date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201784/eguneko-positiboak-milatik-behera-dira-hilabetean-lehen-aldiz.htm | Gizartea | Eguneko positiboak milatik behera dira, hilabetean lehen aldiz | Osakidetzak eta Osasunbideak 773 kutsatu detektatu dituzte, 7.000 test inguru eginda. Hegoaldeko ZIUetan 86 paziente dira gaitzarekin. | Eguneko positiboak milatik behera dira, hilabetean lehen aldiz. Osakidetzak eta Osasunbideak 773 kutsatu detektatu dituzte, 7.000 test inguru eginda. Hegoaldeko ZIUetan 86 paziente dira gaitzarekin. | Tentuz aztertu beharreko datuak dira asteburuen ondotik Hego Euskal Herriko osasun sistemek plazaratzen dituztenak. Egun bakarrean atzemandako COVID-19 kasuei dagokienez, ohikoa da astegunetan baino kopuru txikiagoak jakinaraztea, birusa detektatzeko proba gutxiago egin ohi baitira larunbat eta igandeetan. Edonola ere, faktore hori aintzat hartu arren, osasun agintariek gaur emandako datuek joera aldaketa bat erakusten dute: atzo 773 positibo zenbatu ziren Hegoaldean. Uztailaren 9tik izandako kopururik apalena da hori. Guztira, 6.756 proba diagnostiko egin ziren, eta, beraz, %11,4 izan zen positiboen ehunekoa.
Lurraldeka, Bizkaian zenbatu zuten kasu gehien: 313 izan ziren. Gainera, Nafarroan 191 detektatu dira; Gipuzkoan, 172, eta Araban, berriz, 78.
Erietxeei dagokienez, Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19arekin eri ziren 34 gaixo ospitaleratu zituzten atzo. Horiek kontuan izanik, oraintxe bertan guztira 459 lagun daude Hegoaldeko zentroetan sartuta. Horietako 86 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201785/donostiako-piratek-kabotajea-antolatuko-dute-hilaren-19tik-22rako.htm | Bizigiro | Donostiako Piratek Kabotajea antolatuko dute hilaren 19tik 22rako | Aste Nagusi Pirataren ordez, lau eguneko egitaraua prestatu dute Donostiako Piratek. | Donostiako Piratek Kabotajea antolatuko dute hilaren 19tik 22rako. Aste Nagusi Pirataren ordez, lau eguneko egitaraua prestatu dute Donostiako Piratek. | Kabotajea deituko diote, eta hilaren 19tik 22ra egingo dute, Donostiako Trinitate plazaren inguruan. Denetariko ekitaldiak antolatuko dituzte: bertsolariak, tailerrak, haurrentzako ekintzak eta musika emanaldiak. Egitarau zehatza eta ordutegiak datozen egunetan zabalduko dituzte, sare sozialen bidez.
Edukiera mugatua izango da, eta ekintza guztietan segurtasun neurriak beteko direla ziurtatu du Andoni Iriondo Donostiako Piratetako kideak. Azaldu du nahitaezkoa izango dela une oro maskara jantzita eramatea. Gainera, sarreran gel hidroalkoholikoa jarriko dute, eta eserlekuen artean segurtasun distantziak bermatuko dituzte.
Kabotajean, Naizen Adingabe Transexualen Familien Elkartea omenduko dute. Azken egunean, hilaren 22an, Naizen-ekoek hitzaldia emango dute 12:30ean, Trinitate Plazan. Bestalde, merchandising postua eta Puntu Morea egongo direla ere jakinarazi dute.
Osasun egoera zela eta, 2020an ezin izan zuten Aste Nagusi Pirata antolatu. Horren ordez, egun bateko egitaraua osatu zuten, Pirata Setioa. Aurten ere, «festa eredu masiboa alde batera utzita»; auzolana, elkarren zaintza eta euskara erdigune dituen egitaraua osatu nahi izan dutela adierazi du Ane Antxustegi Donostiako Piratetako kideak. Horrela, Iriondok zehaztu duenez, «lau eguneko egitarau bat segurtasun osoz» antolatzeko gai direla erakusteko asmoa dute, eta gazteak «kriminalizazioa» pairatzen ari direla salatu du.
Larunbatean, hilaren 14an, elkarretaratzea egingo dutela jakinarazi dute. Antxustegik adierazi duenez, «gure espazioak aldarrikatu eta defendatzeko» helburua izango du. 12:30ean elkartuko dira, Portaleta parean. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201786/bizkaiko-hiru-mendizale-erreskatatu-dituzte-palentzian.htm | Gizartea | Bizkaiko hiru mendizale erreskatatu dituzte Palentzian | Horietako batek orkatilan hartu du min. | Bizkaiko hiru mendizale erreskatatu dituzte Palentzian. Horietako batek orkatilan hartu du min. | Guardia Zibilak 55 urteko mendizale bat erreskatatu du helikopteroz asteburu honetan, Pico Curavacasera (Palentina Mendian) igotzean orkatila batean lesioak izan zituelako; haren bi lagunak ere erreskatatu dituzte, 55 eta 58 urteko bi mendizale, guztiak Bizkaikoak.
Antza denez, hiru mendizaleak desnibel handiko gune batean zeuden Curavacasen, eta haietako batek orkatila batean hartu zuen min. Horregatik, laguntza eskatu zioten Gaztela eta Leongo 112 Larrialdi Zerbitzuari. Guardia Zibilak ohar baten bidez jakitera eman duenez, helikoptero batek eta mendiko espezialistek osatutako erreskate operazio bat martxan jarri zuten.
Lehenengo, orkatilan min hartu duen gizona erreskatatu dute, eta, ostean, harekin zihoazen bi lagunak. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201787/ez-daukat-estilorik-eta-hori-abantaila-izan-liteke.htm | Kultura | «Ez daukat estilorik, eta hori abantaila izan liteke» | Bertsoa, musika, antzerkia, komikia, liburua... Diziplina eta lantegi askotan jarduten duenarengatik hiru gauza esan ohi dira gutxienez: dohain ugari ditu, oso saiatua da, lanok prekarioak direlako dabil batetik bestera. | «Ez daukat estilorik, eta hori abantaila izan liteke». Bertsoa, musika, antzerkia, komikia, liburua... Diziplina eta lantegi askotan jarduten duenarengatik hiru gauza esan ohi dira gutxienez: dohain ugari ditu, oso saiatua da, lanok prekarioak direlako dabil batetik bestera. | Bertsolari gazteen artean 15 urterekin nabarmendu zen; Txapelketa Nagusiko finalean zen 19rekin, 1993an; eta hurrengo bost finaletan ere bai, 2013ra arte. 7 Eskale eta Gu ta gutarrak musika taldeetan kantatu zuen. Berandu da gelditzeko nobelaren egilea da, eta lau antzerki obraren idazlea. Bi komiki album berri lantzen dihardu orain.
Bi urte al dira Gara egunkarian tira grafikoa egiten hasi zinela?
Bai, 2019ko ekainean 3an, hain zuzen. Azkar pasatu dira. Umeekin bezala: urteak arin eta egunak luze. Ofizioan oso berria sentitzen naiz. Baina, bestetik, joan dira 700 tira baino gehiago, eta hori bada esperientzia metatu bat. Hasierako zalantza asko presente daude, lotuta daudenak nire espresio gaitasunari, marrazteko garaian, buruan daukadana adierazteko orduan. Edo gaia aukeratzean. Aurretik inoiz jardun gabeko ofizio batean nabilenez, oraindik ezin dut esan lasai ekiten diodala. Ni bertsotara joaten naiz lasai, badakit-eta bertsotan egiten. Tira grafikoa egunero egiten segitzea erronka bat da oraindik.
Estutasuna sortzen dizu?
Batzuetan bai. Zorionez, estutasuna orain da zeri buruz ariko naizen. Marrazteko nire gaitasuna erdipurdikoa izanda ere, horrek ez nau hainbeste kezkatzen. Eguneroko gimnasiak asko laguntzen dit, baina badakit oraindik ertz asko jo behar ditudala bidea topatzeko. Laster ohartu nintzen gauza batez: ez daukat estilorik. Eta hori abantaila izan liteke.
Ez duzu estilorik? Bai ote?
Unai Iturriaga. Aritz Loiola, FOKU
Pentsatu nahi dut gehiago dagoela begiradan, gero paperean agertzen den horretan baino. Horregatik batzuetan dira marrazkiak, beste batzuetan dira collageak, besteetan kalkatuak... Baina ez nau kezkatzen. Zuk ikusten duzu Olariaga edo ikusten duzu Zaldieroa, eta berehala badakizu irudia haiena dela. Nire abantaila da, marrazki batek funtzionatzen ez badit ideia bat irudikatzeko, utzi egiten dudala eta collage batekin hasten naizela. Libreago egiten nau.
Baina era batek edo besteak, nahi gabe ere lotu egiten du. Zureak zuri-beltzez eginda datoz.
Zuri-beltza hautu bat da. Niri bihar esanez gero, «aizu, kolorea sar zenezake?», ez, nik ez dut nahi. Hizkuntza bat da zuri-beltza. Nire gustuko hizkuntza da, eta zaila era berean. Gustuko ditudan marrazkilariek zuri-beltzez egiten dute. Eta erronka itzela da. Hautu horrek asko markatzen du. Bertsotan antzera... sartu behar dut tiraren neurrietan, badaukat zuri-beltzaren baldintza, eta hirugarren kondizioa da egunero egin beharra. Hori da nire kaiola.
Pertsonaiak ere baliatzen dituzu. Esate baterako, Jack Orojakiller eta Betty Valeky. Baita pertsonaia politiko publikoak ere.
Esan zidaten ez sortzeko pertsonaia bat; demagun, Zakilixut bat. Horrek beti haren begirada eskatzen du. Baina Jack eta Betty sortu nituen bi arrazoirengatik: batetik, ideia etorri zitzaidalako; bestetik, astelehenetarako. Igandetan badakit zer egin behar dudan. Astelehenez astelehen entitate bat hartzen doaz. Eta gainera, bai, badaude gure inguru politikoko pertsonaiak ere; haiek nolabaiteko fikzio batera ekartzen saiatzen naiz.
Begiratzen al dituzu beste egunkarietako tira grafikoak?
Oroz oso ona iruditzen zait, Diario de Navarra egunkarikoa. Eta zelan esango dizut... gure etxean Egin hartzen zen, eta umetatik Olariaga eta Zakilixut nire bizitza osoan egon dira. Olariaga iritsi zitzaidan Ipurbeltz bidez ere, kartelen bidez; eta liburu azaletan. Euskal Herriko artistarik handienetako bat da, erreferente bat da estetikan. Patxi Huarte gertuago eduki dut, berarekin harremana izan dudalako; sekulako meritua da nola lotzen zaion egunerokotasunari hainbeste urtean.
