontrako salaketa pausatu du, bortizkeria armatua salatuta. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201571/sorbaldak-ezetz-esan-dio-jainagari.htm | Kirola | Sorbaldak ezetz esan dio Jainagari | Odei Jainagak nahi baino lehiaketa okerragoa egin du, sorbaldako minaren eraginez ezin izan baitu xabalina ohikoak dituen distantzietara jaurti. Lesioa osatzea izango du orain lehentasuna. | Sorbaldak ezetz esan dio Jainagari. Odei Jainagak nahi baino lehiaketa okerragoa egin du, sorbaldako minaren eraginez ezin izan baitu xabalina ohikoak dituen distantzietara jaurti. Lesioa osatzea izango du orain lehentasuna. | Odei Jainagaren aurpegian ez zegoen tristurarik gaur goizean Tokion. Etsipen pixka bat bai. Inork baino hobeto zekien nola iritsi zen Tokioko Olinpiar Jokoetara, eta bazekien gaur gertatu dena gerta zitekeela: nahi baino xabalina jaurtiketa kaskarragoak egitea eta etxera bueltatu behar izatea.
Eskuineko sorbalda minduta du aspalditik. Hautsia du sorbaldako zurda bateko zatitxo bat, eta minduta, berriz, sorbaldako lotailuen kapsula. Horrek xabalina botatzeko orduan gorputza ondo blokeatzea eragozten dio, hau da, abiadura hartu eta gero, gorputza guztiz geratzeko eta inertzia baliatzeko prozesua.
Jainagaren itxaropena zen, sorbalda gaizki edukita ere, jaurtiketa onak egin izan dituela Tokiora joan aurreko lehiaketetan, eta halako zerbait gerta zitekeela gaur olinpiar estadioan ere. Baldintza horietan lortu zuen, esaterako, 84,80 metroko marka. Aintzat hartu behar da azkeneko hiru hilabeteetan lehiaketetan soilik jaurti duela xabalina, ez entrenamenduetan.
Baina gaurkoa ez da egun horietako bat izan, ordea. Anestesia jarri diote eskuineko sorbaldako bi lekutan, mina sentitzen zuenetan. Anestesiak ez du bere funtzioa guztiz ondo bete, eta lehiaketako emaitza ez da ona izan: «Espero baino dezente okerrago atera da».
Berotzen hasi denerako sentitu du mina. Ez da seinale ona izan. Lehen ahaleginean 73,11 metrora jaurti du xabalina. Finalera zuzenean sailkatzeko 83,50 metroen marra horitik urrun. Jainagak aurten ia beti gainditu izan dituen 80 metroetatik ere urrun.
Bigarrena motzagoa izan da: 70,77 metro. «77 metroren bueltan jaurti ahal izatea espero nuen», azaldu du Jainagak. Baldintza egokietan hori eta gehiago jaurti beharko luke: «Hainbatetan jaurti izan dut xabalina 77 metroraino, edozein txapelketatan eta edozein modutan». Gaur, ordea, ez. Jainagak nahi zuen, baina haren buruak eta sorbaldak ez: «Buruak mina sentitzen zuen, eta gorputza argia da: nik hala nahi gabe ere, gorputza blokeatu egiten du, eta ez dio uzten».
Hirugarren jaurtiketa ez botatzear egon da, lehiaketa uztear. «Baina», argitu du, «neure buruari esan diot jaurtiketa bakarra geratzen zela eta saiatu behar nuela». Jaurtiketa baliogabea izan da azkenean.
Plazagizona da Jainaga, eta plazagizonaren patxadarekin eta aldartearekin agertu da prentsa eremura. Ez zegoen triste. Xabalina nahi baino gertuago botata ere, gozatu du txapelketaz eta testuinguruaz: «Giroa, estadioa, estadioaren estalkia, zerua...». Parte hartzaileek soilik duten ikuspegiaz.
Oso garbi dauka zein den Tokio eta geroko lehentasuna: sorbalda osatzea. Alde batetik, sorbalda indartu beharko luke, inguruko giharrei hobeto eusteko. «Bestetik, zurda leundu», zehaztu du. «Esan zidaten zurda arruntak 0,8 zentimetroko luzera duela, baina nireak 1,2koa, eta jada loditzen hasita dago». Zurda leundu egingo liokete, osasuntsuak ez diren zuntzak kentzeko.
Osatu eta gero, bi lehiaketa ditu buruan: datorren urteko munduko txapelketa, AEBetan, eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoak. «Gustatuko litzaidake Parisen lan txukuna egitea eta goian ibiltzea».
Bitartean, gaur gauean, anestesiak arindutako baina goizeko jaurtiketek zigortutako sorbaldako minak jasan behar izan ditu. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201572/itxasok-esan-du-urkullu-lehendakariaren-esku-dagoela-etxeratze-agindua-eskatzea.htm | Gizartea | Itxasok esan du Urkullu lehendakariaren esku dagoela etxeratze agindua eskatzea | «Bide hori erabiltzen ez bada, beharrezkoa ez dela uste delako» dela adierazi du Espainiako Gobernuaren ordezkariak. | Itxasok esan du Urkullu lehendakariaren esku dagoela etxeratze agindua eskatzea. «Bide hori erabiltzen ez bada, beharrezkoa ez dela uste delako» dela adierazi du Espainiako Gobernuaren ordezkariak. | Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak, esan du Iñigo Urkullu lehendakariaren esku dagoela justiziari gaueko mugikortasuna murrizteko etxeratze agindu bat eskatzea, azpimarratuz «bide hori erabiltzen ez bada, beharrezkoa ez dela uste delako» dela.
Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako jardunei buruzko kontuak emateko agerraldian hitz egin du Itxasok, Donostian. Bertan, gogoratu du Espainiako estatuan dagoeneko badirela justiziaren babesarekin gaueko mugikortasuna murriztu duten autonomia erkidegoak, eta adierazi du Eusko Jaurlaritzak ere etxeratze agindua eskatzeko aukera duela, baldin eta neurria «diskriminatua», «kirurgikoa» eta «behar bezala justifikatuta eta motibatuta dagoen lekuetan» ezarria bada.
«Zer egin behar duen inori ez esaten saiatzen naiz, baina uste dut denok koherentziaz jokatu behar dugula. Norbaitek mugikortasunaren murrizketa bat beharko luketen intzidentzia eta arriskua dituzten lekuak daudela uste badu, tresnak ditu hori aurrera eraman eta Auzitegi Nagusiari baimena eskatzeko, Eusko Jaurlaritzaren eskumen berdinak dituzten beste autonomia erkidego batzuek egin duten bezala», esan du.
Bestalde, Espainiako Gobernuaren ordezkariak «erregu publiko bat» egin du herritarrek Osakidetzan «libre dauden milaka hitzorduak aprobetxa ditzaten» txertatzera joateko, nabarmendu duenez, «txertoak, hitzorduak eta beharra daudelako». |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201573/muturreko-bero-boladak-suteak-piztu-ditu-europa-hego-ekialdean.htm | Mundua | Muturreko bero boladak suteak piztu ditu Europa hego-ekialdean | Suteak Atenas iparraldeko auzoetan eta zenbait uhartetan piztu dira. Ehunka lagunek alde egin behar izan dute beren etxeetatik. Turkian hildakoak eragin dituzte suteek. | Muturreko bero boladak suteak piztu ditu Europa hego-ekialdean. Suteak Atenas iparraldeko auzoetan eta zenbait uhartetan piztu dira. Ehunka lagunek alde egin behar izan dute beren etxeetatik. Turkian hildakoak eragin dituzte suteek. | Europa hegoaldea sutan dago: Bulgarian, Turkian eta Grezian 45 graduren langa gainditu dute termometroek. Azken hamarkadako bero olderik larrienean, ehunka lagunek beren etxeak utzi, eta beste nonbaitera jo behar izan dute babes bila. Muturreko bero boladak dozenaka sute eragin ditu herrialde horietan, eta hildakoak eta zaurituak ugari dira dagoeneko.
Turkia izan zen bero oldearen kalteak pairatzen lehena. Joan den asteazkenean piztu zen lehen sutea, eta, geroztik, milaka hektarea baso eta zenbait herri erre dira. Sute gehienak hegoaldeko eremu turistikoetan eta mendebaldean piztu dira; beraz, turista askok ere itzulerako bidea hartu behar izan dute. Gutxienez zortzi hildako eta 400 zauritu baino gehiago utzi dituzte suteek, eta suhiltzaileak horiek itzaltzeko lanetan ari dira oraindik ere.
Bero boladak Turkian lehen suak piztu eta gutxira, Grezian ere kolore gorria nagusitu da. Azken egunotan 1987tik izan diren tenperaturarik altuenak neurtu dituzte; 45,5 gradu, batez beste. Atzo piztu ziren lehen suteak, Atenas iparraldeko Varibombi eta Adames auzoetan. Dozenaka etxe erre dira dagoeneko, eta ke eta sugar artean, ehunka pertsonek beren etxeetatik alde egin behar izan dute. Atenas inguruko auzoez gain, udako garai honetan turistez lepo egon ohi diren uharteetan ere zabaldu da sua: Eubean, Peloponeso penintsulan, eta Kos eta Rodas uharteetan.
Atenas iparraldeko hainbat auzo urik gabe gelditu dira, suteak hornidurarako ezinbestekoak diren ponpak kaltetu dituelako. Herritar askok itsasora jo dute babes bila, ketik eta sugarretatik ihesean; beste askok etxean gelditzea erabaki dute, leihoak ondo itxita. Ia guztiek, ordea, suari aurre egiteko baliabide falta eta hedabideek auziari eskainitako arreta urria salatu dituzte.
Nikos Jardalias Babes Zibileko ministrordeak esan zuen bart suteak itzaltzeko lanean jarraituko dutela etenik gabe, eta haien lehentasuna bizitzak salbatzea dela. 500 suhiltzailetik gora ari dira lanean, baina egoera «konplikatua» dela ohartarazi dute, piztutako fokoak oso sakabanatuta daudelako.
Bestalde, agintariek hoteleko logelak eskaini dizkiete beren etxeetatik alde egin behar izan duten bizilagunei, eta Babes Zibilak Atenasko kaleetara ez irteteko eskatu die herritarrei. Istripuak eta kalteak saihesteko, agintariek garrantzi turistiko handiko tokiak itxi edo horiek bisitatzeko orduak murriztu dituzte, besteak beste, Akropolisa.
Metereologoen arabera, baina, suteek ez lukete inor sorpresaz hartu beharko. Adituek aurreko astean ohartarazi zuten tamaina horietako suteen arriskuaz, 40 gradutik gora neurtu zirenean. Gainera, baliteke amesgaiztoak luze irautea, izan ere, agintariek ohartarazi dute behin bero oldea amaitutakoan ere, arriskua handia izango dela; herrialdeak jasaten duen lehortearen eta haize indartsuen ondorioz.
Greziako eta Turkiako herritarrek bizi duten egoera larria gutxi balitz, hegoaldeko beste hainbat herrialde ere arriskuan daude, besteak beste, Bulgaria. Herrialdeko mapa kolore gorriz margotu zuten igandean, 40 graduen langa gainditu eta lehen sutea piztu zenean; Haskovo basotik gertu. Sutea kontrolatzea lortu zuten arren, lehortearen ondorioz, berriz zabaldu daitekeela ohartarazi zuten larrialdi zerbitzuek. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201574/laboral-kutxak-518-milioi-irabazi-ditu-127-gehiago.htm | Ekonomia | Laboral Kutxak 51,8 milioi irabazi ditu, %12,7 gehiago | Negozioaren handitzeak konpentsatu du interes marjinaren jaitsiera. | Laboral Kutxak 51,8 milioi irabazi ditu, %12,7 gehiago. Negozioaren handitzeak konpentsatu du interes marjinaren jaitsiera. | Susperraldiaren olatua iritsi da finantza sektorera ere. Irabaziak handitu ditu Kutxabankek, eta gauza bera egin dute Euskal Herrian hedadura handia duten beste bi bankuk, Caixabankek eta BBVAk. Olatura igo da Laboral Kutxa ere, iragarri baitu 51,8 milioi euro irabazi dituela urteko lehen sei hilekoan, 2020ko tarte horretan baino %12,7 gehiago. Urrun ditu, ordea, 2019ko lehen sei hilekoko emaitzak, orduan 76,4 milioi euroko mozkina izan zuelako.
Hedabideetara bidalitako oharrean, Laboral Kutxak onartu egin du uste baino hobeto joan zaiola 2021eko lehen erdia, eta azaldu du perspektiba makroekonomikoen hobetzearen ondorio dela. Haren kasuan, negozioaren hobekuntzan ikusi da susperraldiaren eragina. %4,5 handitu da, eta 45.000 milioi eurora iritsi da. Handitzen ari dira Laboral Kutxako bezeroen baliabideak (+%5,4), eta, bereziki, inbertsio funtsetara bideratutako aurrezkia (+%8,3).
Mailegu gehiago
Kredituetan ere sendotu egin da iaz antzematen hasi zen joera: gehiago dira hartzen diren mailegu berriak amortizatzen direnak baino. Horrela, ekainaren 30ean 14.952 milioi euroren maileguak emanak zituen Mondragon taldeko kreditu kooperatibak, 2020an baino %4 gehiago. Hipotekak hazi dira gehien, %31,4 azken urtean.
Mailegu horiek ematen dituzten interesak txikiak dira, interes tasa ofizialak «ultrabaxuak» direlako, Laboral Kutxaren hizkeran. Ondorioz, beste koska bat jaitsi da (-%1,24) bankuaren negozio arrunta: aurreztaileei ematen dizkien interesen eta mailegua eskatzen dutenei kobratzen dien interesen arteko aldea (interesen marjina). Baina galera hori aise konpentsatu du bezeroei kobratutako komisioekin (+%12,46).
Komisio horietako batzuk aseguruen salmentaren ondorioz lortu ditu Laboral Kutxak, gorantz doan negozio bat baita. 2021eko lehen seihilekoan aseguruen atalak 25,4 milioi euroren emaitzak lortu ditu, iaz baino %16 gehiago.
Ehun milioiren hornidura bereziak
Kooperatibaren irabazia handiagoa izango zatekeen baldin eta ez balitu 35,4 milioi euroren hornidurak egin, ustel atera dakizkiokeen maileguak estaltzeko. Kutxak dio bere kreditu zorroak ez duela «narriadura zantzurik», eta horren ondorio da berankortasuna sei hamarren jaitsi duela urtebetean —kredituen %3,65 ziren zalantzazkoak iazko ekainean, eta %3,03 aurtengoan—. Baina «zuhurtziarik handieneko ohiko irizpideekin bat», jada 100 milioi euro baztertu ditu COVID-19ak eragin ditzakeen arazoengatik. Adi dago, esaterako, zorrak pagatzeko laguntzak edo atzerapenak amaitzen direnerako.
Hornidura horiek ez diote kalterik egin Laboral Kutxaren kaudimenari. Jada %19,99ko kapitala du, CET1 ratioaren arabera neurtuta, lehiakide dituen finantza erakundeena baino handiagoa. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201575/egindako-testen-117-positiboak-izan-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Egindako testen %11,7 positiboak izan dira Hegoaldean | 1.389 kasu positibo jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak; mila kasu baino gehiago izan dira egunero uztailaren 10etik, eta ez da apaltzea lortzen | Egindako testen %11,7 positiboak izan dira Hegoaldean. 1.389 kasu positibo jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak; mila kasu baino gehiago izan dira egunero uztailaren 10etik, eta ez da apaltzea lortzen | Plazaratu dituzte gaur ere Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19aren jarraipena egiteko txosten epidemiologikoak. Horien arabera, 11.835 proba egin zituzten atzo, antigeno testak eta PCRak, eta 1.389 izan ziren positiboak. Uztailaren hasieran ageriko goraldia erakutsi zuen izurriak, mila kasu baino gehiago izan ziren uztailaren 10ean, eta ordutik datuak muga horretatik gora ibili dira egunero. Ez da apaltzea lortu.
Herrialdeka, Bizkaia dago goian oraindik ere: 589 positibo izan ziren. Gipuzkoan 321, Nafarroan 303 eta Araban 154. Erietxeetan ere agerikoa da birusaren asteotako goraldi horren eragina. Atzo bertan 11 paziente hartu zituzten Osasunbideko erietxeetan, osasun egoera larriagotuta. Osakidetzan 72 ospitaleratze berri izan ziren atzo erietxeko gela arruntetan; azken bi asteotako kopururik altuena da. Denera, ZIUetan ere dauden pazienteak aintzat hartuta, 266 lagun daude COVID-19arekin Osakidetzako erietxeetan, eta hori ere azken bi asteetako kopururik altuena da. Uztailaren 21ean 220 paziente ziren; orain 327 dira.
Ohartarazten ari dira osasun agintariak erietxeetan igartzen ari den «presioaz». Atzo bertan Nafarroako Gobernuak intzidentzia altuko lekuetan etxeratzeko agindua luzatzeko eskatu zuen, eta eman zuen argudiotako bat izan zen «oreka» zaila dela orain erietxeetan ohiko osasun jarduerei eustea izurriak eragindako beharren ondorioz.
Osakidetzak gaurko txostenean heriotzen berri ere eman du: astebetean hamalau pertsona hil dira COVID-19arekin. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201576/urtaranek-esan-du-bere-ustez-txertatu-gabeko-langileek-ez-luketela-aritu-behar-adinekoekin.htm | Gizartea | Urtaranek esan du bere ustez txertatu gabeko langileek ez luketela aritu behar adinekoekin | Arabako Foru Aldundiko diputatu nagusi Ramiro Gonzalezek atzo hori bera defendatu zuen, eta harekin bat datorrela azaldu dio orain Gasteizko alkateak. | Urtaranek esan du bere ustez txertatu gabeko langileek ez luketela aritu behar adinekoekin. Arabako Foru Aldundiko diputatu nagusi Ramiro Gonzalezek atzo hori bera defendatu zuen, eta harekin bat datorrela azaldu dio orain Gasteizko alkateak. | Txertoaren derrigortasunaren gaineko ahotsak ozentzen ari dira. Ipar Euskal Herrian, saihestu ezin den zerbait da: Frantziako Gobernuak adierazia du legez derrigortuko dituela osasun langileak txertoa jartzera, eta, bestela, lana gal dezaketela. Beste hainbat herrialdetan ere hasiak dira bide horretan urratsak egiten, eta orain Hego Euskal Herriko agintariak ere ari dira hautu horren alde. Atzo, Arabako diputatu nagusi Ramiro Gonzalez esan zuen eragotzi beharko litzatekeela «berariaz» txertorik ez jartzea erabakitzen duten langileek adinekoekin lan egitea.
Gonzalezek onartu zuen legez ezin dela inor txertatzera behartu, ezin dela inor ere motibo horrengatik apartatu laneko ohiko martxatik, baina «inguruan dituzten guztiak» arriskuan jartzea deitoratu zuen. Adinekoekin eta patologia larriak dituztenekin lan egiten dutenak izan zituen hizpide.
Gasteizko alkate Gorka Urtaranek bat egin du harekin. Elkarrizketa bat egin diote gaur, eta ahaldun nagusiarekin «ados» dagoela adierazi du; izan ere, «arriskuak saiheste aldera», argudiatu du arriskutsua dela pertsona txertatu gabeak zaurgarrienen ondoan egotea. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201577/umeek-nolatan-egiten-dituzte-hain-ondo-gauzak-zer-beldur-klase-sartu-diegu-barruan.htm | Gizartea | «Umeek nolatan egiten dituzte hain ondo gauzak? Zer beldur klase sartu diegu barruan?» | Izurriak eta hari aurre egiteko hartutako neurriek eragindako ondorioei adi-adi erreparatu die Idoiagak psikologiaren arlotik: aurrez irudikatzen ere zail ziren egoeretan loratu diren emozioei. Haurrei begira egin ditu lan ugari, eta ahantzita ikusi ditu haien premiak, bazter utziak. | «Umeek nolatan egiten dituzte hain ondo gauzak? Zer beldur klase sartu diegu barruan?». Izurriak eta hari aurre egiteko hartutako neurriek eragindako ondorioei adi-adi erreparatu die Idoiagak psikologiaren arlotik: aurrez irudikatzen ere zail ziren egoeretan loratu diren emozioei. Haurrei begira egin ditu lan ugari, eta ahantzita ikusi ditu haien premiak, bazter utziak. | Izurrietan sortzen diren emozioei buruz egin zuen doktore tesia Nahia Idoiagak (1985, Gernika-Lumo, Bizkaia); lehenago, aurreko mundu hartan, bizitzak, bizitzeko erak eta sentimenduak ludi osoan estu zedarritu dituen izurria heldu aurretik, COVID-19ak ekarri duen pandemiaren erako zerbait irudikatzen ere zail zenean. Hilabeteotan, begirada altxatu orduko, begiratu duen tokira begiratuta, ikerketarako eremu harrigarria ikusi du inguruan, eta horretan aritu da, Bilboko Hezkuntza Fakultatean (EHU) kide dituen ikertzaileekin batera. Hasieratik: «Txinatik izurriaren albisteak iristen hasi ziren, eta hasi ginen igartzen unibertsitateko ikasleak oso urduri zeudela: denbora guztian albisteak begiratzen, eskolak itxiko ote zituzten dudarekin... Antsietate handia zuten; agerikoa zen. Orduan, departamentuko beste kide batekin hasi nintzen: 'Zergatik ez dugu neurtzen gertatzen ari dena?'». Ikerketa lan joria egin dute ordutik, eta aparteko artaz aztertu dituzte umeen emozioak. Ikusi eta ikasitakoak ezagutarazten ere ari da, eta, besteak beste, COVID-19aren Liburu Zuria-ren egileetako bat da.
Nahia Idoiaga. Aritz Loiola, FOKU
Izurri hau oihartzun urrun bat zenean hasi zineten ikerketak egiten, hainbat galdera sortaren bidez. Zer bildu zenuten lehenbiziko olatu haren hastapenetan?
Depresioa, antsietatea eta estresa ikusi genituen: depresio gutxi; estresa eta antsietatea, asko, gehiago gazteen artean. Zaharrenak, nahiz eta ordurako esaten zen haiek jasango zutela kalterik handiena, lasai zeuden. Egia da, baita ere, neurtzeko eskalak ere aztertu behar direla; gero, haien ahotsa jaso genuenean, beldur zirela ikusi genuen, baina ez zuten estres edo antsietate hori bizi. Gazteenek, berriz, sare sozialetako ika-mikak hor zituzten, fake news eta antzekoak, eta haien eguneroko bizitzeko era noiz etengo zen: kezka hori zuten.
Ziurgabetasuna agertzen hasi zen, ezta? Ordutik joan ez den sentimendua...
Bai, ikusi genuen gazteak, bereziki lau tokitara begira zeudela. Alde batetik bazegoen foku akademiko hori; beren jardun akademiko horrekin jarraitu ahal izango zuten: horrek kezkatzen zituen. Gero, alde soziala zegoen: «Zelan? Lagunak ikusi gabe geratuko naiz?». Gero, emozionala ere bai: «Nola bizitzen ari naiz hau guztia?». Eta, azkenik, fisikoa: «Ni kutsatzen banaiz, edo ingurukoak kutsatzen baditut, zer gertatuko da?». Batez ere, hori zen. Hori, hasieran. Populazio orokorrean agertu zen, baita ere, hedabideak errudun egiteko joera bat. Nolabait ere, egozten zieten sentsazionalismoa egiten aritzea gaiarekin. Aurrerago, agertu zen parekoak ere errudun egiteko joera. Hortxe egon ziren, adibidez, jendeak erosketak egin eta dendetan komuneko papera bukatzen zela kontatzeko albiste ugariak. Beldurra ere agertu zen; bereziki, adineko pertsonekiko. Eta adineko pertsonetan ere agertu zen beldurra, eta zuten beldurra beraiengatik bakarrik baita, zaharragoak zirenengatik ere. Hain justu, 60-65 urteko askok beldurra zuten zaharragoengatik...
Hain justu, gurasoen zaintzaile ere izango dira asko...
Bai, eta begirada oso jarria zuten zaharragoetan, eta ez dakit oso kontziente ziren hasieran beraiek ere arrisku populazioaren parte zirela. Egun, 40 urtekoak uste du 20 urte dauzkala; 50ekoak 30, eta 60koak 40... Ondo bizi gara; gaztetasun horretan bizi gara. Gero, ordea, ikusi zutenean ingurukoak gaixotzen eta hiltzen ari zirela, hor aldaketa bat egon zen adin tarte horretan. Baina hasieran zen: «Hau zaharragoen kontua da». Eta gero, ikuspegi sozial batetik edadekoek kezka handia zuten beren seme-alabekiko, hasieratik ikusi baitzuten honek krisi ekonomiko handia ekarriko zuela. Beste adin tarteetan hori ez zen horrenbeste ikusi: gehiago ziren eguneroko martxarekin lotutako kontuak, haserrea... Baina pertsona nagusienek hasieratik ikusi zuten, eta bitxia zen pertsona adinekoak ikustea eta haien ardura bilobak izatea. Oro har, hori izan zen, eta andreen gain antsietate eta estres gehiago ikusi zen baita ere. Pandemia osoan izan da hori. Nik uste dut zaintzarekin oso lotuta dagoela, eta azalpen gutxi eman zaizkio generoaren ikuspegia aintzat hartuta.
Helduei begira egin zenuten lehen ikerketa hori. Haurrei begira jardun duzue gero, sakon. Zerk eraman zintuzten horretara?
Itxialdian jarraitzen genuen. Gu ikerketa taldean sei pertsona ibili gara, eta lau ama ere bagara. Eta zera ikusi genuen: «Eta umeak? Badaramatzagu lau-bost aste etxean, eta begiratu umeak zelan dauden, eta ez dira inon aipatzen: prentsan ez dira ageri, politikariek ez dute aipamen txiki bat ere egiten, existitzen direnik ere ez». Eta gure inguruan zera entzuten genuen: «Umeak ondo daude, ondo daramate hau guztia... Nik ez nuke pentsatuko; egun bat etxetik irten gabe, eta txarto, baina orain, oso ondo...». Zelan oso ondo? Zera hartu behar da kontuan, konfinamenduaren hasiera hartan, eta lehenengo ikerketa haren bigarren partean ere atera zen hori, helduen partetik, oro har, sare sozialetan-eta, dena ondo zegoela erakusteko joera bat egon zen: bazirudien jendea oporretan zegoela, eta bost izarreko hotel batean, gainera. Eta, kontxo: etxean zaude, konfinatuta.
Egon zen egoerari larritasuna kentzeko ahalegin bat?
Bai, eta erresilientzia ikuspegi batetik, zentzua izan dezake; baina, beste ikuspuntu batetik, lehen olatu horretan norberaren emozioez,eta norberaren gaizki egoteez kontzientzia ez hartzeak eta espresatu ahal ez izateak gerora ere hainbat gauza ekarri ditu; geratu egiten dira. Eta umeei begira ere, hori ikusten genuen: «Dena ondo, dena ondo». Orduan, pentsatu genuen umeei galdetzea.
Haurren marrazkiak aztertuta, familiei eta umeei egindako galderekin osatuta egin zenuten ikerlanaren sorburua izan zen kezka hori. Zer azaldu zen?
Umeak ez zeudela hain ondo: hori izan zen lehen puntua. Hainbat umek esan ziguten ezin zutela arnasarik hartu. «Zeren falta sumatzen dudan? Arnasa hartzea». Ea, igual hamar umek esan ziguten; ez ziren berrehun izan, baina oso grafikoa da. Itxita zeuden. Gehienak, pisuetan; jakina, bazeuden baserrietan bizi diren umeak, lasai asko, baina gutxiengo bat. Aztertu genuen arloetako bat emozionala izan zen: hor izugarrizko beldurra sartu zitzaien umeei, beldurra kanpora ezin zirelako irten, eta gurasoek, justifikazio horretarako, azaldu zieten kanpoan gaixotasuna zegoela, eta kontuz ibili behar zela... Beldur hori zein neurritaraino geratu den? Esan izan da: «Umeek oso ondo bete dute maskararena eta eskuak garbitzearena, obsesiboki ia...». Ez dakit hori hain positiboa den, Izan ere, bi hilabetean etxean sartu diegun beldurra nora doa? Gero, erruduntasuna ere asko aurkitu genuen: umeek aitona-amonekin egoteko beldurra zuten, kutsa zitzaketelako. Hori askotan gertatu zen zerbait da. Sartu genien: «Kutsatzaileak zarete, eta, norbait kutsatzen bada, zuen erruagatik da». Jendeak esaten du erru hitza ez dela erabili behar, eta, bai, bai, deitu nahi duzun eran, baina umeek horrela jaso dute. Erruduntasuna zainetan sartu genien haurrei; superkutsatzaileak zirela ere esan zen, horren inolako frogarik eduki gabe, gainera. Umeei buruz esan zen bakarra hori izan zen; gero ez zen ezer ere esan itxialdi osoan. Asteak eta asteak, eta ezer ere ez.
Konfinamenduaren ondorioez ari zara. Baina urte eta erdi darama munduak hesitzen, neurri zorrotzekin. Haurrak ere horien eraginpean daude oraindik...
Bai, eta, gainera, ez daukate ahotsik. Beste guztiok ahotsa daukagu: kexatu gaitezke edo egin dezakegu zer edo zer. Haiek, gainera, hain ondo eraman dute, hain ondo egiten dute dena... Baina umeek nolatan egiten dituzte hain ondo gauzak? Zer beldur klase sartu diegu barruan? Eta gero hor daude adar jotzeak; adibidez, Zelaa [Isabel Zelaa Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministro ohia] ateratzea esaten umeak maskarak erabiltzen superheroiak sentitzen direla. Hori adar jotze bat da. Zuk hartu nahi duzun edo hartu behar duzun erabaki politiko bat da, edo osasun erabaki bat, baina ez egin adar jotzerik; haiek ez dira superheroi sentitzen, eta hainbatentzat oso zaila da eguneroko bizitza horrela egitea. Oso krisi adultozentrikoa izan da, eta hala da oraindik ere.
Eskoletan ere muga asko izan dira. Zelan ikusi dituzu?
Oso zorrotzak izan dira, eta ez dira birplanteatzen. Orain ere, hurrengo ikasturtera begira, nik entzun izan dudan bakarra izan da berdin jarraituko dutela: kaosik ez izateko, berdin jarraituko dugu. Zilegi da berdin jarraitzea? Zilegi da umeak zortzi orduz jarraian maskara kendu gabe izatea kalean jendeak aire zabalean kentzeko aukera badu? Talde burbuila horiek hain zorrotzak izatea zilegi da? Nik ez dakit erantzuna zein den. Eta nik ez dut esaten neurriak kendu behar direnik; inondik inora ere ez. Baina umeek merezi dute, errespetuagatik, eskolarako ezarritako neurri guztiak birplanteatzea. Maiztasun jakin batekin neurriak adosteko Labia elkartzen den bezala [Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako izurria kontrolatzeko neurriak ebazten dituen erakundea], non dago umeen Labi hori? Non dago haiek bete beharreko neurriekiko errespetua?
Hutsaldu behintzat ezin da egin halakoen eragina...
Bai, eta goazen neurri berak guztiei aplikatzera: zeren eta gero lantoki zenbaitetan badaude pertsonak bata bestearen ondoan lanean. Beraz, goazen horretan pentsatzera. Berriz esango dut: guk ez dugu esango zein neurri hartu behar diren. Baina non daude umeen eskubideak? Non dago haien ahotsa? Hau, akademikoki ere, hezkuntza metodologietan, ikaragarrizko eragina izaten ari da. Zer gertatzen da, adibidez, hainbat metodologia aktiborekin? Horietako hainbatetan umeak gelaz gela mugitzen dira, eta badituzte gela batzuk tailerrak direnak... Orain ezin dute hori egin. Erantzuna: «A, bada, egon daitezela gelan». Baina metodologia ez da horrela: hori ez dago horrela egiteko pentsatuta. Edo txangoak? Ba, ez dezatela izan txangorik. Hor eskolak lotuta egon dira, neurri oso zorrotzetara lotuta, eta horrek badu eragina ematen ari garen hezkuntzan ere.
Sozialki ere eragina izan du krisiak. Zer diote umeek?
Haien lagunen hutsa sentitu dute. Etxekoena ere bai; oso nabarmena izan zen konfinamenduan, adibidez, aitona-amonen falta. Eta zaintzetara garamatza gaiak; krisi honek zerbaitetan izan badu eragina, zaintzetan izan da, eta erakutsi du zer txarto egiten ari garen gauzak zaintzen arloan... Izan ere, umeen zaintzaileak askotan aitona-amonak izan dira, eta, bat-batean, bi hilabetean ez zituzten ikusi. Horrek inpaktua izan du umeengan eta aitona-amonengan. Esan izan da: «Bueno, bideokonferentziaz egingo ditugu gauzak». Umeentzat, ordea, kontaktua garrantzitsua da: jolastea, hurbiltzea. Eskolan bertan: txokoetan lan egitea, talde lanak egitea... Eta esaten diete: «Distantzia bat egon behar da mahai batetik bestera...». Pentsatzen da horren guztiaren inpaktuan?
Esan duzu: helduen beharren arabera ardaztu dira politikak. Bazter utzi dira sistema produktibotik kanpo dauden denak: haurrak, zaharrak. Nerabeak ere toki aski zailean geratu dira...
Bai, hor erdian geratzen dira; ez daude ez alde batean, ez bestean. Gurasoekin etxean pozik egoteko adin horretan ez daude, baina kalean aldarriak egin ahal izateko adinean ere ez. Oso krisi sakonak bizi izan dira seguruenera. Haien interakzio guztia sare sozialetan mugitu da, eta erabiltzeko gaitasunik ez duten garai batean. Izan ere, ez dago erabileraren lanketa bat orokorrean. Eskolan ere ziurtzat jo da natibo digitalak direla eta hori guztia erabiltzen dakitela. Eta oso onak izan daitezke Youtuben zerbait bilatzen, baina gero igual ez dakite posta elektroniko bat behar bezala bidaltzen. Gero, kirola oso garrantzitsua da adin horretan. Nerabeek jolas aktiboak ja kirolaren barruan egiten dituzte; ez dute hainbeste jokatzen beren kabuz korrika egitera-eta; beraz, fisikoki ere sekulako eragina izan du. Hor badago adin tarte bat asko sufritu duena, eta lehengoan gaude: ez zaie hitzik eman. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201578/heriotza-duina-izateko-prozedura-arautu-du-nafarroak.htm | Gizartea | «Heriotza duina» izateko prozedura arautu du Nafarroak | Carlos Artundo Nafarroako Gobernuko osasun zuzendariaren arabera, «errespetatu» egiten ditu bai eskaera egiten duten pertsonak eta bai kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalak. | «Heriotza duina» izateko prozedura arautu du Nafarroak. Carlos Artundo Nafarroako Gobernuko osasun zuzendariaren arabera, «errespetatu» egiten ditu bai eskaera egiten duten pertsonak eta bai kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalak. | Espainiako Kongresuak abenduan onartutako Eutanasiaren Lege Organikoa garatu du, dekretu bidez, Nafarroako Gobernuak. Dekretuaren edukia jada irakurgai dago aldizkari ofizialean, eta, ondorioz, indarrean sartu berri da. Dekretuak arautzen du, besteak beste, gaixotasun sendaezina duten pertsonek eskaera egiteko prozedura, eta kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalen erregistroa sortuko du.
Horregatik, Carlos Artundo osasun zuzendariaren arabera, dekretuak «berme bikoitza» du: batetik, «legearen irizpideen barruan», eskaera egiten duten pertsonekin «errespetuz» jokatzen du, eta gauza bera egiten du kontzientzia eragozle diren medikuekin.
Gainera, eskaria egiten duten pertsonen egoera aztertuko du berme eta azterketa batzordeak. Kasuz kasu kontrolatuko du, ea eutanasia eskatzen duten pertsonen prozedura bakoitza «legearen barruan» egiten den eta ea baldintza medikoak betetzen dituen, eta, eskaera atzera botatzen den kasuetan, pertsonek organo horretara jo ahalko dute erreklamazioa aurkezteko.
Askotariko diziplinatako ordezkariek osatuko dute; izan ere, legeak dioenez, osasun arloko profesionalek eta juristek osatu beharko dute, eta gutxienez zazpi kide izango dira. Nafarroan, hamabi lagunek parte hartuko dute: lau mediku —oinarrizko arretako bi eta arreta espezializatuko beste bi—, lau jurista, bi erizain, psikologo bat eta gizarte langile bat.
Batzordeko kideak
Bihar, osasun kontseilariak foru agindu bidez izendatuko ditu batzorde hori osatzen duten pertsonak, baina jada ezagutarazi dituzte nortzuk diren. Batzordeburua Maria Luisa Los Arcos izango da, NUPeko zuzenbide zibileko katedradun eta osasun zuzenbideko aditua. Gainerako kideak honako hauek izango dira: Juan Luis Beltran, Zuzenbideko doktore eta gardentasun kontseiluko presidentea; Leticia Jerico, Zigor Zuzenbideko irakasle eta kontzientzia eragozpenean aditua; Maria Jorqui, NUPeko Zuzenbideko katedraduna eta Ospitale Guneko etika batzordeko kidea; Helena Escalada, sendi mediku eta zaintza aringarrien aditua, eta, Luisa Gartzes, lehen arretako medikua; Victoria Atxa, barne medikuntzako espezialista; Mauro Loinaz, mediku intentsibista; Oihane Vieira, Ospitale Guneko erizaina eta Zuzenbideko lizentziaduna, Ana Rosa Gomez Bioetikan espezializatutako erizaina, Raquel Ruiz Neuropsikologiako aditua eta Ospitale Guneko Neuronkologia batzordeko kidea eta Xabier Les Ospitale Guneko gizarte laneko unitateburua.
Lege organikoa martxoan kaleratu zen aldizkari ofizialean, eta gobernuak hiru hilabeteko epea zuen dekretua garatzeko. Prozesu horretan parte hartzera gonbidatu zituzten, besteak beste, herritarrak, gaixoen elkarteak, profesionalen elkargoak, toki askotako unibertsitateak, eta hamazazpi eragilek egindako 71 ekarpen jaso dituzte. Horietatik bi heren aintzat hartu dituzte.
Eskuorri sinplifikatua
Espainiako legeak zehaztutako baldintza nagusien arabera, eutanasia eskatu ahal izateko, pertsona eskatzaileak kontziente egon behar du, eta gaixotasun sendaezina izan. Prozedura konplexua da, eta, herritarrei informazioa helarazteko asmoz, Nafarroako Gobernuak eskuorri batzuk prestatu ditu Espainiako Gobernuarekin elkarlanean. Horietan, informazioa behar duten herritarrei zalantzak argitu nahi dizkiete, galdera eta erantzunen bidez, eta prozedura osoa diagrama baten bidez azaldu: «Prozesu osoa eta sendoa da, eta saiatu gara herritarrei begira sinplifikatzen», aipatu du Geno Etxandok.
Hain zuzen ere, mediku eta erizainei begira, praktika onen gidaliburu bat ere landu da. Espainiako Gobernuak webgune bat prestatu du, baina Osasunbideak Auzolan izeneko gune bat egokitu du kontsultatzeko. Dekretuak dakarrenez, profesionalen prestakuntza izango da elementurik garrantzitsuenetako bat. Halaber, dekretuak, kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalen erregistroa sortuko du. Gobernuak aurreratu duenez, teknikoki lanean ari dira, erregistro horrek osasun arloko profesionalen konfidentzialtasuna berma dezan.
Aurretiazko 11.163 borondate
Eutanasia eskatu ezin duten pertsonen kasuan, protokolo bat ezarriko da ezgaitasuna baloratzeko, buruko osasuneko adituen bitartez. Hala ere, Artundoren hitzetan, garrantzitsua izango da aldez aurretik borondate aurreratuen erregistroan izatea. Erregistro hori iraganean sortu zen, eta, gaur egun, 11.613 lagunek dute eskaera eginda. Artundok nabarmendu du garrantzitsua dela gizarteak erreminta horren berri izatea. «Maiz, hurbilean kasu dramatikoak ikustean jabetzen gara garrantzitsua dela erregistro horretan izena ematea, eta aurretik idatzita uztea bizitzaren azken ordua iristean zer nahi dugun», azaldu du Artundok. Haren esanetan, lehen arretako osasun etxeetan egin daiteke, prozedura «sinple» baten bidez.
Artundok gaineratu du kaleratu berri den dekretua Nafarroako Gobernuak iragan legealditik landutako estrategia bakarraren barruan sartzen dela, heriotza duin bat emateko jorraturikoan. 2018an, Heriotza Duinaren Behatokia sortu zen, eta, geroztik, pare bat azterketa egin du, herritarrek gai horri buruz zer ezagutza eta iritzi duten jakiteko asmoz. Azterketa horietan jasota dagoenez, nafarren %77k «moralki onargarri» deritzote eutanasiari, eta %80k legeztatzeko beharra adierazi zuten. Datu horien arabera, mila biztanleko 15,9 herritarrek jzena eman dute aurretiazko borondateen erregistroan, «estatuko batezbestekoa halako bi». Azken urteetan kopuruak nabarmen gora egin badu ere, Artundoren ustez, oraindik ere kopuru txikia da. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201579/parkeko-skate-modalitateko-lehen-urrezko-domina-sakura-yosozumirentzat.htm | Kirola | Parkeko skate modalitateko lehen urrezko domina, Sakura Yosozumirentzat | 19 urteko japoniarra izan da onena. Zilarrezko domina Kokona Hirakik (Japonia) kolkoratu du, eta brontzexkoa, Sky Brownek (Erresuma Batua). | Parkeko skate modalitateko lehen urrezko domina, Sakura Yosozumirentzat. 19 urteko japoniarra izan da onena. Zilarrezko domina Kokona Hirakik (Japonia) kolkoratu du, eta brontzexkoa, Sky Brownek (Erresuma Batua). | Olinpiar Jokoetako kirol gisa Tokion egin du estreinaldia skateak, eta parkeko modalitatean gaur jarri dira jokoan aurreneko dominak. Sakuna Yosozumik irabazi du urrezkoa, neurri handi batean aurreikuspenak betez. Izan ere, 2018n aurreneko postuan sailkatu zen Munduko Txapelketan, Nanjingen (Pekin).
19 urteko japoniarrak 60.09ko puntuazioa lortu du osatu duen lasterketarik onenean —hiru egin behar dituzte—. Bigarren sailkatuak, 12 urteko Kokona Hiraki japoniarrak 59.04 puntu bildu ditu; hirugarrenak, Sky Brown 13 urtekoak, 56.47 puntu. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201580/euskal-herriko-bost-kirolari-lehiatuko-dira-ostegunean.htm | Kirola | Euskal Herriko bost kirolari lehiatuko dira ostegunean | Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalean ariko da; Peñak K2 1.000 metroko finalerdia izango du; Aginagaldek eta Gurbindok eskubaloiko finalerdia jokatuko dute; eta Ziganda golfeko bigarren txandan lehiatuko da. | Euskal Herriko bost kirolari lehiatuko dira ostegunean. Asier Martinez 110 metroko hesiduneko finalean ariko da; Peñak K2 1.000 metroko finalerdia izango du; Aginagaldek eta Gurbindok eskubaloiko finalerdia jokatuko dute; eta Ziganda golfeko bigarren txandan lehiatuko da. | Euskal Herriko bost kirolari lehiatuko dira bihar, abuztuak 5, Tokion. Carlota Ziganda izango da jokatzen lehena: 00:30etik aurrera ariko da golfeko bigarren txandan. Gaur hasi du lehia Tokioko Olinpiar Jokoetan, eta lehen egun oso ona egin du. Larunbatera bitartean jokatuko da lehiaketa, eta guztira kolpe gutxien behar izan dituenak irabaziko du urrea.
03:34ean ariko da Iñigo Peña. Paco Cubelosekin batera lehiatuko da K2 1.000 metroko finalerdian, eta sailkatzen badira, egun berean jokatuko dute finala.
04:55ean, berriz, Asier Martinezen txanda izango da: 110 metro hesiduneko finalean lehiatuko da. Nafarraren lehen Olinpiar Jokoak dira, eta finalerako sailkatzea lortu du, bere marka hobetuta.
Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok 14:00etan jokatuko dute finalerdia, Danimarkaren aurka. Aurrera egiten badute, abuztuaren 7an izango dutela finala.
Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegiak kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201581/mendia.htm | Kultura | Mendia | Oeste herrixkan (Pontevedra, Galizia) jaio zen Anxos Sumai, Ulla ibaiaren ondoan. Culturagalega.gal atarian hasi zen argitaratzen, eta Anxos e Diaños, Anxo de garda eta Crítica da memoria pura atalen arduraduna izan zen. Narratzaile modura zenbait liburu argitaratu ditu; besteak beste, Anxos de garda, Melodía de días usados, Así nacen as baleas, Perigosamente normais, Fedya Sergeevich derreteuse de amor, A lúa da colleita eta Sendas de Ons. Liburu kolektiboetan ere parte hartu izan du: Fisuras no cotiá, Ghats, 241006, Educación e paz, Camiñan descalzas polas rochas, cartas de amor, Cociñando ao pé da letra, Contra o vento, O libro dos libros, Libres e vivas, Entre donas… Galiziako Kritikaren saria jaso zuen Anxos de garda liburuagatik; Narrativa Breve Repsol eta Arcebispo San Clemente sariak, Así nacen as baleas lanagatik; Garcia Barros de Novela, Critica de Narrativa Galega e AELG-ren sariak, A lúa da colleita liburuagatik, hala nola Blanco Torres de Xornalismo saria, culturagalega.gal atarirako eta Radio Galega-ren kultur albistegirako kolaborazioengatik. | Mendia. Oeste herrixkan (Pontevedra, Galizia) jaio zen Anxos Sumai, Ulla ibaiaren ondoan. Culturagalega.gal atarian hasi zen argitaratzen, eta Anxos e Diaños, Anxo de garda eta Crítica da memoria pura atalen arduraduna izan zen. Narratzaile modura zenbait liburu argitaratu ditu; besteak beste, Anxos de garda, Melodía de días usados, Así nacen as baleas, Perigosamente normais, Fedya Sergeevich derreteuse de amor, A lúa da colleita eta Sendas de Ons. Liburu kolektiboetan ere parte hartu izan du: Fisuras no cotiá, Ghats, 241006, Educación e paz, Camiñan descalzas polas rochas, cartas de amor, Cociñando ao pé da letra, Contra o vento, O libro dos libros, Libres e vivas, Entre donas… Galiziako Kritikaren saria jaso zuen Anxos de garda liburuagatik; Narrativa Breve Repsol eta Arcebispo San Clemente sariak, Así nacen as baleas lanagatik; Garcia Barros de Novela, Critica de Narrativa Galega e AELG-ren sariak, A lúa da colleita liburuagatik, hala nola Blanco Torres de Xornalismo saria, culturagalega.gal atarirako eta Radio Galega-ren kultur albistegirako kolaborazioengatik. | Zaldiek ez zuten zirkinik ere egin, baina gu ikaratu ginen arrainek salto egin zutenean. Lehendabizi batek, eta jarraian, beste batek. Gero, hamabi zenbatu genituen ur uherren azpian, kolore gris berdexkakoak. Tarteka jauzi egiten zuten, eta airean inarrosten ziren berriro murgildu aurretik. Ez da arraroa urmael batean arrainak ikustea, baina hura mendi erdian zegoen, soilgune batean.
-Karpak dira! —egin nuen oihu, sinesgogor.
-Badira, bai. Bitxia da gero karpek jauzi egitea, ez dute eta akrobazietarako gorputzik —zehaztu zuen aitak—. Gehienik ere, ahoa ateratzen dute uretatik.
Goizean goiz hartu genituen zaldiak Xiabre gailurreraino joateko. Azken garaiotan, irtenbiderik gabeko eztabaida bat genuen aitak eta biok, zein baino zein egoskorrago. Ni tematuta nengoen herrixkako etxearen parean altxatzen zen mendi horren tontorra Compostelako nire pisutik ikus zitekeela, distantziak urdindurik. Aitak ezinezkoa zela zioen behin eta berriro, hiritik berrogei bat kilometrora zegoela eta ez zela nahikoa garaia hain urrunetik ikusteko.
-Muralla mendia ikusten duzu zuk, handiagoa baita —esaten zidan.