Jakin aldizkariko kontrazalak egiten dituzu.
Zazpi urte izan dira. Esperientzia polita izan da. Bukatu da hori. Lan asko gurutzatzen ari zaizkit, gainezka egiten didate, eta ezin dut denetan jardun. Pandemiak niretzat ekarri duen gauza on bakarretako bat izan da... geratu, pentsatu eta esan: «Zertarako bizi txarto, erdi ondo bizi ahal bada!». Sentimendu txarra da zorretan ibiltzea; lan epea betetzen ez duzunean, beste batzuei eragiten die, eta kontziente zara horrek zer suposatzen duen. Beste alde batetik, lankidetza ugaritan jardun dut urtetan, ederrak izan direnak, ikasbide handiak, baina zelanbait beti besteen proposamenen arabera mugitu naiz eta kooperatu dut; eta orain marra bat egin eta ikusi nahi dut ea zer edo zer badudan kontatzeko.
Alex Sanvirekin Udaberririk ankerrena albuma egin zenuen 2011n. Ondoren Haur besoetakoa serieko beste bi: Litxarrerien jauna (2014) eta Paristik datorren artista (2018).
Oker ez banago, Alex eta biok 2007an hasi ginen. Dani Fanok deitu zidan. Hark koordinatzen du Xabiroi komiki aldizkaria. Ni beti izan naiz marrazki zalea, komikiak irakurri ditut, Arte Ederretan ere ibili nintzen, eta utzi nuen. Irudiaren mundua albora lagata neukan, Danik deitu zidan arte, esanez gidoi bat egiten hasteko Alexekin, froga moduan. Eta gaur arte. Betiko zorretan egongo naiz Danirekin, hark ekarri baininduen komikiaren mundura: jendea ezagutarazi, Angulemara joan... Eta asko gustatu zitzaidan giro hura.
Haur besoetakoa serieko hirugarrena noiz?
Laster dator Xabiroi aldizkarian azken entrega; ondoren albuma osatuko da, 2022an agian. Alex Sanvi marrazkilari bikaina da. Gallartakoa da. Harreman oso ona daukagu. Konpartitzen ditugu gauza asko, nire gainontzeko kolaborazioetako jendearekin konpartitzen ez ditudanak. Eta badakizu, kolaborazio batzuk konplexuak izaten dira; baina Alexekin dena erraza da. Euskal kulturaren unibertsoan komikiak oihartzunik ez daukan arren, halako kalitateko album argitalpenak benetan garrantzitsuak dira niretzat, nire lorpen handienen pare dauzkat. Asko betetzen nau horrek.
Nor da Haur besoetakoa?
Ume bat da pertsonaia nagusia. Hasieran, nolabait esanda, umeen munduko mafioso bat zen. Haur besoetakoa... badakizu, Coppolaren Aitajauna filmetako giro beltz hori umeen mundura ekarria, ispilu bat ipintzeko helduen munduaren aurrean. Gaur egun ez dauka mafia kutsu hori. Jarraitzen duena da umeen munduaren bitartez nagusiena islatzen. Pertsonaia ume bat da, eta beti izango da umea. Ni oso koadratua naiz, eta baneukan kezka bat pertsonaiaren denborarekin, eta banindoan beti kronologikoki aurrera; Danik esan zidan arte: «Baina zu tontoa zara? Mafalda beti da umea».
H28 proiektua zergatik izan zen garrantzitsua?
Komiki arloa nahiko sakabanatua da. Eta iniziatiba espontaneoa izan zen, Parisen Charlie Hebdo aldizkarian 2015eko urtarrilean atentatua izan ondoren. Uste dut hogei egun geroago argitaratu genuela askoren arteko aldizkaria sarean. Eta ondoren hiru bat urtez, hilero, hilaren 28an beti. Marrazkia lehenengoz argitaratzen zuen jendea ginen batzuk han. Marrazkilarien komunitatea saretzeko balio izan zuen esperientzia hark.
Unai Iturriaga. Aritz Loiola, FOKU
Mikel Laboari buruzko proiektuan sartuta zaude.
Mikel Laboa Katedratik enkargua izan genuen komiki bat egiteko. Proiektu horretan gabiltza, Joseba Larratxe Josevinsky marrazten eta Harkaitz Cano eta biok gidoian. Ez da izango biografia bat. Ugariak direnez Laboaren lanak eta izan zituen bizipenak, kontakizun berezi bat osatzeko aukera zabala daukagu.
Errautsak (2010), Francoren bilobari gutuna (2016) eta Zaldi urdina (2019), hiru antzezlan idatzi dituzu Igor Elortzarekin batera. Ander Lipusentzat Hozkailua (2018) idatzi zenuen.
Artedrama, Dejabu eta Axut, hiru antzerki taldeen artean sortutako proiektuak dira. Errautsak obran sartu ginen nahiko aurreratuta zegoela: kontakizuna, pertsonaiak, testu konkretuak... Beste bietan hasieratik egon gara. Ez da guk gidoi bat idatzi eta haiek obra egin, baizik hasieratik elkarrekin egon, zein izango den gaia erabaki, irakurri eta komentatu, lanketa bat egin, inprobisazioak ikusi, eraikuntzan parte hartu. Gauza kolektibo bat da. Ondoren, bai, paperera etortzen da. Lan polita da. Asko ikasi dut. Prozesu luzeak dira. Eta idazterakoan lau esku. Aberasgarria da beti, baina konplexua ere bai. Inportantea da, ikasteko zein den norberaren lekua sorkuntzan.
Teatroaren oholtza exijentea da, ezta?
Obraren zerbitzura egon behar da. Norberaren eskua ez da garrantzitsua. Testuetako asko aktoreek inprobisazioetan sortutakoak izaten dira. Esateko idatzi behar da, eta pertsonaiak eraiki behar dira digresioetarako tarte barik. Aurrera joan behar du beti, koherentzia batekin, logika batekin. Gorputzezkoa denez, gertatzen den guztia ere ez da idatzi behar. Horrenbestez, egitura da oso garrantzitsua.
Zugan pentsatu duenak zugandik zer espero duen zehazki jakin barik, ea ondo emango duzun, hori da beste batekin kolaboratzen duzun bakoitzean izaten den beldurra. Espektatiba beteko ote duzun, larritasun hori hor dago beti. Zeure buruari tranpak egitea eguneroko ariketa bat da, baina beste batzuei ezin diezu halakorik egin. Horrek asko estutzen nau. Eta orain, bolada batean, ez dut era horretako estutasunik nahi.
Bertsolaria ere eszenakoa da?
Jendaurrean jartzen zaren momentutik dago eszena. Sagardotegia, bazkalostea... eszena da, esposizioa da: fisikoa batetik, dohainena bestetik. Ez da gauza bera BECen kantatzea edo gaztetxe batean kantatzea. Eta ez da gauza bera norberaren bizitzako une ezberdinetan. Eszena horretan zu non kokatzen zaren, aldatu egiten da. Horri dagokionez, momentu honetan oso ondo sentitzen naiz, hogeita hamar urteko jardunaren ondoren. Ez da beti gertatu den gauza bat.
Eszena batzuk norberak uzten ditu...
Beste batzuetatik apartatu egiten zaituzte. Orain bertsotan erraz egiten dut, gustatu egiten zait, ederra da, ez naiz zentrala, ez naiz geziaren punta. Baina Josu Zabalak [Hertzainak] erakutsi zidan: «Eszenan zauden bakoitzean oso inportantea zara. Ez baduzu hori onartu behar, ez igo». Noski. Baina orain nire posizioa errazagoa da: automobil klasikoen sailera pasatuta nago, taldean klasiko bat behar dutenerako. Disfrutatzen nabil bertsotan.
Kontu asko aldatu dira.
Bai, dudarik gabe. Ni hasi nintzenean beste bertsolaritza mota bat zegoen. Gaztetxoak ginen, eta bazegoen demostratu behar bat. Herri kiroletik gertu zegoen gauza askotan. Ordutik hona, onerako aldatu da bertsoa eta publikoa. Oso ezberdina da bertsozalea gozatzera doanean edo juzgatzera doanean. Inprobisatzerako orduan, kontu bat da urduri egotea, baina beste kontu bat da beldurra edukitzea; eta eduki izan dut momentu ezberdinetan, urte askotan. Orain ez, eta hori itzelezko lasaitasuna da.
Eszena gaineko edozein jardunetan, eta horretan bertsolaritza ez da salbuespen bat, garrantzitsua da feedbacka. Orain bertsolaritzan giro ona dago. Eta gauza hobeak ateratzen dira urterik urte. Ni bereziki saiatzen naiz rollo ona eramaten.
Bestelako perspektiba bat duzu gaur egun. Nola ikusten dituzu ondokoak bertsotan?
Maila jasoa eta gaitasun itzela dituzte. Ondo kokatuta ikusten ditut bertso kideak. Boom garaia ezagutu genuen. Basamortu bat igaro zen ondoren. Gero etorri zen BEC garaia. Orain jendea dabil bere lana serio hartzen, eta aldi berean gozatzen.
Bihar: Amancay Gaztañaga. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201788/motzean.htm | MOTZEAN | MOTZEAN. | Komiki bat. Erraondo (1991), Asisko Urmeneta.
Film bat. The Asphalt Jungle (1950), John Huston.
Arte obra bat. Amak (1923), Kathe Kollwitz.
Disko bat. Salda badago (1988), Hertzainak. | ||
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201789/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizko-etxebizitza-batean-bikotekideari-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizko etxebizitza batean, bikotekideari eraso egiteagatik | Bi bikotekideen bertsioak entzun ondoren, gizonezkoa atxilotu egin zuen Udaltzaingoak. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizko etxebizitza batean, bikotekideari eraso egiteagatik. Bi bikotekideen bertsioak entzun ondoren, gizonezkoa atxilotu egin zuen Udaltzaingoak. | Erasoak joan den larunbateko arratsaldeko ordu bata pasatxoan izan ziren, Gasteizko San Martin auzoko etxebizitza batean. Udaltzaingoak astelehen honetan jakitera eman duenez, polizia patruila bat joan zen etxe hartara, eta bi bikotekideen bertsioak entzun eta lesioak ikusi ondoren, 46 urteko gizona atxilotu zuten.
Beste eraso bat
Egun horretan bertan, arratsaldean, 43 urteko beste gizon bat atxilotu zuten, indarkeria matxista dela-eta emandako babes agindua urratzeagatik. Gizon hori Gasteizko Herrandarren kalean aurkitu zuten, hanka batean zauri bat zuela, eta, Ertzaintzari esan zienez, inguruko lonja bateko obretan egin zuen zauri hori. Leku horretan, agenteek emakume bat aurkitu zuten ezkutatuta, eta gizon horrekiko babes agindua zuela egiaztatu zutenean, gizonezkoa atxilotu zuten. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201791/nafarroak-etxeratze-agindua-luzatzeko-eskea-eginen-die-epaileei-berriz-ere.htm | Gizartea | Nafarroak etxeratze agindua luzatzeko eskea eginen die epaileei, berriz ere | Gobernuak bihar helaraziko dio neurriari eusteko eskabidea Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Nafarroako Gobernuko presidenteorde Javier Remirezen hitzetan, muga «biziki eraginkorra» da. | Nafarroak etxeratze agindua luzatzeko eskea eginen die epaileei, berriz ere. Gobernuak bihar helaraziko dio neurriari eusteko eskabidea Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Nafarroako Gobernuko presidenteorde Javier Remirezen hitzetan, muga «biziki eraginkorra» da. | Nafarroako Gobernuko presidenteorde Javier Remirezek egin du iragarpena: beste behin, asteburuetako eta jai egunetako etxeratze agindua ezarri beharra dagoela uste du gobernuak, izurriteari kontra egiteko. Hori dela eta, neurriak beste astebetez indarrean jarrai dezala eskatu diote Nafarroako Auzitegi Nagusiari, hark baitu horretarako eskumena. Oraingoz, arauak ostegunean du iraungitze data.
Neurriak orain arteko ezaugarri berberei eustea da asmoa. Hau da, etxeratze agindua COVID-19aren intzidentzia maila oso handiko udalerrietan izanen da indarrean, larunbatetan, igandeetan, jaiegunetan, usadioz herrietan festak egiten diren egunetan eta festa horien bezperetan. Ordutegiari dagokionez, aginduak 01:00etik 06:00ak arte debekatzen du kalean egotea.
Gaurko prentsaurrekoan, Remirezek nabarmendu du neurria «biziki eraginkorra» gertatzen ari dela. Gainera, gogora ekarri du datozen asteetan Nafarroako herri askotan ospatu ohi direla festak, pandemiarik izan ez denean, eta, beraz, inportantea dela kutsatzeak eteteko prebentzio neurriak ezarrita edukitzea. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201792/alga-toxikoak-atzeman-dituzte-lapurdiko-hondartzetan.htm | Gizartea | Alga toxikoak atzeman dituzte Lapurdiko hondartzetan | Goiz honetatik geroz, Miarritze, Bidarte, Getaria eta Donibane Lohizuneko (Lapurdi) hondartzak publikoari hetsiak dira, Ostreopsis ovata deituriko alga toxiko bat aurkitu baitute. | Alga toxikoak atzeman dituzte Lapurdiko hondartzetan. Goiz honetatik geroz, Miarritze, Bidarte, Getaria eta Donibane Lohizuneko (Lapurdi) hondartzak publikoari hetsiak dira, Ostreopsis ovata deituriko alga toxiko bat aurkitu baitute. | Turismoaren garai bete-betea den honetan, Miarritzeko hiriak atzo komunikatu baten bitartez jakinarazi zuen hondartzak hetsi egingo direla, hainbat pertsonak sintoma patologikoak garatu baitituzte. Sintoma horien jatorrian Ostreopsis ovata alga dago. Dirudienez, «erreakzio epidermikoak eta gripe moduko bat» izan daitezke alga horren ondorioak. Sintoma horiek dituztenei «mediku baten ikustera» joan daitezela kontseilu eman diete.
Eskualdeko Osasun Agentziak analisiak egin ditu, eta, goizean, bilkura bat egitekoa zuen hunkiak izan diren hiriekin, Euskal Hirigune Elkargoarekin eta Frantziako Estatuko zerbitzuekin batera. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201793/langile-batek-bere-buruaz-beste-egin-duela-deitoratzeko-protesta-egingo-dute-azpeitian.htm | Ekonomia | Langile batek bere buruaz beste egin duela deitoratzeko, protesta egingo dute Azpeitian | Uztailaren 30ean bere burua hil zuen langile batek lantokian. Ertzaintzak ikerketa bat zabalik dauka. | Langile batek bere buruaz beste egin duela deitoratzeko, protesta egingo dute Azpeitian. Uztailaren 30ean bere burua hil zuen langile batek lantokian. Ertzaintzak ikerketa bat zabalik dauka. | Elkar-ekin taldeak gutun baten bidez jakinarazi ditu gertakariak, Uztarria-n. Hildako langileak Luis Enrique Soriano zuen izena, eta dominikarra zen sortzez. Duela hiru urte iritsi zen Azpeitira, 17 urterekin. Manuel Aizpuru S. M. enpresan aurkitu zuen lana. Baina han presio handia zuela azaldu du Elkar-ekin-ek: «Hamabi orduko lanaldiak egiten zituen, eta baziren [ordu] gehiago sartzen zituen egunak. Larunbatetan ere lanera joaten zen: kontaezinak ziren astean egiten zituen lanorduak. Behartu egin zuten horretara».
Nagusiak oihu eta irain egiten bide zion «akatsen bat egiten zuen bakoitzean», elkarteak azaldu duenez. Piezaren bat gaizki egiteagatik soldata murriztu ere egin zioten inoiz. COVID-19 gaitzak jota egon arren lanera joatera ere behartu zuen nagusiak: «gauez eta bakarrik» aritu zen orduan, Elkar-Ekin taldeak jasotako testigantzen arabera. Hildakoaren senideekin elkartu ziren taldeko kideak, doluminak emateko, eta haiek emandako lekukotasunetan oinarritu dira auzia ezagutarazteko.
Taldeak esplikatu du uztailaren 30ean pieza bat gaizki atera zitzaiola Sorianori, eta nagusiak gogor hartu zuela. Gau hartan hilotz aurkitu zuten langilea, lantegian bertan. Elkarteak zehaztu du gazteak ez zuela arazo psikologikorik. Ertzaintzak zenbait diligentziaabiatu ditu, kasua ikertu du, eta epaileari entregatu dio txosten bat,eta ondorioztatu suizidio bat izan dela.
18:30ean plazan
Prekaritate eta jazarpen kasuak lantegietan sarritan gertatzen direla oroitarazi du elkarteak, eta migratzaileentzat okertu egiten direla baldintza horiek. Heriotza latz hau ez dute «ahanzturan galtzen» utzi nahi. Elkarretaratzea egingo dute abuztuaren 10ean (asteartea), 18:30ean, Azpeitiko plazan. ELA, LAB eta ESK sindikatuek atxikimendua agertu diote protesta horri. Ahanzturarik ez, Luis Enrique gogoan leloarekin egingo dute elkarretaratzea. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201794/tomateak-barna-ditu-erroak.htm | Bizigiro | Tomateak barna ditu erroak | Tomateari atea nekez ireki zitzaion Euskal Herrian, Mexikotik jin zelarik. Alta, orain, eguneroko paisaia gastronomikoaren parte da. Fruitu-barazki interesgarria da osasunarentzat, haren hazkuntza ibilbidea oraindik ere koloniala baldin bada ere. | Tomateak barna ditu erroak. Tomateari atea nekez ireki zitzaion Euskal Herrian, Mexikotik jin zelarik. Alta, orain, eguneroko paisaia gastronomikoaren parte da. Fruitu-barazki interesgarria da osasunarentzat, haren hazkuntza ibilbidea oraindik ere koloniala baldin bada ere. | Eguneroko elikadura paisaiari kolorea ematen dio tomateak. Badirudi betikoa dela. Hain etxekoa kontsideratua bada ere, are Euskal Tomateak toki garrantzitsua hartzen badu ere, tomatea, berez, Ameriketatik ekarria izan zen. Historia bitxia izan du; oraingo begietatik ikusia sinesgaitza dirudi, baina ez bide zitzaion berehalakoan sukaldeko borta zabaldu.
Tomatearen ekoizpenak kezka sortzen du, harremanak kolonialak baitira oraindik. Guillaume Fauveau
Marc Badal Pijoan Aretxabaletako tomatea liburuaren (Haziera, 2018) egilea da, eta argiki azaldu du: «Tomateak gaur egun daukan erabateko arrakastak ez du zerikusirik mundu zibilizatuaren onarpena izatera heltzeko jarraitu behar izan zuen bide malkartsuarekin. Ehunka urtean, europar etnozentrismoaren itsukeria sarri kriminalak ostrazismora kondenatu zuen. Tomate landarea pozoitsutzat hartzen zen».
Amerikatik Europara XV. mendearen bukaera edo XVI.aren hastapenean heldu zen, Mexikotik Espainiara, hain xuxen ere.
Tomatea solanazeo landare loredun familiako kidea da; tabakoa, urriloa eta belaikia landare espezieak toxikoak diren bezainbat. Urriloa eta belaikiaren eite handia du tomate landareak, horregatik europarrak mesfidatu bide ziren hastapenean: «Hasieran heldu zenean, antz handia zuen hemen toxikotzat zeuzkaten bi landareekin: mandragora eta belladonna, biak familia berekoak baitira. Pozoitsuak ez dakit, baina bai, medizinalak ziren; beraz, erabilera oso neurtua behar zuten; bestela, arriskutsuak ziren», erran du Marta Barba Gassok, Hazi, barietate eta tomateen etnografia feminista Euskal Herrian tesiaren (EHU, 2021) egileak.
Hala ere, denek ez dute bat egiten tomatearen Europako hedapen geldoaren inguruan. Hipotesi batek dio, aipatu bezala, bertako landare toxikoekin zeukan antzak sortu zuela harekiko mesfidantza, eta, beraz, Badalek ohartarazi du: «Europako gorteen atsegin eta jolaserako gauza exotiko gisa zetorren». Herri xehetik urrun, beraz?
Barbak bertze hipotesi bat dakar: «Ez dago kontsentsu zientifikorik. Tomatea agertzen ez bada ere XV. eta XVI. mendeetako sukaldaritza eta medikuntza liburuetan, haren kontsumoa arrunta izan zitekeen klase herrikoietan; dokumentu horietan noblezia eta gorteetako usaiak biltzen baitziren. Izan ere, egile batzuek iradoki dute biztanle txiroenek produktu hau laboratu eta kontsumitzen zuela, batez ere Iberiar penintsulan eta italiar eskualdean». Eta Badalek ere bat egin du ideiarekin: «Seguruenik, XVI. eta XIX. mendeen artean, tomatea herri xehearena baizik ez zen elikagai bat izan zen. Letra larrizko historia idazten zutenen arretarik merezi ez zuen behartsuen jatekoa».