Hala, mendira zaldiz igotzea erabaki genuen, prismatiko on batzuk hartuta, zalantzak argitzeko. Gailurretik hiria ikusten bazen —ez dut esaten nire balkoia, nire katua balkoiko geranioen artean—, logikaz, nik nuen arrazoia. Baina ez genuen egiaztatzerik izan, animalientzako uraska bat izan behar zuen urmael haren ondoan jaitsi baikinen zalditik, eta, karpek jauzi egiten zuten edo ez eztabaidatzen ari ginela, aitak irrist egin eta hanka apurtu zuen. Eromena izan zen handik ateratzea, orduak behar izan zituzten gu erreskatatzeko. Aita minak akiturik zegoen ospitaleratu zutenean.
Leihoa luzea zen, baina estua. Horma osoa hartzen zuen, ezkerretik eskuinera, liburu ilara baten antzera. Testu lerro bat, non paisaiak bere kontakizuna kontatzen zuen. Atzean, itsasoa, esmeralda koloreko zerrenda bat zeruertzean. Itsasoa baino lehenago, hondartza eta itsasertzeko eraikinak. Eraikinen atzealdean, pinudiak eta buztinezko teilen itxurako estalki metalikodun industria-pabilioiak. Gero, errepide bat. Gero, astigar zurien ilara bat eta anil koloreko aparkalekua. Eta, azkenean, ospitalea eta leihoa.
Aita ohean igeltsaturik zegoela, barealdi bat egon zen, ustekabeko amildegirik gabekoa, eta, laguntzailearen eserlekua utzita, leihotik begira jarri nintzen. Logela mendebaldera orientatuta zegoenez, ordubete baino lehen jaitsi beharko nituen estoreak, abuztuko eguzkiak ez zezan gorputz mindua nekarazi. Lotan zegoen, patxadan, eroritako urki bat bezain lirain. Zango immobilizatuak halako pisu eta zurruntasun moduko bat ematen zioten. Itzartzen zenean hura entretenitu eta adoretu beharrak kezkatzen ninduen. Ez genuen hitz askorik egiten gure artean, eta, egiten genuenean, arrantza izaten genuen mintzagai. Hori zen eztabaidarako tokirik uzten ez zuen eta oroimen beti zoriontsuak ekartzen zizkigun gai bakarra.
Berez neurritsua izan arren, gizon ameslaria zen aita, eta harrapaketak puzteko edo asmatzeko joera zuen. Eskuin eskuko hatz erakuslea eta nagia moztuta zituen. Arrantza hariak ebaki zizkiola esaten zuen, izokin batekin borroka latza izan zuen batean. Izokinaren tamaina pasadizoa kontatzen zuen bakoitzean handitzen zen. Baina aitak ez zituen hatzak arrantzan galdu. Zerratoki batean egin zuen lan, eta eskuak hondatuta zituen zuhaitzei azala kendu eta arbolen ordez bera zatikatu behar zutela ematen zuten makinak erabiltzearen eraginez. Zerra mekanikoarekin galdu zituen hatz muturrak, baina askoz heroikoagoa zen Ulla ibaian inoiz ikusi den izokin handiena arrantzatzen ari zela hariak eraman izana. Nik ez nuen istorio hura gezurtatzen, jakina. Asmazioa gure arteko kontua zen, eta konplizitatez barre egiten genuen entzuleek miretsita aditzen zutelarik.
Gogoan ditut harekin arrantzan emandako gauak, Esne Bidearen baretasun apartaren azpian ibaian gora eta behera. Behin, bokaleko hareatza batean, bi arrain harrapatu nituen batera, amu biko kanabera batekin: lehendabizikoari helduta, lupia bat agertu zen, bizkar hegal urrekaraduna, erradioak tente zituela, eta haren azpian, bigarren amuari helduta, askatzeko baino lupia jateko gogo handiagoa zuen aingira bat. Lupiaren izua antzeman genuen aita eta biok.
-Beldurrez hil da, aingira itsatsita zuela ikusita —esan zuen, uste osoz.
Frijituta jan genituen, arrantzatik bueltan. Zer inporta zion hiltzeko moduak? Arrainak ez du zapore mikatzagorik beldurrez hiltzeagatik, eta ez da elikagarriagoa borrokan hil ezkero. Heriotzak zapore gozoa eta hutsa du. Hustasun horrek —heriotzaren kasuan, ernaldu gabeko arrautza huts baten modukoa— gosea pizten du, edo, gure egoeran, harrapatzeko grina. Baita, agian, sabelkeria ere.
Eguzkia leiho-hegian pausatu zen. Estorea jaitsi aurretik, paisaiak proposatzen zidan kontakizuna osatzen saiatu nintzen. Ospitale batean ezinezkoa da jardun sortzailerik gauzatzea. Ezinbestean geldi, esekita uzten zaituen toki bat da. Gaixotasunen antzera. Aita esnatu arte itxaron nuen. Arratsalde erdian zaldiak gobernatzera joan beharko nuen, eta gero, Compostelara itzuliko nintzen, Xiabreko obsesiora.
Miru baten hegaldiak beste mendi bateraino eraman ninduen, mendi urruna, hura ere urdina. Bokaletik harago zegoen, horregatik ez nuen herrixkako etxetik ikusten. Bat-batean, desengainu zorrotza sentitu nuen. Nire Xiabreren antzeko itxura zuen, tontorra goi-lautada zabal eta koskadun batez moztua. Ez zegoen zalantzarik, altuagoa zen, eta kokapen hobea zuen Compostelako nire balkoitik ikusteko. Hura zen, seguru, aitak aipatzen zidan lehiakidea. Nahigabetu nintzen, ez hainbeste aitari arrazoia eman behar niolako, ezpada herrixkan bezala hirian ere besarkatzen ninduen mendia Xiabre ez izatearen desilusioagatik.
Aita esnatu zen, eta begira geratu zitzaidan. Porrota ezagutu zuen nire aurpegieran, eta begiekin egin zidan galde. Ez nion erantzun. Meriendarako ekarri zioten sagar konpota hurbildu nion, eta koilarakada txiki motelekin jan zuen. Leihoaren bestaldeko kontakizuna osatzen ari nintzela buruan bueltaka ibili nuen zer bat galdetzea erabaki nuen.
-Eta zergatik zeuden karpak mendian, aita?
Koilara kikaran utzi, eta bekokian kolpeka hasi zen hatz moztuekin, erakuslea eta luzea, niri pentsarazi nahian edo.
-Hara, neska, ni kezkatzen nauena ez da mendian karpak egotea. Baten batek eramango zituen. Benetako jakin-mina pizten didana da zergatik egiten zuten salto.
Itzultzailea: Bego Montorio. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201582/indarkeria-matxistari-lotutako-salaketak-lehentasunez-tratatzeko-eskatu-du-darmaninek.htm | Gizartea | Indarkeria matxistari lotutako salaketak «lehentasunez» tratatzeko eskatu du Darmaninek | Elkarte feministek salatu dute baliabiderik gabeko «komunikaziorako neurriak» direla | Indarkeria matxistari lotutako salaketak «lehentasunez» tratatzeko eskatu du Darmaninek. Elkarte feministek salatu dute baliabiderik gabeko «komunikaziorako neurriak» direla | Indarkeria matxistari aurre egiteko neurri sorta bat aurkeztu du Gerald Darmanin Frantziako barne ministroak. 2020an 120 feminizidio gertatu ziren Frantzian, Frantziako barne ministerioaren arabera. Urte berean, Ipar Euskal Herrian 83 urteko andre bat hil zuen haren senarrak, tiroz, Angelun (Lapurdi). Aurten, Bordele (Okzitania) inguruan gertatutako feminizidio baten harira, ikerketa batzorde bat osatu zuen Frantziako Gobernuak: Chahinez Daoud zuen izena biktimak, eta haren bikotekideak kalean su eman zion, maiatzean. Emakumeak hainbat salaketa jarri zituen aldez aurretik, jasaten zuen bortizkeria matxistarengatik.
Elkarte feministek afera horretan izandako «disfuntzioak» salatu zituzten, eta horren harira osatu zuen ikerketa batzordea Frantziako Gobernuak. Le Canard Enchaine kazetak, gainera, jakinarazi zuen Daouden salaketa hartu zuen polizia indarkeria matxistagatik kondenatua izan zela iragan otsailean, baina ez zuela Frantziako Polizian lan egiteko debekurik izan.
Polizia gehiago
Ikerketa batzordeak Frantziako barne ministroari eman dizkio eramandako azterketaren ondorioak. Hala, Darmaninek iragarri du indarkeria matxistarekin lotutako salaketa kasuek «lehentasunez» tratatuak izan beharko dutela, araberako neurriak ezarriz. Polizia eta Jendarmeria etxeetan indarkeria matxista kasuez arduratzen den Polizia buru bat ezarriko dute, agorriletik aitzina. Bestalde, Frantziako Estatu mailako arduradun bat izendatuko du Frantziako barne ministroak, «terrorismoaren eta droga aferen kasuan egiten den bezala». Oro har, indarkeria matxista kasuez arduratzeko polizia gehiago ezarri nahi du Darmaninek, «kasuen gorakadari» aurre egiteko. Datuen arabera, 2020an Frantziako Poliziak 395.207 esku hartze egin zituen indarkeria matxista kasuekin lotuta. Nous Toutes elkarte feministak galdera egin du: «Zer erran nahi du? Orain arte indarkeria matxista kasuak ez direla lehentasunezkoak?».
Bestalde, Polizia behartua izanen da biktimen salaketa hartzera. Izan ere, Frantziako justizia antolaketan, delitu txikietan kasua «seinalatzea» posible da, salaketarik ezarri gabe. Elkarte feministek salatzen dutenez, Polizia etxeetan indarkeria matxista kasuak seinalatzera bultzatzen dituzte biktimak, salaketarik ezarri gabe, «froga faltagatik». Hala, Darmaninek beharrezkoa bilakatu du salaketa hartzea: indarkeria matxista kasuetan seinalatzeak saihestu beharko dituzte poliziek. Nous Toutes elkarte feministak neurri horren harira salatu du «jadanik martxan» den neurria dela, eta «komunikazio operazio» bat dela. «Neurri gehienak dagoeneko indarrean beharko lukete, komunikazio efektu bat da: ekintzak behar ditugu. Polizia Etxeetan kontsigna da salaketa hartzea, eta, ez seinalatzea soilik. Errealitatean, leku anitzetan oraino seinalatzera mugatzen dira biktimak».
Armak jomugan
Azkenik, ikerketa batzordearen arabera hiru feminizidioetarik batean tiroz hiltzen dute biktima, gehienetan ehizako arma batekin. Hala, indarkeria matxistagatik kondenatuak izan diren gizonen fitxategia, eta, armak legalki dituzten herritarren fitxategia «sistematikoki konparatzeko» eskatu du Darmaninek. Bi zerrendetan agertzen diren herritarrei arma kentzen ahalko die Frantziako Poliziak. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201583/thalesen-seinaleztapen-adarra-erosteko-lehiatik-kanpo-geratu-da-caf.htm | Ekonomia | Thalesen seinaleztapen adarra erosteko lehiatik kanpo geratu da CAF | Frantziako konpainiak Hitachiri salduko dio filiala, 1.660 milioiren truke. Merkatuetako analista askok ziurtatu dute CAF Talgo erosten saiatuko dela | Thalesen seinaleztapen adarra erosteko lehiatik kanpo geratu da CAF. Frantziako konpainiak Hitachiri salduko dio filiala, 1.660 milioiren truke. Merkatuetako analista askok ziurtatu dute CAF Talgo erosten saiatuko dela | CAFek huts egin du bere dibertsifikazioan aurrera egiteko emandako azken pausoan. Thalesen seinaleztapen adarra erosteko lehiaketan parte hartu du, baina Frantziako konpainiak haren lehiakide bat hautatu du, Hitachi japoniarra. CAFek baieztatu ez duen arren, merkatuko analista askok ziurtatu dute beste aukera bat aztertzen ari dela Beasaingo konpainia: Talgo erostea.
Thalesen seinaleztapen adarra erosteko saioa urrats ausarta zen CAFen aldetik, arrain handia baita bere neurriko konpainia batentzat. Izan ere, Thalesen filial horrek 1.700 milioi euro inguru fakturatzen ditu urtero, eta 9.000 langile ditu; CAFek berak, berriz, 2.762 milioi euroren salmentak izan zituen iaz, eta 13.000 langile ditu.
Aipatu izan denez, operazioa egin ahal izateko, CAFek kapitala handitu beharko zuen, eta finantza bazkide bat lortu halako inbertsio bat partekatzeko.
Baina arriskuak merezi zuela uste zuen CAFeko zuzendaritzak, lor zezakeen etekina are handiagoa izan zitekeelako: kontratu gehiago eta mamitsuago. Kontua da trenen gero eta lehiaketa gehiagotan bezeroak zerbitzu osoa eskatzen duela. Hau da, trena hornitzeaz gain, trengileak seinaleztapen sistema gero eta konplexuagoak eta mantentze lanak eskaini behar dituela lehiaketak irabazteko.
CAFek badu bere seinaleztapen adarra, CAF Signalling izenekoa, baina Thales bereganatuta gaitasun askoz handiagoa izango zukeen arlo horretan. Berez, CAFek eta Thalesek elkar hartuta joan dira lehiaketa askotara, eta bien arteko ezagutza ona faktore bat izan zitekeen bi konpainien bat egite bizkor baterako.
Hitachi lehiakidea, indartuta
Thalesentzat ere erabakigarria izan da bezeroen eskaera bere seinaleztapen adarra gainetik kentzeko, Patrice Caine Thalesko kontseilari ordezkariak onartu duenez. Thales zen trenbideen seinaleztapenaren arloan bakarrik aritzen zen aktore bakarra, eta kontratuak lortzeko zailtasunak eta bazkideak etengabe bilatu beharrak bultzatu du saltzera, eta ez filialaren errentagarritasun falta. Aurrerantzean, honako hiru sektore hauetan arituko da Frantziako konpainia: militarra (fakturazioaren %53), aeronautika (%28), eta zibersegurtasuna (%19). Arlo horietan inbertsio gehiago egiteko aukera izango du Thalesek, Hitachiren eskutik jasoko dituen 1.660 milioi eurorekin.
Japoniako enpresarentzat, berriz, sektoreko Europako erraldoiekin —Alstom eta Siemens—, eta neurri txikiagoekin —CAF eta Stadler— hobeto lehiatzeko tresna bat da seinaleztapen adar sendo bat izatea.
Talgoren aukera
Thales erosteko aukera galdu ondoren, ikusteko dago zer egingo duen CAFek. Azken urteetan hedapen betean dago Gipuzkoako konpainia, trenak egite hutsetik atera nahian. Erosketarik esanguratsuena Solarisena izan zen, 2018. urtean. Autobus elektrikoen arloan Europako konpainia liderra zen poloniarra, eta bide horretatik doa CAFen eskutik ere. Aurtengo lehen sei hilabeteetan, CAF taldearen negozioaren laurden bat ekarri dio Solarisek, eta portzentaje hori handitzen ari da. 2019an, berriz, Suediako Euromaint trenen mantentze enpresa erosi zuen.
Hurrengo erosketa zein izango den espekulatzen ari dira azkenaldian burtsako analistak, eta kinielatan asko agertzen den izena Talgorena da. Espainiako tren konpainiaren akziodunak hiru funts dira, eta haien ez saltzeko konpromisoa 2022an bukatuko da. CAFentzat izan dezake interesa Talgo erosteak, haren indargunea —abiadura handiko trena— delako, hain zuzen ere, CAFen ahulgunea —kontratu bakarra lortu du, Norvegian—. Talgok lantegi bat du Madrilen, eta bestea Ribabellosan (Araba). |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201584/fabrega-vigas-eta-ruizpalacios-horizontes-latinos-sailean-lehiatuko-dira.htm | Kultura | Fabrega, Vigas eta Ruizpalacios Horizontes Latinos sailean lehiatuko dira | Donostiako Zinemaldiak Latinoamerikako ekoizpenei eskaintzen dien atalean hamar film bildu dituzte. Maximiliano Schonfeldek irekiko du saila, ‘Jesús López’ filmarekin | Fabrega, Vigas eta Ruizpalacios Horizontes Latinos sailean lehiatuko dira. Donostiako Zinemaldiak Latinoamerikako ekoizpenei eskaintzen dien atalean hamar film bildu dituzte. Maximiliano Schonfeldek irekiko du saila, ‘Jesús López’ filmarekin | Zuzendari berrien lehenbiziko lanak, baita egile ezagunen azken obrak ere. Orotara, hamar film lehiatuko dira Donostiako 69. Zinemaldiko Horizontes Latinos sailean. Latinoamerikako herrialdeetan ekoitzitako filmak biltzen ditu atalak, eta hangoak dira zuzendari gehienak ere: aurten, Argentina, Brasil, Kolonbia, Costa Rica, Mexiko, Suitza, Uruguai eta Venezuelako zinemagileen lanak lehiatuko dira –zortzi gizonezko eta bi emakumezko—. Jorratutako gaien artean diktadura, gatazka armatuak, dolua edota indarkeria matxista daude, besteak beste. 35.000 euro jasoko dituzte film irabazleko zuzendariak eta obra Espainian merkaturatzeko ardura duen banatzaileak.
Maximiliano Schonfeld argentinarraren Jesús López pelikularen mundu mailako estreinaldiak inauguratuko du saila. Filmak izen bereko lasterketetako pilotu gaztearen heriotza du abiapuntu. Ezbeharraren ondoren, hildakoaren tokia hartzen saiatuko da haren lehengusu Abel: Jesusen gurasoekin bizitzera joango da, haren arropa jantziko du, eta haren lagunekin eta bikote ohiarekin irteten hasiko da. Herrian Jesusen omenez antolatutako lasterketa batean, desagertutako senidearen autoarekin lehiatuko da Abel. Gaztearen grina onartu egingo dute hasieran ingurukoek, baina kezkagarri bilakatuko da gero.
Gatazka du oinarrian, berriz, Simon Mesa Sotoren Amparo-k. Izen bereko protagonistaren istorioa kontatzen du: Elias semea errekrutatu eta frontera bidal ez dezaten, haren artxiboak aldatuko ditu, eta herrialdetik ateratzea eskainiko dion gizon batekin jarriko da harremanetan Amparo. Kolonbian, Suedian eta Qatarren ekoitzi dute obra. Senidearen bizitza salbatzeko ezer gutxi egin ahal izango du, ordea, Lorenzo Vigas venezuelarraren La caja-ko protagonistak: Hatzinen aitaren gorpua Mexiko iparraldeko hobi komun batean aurkitu dute, eta haren bila joan da gaztea. Bat-batean, aitaren antz handia duen gizon batekin egingo du topo, eta horrek zalantza eta itxaropena eragingo dizkio.
Desagerpenaz dihardute Madiano Marchetiren Madalena, Andreas Fontanaren Azor eta Tatiana Huezoren Noche de fuego ekoizpenek. Marchetiren lanean, izen bereko emakume bat da biktima, Brasil mendebaldeko landa eremuko herri batean bizi zena. Bertakoei nola eragiten dien agertzen du pelikulak, batez ere Luzian, Cristiano eta Bianca protagonistengan ardaztuta. Azor-en, bankari bat desagertuko da diktadura garaiko Argentinan. Eta Huezorenean, neska gazteak izango dira bahituak: narkotrafikatzaileek kontrolatutako Mexikoko gune batean kokatzen da istorioa, eta umeek sufritutako indarkeria matxista du hizpide.
Intrigarantz jotzen du Ivan Funden Piedra noche lanak, eta kutsu fantastikoa ere antzematen zaio. Gretaren seme bakarra itsasoan hil zen, kostaldean duten udako etxetik gertu. Jabetza saltzen lagunduko dio Sina lagunak, baina, etxea utzi baino lehen, inguruan izaki bitxi bat dagoen zurrumurruaz jabetuko dira. Paz Fabregaren Aurora askotariko haurdunaldiez mintzo da, eta Alonso Ruizpalaciosen Una película de policías esperimentu dokumental eta narratiboa da poliziaz eta zigorgabetasunaz.
Manuel Nieto Zasen El empleado y el patrón filmak itxiko du aurtengo Horizontes saila. Osasun txarra duen haur bat du patroiak, eta ume jaioberria mantentzeko beharra enplegatuak. Istripu batek kolokan jarriko du bien harremana.
Aspaldikoak eta berriak
Zuzendarietako hirurentzat ezaguna da jaialdia dagoeneko: Fabrega, Ruizpalacios eta Vigas errealizadoreak sailaren parte izandakoak dira aurretik ere. Fabrega 2010eko festibalean lehiatu zen Agua fría de mar lanarekin; Ruizpalaciosek 2014ko Horizontes saria irabazi zuen bere lehen lanarekin, Güeros; eta Vigasek Desde allá obrarekin hartu zuen parte 2015eko Zinemaldian.
Aldiz, formatu berri batean eginiko lanaren lehen emaitza erakutsiko dute jaialdian zuzendarietako hiruk: izan ere, Marchetiren lehen film luzea da Madalena, eta beste horrenbeste da Azor Fontanarentzat. Bestalde, Huezok badu ibilbidea zinemagintzak, hainbat dokumental egin baititu, baina bere fikziozko lehen film luzea da Noche de fuego —hau ere jaialdian egona da: 2011n, El lugar más pequeño ez-fikziozko pelikularekin—.
Zinemaldiak lagundutako bost lan ere lehiatuko dira sailean. 2002tik, Latinoamerikako filmen postproduzioak finantzatu izan ditu jaialdiak Zinema Eraikitzen programaren bidez; Marchetiren eta Fabregaren filmak babestu ditu egitasmoak. 2020an, hura bertan behera utzi eta WIP Latam programarekin ordezkatzea erabaki zuten, eta hark lagundutako beste hiru lan bildu dituzte sailean: Schoenfelden Jesús López, Nieto Zasen El empleado y el patrón, eta Funden Piedra noche. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201585/gizon-bat-hil-da-oiartzunen-autoarekin-errekara-erorita.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Oiartzunen, autoarekin errekara erorita | 57 urteko alaba autoan zihoan gizonarekin, eta zaurituta ospitaleratu dute. | Gizon bat hil da Oiartzunen, autoarekin errekara erorita. 57 urteko alaba autoan zihoan gizonarekin, eta zaurituta ospitaleratu dute. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 89 urteko gizon bat hil da auto istripuan Oiartzunen (Gipuzkoa). Autoan 57 urteko alabarekin zihoan, eta emakumea ospitaleratu egin dute, zaurituta. Gizona suspertzen saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin.
Gizona errekara zergatik erori den ikertzen ari dira, baina Segurtasun Saileko iturriek diotenez, baliteke autoarekin maniobraren bat egiten ari zela kontrola galduta erori izana. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201586/omek-eskatu-du-atzera-egin-dezatela-txertoaren-hirugarren-dosia-jartzeko-urratsetan.htm | Gizartea | OMEk eskatu du atzera egin dezatela txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan | Hainbat herrialdetan txerto oso gutxi jarri dituztela oroitarazi du, «babesik gabe» daudela, eta haien txertaketa lehenetsi behar dela. | OMEk eskatu du atzera egin dezatela txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan. Hainbat herrialdetan txerto oso gutxi jarri dituztela oroitarazi du, «babesik gabe» daudela, eta haien txertaketa lehenetsi behar dela. | COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan atzera egiteko eskatu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak. Herritarren erantzun immunitarioa sendotze aldera, hasiak dira hirugarren dosia jartzen hainbat herrialde, Israel eta Alemania, besteak beste, eta Erresuma Batuak ere adierazia du irailetik aurrera hasteko asmoa. OMEren aburuz, ordea, oroitu behar da ezen, hirugarren dosirako bidean dauden herrialdeetan jende ugari txertatuta badago ere, txertatutakoen ehunekoa oso apala dela beste herrialde batzuetan, eta toki horietako txertaketa planak bultzatu behar direla aurrena.
«Ulertzen dugu gobernuek herritarrak delta aldaeratik babesteko duten kezka, baina ezin dugu onartu txerto baliabide gehienak erabili dituzten herrialdeek oraindik ere gehiago erabiltzea, eta munduko populaziorik zaurgarrienek babesik gabe jarraitzea», adierazi du erakundeko Tedros Adhanom Ghebreyesusek. Izan ere, jarri diren txertoen %80 diru iturri handiak eta ertainak dituzten herrialdeetan jarri dira, eta txertaketa planak oso atzeratuta doaz baliabide urriagoak dituzten herrialdeetan. OMEko zuzendariak esan du irailaren bukaera arte eskatu dutela moratoria hau; izan ere, orduan espero da lortzea herrialde bakoitzeko populazioaren %10 gutxienez txertatuta egotea. Nazioarteko Covax programa dago martxan helburu horren inguruan, eta nahi baino motelago doala onartu dute gaur OMEko arduradunek. Izan ere, ohartarazi dute egoera okerrera ari dela hobera egin beharrean, eta gero eta handiagoa dela txertaketa politiken eraginkortasunaren arteko aldea, baliabide gutxien dituzten herrialdeen kaltetan. Afrikan, adibidez, soilik herritarren %2k burutu dute txertaketa prozesua, eta %5ek jaso dute txertoaren dosi bat. Mendebaldeko herrialdeetan, oro har, biztanleen %70k hartu dute txertoa. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201587/nafarroan-etxeratze-agindua-astebete-luzatzea-erabaki-du-justiziak.htm | Gizartea | Nafarroan etxeratze agindua astebete luzatzea erabaki du justiziak | Nafarroako Gobernuak eskatutako neurria onartu egin du Auzitegi Nagusiak, «kutsatutakoen kopurua jaisteko eraginkorra» delakoan | Nafarroan etxeratze agindua astebete luzatzea erabaki du justiziak. Nafarroako Gobernuak eskatutako neurria onartu egin du Auzitegi Nagusiak, «kutsatutakoen kopurua jaisteko eraginkorra» delakoan | Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimena eman du beste astebetez, abuztuaren 6tik 12ra arte, gaueko etxeratze agindua indarrean egon dadin. Neurri horrek 01:00etik 06:00etara kalean ibiltzea galarazten du asteburuetan, jaiegunetan, usadioz herrietan festak ospatzen diren egunetan eta jai horien bezperatan.
Nafarroako Gobernuak neurri hori indarrean jartzeko eskumenik ez duenez, Nafarroako Auzitegi Nagusiari eskatu behar izan dio baimena. Egun gutxi igaro dira auzitegiak neurri hau lehenengoz baimendu zuenetik, eta, haien iritziz, egun hauetan «kutsatuen datuak hobera egiten duela dirudien arren, ZIUetan geroz eta gaixo gehiago daude», eta hori ere saihestu nahi dute neurri horrekin.
Auzitegi Nagusiaren ustez, «kutsatutakoen kopurua jaisteko eraginkorra» da neurri hau, «prebentzio neurriak (maskararen erabilera eta distantzia soziala, adibidez) lasaitzen direnetan interakzio soziala saihesten delako». |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201588/sorbaldak-ezetz-esan-dio-tokion.htm | Kirola | Sorbaldak ezetz esan dio Tokion | Odei Jainagak nahi baino lehiaketa okerragoa egin du, ezin izan baitu xabalina ohikoak dituen distantzietara jaurti, sorbaldako minaren eraginez. Lesioa osatzea izango du orain lehentasun. | Sorbaldak ezetz esan dio Tokion. Odei Jainagak nahi baino lehiaketa okerragoa egin du, ezin izan baitu xabalina ohikoak dituen distantzietara jaurti, sorbaldako minaren eraginez. Lesioa osatzea izango du orain lehentasun. | Odei Jainagaren aurpegian ez zegoen tristurarik. Etsipen pixka bat bai. Inork baino hobeto zekien nola iritsi zen Tokioko Olinpiar Jokoetara, eta bazekien gaur gertatu dena gerta zitekeela: nahi baino xabalina jaurtiketa kaskarragoak egitea eta etxera bueltatu behar izatea.
Eskuineko sorbalda mindua du aspalditik. Hautsia du sorbaldako zurda bateko zatitxo bat, eta minduta, berriz, sorbaldako lotailuen kapsula. Horrek xabalina botatzeko orduan gorputza ondo blokeatzea eragozten dio, hau da, abiadura hartu eta gero, gorputza guztiz geratzeko eta inertzia baliatzeko prozesua.
Jainagaren itxaropena zen sorbalda gaizki edukita ere jaurtiketa onak egin izan dituela Tokiora joan aurreko lehiaketetan, eta halako zerbait gerta zitekeela gaur goizean olinpiar estadioan ere. Baldintza horietan lortu zuen, esaterako, 84,80 metroko marka. Aintzat hartu behar da azkeneko hiru hilabeteetan lehiaketetan soilik jaurti duela xabalina, ez entrenamenduetan.
Gaur ez da egun horietako bat izan, ordea. Anestesia jarri diote eskuineko sorbaldako bi lekutan, mina sentitu duenetan. Anestesiak ez du bere funtzioa guztiz ondo bete, eta lehiaketako emaitza ez da ona izan: «Espero baino dezente okerrago atera da».
Berotzen hasi denerako sentitu du mina. Ez da seinale ona izan. Lehen ahaleginean 73,11 metrora jaurti du xabalina. Finalera zuzenean sailkatzeko 83,50 metroren marra horitik urrun. Jainagak aurten ia beti gainditu izan dituen 80 metroetatik ere urrun.
Bigarrena motzagoa izan da: 70,77 metro. «77 metroren bueltan jaurti ahal izatea espero nuen», azaldu du Jainagak. Baldintza egokietan hori eta gehiago jaurti beharko luke: «Hainbatetan jaurti izan dut xabalina 77 metroraino, edozein txapelketatan eta edozein modutan».
Gaur, ordea, ez. Jainagak nahi zuen, baina haren buruak eta sorbaldak ez: «Buruak mina sentitzen zuen, eta gorputza argia da: nik hala nahi gabe ere, gorputza blokeatu egiten du, eta ez dio uzten».
Hirugarren jaurtiketa ez botatzear egon da, lehiaketa uztear. «Baina», argitu du, «neure buruari esan diot jaurtiketa bakarra geratzen zela eta saiatu behar nuela». Jaurtiketa baliogabea izan da azkenean.
Plazagizona da Jainaga, eta plazagizonaren patxadarekin eta aldartearekin agertu zen prentsa eremura. Ez zegoen triste. Xabalina nahi baino gertuago botata ere, gozatu zuen atzoko txapelketaz eta testuinguruaz: «Giroa, estadioa, estadioaren estalkia, zerua...». Parte hartzaileek soilik duten ikuspegiaz.
Oso garbi dauka zein den Tokio eta geroko lehentasuna: sorbalda osatzea. Batetik, sorbalda indartu beharko luke, inguruko giharrei hobeto eusteko. «Bestetik, zurda leundu», zehaztu du. «Esan zidaten zurda arruntak 0,8 zentimetroko luzera duela, baina nireak 1,2koa, eta jada loditzen hasita dago». Zurda leundu egingo liokete, osasuntsuak ez diren zuntzak kentzeko.
Osatu eta gero, bi lehiaketa ditu buruan: datorren urteko Munduko Txapelketa, AEBetan, eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoak. «Gustatuko litzaidake Parisen lan txukuna egitea eta goian ibiltzea».
Bitartean, gaur gauean, anestesiak arindutako baina atzoko jaurtiketek zigortutako sorbaldako minak jasan behar izan ditu. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201589/jokoak-oso-gogorrak-izan-dira-hustuta-amaitu-dut.htm | Kirola | «Jokoak oso gogorrak izan dira; hustuta amaitu dut» | «Triste eta hustuta»: halaxe amaitu ditu Tokioko Olinpiar Jokoak Nerea Penak, multzoko fasean kanpoan geratu eta gero. Aitortu du etxera itzuli eta gertukoen babesa sentitzeko beharra duela. | «Jokoak oso gogorrak izan dira; hustuta amaitu dut». «Triste eta hustuta»: halaxe amaitu ditu Tokioko Olinpiar Jokoak Nerea Penak, multzoko fasean kanpoan geratu eta gero. Aitortu du etxera itzuli eta gertukoen babesa sentitzeko beharra duela. | Gosaldu berri dago Nerea Pena (Iruñea, 1989). Ez du ohiko alaitasuna. Ahots serioa du, eta batzuetan hunkitu ere egin da.
Bi egun pasatu dira Jokoetatik kanpo geratu zinetenetik. Lo gutxiko egunak izango dira, ezta?
Bai. Ez dut lo askorik egin. Bagenekien multzo zaila genuela, baina helburua gutxienez final-laurdenetarako sailkatzea zen. Triste eta desilusio handiarekin nago. Dolu egunak dira, gogorrak. Batetik, bakoitzak egin behar du dolu hori, eta, bestetik, taldean. Eta horretan ari gara: elkarrekin hitz eginez eta babesa emanez.
Zuri egokitu izan zaizu halakoak bizitzea. Errazago eramaten da?
Badakizu zer den, baina horrek ez du arintzen tristura eta desilusioa. Baina dolu hori bizi egin behar da, sentitu, eta gertatutakoaren inguruan hausnartu. Badira hausnarketa batzuk unean egin beharrekoak, bestela, ahaztu egiten dira. Horrek kolpea gainditzen laguntzen dizu, ikasten, eta, baldin badu, alde onak ateratzen. Egiten ez baduzu, arantza hor geratzen da.
Zer ondorio atera duzu?
Asko aipatu dute galdu ditugun baloiak erabakigarriak izan direla Hungariaren eta Errusiaren kontrako partidak galtzeko. Baina uste dut ez dugula horretan jarri behar arreta. Gure jokatzeko era bizkor eta zuzenagatik ohikoa izan da hori, eta urruti iritsi izan gara txapelketetan. Uste dut gakoa izan dela Hungariaren aurka ez genuela gure maila eman. Horrek kondenatu gaitu. Izan ere, irabazita, final-laurdenetan ginen. Bagenekien gero beste aukera bat genuela, Errusiaren kontra. Oso harro nago Errusiaren aurka erakutsitako jarrerarekin, baina askoz zailagoa zen irabaztea, multzoko bigarren izateko lehian zegoelako. Hausnartu egin behar dugu zer gertatu zen Hungariaren kontra.
«Hanka sartze handia egin dugu», esan zenuen partidaren amaieran.
Dudarik gabe. Jokoan genuena kontuan hartuta, hasieratik intentsitate handiz irten behar genuen, partida erabakitzera. Baina ez genuen egin. Ez dut esango erlaxatuta irten ginenik, baina ez genion partidari behar bezala heldu. Eta, hain zuzen, gure indargunea beti izan da aurrean zegoen selekzioa edozein izanda ere beti lehiatu garela. Beti topatu izan ditugu baliabideak horretarako. Baina oraingoan ez genuen lortu.
Azalpenik baduzu?
Egia esan, ulertezina da. Gertatzen denean, etsipena handia da. Gogoa eta energia duzu, baina halako batean blokeatu egiten zara, eta amorratuta amaitzen duzu. Izan ere, ez duzu ulertzen zergatik. Kirola horrela da.
Hala ere, oso ondo aritu zara partida batzuetan: Brasili zazpi gol sartu zenizkion. Horrek ez dizu aho zapore txarra gozatuko?
Ez. Partida hori ondo joan zen, baina uste dut oro har ez dudala nire maila eman. Jokoen aurretik nioen bezala, azken urtea ez da erraza izan niretzat. Aurrena, itxialdia izan zen, eta gero, talde aldaketa. Ez dut ohiko erregulartasuna izan. Jokoetan gauza bera gertatu zait. Oso gogorrak eta zailak izan dira, eta hustuta amaitu dut, fisikoki, baina batez ere psikologikoki. Nire onena ematen ahalegindu naiz. Beti esaten dut badudala arantza Jokoekin. Izan ere, lesio batengatik huts egin nuen aldian domina lortu zuten.
Zer behar duzu indarberritzeko?
Etxera joan, eta senideen eta lagunen babesa jaso [hunkituta]. Berez, hilabete beharko nuke. Baina ez dakit bi astera ere iritsiko den oporraldia. Jendea askotan ez da jabetzen, baina hau da goi mailako kirola. Gero sasoia hasten dut klubarekin, Vipersekin. Herrialdez eta taldez aldatuko dut. Energia beharko dut, exijentzia handia izango baita. Goi mailako kirola oso konplexua da. Berdin dio une zail batetik etorri edo ez, hor egon behar duzu. Hori da gogorrena.
Zer da Jokoek utzi dizuten gauzarik onena?
Gai izan gara talderik indartsuenen aurrean buruz buru lehiatzeko. Urte asko ziren Frantziari irabazi ez geniola, eta lortu dugu. Errusiaren aurka ere oso ondo lehiatu ginen. Horregatik geratzen zait horren arantza handia Hungariaren kontrako porrotarekin. Gainera, pertsonalki multzo oso polita osatu dugu, eta ederra izan da esperientzia multzo honekin partekatzea. Murrizketak murrizketa, olinpiar hiriko giroa ere oso polita izan da. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201590/arabako-mahastien-tramitazioa-aurrera-doa-jaurlaritzak-errioxaren-helegiteak-atzera-bota-ondoren.htm | Ekonomia | Arabako Mahastien tramitazioa aurrera doa, Jaurlaritzak Errioxaren helegiteak atzera bota ondoren | Arabako sor-marka propioaren eskaera Bruselara bidaltzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari. | Arabako Mahastien tramitazioa aurrera doa, Jaurlaritzak Errioxaren helegiteak atzera bota ondoren. Arabako sor-marka propioaren eskaera Bruselara bidaltzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari. | Arabako Mahastiak sor-marka sortzeko eskaera Madrilera iritsiko da. Eusko Jaurlaritzak atzera bota du Errioxa Jatorri Izena Arautzeko Kontseiluak tramitazioaren onarpenari jarritako helegitea, eta, hortaz, tramitazioak aurrera jarraituko du. Espainiako Nekazaritza Ministerioaren esku dago orain eskaera Europako Batzordeari helaraztea, hark duelako azken hitza.
Behin eskaera Bruselara iritsita, sor-marka propioa eskatu duten upategiek eskubidea lukete behin-behinean marka hura erabiltzeko. Ikusteko dago, ordea, EBra noiz iritsiko den. Errioxako Kontseilu Arautzaileak iragarri du irailean auzitara joko duela tramitazioa galarazteko, bere iritziz, inguru berean bi jatorri izen izateak «kontsumitzaileak nahastuko dituelako» eta bere bazkideen eskubideak bortxatuko.
Espainiako Nekazaritza Ministerioak ere ez du ezkutatu begi txarrez ikusten duela Arabako sor-marka propioa. Uztailaren hasieran jakinarazitako txostenean, ziurtatu zuen sor-marken Europako Legearen lau artikulu urratu ditzakeela. Txostenaren egileen iritziz, Arabako Mahastiak eta Arabako Errioxa ardo «bera» dira, «eremu geografiko berekoak, mahats bera darabilte, eta bilketa eta zukutze teknika berak erabiltzen dituzte». Are gehiago, azken horren «prestigioa» usurpatzea egozten die bultzatzaileei. Txosten hori Jaurlaritzaren eskaerarekin batera da Bruselara joatekoa.
2016an eskatu zuten Arabako Errioxako 40ren bat upeltegi txikik Arabako Mahastiak-Viñedos de Alava sor-marka sortzea. ABRA Arabako upeltegi txikien elkarteko kideak dira eskatzaileak, baina ez dira kide guztiak —120 inguru ditu—. Are gehiago, ardogile gutxi batzuk elkartetik atera dira, babes horren kontura. Eskatzaileen argudioa da azken urteetan asko handitu dutela ekoizpena upeltegi handiek, eta euren produktua bereizteko eta negozioa egiteko aukerarik ez dutela.
Matxinada zabaltzeko arriskua ikusita, Errioxako kontseiluak bere araudia moldatu zuen, eta aukera handiagoa eman zuen ardoa zein herritakoa edo eskualdetakoa zen nabarmentzeko. Keinu horrek tramitazioa etetera eraman zituen Arabako Mahastiaren bultzatzaileak, baina berriro abiatu zuten, Errioxak bere promes guztiak betetzen ez zituela ikusita.
Kutsu politikoa
Sor-marka berriaren inguruko eztabaidari kutsu politikoa eman diote Errioxako erkidegoan. Hango gobernuak eta alderdi politikoek «proiektu nazionalistatzat» jo dute Arabako Mahastiak, eta argudio horiek darabilzki kontseiluak ere. Azken organu horretan pisu handia dute ardogile handiek, Arabakoak barne, eta denak kontra dira.
Euskal Herrian, berriz, osagai politikoak indar txikiagoa izan du gaiari buruzko eztabaidan, baina iritzia ematera behartu ditu alderdiak. Marka berriaren aurka azaldu dira PP eta PSE-EE, eta alde EH Bildu eta Elkarrekin Ahal Dugu. EAJn, berriz, zatiketa dago: Jaurlaritzak, Arantxa Tapiaren taldeak, ez dio trabarik jarri, baina uzkurrago jaso du ekinaldia Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak. Arabako ardoak Errioxaren barruan gehiago bereiztu ahal izatea da haien apustua, eta horretan dabiltza neurri erdiko upeltegiak ere. |
2021-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/201591/hego-euskal-herriko-estadioetan-publikoa-egongo-da-berriro.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko estadioetan publikoa egongo da berriro | Espainiako Osasun Ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran estadioetako gehienezko edukiera adostu dute: %40 edo %30 izango da, estalduraren arabera. | Hego Euskal Herriko estadioetan publikoa egongo da berriro. Espainiako Osasun Ministerioaren eta erkidegoen arteko bileran estadioetako gehienezko edukiera adostu dute: %40 edo %30 izango da, estalduraren arabera. | Aire zabalean dauden Hego Euskal Herriko estadioetan gehienezko edukiera %40 izango da abuztuan, eta kopuru hori %30era murriztuko da estalita dauden estadioen kasuan.
Espainiako Osasun Sistemako Lurralde Arteko Kontseiluan adostu dute neurria, eta hilaren 13tik aurrera izango da indarrean, Espainiako futbol ligaren hasierarekin batera. Neurria abuztuaren 29ra arte mantenduko dute. Egun horretan, ehuneko horiek aldatu edo bere horretan mantentzea erabaki beharko dute, bilkura berri batean.
Bitartean, ikusleei debekatuko zaie estadioetan jatea eta erretzea, eta ura besterik ezingo dute edan. Maskara eraman beharko dute, eta metro eta erdiko tartea mantendu beharko dute. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201621/inigo-pena-seigarren-izan-da-k2-1000-metroko-finalean.htm | Kirola | Iñigo Peña seigarren izan da K2 1.000 metroko finalean | Zumaiarrak eta Paco Cubelosek osatutako ontziak ezin izan du estropadaren lehen zatian galdutako denbora azkeneko metroetan berreskuratu. | Iñigo Peña seigarren izan da K2 1.000 metroko finalean. Zumaiarrak eta Paco Cubelosek osatutako ontziak ezin izan du estropadaren lehen zatian galdutako denbora azkeneko metroetan berreskuratu. | Domina irabazteko itxaropena bazuten, baina ezin izan dute. Iñigo Peña eta Paco Cubelos seigarren izan dira K2 1.000 metroko proban. Ohi bezala, gainerakoen atzetik abiatu dira, bukaeran estutzeko asmoz. Aurrekoek atera dieten aldea handia izan da, bi segundotik gorakoa hasieran, eta hiru segundo ingurukoa 250 metroren faltan. Azken esprinta izan da haien itxaropena, besteen indarrak agortzen direnean Peñak eta Cubelosek abiadura bizkortzeko gaitasuna baitute, baina Tokion ez dute lortu. Gerturatu dira aurrekoen multzora, baina hasieran galdutako aldea handiegia izan da. Australia izan da aurrena, Alemania faboritoa bigarren eta Txekiar Errepublika hirugarren. Iñigo Peña bosgarren izan zen Rioko Olinpiar Jokoetan.
Finalerdian laugarren izan dira. Bazirudien indar pixka bat gorde dutela finalerako, eta kontrolatuz joan direla. Bi ordu eta erdi geroago, finalean, bost ontzi izan dituzte aurretik.
Ohiko estrategia erabili dute Iñigo Peñak eta Paco Cubelosek: atzetik aurrera egitea. Piraguek elkarrekin lehiatzen dute estropadetan, baina erlojuaren kontrako ahaleginak izaten dira praktikan. Piragua bakoitzak erabakitzen du mila metroko distantzian indarrak nola banatu, noiz joan azkarrago, noiz polikiago. Peñaren eta Cubelosen kasuan, hasiera bizkorra egiten dute, gero erritmo sendo eta egonkor bat hartu, 500 metroren bueltan azkartzen hasi eta azkeneko 200 metroetan esprinta jo. Ez dute estrategia aldatzen ondoko piraguen arabera.
Irten eta berehala minutuko 160 palakadako erritmora iristen dira; lehen 500 metroetan 105-107ra jaisten dute; 500 metroak pasatu eta gero, 110-112ra igotzen dute; eta azken 200 metroetan 120-122 inguruan ibiltzen dira. Segundoko bi palakadaren bueltan ia estropada guztian.
Peña eta Cubelos aspalditik daude Japonian. Ohituta daude bertako berora eta hezetasunera. Horrek ez du esan nahi eragiten ez dienik. Peña gustura zegoen, sasoi onean iritsi direlako Tokiora. Hala zioen Tokion bertan: "Oso entrenamendu onak egin ditugu azken bizpahiru hilabeteetan; ondo sentitu gara. Oso gorputzaldi ona dugu; sasoirik onenean iritsiko gara".
2017an osatu zuten K2 1.000 ontzia. Iñigo Peñak K4 1.000 metroan lehiatzen zuen, baina ontzi mota hori kendu egin zuten Olinpiar Jokoetatik (K4 1.000 metrokoa jarri zuten). Peñak distantzia berean jarraitu nahi zuen, distantzia horretan espezialista dela dio, eta bikotekidea topatu zuen: Paco Cubelos urte askotan K1ean lehiatutakoa. Hasiera-hasieratik moldatu ziren oso ondo: lehen urtean distantziako munduko marka hobetu zuten, baita Munduko Kopako zenbait proba irabazi ere. Munduko txapeldunorde izan dira 2018an eta 2019an, bietan alemaniarren atzetik. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201622/asier-martinezek-seigarren-egin-du-eta-bere-marka-hobetu-du.htm | Kirola | Asier Martinezek seigarren egin du, eta bere marka hobetu du | 110 metroko hesiduneko finalean 13.22ko denbora egin du nafarrak, eta olinpiar diploma lortu du. Lasterketa amaiera oso ona egin du. | Asier Martinezek seigarren egin du, eta bere marka hobetu du. 110 metroko hesiduneko finalean 13.22ko denbora egin du nafarrak, eta olinpiar diploma lortu du. Lasterketa amaiera oso ona egin du. | Asier Martinezek modu bikainean biribildu ditu bere lehen Olinpiar Jokoak. Seigarren izan da 110 metroko hesiduneko finalean, 13.22ko denborarekin. Hala, beste bost ehunen hobetu du bere marka pertsonala. Beste behin aurkariak baino apur bat mantsoago atera da, baina azken 55 metroak oso onak izan dira: buruz buru aritu da beste lasterkariekin, eta olinpiar diploma eskuratu du. Olinpiar Joko hauetan hamar ehunen hobetu du bere marka pertsonala. Izan ere, aurretik 13.31 zen bere markarik onena. Finalerdietan 13.27 egin zuen, eta gaur 13.22. "Ordu batzuk beharko ditut hau dena barneratzeko. Ezin dut sinetsi oraindik. Oso eskertuta nago etxetik babestu nauten guztiei. Etxera iristeko irrikaz nago, senideekin eta lagunekin ospatzeko", adierazi du lasterketa amaitu bezain laster.
Bigarren kaletik irten da Martinez. Finaleko lasterkarien artean markarik kaskarrena zuen. Baina ohikoa duen ausardiarekin aritu da. Lehen metroetan atzetik joan da, kontrarioek berak baino irteera indartsuagoa baitute. Baina ondo eutsi dio, eta azken 55 metroetan estutu egin du, eta azkenean bi lasterkariri aurre hartzea lortu du, Andrew Pozziri (Erresuma Batua) eta Aurel Mangari (Frantzia). Finaleko garailea, ezustean, Hansle Parchment izan da. Jamaikako hesi jauzilariak 13.04 egin du, eta urrea kolkoratu du. Zilarra Grant Holloway estatubatuarrarentzat izan da, eta brontzea Ronald Levy Jamaikarrarentzat. 13.09ko denbora egin du Hollowayk, eta 13.10ekoa Levyk.