Hala, dokumentazio eskasak poxelu egiten dio dudak argitzeko bideari. Badalek gehitu du espezieen barietate-bereizte prozesuek denbora tarte luze samarrak behar izaten dituztela burutzen. Eta, ikusirik zenbat barietate europar atzeman daitezkeen oraingo egunean, bere ustez, tomatea jin-berritan lantzen hasi ziren: «Hiru-lau mende haietan, tomatearen laborantzak idatzizko iturriek jasotzen duten baino pisu handiagoa izan zuen. XX. mendean zehar egin ziren tokiko barietateen prospekzioek kopuru harrigarriak eman zituzten. Europan ehunka tokiko tomate barietate aurki daitezke, eta gertagaitza da hainbesteko aniztasuna hamarkada gutxi batzuetako kontua izatea. Ondorioz, tomatea Europako laborantza moduetara egokitzeko prozesuak iritsi berri samarretan hasi behar izan zuen». Horiek hola, Europan ez zen orokortu XVIII. mendearen bukaera eta XIX. mendearen hasiera arte.
Tomateak eztabaida ontologikoa sortzen du: fruitua ala barazkia dea? Aldi berean biak, eta aldi berean ez bata ez bertzea. Claire Marzin dietetikari eta nutrizionistak irriz laburtu du: «Botanikoki fruitua da, lili batetik baitator, biperra eta kuiatxoa bezala. Baina sukaldaritzan barazki gisa kontsumitzen da. Dietetikoki ez da fruitu bat, ez baitu azukre anitzik: %4; fruituek ez bezala, haiek %12-15 baitute. Ikuspuntuaren arabera, beraz, botanikoki fruitua da, baina dietetikoki barazkia. Erran genezake barazi fruitua dela».
Tomatea mugarik gabe kontsumitu daitekeela azpimarratu du, baina: «Tokikoa, sasoikoa eta kalitate handikoa kontsumitu behar da, ekainetik irailera, orduan gustua hobea izanen baitu eta antioxidatzaile, bitamina eta pigmentu gehiago ukanen. Ez neguko Marokoko horiek bezala, lurrik ezagutu ez duten horiek». Non ez den digestio arazoak dituztenen kasua: tomate gordinei haziak ken diezazkiekete, eta, ur irakinetan minutu pare batez murgildu ondoren, zuritu. Tomate egosiari azukre poxiño bat erantsi dakioke, azidotasuna apaltzeko. Horiek guziek digestioa errazten dute. Bertze gisaz, «Barazki gisa interesgarria da; C bitamina du, gordin kontsumituz gero. Koloreak erakusten du beta-karoteno franko baduela, zeina antioxidatzaile iturri baita, eta, horri esker, organismoa erradikal askeen kontra ongi lanean ari da, minbiziaren kontra adibidez», zehaztu du Marzinek.
Ikerketek diote tomate landare basak Andeetan dituela erroak; alta, etxekotzea non egin zen, hori ez dago oso argi: Mexikon edota Andeetan. Hori bai, oraingo egunean tomate gisa ezagutzen den fruituka eta XV. mendean Europara heldu zenak ez zuketen itxura bera.
Orduan, Mexikon bereizten zituzten tomateak eta jitomateak; nahuatlez, hurrenez hurren, tomatl eta xitomatl. Tomatea edo tomatl deitzen zioten eta diote Physalis generoko fruitu berdeari. Konkistaren garaian, Mesoamerikan, onarpen handiagoa zuen tomatl-ak jitomate-ak baino. Jitomate-ari oraingo egunean tomatea deitzen zaio Europan. Alta, ez zuen arrakastarik ukan garaian. Azken finean, Europan tomate terminoa gelditu da nahuatlez xitomatl deitzen dioten fruituari, alegia, oraingo egunean Mexikon jitomate gisa ezagutzen denari. Barbak tomatearen historia koloniala ikertu du: «Guretzat tomatea dena haientzat xitomatl da; eta tomatea izendatzen dute txikiagoa den beste fruitu bat. Esanguratsua dena da munduan tomate izenarekin izendatzen dela guk tomatetzat hartzen duguna, baina jatorrira bagoaz, tomatea beste zerbait da. Ikusten da gauzak izendatzeko boterea nork duen; toki batetik dator baina beste batzuek izendatu dute».
Mugarik gabe kontsumitu daiteke tomatea . Guillaume Fauveau
Gaur egun, Euskal Herriko baratze orotako lehen lerroko aktorea bilakatzera iritsi da tomatea. Eusko Label markak Euskal Tomatea sortzeraino, Jack tomate barietatetik. Hala, planetaren bertze puntatik ekarri haziak autoktonoak bilakatzera heldu dira. Alta, duela 60-70 urte arte landare apaingarriak ziren; gehienez ere, tomatea kontserben egiteko baliatzen zen, baina baratzeetan «bigarren lerroko» eta «noiztenkako» tokia zuten. Barbak bildu ditu laborarien lekukotasun batzuk bere tesirako: «Duela 60 urtera arte ez zen ohikoa tomatea jatea. Andaluziatik [Espainia] etorritakoak ikusi zituzten tomateak jaten, hemen ornamentaltzat zutelarik. Pentsatu zuten: 'Goseak daude'. Entsaladarako ez, boterako bakarrik erabiltzen ziren».
Gauzak hola, tomatea XX. mendearen bigarren erdialdeko euskal industrializazioarekin lotu daiteke, etorkin espainolen jitearekin batera orokortu zelako euskal baratze eta apairuetan. Barbak tesirako bildu dituen lekukotasunetako batean, haurraren harridura agertzen da, lehen aldikoz ikusi zuelarik etorkin espainol bat tomate bat hartzen loreontziko landaretik eta zuzenean jaten: «Jolin, hori gosez hiltzen da, ama, tomatea hartzen ari da eta jaten. Ikusiko bazenu bezala norbait arrosondo batetik arrosa lili bat hartu eta jaten, berdin».
Hala hasi ziren, beraz, euskaldunak ere tomatea kontsumitzen, lehenik egosirik janez, freskoan geroago. Baratzeetako protagonismo osoa kausitu arte.
Kanpokoa hainbertze etxekotu den, non kanpokoa izan denik ere ahantzi da. Horregatik, Barbak tomatearen historia oraindik ere kolonialadela azpimarratu du: «Bertakoaren historia kanpotik datozen gauzekin sortzen dugu. Hazien ekoizpen prozesua koloniala da, transnazionala. Zenbait lurralde artikulatzen dira: Peru, baina baita ere Murtzia, Andaluzia eta Almeria. Han ekoizten baitira euskal tomateen landaretxoak. Gainera, haien irudi txarra sortu dugu, gure ona erakusteko. Haienak kalitate txarrekoak dira; gurea, ordea, ez».
Oraingo egunean, tomatea da munduan gehien ekoizten diren barazkietan bigarrena, lursagarraren ondotik. FAO Nazio Batuen Erakundeko agentzia espezializatuaren datuen arabera, 2016an munduko tomate ekoizpena 177 milioi tonatik gora izan zen. Iturri berak salatu du tomatearen ekoizpenak manera adierazgarrian gora egin duela 1961tik gaur arte, mundu osoan, eta tomatearen ekoizpena proportzionalki barazki ekoizpen orokorra baino gehiago hazi dela, eta segitzen duela.
Tomatearen jatorrizko herrian, paradoxikoki, oraingo egunean, gordinik jaten den tomateari, beraz hoberenari, «tomate espainol» deitzen diote, etxekoa deserrotu dietelarik. Hala laburtu du Barbak: «Espoliazio bat izan da Hego eta Erdialdeko Amerikan. Ondotik, batez ere AEBen eta ekonomia globalizatuaren inposaketa pairatu dute, industriarako tomate mota jakin batzuk saltsarako ekoitziz eta bertako barietate eta sukaldaritzako ohitura ugariak galduz. Behin hori gertatuta, kanpotik iristen zaie birbaloratua mahaiko tomatea, tomate espainola deitzen zaiona».
Industrializazioak ekarri kalteek mundu osoari eragiten diote; konparazione, AEBetako Nekazaritza Departamenduak antzinako hamar mila tomate barietate zerrendatu bazituen 1903an, %20 baizik ez ziren gordetzen mendearen hondarrean.
Bihar: Tomateak (II): Tomate motak. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201795/hizkuntza-planak-behingoz-abiarazteko-eskatu-dio-eh-bilduk-nafarroako-gobernuari.htm | Politika | Hizkuntza planak «behingoz» abiarazteko eskatu dio EH Bilduk Nafarroako Gobernuari | Koalizioak esan du herritarren eskubidea dela administrazioan euskaraz artatuak izatea. | Hizkuntza planak «behingoz» abiarazteko eskatu dio EH Bilduk Nafarroako Gobernuari. Koalizioak esan du herritarren eskubidea dela administrazioan euskaraz artatuak izatea. | EH Bilduk salatu du legegintzaldiaren erdia egina duela Txibitek, eta hizkuntza planak «ezarri gabe», eta, hortaz, abian jarri gabe daudela oraindik: «Nafarroako herritar guztien eskubidea da administrazioan euskaraz artatuak izatea, bai eta beren hizkuntza propioan kalitatezko arreta jasotzea ere, eta, hain justu, Nafarroako Gobernuaren betebeharra da eskubide horiek bermatzea». Esan dute Gobernuak «behingoz» gauzatu egin behar duela behin baino gehiagotan adierazi duen konpromisoa, hizkuntza planen ezarpena gehiago luzatu gabe. «Hitzez gain, ekintzak» eskatu dizkiote gobernuari.
Hori dela eta, EH Bilduk, Nafarroako Gobernuko departamentu bakoitzari hizkuntza planaren garapenaz galdetzearekin batera, ezarritako sei helburuetan zehaztu diren jarduketa ildoetako bakoitza betetzeko epeaz ere galdegin dio. Horrekin batera, talde parlamentarioak zera jakin nahi du: departamentu bakoitzaren lantalde organikoan beharko liratekeen hizkuntza eskakizunen zehaztapena egin al den, zenbat lanpostutan ezarriko den soslai elebiduna eta zein izanen den guztira departamentu bakoitzeko lanpostu elebidunen ehunekoa.