Lasterketa amaitu berritan "oso pozik" zegoen Martinez. "Gozatu egin dut gaurko lasterketan. Helburu horrekin atera naiz, eta ahal bazen nire marka pertsonala hobetzearekin. Lortu dut. Ez sinesteko modukoa da. Munduko onenekin lehiatu naiz". Aurkariak bera baino hobeto ateratzen direla onartu du. "Baina horrek ez du esan nahi ni gaizki ateratzen naizenik. Pozzi nuen alboan, eta lehen hiru hesietan 2-3 metro kendu dizkit". Alde horretatik psikologikoki lasterketa gogorra izan dela onartu du: "Eutsi egin behar izan diot. Baina uste osoa izan dut azken txanpa oso on bat egin nezakeela, eta hala izan da. Azken hesiak erabakigarriak izan dira". Finalaren zailtasunaren adibidea jarri du. "Hau da hesien gogortasuna. Holloway zen faborito argia. Nik neuk munduko marka egingo zuela uste nuen. Eta ez du irabazi".
Azken bi urteetan izan duen bilakaeraz hau adierazi du: "Kirolari esker naiz naizen modukoa. Pandemiaren ostean arreta osoa kirolean jarri nuen, eta ondo atera da. Iaz oso marka onak lortu genituen, eta aurten entrenamenduak askoz zorrotzagoak eta hobeak dira. Emaitzak iritsi dira". Orain bi aste hartuko ditu atseden hartzeko. "Gaztea naiz, eta merezi dudan moduan ospatu nahi dut. Denetarako dago denbora. Gero berriro ere zorrotz helduko diet entrenamenduei eta ikasketei". Zientzia politikoak ikasten ari da Martinez.
Mugarriz mugarri Olinpiar Jokoetan
Izugarria izan da Olinpiar Joko hauetan Martinezek izan duen bilakaera. Lehenbizi, sailkatze lasterketa irabazi zuen. 13.32ko denbora egin zuen, eta bere marka pertsonal onenetik segundo batera geratu zen. Hala, finalerdietara sailkatzea lortu zuen. Beste mugarri bat ezarri zuen finalerdietan. Hirugarren izan zen bere lasterketan, eta bost ehunen hobetu zuen bere marka pertsonala: 13.27. Hala sailkatu zen finalera. Eta gaur beste bost ehunen bizkorrago korritu du: bere marka pertsonala hainbeste jaistea espero zuen galdetuta, hauxe izan da Martinezen erantzuna: "Bagenekien 13.30etik behera korrika egin nezakeela, baina marka hamar ehunen hobetzea izugarri da". |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201623/ziganda-sailkapenean-behera.htm | Gizartea | Ziganda, sailkapenean behera | Ondo hasi zituen Jokoak golf jokalari nafarrak, baina gaurko txapelketan 73 kolpe egin ditu, bi parraren azpitik. Laugarren postutik 30. postura jaitsi da. | Ziganda, sailkapenean behera. Ondo hasi zituen Jokoak golf jokalari nafarrak, baina gaurko txapelketan 73 kolpe egin ditu, bi parraren azpitik. Laugarren postutik 30. postura jaitsi da. | Ondo hasi zuen Kasumigaseki zelaiko txapelketa Carlota Zigandak: 68 kolpe eman zituen, parraren azpitik hiru. Laugarren tokian geratu zen sailkapenean, Madeleine Sagstromengandik (Suedia) bi kolpera. Gaurkoan, ordea, ez du horrenbesteko zortea izan. 73 kolperekin bukatu du txapelketa, bi parraren azpitik. Eagle bat eta lau birdie egitea ere lortu du, baina bi bogey bikoitzekin eta lau bogey-rekin bertan behera geratu zaio jokaldia. Lehenengo egunean laugarren postuan geratu bazen ere, 30. postuarekin konformatu behar izan du oraingoan.
Munduko zerrendan lehen postuan dagoen Nelly Korda estatubatuarrak dauzka domina lortzeko aukera guztiak. 62 kolpe eman ditu, eta 129 kolpe lortu ditu guztira, 13 parraren azpitik. Ko Jin Young hego korearra ere lehen postuetan dabil, baina sei kolpe falta izan zaizkio Kordaren markara heltzeko. Park Imbee ere txapeldunaren atzetik geratu da, hamar kolpeko aldearekin. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201624/mauleko-bi-zinegotzi-kargutik-kendu-dituzte.htm | Politika | Mauleko bi zinegotzi kargutik kendu dituzte | Jean-Patrice Bassano finantza zinegotziaren eta kulturako Clement Pottierren hautaketa baliogabetu dute, herriko bozetako zerrendetan egon ahal izateko baldintzak betetzen ez zituztela argudiatuta. | Mauleko bi zinegotzi kargutik kendu dituzte. Jean-Patrice Bassano finantza zinegotziaren eta kulturako Clement Pottierren hautaketa baliogabetu dute, herriko bozetako zerrendetan egon ahal izateko baldintzak betetzen ez zituztela argudiatuta. | Frantziako Estatu Kontseiluak Mauleko bi zinegotziren hautaketa baliogabetu du, eta kargutik kendu ditu. Argudiatu du ez zituztela bete herriko bozetako zerrendetan egon ahal izateko baldintzak, hautatu zituzten urtean (2020) ez zeudelako hiriko zergak Zuberoako hiriburuan ordaintzen zituztenen zerrendan, ezta botorako erroldatuenen artean ere.
Jean-Patrice Bassano finantza zinegotzia eta kulturako Clement Pottier dira kargugabetuak. Michel Etxebeste alkate ohiak salatu zuen haiek Louis Labadoten zerrendan aurkeztu izana.
Etxebestek pozik hartu du erabakia: «Gezurrak eta agiri faltsuak zeudela onartu dute, eta horrek zalantzan jartzen du agintean dagoen taldearen sinesgarritasuna», esan du.
Labadot alkateak, berriz, haserre hitz egin du Etxebesteren aurka, salaketa jartzeagatik. Haren arabera, «Mauleri kendu egin diote hiriaren zerbitzu esklusibora zeuden bi langile trebe».
Estatu Kontseiluak Labadoten zerrendan zeuden hurrengoak izendatu ditu kargugabetuen ordez, hau da, Christine Lougarot eta Stephane Lambert. Atzo bildu zuen Labadotek bere taldea, behin betiko ordezkoak nortzuk izango diren eztabaidatzeko. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201625/suteak-ipar-mazedoniara-albaniara-eta-kosovora-zabaldu-dira.htm | Mundua | Suteak Ipar Mazedoniara, Albaniara eta Kosovora zabaldu dira | Lau dira hildakoak Albanian, Bulgarian eta Kosovon. Europako Batasunak laguntza bidali du kaltetutako eremuetara. | Suteak Ipar Mazedoniara, Albaniara eta Kosovora zabaldu dira. Lau dira hildakoak Albanian, Bulgarian eta Kosovon. Europako Batasunak laguntza bidali du kaltetutako eremuetara. | Europa hego-ekialdea inoizko bero boladarik larriena jasaten ari da. Muturreko tenperaturek suteak piztu dituzte azken egunotan; milaka hektarea baso eta etxe erre, eta ehunka zauritu utzi dituzte Turkian, Grezian eta Bulgarian. Azken orduetan, eremu horietako suek alboko herrialdeen mugak igaro dituzte, eta Albaniara, Kosovora eta Ipar Mazedoniara iritsi dira.
Albanian, Itsaso Jonikoaren kostaldean nagusitu dira suteak, Greziarekin mugan dauden Vlora eta Gjirokastra hiri turistikoen eremuan. Agintariek atzo eman zuten lehen hildakoaren berri; 64 urteko gizon bat hil zen, bere etxeko atarian zegoela. Kosovon, berriz, 50 sute zenbatu dituzte aste honetan, eta horietatik lau piztuta daude oraindik ere. Atzo 57 urteko gizon baten heriotzaren berri eman zuten, Novo Selo eremuan, keak itota. Egoera bertsua bizi dute Ipar Mazedonian, dozenaka suteetatik bi kontrolatzea lortu dute; oraingoz ez da hildakorik egon.
Halaber, azken orduetan bi hildako egon dira Bulgarian. Biktimak sute bat itzaltzeko lanetan ari ziren, baina haizearen norabidea aldatu eta sugarrez inguratuta gelditu ziren. Erreskate zerbitzuek ezin izan zieten lagundu.
Grezian eta Turkian hildakorik egon ez den arren, suak piztuta daude oraindik ere. Greziako agintariek kezka adierazi zuten atzo, fokuetako bat Olinpiar Jokoen jaioterrira azkar hurbiltzen ari delako, eta ohartarazi zuten sugarrek Antzinako Olinpia monumentu arkeologikoa kaltetu dezaketela. Handik gertu dauden dozenaka etxe erre dira dagoeneko.
Egoeraren larritasuna ikusita, EB Europako Batasuneko hainbat estatu kidek aireko eta lurreko baliabideak bidali dituzte hegoaldera: Frantziak, Ziprek, Herbehereek, Esloveniak eta Txekiak, besteak beste. EBko Babes Zibilerako Mekanismoak kudeatu ditu laguntzak, eta Europako Batzordeak garraio eta logistika gastuen %75 ordainduko ditu. Krisiaren Kudeaketarako Janez Lenarcik komisarioaren hitzetan, Europako herrialdeek emandako laguntza «elkartasunaren adibide bikaina» da.
EBko zientzialarien arabera, joan den hilabetea munduko uztailik beroenetako bat izan zen, 2019ko eta 2016ko uztailen atzetik. Europan, berriz, erregistratutako bigarren uztailik beroena izan zen, 2010ekoaren ondoren. Freja Vamborg adituaren arabera, tenperaturek gora egin dute mundu osoan, eta ohartarazi du datozen urteetan joera horrek hazten jarraituko duela. Gainera, adierazi du uztailean munduko hainbat eremutan jasandako muturreko eguraldiak, hala nola bero boladak eta uholdeak, Lurraren berotzearen ondorio direla. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201626/aebek-lortu-dute-brontzea-futbolean.htm | Gizartea | AEBek lortu dute brontzea futbolean | Lau puntu lortu dituzte estatubatuarrek, Australiako taldeak baino bat gehiago. Rapinoek gol ikusgarria sartu du. | AEBek lortu dute brontzea futbolean. Lau puntu lortu dituzte estatubatuarrek, Australiako taldeak baino bat gehiago. Rapinoek gol ikusgarria sartu du. | Puntu baten aldea izan dute. Markagailuak 3-4 erakusten zuenean bukatu da partida, Ameriketako Estatu Batuen alde. Lloydek bi gol sartu ditu, ordulariak 51. eta 45. partidaren minutuak jotzen zituela, eta Rapinoerenak izan dira beste bi golak, 21. eta 8. minutuetan. Azken horrek, gainera, ikuskizun ederra eskaini die ikusleei, kornerretik gol bat sartu duenean, zuzenean sarera. Australiarren golak, berriz, Gielnikek, Foordek eta Kerrek sartu dituzte. Gielnikek 90. minutuan igo du markagailua, baina ez da nahikoa izan partida irabazteko.
Gauzak horrela, Estatu Batuek brontzearekin konformatu beharko dute aurtengoan. AEBetako emakumezkoen futbol taldea finalerdietan erori zen Kanadaren kontra (1-0). Gaur egungo munduko txapeldunak espero baino gehiago sufritu zuen Herbeheren aurka ere, final-laurdenetan. Kanadarrek zilarrezko edo urrezko domina irabazteko asmoa daukate 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, 2012an Londresen egindakoetan eta Rio de Janeiron bi brontze lortu ondoren. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201627/pandemiak-bizi-eta-osasun-aseguruen-salmenta-handitu-du.htm | Ekonomia | Pandemiak bizi eta osasun aseguruen salmenta handitu du | Kutxabankek bikoiztu egin ditu asistentzia sanitariokoak. Auto aseguruetan oso txikia izan da hazkundea, Mapfreren arabera. | Pandemiak bizi eta osasun aseguruen salmenta handitu du. Kutxabankek bikoiztu egin ditu asistentzia sanitariokoak. Auto aseguruetan oso txikia izan da hazkundea, Mapfreren arabera. | COVID-19aren pandemiak aseguruen salmenta handitu du, eta, bereziki, bizitzarekin eta osasunarekin loturikoenak. Hala erakusten dute sektoreko enpresen emaitzek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Kutxabank da aseguru gehien saltzen duen finantza erakundea. %92 gehitu dira haren asistentzia sanitariokoak aurten, eta langile autonomoen artean bereziki (+%71). Bizi aseguruek, berriz, %54ko hazkundea izan dute.
Ostegun honetan kaleratutako ohar batean, bankuak azaldu du 71.900 aseguru berri saldu dituela urteko lehen seihilekoan, aurreko urteko epe berean baino %14,1 gehiago. Osasun arlokoekin batera, nabarmen gora egin dute etxe aseguruek (+%65) eta eraikinetakoek (+%45). Gaur egun, 931.000 poliza inguru ditu Kutxabankek.
Mapfre aseguru etxeak ere eman ditu urteko lehen seihilekoaren emaitzak: %17,4 handitu du bere negozio bolumena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hari ere bizi eta osasun aseguruak ugaritu zaizkio gehien: +%79,6 bizi aseguruak, eta +%9,7 osasun aseguruak. Etxeetakoak, berriz, +3,4, eta autoetakoak +%2. Azken horietan du bezero gehien konpainiak, eta, pandemia hasi zenetik, arlo horretan izan du hazkunderik txikiena, auto berrien matrikulazioan izan den beherakadagatik, bereziki. Mapfrek %11,6ko merkatu kuota du hiru lurraldeetan, 300.000 bezero inguru. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201628/pandemian-oso-argi-ikusi-da-kapitalaren-eta-biziaren-arteko-gatazka.htm | Gizartea | «Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka» | Ekonomia, ekologia eta feminismoa uztartzen ditu Perez Orozkoren jardunak, eta gurutzaketa horretan gogoeta ugari ekarri ditu COVID-19aren izurriak. Interdependentziaz, mundu konpartituaren gaineko erantzukizunaz eta elkarbizitza onaz hausnartu beharra aldarrikatu du. | «Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka». Ekonomia, ekologia eta feminismoa uztartzen ditu Perez Orozkoren jardunak, eta gurutzaketa horretan gogoeta ugari ekarri ditu COVID-19aren izurriak. Interdependentziaz, mundu konpartituaren gaineko erantzukizunaz eta elkarbizitza onaz hausnartu beharra aldarrikatu du. | «Ez dut uste ezer amaitu denik: COVIDaren urteetan gaude». Pandemiak aldaketa sozioekonomiko ugari ekarriko dituelakoan da Amaia Perez Orozko (Burgos, Espainia, 1977). Ekonomia ekofeministaren ahotsik nabarmenetako bat da, eta XXK kolektiboan dihardu alorreko gogoetetan eta praktiketan sakontzen. Kezkaz mintzatu da izurriaren ondorioez: «Gauza asko dakizkigu, baina oraindik proposamen asko ditugu pentsatzeko eta egiteko».
Maiz esan da pandemiak berretsi egin duela feministek urteetan zaintza krisiaz ohartarazitakoa. Zer ondorioztatu duzu zuk? Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka. Merkatuaren makineria osoa gelditu behar izan dugu bizia berreskuratzeko, baina, aldi berean, guztia gelditzean, bizia hondoratu egin da. Hortaz, agerian geratu da kapitalismoaren gurpila: kapitalismoak funtzionatzen badu, gure kontura da, biziaren kontura; baina kapitalismoa geratzen bada, bestelako espazioak eraikitzen ez ditugun bitartean, herrestan eramaten gaitu. Hasieran, ikusi zen bizia bera zela lehentasunezkoa, baina soilik bizia oso arriskuan egon denean agertu da sistema prest gauza batzuk berraztertzeko, eta, aldiz, bizia pixka bat berreskuratu denean itzuli da makineria osoa. Era berean, ikusi da etxeetan sartu direla kolektiboki kudeatu ez ziren zaintzak, etxeko atea ixtean arazo guztiak konponduko balira bezala. Eta ikuspegi ekologistatik? Pandemia kolapso ekologikoaren parte ere bada; horretaz ere aspaldi ohartarazi genuen. Krisi ekologikoa klima aldaketa baino askoz sakonagoa da: ekosistemen kolapso bat da. Mundua ez da bat-batean amaituko, baina gauza asko gertatuko dira, eta ez gara prestatuta egongo, ezta politikoki ere: hainbat egoerari aurre egiteko argitasun politikoa falta zaigu. Era berean, pandemian, halako batean ikusi genuen nolakoa izan zitekeen bestelako mundu bat: harreman hurbilagoetan oinarritua, kutsadura eta auto gutxiagorekin... Desazkunderantz abiatutako gizartearen pintzelkada batzuk antzeman genituen. Baina, gero, normaltasun zaharrera itzultzeko grina gailendu da, eta, aldi berean, biziaren hauskortasunetik eta heriotzatik ihes egitekoa. Ematen du ezer gertatu ez balitz bezala jardun nahi dugula, ez dugu pentsatu nahi minean, gaixotasunean, heriotzan... Politikoki prest egote horretaz ari zarenean, beraz, ez zara bakarrik politikariez ari? Ez, politikaz zentzurik zabalenean ari naiz, bizi kolektiboaren gainekoaz. Pandemiak arrazoia eman digu gauza askotan —bizia ez dela lehentasuna, ez dagoela ardura kolektiborik zaintzan, biziarekin negozioa egiten dela...—, baina ikusi dugu parametroak falta zaizkigula aurreikusi gabeko egoerei aurre egiteko; ez dugu indar kolektiborik izan horretarako.
Interdependentziaz kontzientzia hartzeko aukera galdu da? Bai. Ezinbestekoa da interdependentziaz ohartzea, baina interdependentzia hori nola kudeatu ere eztabaidatu behar dugu: orain bezala, desberdintasun, esplotazio eta asimetria terminoetan segituko dugu, ala modu konpartituago eta simetrikoago baterantz abiatuko gara? Horrekin lotuta dago, adibidez, osasun neurriak direla-eta agertzen ari diren jarrera batzuk: kutsatzeekiko erantzukizuna hartzearen eta askatasun eremuak babestearen arteko orekan, tranpa batean gaude. Zer zentzutan? Uler dezakegu estatuak behartu egiten gaituela, goitik ezarriz obligazio diziplinatzaile eta homogeneizatzaile bat, eta estatu autoritario eta pribatizatu horren aurrean koka gaitezke subjektu indibidual gisa, eta borroka gaitezke gure askatasun txikien alde; ala, bestalde, saia gaitezke erantzukizun propioak artikulatzen, beste pertsona batzuekin bizi garela kontuan hartuz. Ez hainbeste, adibidez, maskara jartzeko edo kentzeko aginduak betez, baizik eta gaitasuna garatuz jakiteko zein egoeratan jantzi behar dugun. Interdependentzia onartzea ez datza arau bat betetzean, baizik eta bizitzaren alde komunari erantzutean. Mundu konpartitu baten gaineko erantzukizun propioaren ikuspegitik ulertu behar dugu: mundu hori ezin dugu zaborrez bete, ezin dugu nahi beste energia kontsumitu, ezin dugu desberdintasun sozioekonomikoetan oinarritutako turismoa sustatu, ezin ditugu etengabe sentsazio berriak kontsumitu...
Joan-etorria mugatu du pandemiak, eta muga horiek mesede egin diote ingurumenari, baina turismoari lotutako sektore ekonomikoak hondoratu dira, adibidez. Auzi horrek giltzaren bat eman dezake desazkundeari buruzko eztabaidan? Hor oso argi ikusten da lehen aipatutako tranpa: turismoa erdi mailako klase globalarentzat hedatzea ez da iraunkorra, inola ere; baina, era berean, hori desagertzen bada, sektore pila bat hondoratuko da, eta, haiekin batera, jende pila baten bizibidea. Hor aldaketak egin behar dira, ezinbestean. Giltzarrietako bat da pentsatzea noren esku geratzen ari diren jarduera horren etekin ekonomikoak: herritarrek ez dute ia mozkinik ikusten, botere korporatiboaren eskuetan pilatzen baitira. Eta eredu produktibo ez-iraunkor batetik eredu erreproduktibo iraunkor baterako jauzia egitean, baliabideak birbanatu behar dira. Ez naiz ari zorpetzeaz, baizik eta birbanatzeaz, ehun sozioekonomikoaz aldatuz, eta zerga erreforma sakonen bidez lagunduz. Bestalde, landa eremua nekazaritza turismoaren bidez berrindartzeko joerak kezkatzen nau: munduko beste puntara bidaiatzea baino iraunkorragoa da, baina berdin dakar landa eremua urbanizatzea eta turismora bideratzea, elikadura subiranotasunaren aldeko apustua egin ordez. Lurrak jana emateko erabili behar dira. Ildo horretan, nola liteke itxialdian zehar supermerkatuak zabalik egotea eta kaleko merkatuak ez? Janaria ezinbestekoa da, beraz, ezin da banatzaile handien esku egon: ekoizleen eta kontsumitzaileen arteko zuzeneko harremanak babestu behar dira. Itxialdian oso agerian geratu ziren zaintza premiak kudeatzeko zailtasunak. Zenbateraino du zaintzak egiturazko arazo bat? Zaintzaz ari bagara, zaurgarritasun handiko garaietan —haurtzaroa, zahartzaroa edota aniztasun funtzionala— bizitzek behar duten arta ri dagokionez, ez daukagu ia egitura kolektiborik, eta dauzkagun apurrek —batez ere adinekoentzat— huste moduko bat dakarte: edo zure etxean zaude, edo makroinstituzio batean, zeinetan zure pertsona desagertzen den; eta horren erdian ez dago ezer. Egitura kolektiboak eguneroko zaintza horren lagungarri izan behar lirateke; haurren kasuan, izan daitezke haurtzaindegiak eta jantokiak, baina izan daiteke kalea bera ere, baldin eta ez bada leku arriskutsu bat auto batek harrapa zaitzakeelako. Adinekoen kasuan, egitura kolektibo bakarra ezin da zahar etxea izan: izan daitezke etxe konpartituak, edo atarian saretxo bat osatzea bizilagunei eskatu ahal izateko zerbait erostea edo zaborra ateratzea. Ez naiz ari dena etxetik ateratzeaz, baizik eta sare zabal bat osatzeaz, eguneroko kontuak konpartitzeko, eta etxe nuklearren eta eremu publiko-instituzionalaren artean dagoen espazioa betetzeko. Zahar etxeetan gertatutakoaren harira, eredua berraztertzeko aldarria ozendu da, eta erakunde publiko batzuek eskaerari heldu diote, baina silver economy eta antzeko kontzeptuak erabiliz. Bateragarriak al dira zaintza eta etekin ekonomikoak? Ez, ezin dira zahartzaroa eta zaintza jorratu merkatu ekonomiko gisa hartuta. Nire ustez, botere korporatibo globalaren azken erasoa arlo horretara doa, etekin berriak lortzeko. Azken batean, silver economy betikoa da: eskubideen subjektu izango zara, kontsumitzaile zaren neurrian. Zahartzea bizitzaren parte bat da, baina, ez dugunez zaurgarritasuna ikusi nahi izan, oso interpretazio negatiboa egin da adinekoez, «klase pasiboa» direlakoan; ikuspegi hori irauli egin behar da, eta zahartzaroa bizitzan integratu, baina ez eskubideak eskuratuz kontsumitzaile bihurtuta. Adinekoen zaintzan, nolako eredua hobetsiko zenuke? Lau faktore daude eztabaidagai. Batetik, auzitan jartzen ari da zahar etxe handien eredua, norbere intimitatea eta indibidualtasuna galtzen delako bertan; baina horrez gain, aztertu behar da noren esku dagoen zerbitzu hori: pertsonan zentratutako arretaren eredua ez da bateragarria negozioarekin. Irabazi asmoa hortik kendu behar da: zerbitzu guztiz publikoak edo publiko-komunitarioak izan behar dira. Bestetik, pertsonan zentratutako zaintza hori emantzipatzailea izan behar da, eta, ildo horretan, aldatu egin behar da nola zaintzen den, baina baita ere nola espero duen jendeak zaindua izatea; izan ere, askok uste dute zaindua izateak dakarrela zerbitzari bat edukitzea, izan ama, emaztea, alaba, langilea edo erizaina. Lan baldintzak ere hobetu behar dira: horiek duindu gabe ez dago zaintza duinik. Bestetik, teknologiarekin zer egin ere pentsatu behar dugu: berez zain dezake ala zaintzen lagun dezake? Arlo horretan asko dago jokoan, adibidez, datu pribatuen kudeaketari lotuta. Nola eragiten die zaintzaileei genero eraikuntzak? Eraikuntza heteropatriarkalak berekin dakar emakumeak besteentzat izatea eta egotea: zu baliotsua zara, besteentzat baliagarria zarelako, besteek baloratzen zaituztelako eta zentzua ematen diotelako zure bizitzari. Sakrifizioaren etika bat dakar, perbertsoa, langileak zukutzeko erabiltzen dena, haiek badakitelako biziak daudela arriskuan. Baina generoak ez ezik, klaseak eta arrazak ere eragina dute: sakrifizioaren etika hori, nolabait, munduan egoteko modu bat da zerbitzari klaseentzat. Alegia, batzuek uste dute munduak zerbait zor diela eta besteak euren zerbitzura daudela, eta beste batzuek uste dute besteei zerbitzatu behar dietela. Horregatik aldatu behar da zaindua izateko ikuspegia ere.
Nola duindu daitezke zaintza lanak? Zaintza lan guztiak duindu behar dira, eta horietako batzuk profesionalizatu. Ordainpean jarri behar dira, batez ere, ezagutza espezializatuak edo dedikazio oso intentsiboak eskatzen dituztenak —eta, beraz, bizitzaren beste dimentsioekin bateraezinak direnak—. Horietarako egitura kolektiboak egon behar dira, zaintza horiek modu profesionalean egiteko, lan baldintza duinekin, sektoreotako borroka sindikaletik aldarrikatzen ari direnaren ildotik: ratio handiagoak, soldata hobeak, langileen kontziliazioa eta funtzioak bizi zikloetara egokituta... Dena den, zaintza lanak ez dira soilik eremu profesionalean duindu behar, baizik eta orokorrean, eta, horretarako, haien garrantzia aitortu behar da, eta lanak birbanatu, hau da, egiazko erantzukidetasuna eraiki, denok har ditzagun ardurak: ekonomikoki aukera izan bezain laster etxeko lanen zerbitzua kanpora ateratzeko logika horiek hautsi behar dira. Hortaz, zer egin etxeko enpleguarekin? Nire ustez, desagertu egin behar da, egun ezagutzen dugun moduan behintzat, dena sartzen den saski-naski bat delako. Lan horiek aletu egin behar dira, eta hainbat ogibidetan banatu: geriatria, garbiketa... Eta parte bat desagertu behar da: nik zuri dena egingo dizut etxean, zuk etxetik kanpo nahi duzuna egiteko modua izan dezazun. Izan ere, etxeko enpleguaren parte hori, egun, bikote heterosexualen gatazken irtenbidea da, edo norbere denbora kudeatzeko zailtasunena. Zaintza sistema publiko-komunitarioa aldarrikatzen ari da mugimendu feminista. Nola definituko zenuke? Zer eremu jorratu behar ditu? Pentsatu behar dugu nola lagundu bizitza-heriotza zikloa, zer sare eta babes kolektibo mota ezarri bizitzea merezi duten bizitzak edukitzeko. Zaintza sistema horrek kontuan hartu behar luke haurtzaroa, zahartzaroa modu zabalean —ez soilik mendekotasunak agertzen direnean— eta aniztasun funtzionala —ez mendekotasun gisa, baizik eta beste zaurgarritasun mota baten moduan—; eta ezarri behar genuke nolako zerbitzu publikoak behar ditugun, babes komunitariorako zer sistema sortu behar dugun —adibidez, belaunaldi arteko etxeak—... Baina, era berean, sistema hori espazio bat ere izango litzateke, galdetzeko nolako biziak bizi eta antolatu nahi ditugun kolektiboki, eta zaintzeko norantz doazen instituzio publikoak, zenbateraino oinarritzen diren sistemaren esfera ikusezinenetan.
Zaintza erdigunean leloa oso lagungarria izan da eztabaida hori lehen lerrora ekartzeko, eta instituzioek ere bere egin dute. Era berean, zaintzaren definizio oso zabala erabili da; dena da zaintza horrek eragotzi al du proposamen zehatzagoak egitea? Nik uste dut oso lelo indartsua izan dela, aukera eman digulako sistemaren inguruko kritika egiteko eguneroko bizitzarik. Sistema sozioekonomikoaren dimentsio eta gatazka ezkutuak argitara ateratzeko modua eman digu. Hau da, Zaintza erdigunean sistemaren aurkako inpugnazio erradikala da. Denborarekin, ordea, egia da arazo batzuk agertu direla leloarekin. Batetik, dena zaintza bada, ezer ez da zaintza ideiarekin lotuta, eta proposamen zehatzik ez egitearekin: politika publikoak mendekotasunera murriztu dira, eta inpugnazio erradikal hori egiteko gaitasuna galdu egin da. Eta bestetik: zaintzak erdigunera bai, baina zeintzuk: sistema honetan daudenak edo nahiko genituzkeenak? Hitz bera erabili dugu desagerrarazi nahi dugunaz eta eraiki nahi genukeenaz aritzeko; horrek nahasmena eragin du, eta hortik etorri da botere faktikoen erabilera: leloaren gatazka dimentsioa galtzen bada, edozeinek har dezake beretzat. Leloa birformulatu behar da? Nik orain hitz egingo nuke ez hainbeste zaintza jartzeaz erdigunean, baizik eta elkarbizitza ona, biziaren iraunkortasuna; hau da, modua jartzeaz bizitzea merezi duten bizitzak kolektiboki eraikitzeko. Eta hori, azken batean, eztabaida kolektiborako prozesu gisa ulertu behar dugu: elkarrekin dugun bizitza horren gaineko egiazko erantzukidetasuna sustatuko duen egitura sozioekonomikoa eraikitzea. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201629/macronek-txertoaren-hirugarren-dosia-jartzeko-kanpaina-hasiko-dutela-baieztatu-du.htm | Gizartea | Macronek txertoaren hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko dutela baieztatu du | Irailetik aitzina adinekoek eta herritar zaurgarriek koronabirusaren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzen ahalko dutela erran du. OMEk, ordea, horren inguruko moratoria eskatu du, txertaketa kanpainaren desoreken ondorioz. | Macronek txertoaren hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko dutela baieztatu du. Irailetik aitzina adinekoek eta herritar zaurgarriek koronabirusaren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzen ahalko dutela erran du. OMEk, ordea, horren inguruko moratoria eskatu du, txertaketa kanpainaren desoreken ondorioz. | COVID-19aren kontrako erantzun immunitarioa sendotzeko, hirugarren dosia jartzen hasiak dira zenbait herrialdetan, hala nola Israelen eta Alemanian. Goizean, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak baieztatu du irailetik aitzina hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko duela Frantziak. Macronen asmoa da adineko herritarrak eta herritar zaurgarriak lehenestea hirugarren dosia jartzeko, eta adierazi du Frantziako Gobernua dagoeneko hasia dela kanpaina prestatzen. Instagram sare sozialean argitaratutako bideo batean eman du horren berri Macronek. «Dirudienez, hirugarren dosia beharrezkoa izanen da, ez berehala, eta ez denentzat, baina adinekoentzat eta birusaren aurrean zaurgarri direnentzat, bai», azaldu du.
Macronek, beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak eskatutako moratoriaren kontra egin du. Izan ere, atzo, OMEk txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan atzera egiteko eskatu die horretan ari diren herrialdeei. «Ulertzen dugu gobernuek herritarrak delta aldaeraren aurrean babesteko duten kezka, baina ezin dugu onartu txerto baliabide gehienak erabili dituzten herrialdeek oraindik ere gehiago erabiltzea, eta, bitartean, munduko populaziorik zaurgarrienek babesik gabe jarraitzea», adierazi zuen erakundeko Tedros Adhanom Ghebreyesusek. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201630/ezin-ulertuzkoa-da-gai-honetan-egon-den-legegintza-nagikeria.htm | Gizartea | «Ezin ulertuzkoa da gai honetan egon den legegintza nagikeria» | Erronka zaila izan da ordenamendu juridikoan izurriari aurre egiteko tresnak aurkitzea; kamutsak izan dira usu, eta eraginkorrak izan direnetan, zalantza handien sorburua izan dira. Zuzenbidean katedraduna izanik, Alvarezek adi-adi begiratu dio paradoxaz jositako amaraun horri. | «Ezin ulertuzkoa da gai honetan egon den legegintza nagikeria». Erronka zaila izan da ordenamendu juridikoan izurriari aurre egiteko tresnak aurkitzea; kamutsak izan dira usu, eta eraginkorrak izan direnetan, zalantza handien sorburua izan dira. Zuzenbidean katedraduna izanik, Alvarezek adi-adi begiratu dio paradoxaz jositako amaraun horri. | Izurriari aurre egiteko neurriak hartzeko eskumenen gaineko albisteak, horien egokitasunaren gaineko iritzi eta adierazpenak, hedabideetan naro ibili dira osasun krisi honetan, zalaparta artean usu. EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbide Pribatuko katedradun Juanjo Alvarezek onartu du (1964, Zumaia, Gipuzkoa) COVID-19aren pandemia erronka zail askoren sorburua izan dela beste alor askotan bezala zuzenbidearenean ere, eta motel ibili dela askotan. Zuzenbideak «erreminta kaxa» izan behar duela defendatu ohi du, konponbideetan lagundu behar duela; aldiz, errealitate berri eta korapilatsu honetan askotan «murru» izan dela ikusi du. Arranguraz egin du adierazpena; izan ere, inoiz baino garrantzi handiagoa izan dute erantzunaren egokitasunak eta doitasunak, izurria hesitze aldera neurri zorrotzak hartu behar izan baitira, herritarren oinarrizko eskubideak mugatu dituztenak, aurrez irudikatzen ere zail zen modu batean. Alarma egoeraren aldeko hautua egin dute hainbat administraziok bide horretan; Espainiako eta Frantziako gobernuek, adibidez. Izurriaren hastapenetan, hautuak dudak eragin zizkiola onartu du: «Lehen sentipena izan zen: proportzionala ote da? Ez zen bermeak bilatzen zituen ikuspegi bat antzematen hor, baizik eta salbuespenera begirakoa». Jardun legegileari begira kritikoa da, egoerari erantzuteko ordenamendu juridiko bat ehuntzen ez delako asmatu.
Juanjo Alvarez, Zuzenbide Pribatuko katedraduna. Jon Urbe, FOKU
Alarma egoeraren bitartez, eskubide ugari mugatu dira iragan hilabeteotan. Espainiaren kasuan, auzitan jarri du orain Auzitegi Konstituzionalak gobernuak ezarritako lehen alarma egoera, eta haren ondoriozko konfinamendua. Halako zerbait egiteko, salbuespen egoera ezarri behar litzatekeela ebatzi du. Zer iritzi duzu epaiaz?
Burugabekeria bat iruditzen zait ebazpen hori. Izan ere, itxura batean bermeen izenean, auzitan jartzen ditu gure askatasunak eta betebeharrak, eta atea irekitzen dio salbuespen egoerari. Ematen duen argudioa, gainera, oso pobrea da. Zera esan da ebazpen horretan: konfinamendua konstituzioaren kontrakoa izan zela alarma egoerak ez zuelako hori egiteko biderik ematen, baina hori ez da egia. Eta Auzitegi Konstituzionalaren beraren jurisprudentzia dago horren inguruan. Eskubidearen murrizketa, oso larria izanda ere —eta kasu honetan etxean utzi gintuen, etxeko balkoian jarri eta txaloka— kontrol bati lotua zegoen: ez zen desagertu. Konstituzionalaren ebazpenak dio marra gorri bat igaro zela: eskubidea mugatu ez, bertan behera utzi zela. Eta hori okerra da. Bertan behera uzten bada, eskubide bat desagertu egiten da; kasu honetan, ordea, erreklamazioak egiteko aukera eta bermea hor daude. Ebazpen horren argudioak nik ezin ditut estatu demokratiko batekin lotu.
Salbuespen egoera aipatzeak egiten du bereziki larria?
Guztiz. Ez dela hori gertatuko esaten ari dira. Ja, eta Vox gobernura heltzen bada? Baina, horretaz aparte ere, niri ez zait diskurtso hori gustatzen: nik nire eskubideak badiren bermea izan nahi dut. Ebazpena esaten ari da berme gehiago leudekeela salbuespen egoerarekin? Bada, behin egoera hori ezarrita, gobernuak nahi duena egiteko era du: nahieran. Ebazpena ikaragarria da, eta ez dakit zer-nolatan ez den horren aurrean erantzun legegile bat emateko urratsa egin. Legegileari dagokio bermeak ematea.
Eta kasu honetan ez dira eman?
Espainiako botere legegileak nagikeria erakutsi du alde horretatik. Aurrera egite aldera, bi bide leudeke. Baga: pandemiaren kontrako lege bat egitea. Biga: egun osasun arloan dagoen legeria organikoa moldatzea. Espainiako Parlamentuko gehiengoak alarma egoeren luzapenak onartu bazituen, izan zen ikusi zuelako ez zegoela beste biderik. Hara, ba egin zezatela urratsa era ordenatuago batean, eta izan zitezela proaktiboak. Aurrea hartu behar zaio egoerari, eta alderdikerietatik aparte egon behar luke horrek; zuzenbideak erantzun egin behar du. Arduragabekeria izan da hori. Eta areago, burutazio bat dela esango dute hainbatek, baina nire ustez Eusko Legebiltzarra ere erabili behar litzateke bide horretan, hantxetik Espainiako Gorteei lege proposamen bat helarazteko. Ados, ez dute eskumenik legea aurrera eramateko, baina proposamena egin dezakete: hori ere bide erakargarri bat izan zitekeen. Baina, oro har, laburbilduz, ezin ulertuzkoa izan da gai honetan egon den legegintza nagikeria. Eta oraindik nabarmenagoa da hori Auzitegi Konstituzionalaren ebazpenaren ostean.
Lege propio bat egitea, edo daudenak moldatzea. Bi aukera daudela esan duzu. Horiek garatuta, alarma egoerarik ez litzateke behar ja gehiago?
Salbuespenekoa litzateke. Egokiena litzateke propio pandemiaren kontrako lege bat egitea: gaiari buruz beste lege batzuetan jartzen duena jasoko lukeen lege bat. Beste lege horiek zentzua izaten jarraituko lukete, baina ad hoc egindako lege batek esparru juridiko arautzaile garrantzitsu bat emango luke. Horixe litzateke niretzat formularik egokiena.
Eusko Legebiltzarrak lege propio bat onetsi du pandemiei aurre egiteko. Zer moduzkoa da?
Sistematikoki oso zuzena da, aseptikoa, garbia; baina ez du egun daudenetatik aparteko erremintarik ematen, eta, beraz, ez da eraginkorra. Argia da hori. Erreminta juridikoak emate aldera, ez da eraginkorra.
Autonomia erkidegoen eskumenak bere ahultasunean erakutsi ditu krisi honek, ezta?
Areago, estatuak ere badira txikiegiak tamainako zerbaiti aurre egiteko. Pandemia bati aurre egiteko, dimentsio global batean jardun behar duzu, eta gero moldatu egin behar da beheragoko errealitateetara egokitzeko. Alde horretatik, Alemanian, lander-etan eta, hemengo arazoen antzekoak izan dituzte; politikoki era zuzenago batean bideratu dituzte, baina arazoak antzekoak izan dira. Euskadin, adibidez, pandemiari aurre egiteko eskumenak baditugu: testuinguru guztietan, gainera. Babes zibilean, osasungintzan, osasun publikoan... Eskumenak baditugu. Arazoa dator juridikoki murrizketak ezartzeko orduan; ezar daitezkeen murrizketa bakarrak lotuta daude tokietako edukierekin eta ordutegiekin. Besterik ez: populazio orokorrari begira, beste neurririk ezin da hartu.
Horiek horrela, auzitegietara jo dute behin baino gehiagotan autonomia erkidegoek, jarduteko baimen eske. Nafarroako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza ataka horretan ikusi ditugu. Ez da koherentziarik egon emandako epaietan: aski erantzun ezberdinak egon dira. Nolatan?
Askotan gertatzen da auzitegietan epaileek hartu behar dituztela erabakiak arrastorik ere ez duten gaiez; orojakitea jakintsuen kontua da. Epaileen lana izaten da errealitate bat hartu, eta errealitate juridiko batera eraman, iragazki horretatik igaro, eta ebazpen bat ebaztea. Kasu honetan argia ez den errealitate normatibo batekin egin dute topo: anbiguoa. Batetik, «behar adina neurri» hartzeko era ematen duen lege multzo bat; bestetik, eskubideak bermatzera egiten duen legeria bat, esaten dizuna kontuz ibiltzeko populazioari, era orokorrean, eskubideak murriztea ekarriko duten legeekin. Bi errealitate horiek aurrez aurre jartzen ditu epaile batek, proportzionaltasun irizpidea ere hor dago eta aztertzen du: «Hau egin dezaket? Eta beste hau?». Gero, zera hartu behar da kontuan baita ere, normalean epai on baten atzean, auzi eske on bat dago; ematen diren argudioek garrantzi handia dute.
Eusko Jaurlaritzak, adibidez, ezezko ebazpenak jaso ostean, utzia du oraingoz auzitegietako bidea. Berriz hartu behar luke?
Nire ustez, bai; Jaurlaritzak muturreraino eraman behar luke bide judiziala. Batetik, argudioen mailan. Bestetik, EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak ez badu argi, zoaz Auzitegi Gorenera. Hartara, gero herritarrei azaldu ahal izateko zein den zure erantzukizuna. Batetik, politiko-instituzionala: alegia, kasu honetan Pedro Sanchezi eskatzea alarma egoera bat. Bestetik, lege bat egitea bultzatzea; ordezkari kopuru handi samarra dugu Madrilen, hor bultza zitekeen lege proposamen bat. Zergatik ez? Lortu akordio bat, eta sustatu. Ahalegindu: muturreraino. Eta esan bide guztiak erabili dituzula. Azaldu Sanchezengana jo duzula, eta atearekin eman dizula muturretan. Parlamentuan bidea egiteko ahalegina egin duzula, eta ez zaituztela aintzakotzat hartu, eta bide judiziala ere erabili duzula, eta ezin izan duzula gehiago egin hor ere. Baina ahalegindu.
Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek berak esan zuen Gorenak jurisprudentzia jar zezakeela auzi hauetarako, eta jorratzeko bide hori. Zer iruditzen zaizu?
Nire ustez, hor Espainiako Gobernuak egin zuena lardaskeria bat izan zen: hor lasterbide bat bilatu nahi izan duzu, epaile batek konpon dezan legearen bidez konpondu ez dena. Konpon ezazu lege baten bidez, eraman ezazu gaia parlamentura, eta bidera ezazu han. Hortxe dago lehen aipatu dudan nagikeria. Auzitegi Gorena ahalegintzen da erabaki koherenteak ebazten, baina Auzitegi Gorenak ez du erantzunaren filosofoen harria aurkituko. Hala ere, niri iruditzen zait merezi duela ate hori ere jotzeak.
Auzitegiek gaiaz eman dituzten sententziak taxu diferentekoak izan dira hilabeteotan, eta horren motiboak zein diren azaldu dituzu. Halakoek, hala ere, ez dute okertzen justiziarekiko ikuskera?
Bai, eta mesfidantza sortzen dute justiziarekiko. Baina esan dut, hori bestela ere gertatzen da: dibortzioetan, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan, bestelako auzitan... Zer egin behar da hori urritzeko? Esparru normatibo bat eman behar duzu. Edozein arautan orientabide interpretatibo oso ezberdinak daudela ikustean, Auzitegi Gorenera jotzea izaten da hautu bat, jurisprudentzia harmonizatu bat eman dezan. Baina, bide batez, normalean botere legegileak lege ere bihurtzen du Gorenak emandako irizpide interpretatibo hori.
Beste herrialdeek nola bideratu dituzte murrizketak? Zer euskarri juridikorekin egin dituzte? Zer zailtasun izan dituzte?
Inork ez du hagaxka magikorik izan. Oro har, prozedurei dagokionez, neurrien egokitzapen hobe bat egon da; hemengo egoerarekin alderatuta, hori nabarmenduko nuke, batez ere. Baina, gero, kontraesanak mundu osoan egon dira. Begiratzeko ispilua Australia izan liteke? Ez dakit. Han hainbat neurri prebentibo hartu dituzte hemen bai botere legegileak, eta bai exekutiboak, asko pentsatu dituztenak. Estatu deszentralizatuetatik egin beharreko gogoeta bat bada hor, kogobernantza deitua behar dugunona. Nik ez dut gogoko hitz hori: kogobernantza. Ez da kogobernantza: gobernantza da, gobernu konplexu baten gobernua da, eta helburua da, betiere, erabaki eraginkorrak hartzea erabakiak hartzeko maila ezberdinetan. Nola uztartu hori dena? Alemaniak, esate baterako, nahiko ondo antolatu du. Errealitate zentralizatua duten herrialdeetan, berriz, bestelakoa da egoera; esaterako, Emmanuel Macron atera zen esaten txertatu gabeak ez zirela garraiobideetan sartuko, eta protestak izan dira, noski, baina politikoki inork ez du ezer egin. Jakina, Parisen erabakitzen duzuna Miarritzeraino heltzen da.
Espainiako Kongresuan ordezkaritza duten alderdien partetik, hartu behar izan diren neurrien inguruko eztabaidak politizatzera egin da sarri, ezta?
Guztiz ados, politizatu egin da, eta judizializatu, eta hori, maila horretan, ez da ikusi gainerako estatuetan. Debatea guztiz politizatu egin da, eta auzitegietara eraman. Eta horrek ekarri du segurtasun juridikoaren defizit bat. Politikoen arteko politikaren kutsadura ere heldu da eremu judizialera, eta ingurumari horretan, zer geratu da? Zuzenbideak, eraginkorra izateko ahaleginean, hutsaren hurrengo jardun du.
Prozesu honen ostean egon daiteke eskubideen galera bat? Eskubideak ahulago egite bat?
Ez nuke hori esango. Bueno, jakina, Auzitegi Konstituzionalak orain eman duen irizpidea nagusituko balitz, bai. Baina, oro har, esango nuke tentsio bat egon dela; gure oinarrizko eskubideak ukitzeak argudiatze juridiko irmo bat eskatzen duelako, eta legeak ez digulako eman. Debate hori konpontzeko dago, baina debate sano bat dela uste dut: dagoeneko konponduta behar luke, aspaldi, baina argi uzten du eskubideak erabaki politiko-publiko baten ondorioz ukitu nahi direnean, kortse asko daudela hor. Eta hori ez da txarra. Arazoa da dagoeneko konponduta behar lukeen debate bat kronikoa bihurtzea.
Zer ikasbide atera behar da?
Zuzenbideak produktu sozial bat izan behar duela, eta pandemiaren ondoriozko arriskua da zuzenbidea baliogutxituta geratzea gizarteko bizitza antolatzeko funtzio arautzailean. Horregatik, niretzat legegileek arduratsuak izan behar dute, aurrea hartu behar diete egoerei. Zuzenbideak ezin du zientzia forentse bat izan; sendatu egin behar du, prebenitu. Eta berandu gabiltza. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201631/afganistanen-18-milioi-pertsona-daude-giza-laguntza-beharrean.htm | Mundua | Afganistanen 18 milioi pertsona daude giza laguntza beharrean | Helmanden egoera larria da. Lekukoek salatu dute herritarrek ezin dutela etxetik irten, tiroz hilko dituzten beldur. | Afganistanen 18 milioi pertsona daude giza laguntza beharrean. Helmanden egoera larria da. Lekukoek salatu dute herritarrek ezin dutela etxetik irten, tiroz hilko dituzten beldur. | IRC Erreskaterako Batzorde Nazionalaren arabera, Afganistanen 18 milioi pertsona daude giza laguntza beharrean. Erakundeak kezka agertu du herrialdean indarkeriak okerrera egin duelako azken bi egunetan, eta gogorarazi du aurtengo legen seihilekoan hildako zibilen kopurua azken urteetako altuena izan dela —1.649 zibil hil dituzte ekainaren amaierara arte, iazko tarte berean baino %47 gehiago—. Desplazatu kopuruak ere gora egiten du oraindik ere; IRCren datuen arabera, egunero 30.000 pertsonak egiten dute ihes beren etxeetatik; hala, Afganistan da, Siriaren atzetik, desplazatu gehien dituen herrialdea.