EH Bilduk, aurreko legegintzaldian Euskararen Plan Estrategikoa abian jartzearekin batera, Nafarroako Gobernuaren departamentuetan hizkuntza planak egiteko prozedurari ekin zion. Gobernu berriarekin, berriz, Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren departamentuen egitura berria ezarri zen, Nafarroako Foru Komunitateko lehendakariak abuztuaren 6an emandako 22/2019 Foru Dekretuaren bidez. Txibiteren agintaldian, berriro ekin zitzaion hizkuntza planak egiteari. Dagoeneko departamentu guztietako planak ikusgai daude Gobernu Irekiaren atalean. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201796/komediantearen-bideak.htm | Kultura | Komediantearen bideak | Sormenaren askotariko ertzetan dabil, hala Grises musika taldearekin nola Kamikaz antzerki kolektiboarekin. Dantzaria eta irakaslea ere bada, eta fikziozko larruak jantzi ez ezik, sortu ere egiten ditu. Sormen bideak ditu maite. | Komediantearen bideak. Sormenaren askotariko ertzetan dabil, hala Grises musika taldearekin nola Kamikaz antzerki kolektiboarekin. Dantzaria eta irakaslea ere bada, eta fikziozko larruak jantzi ez ezik, sortu ere egiten ditu. Sormen bideak ditu maite. | Amancay Gaztañaga. JON URBE, FOKU
Etiketa ugari izan ditzake atzetik sortzaile hitzak, baina Amancay Gaztañagak (Guayaquil, Ekuador, 1980) nahiago du bere burua inolako ñabardurarik gabe aurkeztu: «Ni sortzaile gisa definitzen naiz». Itsaso zabal horretan kokatzen baitu bere burua sormenaren askotariko itsasoetan murgiltzen denak. Musikaria da, abeslaria, aktorea, antzerki zuzendaria, dantzaria... Sormenaren ertz guztietan aritzen da aldi berean, eta, horregatik, agian, abizen bat eranstekotan, «titiritero» kontzeptuaren aldeko hautua egiten du. «Erdi Aroan gurdietan aritzen ziren komedianteen irudia etortzen zait burura, nola herriz herri aritzen ziren. Komediante horiek beren gidoiak idazten zituzten, batak bestearenak zuzentzen, eskulanak ere egiten zituzten gero azokan saltzeko, eta aktoreak ere baziren. Pixka bat horrela sentitzen naiz»
Adierazpide bakoitzak du bere lantzeko eta jarduteko modua, baina guztiekin disfrutatzen du berdin Gaztañagak: mikrofonoarekin nahiz biolinarekin, oholtzaren gainean edo atze-oihalaren ostean, dantzatzen nahiz idazten, bakarka nahiz kolektiboan. «Dena bat da eta dena naiz ni». Urteak daramatza batetik bestera, jauzika; izan antzerkian, telebistan edo zineman, Kamikaz antzerki kolektiboarekin nahiz Grises musika taldearekin. Askotarikoak dira komediantearen bideak.
Hasi, halere, musikarekin hasi zen. Musikaren bidea hartu zuen lehen-lehenik, 6 urterekin hasi baitzen biolina jotzen. «Biolina izan da nire bidaia lagun absolutua». Ekuadortik Euskal Herrira etortzean piztu zitzaion instrumentua ikasteko nahia. «Gogoan dut amari esan niola; berak galdetu zidan ea seguru nengoen, eta nik baietz erantzun nion. Egia esan, ez dakit zer zen ere ba ote nekien, baina barruan oso argi nuen». Azpeitiko musika eskolan (Gipuzkoa) hasi zen, eta handik Madrilera lekualdatu zen gero. Bertan egin zituen biolin ikasketak, eta musikari gisa jardun zuen orkestretan, baita irakasle ere.
Ia garai bertsuan hasi zitzaion antzerkirako zaletasuna ere. «Beti izan dut gauzak kontatzeko gogoa. Oso azkar sartu zen istorioak idazteko gogoa nire bizitzan; pila bat daukat idatzita nerabezaroan, baita lehenago ere». Halere, aktore izateko grina, «serio-serio», Zestoako gaztetxean (Gipuzkoa) antolatu zen antzerki ikastaro batean sartu zitzaion. Bi diziplinak uztartzea erabaki zuen, eta Madrilera joateko arrazoi bakarra beharrean, bi izan zituen hartara. Arte dramatikoa ikasi baitzuen han, musika ikasketak amaitzen ari zen bitartean. «Unibertsitatean nengoenean, askotan jotzen nuen biolina kalean diru apur bat irabazteko».
Bide paraleloak izan dira, bada, antzerkia eta musika Gaztañagaren egunerokoan harrezkero, eta elkarren osagarri dira harentzat. «Zenbat eta urte gehiago igaro, gero eta argiago daukat biak ditudala beharrezkoak». Noiz edo noiz uztartu ere egin ditu, halere. «Aktore bezala askotan egon naiz biolinarekin oholtzan. Nire lehenengo lan profesionala, hain zuzen, 21 urte nituenean izan zen, justu unibertsitatetik atera nintzenean. Antzerki obra batean parte hartzeko hartu ninduten, eta, antzezteaz gain, biolina ere jo behar izan nuen».
Edonola ere, Gaztañagak adierazi du diziplina arteko uztarketa hori ez dela nahita edo nahi gabe bilatzen duen zerbait, ez behintzat haren kasuan; aitzitik, «irten» egiten zaion zerbait dela aitortu du. «Nire parte da. Ni naiz hori dena. Testuak idatzi behar ditudanean ere, antzerki obrak adibidez, musika beti daukat oso presente, denbora guztian gainera. Neure buruan batera funtzionatzen dute; ez daude bananduta».
Horregatik zaio konplikatua bataren eta bestearen arteko hautua egitea. «Erreminta kaxa bat daukat, eta kaxa horretan bi elementu horiek daude; erabili ditzaket aparte, baina nire erreminta kaxatik ez nuke bietako bat ere aterako. Biak ditut beharrezko, nahiz eta gauza oso antzekoak ematen dizkidaten». Izan ere, adierazteko eta «barruak askatzeko» aukera emateaz gain, eguneroko ogia ere ematen diote bi adierazpideek: pasio eta ogibide ditu biak ala biak, gaur egun.
Abeslaria da, esaterako, Grises taldean. 2009an eratu zuen, Alejandro Orbegozo, Raul Olaizola —Gartxot Unsainek hartu du bere lekua baxuan orain—, Gaskon Etxeberria eta Eñaut anaiarekin batera. Indie-pop doinuak ditu oinarri taldeak, eta sei disko kaleratu dituzte denera. Azkena, iazko martxoan izan zen: Talisman. Taldean ez du biolinik jotzen, dena den. «Zentsuratu egiten didate», esan du, barre algaraka, eta zehaztasuna egin nahi izan du gero. «Ez, biolina oso instrumentu zaila da sonorizatzeko, eta arazo dezente ematen ditu. Gehitzen duena baino gehiago da kentzen duena kasu honetan».
Antzerkigintzan eta aktore lanetan ere badihardu. 2014an, esaterako, Kamikaz kolektiboa sortu zuen Erika Olaizolarekin eta Miren Gaztañagarekin batera. Artean ez zuten elkar ezagutzen, baina «sentimendu» batek elkartu zituen hirurak: «Gure istorioak kontatu nahi genituen, gu ukitzen eta hunkitzen gaituztenak, eta nahi ditugu agertokira eraman bestela kontatzen ez direnak». Hainbat antzezlan plazaratu dituzte harrezkero: Matriuska da horietan azkena.
Batean edo bestean aritzea desberdina da, ordea, bai sortzailearen ikuspuntutik, baita lanketa pertsonalari dagokionez ere; hau da, oholtza gainean abeslari edo aktore gisa aritu ez da gauza bera, Gaztañagak aitortu duenez: «Musikari gisa igotzen naizenean oholtzara, front woman pertsonaia horretan dihardut, eta badago halako sentipen bat oso indartsua: 'Hau da nire espazioa eta hemen nik agintzen dut'. Aktore gisa jardutean, berriz, batzuetan kudeatu behar izaten ditut nire beldur pertsonalak, nire mamu eta dragoitxoak, gehiago delako lan pertsonal, emozional eta erreal bat».
«Askatasuna» sentitzen du, ostera, dantza egiterakoan. Gainerako diziplinak baino beranduago iritsi zen dantza Gaztañagaren bizitzara. Madrilen bizi zenean egin zuen topo sabel dantzarekin, eta berehala «maitemindu» zen. Bada, gainerako adierazpideekin gertatu moduan, dantzarekiko zaletasuna ere bere sorkuntzetarako bide bilakatu du denborarekin. «Deskubrimendu bat izan da nire ongizaterako: gorputzaren konexioa, ezagutza, desblokeo emozionalak fisikoki nola detektatu... Asko eman dit».
Amancay Gaztañaga. Jon Urbe, FOKU
Gaur arteko bidea, baina, ez litzateke berbera izango diziplinen ordena beste bat izan balitz, hots, antzerkia eta dantza baino lehen musika agertu izan ez balitz. «Niri musikak eman didana da ezagutza asko erritmoena, tempoena, aktore gisa eszenan asko baloratu dudana», azpimarratu du. «Eta egia da, dantza sartu zenean ere, sartu zela justu prest nengoenean nire gorputzarekin gehiago konektatzeko». Nonbait mugarik ez duela sentitzen badu, hori antzerki obren idazketan da. «Hor erabat aske sentitzen naiz». Horren da ekintza indibiduala, «intimoa», ezen ordenagailuaren eta sortzailearen arteko hartu-emana baita muga bakarra, haren hitzetan.
Bakardade hori oso bestelakoa da agertokiaren atzean, ordea. Izan ere, antzeztu ez ezik, zuzendu ere egiten du, hala antzerkian nola zineman. «Askotan, kosta egiten zait esatea zuzendari naizela, eta uste dut hor badagoela zerbait: kostatzen zaigu aldarrikatzea zer garen». Gaztañagak nabarmendu du zuzendari izatearena «naturalki» emandako pausoa izan dela, «bidean suertatzen joan den zerbait». Berak moldatu eta zuzendu zuen, adibidez, Sweeney antzezlana, zeinak ikusleen saria irabazi zuen 2016ko Euskal Antzerki Topaketetan. Halaber, Olaizolarekin batera, Zulo film laburra ere egin zuen 2017an, eta Urrezko Antzara lortu zuten Lekeitioko 40. Euskal Zine Bileran.
Ardura eta zama sentitzen ditu lan horietan, gainerako jardueretan sentitzen ez dituenak. «Sekulakoa da bakardade hori sentitzea». Lantaldearen ongizateak kezkatzen du gehien zuzendari gisa ari denean: «Horrek kentzen dit loa. Badakizu batzuetan gogorra izan behar duzula eta gauzak atera egin behar direla; oreka hori bilatu behar da, lantaldearen babesaren eta produktuaren beharren artean».
Eta nola lan egiten du askotariko bideak zabalik dituen sortzaile batek? «Eguna hasten da eta esaten dut: 'Begira, Amancay, gaur zentratuko zara eta idatziko duzu hau'. Hasten naiz hori egiten, baina gero, bat-batean etortzen da ez dakit zer, eta gero beste zerbait...». Alegia, aldi berean diziplina anitzetan aritzen den sortzaileak aldi berean sortzen du, nola bestela. «Horrela sortzen dut, kaosean».