AEBek azken egunetan iragarri dute bisa bereziak emango dizkietela herrialdeko albiste agentzia eta giza laguntzarako erakundeentzat lan egin duten afganiarrei, baina zehaztuta lehenik eta behin herrialdetik irten beharko dutela, eta hirugarren estatu batean egon beharko direla prozesua amaitu arte —urtebete inguru—; bitarte horretan, ez dute Washingtonen laguntzarik izango. Etxe Zuriak berak aitortu du «zaila» izango dela afganiarrentzat baldintza horiek betetzea, eta eskatu dio Pakistani utz diezaiela iheslariei herrialdean sartzen.
Azken egunetan talibanek gogortu egin dituzte hiri nagusien aurkako erasoak, gobernua haiei aurre egiteko ezinean ari den bitartean. Izan ere, Kabulek ez du nahikoa baliabide miliziei aurre egiteko, eta dituenak Kabulen eta inguruetan daude gotortuta. Helmand probintziako diputatu Karim Ataalek kritikatu egin du Asharf Ghaniren gobernuaren jarduna, eta egotzi dio Helmand, eta Laskar Gah hiriburua, urte luzez alde batera utzi izana: «Herritarrak infernu bat bizitzen ari dira orain. Ez dira etxetik irteten ausartzen, tiroz hilko dituzten beldur. Denetarik falta dute; ez dute ez jatekorik, ezta botikarik ere».
Azken orduetan, ordea, kontraerasoari ekin diote gobernuko indarrek AEBen laguntzarekin. Goizaldean, talibanek Lashkar Gahn zituzten kokaguneak bonbardatu dituzte AEBetako droneek. Militarrek eskatu diete herritarrei euren etxeetatik ihes egiteko, eta «toki seguruetan» babesteko. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201632/aske-gelditu-da-igor-suberbiola-euskal-presoa.htm | Politika | Aske gelditu da Igor Suberbiola euskal presoa | Gaur goizean atera da Mont-de-Marsango espetxetik. Hamahiru urte egin ditu preso. | Aske gelditu da Igor Suberbiola euskal presoa. Gaur goizean atera da Mont-de-Marsango espetxetik. Hamahiru urte egin ditu preso. | Igor Suberbiola euskal presoa aske gelditu da gaur goizean. Mont-de-Marsanen (Okzitania) egin ditu azken urteak preso, eta, handik aterata, kartzelaren atarian egin diote harrera senide eta lagunek.
Guztira hamahiru urte egin ditu espetxean preso donostiarrak, 2008an Bordelen atxilotu zutenetik (Frantzia). 2018an hurbildu zuten Mont-de-Marsango espetxera, Arlesetik (Frantzia, 750 kilometro). |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201633/onkologikoko-langileak-osasun-sare-publikoan-integratzeko-eskatu-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Onkologikoko langileak osasun sare publikoan integratzeko eskatu du EH Bilduk | Koalizioak salatu du Osasun Sailak «eskura dituen osasun profesional eta baliabideak ez erabiltzea eta utzikeriaz jokatzea» | Onkologikoko langileak osasun sare publikoan integratzeko eskatu du EH Bilduk. Koalizioak salatu du Osasun Sailak «eskura dituen osasun profesional eta baliabideak ez erabiltzea eta utzikeriaz jokatzea» | Donostiako ospitale Onkologikoko langileak mobilizaziotan ari dira, osasun sistema publikoan integratu ditzaten eskatzeko; eta EH Bilduk bat egin du aldarri horrekin. Rebeka Ubera koalizioko legebiltzarkidea eta Juan Karlos Izagirre Gipuzkoako batzarkidea izan dira bertan, eta lehenak salatu du «onartezina» dela Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Onkologikoarekin duen atxikimendu hitzarmena ez betetzea, bertako langileak sare publikoan ez sartuta; eta «eskura dituen osasun profesional eta baliabideak ez erabiltzea eta utzikeriaz jokatzea». Hori horrela, jakinarazi du prozesua azkartzeko exijituko duela, eta ekinbideak antolatuko dituela horren alde.
Onkologikoko Enpresa Batzordeak denbora darama haien egoera salatzen; azaldu dute 2019an hasi zutela Osakidetzako sare publikoan integratzeko plana, eta hiru urteren buruan bukatuta egon behar zuela, aurten alegia. Hala ere, hori ez dela gertatu adierazi dute, eta, zerbitzuak publikoak badira ere, zenbait langile Onkologikoa Fundaziokoak direla oraindik ere, eta ez Osakidetzakoak. Uberak azaldu du Osasun Sailari horren azalpenak eskatu zizkiotela, eta «kezkagarria» dela hitzarmenak aurrera egin ez duela ikustea.
Legebiltzarkideak, bestalde, salatu du ospitaleko baliabideak ez erabiltzea, argudiatuta hori egitea diru publikoarekin egiten den urteroko 23 milioi euroko inbertsioa «zakarrera» botatzea dela. Izan ere, batzordeko langileek salatu dute ospitaleko jarduna murrizten ari direla, eta eskaintzen dituzten oheen %40 ere ez dituztela betetzen. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201634/egindako-testen-124-dira-positibo-baina-intzidentzia-apaltzen-ari-da.htm | Gizartea | Egindako testen %12,4 dira positibo, baina intzidentzia apaltzen ari da | 11.147 test egin dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, eta horietako 1.383 positiboak izan dira. | Egindako testen %12,4 dira positibo, baina intzidentzia apaltzen ari da. 11.147 test egin dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, eta horietako 1.383 positiboak izan dira. | Osakidetzak eta Osasunbideak azken datuak argitaratu dituzte: atzo berriro 1.383 kasu positibo atzeman zituzten. Bizkaian 608, Gipuzkoan 319, Nafarroan 281 eta Araban 143. Aurreko asteetako ildoan, mila kasu baino gehiago berriz, eta oraindik ere osasun publikoaren irizpideen arabera izurria kontrolpean jartzen hasteko oinarrizkoa den %5eko portzentajetik oso gora: testen %12,4 izan ziren positiboak. Osasun agintariak 100.000 biztanleko hamalau eguneko intzidentzia tasa metatuari erreparatzen diote adi-adi, izurriaren eboluzioa erakusteko aldagai egokia dela iritzita, eta hor beherakada bat agerikoa da; herrialde guztietan ari da kurba beheraka. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik asteartean egin zuen agerraldian erreparatu zion datuari, horren atzean «joera» aldaketa bat dagoen esateko goiz zela esan zuen, baina beherako joeran jarraitzen dute grafikoek. Horra alderaketa bat, egunotakoa. Hilaren hasieran Araban 664 zen; orain, 616. Bizkaian, 938; orain, 847. Gipuzkoan, 804; orain, 709. Nafarroan 818; orain, 769.
Osasunbideko erietxeetara atzo lau pertsona eraman zituzten, osasun egoera larriagotuta. Osakidetzakoetara, 56.
Nafarroako Gobernuak jakinarazi du pertsona bat hil dela birusaren ondorioz. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201635/munarriz-finalerdian-lehiatuko-da-gaur.htm | Kirola | Munarriz finalerdian lehiatuko da gaur | Serbiaren aurka jokatuko du, 12:50ean, eta, aurrera egiten badu, igandean jokatuko du finala. | Munarriz finalerdian lehiatuko da gaur. Serbiaren aurka jokatuko du, 12:50ean, eta, aurrera egiten badu, igandean jokatuko du finala. | Alberto Munarriz, waterpoloko finalerdietan lehiatuko da gaur Serbiaren aurka, 12:50ean. Aurrera egiten badute, abuztuaren 8an jokatuko dute finala, 09:30ean. AEBen aurka aritu ziren final-laurdenetan, eta Munarriz erabakigarria izan zen norgehiagokan: minutu gehien jokatu zituen uretako jokalaria izan zen, eta bi gol sartu zituen.
Tokio 2020ko egutegia eta proben ordutegia kontsultatu hemen: Egutegia eta proben ordutegiak, egunez egun |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201636/biribiltzea-falta.htm | Kirola | Biribiltzea falta | Iñigo Peña eta Pablo Cubelos seigarren izan dira K 1.000 metroko finalean, eta ezin izan dute domina batekin amaitu ziklo olinpiko arrakastatsua. Estropada ona egin dutela uste dute. Haizeak lana zaildu die. | Biribiltzea falta. Iñigo Peña eta Pablo Cubelos seigarren izan dira K 1.000 metroko finalean, eta ezin izan dute domina batekin amaitu ziklo olinpiko arrakastatsua. Estropada ona egin dutela uste dute. Haizeak lana zaildu die. | Finalaren zati handi bat finalerdietan galdu dute Iñigo Peña zumaiarrak eta Paco Cubelos espainiarrak, gaur. Laugarren izan dira K2 1.000 metroko bigarren finalerdian. Laugarren, nahikoa zelako laugarren izatea finalerako sailkatzeko. Estropada kontrolatuz joan dira, bosgarrenarekiko aldea neurtuz, eta helburua lortu dute, finalean sartzea. Hala egin dute, bi ordu geroagoko finalerako indarrak gordetzeko. Finalerdian erabili gabeko indarra ondo etorriko zitzaielako estropada erabakigarrirako.
Erabaki horrek, ordea, beste ondorio bat ere eragin du: finalerdietako denborarik okerrenek estropada eremuaren alboetan arraun egiten dute, igeriketan gertatzen den moduan. Eta Peñari eta Cubelosi zortzigarren kalea egokitu zaie finalerako.
Finalerdietako estrategia erabaki aurretik, bazekiten hala jokatuta alboko kale bat egokituko zitzaiela finalean. Eroso sentitzen dira alboko kaleetan. «Gustatzen zaigu izkinatik arraun egitea», Peñaren esanetan. «Batzuetan abantaila izan ohi da, gustatzen zaigun moduan, gure lanean bakarrik zentratzeko, ondokoek egiten dutenak eragin gabe».
Zortzigarren kalean uste baino haize gehiago topatu dute, eta ezin izan diote aurre egin Sea Forest Waterwayko estropada eremuan. Tokio kanpoaldean prestatutako kirol azpiegitura bat da, industrialdeen, kontainerren eta birziklatze enpresen inguruan dagoena. Ezerezaren erdian ia. Arraun pista haizetsu bat eta aldamioz eta etxola prefabrikatuz eraikitako azpiegitura handi bat.
Peñak eta Cubelosek, biek, aipatu dute haizea. Garbi utzi nahi izan dute, ordea, ez diotela aitzakiarik jarri nahi gaurko emaitzari: «Piraguismoa aire libreko kirola da, eta haizea egiten du; batzuetan alde, besteetan kontra». Kito.
Lehen kaleak babestuago zeuden. Haizeak estropada eremuaren ertzeko buietara bidaltzen zituen Peña eta Cubelos, eta Cubelosek lemarekin zuzendu behar izan du piraguaren noranzkoa.
Atzetik aurrera
Haien jarraitzaileei bihotza ahoan jartzeko moduko estrategia erabiltzen dute Peñak eta Cubelosek. Emaitza oso onak eman dizkie. Gaur ere hala egin dute. Atzetik aurrera: hasiera bizkorra; gero erritmo sendo eta egonkor bat hartu; 500 metrotik aurrera erritmoa azkartzen hasi; eta azkeneko 200 metroetan esprinta jo. Horrek esan nahi du haien jarraitzaileak azken txanparen zain egoten direla, Peña eta Cubelos aurkariak noiz pasatzen hasiko.
Finala abiatu orduko, erritmo bizia hartu dute kaiak guztiek. Peña eta Cubelos 160 arraunkada ingurura iristen dira, ia hiru arraunkada segundo bakoitzeko. Lehen txanpa eta gero erritmoa egonkortzen dute. Tarte horretan, finalerdian gertatu zen bezala, atzean geratu dira gaur ere. 250 metroan bosgarrenak ziren, lehenengoengandik, australiarrengandik, 1.20 segundora. Ez zen kezkagarria.
Estropadaren buruan zihoazen kaiakek, ordea, aldea handitu egin dute, nabarmen. Estropada erdirako australiarren aldea hiru segundorena zen, eta australiarren atzean zihoazen ontzi indartsuetatik Alemania, Hungaria eta Txekiar Errepublika bi segundo ingurura zeuden. Alde handia sendotasun eta kalitate horretako ontziekiko.
Erritmoa bizitzeko unea zen, eta hala egin dute Peñak eta Cubelosek. Pixkana-pixkana. Hala ere, estropadaren hiru laurdenak beteta, Australiaren eta Alemaniaren aldeak hiru segundorena zen artean ere. Txekiar Errepublikarenak eta Hungariarenak bi segundo ingururena. Alde handia, eta metro gutxi estropada iraultzeko.
Piraguak abiada bizian pasatu dira harmailen aurretik. Ura egongo ez balitza bezala, hegan. Ura mozten. Peñak eta Cubelosek hasi zuten azken txanpa, esprinta. Aurrekoengana hurbiltzen ari ziren, baina gutxika-gutxika, eta metroak bukatzen ari ziren.
Zaleak, oihuka, animatzen. Zaleak kazetariak, herrialdeetako ordezkariak eta gainerako kirolariak ziren. Pandemiarik gabeko garaietan bezala.
Helmugako seinalea jotzen hasi da. Australiaren eta Alemaniaren soinuak elkarren segidan, urrezko eta zilarrezko dominak. Tarte batera, Txekiar Errepublika brontzezko domina eta Hungaria. Bukatu dira dominak. Beste tarte batera, Zeelanda Berria eta Espainia, hau da, Peña eta Cubelos. Seigarren. Peña bosgarren izan zen Rioko jokoetan.
Gutxi gorabehera segundo bat jan diete gainerako ontziei azken 250 metroetan, baina ordurako atzerapen handia zuten pilatuta. Jean van der Westthuyzen eta Thomas Green australiarrengandik bi segundora sartu dira.
Gehiago nahi
«Pena dugu», deskribatu du bikotearen sentipena Peñak. «Helburua domina bat irabaztea zen, eta seigarren bukatu dugu. Uste dut gehiago egiteko moduan geundela, ontziak baduela horretarako maila». Hortik aurrera, egindako lanarekin gustura daude, postua espero eta nahi baino okerragoa izan bada ere: «Estropada oso ona egin dugu. Kontzientzia lasai dugu, guztia eman dugulako eta gure esku zegoen guztia egin dugulako. Ezin zen azkarrago joan zortzigarren kalean». «Estropadak gure lekuan jarri gaitu», gehitu du Cubelosek.
Bikoteak Tokion biribildu nahi zuen olinpiar zikloa. Emaitza bikain batekin, domina batekin. Ez dute lortu domina, baina horrek ezin du itzalean utzi urteotan egindako lana: bi aldiz izan dira munduko txapeldunorde, 2018an eta 2019an, eta Munduko Kopako hainbat proba irabazi dituzte. Emaitza onak lortu dituzte lehiatu diren lehiaketa gehienetan. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201637/gurbindo-eta-aginagalde-ez-dira-finalerako-sailkatu.htm | Kirola | Gurbindo eta Aginagalde ez dira finalerako sailkatu | 23-27 galdu dute finalerdietan, Danimarkaren aurka. Gurbindok jokatu du; Aginagalde ez du deialdian sartu hautatzaileak. Larunbatean lehiatuko dira Egiptoren kontra, brontzezko dominaren bila | Gurbindo eta Aginagalde ez dira finalerako sailkatu. 23-27 galdu dute finalerdietan, Danimarkaren aurka. Gurbindok jokatu du; Aginagalde ez du deialdian sartu hautatzaileak. Larunbatean lehiatuko dira Egiptoren kontra, brontzezko dominaren bila | Finalera sailkatzeko urrats bat falta zitzaion Espainiako eskubaloi selekzioari, baina ez du lortu. Ez zuen erronka makala. Danimarkaren aurka jokatu ditu gaur finalerdiak, eta 23-27 galdu du. Partida ona jokatu dute, baina aurrean zuten egungo munduko eta olinpiar txapelduna, eta ezin izan dute hura mendean hartu. Danimarka da urrerako faboritoa. Eduardo Gurbindo eskuin albokoak minutu batzuk jokatu ditu, baina ez du protagonismorik izan neurketan. Julen Aginagalde deialditik kanpo zegoen.
Larunbatean izango dute brontzezko domina jokoan dagoen partida, Egiptoren aurka. Izan ere, beste finalerdietan, Frantzia nagusitu da: 27-23 amaitu da lehia hori ere.
Lehiakor aritu da Espainiako selekzioa, eta estu jarri dizkio gauzak Danimarkari. Horren seinale da, amaierarako bost minuturen faltan, 22-24 zegoela markagailua. Hala ere, Danimarkakoek kontrolpean izan dute garaipena azken unera arte.
Partida orekatuta joan da. Danimarkak hartu du aurre, eta Espainia ez da gai izan markagailua iraultzeko, nahiz eta gertutik jarraitu dion. Erasoan egindako huts batzuek kondenatu dute. 5-5eko berdinketaren ondoren, 1-5eko partziala lortu du Danimarkak, eta 6-10 jarri dira aurretik. Lortu du tarteka aldea gutxitzea Espainiak, baina 10-14 iritsi dira atsedenaldira.
Bigarren zatiak gidoi antzekoa izan du. Azken txanpara arte itxaropenarekin heltzea lortu du Espainiak, baina ihes egin dio finalerako txartelak. Saiatu dira, baina hobea izan da aurrean zuten selekzioa. Biek gol kopuru berdina sartu dute bigarren zatian: 13.
Hori horrela, larunbatean brontzezko domina irabazten saiatuko dira Gurbindo eta Aginagalde. 10:00etan jokatuko da partida. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201638/hamaguchi-verhoeven-eta-sciamma-perlak-saileko-lehian.htm | Kultura | Hamaguchi, Verhoeven eta Sciamma, Perlak saileko lehian | Donostiako Zinemaldiak aurten nabarmendu diren hamabost lan bildu ditu atalean. Julia Ducournauren ‘Titane’ emango dute lehiaketatik kanpo, Cannesko aurtengo irabazlea. | Hamaguchi, Verhoeven eta Sciamma, Perlak saileko lehian. Donostiako Zinemaldiak aurten nabarmendu diren hamabost lan bildu ditu atalean. Julia Ducournauren ‘Titane’ emango dute lehiaketatik kanpo, Cannesko aurtengo irabazlea. | Cannesko, Veneziako edota Berlingo jaialdietan programatuak izan ondotik, besteak beste, Donostiako Zinemaldian erakutsiko dituzte. Hamabost pelikulak osatuko dute Perlak saila, eta horietako hamabi lehiatu egingo dira. Celine Sciammaren Petite maman, Paul Verhoevenen Benedetta eta Ryusuke Hamaguchiren Guzen to sozo izango dira maskorra lortzeko hautagaien artean, baita Emmanuel Carrere idazlearen Ouistreham ere; lehiaketatik kanpo emango dute hala nola Julia Ducournau zuzendariaren Titane obra, Cannesko aurtengo zinemaldiko irabazlea.
Gaston Duprat eta Mariano Cohnen Competencia oficial filmarekin inauguratuko da saila. Ospea eta prestigioa lortzeko helburuarekin, pelikula gogoangarria ekoitzi nahi du enpresaburu batek, eta, horretarako, punta-puntako zinemagilea eta aktoreak kontratatuko ditu: Penelope Cruz, Antonio Banderas eta Oscar Martinez ditu aktore taldean. Hamaguchiren lanean, bestalde, hiru emakumeren istorioak gurutzatuko dira; Guzen to sozo-rekin Berlinaleko Epaimahaiaren Sari Berezia eskuratu zuen zuzendariak. Beste bi andre jarri dira aurrez aurre Charlotte Gainsbourgen lehen filmean, Jane par Charlotte-n: zuzendaria beraren eta haren ama Jane Birkinen arteko elkarrizketa sakona agertzen du ekoizpenak.
Denboran nabarmen egiten dute atzera Verhoevenen Benedetta-k eta Xavier Giannoliren Les illusions perdues-ek. Lehenengoa XV. mendeko Italian dago girotuta, izurrite garaian, eta nobizia sartu den andre baten istorioa du hizpide: gazte-gaztetatik mirariak egiteko ahalmena izan du Benedettak, eta hasieratik izango du eragina komentuko bizilagun berriengan. XIX. mendean dago kokatuta Giannolirena, eta poeta gazte bat du protagonista: familiaren inprenta utzi, eta Parisera joango da mezenas baten eskutik. Balzacen izen bereko eleberriaren egokitzapena da.
Kontakizun garaikideak dira, aldiz, Louis Garrelen La croisade eta Sciammaren Petite maman; gainera, umeek ardazten dituzte bi istorioak: Garrelenean, mundu osoko ehunka ume batu dira planeta salbatzea helburu duen proiektu misteriotsu batean, eta, Sciammarenean, amona galdu berri duen neskato batek beste bat ezagutuko du, eta etxe bat eraikitzen hasiko dira gertuko zuhaitz batean.
Buruko gaitzez dihardu Joachim Lafossen Les intranquilles obrak, eta agertzen du horiek nola baldintzatzen duten bikote harreman bat. Ezaguna zaio Zinemaldia egile frantziarrari: izan ere, zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen 2015ean Les chevaliers blancs lanarekin, eta hurrengo urtean Perlak sailean hartu zuen parte L’économie du couple-ekin.
Eutanasiaren gaiari heltzen dio, berriz, François Ozonen Tout s’est bien passé lanak. Garuneko istripu baskular baten ondorioz ospitaleratu dute Emmanueleren aita; esnatzean oso ahul sentituko da, eta ez da gai izango bere kabuz moldatzeko. Hortaz, alabari eskatuko dio hiltzen lagun diezaion. Ozoni ere ez zaio arrotz Donostiako zinema jaialdia: 2012an Urrezko Maskorra eta gidoi onenaren Epaimahaiaren Saria eskuratu zituen Dans la maison pelikularekin, eta Sail Ofizialean lehiatu izan da beste zenbait urtetan ere.
Carrereren fikziozko bigarren filma Florence Aubenasen Le Quai de Ouistreham libruan dago oinarrituta. Marianne Winckler autore sonadunak lan prekaritatearen inguruko liburu bat idatzi nahi du, eta egoera hori gertutik ezagutzeko ahalegina egingo du: garbitzaile hasiko da lanean. Bestalde, Sean Bakerren Red Rocket-ek arrakasta galdu duen aktore porno bat du hizpide: Mikey Saber jaioterrira itzuliko da, Texasko (AEB) herri batera, baina ez da ongi etorria izango.
Polizia ikerketaren trazak ditu Shipei Wenen Re dai wang shi lanak. Gazte bat konbentzituta dago norbaiten heriotza eragin duela ustekabean. Ezbeharraren ikerketak bizitza aldatuko dio, eta biktimaren alargunarekin harreman anbiguoa izango du. Gainsbourgen kasuan bezala, Wenen debuteko pelikula da Zinemaldian erakutsiko dena.
Lehiatuko ez direnak
Lehiaketatik kanpo, Todd Haynesen The Velvet Underground dokumentalak itxiko du saila. Rock talde famatuaz dihardu lanak. Lehiatik at izango da, orobat, Ducournauren pelikula: aita batek hamar urtez desagertuta egondako semea aurkituko du krimen batzuk jazo ondoren. Hamaguchik bigarren obra bat izango du sailean: Drive My Car. Haruki Murakamiren narrazio bat du oinarri, eta antzerkiarekin lotutako senar-emazteak dira protagonistak. Egun batean, emaztea desagertu egingo da argitu gabeko sekretu bat utzita. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201639/euskaltel-masmovilen-esku-geratu-da.htm | Ekonomia | Euskaltel Masmovilen esku geratu da | Euskal operadorearen akzioen %98 erosi du. Jabe berriak esan du eutsi egingo diela egungo lanpostuei, eta gehiago sortzeko asmoa agertu du. | Euskaltel Masmovilen esku geratu da. Euskal operadorearen akzioen %98 erosi du. Jabe berriak esan du eutsi egingo diela egungo lanpostuei, eta gehiago sortzeko asmoa agertu du. | Ostegun honetan amaitu da Euskaltelen historia, telefonia konpainia independente gisa behintzat. Masmovilek lortu du haren jabetza. Euskal jatorriko enpresa horrek Madrilen du egoitza, eta Jersey uharteko paradisu fiskaleko bi inbertsio funtsek kontrolatzen dute: Euskaltelen akzioen %98 eskuratu ditu, 1.965 milioi euroren truke. Euskaltel erosita, Masmovil Hego Euskal Herriko lehen telefonia operadorea izango da, Movistar, Vodafone eta Orangeren gainetik. Hiru bezerotik bat berea izango da, taldeak dituen marka ezberdinetan banatuta. Operazioak, halaber, lau milioi euro utziko ditu Bizkaiko Ogasunaren kutxan, Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin hitzartu berri duen Tobin tasaren transferentziari esker, Derion egoitza duen konpainiaren akzioen salmentagatik.
Salmentak akziodunen % 75en oniritzia behar zuen. Martxo amaieran, Masmovilek erosketa eskaintza iragarri zuenean, Euskalteleko inbertsiogile nagusien oniritzia zuela jakinarazi zuen: Zegona funts britainiarrarena, Kutxabankena eta Alba korporazioarena (hiruren artean akzioen %52 zituzten); trukean, 421, 390 eta 216 milioi euro jasoko dituzte, hurrenez hurren. Euskalteleko 52 kideren artean, halaber, 27 milioi euroren pizgarriak banatuko dituzte: Jose Miguel Garcia kontseilari ordezkariak 7,5 milioi euro jasoko ditu, eta Xabier Iturbe presidenteak, 675.000 euro.
Gainerako inbertsiogileentzat, eskaintza ekonomiko erakargarria egin zuen Masmovilek: 11,17 euro akzio bakoitzeko. 11 euro izan dira azkenean, akziodunek beren buruari emandako saria deskontatu ondoren. Aurreko sei hilabeteetan akzioek batez beste kotizatu zutena baino %27 gehiago da hori.
Operazioa telekomunikazioen sektorearentzako garai erabakigarri batean gauzatu da. Euskaltelek, gainera, zenbaki gorrietan hasi du urtea. Konpainiak joan den astean jakinarazi zuenez, urteko lehen seihilekoan 5,5 milioi euro galdu ditu. Bi arrazoirengatik: Espainiako merkatuan zabaltzeko Virgin Telco marka sortu eta horrek eragindako kostuengatik, eta bere sarea berritzeak eragindakoengatik. Gastu horiek gabe urtearen lehen erdian 13,4 milioi euroko irabazia izango zukeela ziurtatu zuen Euskaltelek.
Erosketa estrategikoa
Gaur kaleratutako ohar batean, Mamovilek berretsi egin du Euskaltel markari eutsiko diola, egoitza soziala eta fiskala Euskal Herrian mantenduko dituela gutxienez bost urtez; ziurtatu du ez duela langileei eragingo dien «neurri traumatikorik» hartuko, eta lanpostu gehiago sortzen saiatuko dela telekomunikazio taldeak garatu nahi dituen beste negozio esparruetan, hala nola energien eta aseguruen alorretan.
Duela urtebete, gainera, Guuk telefono operadorea sortu zuen, Hego Euskal Herrian bakarrik jarduteko. Masmovilen asmoa da biei eustea eta elkarren artean lehiatzea. Azpimarratu du Euskaltelentzat duen plana «industriala» dela, ez dela espekulatiboa, eta Euskaltel burtsatik ateratzeko asmoa agertu du. Gaineratu du hura erosita haren 5G sarea eta zuntz optikoa baliatu nahi dituela, eta horren bitartez «Euskadi telekomunikazioen abangoardia teknologikoan» jarri nahi duela. Markak lurraldearekiko duen «konexio emozionala eta kulturala» sustatuko duela agindu du, halaber.
Euskaltel duela 25 urte sortu zen, Espainiako telekomunikazioaren sektorea liberalizatu ondoren, EAJk Jose Maria Aznar PPko lehendakarigaiaren inbestidurari bide emateko egindako itun baten ondoren. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik aritzen zen konpainia txiki bat zen hasieran, eta bere sarea batez ere diru publikoarekin finantzatu zen. Gaur egun, Euskal Herritik kanpora hedatuta dagoen konpainia guztiz pribatu bat da. 2015ean, Galiziako R operadorea erosi zuen, eta, 2017an, Asturiasko Telecable. Iaz, Virgin marka sortu zuen, Iberiar penintsulan zabaltzeko.
Bere ibilbidean, aldaketa ugari izan ditu bere jabeen artean. Nagusia 2019an gertatu zen, Kutxabankek konpainiaren kontrola galdu zuenean eta Zegona funts britainiarraren esku geratu zenean. Inbertsio funts horrek hasieratik argi utzi zuen zein zen bere asmoa:konpainia handiago eta errentagarriago bat egitea, bere partaidetza mozkinekin saldu ahal izateko. Eta hala gertatu da, azkenean, Masmovilen esku geratuta.
Operazioak Urkulluren gobernuaren babesa izan du hasieratik. Kritika ugari ere izan dira; esaterako, Jose Angel Corres Bilboko Merkataritza Ganberako presidente eta Euskalteleko presidenteorde ohiarena eta Alfonso Basagoiti Bizkaiko Ogasun sailburu ohi eta Euskalteleko kontseilari izandakoarena. EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta sindikatuek ere gogor kritikatu dute Euskaltelekin azken urteetan gertatutakoa. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201640/nafarroako-12-eta-15-urte-bitarteko-gazteek-txertatzeko-ordua-hartu-dezakete-dagoeneko.htm | Gizartea | Nafarroako 12 eta 15 urte bitarteko gazteek txertatzeko ordua hartu dezakete dagoeneko | Nafarroan 408.678 pertsona daude pauta osoarekin babestuta. Orain adin tarte horretako nerabeek izango dute txertatzeko aukera. | Nafarroako 12 eta 15 urte bitarteko gazteek txertatzeko ordua hartu dezakete dagoeneko. Nafarroan 408.678 pertsona daude pauta osoarekin babestuta. Orain adin tarte horretako nerabeek izango dute txertatzeko aukera. | Nafarroako Osasun Departamentuak, ostegun honetatik aurrera, COVID-19aren txertoa jartzeko txanden sistema aktibatu du 12 eta 15 urte bitarteko 29.000 gazte ingururentzat. Helburua da adin tarterik gazteenetan txertaketak gora egitea, horiek baitaukate orain intzidentziarik handiena. Hala ere, adin tarte berri hori irekitzearekin batera, gainerako talde aktiboentzako txanden eskaintzak aurrera jarraitzen du.
Gaurtik aurrera, Osasunbideak SMS bat bidaliko du gazte horien historia klinikoan agertzen den sakelako telefonora, kudeaketa errazteko asmoz, ordua webgune baten bidez eskatzeko esteka batekin. Txertaketa lekura gurasoekin joango ez diren nerabeen guraso edo legezko tutoreek mezu berean dagoen baimen orri bat sinatu beharko dute.
Txertatzeko deia
Osasun Sailak azpimarratu duenez, «frogatua» dago pauta osoa eraginkorragoa dela COVID-19ak eragindako infekzioak saihesteko, osatu gabeko pautak edo ez txertatzea baino.
Bestalde, Osasunbideak zabalik dauden tarte guztietako biztanleak txertatzen jarraitzen du, eta aurrez aukera horri uko egin dioten herritarrak txertatzera deitu ditu. Herritarrak izurritik babestea eta kutsatzeak gutxitzea da helburu nagusia.
Biztanleria osoari dagokionez, Nafarroak 820.093 dosi eman ditu dagoeneko, eta, 12 urtetik gora, txerta daitezkeen biztanleen %70 baino gehiago daude pauta osoarekin babestuta. Guztira, 408.678 pertsona. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201641/osasun-ziurtagiria-hedatzea-onartu-du-konstituzio-kontseiluak.htm | Gizartea | Osasun ziurtagiria hedatzea onartu du Konstituzio Kontseiluak | Ipar Euskal Herrian, astelehenetik aitzina, osasun ziurtagiria beharrezkoa izanen da zenbait lekutara sartzeko, hala nola ostatuetara, kulturguneetara eta merkataritza gune zenbaitzuetara. Osasun langileen derrigorrezkoa txertaketa ere onartu dute. | Osasun ziurtagiria hedatzea onartu du Konstituzio Kontseiluak. Ipar Euskal Herrian, astelehenetik aitzina, osasun ziurtagiria beharrezkoa izanen da zenbait lekutara sartzeko, hala nola ostatuetara, kulturguneetara eta merkataritza gune zenbaitzuetara. Osasun langileen derrigorrezkoa txertaketa ere onartu dute. | Konstituzio Kontseiluak trenkatu du: osasun ziurtagiria hedatzeko legearen gehiengoak bat egiten du Frantziako Konstituzioarekin. Hala, astelehenetik aitzina, hainbat lekutara sartzeko derrigorrezkoa izanen da osasun ziurtagiria aurkeztea. PCR edo antigeno proba negatibo bat, COVID-19aren kutsatze froga bat, edo, txertoaren pauta osoaren ziurtagiria beharko dute herritarrek leku horietara sartzeko. Uztailean, 50 pertsona baino gehiagoko lekuetan beharrezkoa egin zuten ziurtagiria, baina, astelehenetik aitzina, erabilera hedatuko da: ostatuetan, merkataritza guneetan, kultur eta kirol guneetan, eta distantzia handiko trenetan, besteak beste. Gainera, osasun zentroetara sartzeko ere beharrezkoa izanen da, larrialdiko kasuetan salbu.
Osasun langileen derrigorrezko txertaketa ere konstituzionaltzat jo dute. Abuztuaren 30etik goiti sartuko da indarrean neurria. Kontratu mugagabea duten osasun langileek txertorik jartzen ez badute, ez dute lansaririk eskuratuko, eta, kontratua behin-behinean gelditzen ahalko du enplegatzaileak. Kontratu mugatuan ari diren langileen kasuan, ordea, ezingo dira kontratua bukatu aitzin gelditu, txertatu gabeak direla argudiatuta: Konstituzio Kontseiluak atzera bota du neurri hori, kontratu moten araberako bereizketarik ezin baita egin, horien arabera.
Konstituzio Kontseiluak, haatik, positibo eman dutenen derrigorrezko bakartzea atzera bota du, «askatasun murrizketa» bat dela argudiatuta.
Osasun ziurtagiria beharrezkoa den lekuetan, bertako langileen esku izanen da horiek kontrolatzea. Halere, Kontseiluak nabarmendu du langileek ez dutela eskubiderik izanen bezeroen nortasun agiriak eskatzeko. Izan ere, Frantziako Poliziak bakarrik izanen du boterea egiaztatu ahal izateko ea ziurtagiria eta nortasun agiria bat datozen. Ziurtagiria kontrolatzen ez dutenek 9.000 euroko isuna eta urtebeteko kartzela zigorra arriskatzen dituzte.
Aldi berean, osasun ziurtagiriaren eta osasun langileen derrigorrezko txertaketaren kontrako protestek segitzen dute. Larunbatean manifestazioak eginen dituzte Baionan eta Donibane Garazin, neurri horien salatzeko, «norberaren askatasunaren kontrakoak» direlakoan. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201642/bertze-mutil-bat-atxilotu-dute-zornotzako-erasoarekin-lotuta-hamalaugarrena.htm | Gizartea | Bertze mutil bat atxilotu dute Zornotzako erasoarekin lotuta: hamalaugarrena | Barakaldon atzeman dute mutila: adingabea da. Jipoitutako 23 urteko gizonezkoa egonkor dago, baina larri. Atzo atxilotutako 19 urteko gaztea espetxeratu egin dute. | Bertze mutil bat atxilotu dute Zornotzako erasoarekin lotuta: hamalaugarrena. Barakaldon atzeman dute mutila: adingabea da. Jipoitutako 23 urteko gizonezkoa egonkor dago, baina larri. Atzo atxilotutako 19 urteko gaztea espetxeratu egin dute. | Ertzaintzak bertze adingabe bat atxilotu du gaur joan den uztailaren 25ean Zornotzan (Bizkaia) gertatutako erasoarekin lotuta: atxilotzen duten hamalaugarren gizonezkoa da. Barakaldon atzeman dute (Bizkaia). Guztira zazpi adingabe eta zazpi adinez nagusi dira 23 urteko mutil bati jipoi bat emateaz akusaturiko gizonezkoak. Horietako sei, adinez nagusiak denak, preso sartuak dituzte. Izan ere, atzo atxilotutako 19 urteko gaztea ere espetxeratu egin dute gaur.
Zaurituriko mutilaren senideek jakinarazi dutenez, bertzalde, jipoituriko gaztea egonkor baina larri dago, Gurutzetako erietxean. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201643/onenekin-buruz-buru.htm | Kirola | Onenekin buruz buru | Asier Martinezek seigarren egin du 110 metroko hesiduneko finalean, eta diploma olinpikoa lortu du. Atzetik aurrera egin du lasterketan, eta bost ehunen hobetu du bere markarik onena: 13.22. | Onenekin buruz buru. Asier Martinezek seigarren egin du 110 metroko hesiduneko finalean, eta diploma olinpikoa lortu du. Atzetik aurrera egin du lasterketan, eta bost ehunen hobetu du bere markarik onena: 13.22. | «Atzetik datorren honekin lehiatu naiz. Kontu handiak dira horiek. Oraindik ez dut barneratu lehen egunean lortutakoa, bada, pentsa hau. Desiratzen nago Iruñera itzuli eta etxekoekin eta lagunekin behar den bezala ospatzeko». Ondotik zilarrezko domina kolkoratu duen atleta, Grant Holloway estatubatuarra igarotzen ari zela, ohikoa duen gertutasunarekin eta naturaltasunarekin mintzatu da Asier Martinez, 110 metroko hesiduneko finala amaitu berritan. Balentria handia egin du Tokion, eta, 21 urte besterik ez dituela, modu ezin hobean biribildu ditu bere estreinako Jokoak: seigarren izan da finalean, diploma olinpikoa lortu du, eta bere markarik onena hobetu du: 13.22. «Bi helburu nituen finalean: disfrutatzea eta, ahal bazen, nire markarik onena berriro ere hobetzea. Biak lortu ditut. Oso gustura nago, eta eskertuta nago denei, etxetik bidali didaten babesa handia izan baita. Emaitza hau denena da». Baina oinak lurrean ditu: «Onenekin lehiatu naiz hemen, eta hala jarraitzeko, gogor lan egiten segitu beharko dut».
Beste bost ehunen jan dizkio finalerdietan egindako marka bikainari. Jokoen aurretik 13.31 zen haren marka, eta hiru egunean ia hamar ehunen kendu dizkio: «Banekien 13.30etik beherako denbora egin nezakeela. Baina ez hainbeste. Beti izan dut inpostorearen sindromea, neuk ere sinesten ez nuen lekuetara iristeko gaitasuna, eta begira, lortu dut. Esan balidate, ez nuen sinetsiko». Markari eta diploma olinpikoari, gainera, sailkatze proba irabazi izana gehitu behar zaio. Estreinako Olinpiar Jokoetan oso gutxiren esku dago hori. Mugarriak jarriz joan da egunero Tokion.
Azken bi urteetan sekulako bilakaera izan du Martinezen ibilbideak: «Batez ere, konfinamenduaren ondoren, arreta osoa jarri nuen atletismoan. Gauza asko utzi behar nituen albo batera nire onena lortzeko. Iaz, oso marka onak egin genituen, baina aurten, entrenamenduak are zorrotzagoak eta kalitate handiagokoak izan dira, bai arlo teknikoan, baita fisikoan eta psikologikoan ere, eta iritsi dira emaitzak. Kirolari asko zor diot. Naizen modukoa naiz horri esker».
Loria bizitzen ari da, baina badaki kirolean ere garai zailak daudela: «Horretarako ere prestatu beharko dut, nola heldu jakiteko. Izan ere, kirolaren parte da». Baina argi du zer tokatzen den orain: «Bi asteko atsedena hartuko dut, eta, gero, berriz ere helduko diet entrenamenduei, ikasketak ahaztu gabe. Kirolaren eta ikasketen ikuspegitik formatzen jarraitu nahi dut». Politika zientziak ikasten ari da.
Finala Martinezek erakusten duen naturaltasunaren eta izan duen bilakaeraren isla izan da. Bigarren kaletik aritu da, eta buruz buru lehiatu da munduko espezialistarik onenekin, besteak beste, urrea irabazteko hautagai nagusiarekin: Holloway.
Bigarren kaleak, «mesede»
Irteeran, kontrarioek tartea hartu diote: «Denak oso indartsuak dira; gorpuzkera handia dute. Horrek ez du esan nahi ni gaizki ateratzen naizenik, baina goi mailakoekin ari naiz lehiatzen, buruz buru. Gainera, uste da indartsu ateratzea dena dela. Baina ez da nire estiloa. Nire entrenatzaileak [François Beoringyan] beti erakutsi dit azken hesietan dagoela gakoa, eta beti hesiekiko errespetuz azken metroetan estutu behar dela. Garaipen hau harena ere bada zati handi batean».
Andrew Pozzi britainiarra izan du alboan. Lehen hesietan, bizpahiru metro atera dizkio: «Alde horretatik, lasterketa gogorra eta arraroa izan da, eusteko asmoz asko estutu behar izan baitut. Baina bigarren kaletik irteteak mesede egin dit. Erdiko kaleetako zurrunbiloan ez egoteko modua eman dit, eta nire lasterketa egitekoa. Asko disfrutatu dut».
Azken 55 metro oso indartsu batzuei esker, bi lasterkariri aurrea hartu die: Pozziri berari eta Aurel Manga frantziarrari. Horrek eman dio seigarren postua eta diploma olinpikoa.
Urrezko domina, ezustean, Hansle Parchmententzat izan da. Jamaikarrak 13.04ko denbora egin du. Holloway sailkatu da haren atzetik (13.09), eta Ronald Levy jamaikarra (13.10) izan da hirugarren. Martinezentzat ezustea izan da Parchmentek irabaztea: «Niretzat, Holloway zen hautagai nagusia urrea irabazteko. Are gehiago, munduko marka ontzeko moduan zela pentsatzen nuen. Baina hesiak horrelakoak dira. Horregatik kateatzen zaituzte hainbeste». |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201644/brontzea-beharko-du-izan.htm | Kirola | Brontzea beharko du izan | Danimarkak 23-27 irabazi dio Espainiari, eta Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok ez dute domina ziurtatzerik izan. Munduko eta Olinpiar Jokoetako txapeldunak nahikoa izan du defentsan eta erasoan txukun antzera aritzea garaipena lortzeko. | Brontzea beharko du izan. Danimarkak 23-27 irabazi dio Espainiari, eta Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok ez dute domina ziurtatzerik izan. Munduko eta Olinpiar Jokoetako txapeldunak nahikoa izan du defentsan eta erasoan txukun antzera aritzea garaipena lortzeko. | Badira talde edo selekzio batzuk neurketak inertziaz irabazten dituztenak. Hain onak dira, nahikoa dute gauzak txukun samar egin eta partidak ondo kudeatzea irabazteko. Hori da eskubaloian Danimarkaren kasua. Munduko eta Olinpiar Jokoetako txapelduna izanda, beren legea ezartzen dute. Eta gaur hala egin dute Espainiaren kontra. 23-27 irabazi du, eta Frantziaren kontra jokatuko du final olinpikoa, larunbatean. Horrenbestez, Julen Aginagaldek eta Eduardo Gurbindok brontzeagatik borrokatu beharko dute; larunbatean jokatuko da lehia hori ere. Egipto izango dute kontrario. Aginagalde ez du deialdian sartu gaur hautatzaileak, eta Gurbindok minutu batzuetan jokatu du.
Espainiak borroka egin du, eta bere izaera lehiakorra erakutsi. Baina partida betea ez jokatuta ere, Danimarkak irabazi egin du lehia. 6-0eko defentsarekin zulo guztiak itxi ditu, eta Mikkel Hansenek nahi bezala gidatu du taldea. Espainiak estutu duenean, Niklas Landin atezaina agertu da. Partida oso ona egin du. Espainian ere, Gonzalo Perez de Vargas atezaina izan da zutarrietako bat. Hark mantendu du bizirik taldea une zailetan.
Espainiako selekzioa ahalegindu da bizi jokatzen, eta hegalekoak eta piboteak, mina egiten. Izan ere, urrutitik ezinezkoa izan da Danimarkakoek ezarritako horma apurtzea. Gainera, postu horietatik abantaila lortu dutenean, ez dute behar beste asmatu, eta hori, ezinbestean, ordaindu egiten da.
Atsedenaldirako, jada lau golen errenta zuen Danimarkak: 10-14 amaitu da. Lehen zati horretan ondo kudeatu dute 2-3 golen aldea. Eroso aritu dira.
Bigarren zatian ere gauzak bide beretik joan dira. Danimarka une oro izan da aurretik. Espainia gol batera jarri da batzuetan. Baina ez du berdintzea lortu, eta, azkenerako, lehen zatian bezala, lau golen errentarekin amaitu du aurretik Danimarkak: 23-27.
Beste finalerdian, Egiptok ezin izan du ezustekoa eman. Afrikako lehen taldea izan da dominak lortzeko borrokan sartzen, baina ezin izan du beste mugarri bat ezarri eskubaloiaren historian. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201645/langile-bat-hil-da-karrantzan-baso-lanetan.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Karrantzan, baso lanetan | Ertzaintzaren arabera, mozten ari ziren zuhaitz bat gainera erori zaio. | Langile bat hil da Karrantzan, baso lanetan. Ertzaintzaren arabera, mozten ari ziren zuhaitz bat gainera erori zaio. | Beste lan istripu bat gertatu zen atzo, Karrantzan (Bizkaia). Montañan auzoko landaketa batean baso lanetan ari zen langile bati enbor bat erori zitzaion gainera, eta berehala hil zuen.
LABen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten 35 lagun hil dira lanean ari zirela.
Azkenetako bat basoko lanetan ari zen beste behargin bat izan zen, uztailaren 7an. M.C.F., 27 urtekoa eta Biarritz CO2 azpikontratako langilea, Muxikako zuhaitz landaketa batean hil zen, lanean zebilen makina irauli eta 15 metrotik erorita. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201646/pertsona-bat-hil-da-iruntildeeko-ostatu-etxe-batean-izandako-sute-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Iruñeko ostatu etxe batean izandako sute batean | Larrialdietako osasun zerbitzuak sutean zauritutako sei lagun artatzen ari dira, kea irentsi dutelako. | Pertsona bat hil da Iruñeko ostatu etxe batean izandako sute batean. Larrialdietako osasun zerbitzuak sutean zauritutako sei lagun artatzen ari dira, kea irentsi dutelako. | Arratsaldean piztu da sutea, 18:00 aldera, Iruñeko Alde Zaharreko ostatu etxe batean, Eslaba karrikan. Larrialdietako zerbitzuek telefono dei bidez jaso dute abisua, eta eraikinera bertaratu dira suhiltzaileak eta Iruñeko udaltzainak. Oraindik ez da gertatutakoari buruzko informazio askorik, baina Nafarroako Gobernuak jakinarazi du pertsona bat hil dela sutearen ondorioz. Halaber, ostatu etxe berean ziren beste sei lagun zauritu egin dira, kea irentsi baitute.
Sutea kontrolpean da dagoeneko, eta suhiltzaileek ikerketa abiatu dute sutea zergatik piztu den argitze aldera. |
2021-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/201647/baionan-gizonezko-bat-atxilotu-dute-emakume-bati-sexu-eraso-bat-egiteagatik.htm | Gizartea | Baionan gizonezko bat atxilotu dute emakume bati sexu eraso bat egiteagatik | Erasoa bart gertatu zen, autobus batean. Poliziak gizonezkoa atzeman zuen handik ordubetera. | Baionan gizonezko bat atxilotu dute emakume bati sexu eraso bat egiteagatik. Erasoa bart gertatu zen, autobus batean. Poliziak gizonezkoa atzeman zuen handik ordubetera. | Beste sexu eraso bat Euskal Herrian. Atzo 22:00ak aldera gizonezko batek emakumezko bati eraso egin zion Baionan, hiri autobus baten barrenean. Gizonezkoak 55 urte inguru ditu; biktimak, 20 inguru. Gizonezkoa emakumearen atzean eseria zen autobusean, eta, ibilgailua geldirik zela, eskua eserlekuaren gainetik pasatu eta bularraldea ukitu zion emakumezkoari. Autobusean ziren gainerako bidaiariak gertatutakoaz ohartu ziren, eta jaitsarazi egin zuten gizona.