Aitortu du, halere, kaos horren barruan «pertsona diziplinatua» dela, eta proiektu bati dagokion denbora eskaintzen diola hala behar duenean. «Nik jolastu egin nahi dut, eta horretarako ditut diziplina ezberdinak modu ezberdinetan nire parte direnak, eta erabiltzen ditut behar ditudan bezala eta behar ditudanean»
Ez da geldirik egotekoa Gaztañaga, eta une honetan ere hamaika bide ditu aurretik ibiltzeko. Batetik, antzezlan baten sorkuntza prozesuan barneratuta dabil Kamikaz kolektiboarekin eta Ttap teatroarekin. «Urriaren 31n estreinatuko da obra», iragarri du. Film labur bat ere grabatu du Erika Olaizolarekin, Udalbiltzaren Geuretik Sortuak egitasmoaren barruan —abendurako bukatu nahiko lukete, eta Susa argitaletxeak eta EHAZE Euskal Herriko Antzerkizale Elkarteak elkarlanean plazaratzen duten antzerki obren Ganbila bildumarako liburua idazten amaitzen ari da ere. Musikari dagokionez, bestalde, Grises taldearekin hara eta hona dabil uda guztian. «A! Eta telesail bat grabatzen ere ari naiz, Netflixentzako, Euskal Herrian», aurreratu du. «Esan dizut, Gemini aszendentea daukat».
Helmuga bera bainoago, komedianteak bideak ditu maite.
Bihar: Arantxa Lannes. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201797/motzean.htm | MOTZEAN | MOTZEAN. | Antzezlan bat. Ezingo nuke bat aukeratu; azkar maitemintzen naiz antzezlanekin.
Aktore bat. Tilda Swinton.
Musika talde bat. Radiohead.
Disko bat. Ok Computer (Radiohead).
Dantzari bat. Peeping Tom konpainia. Ikaragarriak dira horko denak. | ||
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201798/orreaga-taldeak-euskal-estatua-aldarrikatzeko-ekitaldia-antolatu-du-abuztuaren-15erako.htm | Politika | Orreaga taldeak Euskal Estatua aldarrikatzeko ekitaldia antolatu du abuztuaren 15erako | Abuztuaren 15ean izango da ekitaldia, Askatasunaren Egunean, 12:00etan, Pasai Donibaneko (Gipuzkoa) Santiago plazan. | Orreaga taldeak Euskal Estatua aldarrikatzeko ekitaldia antolatu du abuztuaren 15erako. Abuztuaren 15ean izango da ekitaldia, Askatasunaren Egunean, 12:00etan, Pasai Donibaneko (Gipuzkoa) Santiago plazan. | Orreaga talde abertzaleak ekitaldia antolatu du Pasai Donibanen (Gipuzkoa),abuztuaren 15erako, Askatasunaren egunerako; Altxa burua: Euskal Estatua gara! izango da ekinaldiaren leloa. Santiago plazan, 12:00etanegingo dute ekitaldia,baina, aurrez,Bizkaia plazan bilduko dira, 11:30ean.
«Herri zapalduak duen arrazoiaren indarra metatzeko abertzale guztiei dei egin die taldeak. Adierazi dutenez, Euskal Herriaren egoeraren diagnosiak erakusten du herri okupatu bat» dela eta, horregatik, erabakimena beste batzuen esku dagoela.
Iragana oroitarazi dute ekitaldirako deia egin duten oharrean. Salatu dute aspaldi Euskal Estatua «lapurtu» zutela, eta horrek automatikoki arrazoia ematen diela abertzaleei; justifikazio gehiago gabe. Are, abertzaleek ondorengo zeregina daukatela nabarmendu nahi izan dute: «Guri dagokiguna da frantsesek eta espainolek euren instituzioak guretik ateratzea, hori da gure arrazoiaren indarra». Eta arrazoia armatzat hartzen dute: «Zoritxarrez, indarraren arrazoia da nagusi. Baina arrazoiari uko egiteak ez du zentzurik, tresna garrantzitsu bat delako, askatasunerako arma bat». Espainia eta Frantzia estatuen zilegitasuna ere gaitzetsi dute. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201799/kontrolatu-beharraren-beldur.htm | Gizartea | Kontrolatu beharraren beldur | Leku publikoetara sartzeko, osasun ziurtagiria beharrezkoa da Ipar Euskal Herrian. Ostalariek eta kultur eragileek «polizia lanetan» aritu behar izatea gaitzetsi dute. Kontrako protestek ez dute etenik. | Kontrolatu beharraren beldur. Leku publikoetara sartzeko, osasun ziurtagiria beharrezkoa da Ipar Euskal Herrian. Ostalariek eta kultur eragileek «polizia lanetan» aritu behar izatea gaitzetsi dute. Kontrako protestek ez dute etenik. | «Gu ez gara poliziak, ostalariak gara». Ostatuetako terrazetan behin eta berriz entzuten dira hitz horiek. Atzotik, Iparraldeko zerbitzariek bezero guztiei osasun ziurtagiria eskatzeko agindua dute, eta kezkaz hartu dute Frantziako Gobernuaren neurria. 72 ordu baino gutxiagoko PCR, antigeno edo autoproba negatibo bat, txertaketa pauta osoa edo COVID-19aren kutsatze agiria beharrezkoak dira hainbat jardueratarako: Gizarte Segurantzak emandako QR kode batean biltzen dituzte informazio horiek. Sylvie Tortillonek Baionako Bar du Palais ostatuan egiten du lan; kafe makinan kafe bihiak sartzen ari da, zerbitzari osasun ziurtagiria kontrolatzeko QR kode irakurlea ongi dabilen galdetzen dion bitartean. «Guk nahiko gaizki hartu dugu neurria. Garaiotan sekulako jendea bada Baionan; gure terraza betea da, eta zaila izanen zaigu denen ziurtagiria kontrolatzea. Telefono bakarra dugu QR kodea eskaneatzeko, eta jendea ezer galdetu gabe esertzen da», azaldu du. Logistika arazoak, alegia. Dena den, Tortillonek bere burua ez du kontrolatzeko rol horretan ikusten: «Nik aitortuko dut: ez dut poliziarena egin nahi, baina ez dugu hauturik». Izan ere, Frantziako Gobernuak astebeteko malgutasuna eman die ostalariei neurri berria aplikatzeko. Hortik aurrera, kontrolak izango direla hitzeman du. Eta zigorra handia izan daiteke: ostalariak ez badu bezeroen ziurtagiria kontrolatzen, heste administratiboa arriskatzen du, baita 9.000 euroko isuna eta urtebeteko kartzela zigorra ere. Tortillon, gainera, bezeroen jarreraz «beldur» da. «Ikusiz gizartean gaiak zer-nolako desadostasunak ekartzen dituen, ez dakit bezeroek nola hartuko duten, baina beldur naiz batzuek zer jarrera izango ote duten». Lise Tortillon, zerbitzaria, barrara sartu da: bi kafesne prestatu behar ditu. «Bi bezeroek berehala atera dute QR kodea. Baina ondoko mahaian jarri den taldean, batzuek ez dute ziurtagiririk. Nola egin behar dut kasu horretan? Talde guzia kanporatu behar al dut? Zaila da, ez dakit zer erran», aitortu du. Bar Basque jatetxean lan egiten du Florian Savek; bazkariko mahaiak prestatzen ari da, lehen bezeroen zain. «Gure kabuz antolatu behar dugu dena, ez dakigu nola pasatuko den, ez dugu informazio zuzenik jaso. Ez baduzu telebistarik, eta Internetean ez baduzu begiratzen, ez dakizu deus», deitoratu du. Lehen saiakera egin du, ezaguna duen bezero baten QR kodea eskaneatzeko. Errorea: ez du irakurri ere egiten. Berriz saiatu da, telefonoak bata bestearengandik urrunduz. Oraingoan irakurri du: ziurtagiria balizkoa da. «Pentsa bezero guziekin horrela aritu behar badugu eguerdiko zerbitzu bete-betean!», bota du Savek. Hark ere, ez du «poliziarena egin nahi». Tortillon eta Save neurriak ekarriko dituen galera ekonomikoei buruz mintzatu dira. Ia hamar hilabetez hetsirik egon dira, orotara, pandemia hasi zenetik. Etxeratze aginduen eraginez, gainera, ordutegi murriztuekin aritu behar izan dute lanean. Orain, ziurtagiririk ez duten bezeroak gabe lan egin beharko dute. Save: «Abuztua da, karrikak jendez lepo dira. Azken bi urteetan izan dugun galera ekonomikoa ikusirik, uda irabaziak egiteko baliatu nahi genuen. Orain arte, nahiko ongi joan da, baina neurri berriarekin ez dakigu zenbateraino lan eginen dugun, ez dakigu jendea etorriko den». Kultur guneetan ere bai Ostatuetan ez ezik, kultur guneetara sartzeko ere beharrezkoa da osasun ziurtagiria. Uztailetik 50 lagun baino gehiago elkartzen diren lekuetan beharrezkoa izan da. Baionako Atalante zinemako Jean Pierre Saint-Pick arduradunak, hala, film proiekzioak 49 lagunera mugatu zituen, «ikusleari eta lan taldeari pentsaketa epe bat emateko». Atzotik, alta, ziurtagiria galdetu beharko du, bai zineman, baita doakion ostatuan ere. «Hautu politiko bat egin genuen hasieran, edukiera mugatuz, iruditzen baitzitzaigun erabakia nahiko autoritarioa zela. Orain, legea aplikatzera behartuak gara. Hainbeste denbora egon gara hetsirik, eta gure lehentasuna irekirik egotea da. Zaila iruditzen zaigu ikusleak eta bezeroak errefusatzea, baina ez dugu hauturik. Gu ez gara poliziak, eta ez gara medikuak ere», azaldu du. Ostalariek bezala, galera ekonomikoek ere izutzen dute zinemako arduraduna. Batez beste, %30ko galera izatea aurreikusten du. «Ikusle anitz galduko ditugu, denak ez baitira ados neurri horrekin. Kontua da osasun egoera eta hautu politikoak nahasten direla. Erabakiak autoritarioak dira, eztabaidarik gabe hartzen dira», salatu du. Bestalde, abuztuaren 30etik aitzina, langileek ere ziurtagiria beharko dute, bezeroentzat dagoeneko beharrezkoa den lekuetan. Atalante zineman hemezortzi langile daude, eta «gizartean bezala, lan taldean ere iritzi ezberdinak» dituzte ziurtagiriaren inguruan. Saint-Pick: «Zenbait aste baditugu gure langileekin eztabaidak izateko, biziki delikatua da, baina saiatuko gara aterabideak atzematen». Izan ere, hilaren bukaeran ziurtagiririk ez duten langileak lansaririk gabe gelditzen ahalko dira, eta beren kontratua behin-behinean eteten ahalko dute enplegatzaileek. Oraingoz, beraz, astebeteko epea dute langileek malgutasunez aritzeko, eta antolaketa fintzeko. Anartean, ziurtagiriaren kontrako protestek segitzen dute: larunbatean 3.000 lagun bildu ziren Baionan; Donibane Garazin eta Hendaian (Lapurdi) ere elkarretaratzeak egin zituzten. Atzo, hainbat herriko etxeren aitzinean berriro ere izan ziren protestak, ziurtagiriaren bidez «Frantziako Estatuak herritarrak kontrolatzeko plantan ezartzen dituen mekanismoak» salatzeko. Gainera, beste leku batzuetan ibiltzeko beharrezkoa da ziurtagiria: kirol geletan, ibilbide luzeko trenetan, eta herrialde barruko hegaldietan, besteak beste. Zahar etxeetara eta osasun egituretara sartzeko ere beharrezkoa da, larrialdizko kasuetan salbu. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201800/argindarraren-garestitzeak-ez-du-etenik.htm | Ekonomia | Argindarraren garestitzeak ez du etenik | Inoiz baino garestiagoa izango da bihar argindarra Hego Euskal Herrian. Eguraldi beroak eta haize eskasak marka berriak ekar ditzakete. | Argindarraren garestitzeak ez du etenik. Inoiz baino garestiagoa izango da bihar argindarra Hego Euskal Herrian. Eguraldi beroak eta haize eskasak marka berriak ekar ditzakete. | Olinpiar Jokoak amaitu dira, baina ez, ordea, markak egiteko garaia. Ez, behintzat, Iberiar penintsulako argindar sisteman. Gaur, batez beste, merkatu arautuan dauden hego euskal herritarrek inoizko argindarrik garestiena ordaindu zuten: 106,74 euro megawatt-ordua. Arazoa da errekor hori txiki geratuko dela bihar, 111,88 euro izango baita. Aste honetarako eguraldi iragarpena ikusita, oso litekeena da markak hor ez geratzea, bero zapak aire egokituaren kontsumoa handitu beharko lukeelako, eta haize eskasiak eolikoaren ekarpena txikitu.
OMIE Energiaren Merkatu Iberiarreko Operadorearen arabera, argindarra 21:00-23:00 artean izango da gaur garestien, 120 euro kostatuko baita megawatt-ordua. Merkeena, 102 euro, 17:00-18:00 artean izango da. Prezio horiek KTBP kontsumitzaile txikiarentzako borondatezko prezioaren merkatu arautuan dauden herritarrentzat dira, hamarretik laurentzat. Fakturaren laurden bat da argindarraren kotizazioa, eta gainontzekoa gastu finkoak eta zergak dira. Merkatu librean daudenei ez die zuzenean eragiten eguneroko kotizazioak, haiek tarifa finkoak hitzartuta baitituzte argindar konpainiekin; baina bai zeharka, erreferentzia baitira merkatu librerako.
Iazko abuztuko bigarren astearekin alderatuz gero, ia hiru aldiz garestiagoa izango da argindarra aurtengoan, 38,88 euroren kotizazioa izan baitzuen tarifa arautuak.
Uztailean, batez beste, 92 euroko kostua izan zuen megawatt-orduak, inoizko kopururik handiena. Eskaera handia ez da marka horren erantzulea, argindar kontsumoa %0,5 txikitu baitzen ekainarekin alderatuz gero. Arrazoi nagusia da gasa eta CO2 isurketa eskubideak asko garestitu direla azken hilabeteetan, baina kontsumitzaileen elkarte batzuek argindar konpainien trikimailuak salatu dituzte, hala nola energia iturri merkeagoak bere osotasunean ez erabiltzea.
Sistemaren aldaketa
Izan ere, argindarraren prezioa erabakitzeko sistema marjinalista erabiltzen da, hau da, elektrizitatea hornitzen duen azken zentralaren prezioa jasotzen dute beste guztiek, haien kostua edozein izanda ere. Horrek esan nahi azken asteetan, eolikoaren ekarpen txikiarekin, gas garestia erretzen duten ziklo konbinatuen prezioa jaso dutela guztiek. Sistema hori aldatzeko eskatu dio Espainiako Gobernuak Europako Batzordeari.
Beste neurri batzuk ere hartu ditu Espainiako Gobernuak argindarraren faktura jaisteko, baina oraingoz ezarri den bakarra da BEZa %21etik %10era jaistea argindarra garesti dagoen bitartean.
Jaitsiera hori behin betikoa izateko eskatu dio Facua kontsumitzaileen elkarteak, baina baita argindarraren prezioa kalkulatzeko sistema aldatzea ere, oraingoak espekulazioa ahalbidetzen duela uste baitu. Gainera, nahi du estatuak zentral hidroelektrikoen kontrola berreskuratzea haien kontzesioa amaitzen denean, eta horiekin konpainia publiko bat sortzea. |
2021-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/201801/jendetza-elkartu-da-irunen-bidasoan-itotako-azken-migratzailearen-heriotza-salatzeko.htm | Gizartea | Jendetza elkartu da Irunen, Bidasoan itotako azken migratzailearen heriotza salatzeko | Hendaiako eta Irungo alkateek esan dute «onartezina» dela gertatutakoa, eta neurriak eskatu dizkiote Europari, mugan inor hil ez dadin. Irungo Harrera Sareko Jon Arangurenek salatu du ezen, aterpean leku libreak izan arren, kalean uzten dituztela migratzaileak. | Jendetza elkartu da Irunen, Bidasoan itotako azken migratzailearen heriotza salatzeko. Hendaiako eta Irungo alkateek esan dute «onartezina» dela gertatutakoa, eta neurriak eskatu dizkiote Europari, mugan inor hil ez dadin. Irungo Harrera Sareko Jon Arangurenek salatu du ezen, aterpean leku libreak izan arren, kalean uzten dituztela migratzaileak. | Jendetza bildu da gaur Irungo San Juan plazan (Gipuzkoa), atzo Bidasoa ibaian ito zen migratzailearen heriotza salatzeko. Loreak jarri eta kandelak piztu dituzte hildako gizonaren omenez. Azken hilabeteetan Bidasoaren inguruan zendu den hirugarren migratzailea da.
Kotte Ezenarro Hendaiako auzapezak eta Jose Antonio Santano Irungo alkateak ere parte hartu dute elkarretaratzean. Gertatutakoa «onartezina» dela esan dute biek, eta mugan inor ez hiltzeko neurriak eskatu dizkiote Europari.
Irungo Harrera Sareko Jon Arangurenek, ordea, Euskal Herriko erakundeei gogoratu diete ardura badutela. Salatu duenez, Irunen, aterpean leku libreak izan arren, migratzaileak kalean uzten dituzte.
Minutuko isilunea egin eta gero, txaloen artean amaitu dute elkarretaratzea.
Atzo goizean hil zen migratzailea, 09:45ak aldera. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, Irundik abiatuta Biriatura (Lapurdi) heltzen ahalegindu zen, beste batekin batera. Laguna Lapurdira heldu zen. Bestea, ordea, Jaurlaritzaren arabera, uretara sartu eta berehala hondoratu zen.
Gaineratu dutenez, lekuko batek laguntzeko asmoarekin uretara jauzi egin zuen bi pertsona horiek ikusi zituenean, baina ur lasterraren indarra zela-eta lehorrera itzuli behar izan zuen atzera.
SOS Deietara deitu zuten lekukoek; jarraian, Ertzaintzako agenteak, Gurutze Gorrikoak eta suhiltzaileak joan ziren gertakarien lekura. Handik gutxira agertu zen uretan gaztearen gorpua. Uretatik atera zuten, baina ezin izan zuten bere onera ekarri.
Hildakoa nor zen argitzeko ikertzen hasi da Ertzaintza. Oraindik ez dute identifikatu.
Joan den maiatzean etorkin bat hil zen Bidasoa ibaian, ustez itota. Eta hilabete lehenago, Eritreako gazte baten gorpua topatu zuten Irunen, Bidasoa ibaian. Jaurlaritzaren arabera, bere buruaz beste egin zuen.
Etorkinen eskubideak bermatuak izan daitezela eskatzeko, joan den maiatzaren 29an manifestazio bat egin zuten Irundik eta Hendaiatik abiatuta. Irungo Harrera Sareak eta Diakite, La Cimade eta Etorkinekin elkarteek deitu zuten, eta, hain esanetan, 3.000 lagun bildu zituen mobilizazioak.
«Ez da ustekabeko bat»
Irungo Harrera Sareko bozeramaile Anaitze Agirrek ohartarazi du gertatutakoa ez dela «ustekabeko bat» eta «erantzule batzuk» dituela. Gertatutakoaren harira SER irrati kateari emandako elkarrizketa batean, eskatu die instituzioei «ahalegin gehiago» egin ditzatela harrera egitean, «eskubide urraketa egoeran dauden pertsonak babestea baita auzia».
«Badakigu Frantziari eta Europako Batasunari ez zaizkiela inporta migratzaileak, ez haien bizitza, ez eskubideak. Gure instituzioek gure gizartearen mailan egon behar dute, zeina harrera egitekoa eta solidarioa den», azpimarratu du Agirrek. Haren iritziz, migratzaileak ez dituzte «pertsona moduan» tratatzen. «Giza eskubideetan jarri behar da azpimarra. Horrek esan nahi du bide seguruak edukitzea, pertsona horiek bidaiatu dezaten hiltzeko arriskurik gabe». Ohar bat kaleratu du harrera sareak, eta eskatu die erakundeei hildako migratzailea ez dadila bihurtu «izenik gabeko» gorpu bat. «Ez dadila egon bere senideari gertatu zaionaren berri emango ez zaion familiarik».
«Guk, gure hurbileko erakundeei esaten diegu, Eusko Jaurlaritzak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Irungo Udalak osatzen duten Erakunde arteko Harrera Mahaiari, ahaleginak areagotu ditzatela eta harrera duina aplika dezatela», nabarmendu du sareak ohar batean.
Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak gertatutakoarengatik «atsekabea» agertu du, komunikatu baten bidez. Adierazi du iruditzen zaiola «injustizia» egoera baten «ondorio zuzena» dela. Ahaldun nagusiak esan du «premiazkoa» dela «konpartitutako elkartasun bat», gertatutakoa berriro gerta ez dadin. «Pertsona migratzaileen errealitateari heldu behar zaio giza eskubideak, elkartasuna eta giza duintasuna hertsiki errespetatuz».