Handik ordubetera, 23:00ak inguru, polizia agenteek gizona atzeman zuten, eta segurtasun kameren bidez baieztatu zuten erasotzailea zela. Biktimak Baionako auzitegian deklaratu beharko du.
Halaber, joan den astelehenean Bokalen (Lapurdi) bere bikotekide ohiari eraso egiteagatik atxilotutako 25 urteko gizonezkoa espetxeratu egin dute, behin-behinean, epaiketa arte. Gainera, auzitegian zela, mehatxatu egin du bikotekide ohia. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201680/puntuazioa-hobetu-du-zigandak-gaur.htm | Kirola | Puntuazioa hobetu du Zigandak gaur | Aurreko egunetako marka hobetu du golf jokalariak. Postu bat igo du gaur, eta biharko txapelketa geratzen zaio oraindik, azkena. | Puntuazioa hobetu du Zigandak gaur. Aurreko egunetako marka hobetu du golf jokalariak. Postu bat igo du gaur, eta biharko txapelketa geratzen zaio oraindik, azkena. | Azken saioa geratzen zaie aurretik Olinpiar Jokoetako golfeko txapelketako jokalariei, eta, orain arte bezala, Nelly Korda lehenengo postuan dago oraindik ere, Aditi Ashok indiarrak baino hiru kolpe gutxiagorekin. Gaur ez du aurreko egunetan bezainbesteko puntuazio ona jaso: 69 kolpe eman zituen, bi parraren azpitik.
Carlota Ziganda nafarrak, berriz, marka hobetu du. Aurreko egunean 73 kolpe eman zituen, eta gaur 70 izan dira, bat parraren azpitik. Eagle bat, hiru birdie eta lau bogey eginda lortu du puntuazioa. 5. eta 7. zuloen artean bata bestearen atzetik egin zituen birdie bat, eagle bat, eta beste birdie bat, bukatzeko. Guztira, 211 kolpe eman ditu momentuz, bi parraren azpitik. Markagailuan, 29. postuan dago orain, atzo baino postu bat gorago. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201681/akreditazioa-kendu-diete-tsimanovskaiaren-kasuko-bi-entrenatzaileei.htm | Kirola | Akreditazioa kendu diete Tsimanovskaiaren kasuko bi entrenatzaileei | Atletak salatu du bi entrenatzaileek Tokiotik indarrez atera nahi zutela. Polonian babes hartu du orain. | Akreditazioa kendu diete Tsimanovskaiaren kasuko bi entrenatzaileei. Atletak salatu du bi entrenatzaileek Tokiotik indarrez atera nahi zutela. Polonian babes hartu du orain. | Nazioarteko Olinpiar Batzordeak jakinarazi du gaur Artur Shimak eta Yuri Maisevitx entrenatzaileei akreditazioa kendu eta jokoetatik kanporatu dituztela. Neurria Tokion dauden Bielorrusiako jokalarien «ongizatearen» mesedetan hartu dutela zehaztu du batzordeak. Izan ere, kasuak soka luzea dauka: Kristsina Tsimanovskaia atleta bielorrusiarraren aferarekin zerikusi zuzena dauka kanporaketak. Atletak Bielorrusiako Olinpiar Batzordea eta haren buruzagi Viktor Lukashenko (Alexander Lukashenko Bielorrusiako presidentearen semea) kritikatu zituen duela gutxi.
Tsimanovskaiak salatu duenez, horren ondoren, Bielorrusiako Olinpiar Batzordeko bi entrenatzaile herri olinpikoko beren gelan sartu ziren, eta maletak berehala egiteko esan zioten, Bielorrusiara itzultzeko. Lesionatuta zegoela adierazteko ere eskatu omen zioten.
Bielorrusiako Olinpiar Batzordeak abuztuaren 1ean jakinarazi zuen Tsimanovskaia erretiratu egiten zela Tokioko Jokoetatik, pairatzen zuen «egoera psikologikoaren ondorioz». 100 eta 200 metroko lauko probetan parte hartzeko asmoa zuen atletak.
Orain Polonian dago Tsimanovskaia, herrialde horrek bisa humanitario bat eman baitio. Marcin Przydacz Poloniako Kanpo Gaietako ministrordeak adierazi duenez, «Bielorrusiako inteligentzia zerbitzuak ez ezik, beste herrialde batzuetakoak ere interesa izan dezakete Tsimanovskaiarengan». |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201682/metano-isuriak-murriztu-ezean-klima-larrialdiak-okerrera-egingo-du-adituek-ohartarazi-dutenez.htm | Mundua | Metano isuriak murriztu ezean, klima larrialdiak okerrera egingo du, adituek ohartarazi dutenez | Azken urtean inoiz baino metano gas gehiago isuri da atmosferara, besteak beste abeltzaintzaren eta oker kudeatutako petrolio eta gas ustiaketen ondorioz. | Metano isuriak murriztu ezean, klima larrialdiak okerrera egingo du, adituek ohartarazi dutenez. Azken urtean inoiz baino metano gas gehiago isuri da atmosferara, besteak beste abeltzaintzaren eta oker kudeatutako petrolio eta gas ustiaketen ondorioz. | IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak astelehenean argitaratuko du hurrengo balorazio txostena, baina jasoko dituen puntuetako batzuk aurreratu ditu Gobernantza eta Garapen Jasangarrirako Institutuko buru eta IPCCko aditu Durwood Zaelkek, The Guardian egunkariari eskainitako elkarrizketa batean. Zaelkeren arabera, karbono dioxidoa murriztea ez da nahikoa klima larrialdia eteteko: beharrezkoa da beste berotegi gas bat ere gutxitzea, metanoa.
IPCCren seigarren txostena izango da astelehenekoa, eta, bertan, aztertuko dute gizakiak zenbateko eragina duen klima larrialdian, baita zer tarte dagoen ere egungo bidea iraultzeko. Dokumentuak jasoko dituen oharretako bat hau izango da: metano gasa gutxitu beharra. Izan ere, azken urteetan nabarmen handitu dira metano isuriak, ez bakarrik abeltzaintza industrialaren ondorioz, baita gasa ustiatzeko baliatutako haustura hidraulikoaren eta neurri egokirik gabe egindako petrolio ustiaketen eraginez ere. Zaelkek azaldu duenez, karbono dioxidoak baino berotze ahalmen handiagoa du metanoak, baina, hura ez bezala, hamar urte inguruko bizitza du, eta CO2 bihurtzen da gero.
Adituek nabarmendu dute metano gasak murriztea dela luze gabe tenperatura 1,5 gradu baino gehiago ez igotzeko bidea. «Metano isuriak gutxitzea da 2040a bitartean tenperaturen gorakada moteltzeko aukera hoberena. Larrialdi honi aurre egin behar diogu», nabarmendu du Zaelkek. Haren esanetan, agintariek arretaz irakurri beharko lukete IPCCren txostena, azaroan Glasgown (Eskozia) egitekoa duten goi bilera baino lehen: «COP26 goi bileran aintzat hartu behar dute arazo hau, eta konpontzeko neurriak hartu».
Metanoa murrizteak bultzada bat emango lieke klima larrialdia murrizteko ahaleginei, erregai fosilen erabilera, ikatzarena batez ere, gutxituz doan bitartean —ikatza da erregai fosil kutsagarriena, eta azken urteetan gora egin du haren ustiaketak—. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201683/perdigoi-bat-jaurti-diote-errepideko-langile-bati-n-1-errepidean-ordizia-parean.htm | Gizartea | Perdigoi bat jaurti diote errepideko langile bati N-1 errepidean, Ordizia parean | Mantentze lanetan ari zen 40 urteko langile bat Zumarragan ospitaleratu dute, besoan zauri bat zuela. | Perdigoi bat jaurti diote errepideko langile bati N-1 errepidean, Ordizia parean. Mantentze lanetan ari zen 40 urteko langile bat Zumarragan ospitaleratu dute, besoan zauri bat zuela. | N-1 errepidean, Ordizian (Gipuzkoa), mantentze lanak egiten ari zen 40 urteko langile bat besoan zauritu zuten atzo, ostegun goizaldean, perdigoi tiro batek jota.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ikerketa bat abiatu du ekintza horiek argitzeko. Gizonezkoa Zumarragako ospitalera eraman zuten. Ertzaintzak jakinarazi du 20 urteko gizon bat ikertzen ari direla ekintza horien ustezko egilea delakoan.
Langilea sorbaldatik gertu zauritu zuen. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201684/87-paziente-daude-ziuetan-osasunbide-eta-osakidetzako-erietxeetan.htm | Gizartea | 87 paziente daude ZIUetan Osasunbide eta Osakidetzako erietxeetan | Uztailaren hasieratik %60 ugaritu da okupazioa, eta bitartean kasu berriek milako langatik gora jarraitzen dute: 1.319 izan dira | 87 paziente daude ZIUetan Osasunbide eta Osakidetzako erietxeetan. Uztailaren hasieratik %60 ugaritu da okupazioa, eta bitartean kasu berriek milako langatik gora jarraitzen dute: 1.319 izan dira | 66 Osakidetzako erietxeetan; 21 Osasunbidekoetan. Denera 87 COVID-19 paziente daude ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetan Hego Euskal Herriko erietxeetan. Kasuen ugaritzea agerikoa izan da igaro asteotan, eta, jakina izaten da handik aste batzuetara horren eragina igartzen dela erietxeetan. Eta gorako joera agerikoa da, uztailaren 8an, adibidez, 34 paziente zeuden ZIUetan. Igoera %60koa izan da.
Orotara, erietxeetan 101 pertsona daude Nafarroan COVID-19arekin, eta 325 Osakidetzakoetan. Osasun agintariek maiz adierazi dute kontrolpean dutela egoera, baina atzo Nafarroako Gobernuko Osasun zuzendari Carlos Artundok berak esan zuen datozen bi asteak «zailak» izango direla osasun sisteman. Baionako Ospitaleak ere aparteko neurriak hartu behar izan ditu COVID-19 pazienteen eragina lehenesteko, beste zerbitzu batzuen kaltetan.
Eta bitartean atzemandako kasu berriek jarraitzen dute milako langatik gora: 1.319 izan dira. 591 izan dira Bizkaian, 327 Gipuzkoan, 271 Nafarroan, 108 Araban. Osakidetzak jakinarazi dituen 22 kasu kanpoan bizi diren pertsonenak dira. 10.538 test egin zituzten denera.
Nafarroako osasun agintariek jakinarazi dute, baita ere, gaitzak jotako beste pertsona baten heriotza. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201685/messik-jarraitzea-ezinezkoa-dela-esan-du-laportak.htm | Kirola | Messik jarraitzea ezinezkoa dela esan du Laportak | Bartzelonak iragarri du argentinarrak ez duela jarraituko Kataluniako taldean. Gaur, Joan Laporta Bartzelonako presidenteak prentsaurrekoa eman du. | Messik jarraitzea ezinezkoa dela esan du Laportak. Bartzelonak iragarri du argentinarrak ez duela jarraituko Kataluniako taldean. Gaur, Joan Laporta Bartzelonako presidenteak prentsaurrekoa eman du. | Azken asteetan ematen bazuen ere argentinarrak eta Joan Laporta Bartzelonako presidenteak akordio bat lortu behar zuela, azkenean ez da horrela izan. Atzo Bartzelonak jakinarazi zuen aurrelariak ez duela klubean jarraituko: «Bartzelonak eta Leo Messik akordioa lortu duten arren, eta bi aldeek beste kontratu bat sinatzeko asmo argia duten arren, ezin izango da formalizatu; oztopo ekonomikoak eta egiturazkoak direla eta (Espainiako Lehen Mailako araudia)».
Laportak gaur 11:00etan eman berri du prentsaurrekoa, egoera azaltzeko asmoz, eta behin eta berriz azpimarratu du «Messik klubean jarraitu nahi zuela». Hala ere, gaineratu du «inor ez» dagoela klubaren gainetik, «ezta Messi ere». Egoera horren erantzuleez ere hitz egin du Bartzelonako presidenteak, eta adierazi du herentzia negargarria» jaso dutela, aurreko zuzendaritza batzordeari erreferentzia eginez. Zuzendaritza batzordeari ez ezik, Espainiako Liga profesionalari ere leporatu dio kontua: «Liga ez da malgua epeak luzatzeko garaian».
Aro bat itxi du Lionel Messik. Argentinarrak arrasto luzea utzi du Bartzelonan. Klubean partida ofizial gehien jokatu dituen jokalaria da: 778 jokatu ditu; horietatik, 542 irabazi ditu, 142 berdindu, eta soilik 94 galdu. Horretaz gain, bere ibilbide profesionalean 669 gol sartu ditu, Kataluniako taldearekin. Aurrelariak 35 titulu lortu ditu; besteak beste, lau Txapeldunen Liga, hamar Espainiako Liga, eta zazpi Kopa. Taldearekin irabazi duenaz gain, bakarka ere hainbat sari eskuratuak ditu: sei Urrezko Baloi, sei Urrezko Bota, eta zortzi bider izan da Lehen Mailako golegile nagusia. Guztira, 17 denboraldi egin ditu Bartzelonan.
Haren etorkizuna ez dago argi; baina PSGk eta Manchester Cityk interesa erakutsi dute. Frantziako eta Ingalaterrako taldeek dute aukerarik handien Messi fitxatzeko. Hain justu, Ingalaterrako taldeko entrenatzailea Pep Guardiola da, eta litekeena da hark izatea giltza Messi konbentzitzeko. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201686/doinu-zaharrak-doinu-berriak.htm | Kultura | Doinu zaharrak, doinu berriak | Niko Etxartek eta Iratxe Aguilera 'Kai Nakai'-k bestelako doinuak proposatu dizkiote nork bere belaunaldiko paisaia musikalari; zahar denari modernoa dena gainjarri diote, eta euskaraz. Euskal eszenaren aldaketaren lekuko dira biak ala biak. | Doinu zaharrak, doinu berriak. Niko Etxartek eta Iratxe Aguilera 'Kai Nakai'-k bestelako doinuak proposatu dizkiote nork bere belaunaldiko paisaia musikalari; zahar denari modernoa dena gainjarri diote, eta euskaraz. Euskal eszenaren aldaketaren lekuko dira biak ala biak. | Zer hoberik paisaia baten aldaketei begiratoki batetik begiratzea baino. Eta zer hoberik euskal musikaren paisaia aldaketari Bidasoa ibaiaren gainetik so egitea baino. Jaizkibelgo begiratokian elkartu ditu BERRIAk Niko Etxart eta Iratxe Aguilera Kai Nakai, euskal eszenari so egiteko, eta paradigma aldaketaz hitz egiteko. Biak baitira aldaketa horren arduradun eta lekuko. Euskararen eta euskal kulturaren periferiatik abiatuta, nork bere belaunaldiko doinu zaharrei doinu berriak proposatu baitizkie: 70eko hamarkadan, artean arrotz kontsideratzen zen estilo bat proposatu zion Etxartek euskal kantagintza tradizionalari, rocka alegia; eta Aguilerak, berriz, aurreiritziz josita dagoen estilo bat, reggaetona, egun orokortua den rockari. Biak ala biak dira bide urratzaileak, aitzindariak, disonantziaren harmoniak: «Kalkulatu dut, eta 43 urteren aldea dugu», esan dio zaharrenak gazteari. Aurkezpen txiki bat nahikoa izan dute hitz egiten hasi eta elkarrengandik uste baino hurbilago daudela ohartzeko.
Ezagutzen zenuten elkar?
ETXART: Egia errateko, ez, ez nuen Iratxe ezagutzen. Berak egiten duen musika entzuna nuen irrati bidez, Iparraldeko irratietan ere jartzen baitute bere musika, baina arazoa da irratietan ez dutela erraten nork kantatzen duen. Kantu eta talde berri pila bat entzuten ditut irratiaren bidez, baina kritika bera egiten diet beti.
AGUILERA: Nik ere ez nuen Niko ezagutzen; nor zen bai, eta badakit pertsona ikoniko bat dela Euskal Herrian, baina haren musika ez dut inoiz entzun. Baina entzungo dut, ea zer egiten duen. Izena baduzu, zerbaitegatik da, ezta?
ETXART: Lasai egon, ez naiz batere izutua hori entzuteaz. Nik badakit gure Euskal Herria oso konplexua dela aspaldidanik, eta edozein artistarentzat badirela momentuak non ez zaren modan, baina horrek ez du erran nahi ez duzula lanik egiten. Modan izatea eta lan egitea oso gauza diferenteak dira, zorionez, enetako.
AGUILERA: Horretarako gaude, ez da hala? Musika berria aurkitzeko eta entzuteko.
«Izan gira Euskal Herri rock 'n' rolling» abesten duzu zure kanturik ezagunenetako batean, baina hala da oraindik? Zer pisu du rockak egun Euskal Herrian?
ETXART: Bada oraino, ene ustez. Frantziako eta Espainiako mapa hartzen badut, rockak asko galdu du azken urte hauetan; forma berriak etorri dira, technoa, reggaetona eta halakoak, baina Euskal Herrian rockak badu oraino pisu handia.
Iratxe, gaur egungo gazteentzat zer da rocka: gurasoek edo helduek entzuten duten musika klasiko hori?
AGUILERA: Bai, niretzat hori da. Ez naiz inoiz rock zalea izan; txikitatik, batez ere, pop musika entzun dut.
Gazteak aspertuta daude rockarekin? Beste doinu batzuk proposatzeko behar bat dagoela uste duzue?
AGUILERA: Bai, erabat. Eta uste dut agerikoa dela. Euskal Herrian talde berri pila bat ateratzen ari dira, doinu berriekin, eta etiketatzen zailak direnak. Erreferente berriak dituzte, eta doinu berri asko uztartzen dituzte.
ETXART: Gauza bat erran behar da: gero eta gehiago da soziologian deitzen den fragmentazioa; erran nahi dut publikoaren fragmentazioa. Eta horrek musika bakoitzari bere jarraitzaileak ekartzen dizkio, baina, nola gero eta gehiago gauza berri den, bakoitzak zale gutxiago ditu.
AGUILERA: Baina, adibidez, nire gurasoak super rock zaleak dira. Haien belaunaldian, musika hori entzun da gehien. Nik reggaetona egiten dut, eta gustatzen zaie, baina beren alaba naizelako… kar-kar-kar!
ETXART: Eta niri ere gustatzen zait egiten duzuna, e!
Musika urbanoaren olatu berri hori nola ikusten duzu zuk, Niko?
ETXART: Gauza normala da. Eta gainera, ene ametsa da Euskal Herri bat eraikitzea non euskarak duen beti garrantzizko lekua. Eta ez baldin badira modu berriak euskaraz ere egiten, ez gara salbatuak. Aldiz, pozgarria da jakitea jende gaztea badela euskarazko musika gaurkotzeko.
Rockarekin zerbait berritzailea egitea ezinezkoa da?
ETXART: Ez nuke erranen hori. Rocka frustratuen musika da, aitortu behar da. Baina iraultza egiteko ahalak ditu, eta pertsona bakoitzak bere iraultza egiteko ere balio du oraino. Eta rocka beti berpiztu izan da; modatik joan da, baina publiko fidela dauka, beste musika batzuek ez dutena.
AGUILERA: Uste dut edozerekin egin daitekeela zerbait berritzailea. Eta hori gure eskuetan dago.
ETXART: Bai, eta erranen nuke ez dela beti obligazio bat berritzea.
Zergatik erabaki zenuten doinu horiek euskarara ekartzea?
ETXART: [Kazetariaren galderari erantzun aurretik, Iratxeri zuzendu zaio] Zuk baduzu kantu bat Ez dakit deitzen dena, ezta?
AGUILERA: «Ez dakit zer nahi duzun nigandik»… [abesten hasi da]
ETXART: Ene lehen euskarazko kantuetako bat deitzen da Ez dakit, horretaz konturatu naiz. [Eta galderari heldu dio jarraian] Euskaraz abestea normaltzat hartu nuen, pentsatu gabe. Ene gazte kuadrillan, familian denek euskaraz hitz egiten genuen. Eta naturalki egin nuen euskaraz musika ere. Parisen bizi ginelarik, rocka hasi nintzen egiten, eta nik erabaki nuen Euskal Herrira etorri eta rocka hemen egitea. Paris utzi nuelarik, banituen 50-60 bat rock kanta euskaraz idatziak. Segidan arrakasta etorri zen, baina nik oraino ez nuen planteatu euskaraz eginen nuela ene kantari bidea; ez nekien oraino. Hori geroxeago izan zen, 19 urterekin edo. Naturalki jin zait, bai.
Zuk, Iratxe, euskara ez duzu etxean jaso, eta reggaetona gaztelaniaz egiten da batez ere.
AGUILERA: Nire kasuan, familian ez dugu euskaraz hitz egiten, eta lagunekin ere ez. Eskolan ikasi dut euskara, B ereduan, eta D ereduan egin nuen batxilergoa. Gero, unibertsitatean ere euskaraz ikasi nuen. Eta, nahiz eta eremu erdaldunekoa izan, ni euskaldun sentitzen naiz. Musika hau gustuko izanda, ikusi nuen hutsune bat zegoela, reggaetona ez zela euskaraz egiten; beraz, beharrezkoa ikusi nuen. Hautu bat izan da, eta oso aukera polita jendea ezagutzeko, eta euskara gehiago ikasteko. Duela urte bat, musikaren kontu honekin hasi nintzenean, nire euskara maila oinarrizkoa baitzen.
ETXART: Ba, oso ondo hitz egiten duzu euskaraz.
Iparraldetik rocka proposatu zenutenean, doinu arrotzak ziren oraindik Hegoaldean. Ez ziren ongi hartu hasieran.
ETXART: Oso gaizki hartu zuten batzuek, bai. Euskarari traizioa egitea zen rocka euskaraz egitea batzuentzat. Garai hartako euskalduna oso kontserbadorea zen, eta ezkerrekoek nahiz eskuinekoek, denek ikusten zuten gaizki. Bon, eskuinekoek txistua eta danbolina baino ez zuten nahi, Mixel Labeguerieren gitarra ere gaizki ikusia zuten! Baina ezkerrekoek ere, progresista zirenek, esaten zidaten ni sekreta bat nintzela, ni bezala ibiltzen baitziren plataformadun botekin poliziak. Gogoan dut Eustakio Mendizabali behin esan niola: «Ikusiko duzu nola hogei urte barne jende guztia Hegoaldean ni bezala jantziko den». Eta hogei urte pasatu baino askoz lehenago aldatu zen dena. Anekdota bat besterik ez da, baina badu bere pisua.
Ezin uka, Iratxe, reggaetonak oraindik sortzen duen zalaparta: ez dela benetako musika, musika matxista dela…
AGUILERA: Aurreiritziz jositako musika da, erabat. Reggaetonaren lehenengo etiketa da matxista dela; horrela izan da urteetan, bai, eta badago oraindik matxista den reggaetona ere, baina baita beste estiloetan ere: rock musikan, pop musikan… Hitzak dira matxistak, ez musika, ez estiloa. Baina askok ixa bat jarri diote hasieratik, entzun baino lehenagotik, eta aurreiritziekin epaitzen dute. Horregatik diot nirea reggaeton feminista dela, aurreiritzi horiek kentzeko edo. Nik kantuetan ez dut feminismoaz zuzenean hitz egiten; zeharkakoa da erabat, oinarrian doa. Baina orain hori ere aurpegiratzen didate: feminismoa erabiltzen dudala nire musika saltzeko, eta ez dakit zer. Kritikak alde guztietatik etortzen zaizkit.
ETXART: Ahaztu kritika horiez.
AGUILERA: Bai, harro nago egiten dudanaz. Ikusgaitasuna eman behar zaio musika honi ere, eta are gehiago emakumeei.
Musika generoen aurreiritzien eztabaida gainditu ezin den zerbait da?
ETXART: Ez zait batere interesatzen. Baditugu gure herri txikian mila manera musikaz gozatzeko, eta reggaeton musika primerako musika da tabernetan edo jai giroetan. Badu bere lekua. Bon, eliza batean kantatzeko agian ez…
AGUILERA: Ez, eliza baterako ez dut uste.
ETXART: Bon, dena da posible. Ikusiko duzu: egunen batean eliza batean kantatuko duzu reggaetona… kar-kar-kar!
Zenbatetan esan dizuete zuek egiten duzuena ez dela euskal musika? Zer da euskal musika zuentzat?
ETXART: Hori ere lehenagoko kontu bat da. Gaur egun ez du merezi eztabaidatzea: euskaraz egiten den musika oro da euskal musika, eta kito.
AGUILERA: Bai, eta euskal musika egiten dugunok ere identitate sentimendu hori daukagulako egiten dugu, gure kultura eta gure hizkuntza maite ditugulako. Gure hautua izan da euskaraz egitea.
Kantuen hitzek badute zerikusirik aurreiritziekin?
AGUILERA: Bai, izan daiteke. Nik esaten dut musika aldarrikatzailea egiten dudala; reggaetonak dituen aurreiritzi eta etiketekin apurtu nahi dudalako. Nik reggaetonean kantatu ohi diren gaiei buruzko hitzak egiten ditut: festa, sexua, harremanak… Baina feminismotik begiratuta.
Festa, sexua… zure kantuetan ere abesten duzu gai horiei buruz, Niko.
ETXART: Mozkorraldiari buruz, alkoholari buruz… bai, noski. Gai asko dira berdinak. Musika popularrean ere amodioa, desamodioa... Tematika aldetik badago antzekotasun bat. Baina ni emazte banintz, eginen nuke, Iratxe, zuk egiten duzun bezala: gauza berri bat sortu, zure ikusteko moldearekin.
Iratxe, zuk perreo-a abestu ez ezik, dantzatu ere egiten duzu.
ETXART: Zer da perreo-a?
AGUILERA: El perreo… [besoak jaso eta gorputza mugitzen hasi da] Dantza egiteko modu bat.
ETXART: Gure garaian, kantaldiak militanteak ziren; ez genuen sosik hartzen. Beti kantatzen genuen helburu batentzat, diru biltzeko eta. Urtez egin ditugu ehunka kantaldi horrela. Baina berbenatik posible zen bizitzea, eta, horregatik, nire belaunaldiko jendeak hautatu zuen berbena egitea, diru pixka bat irabazteko. Garai haietan, dantzaldiek eta berbenek bazuten prestigioa.
Azken urteetan, ordea, ez ote daude gutxietsita?
ETXART: Bai; batez ere, Hegoaldean.
Eta nola azaldu dantzaren berpizte hau orain?
AGUILERA: Musika latinoak izan du zerikusirik, baina baita sare sozialek ere, nire ustez. Begiratu bestela 10, 11, 12 urteko nerabeak Tiktoken nola aritzen diren dantzan. Belaunaldi berriak erabat dantzariak izango dira.
ETXART: Bai, belaunaldi berriek zainetan daramate dantza. Gainera, badute formakuntza dantza klasikoan edo euskal folklorean, pila batek, eta hor dantza egiteko gustua badute jada. Urteak dira modan ez direla kantaldiak, baina gazteak berriz dantzan ari dira.
Gaur egun, munduak Bad Bunnyren erritmoan egiten du dantza; hura dute erreferente.
AGUILERA: Ikaragarri gustatzen zait Bad Bunny niri ere.
Pop-rockaren belaunaldikoek, ordea, erreferentzia gehienak anglo-saxoiak izaten zenituzten, Niko?
ETXART: Nik batez ere Ingalaterratik edan dut rocka egiteko. Paristik, Frantziatik ere bai, eta Ameriketako Estatu Batuetatik. Baina gehienbat Ingalaterratik.
Zer garrantzi izan du erreferentziarik ez izate horrek zuentzat?
ETXART: Ez da kalkulatzen. Nik naturaltasun osoz egin dut.
AGUILERA: Bai, gure moduan egin dugu, gustatzen zaigun moduan. Guk erabaki dugu zelan egin, eta ez dugu mugarik izan.
ETXART: Alderantziz: erreferenterik ez izanik, dena zabalik ikusten dugu. Ni euskal rocka egiten hasi nintzelarik, dena zabalik zegoen, dena zegoen egiteko.
Eta mundu globalizatu honetan, zer garrantzi ematen diozue erreferente izateari?
ETXART: Enetako ez da garrantzitsua. Badakit badirela gaztetan oso Niko zaleak diren musikariak. Baina enetako ez da motor bat aitzina joateko.
AGUILERA: Niretzat, aldiz, bai, garrantzitsua da. Musikari izateaz gain, irakasle ere banaiz, eta zer pentsatu asko ematen dit horrek, bai hitzei dagokienez, eta baita jarrerari dagokionez ere. Nire entzule asko oso gazteak dira, eta entzuten dutenak eragin handia izan dezake haiengan.
ETXART: Zu gaztea zara, eta hasiberria; eta ni, berriz, zaharra niz, eta suertea dut oraino ere ari naizelako. Baina ulertzen dut, ondo egiten duzu.
AGUILERA: Saiatzen naiz letra sanoak egiten. Baina horregatik ere asko kritikatu naute: ez dudalakoan benetako musika urbanoa egiten, garbizalea naizela...
Musika entzuteko modua ere aldatu da. Aldatu da unea, lekua, gailua… Horrek guztiak izan al du eraginik paisaia aldaketan?
AGUILERA: Ukaezina da edonork daukala inoiz baino musika gehiagora iristeko aukera; beraz, segur aski bai. Spotify, Youtube... nahi duzun plataformarekin une oro duzu aukera nahi duzun musika entzuteko.
ETXART: Nik ez dut ez Spotify ez ezer; ni beste garai batekoa naiz. Musikari askorekin biltzen saiatzen naiz, eta oraindik ere saiatzen gara binilo edo disko berriak entzuten. Eta hitz egiten dugu doinu horiei buruz, baina lehen bezala.
Musika egiteko modua ere aldatu da. Zer garrantzi ematen diozue instrumentuak jotzeari?
ETXART: Bai, niretzat garrantzitsua da. Baina lehenago esan dudan bezala, gauza naturala da. Oso talde ona daukat nire inguruan. 68 urterekin beti izan dut rock talde bat nirekin, eta bigarren gitarrista bat hautatzen dut beti ni baino hobea dena: hori izan da ene araua hasieratik. Nire taldeko musikariak ere maila handikoak dira. Eta, gaur egun ere, Euskal Herri guztian instrumentuekin izugarrizko maila duen jendea bada toki askotan.
Iratxe, zu ordenagailu batekin izaten zara oholtzaren gainean.
AGUILERA: Bai. Hala ere, nahiz eta sorkuntza prozesua ordenagailu bidez izan, pila bat gustatuko litzaidake nire kontzertuetan musika instrumentuekin egitea. Orain ekonomikoki ezin dut halakorik egin.
Dena den, gaur egungo musikari batentzat ez da beharrezkoa instrumentu bat jotzen jakitea?
AGUILERA: Ez. Nik gitarra jotzen dut apur bat, baina, gaur egun, artista izateko, garrantzitsuena da lantalde potente bat izatea alboan: hau da, ekoizle bat izatea oinarriak egingo dizkizuna, letragile on bat zure mezua ondo jasoko duena, edo estudioan grabatuko dizun norbait izatea.
ETXART: Argazkilaria ere bai, klipa egiteko, ezta?
AGUILERA: Bai, hori da. Talde bat, azken finean.
ETXART: Bai, arrazoi duzu. Baina nire kasuan obligazio bat da instrumentua maila onean jotzea. Aldiz, punkaren denboran gaizki ikusia zen hori. Gogoratzen dut Xabier Montoiak behin esan zidala: «Niko, zuek sobera ondo ezagutzen dituzue instrumentuak. Gaurko musikan, bakarrik hiru akorde jakin behar dira, eta ahal bezala jo». Punk denboran estetikoki behar baitzen gaizki kantatu, gitarra gaizki jo… Aldiz, gu jadanik ezagutuak ginen, eta guk sobera ondo, sobera ederki jotzen genituen. Eta eni askok esan didate: «Niko, zuk sobera ontsa kantatzen duzu». Pila batek esan didate.
AGUILERA: Gaur egun, reggaetonean, autotunea jarrita edonork abestu dezake ondo. Nik neure burua bai, kontsideratzen dut abeslaria, txikitatik joan naizelako kantu klaseetara, gitarra jotzen dudalako, eta musikaren oinarri bat dudalako. Eta autotunea kentzen badidazu, nik berdin-berdin kantatuko dut eta disfrutatuko dut.
Ordenagailua eta autotunea bera ere ez ote dira bilakatu beste instrumentu bat, bere garaian gitarra elektrikoak pairatu zituen ezinikusiak pairatzen ari direnak?
AGUILERA: Bai, sortzeko beste modu bat da, beste instrumentu bat.
ETXART: Bai, erabat. Badu bere inportantzia.
Asko hitz egiten da kantuek erraz kontsumitzeko produktu bihurtzeko duten arriskuaz.
AGUILERA: Jendea askoz lehenago aspertzen da orain, eta gero eta gehiago eskatzen du denbora laburragoan. Ez dakite baloratzen atzetik dagoen lana. Agian, lehen, disko batekin gehiago apreziatzen zen lan hori guztia.
ETXART: Bai, gaur egun lehenago akitzen da jendea, arrazoi duzu. Eta, horregatik, beti gauza berrien bila joaten da.
AGUILERA: Horregatik funtzionatzen du gehiago singleak ateratzearen formatuak. Disko bat gaur egun ez da hainbeste baloratzen.
ETXART: Gu ere hasi ginen singleekin gure garaian, e!
Orokortu egin da kantuak aleka ekoizteko modu hori orain.
ETXART: Nik orain beti diskoetxe batekin argitaratzen ditut ene lanak. Ez dut inoiz saldu ene musika, eta oraino suertea daukat diskoetxe baten babesa izateagatik. Aspaldi da ez dudala diskorik atera, baina hori beste gauza bat da. Baina ari naiz horretan; hiru disko prestatzen ari naiz, eta hirurak estilo desberdinetakoak izango dira: bat, Hapa-Hapa rock taldearekin; bestea pop-folk musikaz eginen dut; eta hirugarrena, zuberotar kantuak a cappella abestuz. Hiru proiektu horiek ditut bidean azken urte hauetan; pandemiaren kontu honekin pixka bat atzeratu da.
AGUILERA: Nik garrantzi handia ematen diot singleari, azken finean orain gehien funtzionatzen duen formatua baita.
ETXART: Zure kasuan horrela da, bai.
AGUILERA: Eta bideoklipak egiteari ere garrantzi handia ematen diot. Frogatuta dago abesti batek, irudirik gabe igoz gero, ez duela hainbeste erakartzen; irudiekin, ordea, jende gehiago erakartzen du. Beste esperientzia bat da; jendea ohitu egin da, gustatzen zaio, eta hori eskatzen du.
ETXART: Zuretako hori obligazio bat da, bideoklipak egitea orain, bai. Nire kasuan, ez. Lehen baino indar handiagoa egiten dugu teknologia berriekin-eta, baina nire publikoak ez du hainbeste baloratzen, zorionez.
AGUILERA: Ba, bai. Lan handia eskatzen du bideoklip batek.
ETXART: Zorionez erran dut, zeren badakizu: zenbat eta zaharrago izan, orduan eta itsusiago gara… kar-kar-kar. Entzuten duenarekin liluratu nahi duzu jendea, eta ez ikusten duenarekin.
Musikan dena asmatuta dago? Ahalegina egiten duzue etengabe antzeko kantak ez sortzeko?
ETXART: Ez, zorionez ez. Niri fantasia egitea gustatzen zait anitz, eta ene inpresioa da beti zerbait berria egiten dudala. Ez zait gustatzen formula edo errezeta bat egitea sortzeko. Zorte hori daukat.
AGUILERA: Nik, egia esan, ekoizle ezberdinekin lan egiten dudanez, bakoitzak bere ukitua ematen dio. Baina ni ez naiz ixten; ez dut ezer zehatzik eskatzen.
ETXART: Ni kurios naiz pandemia honetatik ateratzen garelarik egiazki, eman dezagun 2023an bada, nolako eragina izanen duen euskal musikan; normalitatea nolakoa izanen den. Pandemia honekin, jendeak ohitura berriak hartu ditu, eta ez dut uste bueltatuko denik lehen bezala izatera dena. Zerbait potoloa izanen da, eta, horregatik, kurios egon behar gara asmatzeko.
Nola eragin du pandemiak zuen proiektuetan?
AGUILERA: Niri bete-betean eragin dit. Reggaetona kalera ateratzeko eta dantzatzeko musika bat da, eta nik justu pandemia garaian atera nuen diskoa. Beraz, ez dut nire musika tabernetan entzun, ez dut lagunekin dantzatu, zuzenekoetan publikoak ez du dantzatu… Hori guztia ez dut bizi izan, eta pixka bat nekatuta nago egoera honekin.
ETXART: Aldiz, niri alderantziz: oso nekatua nintzen pandemia hasi aitzin. Lan sobera nuen, eta beti gaueko lanak izaten ziren. Baina geroztik hobeki lo egiten dut, eta orain berriz hasi gara kontzertuak egiten, eta plazerez. Urte eta erdi izan da, baina arnasa hartu dut. Kantu berri pila bat sortu ditut, eta hori ere gustatzen zait. Plazera da niretzat kantuak egitea: musika, hitzak.
AGUILERA: Nik ez dut sortzeko asko aprobetxatu. Konfinamenduak asko eragin zidan sentimentalki, eta oso triste eman ditut hilabete asko; ez nuen gogorik ezer egiteko. Orain berriz jarri naiz martxan.
Eta nola daramazue uda?
AGUILERA: Abenduaz geroztik dena izan da martxan jartzea. Orduan hasi nintzen kontzertuak ematen, eta dena izan da ikaste prozesu bat, zeren ordura arte ez nuen inoiz zuzenekorik eman. Pila bat ari naiz ikasten, eta plazera da. Oso pozik nago. Dei asko jasotzen ari naiz.
ETXART: Astean bi-hiru kontzertu ematen ditut nik orain. Batzuk bertan behera geratzen dira, edo atzeratzen dira, baina ondo da.
Pandemiak agerian utzi du kulturaren garrantzia eta beharra. Baloratua sentitzen duzue zuen jarduna?
ETXART: Agian, Iratxe, zuretzat goizegi da erantzuteko, baina ni bai, oso baloratua sentitzen naiz. Ibiltzen naizen guztietan sentitzen dut jendearen beroa. Momentua magikoa izan behar da artistaren eta publikoaren artean, eta hori ikasi behar da.
AGUILERA: Nik uste dut neure burua ezagutarazten ari naizela oraindik, eta gero eta jende gehiagok entzuten du nire musika, baina poliki-poliki: prozesu bat da. Ez daukat presarik. Nik orain arte izan dudan feedbacka oso ona izan da. Bai, ikusten dut hazten ari naizela poliki; beraz, oso pozik nago.
Zer da oholtzara igotzea zuentzat? Zer musikari izatea?
ETXART: Enetako usaia da. Lehen aldikoz 11 urterekin izan nintzen oholtza batean, Parisen, eta gero gelditu gabe ibili naiz. Oro da oholtzara igotzea: pasioa, bizitza... Eta horregatik nik ez dut sekula duda izan; nik banekien musikatik biziko nintzela. Eta suerte pixka bat izan dut, arrakasta pixka bat izan dut-eta beti.
AGUILERA: Nik, aldiz, oso denbora gutxi daramat oholtzara igotzen. Baina hasieran beldur pila bat nuen. Txikitatik nabil kantuaren inguruan, baina beti taldean izan da, abesbatzetan eta. Bakarrik igotzea beste kontu bat da. Nire beldurra zen zerbait gaizki egitea. Baina denborarekin ikasi dut ez dela hainbesterako, nahasten banaiz ez dela ezer geratzen, eta ikuspegi orokorrari begiratu behar zaio: jendearen beroa sentitzea dela garrantzitsuena.
ETXART: Zu ikustera joango naiz.
AGUILERA: Bai? Ze ondo! Show bat da, oso ondo dago! |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201687/niko-etxart.htm | Niko Etxart | Niko Etxart. | Euskaraz abestutako rockaren aitzindaria da Niko Etxart. Sortu eta bi urtera joan zen Parisera bizitzera, eta han entzun eta ikasitako rock doinuak Euskal Herrira ekarri zituen 1970eko hamarkadan. Bakarlari gisa nahiz taldean aritu izan da, eta, oztopoak oztopo, arrakasta handia lortu du bere ibilbidean. Herri musika ere landu du, hala Zuberoako kantu tradizionalak ezagutaraziz nola pastoraletarako konposatuz. | ||
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201689/iratxe-aguilera.htm | Iratxe Aguilera | Iratxe Aguilera. | Musika urbanoaren aurreiritzi eta klixeak apurtzeko asmoz ekin zion bere ibilbideari Iratxe Aguilerak iragan urtean, eta reggaetonak euskal eszenan zuen hutsunea baliatu zuen horretarako. Kai Nakai izen artistikotzat hartuta, iazko azaroan argitaratu zuen Baimenik gabe bere lehen diskoa, Durangoko Azokaren Sormen Bekari esker. Kultura urbanoa da bere musika proposamenaren oinarria, euskaraz, eta ahaldunduta. | ||
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201690/munarriz-ez-da-finalerako-sailkatu.htm | Kirola | Munarriz ez da finalerako sailkatu | Espainiako selekzioak 10-9 galdu du finalerdietan Serbiaren aurka. Munarrizek bi gol sartu ditu | Munarriz ez da finalerako sailkatu. Espainiako selekzioak 10-9 galdu du finalerdietan Serbiaren aurka. Munarrizek bi gol sartu ditu | Ezin izan du finalerako txartela lortu Alberto Munarrizek. Espainiako waterpolo selekzioak 10-9 galdu du Serbiaren kontra, finalerdietan, eta brontzezko dominaren lehian borrokatzearekin konformatu beharko da. Partidaren zati handi batean aurretik joan da Espainiako selekzioa, baina azken unean aurrea hartu dio Serbiak. Beste behin, jokalari inportantea izan da Munarriz: 25 minutu pasatxo jokatu ditu, eta bi gol sartu.
Lehia parekatua izan da; tentsio handikoa. Lehen minutuetatik nagusitu da oreka. Bi selekzioak ondo hasi dira defentsan, baina trakets erasoan. Serbiak asmatu du lehen gola sartzen, seigarren minutuan. 2-0eko emaitzarekin amaitu da lehen laurdena. Baina bigarrena hasi eta berehala, aldea murriztea lortu du Espainiak, Munarrizen gol bati esker. 0-4ko partziala egin du David Martinek entrenatutako selekzioak, eta emaitza irauli. Azkenean, 4-5 joan dira atsedenaldira; nafarrarena izan da bigarren laurdeneko azken gola ere.
Bigarren zatian, gidoia berdina izan da. Erritmo handiko lehia jokatu dute. Aldea handitzen saiatu da Espainia, eta emaitzari buelta ematen Serbia. Lortu du. Azken unean erabaki da partida. Minutu baten faltan, berdinduta zegoen markagailua: 9-9. Bigarren laurdenetik irabazten joan da Espainia, baina momenturik erabakigarrienean asmatu du Serbiak. Azkenean, 10-9 nagusitu dira serbiarrak.
Tokioko Jokoetan jokatu diren orain arteko partida guztiak irabazita zituen Espainiak. Txapelketa ona egin du, baina urrats batera geratu dira. Hala, ezingo du urrea eskuratu, baina brontzezkoa lortzen saiatuko dira. Igandean jokatuko dute partida, Hungariaren kontra, 06:40an. Finala, berriz, Serbiak eta Greziak jokatuko dute, 09:30ean. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201691/araitz-hil-da-sanfilipporen-sindromea-zuten-hiru-anai-arreben-artean-zaharrena.htm | Gizartea | Araitz hil da, Sanfilipporen sindromea zuten hiru anai-arreben artean zaharrena | Neskatoaren ama gaixotasuna ikertzeko dohaintza kanpaina publiko baten bultzatzaile nagusia izan da azken urteotan. | Araitz hil da, Sanfilipporen sindromea zuten hiru anai-arreben artean zaharrena. Neskatoaren ama gaixotasuna ikertzeko dohaintza kanpaina publiko baten bultzatzaile nagusia izan da azken urteotan. | Hamabost urteko Araitz neskatoak Sanfiliporen sindromea zuen, bi anai-arreba gazteek bezala: Xonek (12 urte) eta Unaik (10 urte). Neskatoa gaur hil da, Bilboko bere etxean, gaixotasun horregatik. Araitzek okerrera egin zuen azken hilabetean, haurren alzheimerra esaten zaion gaixotasun neurodegeneratibo horren ondorioz; izan ere, aldaerarik oldarkorrenean, narriadura kognitibo eta fisikoa eragiten die umeei. Nerabezaroan hiltzen dira, ezinbestean.
Hiru haur horien ama, Naiara Garcia de Andoin, gaixotasuna ikertzeko dohaintza kanpaina publiko baten bultzatzaile nagusia izan da azken urteotan, pandemiak jarduna eten zion arte. Amak alabaren heriotzaren berri eman du sare sozialetan: «Araitzek Sanfilippotik libre hegan egitea eta atseden hartzea erabaki du».
Garcia de Andoinek, jendearen babesa eskertu, eta hauxe gehitu du: «Izan daitekeen alabarik onena izan da, eta azken arnasa hartu arte ez dio izateari utzi. Jose [aita] eta biok ondo gaude, lasai. Albisteak ez gaitu ustekabean harrapatu, baina irreala dirudi, amesgaizto bat. Ez dugu jendaurrean ezer egingo; asko egin dugu, eta badakigu maite gaituzuela eta minduta zaudetela».
Euskal Herrian kaltetutako familiak biltzen dituen elkarteko iturriek nabarmendu dutenez, neskatoaren familiak «indar eta ausardia handiz» egin dio aurre alabaren gaixotasunari azken hilabetean ere.
Araitzen anai-arrebez gain, Safilippo Euskadi elkarteak Bilboko beste neskato bat ere hartu du, Bizkaiko Foru Aldundiaren tutoretzapean dagoena; izan ere, elkarteko kide ziren beste hiru haurrak hil egin dira azken urteetan. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201692/nestlek-beste-lau-izozki-mota-erretiratu-ditu-saltokietatik-etileno-oxidoa-dutelako.htm | Gizartea | Nestlek beste lau izozki mota erretiratu ditu saltokietatik, etileno oxidoa dutelako | FACUAk jakinarazi du beste hemeretzi izozki sorta daudela kutsatuta, eta salatu du Froneri fabrikatzaileak ez duela kaltetutako izozkien zerrenda osoa eman nahi izan. | Nestlek beste lau izozki mota erretiratu ditu saltokietatik, etileno oxidoa dutelako. FACUAk jakinarazi du beste hemeretzi izozki sorta daudela kutsatuta, eta salatu du Froneri fabrikatzaileak ez duela kaltetutako izozkien zerrenda osoa eman nahi izan. | Geroz eta gehiago dira etileno oxidoarekin kutsatuta dauden Nestle elikagai enpresaren izozkiak. Uztaileko azken astean, Nestlek 46 izozki mota erretiratu zituen saltokietatik, substantzia hori zutelako, eta, FACUA kontsumitzaileen erakundeak atzo jakinarazi zuenez, zerrenda horri beste lau izozki mota gehitu zaizkio. Erakundeak adierazi duenez, Carrefourreko langile batek jakinarazi du Froneri fabrikatzailearen beste hemeretzi izozki sorta daudela etileno oxidoarekin kutsatuta.
AESAN Elikagaien Segurtasunaren eta Nutrizioaren Espainiako Agentziaren arabera, etileno oxidoa ez dago onartuta Europako Batasunean, eta «mutageno, kartzinogeno eta ugalketarako toxiko gisa» dago sailkatuta.
Froneriren webgunean zabaldutako komunikatu baten arabera, etileno oxidoa «oso kantitate txikian» erabiltzen da, eta, produkturen batek intzidentzia horren eragina jasango balu, «ez litzateke batere arriskutsua izango kontsumitzaileen osasunerako».
FACUAk Nestleri eta Froneriri eskatu die «gardentasunez» jokatzeko, eta salatu du fabrikatzaileak «beste behin ere» ez duela kaltetutako izozkien zerrenda osoa eman nahi izan. Kutsatutako izozkiak saltokietatik erretiratzen ari dira, eta kontsumitzaileek euren lotea kutsatuta dagoen edo ez jakin ahal izateko, Fronerik erositako izozki lotearen lehen sei digituak tekleatzeko aukera ematen du bere webgunean. FACUAren arabera, ordea, bilgarria bota duten kontsumitzaileek ezin dute jakin euren produktuak etileno oxidoa zuen ala ez.
FACUAk jakinarazi duenez, Mars ekoizlea izan da Espainiako Estatuan etileno oxidoarekin kutsatutako produktuen zerrenda argitaratu duen bakarra. Bere webgunean argitaratu ditu kaltetutako produktuak. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201693/lohiak-irentsi-zuen-oporraldia.htm | Gizartea | Lohiak irentsi zuen oporraldia | 25 urte beteko dira bihar uholde batek Biescasko Las Nieves kanpina suntsitu zuenetik. 87 lagun hil ziren: horietatik hamahiru, euskal herritarrak. | Lohiak irentsi zuen oporraldia. 25 urte beteko dira bihar uholde batek Biescasko Las Nieves kanpina suntsitu zuenetik. 87 lagun hil ziren: horietatik hamahiru, euskal herritarrak. | Minutu gutiko kontua izan zen: euri jasa marduletik lohi eta harri jausira; Pirinioetako oporralditik sekula ez ahazteko hondamendira. 25 urte beteko dira bihar Biescasko (Aragoi, Espainia) Las Nieves kanpina uholde batek suntsitu eta Huescako herri haren izena hamaika euskal herritarren burmuinetan iltzatuta utziko zuen sarraskia gertatu zenetik. 87 lagun hil ziren hondamendi haren ondorioz: horietatik hamahiru, euskal herritarrak. Bertze 187 lagunek kalte fisikoak jasan zituzten; eta bertze ehunkak, ondorio psikologiko eta materialak.
Asteazken arratsaldea zen, 1996ko abuztuaren 7a. Euria goian-behean egin zuen egun osoan, eta kanpinaren gainaldean zegoen Aras errekak gainez egin zuen, prezipitazio handien eta bidean pilaturiko harri eta enborren ondorioz. Gerora frogatuko zenez, leku desegokian kokatua zegoen kanpina, Aras errekak Gallego ibaiarekin bat egiten duen ingurunean; baina Espainiako eta Aragoiko gobernuen baimenarekin egina zegoen, eta han zeuden herritarrek ez zuten susmatzen horrelakorik gerta zitekeenik. Eurite bortitzen ondorioz, lohiz beteriko uholde handi batek minutu gutxitan hartu zuen kanpina, aitzinean harrapaturiko guzia barnean eramanez: autokarabanak, kanpin dendak, autoak, eta baita pertsonak ere. Erreskate taldeak berehala jarri ziren martxan, baina sarraskia egina zegoen ordurako.
Biharamunean ailegatu zen Biescasera Ana Unanue Euskaldunon Egunkaria-ko kazetaria: «Gogoan dut iritsi eta panorama oso gogorra zela. Hasteko, oso egun ona zegoen, eguzkitsua, eta sinesgogortasun puntu hori: ‘Benetan? Bezperan desastre hau gertatu da?’». Oroitu du «beste garai batzuk» zirela, eta, komunikazio teknologien faltan, ez zirela bezperan ohartu gertatzen ari zenaz. Biharamunean lehendabizikoa iritsi zen Unanue Iruñeko erredakziora, eta, berez hari ez zegokion arren —Politika eta Ekonomia sailetan aritzen zen kazetari—, sailburuak Biescasera bidali zuen, zuzenean: «Oso gaizki pasatu nuen. Kazetari batzuek bezperan erreakzionatu zuten, eta pixka bat zuzenean bizi izan zuten desastrea, baina biharamunean egin beharreko bisitak ja ospitalera eta beilatokira joatekoak ziren». Erreskate lanek ere jarraitzen zutela du gogoan: gorpu batzuk hamazazpi kilometrora aurkitu zituzten, Gallego ibaian beheiti eta Sabiñanigoko urtegian.
Hilotzak izotz pistan
«Han [Jacan] bazegoen izotz pista bat, eta inpresio handia egiten zuen: hilotzak, agertzen ziren gorpuak...». Horiek identifikatzeari ekin zioten hurrengo ordu eta egunetan: «Ez zen erraza identifikatzea, ze ez zeramaten nortasun agiririk soinean, eta urak eraman zuen dena. Oso panorama latza zen, ze han zeuden senide pila bat desagertua zegoen jendearen bila, eta batzuk beilatokira sartzen ziren jakin gabe senidea han egongo zen edo ez. Ezin zutela zutik ere egon ateratzen ziren batzuk: senideren bat topatu eta identifikatu behar izan zuten». Buruan gordea du, erraterako, bi gurasoak eta bi anai-arrebak galdu zituen hamasei urteko Sergioren kasua.
Luze jo zuten bilaketa lanek: «Desastrea 7an izan bazen, 9an oraindik baziren desagertuak, eta jendea oraindik senideen berrien esperoan, malko asko, eta tarteka lasaituren bat ere bai». Batzuek atzeman egin baitzituzten ustez desagertuta zeuzkaten senideak: «Horrelako kasu batzuk izan ziren: senide batzuk hara joan Gipuzkoatik, bazekitelako han zeudela senitartekoak, eta kasualitatez egun horretan ez dakit nora joan zirela, Lourdesera, edo Panticosara». Sakelako telefonorik ere ez zegoen.
Erantzukizunak, 2005ean
Gertatutakoaren erantzule bakarra natura izan zela nabarmendu zuten orduko agintariek, eta kanpinaren jabeak ere baimen guztiak zituela ohartarazi zuen; izan, hala baitzen. Jacako Auzitegiak kasua artxibatu zuen hasieran, eta 2005ean iritsi zen azkenean Espainiako Auzitegi Nazionalaren epaia: Espainiako Ingurumen Ministerioa eta Aragoiko Diputazioa jo zituen Biescasko hondamendiaren errudun, eta hildakoen senideei 11,2 milioi euroko kalte ordaina emateko agindu zuen —familia bakoitzari 180.000 euro, gutxi gorabehera—. Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileen arabera, zigorturiko erakundeek ez zituzten kontuan izan arriskuak, amildegi natural bat zegoen lekuan eman baitzuten kanpina ezartzeko baimena. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201694/txertoa-hartzera-derrigortzeko-tresna-juridikorik-ez-dagoela-adierazi-du-zupiriak.htm | Gizartea | Txertoa hartzera derrigortzeko «tresna juridikorik» ez dagoela adierazi du Zupiriak | Ez du zehaztu Espainiako Gobernuari neurriak eskatu dizkioten edo ez. | Txertoa hartzera derrigortzeko «tresna juridikorik» ez dagoela adierazi du Zupiriak. Ez du zehaztu Espainiako Gobernuari neurriak eskatu dizkioten edo ez. | Eusko Jaurlaritzak ez du txertoa hartzera derrigortzeko «behar besteko tresna juridikorik»: hala adierazi du Bingen Zupiria bozeramaileak. Hori horrela, Jaurlaritzak duen aukera bakarra dosi gehiago eskatzea eta «txertatzeke dauden biztanleak konbentzitzea» dela iritzi dio Zupiriak. Hala ere, bozeramaileak ez du zehaztu Jaurlaritzak derrigorrezko txertaketa ezarriko lukeen horretarako eskumena balu.
«Iñigo Urkullu lehendakariak hilabeteak daramatza berme juridiko eske ezohiko neurriak ezartzeko», azaldu du Zupiriak. Gehitu du Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak adierazi diela ez dagoela behartzea bermatu dezakeen neurririk. Bestalde, «mundu mailako» krisia den heinean, hurbilekoen txertaketak mundu osoarenarekin batera joan behar duela gehitu du, «birusaren aurka babesteko era bakarra» delako.
Txertoen derrigortasunari buruzko eztabaida betean heldu dira Zupiriaren adierazpenak. Ipar Euskal Herrian jada nahitaezkoa da osasun langileen txertaketa, eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak eta Gorka Urtaran Gasteizko alkateak egindako adierazpenek hautsak harrotu dituzte Hegoaldean ere. Espreski txertaketa derrigortzea aipatu ez bazuten ere, zahar etxeetako langileek «bermeak» eskaini behar dituztela adierazi zuen Urtaranek, eta txertatu gabekoek arrisku faktoreak dituztenekin ez luketela lan egin beharko Gonzalezek.
Horrek erantzunak sortu ditu beste alderdietan, EH Bildun esaterako. Rebeka Ubera legebiltzarkideak «eztabaida antzuak» alde batera uzteko eskatu du, txertaketa derrigorrezkoa izan ezin daitekeela argudiaturik; horren ordez, zahar etxeetako neurriak hobetzeko eskatu du. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201695/alerta-maila-gorena-ezarri-dute-ipar-mazedonian-eta-grezian.htm | Mundua | Alerta maila gorena ezarri dute Ipar Mazedonian eta Grezian | Atenasen errefuxiatuen esparru bat lekualdatu dute. Oposizioak suteen prebentziorako funtsen kudeaketa okerra egotzi dio Turkiako Gobernuari. | Alerta maila gorena ezarri dute Ipar Mazedonian eta Grezian. Atenasen errefuxiatuen esparru bat lekualdatu dute. Oposizioak suteen prebentziorako funtsen kudeaketa okerra egotzi dio Turkiako Gobernuari. | Europa hegoaldeko bero boladak eragindako suteak piztuta daude oraindik ere, eta azkar ari dira zabaltzen inguruko herrialdeetara; sugarrak Italiara iritsi dira azken orduetan. Egoeraren larritasunari aurre egin nahian, alerta maila gorena ezarri zuten atzo Ipar Mazedonian eta Grezian. Halaber, azken orduetan lehenengo hildakoaren berri eman dute Greziako agintariek.
Europa hegoaldean egunak daramatzate suak itzaltzeko lanetan, baina azkar ari dira zabaltzen. Ipar Mazedoniako Gobernuak 30 eguneko alarma egoera ezarri zuen atzo. Zortzi foku aktibo daude herrialdean, eta horiek itzaltzeko lanetan jarraitzen dute suhiltzaileek eta segurtasun indarrek. Agintariek asteartean ohartarazi zuten arriskuaz, eta mendira edo basoetara hurbiltzea debekatu zieten herritarrei. Asteazkenean eman zuten lehen hildakoaren berri, Staro Nagoricane herrian.
Kyriakos Mitsotakis Greziako lehen ministroak atzo ohartarazi zuenez, herrialdea «historiako krisi ekologikorik larrienaren aurrez aurre» dago: 80 sutetik gora zenbatu dituzte azken orduetan, eta ehunka azken egunetan. Mitsotakisek adierazi zuen egoerak okerrera egin dezakeela, haize indartsuak iragarri baitituzte datozen egunetarako. Gainera, tenperaturek ez dute behera egin; 40 gradutik gorakoak izan dituzte aste osoan.
Baso eta mendietara ez ezik, Greziako herrietara ere zabaldu dira suteak. Horrek, milaka lagun behartu ditu beren etxeak uztera. Atenas inguruan bizi diren errefuxiatuen kasuan, atzo eman zuten aditzera Malakasa kanpalekuan bizi ziren 2.000 errefuxiatu inguru Ritsona kanpalekura eraman zituztela, Atenasetik 70 kilometrora. Izan ere, fokuetako bat azkar hurbiltzen ari zen Malakasa inguruetara. Bestalde, 600 lagun inguru Eubeako uhartetik atera behar izan zituzten bart gauean, suak Agia Anna herrixkara iritsi baitziren.
Lehen ministroak babes osoa adierazi zien herritarrei, eta suteek eragindako galerak berreskuratzeko gobernuaren laguntza izango dutela zin egin zien: «Etxeak berreraikiko ditugu, eta nekazariei diru laguntzak emango dizkiegu. Erre diren lurrak berriro landatuko ditugu». Bestalde, Kostas Tsiaras Justizia ministroak iragarri zuen nahita piztutako suteak delitutzat jo, eta horien egileek bost urtetik gorako espetxe zigorrak jasoko dituztela.
Ke eta su artean dauden Europa hegoaldeko beste herrialdeetan ez dute oraingoz alarma egoerarik ezarri, baina egunez egun, gehiago dira eremu kaltetuak. Duela hamar egun Turkian lehen suteak piztu zirenetik, 180 fokutik gora, zortzi hildako eta dozenaka zauritu zenbatu dituzte.
Gainera, ezbeharrak kolokan jarri du Recep Tayyip Erdogan presidentearen gobernua. Oposizioko alderdiek leporatu diote baso suteei aurre egiteko funtsen kopuruaren zati bat baino ez baliatu izana. Turkiako Gobernuko aurrezki agentziaren arabera, urte erdian 200 milioi lira (20 milioi euro) baino gutxiago gastatu zituen —Portugalek 189 milioi xahutu zituen, eta Espainiak 54 milioi—, eta bertan behera utzi zituen basoko suteen aurka borrokatzeko proiektuak.
Italia zerrendan sartu da
Italia suek kalte egindako lurraldeen zerrendan sartu da aste honetan. Sute gehienak iparraldeko eskualdetan zabaldu ziren, hala nola Lazion, Calabrian eta Puglian. Hala ere, egoera bereziki larria da Sizilian, non hainbat foku piztuta dauden oraindik ere Messina hirian eta Palermon. Ekialdeko Toskanan eta Umbrian ere sugarraldiak izan dira.
Urteko batezbestekoarekin alderatuta, uda honetan hirukoiztu egin da baso sute handien kopurua. Hegoaldeko eremuak erretzen ari diren bitartean, baina, iparraldean uholde larriak egon dira azken egunetan; Lombardian batez ere. Fabrizo Curcio Italiako Babes Zibileko buruaren hitzetan, «herrialdea bitan banatu da»; uholdeak eta euriteak iparraldean, suteak hegoaldean. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201696/euskal-herriko-hamar-kirolari-lehiatuko-dira-asteburuan.htm | Kirola | Euskal Herriko hamar kirolari lehiatuko dira asteburuan | Simon, Zubimendi, Moncayola, Merino eta Oiartzabal Brasilen aurka ariko dira futboleko finalean; Aginagalde eta Gurbindo brontzeagatik lehiatuko dira eskubaloian, eta Munarriz waterpoloan; Zigandak golfeko azken txanda jokatuko du, eta Elena Loyok maratoia korrituko du. | Euskal Herriko hamar kirolari lehiatuko dira asteburuan. Simon, Zubimendi, Moncayola, Merino eta Oiartzabal Brasilen aurka ariko dira futboleko finalean; Aginagalde eta Gurbindo brontzeagatik lehiatuko dira eskubaloian, eta Munarriz waterpoloan; Zigandak golfeko azken txanda jokatuko du, eta Elena Loyok maratoia korrituko du. | Euskal Herriko hamar kirolari lehiatuko dira asteburuan Tokion: hamar bihar, abuztuak 7, eta bat igandean, abuztuak 8. Elena Loyo izango da lehena, ostiraletik larunbaterako gauerdian hasita. Maratoia korrituko du, eta aurrenekoz lehiatuko da Olinpiar Jokoetan.
Carlota Ziganda izango da hurrengoa: golfeko laugarren eta azken txanda jokatuko du, 00:30ean. Gaurko txandan aurreko egunetako marka hobetu du golf jokalariak, eta postu bat igo du.
Julen Aginagalde eta Eduardo Gurbindo brontzeagatik lehiatuko dira, Egiptoren kontra, 10:00etan. Danimarkak 23-27 irabazi zion Espainiari finalerdietan, eta euskal herritarrek ez zuten domina ziurtatzerik izan.
13:30ean, berriz, Unai Simon, Martin Zubimendi, Jon Moncayola, Mikel Merino eta Mikel Oiartzabal finalean lehiatuko dira Brasilen aurka, 13:30ean. Espainiako gizonezkoen futbol selekzioak 0-1 irabazi zion Japoniari finalerdietan, eta, modu horretan, finalerako sailkatzea lortu zuen.
Igandean, Alberto Munarriz brontzezko dominagatik lehiatuko da Hungariaren kontra, 06:40ean. Espainiako selekzioak 10-9 galdu du finalerdietan Serbiaren aurka, eta Munarrizek ezin izan du finalerako txartela lortu. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201697/ikuskizunari-dagokionez-jokatu-daitekeen-finalik-onena-da.htm | Kirola | «Ikuskizunari dagokionez, jokatu daitekeen finalik onena da» | Olinpiar Jokoetako urrezko domina da Jon Moncayolaren xedea. Osasunako jokalariak dio aukera «ia errepikaezin» bat daukatela, eta Brasil arerio «indartsua» izango dutela ohartarazi du. Japoniatik itzuli orduko Osasunarekin entrenatzen hasiko da, sasoi berria helburu duela: «Klubean garrantzitsu izan nahi dut. Etxean bezala ez da inon egoten». | «Ikuskizunari dagokionez, jokatu daitekeen finalik onena da». Olinpiar Jokoetako urrezko domina da Jon Moncayolaren xedea. Osasunako jokalariak dio aukera «ia errepikaezin» bat daukatela, eta Brasil arerio «indartsua» izango dutela ohartarazi du. Japoniatik itzuli orduko Osasunarekin entrenatzen hasiko da, sasoi berria helburu duela: «Klubean garrantzitsu izan nahi dut. Etxean bezala ez da inon egoten». | Futbolari baten ibilbidean ezohikoa da Olinpiar Jokoetan aritzea. Aukera hori izateko, baldintza jakin batzuek bat egin behar dute bidegurutzean: jokatzeko adinean izatea, hautatua izatea eta norbere taldeak sailkatzea lortzea, besteak beste. Jon Moncayola (Garinoain, Nafarroa, 1998) lortu dutenen zakuan dago, eta ez hori bakarrik: urrea lortzeko lehian ariko da bihar (13:30), Brasilen aurka. Osasunako erdilariak Espainiako selekzioarekin jokatuko du.
Olinpiar Jokoetako urrezko domina lortzetik urrats bakarrera zaudete. Zer esanahi du horrek zuretzat?
Esperientzia berri bat bizitzea eta amets bat betetzea da. Beste edozein txapelketarekin alderatuta, ezberdina da: finaleko irabazlea txapelduna izaten da, eta beste taldea galtzaile baten pareko geratzen da. Hemen, ez: dominak banatzen direnez, sari ziurra dugu, nahiz eta, normala den moduan, urrea eskuratu nahi dugun.
Orain artean nolako txapelketa jokatu duzue?
Partida gehienetan nagusi izan gara baloi jabetzari eta sortutako gol aukerei dagokienez. Batzuetan, gol gehiago sartzeko aukerak galdu ditugu, baina oro har ondo aritu gara, eta horregatik gaude finalerako sailkatuta.
Finalaren atarian, zer-nolako sentipenak dituzu?
Txapelketa osoan izandakoen antzekoak. Ez nago urduri. Partida iristeko amorratzen nago, ahalik eta onena emateko. Gauzak egin behar diren moduan eginda, urrea lortzeko aukerak izango ditugu. Halere, uste dut, gure taldearekin batera, Brasil dela txapelketako talderik indartsuena. Ikuskizunari dagokionez, egon daitekeen finalik onena da, eta garaipenaren bila goaz.
Brasil nolako aurkaria da, ba?
Jende oso ona du, eta izen handikoa. Ibilbide luzekoa ere bai, Dani Alves kapitaina adibidez. Zaila izango da, baina guk langa goian jarri behar diegu, eta ikusiko dugu gainditzeko gai diren. Hortik aterako da txapelduna.
Zeintzuk izan daitezke partidako gakoak?
Gure aldetik, orain artekoaren segida bat izan behar du. Baloia edukitzen saiatu behar dugu, eta gure jokoa egiten. Hortik aurrera, gol aukerak sortzea eta markagailuan aurrea hartzea izango dira gakoak. Ikusiko dugu lortzen dugun. Detaileak zaintzea ere garrantzitsua izango da.
Zenbait kanporaketa justu antzean igaro dituzue. Zer hausnarketa egin duzue?
Bai, egia da gutako batzuentzat sasoi-aurrea dela hau, eta horrek eragina izan duela. Gainera, hezetasun handia dago, eta, beste herrialde batean gaudenez, ohiturak ere ezberdinak dira. Ordutegietara ohitzea zaila egin zaigu. Ordea, taldea indartsu aritu da atzean, eta hortik ekinda egin du aurrera. Kontuan hartu behar da aurkariak ere bere jokalariak izaten dituela, bere jokamoldea, eta espero baino zailago jar ditzakeela gauzak.
Brasilek penalti jaurtiketetan lortu zuen finalaurrekoa gainditzea [0-0 egin zuen Mexikorekin]. Aldeko zaizue hori?
Tira, ez genion jaramon handirik egin. Partida hori gure finalaurrekoaren atarian jokatu zen, eta penaltiak soilik ikusi genituen. Ez genion horri erreparatu, edozein sailkatuta ere ez genekielako guk zer partida jokatuko genuen: urrearen lehiakoa, edo brontzearena. Behin sailkatu eta gero aztertu dugu Brasil, nola egin diezaiokegun aurre. Brasil, izenarengatik eta historiarengatik, aurkaririk zailenetako bat da.
Zer da Olinpiar Jokoetan jokatzea?
Gauza ederra da. Olinpiar Hirian egotea, beste kirolariekin egotea, munduko onenekin leku berean egotea... Oso polita da hori. Egia da koronabirusaren gaiak gauza asko galarazi dizkigula. Bestelako txapelketak ikustera joatea, esaterako. Hori oso polita izango zen, baina tira, bestela ere ondo dago. Futbolari baten ibilbidean oso zaila da berriz jokatzea, ia errepikaezina, eta gozatzen ari gara. Ez dugu ahaztuko.
Osasunaren ordezkaria zara Olinpiar Jokoetan. Harro egotekoa da?
Bai. Osasunaren ordezkaria naiz, nire herrikoa, nire lagunena... Hemen baldin banago, nire kideen eta familiaren laguntzagatik da. Esperientzia nik bizi izango dut, baina haiengatik ere bada, eta itzultzean ospatuko dugu denona den saria.
Olinpiar Jokoetara joan aurretik oporretan izan zinen, eta sasoi-aurrean Japonian zara. Nola bizi izan duzu?
Arraroa izan da; dena azkarregi joan den sentipena dut. Oporretan nengoen, eta egun gutxitan entrenatzaileek deitu ninduten, ohartaraziz hautatua izan nintekeela, eta Madrildik oso urrun ez egoteko esanaz, ekainaren 30erako deituko gintuztela eta. Sasoi-aurre moduko bat egin genuen, eta arraroa izan zen. Gero, guztiok batu ginenetik dena ondo joan da, eta eskerrak. Orain, urrea nahi dugu.
Japonian aritzeak Eurokopan egon ez izana samurtu dizu? [Lehiaketako deialdian zela positibo eman zuen koronabirusean].
Bai, beste aukera moduko bat da. Askotan ez da halakorik gertatzen, eta badut sentipen hori.
Osasunarekin 2019ko abuztuaren 17an jokatu zenuen estreinakoz: ez dira bi urte bete, eta Olinpiar Jokoen finalean zaude jada. Azkar igaro zaizu denbora?
Ez nuen horrela pentsatu, baina egia da. Eta bi hilabete lehenago Hirugarren Mailan ari nintzen, Osasuna B-rekin. Batzuek badute segituan heltzeko zortea; ni urratsez urrats joan naiz, eta uste dut modurik onena dela. Hain azkar igarotzean, ez duzu pentsatzen.
Osasunan berehala hartu duzu erreferentzialtasuna.
Baliteke, eta kontratua berritu dudanetik, gehiago. Hori nahi nuen: klubean garrantzitsua izan. Etxean bezala inon ez da egoten. Ea dena nahi bezala joaten zaigun aurrerantzean.
Hamar urtez berritu duzu kontratua. Osasunaren proiektuaren zutarria izan nahi duzu?
Proiektua gustatzen zitzaidan, eta, [Braulio Vazquez] kirol zuzendariarekin hizketan, esan nion nahi nuena etxean segitzea zela. Gauza garrantzitsuak lortu nahi ditugu, baina ni ez naiz inor baino garrantzitsuagoa. Uste dut horrela segituz gero gora begira jar gaitezkeela.
Finala jokatu orduko itzuliko zara Iruñera?
Bai, segituan hasiko naiz. Hiru astez egon naiz oporretan, eta nahikoa dut. Epe laburreko helburua urrezko domina dut. Gero, Osasunarekin denboraldi ona egitea. Iaz aise salbatu ginen; hori lortu, eta gora begiratu nahi dugu. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201698/etxe-salmenta-ia-itzuli-da-2019ko-mailara.htm | Ekonomia | Etxe salmenta ia itzuli da 2019ko mailara | Urtarriletik ekainera 14.000 etxebizitza salerosi dira Hegoaldean, iaz epe horretan baino laurden bat gehiago. Prezioen igoera eten egin da,%0,2 baizik ez baitira garestitu azken urtean. | Etxe salmenta ia itzuli da 2019ko mailara. Urtarriletik ekainera 14.000 etxebizitza salerosi dira Hegoaldean, iaz epe horretan baino laurden bat gehiago. Prezioen igoera eten egin da,%0,2 baizik ez baitira garestitu azken urtean. | Lan merkatua, industriaren ekoizpena, barne produktu gordina... eta etxebizitzen salmenta. Jarduera ekonomikoa 2020ko kolpe gogorretik ateratzen ari dela erakusten duen beste erakusle bat da etxebizitzen merkatua. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, aurtengo lehen sei hilabeteetan 13.992 etxebizitza salerosi dira Hego Euskal Herrian, iazko lehen erdian baino 3.700 gehiago. Portzentajeari dagokionez, %24,5 handitu da salmenta, eta gutxigatik ez da iritsi 2019ko lehen sei hilekoan izandakoetara (300 gutxiago).
Urtearen amaierara iristean gaindi daiteke 2019ko aldea, ekainak erreferentzia gisa balio badu. Izan ere, hilabete horretan %34 hazi dira salerosketak, 2020ko ekainarekin alderatuz gero. Egia da, hori bai, iazko ekainean oraindik konfinamenduaren azken arrastoak indarrean zeudela, eta horrek ez zituela salerosketak erraztu. Egia da, halaber, itxialdirik zorrotzeneko asteetan ere salerosketa operazioak izan zirela, martxoaren erdiaren aurretik lotutakoak horietako gehienak: 2020ko apirilean 1.300 etxebizitza saldu ziren ofizialki.
2021ari dagokionez, ez da alde handirik etxe berrien eta bigarren eskukoen artean, bietan merkatua %24tik gora hazi baita.
Etxebizitza berriak ez dira saldutakoen laurden batera iristen (%21,5), eta, beraz, oso urrun geratzen da Atzeraldi Handiaren aurreko garaia, eraikuntzaren oparoaldian saldutakoen bitik bat baitzen estreinatu gabekoa. Hori bai, bada suspertze txiki bat etxebizitza berrien salmentan, 2019an ez baitziren %19 ere izan. Suspertzerik ez dago, berriz, babes ofizialeko etxebizitzen kuotan, ez baitira hamarretik bat izatera iristen.
2007an baino merkeago
Prezioei dagokienez, 2021eko bigarren hiruhilekoari dagozkion datuak hilabete barru argitaratuko ditu INEk, eta erakunde horrek urtarriletik martxora arteko epeari buruz emandakoak dira azken erreferentziak. Horietan antzeman daiteke prezioen igoera azkenean apaldu egin dela, azken urtean batez beste %0,2 baizik ez baitira garestitu Hego Euskal Herri osoan.
Etxebizitzaren izaeraren arabera, ordea, bada aldetik lurraldeen artean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan iaz baino garestiago daude berriak (+%1,2), baina merkeago bigarren eskukoak (-%0,1); Nafarroan, berriz, kontrakoa gertatzen da: berriak %1,9 merkeago daude, eta besteak %1,8 garestiago.
2015ean hasi ziren prezioak berriro igotzen, finantza krisiak batez besteko prezioei koska ederra jan ondoren, %35-40 inguru. Igoera motelagoa izan da, eta neurritsuagoa, ez baitira gertatu aldez aurretik ohiko bihurtu ziren bi zenbakiko garestitzeak. Ondorioz, salneurriak urrun daude 2007an markatu zituztenetatik: %25 merkeago Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %37 merkeago Nafarroan. Horrek ez du esan nahi ingururik preziatuenetan ez direla maila horretara iritsi. |
2021-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/201699/atzo-gaueko-eraso-matxista-bat-salatzeko-elkarretaratzera-deitu-dute-legorretan.htm | Gizartea | Atzo gaueko eraso matxista bat salatzeko elkarretaratzera deitu dute Legorretan | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du gizonezkoak emakumea aurpegian jo zuela hainbatetan, taberna baten kanpoaldean. | Atzo gaueko eraso matxista bat salatzeko elkarretaratzera deitu dute Legorretan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du gizonezkoak emakumea aurpegian jo zuela hainbatetan, taberna baten kanpoaldean. | Atzo herriko taberna batean eraso matxista bat gertatu zela salatu du Legorretako talde feministak. Biktimari babes osoa eskaini diote, eta elkarretaratzera deitu dute, 19:00etan, herriko plazan.
Nahiz eta Ertzaintzak ez duen eraso matxistatzat jo, udalak, EH Bilduren eta EAJren adostasunarekin, irmo salatu du erasoa, eta «babes osoa» eskaini dio erasotua izan den emakumeari. Horregatik, martxan jarri du indarkeria matxistaren aurkako protokoloa: «Agerian dago erasoaren izaera matxista: gizonezko batek indarkeriazko eraso larria egin dio emakume bati». Udalak ere herritar guztiei dei egin die, «ardura» har dezaten eta protestan parte har dezaten.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du gizonezkoak emakumea aurpegian jo zuela hainbatetan, taberna baten kanpoaldean eztabaida bat izan eta gero. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201731/peres-jepchirchir-kenyarrak-irabazi-du-emakumeen-maratoia.htm | Kirola | Peres Jepchirchir kenyarrak irabazi du emakumeen maratoia | Elena Loyo 29. izan da, eta 2.34.38ko denbora egin du. Korrikalariek 30 gradutik gorako tenperaturarekin eta %80ko hezetasunarekin jokatu dute lasterketa. | Peres Jepchirchir kenyarrak irabazi du emakumeen maratoia. Elena Loyo 29. izan da, eta 2.34.38ko denbora egin du. Korrikalariek 30 gradutik gorako tenperaturarekin eta %80ko hezetasunarekin jokatu dute lasterketa. | Eguraldiak baldintzatutako maratoia izan da gaurkoa Sapporon. Korrikalariek bazekiten bero eta hezetasun handia izango zutela gaur goizean, eta egoera horretara egokitu beharko zituztela beren lasterketa eta erritmoak, proba bukatu ahal izateko. Berez 07:00etan abiatzekoa zen maratoia (Japoniako ordua), baina atzo bertan 06:00etara aurreratu zuten, gaurko espero zen beroa pixka bat gehiago saihesteko. 26 gradurekin eta %80ko hezetasunarekin hasi dira korrika.
Elena Loyok, Ametzaga Zuiako (Araba) korrikalariak, pentsatu bezala egin du lasterketa: aurrena erritmo egoki bat topatu, 30. kilometrora arte osorik iristeko moduan, eta hortik aurrera, indarra edukiz gero, pixkana-pixkana erritmoa bizkortu, bukaeran geratzen zitzaizkion indarrak xahutzeko.
Loyo 45.a izan da 15. kilometroan; 47. maratoi erdian; 35. zenbaki bereko kilometroan; 27. bukatzear, 40. kilometroan; eta 29. helmugan. Haren denbora: 2.34.38, batez beste 3.40 minutu kilometro bakoitza egiteko. 35. kilometrotik aurrera erritmoa bizitu du, eta hainbat korrikalari gainditu ditu, kilometro askoan bere aurretik joan direnak. Pozik iritsi da helmugara, gustura, irribarrez. Besoak altxatu ditu.
"Esperientzia ederra izan da", azaldu du helmugan. "Sinestezina dirudi, baina egia da. Amets olinpikoa bete dugu". Gogoan izan du Tokioko Olinpiar Jokoetako maratoira iritsi aurretik egindako lan guztia: "Hilabete askotako lana, nekea eta ziurgabetasuna dago honen guztiaren atzean". Gozatu egin du, Sapporoko baldintzetan maratoi bat egiten gozatu daitekeen neurrian: "Esperientzia ederra izan da, eta aho zapore ona utzi dit. Hurrengoan pentsatzen ari naiz".
Pere Jepchirchir kenyarra izan da irabazlea. Denbora: 2.27.20, Olinpiar Jokoen historiako mantsoenetakoa, Sapporoko eguraldiaren eraginez. Batez beste 3.30 minutu kilometro bakoitzeko. Brigit Kosgei kenyarra izan da bigarren, 19 segundora, eta Molly Seidel estatubatuarra hirugarren, 26 segundora. Sei kilometroren faltan jo du aurrera, eta Kosgeik eta Seidelek ezin izan diote eutsi. Kosgeirena da emakumeen maratoiko munduko marka: 2.14.04, 2019ko urrian Chicagoko maratoian lortua.
Jepchirchir bi aldiz izan da maratoi erdiko munduko txapeldun, eta harena da distantzia horretako munduko marka: 1.05.16. Kosgeirena da, berriz, maratoiko marka: 2.14.04, 2019ko urrian Chicagoko maratoian (AEB) egina. Seidelen hirugarren maratoia izan da gaurkoa, eta brontzezko domina bat irabazi du.
Korrikalariek asko sufritu dute. Lehen kilometroetatik hasi dira ura hartzen, lepoaren bueltan eskuoihal hotzak jartzen eta arroparen barruan izotz poltsak sartzen. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201732/komunetara-heldu-ginenerako-urak-gure-karabana-eramana-zuen.htm | Gizartea | «Komunetara heldu ginenerako, urak gure karabana eramana zuen» | 12 urte besterik ez zuen gertatu zenean, baina Iñaki Zubillagak ongi asko gogoratzen ditu bere familiak 1996ko abuztuko egun latz hartan bizi izandakoak. Zortea lagun, hondamenditik onik ateratzea lortu zuten. | «Komunetara heldu ginenerako, urak gure karabana eramana zuen». 12 urte besterik ez zuen gertatu zenean, baina Iñaki Zubillagak ongi asko gogoratzen ditu bere familiak 1996ko abuztuko egun latz hartan bizi izandakoak. Zortea lagun, hondamenditik onik ateratzea lortu zuten. | Las Nieves kanpinean astebete pasatzeko asmoz iritsi zen Iñaki Zubillagaren (Tolosa, 1984) familia Biescasera. Gogoan du 12 urte zituela pare bat egun izan zituela oporraldiaz gozatzeko gurasoekin eta 6 urteko anaiarekin batera. Hondamendia hirugarren egunean gertatu zen, menditik eroritako lohiak eta arrokek inguru osoa estali zutenean. Orduan gaztea zen egun hartan bizitakoari neurria hartzeko, baina ez ditu sekula ahaztuko bere familiari gotortu eta bizia salbatzeko aukera eman zion komunen eraikineko leihotik ikusi zituen irudiak.
Ondo oroitzen zara guztiaz?
Primeran oroitzen naiz nire begiekin ikusi nuenarekin.
Eta zer gogoratzen duzu?
Euri fuertea hasi zen. Oso fuertea. Gu karabana barruan ginen, eta gurasoak irakurtzen ari ziren, lasai-lasai. Kazkabarra hasi zen, eta ni leihotik begira nengoen, denbora pasa, jolasten. Halako batean, ikusi nuen ura goitik behera jaisten ari zela kanpinean, erreka txiki bat bezala, baina, ur gutxi zenez, nirean jarraitu nuen.
Hortik hamar segundora berriz begiratu nuen. Hamar segundo, gehiago ez. Eta, bat-batean, ikusi nuen karabana batek buelta eman zuela eta urak beste bat zeramala. Aitari deitu nion, eta zer gertatzen ari zen ikusi zuenean karabanatik korrika ateratzeko esan zigun. Zortea izan genuen, gu komunak zeuden alde berean geundelako. Metro eta erdira zegoen eraikinera heldu ginen, eta, atzera begiratu genuenerako, gure karabana jada ez zegoen bere lekuan; urak eramana zuen.
Segundo gutxiko kontua, beraz.
Askotan pentsatzen dut zer-nolako zortea izan genuen une horretan. Leihotik begiratu izan ez banu... Ondoko bizilagunei atea jo genien, ez zirelako konturatu. Eta kontua da behin karabana flotatzen hasten denean hortik oinez ateratzea oso zaila dela, eta are gehiago haurrekin bazabiltza. Gurasoentzat hori zer izan ote zen pentsatzea... Nire umeak ditudala, orain hori datorkit burura.
Zorionez, zuek komunetan gotortzeko aukera izan zenuten.
Bai, baina momentu batean ura barrura sartzen hasi zen, eta hor ez genuen ihes egiteko aukerarik. Aita horma zulatzen saiatu zen, sartzen ari zen ura hortik atera zedin, baina ez zuen lortzen. Halako batean, ikusi zuen komuneko teilatua faltsua zela, eta hura apurtu eta zutabeen gainera igo ginen. Hor pasatu genuen dena. Ama, anaia eta hirurok hor igota. Bitartean, aita karabanetan harrapatuta zeudenei laguntzen ibili zen, eta azkenean hogei pertsona inguru bildu ginen komunetan.
Hor goitik ikusiko zenuena izugarria izango zen.
Betiko dudan oroitzapena da: komunak zeukan leiho txiki batetik begira, neska bat ikusi nuen, laguntza eske, karabana bati helduta korronteak zeramala. Ez dut sekula ahaztuko hori. Eta gogoratzen dut une batean dena baretu zela, edo hori zirudien, eta bat-batean sekulako lurrikara entzun zen, eta tonatako harriak mendian behera erori ziren, karabana guztiak txikituz.
Nola zeundeten erreskatatu zintuztetenean?
Beldurtuta eta negarrez geunden oraindik. Suhiltzaileak ordu eta erdira-edo iritsi ziren, eta kotxetan sartu eta Biescasko kiroldegira eraman gintuzten. Han, Biescasko jendea laguntza ematen ari zen, eta familia batek bere etxea utzi zigun gaua pasatzeko, baina ez ginen lo egiteko gai izan. Hurrengo egunean gure gauzen bila bueltatu ginen kanpinera, baina karabanaren puska bat ere ez genuen aurkitu. Lekuak itxura ikaragarria zuen.
Nolakoak izan ziren hurrengo egunak?
Aitona bila etorri zen, eta Tolosara ekarri gintuen. Gaztetxoa nintzenez eta onik atera ginenez, egunek aurrera egin ahala gertatutakoa burutik kendu ahal izan nuen.
Zer sentiarazten dizu orain duela 25 urte gertatutakoak?
Nik ez daukat beldurrik, eta oraindik jarraitzen dut autokarabanarekin kanpinetara joaten, baina orain beti fijatzen naiz non aparkatzen dudan, kezka hori barruan geratzen zaizulako. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201734/29-postuan-bukatu-ditu-jokoak-zigandak.htm | Kirola | 29. postuan bukatu ditu jokoak Zigandak | Nelly Korda estatubatuarrak irabazi du txapelketa, eta Mone Inami bigarren geratu da, kolpe baten aldearekin. | 29. postuan bukatu ditu jokoak Zigandak. Nelly Korda estatubatuarrak irabazi du txapelketa, eta Mone Inami bigarren geratu da, kolpe baten aldearekin. | Bukatu dira Olinpiar Jokoetako emakumezkoen golf txapelketako lau itzuliak, eta bada garaile bat: berriz ere, Nelly Korda estatubatuarrak lortu du lehen postua. Carlota Zigandak, berriz, 29. postua lortu du. Ondo hasi zuen lehen itzulian Kasumigaseki zelaiko txapelketa: 68 kolpe eman zituen, parraren azpitik hiru. Laugarren tokian geratu zen sailkapenean. Bigarren egunean, ordea, 30. postura jaitsi zen nafarra, eta azken bi itzulietan, 29. postuan mantendu da. 69 kolpe eman ditu azken honetan, bi parraren azpitik, eta 280 kolpe eman ditu guztira, 4 parraren azpitik.
Kordak 69 kolpe eman ditu azken itzuli honetan, bi parraren azpitik, eta beraz, guztira 267 kolpe egin ditu, 17 parraren azpitik. Estatubatuarraren atzetik, kolpe baten aldearekin, Mone Inami geratu da bigarren. Baina hala ere, lehia handia izan da: Lydian Ko zeelandaberritarrarekin berdinduta geratu ondoren, ia ordubete itxaron behar izan dute podiumeko postuak zehazteko, ekaitzaren ondorioz. Azkenean, Kok bogey batekin lortu du bigarren postua. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201735/saskibaloian-urrea-estatubatuarrentzat.htm | Kirola | Saskibaloian, urrea estatubatuarrentzat | Frantziaren aurka 82-87 irabazi dute AEBek. Hala ere, lehia gogorra izan da, eta 78-84ko puntuazioarekin heldu dira azken minutura. | Saskibaloian, urrea estatubatuarrentzat. Frantziaren aurka 82-87 irabazi dute AEBek. Hala ere, lehia gogorra izan da, eta 78-84ko puntuazioarekin heldu dira azken minutura. | Ameriketako Estatu Batuek urrea lortu dute jokoetako gizonezkoen saskibaloian. Ez da gauza berria, izan ere, estatubatuarren hamaseigarren urrezko domina da. Oraingoan, Frantziarekin iritsi dira finalera, eta 82-87 irabazi diete. Kevin Durantek 29 puntu ekarri dizkio taldeari, sei errebote eta hiru asistentziarekin. Hala ere, ez dute erraz irabazi: azken minutura arte sei puntuko ezberdintasunarekin heldu dira, markagailuak 78-84 erakusten zuela. Rudy Gobertek sartu ditu frantsesen 16 puntu, eta Evan Fournierrek beste horrenbeste. Frantziaren azken segunduetako erasoek, ordea, garaipena eman diete AEBei. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201736/gurbindok-eta-aginagaldek-brontzea-irabazi-dute.htm | Kirola | Gurbindok eta Aginagaldek brontzea irabazi dute | Espainiak 33-31 irabazi dio Egiptori, oso norgehiagoka estuan. | Gurbindok eta Aginagaldek brontzea irabazi dute. Espainiak 33-31 irabazi dio Egiptori, oso norgehiagoka estuan. | Parekatuak izan dira lehen momentuak. Bi taldeek jokaldi landuen alde egin dute, kontraerasoan jokau bainaogo. Eta hori Egiptori gehiago komeni zitzaion. Erosoago ikusten zitzaion, eta defentsa aurreratu eta fisiko batekin estu hartu du Espainia, hasiera horretan 5-3. Jordi Riberak zuzendutako selekzioak pazientzia eduki behar izan du lehen minutu horietan.Hor hasi da lehen zutarriak jartzen domina lortzeko, Egiptok erakutsi baitu txapelketa osoan zehar areriro deserosoa dela. Lehen minutuetan Aginagaldek bi gol sartu ditu, baina jokaldi batean bihurritu bat egin du orkatilean, eta ez du gehiago jokatu.
Pazientziak eta Gonzalo Perez de Vargasen geldituren aukera eman dio Espainiari kontraerasoren bat, eta pixkanaka bere jokoa egiten hasteko. Baina Egiptok bere planteamenduarekin segitzen zuen, eta jokaldi batzuetan ere bizkor jokatzen hasi da.Lehen zatiko azken 10 minutuak partidako bizkorrenak izan dira, kontraeraso gehiagorekin. Eta hor beste urrats bat eman du Espainiak brontzerako bidean, komeni zitzaion jokoa hori batizen. Hegaletatik ere zuloak topatzen hasi da, eta hor Alex Gomez erabakigarria izan da. Lehen zatian bost gol egin ditu hegalekoak.
Lehen zati amaieran lortu du Espianiak alderik handiena:15-18. Defentsan ere hobeto aritu da minutu horietan, 6-0eko defentsa batekin, eta albokoei ondo irtenda. Atsedenaldian ordu arteko errenta handiena zuen:16-19. Baina Egiptok zerbait badu, ez duela etsitzen da. Eta hala. pazientziaz jokatu bai erasoan zein defentsan, aldea murriztu du. Espainia ez da nahi bezain ondo aritu defentsan. Egiptoarrek, aldiz, min egin dute pibotearekin, eta Ahmed El-Ahmar albokoarekin.Egipto hobeto aritu da, eta Espainiak ez du lortu partida haustea. Azken bost minutuetan berdindua zegoen neurketa. Hor Espainiak hobeto defendatu du, eta azkenerako harentzat izan da brontzea. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201737/mikel-azurmendi-idazle-eta-antropologoa-hil-da.htm | Politika | Mikel Azurmendi idazle eta antropologoa hil da | Ermuko Foroaren eta Aski Da elkartearen sortzaileetako bat izan zen | Mikel Azurmendi idazle eta antropologoa hil da. Ermuko Foroaren eta Aski Da elkartearen sortzaileetako bat izan zen | Mikel Azurmendi idazle eta antropologo donostiarra hil da, 79 urte zituela. Gaztetan ETAko kidea izan zen, baina 1990eko eta 2000ko hamarkadetan oso jarrera aktiboa izan zuen ETAren kontra, eta, adibidez, Ermuko Foroaren eta Aski Da elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Euskal abertzaletasunaren aurkako jarrera argia ere izan zuen, eta artikulu eta testu ugari idatzi zuen horren inguruan.
Filosofia ikasi zuen Parisko Sorbona Unibertsitatean, eta Antropologia Sozialeko irakasle izan zen EHUn. Jose Maria Aznar presidentea zelarik, 2000ko hamarkadaren hasieran, Espainiako Gobernuak Etorkinak Gizarteratzeko Foro Sozialeko presidente izendatu zuen. Hainbat liburu idatzi ditu, saiakerak eta eleberriak batez ere.
BERRIAko Igandea gehigarriak 2011n elkarrizketatu zuen, Begoña Urroz haurraren hilketaren (1960) egiletzari buruzko artikuluan. «ETAko biktima elkarteen eta terrorismoaren kontrako ekintzaile gisa, beti atentzioa deitu dit», esan zuen Azurmendik, Urroz ETAren lehen biktimatzat jotzen zutela eta. «ETAk ez zuen gaitasun operatiborik leherketa kate bat egiteko, ezta leherketa bakarra egiteko ere». ETAren bonba izan balitz jakingo zukeela adierazi zuen, militante gutxi zirelako eta berriak jakiten zirelako. Begoña Urrozen familiak bonba zeinek jarri zuen jakiteko eskubidea zuela defendatu zuen. «Honezkero, ETA ez da gaiztoagoa izango egin ez duen ekintza bat egotzita». |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201738/19-urteko-gazte-bat-hil-da-derion-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | 19 urteko gazte bat hil da Derion, auto batek harrapatuta | Gurutzetako ospitalera eraman dute, baina hil egin da azkenean. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. | 19 urteko gazte bat hil da Derion, auto batek harrapatuta. Gurutzetako ospitalera eraman dute, baina hil egin da azkenean. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. | Gauerdian gertatu da ezbeharra, Derion (Bizkaia). Furgoneta batek 19 urteko gazte bat harrapatu du, eta herritar batek eman die abisua larrialdi zerbitzuei. Bertan egin dizkiote suspertze maniobrak, eta geroago Gurutzetako ospitalera eraman dute, baina handik gutxira hil da. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da orain. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201739/hilik-aurkitu-dute-80-urteko-gizon-bat-jaurrietan.htm | Gizartea | Hilik aurkitu dute 80 urteko gizon bat, Jaurrietan | Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, NA-140 errepideko 29. kilometroan zegoen gorpua eta buruan kolpe bat zuen | Hilik aurkitu dute 80 urteko gizon bat, Jaurrietan. Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, NA-140 errepideko 29. kilometroan zegoen gorpua eta buruan kolpe bat zuen | Egun berean bi gertaera tragiko izan dira Nafarroan. 11:42an, gizon bat topatu dute hilik NA-140 errepide bazterrean 29. kilometroan, Jaurrietako eremuen barruan, Zaraitzu ibarreko medikua bertaratu da, baina hilda zegoela baino ezin du egiaztatu.
Garezurrean kolpe handia zuen, baina ezin izan da egiaztatu heriotzaren zergatia. Lehen azterketa azkar batean, auto istripu baten ondorioz hil izanaren aztarnarik ez zuen hilotzak. Guardia Zibilak hartu du ikerketaren ardura.
Bi ordu eta erdi lehenago, 09:05ean, Iruñeko suhiltzaileek 78 urteko emakume baten hilotza atera dute Arga ibaitik,Gorpua Sanduzelai eta Biurdana institutuaren arteko tutuen zubiaren inguruan aurkitu dute. Hain zuzen ere, handik gertu dago suhiltzaileen egoitza.
Udaltzaingoak hartu du bere gain ikerketa, eta, azaldu dutenez, heriotzaren zergatiari begira, «hipotesi guztiak irekirik daude». Atzo arratsaldetik emakumearen bila ari zirela jakinarazi du Udaltzaingoak. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201740/beste-1118-covid-19-kasu-atzeman-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 1.118 COVID-19 kasu atzeman dira Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak 60 lagun erietxeratu dituzte gaitzagatik. | Beste 1.118 COVID-19 kasu atzeman dira Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 60 lagun erietxeratu dituzte gaitzagatik. | Ia hilabete joan da egun bakarrean Hego Euskal Herrian zenbatutako kutsatu kopurua azkenekoz mila kasuren langatik behitikoa izan zenetik. Transmisioari buruzko aldagai guztiek bistan utzi dutenez, birusa hanpatua da ordutik. Oldarraldia uztailaren laugarren astean izan zen nabarmenen, eguneko kasuak 2.000 baino gehiago izan baitziren. Geroztik, kopuruak ez dira hain puztuak, baina, edonola ere, kutsatuei buruzko datuak aski beltzak dira oraindik. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 1.118 kasu detektatu zituzten atzo Hegoaldean, 9.894 diagnostiko proba eginda. Hau da, testen %11,3k eman dute positibo ostiralean.
Lurraldez lurralde, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Bizkaian 520 positibo atzeman dira; Gipuzkoan, 247; Nafarroan, 239, eta Araban, berriz, 93.
Ospitaleei so, Hegoaldeko osasun sistemek argitaratutako informazioari erreparatuta, atzo beste 60 lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik. Nafarroako Gobernuak zehaztapena egin du herrialde horretan ospitaleratutakoei buruz: 11 izan zira guztira, eta horietako bi ZIUetan sartu dituzte zuzenean. Horiek aintzat haturik, Hegoaldeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan guztira 85 lagun daude gaitzarekin ospitaleratuta, larri. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201741/brasilek-irabazi-du-urrea-futbolean.htm | Kirola | Brasilek irabazi du urrea futbolean | Amerikako selekzioak 2-1 irabazi dio Espainiari, eta zilarrezko domina eskuratu dute Oiartzabalek, Zubimendik, Merinok, Simonek eta Moncayolak. Eibartarrak sartu du partida berdintzeko gola. | Brasilek irabazi du urrea futbolean. Amerikako selekzioak 2-1 irabazi dio Espainiari, eta zilarrezko domina eskuratu dute Oiartzabalek, Zubimendik, Merinok, Simonek eta Moncayolak. Eibartarrak sartu du partida berdintzeko gola. | Espainiako futbol selekzioak galdu egin du Brasilen aurkako finala, luzapenean, eta, beraz, ezin izan dute urrea kolkoratu Mikel Oiartzabalek, Mikel Merinok, Martin Zubimendik, Unai Simonek eta Jon Moncayolak. Banako berdinketarekin amaitu da neurketa, eta luzapenean sartu du gol erabakigarria Brasilek, 107. minutuan. 2-1 amaitu da. Oiartzabal, beste behin, jokalari nabarmendua izan da. Eibartarrak sartu du lehia berdintzeko gola, eta esperantza piztu du. Azkenean, zilarrarekin konformatu behar izan dute. Hasieratik jokatu dute Merinok, Zubimendik, Simonek eta Oiartzabalek. Eta luzapeneko azken minutuetan aritu da Moncayola.
Partida parekatua izan da. Momentu batzuetan jokoaren jabe izan da Brasil, eta beste batzuetan Espainia. Orekaren isla izan da lehia amaierako emaitza: banako berdinketa.
Baloiaren jabetza izaten saiatu da Espainia neurketaren hasieran, eta jokaldiak lantzen. Kostatu zaio, baina, area inguruan arriskua sortzea. Brasilek ere ez du aparteko minik egin lehen minutuetan.
Ordu laurdena beteta iritsi da lehiako lehen aukera garbia, Espainiaren alde. Marco Asensiok egindako erdiraketa buruz ondo utzi du Oiartzabalek, baina Dani Olmok ezin izan du errematatu, defentsak eragotzita. Azkar erantzun du Brasilek, eta aukera ona izan du minutu gutxitara. Baloi galera baten ondoren etorri da. Garesti ordaindu ahal izan dute, baina Simonek geldiketa ona egin, eta kornerrera urrundu du.
Aurrera pausu bat eman dute brasildarrek hurrengo minutuetan, eta arrisku handiagoa eginez iritsi dira area ertzera. 34. minutuan heldu da partida aldatu zezakeen jokaldia. Simon baloia ukabilekin urruntzen saiatu da, baina ez du asmatu, eta aurretik eraman du Brasilgo aurrelaria. VARaren bidez jokaldia berrikusi ondoren, penaltia adierazi du epaileak. Dena alde zuen Brasilek markagailuan aurretik jartzeko, baina Richarlisonek gora jaurti du.
Hobeto zegoen zelaian Brasil, eta lehen zatiko azken unean eman du kolpea, 47. minutuan. Pau Torresek ez du ongi neurtu nora zihoan baloia, eta Matheus Cunha aurrelariak ez du akatsa barkatu. Zutoin albora egindako jaurtiketa batekin jarri du 1-0ekoa. Abisatzen ari ziren.
Aldaketak behar zituen Espainiak, eta atsedenaldian aldageletan gelditu dira Merino erdilari nafarra eta Asensio. Carlos Soler eta Bryan Gil sartu dira haien ordez. Bigarren zatia hasi eta berehala izan du Espainiak partida berdintzeko aukera. Oyarzabal protagonista. Eibartarrak egindako jaurtiketak aterako bidea hartu du, baina Soler taldekideari jo dio, eta kanpora joan da.
Beste txispa batekin atera dira zelaira bi selekzioak, eta erritmoa bizitu dute. Brasilek azkar erreakzionatu du, eta aukera garbia izan du 51. minutuan. Richarlisonek egindako jaurtiketari erantzun bikaina eman dio Simonek, eta Brasilen bigarrena eragotzi du Athleticeko atezainak.
Espainiak gola behar zuen, eta erasora jo du. Ordu erdiren faltan iritsi da saria. Eta nola ez, Oiartzabal izan da goleatzailea. Solerren erdiraketa ezkerkada indartsu batekin errematatu du, eta sareetara bidali du baloia, berdinketa lortuz; geldiezina. Jokoetan zilarra lortzeko bidean erabakigarria izan da eibartarra.
Berotu egin da neurketa azken minutuetan. Espainiak izan ditu aurreratzeko pare bat aukera, baina zutoinek saihestu dute gola. Azkenean, aldaketarik ez markagailuan. 1-1 amaitu da arauzko denbora.
Luzapenean, Brasilen gola
Brasilek estutu egin du apur bat luzapenaren lehen zatian. Neurketa hautsi samar zegoen, eta min egin du. Minutuak aurrera egin ahala, esfortzua nabaritzen hasi dira Espainiako selekzioko jokalariak. Freskoago sumatzen zen Brasil.
Eta bigarren zatian iritsi da Brasilen bigarrena, 107.minutuan. Askoz azkarrago ibili da Malcom, aurrea hartu dio Jesus Vallejori, eta Simonen aurrean ez du barkatu. Sareetara bota du baloia, eta erabakita utzi finala. Zilarrarekin konformatu behar izan dute euskal futbolariek. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201742/iparraldean-protestak-egin-dituzte-osasun-ziurtagiriaren-erabilera-orokortzearen-kontra.htm | Gizartea | Iparraldean protestak egin dituzte osasun ziurtagiriaren erabilera orokortzearen kontra | Baionako mobilizazio izan da jendetsuena: 3.000 lagun baino gehiagok hartu dute parte. Hendaian eta Donibane Garazin ere izan dira manifestazioak. | Iparraldean protestak egin dituzte osasun ziurtagiriaren erabilera orokortzearen kontra. Baionako mobilizazio izan da jendetsuena: 3.000 lagun baino gehiagok hartu dute parte. Hendaian eta Donibane Garazin ere izan dira manifestazioak. | Osasun ziurtagiriaren erabilera orokortzeko balioko duen legeak sumina piztu du Ipar Euskal Herriko hainbat biztanlerengan. Legea etzi sartuko da indarrean. Erabakiaren gaineko adostasun eza erakusteko, mobilizazio jendetsuak izan dira arratsaldean Iparraldeko zenbait herritan. Besteak beste, Baionan, Hendaian eta Donibanen Garazin aldarrikatu dituzte legearen kontrako mezuak.
Lapurdiko hiriburuan izandako protesta izan da jendetsuena. Izan ere, 3.000 pertsona baino gehiagok hartu dute parte manifestazioan. Baionako udaletxetik abiatu, eta hiriko alde zaharreko karrikak zeharkatu dituzte. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen kontrako ahotsak ozenak izan dira, besteak beste. |
2021-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/201743/donostiarrarentzat-bandera-rianxon.htm | Kirola | Donostiarrarentzat bandera, Rianxon | Igor Makazagaren taldeak denboraldiko lehendabiziko bandera irabazi du, bigarren txandatik arraun eginda, Rianxon, Eusko Label ligako hamaikagarren jardunaldian. Santurtzi ohorezko txandako garaileak ezin izan du Donostiarrak egindako denbora hobetu; 56 ehunen geroago helmugaratu da. Sailkapen nagusian, ordea, 'Sotera'-k lidergoa are gehiago sendotu du. | Donostiarrarentzat bandera, Rianxon. Igor Makazagaren taldeak denboraldiko lehendabiziko bandera irabazi du, bigarren txandatik arraun eginda, Rianxon, Eusko Label ligako hamaikagarren jardunaldian. Santurtzi ohorezko txandako garaileak ezin izan du Donostiarrak egindako denbora hobetu; 56 ehunen geroago helmugaratu da. Sailkapen nagusian, ordea, 'Sotera'-k lidergoa are gehiago sendotu du. | Amaiera arte, zirrara. Gorengo mailan berdintasun handia egoteak horixe dakar, eta, enegarrenez, gaur islatu da hori, Rianxon (Galizia), Eusko Label ligako hamaikagarren jardunaldian. Donostiarrak jaso du saria, bigarren txandatik bere lana ondo baino hobeto eginda. Urdaibai aurkari zuzenari bi segundo atera dizkio, eta aintzat hartzeko denbora egin du Igor Makazagaren taldeak. Hirugarren txandako lau taldeak emaitza horren jakitun irten dira. Santurtzik txanda kontrolpean eraman du, baina hiru ziabogetan Donostiarraren denbora hobetu ezinik ibili da. Azken luzean, Iker Zabalarenak guztia eman dute; baita tartea laburtu ere, baina ez nahikoa bandera irabazteko. Azkenean, 56 ehunengatik Donostiarra izan da garaile.
Sailkapen nagusiari dagokionez, bestalde, Santurtzik Hondarribiarekiko zuen aldea zortzi puntura zabaldu du; Ama Guadalupekoa ontziak bosgarren egin baitu, Urdaibai eta Zierbenaren atzetik, hurrenez hurren. Orio, berriz, seigarrena izan da. Bai Hondarribia bai Orio bigarren txandatik ariko dira bihar, Boiron (12:15, ETB 1).
Ezjakintasuna eta tentsioa. Sentipen horiek izaten dituzte arraunlari eta entrenatzaileek inoiz arraun egin gabeko estropada eremuan aritu behar direnean. Hain zuzen, Eusko Label ligako ontziek estreinakoa izan zuten atzo Rianxoko (Galizia) ur bihurrietan, ligako hamaikagarren jardunaldian. Arousa ibaiaren itsasadarrean izanik, ur-lasterra eta haizea izan ziren kontuan hartu beharreko naturaren bi aldagaiak; izan ere, marea behera zihoan, eta itsaslasterrak asko bultzatzen zien ontziei, marea guztiz biziak ez izan arren. Haizearen norabideak ere zeresana eman zuen; kanporanzko luzean haizeak istribor hanketik jotzen zien, ohi ez bezala. Baldintzak baldintza, patroiek eta arraunlariek egoera horretara egokitu behar.
Laugarren kalea joan da irabazlea. Alboan, hurrenez hurren, Ondarroa, Cabo eta Urdaibai aritu dira. Haizearen norabideak hala eskatuta, lau patroiek euren ontzia istribor aldera zuten lerrokatuta. Irteera eman orduko, estropada eremuko bi ertzeko taldeek hartu dute estropada burua, hots, txandako bi ontzi indartsuenek: Donostiarrak eta Urdaibaik. Denbora berean heldu dira lehen ziabogara, baina Cabo eta Ondarroa ez ziren aparte; bi segundo geroago biratu dute euren ontzia.
Bigarren luzean, agidanez, laugarren kaletik ontzia azkarrago joaten zen aurreneko kaletik baino, eta Donostiarrak zukua atera dio abantaila horri. Dena den, itsaslasterra eta haizea aurka edukita, arraunlariek lan nekeza izan dute arrauna uretatik ateratzeko eta erasoa jotzeko. Arkaitz Diaz eta haren kuadrillak Urdaibairekiko bi segundoko aldearekin egin dute barruko ziaboga. Atzean, berriz, tarte bera zuten Ondarroak eta Cabok, bizkaitarren alderako.
Hirugarren ziabogaren bila ere egoerak bere horretan jarraitu du; Donostiarra aurretik, baina harrokeriarik gabe, Urdaibaik ez baitzuen inolaz ere etsitzen. Makazagarenak bi segundoko abantailarekin irten dira maniobratik. Ikusteko zegoen talde bakoitzak zein norabide hartuko zuen. Donostiarrak haren alboko kalean zihoan Ondarroa atzean zuenez, Diaz lemazainak istriborrera joateko erabakia hartu zuen. GPSak bi segundoan markatzen zuen Donostiarraren eta Urdaibaren arteko aldea, eta abantail labur horrekin nagusitu zaio Torrekua Bou Bizkaia ontziari.
Makazagarenek ondoasko zekiten euren denbora hobetzeko hirugarren txandakoek ondo baino hobeto egin beharko zutela arraun. Bistan zen donostiarrak ez zirela Galiziara muskuiluak jatera joan; trapua irabaztera baizik. Horiek hala, Santurtzi, Zierbena, Orio eta Hondarribia su bizian irten ziren lehen txanpan. Kanporanzko luzean, ordea, barealdia etorri zen, haien kalterako; izan ere, lehen ziabogarako Donostiarrak Santurtzi txandako lehenari bost segundo ateratzen zizkion, eta bigarren ziabogan lau segundoko atzerapena zuen Zabalaren taldeak. Zierbena zihoan bigarren postuan, Santurtzirengandik bi segundora, laura Hondarribia eta seira Orio.
Santurtziko arraunlariak palakada erritmo sarrian zihoazen: 37ko erritmoan, eman eta eman. Halere, Gorka Aranberri lemazainak Zabalarengandik jasotzen zituen datuak ez ziren hain gustagarriak mutilentzako. Azken ziabogara Donostiarra baino bost segundo geroago heldu ziren. Kale edo bale.
Luze erabakigarrienean sartu zirenean, lehertzera atera ziren Santurtzikoak, eta hirura laburtu zuten tartea. 400 metro falta zirela, Donostiarrarengandik segundo bakarrera zihoazen moreak. Sotera ontziko arraunlariek datu hori jakitean, are gehiago sarritu zuten palakada erritmoa: 43ra. 200 metro falta zirela, orduko 22 kilometro abiadurako haize ufada egon zen, eta Aranberrik gehiago eskatzen zien haren mutilei. Artean, epaileek foto finish-a presto zuten jarrita. Amaieran, 56 ehuneneko aldea egon da Donostiarra eta Santurtziren artean, gipuzkoarren alderako. Denboraldiko lehen garaipena Makazagaren taldearentzat.
Lehen txandan, bestalde, Aresek bere legea ezarri du, eta galiziarrek are gehiago sendotu dute sailkapen nagusiko bederatzigarren postua. Atzean, Tiranek eta Zarautzek gatza jarri diote lehiari. Azken ziabogan, Asier Puertasen taldea aurretik zen, baina nahi baino zabalxeago atera dira maniobratik, Moañakoen mesederako. Tiranek laugarren luzean atzetik aurrerako lan bikaina egin du, eta Zarautz baino lehenago helmugaratu da; puntu bat gehiago zakura. Isuntza, bestalde, uretara itzuli da, aurreko asteburuan lehiatu ezinik geratu eta gero. Bada, nabaritu zaie ez daudela oraindik sasoi puntu onenean. Gaurko ontzirik apalena izan da Lekittarra.
Rianxoko bandera
1. Donostiarra 19.59,90 2. Santurtzi 0,56ra 3. Zierbena 2,04ra 4. Urdaibai 7,22ra 5. Hondarribia 11,02ra 6. Orio 11,14ra 7. Ondarroa 15,70era 8. Cabo da Cruz 18,08ra 9. Ares 27,16ra 10. Tiran 32,02ra 11. Zarautz 35,70era 12. Isuntza 39,76ra
Eusko Label ligako sailkapena
1. Santurtzi 117 puntu 2. Hondarribia 109 pt. 3. Zierbena 97 pt. 4. Donostiarra 96 pt 5. Orio 93 pt. 6. Urdaibai 87 pt. 7. Ondarroa 62 pt. 8. Cabo da Cruz 61 pt. 9. Ares 50 pt. 10. Isuntza 44 pt. 11. Tiran 36 pt. 12. Zarautz 28 pt. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201768/pandemian-oso-argi-ikusi-da-kapitalaren-eta-biziaren-arteko-gatazka.htm | Gizartea | «Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka» | Ekonomia, ekologia eta feminismoa uztartzen ditu Perez Orozkoren jardunak, eta gurutzaketa horretan gogoeta ugari ekarri ditu COVID-19aren izurriak. Interdependentziaz, mundu konpartituaren gaineko erantzukizunaz eta elkarbizitza onaz hausnartu beharra aldarrikatu du. | «Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka». Ekonomia, ekologia eta feminismoa uztartzen ditu Perez Orozkoren jardunak, eta gurutzaketa horretan gogoeta ugari ekarri ditu COVID-19aren izurriak. Interdependentziaz, mundu konpartituaren gaineko erantzukizunaz eta elkarbizitza onaz hausnartu beharra aldarrikatu du. | «Ez dut uste ezer amaitu denik: COVIDaren urteetan gaude». Pandemiak aldaketa sozioekonomiko ugari ekarriko dituelakoan da Amaia Perez Orozko (Burgos, Espainia, 1977). Ekonomia ekofeministaren ahotsik nabarmenetako bat da, eta XXK kolektiboan dihardu alorreko gogoetetan eta praktiketan sakontzen. Kezkaz mintzatu da izurriaren ondorioez: «Gauza asko dakizkigu, baina oraindik proposamen asko ditugu pentsatzeko eta egiteko».
Maiz esan da pandemiak berretsi egin duela feministek urteetan zaintza krisiaz ohartarazitakoa. Zer ondorioztatu duzu zuk? Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka. Merkatuaren makineria osoa gelditu behar izan dugu bizia berreskuratzeko, baina, aldi berean, guztia gelditzean, bizia hondoratu egin da. Hortaz, agerian geratu da kapitalismoaren gurpila: kapitalismoak funtzionatzen badu, gure kontura da, biziaren kontura; baina kapitalismoa geratzen bada, bestelako espazioak eraikitzen ez ditugun bitartean, herrestan eramaten gaitu. Hasieran, ikusi zen bizia bera zela lehentasunezkoa, baina soilik bizia oso arriskuan egon denean agertu da sistema prest gauza batzuk berraztertzeko, eta, aldiz, bizia pixka bat berreskuratu denean itzuli da makineria osoa. Era berean, ikusi da etxeetan sartu direla kolektiboki kudeatu ez ziren zaintzak, etxeko atea ixtean arazo guztiak konponduko balira bezala. Eta ikuspegi ekologistatik? Pandemia kolapso ekologikoaren parte ere bada; horretaz ere aspaldi ohartarazi genuen. Krisi ekologikoa klima aldaketa baino askoz sakonagoa da: ekosistemen kolapso bat da. Mundua ez da bat-batean amaituko, baina gauza asko gertatuko dira, eta ez gara prestatuta egongo, ezta politikoki ere: hainbat egoerari aurre egiteko argitasun politikoa falta zaigu. Era berean, pandemian, halako batean ikusi genuen nolakoa izan zitekeen bestelako mundu bat: harreman hurbilagoetan oinarritua, kutsadura eta auto gutxiagorekin... Desazkunderantz abiatutako gizartearen pintzelkada batzuk antzeman genituen. Baina, gero, normaltasun zaharrera itzultzeko grina gailendu da, eta, aldi berean, biziaren hauskortasunetik eta heriotzatik ihes egitekoa. Ematen du ezer gertatu ez balitz bezala jardun nahi dugula, ez dugu pentsatu nahi minean, gaixotasunean, heriotzan... Politikoki prest egote horretaz ari zarenean, beraz, ez zara bakarrik politikariez ari? Ez, politikaz zentzurik zabalenean ari naiz, bizi kolektiboaren gainekoaz. Pandemiak arrazoia eman digu gauza askotan —bizia ez dela lehentasuna, ez dagoela ardura kolektiborik zaintzan, biziarekin negozioa egiten dela...—, baina ikusi dugu parametroak falta zaizkigula aurreikusi gabeko egoerei aurre egiteko; ez dugu indar kolektiborik izan horretarako.
"Interdependentzia onartzea ez datza arau bat betetzean, baizik eta bizitzaren alde komunari erantzutean"
Interdependentziaz kontzientzia hartzeko aukera galdu da? Bai. Ezinbestekoa da interdependentziaz ohartzea, baina interdependentzia hori nola kudeatu ere eztabaidatu behar dugu: orain bezala, desberdintasun, esplotazio eta asimetria terminoetan segituko dugu, ala modu konpartituago eta simetrikoago baterantz abiatuko gara? Horrekin lotuta dago, adibidez, osasun neurriak direla-eta agertzen ari diren jarrera batzuk: kutsatzeekiko erantzukizuna hartzearen eta askatasun eremuak babestearen arteko orekan, tranpa batean gaude. Zer zentzutan? Uler dezakegu estatuak behartu egiten gaituela, goitik ezarriz obligazio diziplinatzaile eta homogeneizatzaile bat, eta estatu autoritario eta pribatizatu horren aurrean koka gaitezke subjektu indibidual gisa, eta borroka gaitezke gure askatasun txikien alde; ala, bestalde, saia gaitezke erantzukizun propioak artikulatzen, beste pertsona batzuekin bizi garela kontuan hartuz. Ez hainbeste, adibidez, maskara jartzeko edo kentzeko aginduak betez, baizik eta gaitasuna garatuz jakiteko zein egoeratan jantzi behar dugun. Interdependentzia onartzea ez datza arau bat betetzean, baizik eta bizitzaren alde komunari erantzutean. Mundu konpartitu baten gaineko erantzukizun propioaren ikuspegitik ulertu behar dugu: mundu hori ezin dugu zaborrez bete, ezin dugu nahi beste energia kontsumitu, ezin dugu desberdintasun sozioekonomikoetan oinarritutako turismoa sustatu, ezin ditugu etengabe sentsazio berriak kontsumitu...
Joan-etorria mugatu du pandemiak, eta muga horiek mesede egin diote ingurumenari, baina turismoari lotutako sektore ekonomikoak hondoratu dira, adibidez. Auzi horrek giltzaren bat eman dezake desazkundeari buruzko eztabaidan? Hor oso argi ikusten da lehen aipatutako tranpa: turismoa erdi mailako klase globalarentzat hedatzea ez da iraunkorra, inola ere; baina, era berean, hori desagertzen bada, sektore pila bat hondoratuko da, eta, haiekin batera, jende pila baten bizibidea. Hor aldaketak egin behar dira, ezinbestean. Giltzarrietako bat da pentsatzea noren esku geratzen ari diren jarduera horren etekin ekonomikoak: herritarrek ez dute ia mozkinik ikusten, botere korporatiboaren eskuetan pilatzen baitira. Eta eredu produktibo ez-iraunkor batetik eredu erreproduktibo iraunkor baterako jauzia egitean, baliabideak birbanatu behar dira. Ez naiz ari zorpetzeaz, baizik eta birbanatzeaz, ehun sozioekonomikoaz aldatuz, eta zerga erreforma sakonen bidez lagunduz. Bestalde, landa eremua nekazaritza turismoaren bidez berrindartzeko joerak kezkatzen nau: munduko beste puntara bidaiatzea baino iraunkorragoa da, baina berdin dakar landa eremua urbanizatzea eta turismora bideratzea, elikadura subiranotasunaren aldeko apustua egin ordez. Lurrak jana emateko erabili behar dira. Ildo horretan, nola liteke itxialdian zehar supermerkatuak zabalik egotea eta kaleko merkatuak ez? Janaria ezinbestekoa da, beraz, ezin da banatzaile handien esku egon: ekoizleen eta kontsumitzaileen arteko zuzeneko harremanak babestu behar dira. Itxialdian oso agerian geratu ziren zaintza premiak kudeatzeko zailtasunak. Zenbateraino du zaintzak egiturazko arazo bat? Zaintzaz ari bagara, zaurgarritasun handiko garaietan —haurtzaroa, zahartzaroa edota aniztasun funtzionala— bizitzek behar duten arta ri dagokionez, ez daukagu ia egitura kolektiborik, eta dauzkagun apurrek —batez ere adinekoentzat— huste moduko bat dakarte: edo zure etxean zaude, edo makroinstituzio batean, zeinetan zure pertsona desagertzen den; eta horren erdian ez dago ezer. Egitura kolektiboak eguneroko zaintza horren lagungarri izan behar lirateke; haurren kasuan, izan daitezke haurtzaindegiak eta jantokiak, baina izan daiteke kalea bera ere, baldin eta ez bada leku arriskutsu bat auto batek harrapa zaitzakeelako. Adinekoen kasuan, egitura kolektibo bakarra ezin da zahar etxea izan: izan daitezke etxe konpartituak, edo atarian saretxo bat osatzea bizilagunei eskatu ahal izateko zerbait erostea edo zaborra ateratzea. Ez naiz ari dena etxetik ateratzeaz, baizik eta sare zabal bat osatzeaz, eguneroko kontuak konpartitzeko, eta etxe nuklearren eta eremu publiko-instituzionalaren artean dagoen espazioa betetzeko. Zahar etxeetan gertatutakoaren harira, eredua berraztertzeko aldarria ozendu da, eta erakunde publiko batzuek eskaerari heldu diote, baina silver economy eta antzeko kontzeptuak erabiliz. Bateragarriak al dira zaintza eta etekin ekonomikoak? Ez, ezin dira zahartzaroa eta zaintza jorratu merkatu ekonomiko gisa hartuta. Nire ustez, botere korporatibo globalaren azken erasoa arlo horretara doa, etekin berriak lortzeko. Azken batean, silver economy betikoa da: eskubideen subjektu izango zara, kontsumitzaile zaren neurrian. Zahartzea bizitzaren parte bat da, baina, ez dugunez zaurgarritasuna ikusi nahi izan, oso interpretazio negatiboa egin da adinekoez, «klase pasiboa» direlakoan; ikuspegi hori irauli egin behar da, eta zahartzaroa bizitzan integratu, baina ez eskubideak eskuratuz kontsumitzaile bihurtuta. Adinekoen zaintzan, nolako eredua hobetsiko zenuke? Lau faktore daude eztabaidagai. Batetik, auzitan jartzen ari da zahar etxe handien eredua, norbere intimitatea eta indibidualtasuna galtzen delako bertan; baina horrez gain, aztertu behar da noren esku dagoen zerbitzu hori: pertsonan zentratutako arretaren eredua ez da bateragarria negozioarekin. Irabazi asmoa hortik kendu behar da: zerbitzu guztiz publikoak edo publiko-komunitarioak izan behar dira. Bestetik, pertsonan zentratutako zaintza hori emantzipatzailea izan behar da, eta, ildo horretan, aldatu egin behar da nola zaintzen den, baina baita ere nola espero duen jendeak zaindua izatea; izan ere, askok uste dute zaindua izateak dakarrela zerbitzari bat edukitzea, izan ama, emaztea, alaba, langilea edo erizaina. Lan baldintzak ere hobetu behar dira: horiek duindu gabe ez dago zaintza duinik. Bestetik, teknologiarekin zer egin ere pentsatu behar dugu: berez zain dezake ala zaintzen lagun dezake? Arlo horretan asko dago jokoan, adibidez, datu pribatuen kudeaketari lotuta. Nola eragiten die zaintzaileei genero eraikuntzak? Eraikuntza heteropatriarkalak berekin dakar emakumeak besteentzat izatea eta egotea: zu baliotsua zara, besteentzat baliagarria zarelako, besteek baloratzen zaituztelako eta zentzua ematen diotelako zure bizitzari. Sakrifizioaren etika bat dakar, perbertsoa, langileak zukutzeko erabiltzen dena, haiek badakitelako biziak daudela arriskuan. Baina generoak ez ezik, klaseak eta arrazak ere eragina dute: sakrifizioaren etika hori, nolabait, munduan egoteko modu bat da zerbitzari klaseentzat. Alegia, batzuek uste dute munduak zerbait zor diela eta besteak euren zerbitzura daudela, eta beste batzuek uste dute besteei zerbitzatu behar dietela. Horregatik aldatu behar da zaindua izateko ikuspegia ere.
Nola duindu daitezke zaintza lanak? Zaintza lan guztiak duindu behar dira, eta horietako batzuk profesionalizatu. Ordainpean jarri behar dira, batez ere, ezagutza espezializatuak edo dedikazio oso intentsiboak eskatzen dituztenak —eta, beraz, bizitzaren beste dimentsioekin bateraezinak direnak—. Horietarako egitura kolektiboak egon behar dira, zaintza horiek modu profesionalean egiteko, lan baldintza duinekin, sektoreotako borroka sindikaletik aldarrikatzen ari direnaren ildotik: ratio handiagoak, soldata hobeak, langileen kontziliazioa eta funtzioak bizi zikloetara egokituta... Dena den, zaintza lanak ez dira soilik eremu profesionalean duindu behar, baizik eta orokorrean, eta, horretarako, haien garrantzia aitortu behar da, eta lanak birbanatu, hau da, egiazko erantzukidetasuna eraiki, denok har ditzagun ardurak: ekonomikoki aukera izan bezain laster etxeko lanen zerbitzua kanpora ateratzeko logika horiek hautsi behar dira. Hortaz, zer egin etxeko enpleguarekin? Nire ustez, desagertu egin behar da, egun ezagutzen dugun moduan behintzat, dena sartzen den saski-naski bat delako. Lan horiek aletu egin behar dira, eta hainbat ogibidetan banatu: geriatria, garbiketa... Eta parte bat desagertu behar da: nik zuri dena egingo dizut etxean, zuk etxetik kanpo nahi duzuna egiteko modua izan dezazun. Izan ere, etxeko enpleguaren parte hori, egun, bikote heterosexualen gatazken irtenbidea da, edo norbere denbora kudeatzeko zailtasunena. Zaintza sistema publiko-komunitarioa aldarrikatzen ari da mugimendu feminista. Nola definituko zenuke? Zer eremu jorratu behar ditu? Pentsatu behar dugu nola lagundu bizitza-heriotza zikloa, zer sare eta babes kolektibo mota ezarri bizitzea merezi duten bizitzak edukitzeko. Zaintza sistema horrek kontuan hartu behar luke haurtzaroa, zahartzaroa modu zabalean —ez soilik mendekotasunak agertzen direnean— eta aniztasun funtzionala —ez mendekotasun gisa, baizik eta beste zaurgarritasun mota baten moduan—; eta ezarri behar genuke nolako zerbitzu publikoak behar ditugun, babes komunitariorako zer sistema sortu behar dugun —adibidez, belaunaldi arteko etxeak—... Baina, era berean, sistema hori espazio bat ere izango litzateke, galdetzeko nolako biziak bizi eta antolatu nahi ditugun kolektiboki, eta zaintzeko norantz doazen instituzio publikoak, zenbateraino oinarritzen diren sistemaren esfera ikusezinenetan.
"Pertsonan zentratutako arreta eredua ez da bateragarria negozioarekin. Irabazi asmoa hortik kendu behar da"
Zaintza erdigunean leloa oso lagungarria izan da eztabaida hori lehen lerrora ekartzeko, eta instituzioek ere bere egin dute. Era berean, zaintzaren definizio oso zabala erabili da; dena da zaintza horrek eragotzi al du proposamen zehatzagoak egitea? Nik uste dut oso lelo indartsua izan dela, aukera eman digulako sistemaren inguruko kritika egiteko eguneroko bizitzarik. Sistema sozioekonomikoaren dimentsio eta gatazka ezkutuak argitara ateratzeko modua eman digu. Hau da, Zaintza erdigunean sistemaren aurkako inpugnazio erradikala da. Denborarekin, ordea, egia da arazo batzuk agertu direla leloarekin. Batetik, dena zaintza bada, ezer ez da zaintza ideiarekin lotuta, eta proposamen zehatzik ez egitearekin: politika publikoak mendekotasunera murriztu dira, eta inpugnazio erradikal hori egiteko gaitasuna galdu egin da. Eta bestetik: zaintzak erdigunera bai, baina zeintzuk: sistema honetan daudenak edo nahiko genituzkeenak? Hitz bera erabili dugu desagerrarazi nahi dugunaz eta eraiki nahi genukeenaz aritzeko; horrek nahasmena eragin du, eta hortik etorri da botere faktikoen erabilera: leloaren gatazka dimentsioa galtzen bada, edozeinek har dezake beretzat. Leloa birformulatu behar da? Nik orain hitz egingo nuke ez hainbeste zaintza jartzeaz erdigunean, baizik eta elkarbizitza ona, biziaren iraunkortasuna; hau da, modua jartzeaz bizitzea merezi duten bizitzak kolektiboki eraikitzeko. Eta hori, azken batean, eztabaida kolektiborako prozesu gisa ulertu behar dugu: elkarrekin dugun bizitza horren gaineko egiazko erantzukidetasuna sustatuko duen egitura sozioekonomikoa eraikitzea. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201771/eliud-kipchoge-kenyarrak-irabazi-du-maratoia-nagusitasunez.htm | Kirola | Eliud Kipchoge kenyarrak irabazi du maratoia, nagusitasunez | Korrikalari kenyarrak hasieratik kontrolatu du lasterketa. 30. kilometroan erritmoa bizitu du, eta aurrera joan da, bakarrik. Haren denbora: 2.08.38. | Eliud Kipchoge kenyarrak irabazi du maratoia, nagusitasunez. Korrikalari kenyarrak hasieratik kontrolatu du lasterketa. 30. kilometroan erritmoa bizitu du, eta aurrera joan da, bakarrik. Haren denbora: 2.08.38. | Hasi eta buka. Hasi eta buka menderatu du Eliud Kipchoge korrikalariak (Kapsisiywa, Kenya, 1984) Tokioko Olinpiar Jokoetako maratoia, Sapporon. Inoizko maratoilaririk onena zen faboritoa, eta erakustaldia eman du Sappooko kaleetan. Ez markagatik, Sapporoko baldintzak ez baitziren egokiak marka esanguratsu bat egiteko. Bai, ordea, lasterketa kontrolatzeko izan duen gaitasunagatik eta erakutsi duen nagusitasunagatik.
Lasterketaren hasieran talde handia zena txikituz joan da, pixkana-pixkana. Kipchoge taldearen aurreko aldean joan da, baina buruan jarri gabe. 30. kilometroan egin du aldaketa: Kipchogek erritmoa bizitu du, eta metro batzuk atera dizkie berarekin zihoazen korrikalari apurrei: Lawrence Cherono (Kenya), Ayad Lamdassen (Espainia), Abdi Nageeye (Herbehereak) eta Bashir Abdi (Belgika).
Hasieran, tartea txikia izan da, hamar bat metrokoa, baina 35. kilometrorako tartea ia minutu erdira luzatu du. Maratoia orduan hasten dela esan ohi da, baina Kipchogek bakar-bakarrik egin ditu kilometro horiek guztiak, oinkada luze, bizi, elegante eta, itxuraz, errazarekin. Lurra ia ukitzen ez duela dirudien oinkada, hegan ia. 40. kilometroan aldea minututik gorakoa izan da.
Kipchogek 2.08.38ko denbora egin du, 2.10etik behera, Sapporoko beroarekin eta hezetasunarekin. Batez beste, hiru minutu eta bi segundoan kilometro bakoitza. Kichogeren atzetik sartu dira Nageeye (2.09.58, zilarra), Abdi (2.10.00, brontzea) eta Cherono (2.10.02), esprinta jo eta gero. Bitxikeria bat gertatu da esprintean: Nageeyek bigarren helmugaratu behar zuen, eta behin eta berriro eskatu dio Abdiri mugi zedila, hirugarren sartu ahal izateko. Nageeye eta Abdi sortzez somaliarrak dira, eta elkarrekin entrenatzen dira.
Kipchogerena da maratoiko munduko marka: 2.01.39. Hala ere, Japoniako lasterketaren aurretik esan zuen garaipen hori izango lukeela bere ibilbideko lorpenik handiena: «Ezin da beste ezerekin alderatu». Kipchogek berak irabazi zuen Rioko Olinpiar Jokoetako maratoia. Bi Olinpiar Jokoetan jarraian maratoia irabazi duen hirugarren korrikalaria da. Abebe Bikila etiopiarra (1960ko Erromako Olinpir Jokoak eta 1964ko Tokiokoak) eta Waldemar Cierpinski (1976ko Monstealgo Olinpiar Jokoak eta 1980ko Moskukoak) izan ziren beste biak. Beste bi domina ere irabazi ditu Olinpiar Jokoetan, biak 5.000 metrokoan: brontzea 2004an, Atenasen, eta zilarra 2008an, Pekinen.
Korritu dituen hamalau maratoi ofizialetatik hamabi irabazi ditu Kipchogek. Distantziako inoizko markarik onena ere harena da (2.01.39), eta, ofizialki denbora onartuta ez badago ere, maratoiko 42 kilometro eta 195 metroak bi ordutik behera egin dituen atleta bakarra da: 1.59.40.
Kipchogeren denborak gaurko maratoian:
5 km: 15.19 10 km: 30.53 15 km: 46.04 20 km: 1.01.47 Erdia: 1.05.15 25 km: 1.17.24 30 km: 1.32.31 35 km: 1.46.59 40 km: 2.01.55 Helmuga: 2.08.38
Kenyarrek irabazi dituzte Tokioko Olinpiar Jokoetako bi maratoiak, emakumezkoena eta gizonezkoena. Pere Jepchirchir nagusitu zen, atzo, emakumeen maratoian. Denbora: 2.27.20, Olinpiar Jokoen inoizko mantsoenetakoa, Sapporoko eguraldiaren eraginez. Batez beste, 3.30 minutuan kilometroa. Brigit Kosgei kenyarra izan zen bigarren, 19 segundora, eta Molly Seidel estatubatuarra hirugarren, 26 segundora.
Jepchirchir bi aldiz izan da maratoi erdiko munduko txapeldun, eta harena da distantzia horretako munduko marka: 1.05.16. Kosgeirena da, berriz, maratoiko marka: 2.14.04, 2019ko urrian Chicagoko maratoian (AEB) egina. Seidelen hirugarren maratoia izan zen atzokoa, eta brontzezko domina bat irabazi zuen.
Elena Loyo 29. izan zen maratoian. Gustura geratu zen egin zuen lanarekin. «Ederra izan da», esan zuen lasterketa bukatu eta gero. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201772/munarriz-dominarik-gabe-geratu-da.htm | Kirola | Munarriz dominarik gabe geratu da | Espainiako selekzioak 9-5 galdu du Hungariaren aurka, brontzea lortzeko lehian. | Munarriz dominarik gabe geratu da. Espainiako selekzioak 9-5 galdu du Hungariaren aurka, brontzea lortzeko lehian. | Espainiako selekzioak 9-5 galdu du Hungariaren aurka brontzerako lehian, eta, horrenbestez, Alberto Munarriz euskal herritarra dominarik gabe itzuliko da Tokiotik. Ligaxka bikaina osatu zuen Espainiako selekzioak, jokatutako bost partidak irabaziz, baina neurketa erabakigarrietan ezin izan du lan hori biribildu.
David Martin hautatzailearentzat ezinbesteko pieza da Munarriz, eta gaur ere minutu gehien jokatu dituen uretako jokalaria izan da —32 minutuko iraupena dute partidek, eta nafarrak 28 jokatu ditu—. Bi gol sartu ditu. Aldiz, bost jaurtiketa huts egin ditu.
Lehen hiru laurdenetan orekatua izan da partida —3-3, 5-5, eta 6-5—, baina azkeneko laurdenean lehia hautsi dute hungariarrek, 3-0 partzial batekin. Azkeneko zortzi minutu horietan Espainia ez da gol bakar bat ere sartzeko gai izan, eta horrek erabaki du brontzerako lehia. 2000n, 2004an eta 2008an urrea lortu eta gero, domina berri bat irabazi du Hungariak gizonezkoen waterpoloan. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201773/messi-iaz-alde-egin-nahi-nuen-aurten-ez-eta-alde-egin-beharra-daukat.htm | Kirola | Messi: «Iaz, alde egin nahi nuen; aurten ez, eta alde egin beharra daukat» | Bartzelonako presidenteak adierazitakoa berretsi du futbolari argentinarrak, agurreko agerraldian: LFPren baldintzengatik eta klubaren zorra ez handitzearren, ez duela taldean jarraituko. | Messi: «Iaz, alde egin nahi nuen; aurten ez, eta alde egin beharra daukat». Bartzelonako presidenteak adierazitakoa berretsi du futbolari argentinarrak, agurreko agerraldian: LFPren baldintzengatik eta klubaren zorra ez handitzearren, ez duela taldean jarraituko. | «Oso triste nago klub honetatik alde egin behar dudalako. Iaz, alde egin nahi nuen; aurten ez, eta alde egin beharra daukat», nabarmendu du Leo Messik, gaur, Camp Noun egindako agurreko agerraldian. Bartzelonan ez jarraitzeko motiboei buruz galdetuta, argentinarrak berretsi du Joan Laporta presidenteak joan den ostegunean adierazitakoa; hau da, bi direla ez jarraitzeko arrazoiak: LFP Liga Futbol Profesionalak ezarritako finantza baldintzak betetzeko ezintasuna, eta klubaren zor erraldoia ez handitzeko premia. Nolanahi ere, prentsaurrekoaren tarte batean klubaren beraren jokabidea zalantzan jarri du: «Akordioa eginda zegoen. Arazorik ez zegoen. Ni, behintzat, zintzoa izan naiz jendearekin», azpimarratu du, kazetariek horri buruz galdetu diotenean. Aitortu du fitxa %50 bat jaistea adostua zutela kontratu berrian. Ez du jakinarazi non jokatuko duen datorren urtean, baina, L'Equipe Frantziako kirol egunkariaren arabera, 34 urteko jokalariak eta PSG Paris Saint-Germainek aurreakordio bat sinatua dute. Messik adierazi du hainbat talderekin hitz egin duela azkeneko orduetan; besteak beste, PSGrekin.
Traje urdina eta gorbata jantzita egin du agerraldia azkeneko hamasei urteotan Bartzelonaren ikur eztabaidaezina izan denak. Bakarrik agertu da estadioaren auditoriumean, aurrean, lehen lerroan, emaztea, hiru semeak eta Laporta bera zituela. Erabat hunkituta zegoen, eta hitz egiten hasi aurretik ezin izan die malkoei eutsi. Emazteak berak mukizapi bat eman dio malkoak lehortzeko. Totelka hasi da hitz egiten. Parean zituen Bartzelonako jokalari Pique, Alba, De Jong, Griezmann eta Busquets, esaterako, Ronald Koeman entrenatzailea, baita Bartzelonaren garairik loriatsuenean, entrenatzailea Pep Guardiola zenean, taldekide izandako Xavi Hernandez eta Carles Puyol ere, esaterako.
«Blokeatuta pasatu ditut azkeneko orduak, eta oraindik hala nago», hasi du prentsaurrekoa. Oporretan zegoenean, baita horietatik bueltan, pentsatzen zuen Bartzelonan jarraituko zuela. «Konbentzituta geunden. Gure etxea da, eta Bartzelonan kirol arloan zein pertsonalean daukagun bizitzarekin gozatzen jarraitu nahi genuen».
Zazpi minutuko diskurtsoa izan da. Eta jarraian Messi lur jota, negarrez, lurrera begira, bildutakoen txalo zaparrada entzuten, sentitzen: Bartzelonaren zaleak zeharo hunkitzeko moduko irudia. Eta bizpahiru minutu geroago heldu da galderen txanda. Aurrenetakoa, ez jarraitzeko arrazoiez. «Laportak esan zuen moduan, ezin izan da gauzatu Ligaren auziarengatik...». Eta antzeko beste galdera bati erantzunez: «Ez dakit klubak bere esku zegoen guztia egin ote duen. Nik nire esku zegoena egin dut geratzeko». Javier Tebas patronalaren presidenteaz ere galdetu diote, ea zer esango zion hari: «Ez daukat hari ezer esateko; ez daukat arazorik Tebasekin».
Bartzelonaren ikurra
Azkeneko bi hamarkadetako jokalaririk onenetako bat izan da Messi, onena izan ez bada: hasieran, hegal batetik abiatuta eta teknika eta abiadura uztartuz, eta, pixkanaka, bestelako erregistroak menderatuz posizioa zentratuta. «Fisikoki ongi nagoen bitartean jarraituko dut jokatzen», esan du, gaur. 2004ko urriaren 16an egin zuen debuta Bartzelonarekin, Espanyolen aurka. 17 urte zituen. Bere ibilbideko une bat aukeratzeko eskatu diote, eta, hain zuzen, «debutekoa» hautatu du. Frank Rijkaard zen entrenatzailea.
Messi, gaur, agurreko agerraldian. Andreu Dalmau / Efe
Hurrengo denboraldian, 2005-2006koan, hamaikakoan egonkortu zen, eta Txapeldunen Ligan agerraldi ikusgarri eta ahaztezinak egiten hasi zen; esaterako, Stamford Bridgen, Chelsearen zelaian. Sasoi hartako azkeneko hilabeteetan, ordea, ez zuen jokatu, lesio bat medio. Hortaz, ez zuen jokatu Bartzelonak Arsenali irabazitako Txapeldunen Ligako finala. Hura barne, Messik lau Txapeldunen Liga irabazi ditu. «Nire helburuetako bat Txapeldunen Liga gehiago irabaztea da; [Bartzelonarekin] gehiago ez irabazi izanaren arantza daukat», aitortu du, gaur.
Azkeneko 17 denboraldietan 778 partida jokatu ditu Bartzelonarekin, eta 672 gol sartu. Guztira 35 titulu irabazi ditu: Espainiako hamar liga, lau Txapeldunen Liga, zazpi Espainiako Kopa, sei Urrezko Baloi, eta bost Urrezko Bota. Eta guztiaren gainetik, futbolari ikusgarri eta erabakigarri bat izan da.
«Konforme baino gehiago noa lortutakoarekin», esan du. Pena bat dauka, ordea: ezin izan dituela zaleak agurtu. Esker ona adierazi die taldekideei eta jarraitzaileei, eta adierazi du klubera bueltatzea gustatuko litzaiokeela, arloren batean bere «ekarpena» egin ahal izateko. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201774/bidasoa-ibaia-zeharkatzen-ari-zen-migratzaile-bat-hil-da.htm | Gizartea | Bidasoa ibaia zeharkatzen ari zen migratzaile bat hil da | Gertatutakoa salatzeko, Irungo Harrera Sareak elkarretaratzera deitu du, gaur, 19:00etarako, San Juan plazan.«Erantzule batzuk daude», adierazi dute. | Bidasoa ibaia zeharkatzen ari zen migratzaile bat hil da. Gertatutakoa salatzeko, Irungo Harrera Sareak elkarretaratzera deitu du, gaur, 19:00etarako, San Juan plazan.«Erantzule batzuk daude», adierazi dute. | Bidasoa ibaia (Gipuzkoa) zeharkatzen ari zen migratzaile bat hil da. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, Irundik abiatuta Biriatura (Lapurdi) heltzeko ahaleginean ari zen pertsona hori, beste batekin batera. Lagun hori Lapurdira heldu da. Bestea, ordea, Jaurlaritzaren oharrak dioenez, uretara sartu eta berehala hondoratu da. Gertatutakoa salatzeko, gaur elkarretaratzera deitu du Irungo Harrera Sareak: 19:00etarako, San Juan plazan.
09:45 inguruan ito da pertsona hori. Oharrean adierazi dutenez, lekuko batek laguntzeko asmoarekin uretara jauzi egin du bi pertsona horiek ikusi dituenean, baina ur-lasterraren indarra zela-eta lehorrera itzuli behar izan du atzera.
SOS Deietara deitu dute, eta jarraian Ertzaintzako agenteak, Gurutze Gorrikoak eta suhiltzaileak joan dira gertakarien lekura. Handik gutxira agertu da uretan hildakoaren gorpua. Uretatik atera dute, baina ezin izan dute bere onera ekarri.
Hildakoa nor zen argitzeko ikerketa bat hasi du Ertzaintzak. Oraindik ez dute identifikatu.
Joan den maiatzean etorkin bat hil zen Bidasoa ibaian, ustez itota. Eta hilabete bat lehenago, jatorri eritrearreko gazte baten gorpua topatu zuten Irunen, Bidasoa ibaian. Jaurlaritzaren arabera, bere buruaz beste egin zuen.
Etorkinen eskubideak bermatuak izan daitezen eskatzeko, joan den maiatzaren 29an manifestazio bat egin zuten Irundik eta Hendaiatik abiatuta. Irungo Harrera Sareak eta Diakite, La Cimade eta Etorkinekin elkarteek deitu zuten, eta, hain esanetan, 3.000 lagun bildu zituen mobilizazioak.
«Ez da ustekabeko bat»
Irungo Harrera Sareko bozeramaile Anaitze Agirrek ohartarazi du gertatutakoa ez dela «ustekabeko bat» eta «erantzule batzuk» dituela. Gertatutakoaren harira SER irrati kateari emandako elkarrizketa batean eskatu die instituzioei «ahalegin gehiago» egin ditzatela harrera egitean, «eskubide urraketa egoeran dauden pertsonak babestea baita auzia».
«Badakigu Frantziari eta Europako Batasunari ez zaizkiela inporta migratzaileak, eta hain bizitza zein eskubideak. Gure instituzioek gure gizartearen mailan egon behar dute, zein harrera egitekoa eta solidarioa den», azpimarratu du Agirrek. Haren iritziz, migratzaileak ez dituzte «pertsona moduan» tratatzen. «Giza eskubideetan jarri behar da azpimarra. Horrek esan nahi du bide seguruak edukitzea, pertsona horiek bidaiatu dezaten hiltzeko arriskurik gabe». Ohar bat kaleratu du harrera sareak, eta eskatu die erakundeei hildako migratzailea ez dadila bihurtu «izenik gabeko» gorpu bat. «Ez dadila egon bere senideari gertatu zaionaren berri emango ez zaion familiarik».
«Guk, gure hurbileko erakundeei esaten diegu, Eusko Jaurlaritzak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Irungo Udalak osatzen duten Erakunde arteko Harrera Mahaiari, ahaleginak areagotu ditzatela eta harrera duina aplika dezatela», nabarmendu du sareak ohar batean.
Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak gertatutakoarengatik «atsekabea» agertu du, komunikatu baten bidez. Adierazi du iruditzen zaiola «injustizia» egoera baten «ondorio zuzena» dela. Ahaldun nagusiak esan du «premiazkoa» dela «konpartitutako elkartasun bat», gertatutakoa berriro gerta ez dadin. «Pertsona migratzaileen errealitateari heldu behar zaio giza eskubideak, elkartasuna eta giza duintasuna hertsiki errespetatuz»
Eusko Jaurlaritzak ere «atsekabea» agertu du. «Aukera bat bilatzeko ahaleginean pertsona batek bere bizitza galtzea... zirrara eragiten du», esan du Xabier Legarreta Migrazio eta Asilo zuzendariak. «Gertatu dena porrot kolektibo bat da, gizarte moduan». Iruditzen zaio «premiazkoa» dela migratzaileek «igarotze seguruak» egin ahal izatea.
Jose Antonio Santano Irungo alkateak Twitterreko bere kontuan idatzi duenez, Europako Batasunak ezin du «ez jakinarena» egin daukan erantzukizuna edukita. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201775/beste-1000-kutsatu-hego-euskal-herrian-eta-43-ospitaleratu.htm | Gizartea | Beste 1.000 kutsatu Hego Euskal Herrian, eta 43 ospitaleratu | Hegoaldeko ZIUetan 85 pertsona daude gaitzak jota. | Beste 1.000 kutsatu Hego Euskal Herrian, eta 43 ospitaleratu. Hegoaldeko ZIUetan 85 pertsona daude gaitzak jota. | Azkeneko 24 orduetan 1.000 kutsatu detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Horrek esan nahi du birusaren transmisioak azken egunetako joera mantentzen duela; hau da, pixkanaka bada ere, apaltzen ari dela. Ostiralean 1.118 kasu atzeman zituzten, 9.894 proba diagnostiko eginda; azken orduetan, test gutxiago egin dituzte, PCRak eta antigenoak aintzat hartuta: 8.452.
Lurraldez lurralde, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, Bizkaian 472 positibo atzeman dituzte, Nafarroan 189, Gipuzkoan 188, Araban 114, eta EAEtik kanpo bizi diren 37.
Ospitaletako egoerari dagokionez, Hegoaldeetako ospitaleetara beste 43 lagun eraman dituzte. ZIU zainketa intentsiboen unitatean 85 pertsona daude gaitzak jota: bezperako kopuru bera.
Bada aintzat hartzeko datu bat. Izan ere, joan den uztailaren 2tik aurrenekoz, 200 kasu baino gutxiago detektatu dituzte Nafarroan. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201776/santurtzik-lidergoa-sendotu-du-boiron-irabazita.htm | Kirola | Santurtzik lidergoa sendotu du, Boiron irabazita | Sotera ontzia izan da azkarrena, Hondarribiari bi segundoren aldea aterata. | Santurtzik lidergoa sendotu du, Boiron irabazita. Sotera ontzia izan da azkarrena, Hondarribiari bi segundoren aldea aterata. | Santurtzik Eusko Label ligako lidergoa sendotu du, gaur, Boiroko bandera irabazi eta gero. Lehiaketa amaitzeko sei jardunaldi falta direla, Iker Zabalak entrenatutako taldeak 129 puntu dauzka. Hondarribia bigarren izan da, gaur, Galiziako uretan, eta, hain zuzen, Ama Guadalupekoa da bigarren sailkapen nagusian, 120 punturekin. Iaz, Eusko Label liga aurrenekoz irabazi zuen Sotera ontziak, eta, aurten, bide beretik doa. Orain arte jokatutako hamabi jardunaldietatik lau irabazi ditu Bizkaiko traineruak.
Larunbatean, Arousan, bigarren izan zen. Orduan espero baino motelago ibili zen Hondarribia, eta, hori dela eta, bigarren txandan arraun egin du, gaur, Mikel Orbañanosek entrenatutako taldeak. Horretan jaun eta jabe izan da, eta hirugarren txandako ontziei lanak zaildu dizkie.
19.23.56 zen hobetu beharreko denbora, eta, aurreneko bi ziabogetan, Santurtzik ez ditu hobetu Hondarribiak egindako denborak. Hirugarrenean, denbora bera egin dute (14.40), baina azkeneko luze azkarragoa egin du Santurtzik, eta Boiroko 31. Bandera irabazi: 19.21.44
Hurrengo bi jardunaldiak Zarautzen jokatuko dituzte datorren astean. Larunbatean eta igandean Zarauzko Ikurrina egongo da jokoan.
KAE 1 ligan, Getaria
KAE 1 ligako 11. jardunaldia jokatu dute, gaur, Getarian (Gipuzkoa), eta etxeko ontziak irabazi du estropada. Modu horretan lidergoa indartu du Ion Larrañagak entrenatutako taldeak. 20.58,56ko denbora egin du. Bigarren Pedreña izan da, segundo eskas batera (20.59,69). Bi traineruak, KAE 1 ligako orain arteko erregularrenak, nor baino nor gehiago aritu dira estropada guztian. Getariak 11,27 puntu dauzka sailkapenean, eta Pedreñak 11,09. Oraintxe, haiek dira igotzeko kanporaketa jokatzeko hautagai nagusiak. Castron (Espainia) egingo dute hurrengo estropada, datorren larunbatean. |
2021-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/201777/lekukoa-parisi-pasatu-dio-tokiok.htm | Kirola | Lekukoa Parisi pasatu dio Tokiok | Itxiera ekitaldiko hitzaldian, NOBeko presidenteak eskerrak eman dizkie japoniarrei. Irabazitako dominen sailkapenean AEBak nagusitu dira, berriro | Lekukoa Parisi pasatu dio Tokiok. Itxiera ekitaldiko hitzaldian, NOBeko presidenteak eskerrak eman dizkie japoniarrei. Irabazitako dominen sailkapenean AEBak nagusitu dira, berriro | Tokioko olinpiar estadioan egindako itxiera ekitaldiarekin amaitu dira 32. Olinpiar Jokoak, COVID-19ak eragindako pandemiak guztiz baldintzatutakoak. «Tokioko Olinpiar Jokoak itxaropenarenak, bakearenak, eta elkartasunarenak izan dira», adierazi du NOB Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidente Thomas Bachek, joan den uztailaren 23an hasitako jokoak ixteko ekitaldian. Bien bitartean, estadioaren kanpoaldean, protesta egin dute hainbat herritarrek, ez baitira ados egon jokoak pandemia egoera batean egitearekin. Japoniako hiriburuak Parisi pasatu dio lekukoa. 2024an Frantziako hiriburuan dira egitekoak jokoak.
Azkeneko bi asteotan estadioan zintzilik egondako NOBen bandera eraitsi dute, eta jokoen antolakuntza batzordeko buru Seiko Hashimotok Anne Hidaldo Parisko alkateari eman dio bandera. Itxiera ekitaldian Parisekin konektatu dute, han lekuko aldaketa zuzenean ikusteko ekitaldia prestatu baitute. Bien bitartean, pixkanaka itzali da joan den uztailaren 23an piztutako su olinpikoa.
Anne Hidalgo, banderarekin. Efe
Bach japoniarrez oroitu da diskurtsoan: «Lortu duzuenaz harro egon zaitezkete. Garai zailotan, oparirik preziatuenetakoa eman diozue munduari: itxaropena». Estadioan hitz horiek entzuten ari ziren, hain zuzen, Jokoetan parte hartu duten selekzioetako ordezkariak.
Eta behin gaur lehiaketa guztiak amaituta, AEBak nagusi, Rio 2016an bezala, dominen sailkapenean. Jokoen erdiak jokatuta, Txina zegoen lehen tokian sailkapenean, urre gehiago lortuta. Baina, azkenean, bai urrezko domina gehiago eta baita domina gehiago ere irabaz ditu AEBetako selekzioak: 39 urrezko domina, zilarrezko 41, eta brontzezko 33 (113 guztira). Rion 46 izan ziren urrezkoak, eta, orotara, 121 domina kolkoratu zituzten estatubatuarrek.
Txina sailkatu da bigarren tokian: urrezko 38, zilarrezko 32, eta brontzezko 18 (88 guztira). Japonia herrialde antolatzailea sailkatu da hirugarren tokian dominen sailkapenean: urrezko 27, zilarrezko 14, eta brontzezko 17 (58 guztira).
Errusia garaile, emakumezkoen eskubaloian
Hainbat final jokatu dira, gaur, Olinpiar Jokoak bukatzeko. Atletismoan, Eliud Kipchogek (Kenya) irabazi du urrea maratoian. Abdi Nageeye (Herbehereak) izan da bigarren, eta Bashir Abdi (Belgika) hirugarren. Emakumezkoen eskubaloian Errusiako Olinpiar Batzordeak irabazi du urrea, Frantziari 25-30 irabaziz. Brontzerako lehian Norvegiak 36-19 irabazi dio Suediari. Saskibaloiko finalean, AEBetako selekzioa 90-75 gailendu zaio Japoniakori.
Gimnastika erritmikoko taldekakoan Bulgariarentzat izan da urrea, Errusiako Olinpiar Batzordearentzat zilarra, eta Italiarentzat brontzea.
Bulgariako gimnastika erritmikoko taldea, gaur, lanean. Efe
Emakumezkoen boleibolean Brasilek aurreikuspenak bete ditu, eta, finalean, 3-0 nagusitu zaio AEBetako selekzioari. Brontzerako neurketan, Serbiak 0-3 irabazi dio Hego Koreari.
Eta gizonezkoen waterpoloan ere gaur jokatu dira dominak banatzeko partidak. Finalean, Serbiak 10-13 irabazi dio Greziari; eta brontzerako lehian, 9-5 gailendu zaio Hungaria Espainiari. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201778/tokio-2020-ameskeria-bat.htm | Kirola | Tokio 2020, ameskeria bat | Tokio 2020, ameskeria bat. | Bukatu dira Tokioko Olinpiar Jokoak. Antolatzaileek normaltasun itxura eman nahi izan badute ere, COVID-19 kasuak bikoiztu egin dira Japoniako hiriburuan. Antolakuntza arazoak nabarmenak izan dira, komunikazioan eta garraioan batez ere. Kirolariek mezu indartsuak zabaldu dituzte.
Tokioko Olinpiar Jokoak ameskeria bat izan dira, errealitate itxurako irudipen bat. Jokoei normaltasun itxura eman nahi izan diete, baina ezer ez da ohi bezalakoa izan. Ezta normaltasunetik gertuen egon den elementua ere: lehiaketa eta kirolarien ahalegina. Jendea, ikusleak, faltatu baitira. Taupadak. Txaloak. Oihuak. Giroa. Kirolariek beren onena eman dute kirol gune huts eta hotzetan. Antolakuntza saiatu da ikusleak musika ozenarekin eta esatarien hitz jarioarekin ordezkatzen; baina lehiaketa askok lagunarteko lehiaketak eman dute.
Tokioko Olinpiar Jokoak ameskeria bat izan dira, egin diren hiritik eta gizartetik at antolatu eta jokatu direlako. Errealitate paralelo bat sortu delako jokoak aurrera ateratzeko. Atzerritarren eta atzerritarrentzako burbuila bat zentzu guztietan, ez bakarrik COVID-19aren zabalkundea eragozteko.
Tokioko Olinpiar Jokoak ameskeria bat izan dira, inoiz baino gehiago, telebistentzat antolatu direlako. Joko katodikoak, joko birtualak.
Negozioa, ordea, benetakoa da: NOB Nazioarteko Olinpiar Batzordeak ez ditu galdu nahi izan telebisten eta babesleen diru sarrerak; era berean, saihestu egin nahi izan ditu jokoak bertan behera utziz gero haiei ordaindu beharreko kalte-ordainak. Dirua irabazteko asmorik gabeko erakundea da NOB. Oraindik ikusteko eta zehazteko dago japoniarrek zenbateko ordainagiria ordaindu beharko duten.
COVID-19a Jokoak hasi aurretik arrisku bat, beldur bat, zegoen: kanpotik Japoniara iritsitako milaka bisitarik (kirolari, laguntzaile, ordezkari eta kazetari) COVID-19aren zabalkundea eragingo zutela edo birusaren aldaera berriren bat sartu. Ondorioz, osasun sistemak gainezka egingo zuela. 90.000 bisitari inguru izan dira, horietatik 11.500 kirolariak.
Japoniako eta Tokioko kutsatzeen kopuruak nabarmen egin du gora jokoek iraun duten bitartean: Tokion uztailaren hasieran eguneko kasuak 600-700 inguru ziren; jokoak hasi ziren astean, uztailaren 19tik 25era, milatik gora; eta bukatu diren astean lau mila baino gehiago.
Japonian asteko kopuru metatuetan jartzen dute arreta batez ere: uztaileko lehen astean kopurua ez zen lau milara iristen; jokoak hasi zirenean hamar milaren bueltan zeuden; eta azken astean hogei milatik gora. Bi aste barru hasiko dira Paralinpiar Jokoak.
Datuek esan nahi dute Olinpiar Jokoek eragin dutela igoera? Ez. Oraingoz ez dago lotura zuzenik bataren eta bestearen artean. Izurritearen bilakaera eta jokoetako parte hartzaileen datuak hobeto aztertu beharko dituzte horretarako. Zenbait osasun adituk nabarmendu dute, ordea, Olinpiar Jokoen inguruko festa giroak eraginda, herritarrek ez dituztela ohi bezain zorrotz bete COVID-19aren kontrako neurriak.
Antolatzaileek burbuila batean sartu dituzte Olinpiar Jokoengatik herrialdera iritsitakoak: hotel ofizialen sare bat (kirolariak Olinpiar Hirian), garraio sistema propioa, listu testak, parte hartzaileen ibileren berri izateko aplikazio bat eta bertakoekin harremana saihesteko agindua. Eta, jakina, ikuslerik ez kirol guneetan. Burbuilak izan ditu zirrikituak, baina nahiko ondo funtzionatu du: uztailaren 1etik 404 positibo izan dira jokoen inguruko pertsonetan; 624.000 listu test egin dituzte, eta kutsatze tasa %0,02 izan da. Arrakasta horretan aintzat hartu beharreko datua da Olinpiar Jokoengatik iritsitakoen %70 txertatuta zeudela. Japonian proportzioa %30 inguru da.
Koronabirusak guztiz baldintzatu du antolaketa, baina ez lehiaketak. Olinpiar Jokoetan parte hartu edo lan egin dutenen artean 430 kasu izan dira. Horietatik 286 Japonian bizi direnenak. Oso kirolari gutxik eman dute positibo. Ezagunena, Jon Rahm Barrikako (Bizkaiko) golflaria.
IRIZPIDE ETIKOAK Olinpiar Jokoek Tokioko kutsatzeetan eraginik ez dutela izan baieztatuz gero ere: zilegi al da halako ekitaldi bat antolatzea COVID-19agatik larrialdi egoera ezarri duen hiri eta eskualde batean? Bertakoek gozatu ezin dutenean? Mugak eta murrizketak jasaten ari direnek etxe ondoan halako ekitaldi bat normaltasunez egiten ari dela ikustea? Haien hirian aste batzuetarako mundu paralelo bat sortu dutela ikustea? Funtsean, Olinpiar Joko batzuk hiri eta herrialde bati bizkarra emanda antolatzea? NOBek eta Japoniako Gobernuak erabaki dute baietz.
ANTOLAKUNTZA Japonia sarritan bisitatzen duen kazetari txinatar batek oso ondo laburbildu zuen Tokioko Olinpiar Jokoen antolakuntzak eragin zion sentsazioa: «Olinpiar Joko hauek ez dira oso japoniarrak. Ez da nik ezagutzen dudan Japonia». Antolakuntzaren akatsei, hutsuneei eta arazoei buruz ari zen.
Hiru arazo nagusi izan dira: komunikazioa, garraio sistema eta beroa. Komunikazio arazoak izan dira antolakuntzarekin. Zaila izan da arazo zehatzak konpontzeko arduradunak topatzea. Antolakuntzak jarritako helbide elektronikoetara mezua bidalita ere, normalean ez da erantzunik jaso; jasoz gero, oso berandu. Horrez gain, kirol guneetako eta bestelako zerbitzuetako langile eta boluntario gehienak ez dira oso lagungarri izan. Nagusiki, gehienek ingelesik ez zekitelako.
Boluntario asko egon dira. Guztiak adeitsuak izan dira, eta laguntzeko borondatea izan dute; baina zerbait galdetuz gero, haien ohiko erantzuna izan da ez zekitela edo galdetzeko beste bati.
Garraioa da parte hartzaileek gehien kritikatu duten zerbitzuetako bat. Autobus bidezko sistema erraldoi bat antolatu dute, gune batean zentralizatua. Ez da oso praktikoa izan. Gainera, Tokioko ohiko trafikoarekin lanean hasi denean, atzerapenak izan ditu. Joan aurretik antolatzaileek esan zuten garraio sistemak bide propioak izango zituela, azkarrago ibiltzeko, baina praktikan ez da hala izan.
Jakina zen Tokion bero eta hezetasun handia egiten duela udan: 30 gradutik gorako tenperaturak eta %60tik gorako hezetasuna. Baldintza txarrak aire librean kirola egiteko. Hala ere, jokoak udan egitea erabaki zuten, lehentasuna kirolarien osasunean eta lehiakortasunean jarri beharrean, telebisten egutegien interesetan ezarriz.
Olinpiar Jokoak Japonian egin dira, baina, antolakuntzari dagokionez, ez-japoniarrak izan dira.
MEZUAK Tokioko Olinpiar Jokoetan ez da soilik kirolaz, markez eta COVID-19az hitz egin. Bestelako gai batzuk plazaratzeko eta haiei oihartzuna emateko balio izan dute. Gainera, kirolariek hitz egin dute zuzenean, ez beste batzuek haien izenean.
Olinpiar Jokoak hasi aurretik jakina zen Simone Bales gimnasta protagonista izango zela. Hark egindako ariketengatik edo lortutako dominengatik. Biles protagonista izan da, aldiz, agerian utzi duelako goi mailako kirolarien buru osasuna zaintzearen garrantzia eta goi errendimenduko kirolariek jasaten duten presioa.
Beste kirolari batzuek Olinpiar Jokoak baliatu dituzte bazterkeriaren eta zapalkuntzaren kontrako mezuak zabaltzeko. Raven Saunders pisu jaurtitzaile estatubatuarrak besoak altxatu eta eskuak gurutzatu zituen, podiumean, zilarrezko domina jaso eta gero: «Zapaldutako jende guztia elkartzen den bidegurutzea da». Olinpiarko Jokoetako irudirik indartsuenetakoa izan da.
«Oso harro sentitzen naiz gizon gaya eta olinpiar txapelduna naizela esateaz». Tom Daley jauzilari ingelesak urrezko domina irabazi zuen hamar metroko plataformako bikotekako jauzietan. Bere homosexualtasuna aldarrikatzeaz gain, LGTBI gazteei mintzatu zitzaien: «Espero dut ikus dezatela ez duela axola zein bakarrik sentitzen zaren. Ez zaude bakarrik eta nahi duzuna lor dezakezu. Gazteagoa nintzenean ez nuen uste inoiz ezer lortuko nuenik, nintzena nintzelako. Orain, txapeldun olinpiko izateak, erakusten du edozer lor dezakezula».
Alemaniako gimnastikako taldeak emakumeen sexualizazioaren kontrako mezua zabaldu du, gorputz osoko jantziak erabiliz. «Erakutsi nahi genuen emakume bakoitzak erabaki beharko lukeela zer jantzi», azaldu zuen aldaketa Elisabeth Seitz gimnastak.
PARIS 2024 Parisen izango dira hurrengo Olinpiar Jokoak, 2024an. Olinpiar Joko arruntak izango dira? Ezin da jakin. Tokioko antolatzaileek uste zuten, 2020an jokoak atzeratu eta gero, 2021eko ekitaldia ohikoen antzekoagoa izango zela. Ez da gertatu.
Pariskoak hiru urte barru egingo dira. Denbora asko dirudi eta, logikaz, koronabirusaren eragina, eraginik baldin badu, askoz ere apalagoa izango da. Baina inork ez daki. Badaezpada, horretarako ere prestatu beharko dute. Eta Tokion ondo eta gaizki egin dituztenetatik ikasi. | |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201779/hainbat-mendez-nabarituko-dira-klima-larrialdiaren-ondorioak.htm | Mundua | Hainbat mendez nabarituko dira klima larrialdiaren ondorioak | IPCCk argitaratu berri duen txostenean ohartarazi du mende amaierarako tenperatura 2,7 gradu igoko dela industria aurreko aroarekin alderatuta, eta, ordurako karbono neutraltasuna lortuta ere, itsasoaren maila 28 eta 55 zentimetro artean igoko da. | Hainbat mendez nabarituko dira klima larrialdiaren ondorioak. IPCCk argitaratu berri duen txostenean ohartarazi du mende amaierarako tenperatura 2,7 gradu igoko dela industria aurreko aroarekin alderatuta, eta, ordurako karbono neutraltasuna lortuta ere, itsasoaren maila 28 eta 55 zentimetro artean igoko da. | IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen azken txostenak alerta maila gorena piztu du. Bertan jasotzen diren datuek ikuspegi iluna marraztu dute mende amaierarako, eta gizakia egiten dute %90 gertatzen ari denaren erantzule. Hala, iragartzen dute orain arte eragin diren aldaketen ondorioak mendeetan edo milurtekoetan nabarituko direla: itsasoen azidotasun maila handituz joango da, edota mendietako glaziarrek urtu egongo dira aurrerantzean ere. «Ondorioak okerragotuz joango dira tenperaturak igo ahala; eta zenbait galera ezin izango dira berreskuratu», adierazi du Ed Hawkingsek, Readingeko [Erresuma Batua] Unibertsitateko irakasle eta dokumentuaren egileetako batek.
Herrialdeek euren konpromisoak bete eta mende amaierarako karbono neutraltasuna lortuko balute ere, itsasoaren mailak 28 eta 55 zentimetro egingo luke gora; aldiz, Parisko Akordioak jaso bezala, tenperaturak industria aurrekoekin alderatuta, 1,5 gradu igotzen badira, itsasoak bi eta hiru metro artean egingo du gora datozen 2.000 urteetan, eta hogei metroraino, berriz, tenperaturak bost gradu egiten badute gora. Egungo neurriekin, 2,7 graduko berotzea aurreikusten dute adituek 2100erako.
Atzera begiratuz gero, azken 2.000 urteetan tenperaturak goranzko joera nabarmena izan du; egungo klima, duela 6.500 urtekoarekin parekatzen dute adituek, azken 100.000 urteko garairik beroena jotzen dena. Hala, industria aurreko garaiarekin alderatuta, 1,1 epelagoak dira egungo tenperaturak, eta igoera horretatik 1,07 gradu gizakiaren esku hartzeari egozten dizkiote. Gizakia jotzen dute prezipitazioetan izandako aldaketen eta itsasoaren gazitasuna handitu izanaren erantzule ere.
«Kirolez ariko bagina, esan ahalko genuke atmosferak dopina hartu duela; horrek esan nahi du lehen baino maizago ikusiko ditugula muturreko fenomenoak», azaldu du dokumentuaren aurkezpenean Petteri Taalasek, Munduko Meteorologia Erakundeko presidenteak. Datu esanguratsu bat ere nabarmendu du Taalasek: 1970etik, lurrazaleko tenperaturak azken bi milurteko 50 urteko beste edozein tartetan baino azkarrago igo dira, eta berotzearen ondorioak «munduko txoko guztietan» nabari dira dagoeneko: «Gizakiak zuzeneko eragina du, bai Greziako edo Ipar Amerika mendebaldeko suteetan, baita duela gutxi Txinan eta Alemanian ikusitako uholdeetan ere».
«Gaurko txostena alerta gorria da gizadiarentzat. Indarrak elkarrekin banatzen baditugu saihestu ahal izango dugu klima hondamendia, baina, dokumentuak argi uzten duenez, ez dago denbora galtzeko tarterik, ez aitzakiarik. Dei egiten diet gobernuburu eta interesatu guztiei COP26a arrakastatsua izan dadin», nabarmendu du NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek.
Neurriak berehala
Badira sei urte munduko goi agintarietatik gehienek Parisko Akordioa sinatu zutela. Bertan adostu zuten zenbait neurri hartzea mende amaierarako tenperaturak bi gradu baino gehiago igo ez zitezen, eta ahalegin berezia egitea igoera ez zedin izan 1,5 gradu baino handiagokoa. Azken txostenaren arabera, ordea, aurreikusitako bi testuinguruetatik bakar bat ere ez da beteko, baldin eta berehala neurriak hartu eta karbono dioxido isuriak kolpetik murriztu ezean. Zientzialariek uste dute, egungo joerak mantentze badira 1,5 graduko igoera beranduenez ere 2040rako helduko dela. Hori bera ohartarazi zuen IPCCk 2018ko txostenean, eta berretsi egin du gaurkoan. Gradu eta erdiko berotzeak ondorio larriak eragingo lituzke, eta, besteak beste, muturreko fenomenoak ugarituko, tartean bero boladak, kolpeko eurite handiak edota lehorteak.
Hala ere, adituek ez dute itxaropena galdu, eta nabarmendu dute klima larrialdiak okerrera egitea eragotz daitekeela herrialdeek mende erdirako karbono neutraltasuna lortzen badute, eta aurrez, 2030erako, isuriak nabarmen murrizten badituzte. Karbono neutraltasunera heltzeko estatuek ahalik eta gehiena murriztu beharko lituzkete isuriak, teknologia garbia deritzona erabiliz. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201780/txertoak-jartzeari-berrekin-diote-casillan-eta-becen.htm | Gizartea | Txertoak jartzeari berrekin diote Casillan eta BECen | Asteburuan ez da ziztarik eman Bilboko txertaketa gune handian, «dosi faltagatik». Barakaldoko BECen, kanpaina larunbat goizean eta igandean egon da etenda. Berriz hasi dute kanpaina; motel, halere. | Txertoak jartzeari berrekin diote Casillan eta BECen. Asteburuan ez da ziztarik eman Bilboko txertaketa gune handian, «dosi faltagatik». Barakaldoko BECen, kanpaina larunbat goizean eta igandean egon da etenda. Berriz hasi dute kanpaina; motel, halere. | COVID-19aren kontrako txertoaren dosi askirik izan ez, eta Bilboko Casilla eta Barakaldoko BEC (Bizkaia) itxi egin behar izan dituzte asteburuko zenbait ordutan. Ordura arte, txertaketa kanpaina hasi zenetik hona, Osakidetzak sekula ez zuen eten prozesua gune horietan. Gaur goizean jarri dute martxan atzera ere.
Dena dela, ohi baino abiada motelagoan berrekin diote txertatzeari. Joan diren asteotako datuekin konparatuta, gaur pertsona gutxiagok dute zizta hartzeko ordua. Esaterako, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak zehaztu duenez, Bilboko Casillan Janssen txertoak baizik ez dira jarriko datozen orduetan, eta soilik 275 pertsona daude gaur hori hartzera deituta. Orain arte, eguneko 3.000 txerto inguru jartzen ziren txertaketa gune horretan.
Gaur goizean, txertoaren dosi sorta gehiago ailegatu dira Forondako (Araba) aireportura. Zehazki, Pfizerren eta Modernaren 180.000 dosi inguru jaso dituzte; ohi baino 60.000 gehiago, alegia. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201781/hiru-domina-ezuste-bat-eta-lan-ona.htm | Kirola | Hiru domina, ezuste bat eta lan ona | 29 euskal kirolari aritu dira onenen artean lehian Tokioko Olinpiar Jokoetan. Batzuek domina bat daramate etxera, eta beste batzuek diploma bat. Baina, batez ere, bost urte hauetan egin duten lanari amaiera eman diote. Estreinakoz aritu direnek, Joko batzuetan egotearen bizipenak izan dituzte, eta etorkizuna badela berretsi. | Hiru domina, ezuste bat eta lan ona. 29 euskal kirolari aritu dira onenen artean lehian Tokioko Olinpiar Jokoetan. Batzuek domina bat daramate etxera, eta beste batzuek diploma bat. Baina, batez ere, bost urte hauetan egin duten lanari amaiera eman diote. Estreinakoz aritu direnek, Joko batzuetan egotearen bizipenak izan dituzte, eta etorkizuna badela berretsi. | Itzali da zuzi olinpikoa, eta horrekin amaitu dira Tokioko Jokoak. Euskal kirolariek bildu dute bost urteetan ereindako uzta. Egindakoa barneratu, atseden hartu eta hurrengo ziklo olinpikora begira jartzea izango dira hurrengo urratsak. Izan ere, inoizko laburrena izango da. Paris 2024 hiru urtera dago.
Maialen Chourraut Olinpiar Jokoetan onena
Beste behin, behar zuenean agertu, eta zilarra lortu zuen. Olinpiar Jokoetan inoiz izan den euskal kirolaririk onena da, hiru dominarekin. Aurretik brontzea kolkoratu baitzuen Londresen (2012), eta urrea Rion (2016). Finalean jo zuen kolpea. Behar zuen pazientzia izan zuen hasieran, hutsik egin gabe jardun zuen erdialdean, eta ikusgarri gainditu zituen azken ateak. Trabaz eta zailtasunez betetako bost urte egin eta gero, ametsa zirudiena betea zuen: «Agian ez nintzen bizkorrena izango, baina bai eskarmentu handiena zuena».
Ander Elosegi Berriz ere diploma
Laugarren diploma eskuratu du C-1 kategorian. Koska bat falta izan zitzaion podiumean egoteko. Denbora onenen artean hirugarrena lortuta iritsi zen finalera, baina seigarren amaitu zuen: «Une batzuetan zehaztasuna falta izan zait, huts txikiak egin ditut».
Iñigo Peña Ezin dominarekin biribildu
Seigarren lekuan amaitu zuen K2-1.000ko proba, Paco Cubelosekin. Bikoak ezin izan zion ginga jarri aro olinpiko onari. Finalerdietan nahiago izan zuten indarrak apur bat gordetzea, eta finalean zortzigarren kaletik arraun egin behar izan zuten. Haizeak kalte egin zien, eta ezin izan zuten hasieran galdutako denbora berreskuratu. Amaieran, «penatuta» zegoen, baina kontzientzia lasai zuen: «Estropada oso ona egin dugu, eta dena eman dugu».
Mikel Oiartzabal, Martin Zubimendi, Mikel Merino, Unai Simon eta Jon Moncayola Sufritutako zilarra
Zilarrezko domina zintzilikatuta itzuli dira. Ondo kostatako zilarra. Multzoetako partidetan bi berdinketa eta garaipen bat erdietsi zituzten, eta luzapenean azpiratu zituzten Boli Kosta (5-2), eta Japonia (1-0). Luzapenean galdu zuten Brasilen kontra: 2-1. Oiartzabal nabarmendu zen: erabakigarria izan zen hainbat partidatan, eta hiru gol sartu zituen. Merinok eta Zubimendik zelai erdiko agintea izan zuten; Simonek gorabeheratsu jardun zuen; eta Moncayolak gutxi jokatu zuen. «Sari handi bat da», adierazi zuen Oiartzabalek.
Julen Aginagalde eta Eduardo Gurbindo Merezitzako brontzea
Balio bereziko brontzea lortu dute. Aginagaldek agur esan die selekzioen arteko txapelketei, eta irabazi gabe zeukan domina olinpikoa lortu zuen. Gurbindorentzat erronka bat zen Tokion egotea. Jokoak iaz izan balira, ez zen bertan egongo, lesio larri batengatik. Biak «oso pozik» ziren, Egiptori 33-31 irabazi ostean. «Urte asko izan dira. Horrela amaitzea izugarria izan da», nabarmendu zuen Aginagaldek. Orkatila minduta amaitu zuen. Hunkituta zen Gurbindo. Defentsako lana eta txandakatzeak izan ziren haren ekarpena.
Nerea Pena eta Ainhoa Hernandez Ez dute helburua bete
Final-laurdenetarako sailkatu, eta, ahal izanez gero, dominen borrokan egoteko ilusioa zuten. Baina ezin multzoen fasea gainditu. Une erabakigarrian, Hungariaren aurkako partidan, huts egin zuten: 29-25. Gero, ezin izan zioten Errusiari irabazi. 31-34. «Hungariaren aurka ez genuen gure maila eman», onartu zuen Penak. Ez zegoen gustura bere lanarekin: «Hustuta amaitu ditut Jokoak». Hernandezek azpimarra hau egin zuen: «Gehiago eman genezakeen».
Asier Martinez Jokoetako ezustea
Estreinako Olinpiar Jokoetan handia egin zuen 110 metroko hesidunetan. Korritutako hiru lasterketetan ezarri zuen mugarriren bat: lehenengoan, sailkatze proba irabazi zuen, eta finalerdietan izan; bigarrengoan, finalerako sailkatu zen, bere marka pertsonala hobetuz; eta finalean, seigarren izan zen. Diploma olinpikoa irabazi zuen, eta beste bost segundo jan zizkion marka pertsonalari, 13.22n utziz. Pistan zein hortik kanpo erakutsitako gertutasuna eta naturaltasuna nabarmendu behar dira. «Ezin sinetsita nago».
Elena Loyo Gozatuta bueltatu da
Maratoiak berezkoa du sufrimendua. Baina gozatu egin zuen: «Ederra izan da esperientzia». Lasterketa oso ona egin zuen. Hasieratik erritmo egoki bat ezarriz, eta azken 12 kilometroetan erritmoa handituz. 29. helmugaratu zen. Haren marka: 2.34.38
Teresa Errandonea Arantzarekin bueltatu da
Ez zen finalerdietarako sailkatu 110 metroko hesidunean. Seigarren izan zen bere sailkatze lasterketan. 13.15eko denbora egin zuen, bere marka onena baino hamaika ehunen gehiago. «Triste eta minduta nago neure buruarekin, nire marka onenarekin [13.04] finalerdietarako sailkatu delako atleta bat». Ez zuela ondo korritu onartu zuen.
Odei Jainaga Lesioak baldintzatuta
73,11 metro jaurti zuen, eta xabalinako finaletik urrun geratu zen. Eskuin sorbalda mindua zuela iritsi zen Tokiora. Anestesia jarri zioten, baina ez zuen funtzionatu. «Espero baino dezente okerrago atera zaizkit gauzak». Gustura zen olinpiar esperientziarekin.
Sergio Fernandez Gurutzebideak ez du etenik
Azken bi urteetan lesioekin izandako gurutze bidearen beste kapitulu bat izan ziren Jokoak. Ekainean Tokiorako sailkatu arren, iskion-tibietako lesioak ez zioten entrenatzen utzi, ezta 400 metroko hesidunean sailkatze proba gainditzen.
Clara Azurmendi Azken orduko ametsa
Hasi baino hilabete lehenago jaso zuen Jokoetan egoteko deia. Gozatzeko eta bere ohiko jokoa egiteko asmoz joan zen. Helburua beteta itzuli zen. An Se Young (Korea) multzoburuaren kontra galdu egin zuen; baina Dorcas Ajoke Adesokanen (Nigeria) kontra gailendu egin zen. «Onenak ez daudela horren urruti ikusi dut. Niretzat ametsa izan da hau bizitzea».
Virginia Diaz Ahaleginak zamatuta
Aina Cidekin batera, lemazainik gabeko binakako finalerako sailkatu zen, eta seigarren amaitu zuten. Diploma olinpikoa. «Finalerdietan egindako ahalegina ordaindu dugu, eta alboko haizea».
Ion Izagirre, Gorka Izagirre eta Omar Fraile Jokoak, amesgaizto
Errepideko probaren bezperan, Espainiako selekzioko masaje emaileetako batek positibo eman zuen COVID-19an, eta itxialdian pasatu zuten eguna, proban parte hartuko zuten jakin gabe. Azkenean, lehiatzeko moduan izan ziren, baina gertatutakoak, nahiz ibilbidearen zein eguraldiaren gogortasunak, erabat baldintzatu zieten jarduna, lasterketa amaieran Gorka Izagirrek onartu bezala: «Sufrikarioa bizi izan genuen atzo, eta bagenekien gaur gaur oso zail jarriko zitzaizkigula». 28. izan zen sailkapenean, Ion anaia 79. Fraile erretiratu egin zen. Ionek erlojupekoan hartu zuen parte, baina ez zuen amaitu, arazo fisikoengatik.
Ane Santesteban Presiorik gabe, gustura
Presiorik gabe, eta goi mailan finkatuta iritsi zen Tokiora, eta horrek emandako lasaitasunarekin lehiatu zen. 27. amaitu zuen errepideko proba. «Taktikoki oso lasterketa gogorra izan da, baina asebeteta amaitu dut. Zerbait gehiago egiteko hankak nituen».
Carlota Ziganda Onenengandik urrun
2016ko Rioko Jokoetan baino hamar postu gorago amaitu zuen bere jarduna: 29., onenengandik aparte. Lehen egunean oso lan ona egin zuen, laugarren. Hurrengoetan, okerrago. Gustura zegoen, hala ere.
Jose Maria Basterra Ikasgaia, Parisera begira
Ez zuen espero Tokion egotea. Burua 2024an zuen, Parisen. Saria eta ikasgaia izan dira Joko hauek harentzat: «Onenekin lehiatu, eta nire akats eta ahulguneak ikusteko balio izan dit». Multzo fase gorabeheratsu baten ostean, final-laurdenetan Belgikaren galdu zuten (3-1), gerora urrea lortu zuen selekzioa.
Pauline Ado Estreinakoa denentzat
Lehen aldiz izan da surfa olinpiar kirola, eta Ado izan zen euskal surflari bakarra Japonian. Aurreneko bi kanporaketak gainditu zituen, baina galdu egin zuen Sally Fitzgibbonsen aurka, eta ez zen sartu final-laurdenetan.
Kevin Peponnet Espero baino makalago
470 espezialitatean aritu zen, Jeremie Bionekin batera. Domina lortzeko hautagaiak ziren. Azken bi probetara finalean sartzeko aukerekin iritsi ziren, baina ez ziren fin aritu. «Nabigatzeko moduak ez digu emaitzarik eman». Sailkatze fasea hamaikagarren postuan amaitu zuten, eta hamar sailkatzen ziren.
Alberto Munarriz Azken bi lehietan, kale
Tokiotik domina batekin itzultzeko itxaropena zuen. Multzoen faseko partida guztiak irabazi zituzten, baina finalerdietan kolpea jaso zuten, azken jokaldian Serbiaren aurka galduta. Brontzezko domina lortzeko partida kaskarra egin zuten Hungariaren kontra: 9-5. Munarriz taldeko zutarrietako bat izan zen, hamabost gol sartuz. «Azken bi partidetan errematatzea falta izan zaigu».
Xabi Lopez Arostegi Egote hutsa, sari
Azken unean, oporretara bidean zela, jaso zuen Tokion egoteko deia, «saria»: «Asko ari naiz ikasten. Gainera, Espainiako selekzioan belaunaldi aldaketa bat dator, eta hemen egotea garrantzitsua da etorkizunari begira». Jakitun zen ez zuela asko jokatuko. Azkenean hiru minutu eta erdi izan ziren. Final-laurdenetan esan zion agur, kale edo baleko lehen kanporaketa AEBen kontra jokatu eta gero: 81-95. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201782/osasun-ziurtagiria-ipar-euskal-herrian-zalantzak-eta-erantzunak.htm | Gizartea | Osasun ziurtagiria Ipar Euskal Herrian: zalantzak eta erantzunak | Gaurtik aurrera, eguneroko hainbat egoeratarako beharrezkoa izango da COVID ziurtagiria. Osasun langileek derrigorrez hartu beharko dute txertoa. | Osasun ziurtagiria Ipar Euskal Herrian: zalantzak eta erantzunak. Gaurtik aurrera, eguneroko hainbat egoeratarako beharrezkoa izango da COVID ziurtagiria. Osasun langileek derrigorrez hartu beharko dute txertoa. | Gaur sartu da indarrean Ipar Euskal Herrian COVID ziurtagiria. Ekainaz geroztik ekitaldi jendetsuetara sartzeko zen beharrezkoa, baina orain beste eremu askotara zabaldu da, eta esan daiteke eguneroko bizitzarako ere ezinbestekoa izango dela.
Nola lortu dezaket ziurtagiria?
Ziurtagiria lortzeko, baldintza hauetarikoren bat betetzea derrigorra izango da: Koronabirusaren aurkako txerto guztiak jasota izatea, duela sei hilabete baino gutxiagoko epean birusa gainditu dela egiaztatzen duen QR kodea izatea, edo, bestela, test diagnostiko bateko emaiza negatiboa izan dela egiaztatzen duen mota bereko kodearen jabe izatea.
Proba negatibo hori azken 72 ordutakoa izan beharko da, eta PCR probak zein antigenoak baliogarriak izango dira. Horrez gain, farmazian erositakoa ere egin ahal izango da, baina hori bai, beti ere «osasun profesional batek gainbegiratuta» egin beharko da proba hori.
Zertarako beharko da ziurtagiria?
- Taberna eta jatetxeetara sartzeko, eta baita terrazetan egoteko ere.
- Kirol instalazioetara eta merkataritza guneetara sartzeko. Hala ere, Pirinio Atlantikoetako Eric Spitz prefetak zehaztu du departamenduan ez dela beharrezkoa izanen merkataritza guneetara sartzeko. Izan ere, prefetaren esku dago zenbait gunetarako sarbidea mugatzea. Ipar Euskal Herrian, beraz, oraingoz ez da beharrezkoa izanen merkataritza guneetan ziurtagiria erakustea.
- 50 pertsona baino gehiago biltzen dituzten kultur guneetara sartzeko.
- Hotel, kanpin edo ostatuetan aterpe hartzeko.
- Ibilbide luzeko trenetan bidaiatzeko.
- Herrialde barruko hegaldiak hartzeko.
- Adinekoen egoitzetan sartzeko.
- Osasun zentroetan eta ospitaleetan larrialdiak ez diren gauzengatik artatuak izateko.
Medikuarengana joateko ere ziurtagiria beharko da orduan?
Familia medikuarengana joateko ez da beharrezkoa izango, baina bai ospitaleetan artatuak izateko. Hala ere, Frantziak iragarri du horrek «inolaz ere» ezingo duela galarazi larrialdi egoeretan pazienteak modu egokian artatzea.
Eta osasun langileekin, zer gertatu da azkenean?
Eztabaida iturri izan da osasun langileen txertaketa zein pertsona zaurgarriekin lan egiten dutenen txertaketa. Azkenean, Frantziako Gobernuak zehaztu du txertoa derrigorrez jarri beharko dutela, eta horretarako azken eguna ere zehaztu du: irailaren 15a. Beharginek ez badute agindutakoa betetzen, lanik edo soldatarik gabe gera daitezkeela iragarri du gobernuak, baina, hala ere, ezin izango dira arrazoi horregatik kaleratuak izan. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201783/johnny-deppek-jasoko-du-donostia-sarietako-bat-69-zinemaldian.htm | Kultura | Johnny Deppek jasoko du Donostia sarietako bat 69. Zinemaldian | Aktore estatubatuarrari irailaren 22an emango diote ibilbide artistikoa aitortzen duen garaikurra. | Johnny Deppek jasoko du Donostia sarietako bat 69. Zinemaldian. Aktore estatubatuarrari irailaren 22an emango diote ibilbide artistikoa aitortzen duen garaikurra. | Johnny Depp aktore estatubatuarrak (Owensboro, AEB, 1963) jasoko du 69. Zinemaldiko Donostia sarietako bat. Ibilbide artistikoa aitortzen dute aipamen horren bitartez, eta gaur goizean iragarri dute nor izango den irabazleetako bat —ohikoa izaten da edizio bakoitzean aktore bati baino gehiagori egokitzea—. Irailaren 22an egingo den ekitaldi batean emango diote garaikurra Deppi, eta, ondoren, Manuel Martin Cuencak zuzendutako La hija filma pantailaratuko dute, Sail Ofizialean lehiaketatik kanpo. Irailaren 13an jarriko dituzte salgai galarako sarrerak.
1998an izan zen lehenbizikoz aktorea Donostiako Zinemaldian, Terry Gilliamek zuzendutako Fear and Loathing in Las Vegas pelikularekin —aldi hartan atzera begirakoa eskaini zioten zuzendari britainiarrari—. Iaz itzuli zen, Julien Templek gidatutako Crock of Gold: A Few Round with Shane MacGowan dokumentalarekin.
Hiru hamarkadako bidea
Karrera oparoa du Deppek zineman: 21 urterekin debutatu zuen A Nightmare on Elm Street pelikulan (1984), eta izen handien zuzendaritzapean aritu izan da: protagonista izan zen John Watersen Cry-Baby-n (1990), baita urte bereko Tim Burtonen Edward Scissorhands-en ere. Hiru aldiz izendatu dute Oscar sarietarako, ohorezko Zesarra irabazi zuen 1999an, eta hainbatetan izan da Golden Globe sarietako ekitaldian ere: guztira, hamar izendapen izan ditu, eta, 2008an, Komedia edo Musikal bateko Antzezlerik Onenaren kategorian gailendu zen Sweeney Todd pelikulan egindako lanari esker.
Azkenaldian, Pirates of the Caribbean sagako Jack Sparrow kapitainaren interpretazioarekin izan du oihartzuna Deppek: 2003tik 2017ra bitartean, guztira bost filmetan aritu da pirataren larruan. Askotariko rolak antzeztu ditu, oro har: idazlea, polizia infiltratua eta bidelapurra izan da, besteak beste. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.