Eusko Jaurlaritzak ere «atsekabea» agertu du. «Aukera bat bilatzeko ahaleginean pertsona batek bere bizitza galtzea... zirrara eragiten du», esan du Xabier Legarreta Migrazio eta Asilo zuzendariak. «Gertatu dena porrot kolektibo bat da, gizarte moduan». Iruditzen zaio «premiazkoa» dela migratzaileek «igarotze seguruak» egin ahal izatea.
Jose Antonio Santano Irungo alkateak Twitterreko bere kontuan idatzi duenez, Europako Batasunak ezin du «ez jakinarena» egin daukan erantzukizuna edukita. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201828/ezin-da-naturalizatu-migrazioaren-eta-heriotzaren-arteko-lotura.htm | Gizartea | «Ezin da naturalizatu migrazioaren eta heriotzaren arteko lotura» | «Ezin da naturalizatu migrazioaren eta heriotzaren arteko lotura». | Anaitze Agirre (Lazako, 1972) Irungo Harrera Sareko kide eta EHUko irakaslea da, migrazioan, generoan eta komunikazioan espezializatua. Azpimarra egin du: «Badaude modu seguruak migratzeko».
Nolakoak izan dira azken egun hauek Harrera Sarearentzat?
Gogorrak. Oraintxe bertan gure lanetako bat zera da, migranteei behin eta berriro esatea mesedez ez jarraitzeko bide hori, ez saiatzeko Bidasoa ibaia zeharkatzen. Baina, noski, Kanarietara iritsi badira, itsasoan sartu badira barku ziztrin batzuetan, eta bizirik atera badira, Irunera iritsi eta Hendaia metro gutxira ikustean normala da pentsatzea horra ere irits daitezkeela.
Bidasoaren inguruan azken hilabeteetan hil den hirugarren pertsona da, baina askotan heriotza hauek kasu bakanak balira bezala aurkezten direla diozue.
Guk esaten duguna da honek guztiak testuinguru bat eta arrazoi bat dauzkala. Jendeak bide seguruak edukiko balitu migratu ahal izateko, hau ez litzateke gertatuko. Beraz, arduradunak badaude. Europara begiratu behar dugu, eta gurean dioguna da gure administrazioek harrera hobea egiten ahalegindu behar dutela. Jende honek eskubide guztiak urratuta dauzka; migrantearen eta errefuxiatuaren izugarrizko ehiza egiten ari dira oraintxe bertan.
Zer eskatzen diezue Euskal Herriko erakundeei?
Berdin. Erantzukizun politikoa dute, eta baita baliabideak ere. Jar ditzatela martxan. Irunen ikusten dugu egunerokoan batez beste pertsona bat edo bi kalean uzten ari direla, harrera tokian lekua izanda ere. Euskal Herriko instituzioek aukera daukate erreferente izateko eta beste politika batzuk egin daitezkeela erakusteko, orain Europa eta estatu kideak egiten ari direna migrazio eta mugetako kontrol politika arrazistak baitira. Euskal administrazioek erakuts dezatela bidea beste nonbaitetik nola egin daitekeen. Izan daitezela erreferente positibo bat. Izan daitezela ausartak.
Badirudi naturaltzat jotzen dela heriotza prozesu migratorioen parte izatea, ezta?
Beltz baten biziak txuri batenak baina gutxiago balio du? Bistan dago, praktika hauekin, baietz. Europari berdin zaizkio bizitza horiek. Guri ere bai? Ez dut uste. Deshumanizatzeko modu asko dago: adibidez, pertsona hauek arazo bat izango balira bezala tratatuz, esanez gehiegi direla, ezkutatuz hor atzean dagoena krisi humanitario bat dela... Estrategia asko dago panorama bat margotzeko non guk iritzi publiko gisa jasoko duguna eta interpretatuko duguna hori den. Ahal dugun guztia egiten omen dugu, eta ezin omen dugu gehiago egin, arazo oso konplexua delako eta erantzukizunak beste nonbait daudelako. Horrekin lortzen duzuna da desumanizatzea, arazoa desbirtuatzea eta zure erantzukizuna ezkutatzea.
Zer gertatzen ari da mugan?
Frantziako Estatua pertsonen ehiza bat egiten ari da beste aldera pasatzen direnekin, eta mugan itzulketa ilegalak egiten dituzte; berdin dio errefuxiatua izan, adin txikikoa izan... Hori guztia da ikusten ari garena, eta horren atzean guk egiten ditugun diskurtso eta politika publikoek azkenean iritzi publikoari transmititzen diotena zera da, arazo bat dela eta ahal dutena egiten dutela. Ezin da naturalizatu migrazioaren eta heriotzaren arteko lotura. Hori desmuntatu beharra dago, ez baita egia.
Zer mezu zabalduko zenuke?
Jendeari argi eta garbi esan behar zaio badaudela moduak pertsona hauen eskubideak errespetatzeko eta modu egokian migra dezaten bermatzeko. | |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201831/gizon-bat-atxilotu-dute-araban-baso-bati-su-ematea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Araban, baso bati su ematea egotzita | Gasolinaz betetako ontzi bat zeraman, eta, atxilotu zutenerako, ondoko gune batzuei su emana zien | Gizon bat atxilotu dute Araban, baso bati su ematea egotzita. Gasolinaz betetako ontzi bat zeraman, eta, atxilotu zutenerako, ondoko gune batzuei su emana zien | 34 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo arratsaldean Ertzaintzak, Donemiliaga (Araba) inguruko baso bati su ematen zebilela. Gasolinaz betetako ontzi bat zeraman, eta, atxilotu zutenerako, beste bost sute piztu zituen ondoko eremu batzuetan. Labore sail batzuen ondoan piztu zuen sua gizonak, baina, azkenean, suhiltzaileek laster lortu zuten itzaltzea. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201833/sei-herrialdek-eskatu-diote-bruselari-ez-ditzala-eten-afganistanerako-deportazioak.htm | Mundua | Sei herrialdek eskatu diote Bruselari ez ditzala eten Afganistanerako deportazioak | Talibanekiko borrokak gogortu egin dira azken egunetan, baina AEBek ez dute asmorik aire erasoak ugaritzeko. Pentagonoaren arabera, afganiarrei dagokie orain herrialdea defendatzea. | Sei herrialdek eskatu diote Bruselari ez ditzala eten Afganistanerako deportazioak. Talibanekiko borrokak gogortu egin dira azken egunetan, baina AEBek ez dute asmorik aire erasoak ugaritzeko. Pentagonoaren arabera, afganiarrei dagokie orain herrialdea defendatzea. | Dena prest dago Qatarren hiru eguneko negoziazioak hasteko. Han dira Afganistango Gobernuaren ordezkariak, eta AEBetako ordezkari berezi Zalmay Khalizald ere, baina ez dirudi talibanek eurek hitz egiteko asmo handirik dutenik. Beharrik ere ez dute. Izan ere, azken hiru egunetan sei eskualdetako hiriburuen jabe egin dira, eta beste hamahirutan armadaren aurka jo zuten. Horrez gain, mugako lurralde ugari ere bereganatu dituzte, Kabuli are zailago eginez auzoko estatuetatik laguntza lortzea. Egoera horretan, Europako Batasuneko estatu kide zenbaitentzat Afganistanek migratzaileak deportatzeko «herrialde segurua» da oraindik ere, eta estatus horri eusteko eskatu diote Bruselari.
Alemaniak, Austriak, Herbehereek, Danimarkak, Greziak eta Belgikak aurkeztu dute eskaria. Belgikako Asilo gaietarako idazkari Sammi Mahdiren esanetan, estatu bateko «zenbait eskualde» seguruak ez izateak ez du esan nahi herrialde horretako herritar guztiei babesa eman behar zaienik. Auzia mahai gainean izango dute estatu kideek hilaren 18an egitekoa duten goi bileran. Mahdik aurreratu duenez, Bruselak kontrakorik ebatzi ezean, Belgikak jarraitu egingo du asiloa ukatu zaien afganiarrak deportatzen.
Bien bitartean, herrialdean talibanek erasoan jarraitzen dute. Afganistango indar bereziek aurre egin diete miliziei hiri nagusietan, Lashkar Gahn eta Kandaharren kasu, baina beste hiri batzuetan armadak egin du talibanen aurka, eta horietan miliziena izan da garaipena. Horiek hala, Kabulek galdua du fedea elkarrizketetan, eta gerra jauntxoen elkarlanarekin egoera irauliko duen esperantza du, nahiz eta ez dion uko egin elkarrizketetan pate hartzeari.
Ashraf Ghani presidentearen gertukoek zabaldu dute estatuburuak gero eta babes txikiagoa du bai etxean eta bai atzerrian. Horiek hala, gero eta gehiago ari dira ohartarazten herrialdea gerra zibil baten atarian dagoela. Batez ere, Pentagonoko iturrien azken erantzunaren ostean. Washingtonek berretsi du Kabuli laguntzen jarraituko duela, talibanen ustezko gotorlekuak bonbardatuz, baina iragarri du laguntza hori «mugatua» izango dela. Izan ere, Etxe Zuriaren begietara afganiarrei dagokie orain herrialdea defendatzea. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201834/tomateak-nahieran.htm | Bizigiro | Tomateak, nahieran | Milaka dira Lur planetan dauden tomateak, eta guztiak katalogatzea ez litzateke lan erraza izango. Karabeleko etxalde esperimentalak tokian tokiko tomateak, komertzialak eta antzinakoak multzokatu ditu, eta bakoitzaren ezaugarriak ikertu. Haien ustez, horiek guztiak dastatu beharko lituzke kontsumitzaileak, horrek «aberastasuna» dakarrela iritzita. | Tomateak, nahieran. Milaka dira Lur planetan dauden tomateak, eta guztiak katalogatzea ez litzateke lan erraza izango. Karabeleko etxalde esperimentalak tokian tokiko tomateak, komertzialak eta antzinakoak multzokatu ditu, eta bakoitzaren ezaugarriak ikertu. Haien ustez, horiek guztiak dastatu beharko lituzke kontsumitzaileak, horrek «aberastasuna» dakarrela iritzita. | Borobil-borobilak, ahalik eta gorrienak, eta kirten berde batekin gainean; ahal dela, erdialdean kokatuta. Horrelako tomateak bilatu ohi ditu sarritan kontsumitzaileak, lehen begi kolpe batean itxurarik onena dutenak, bederen. Ezbairik gabe, perfektuak. Estetika jakin bat jarraitzen duten barazkiak dira, edo, izan baino gehiago, era horretakoak bilakatzen dituzte; are, baldintza horiek bete ezean, erakusleihotik kanpo gelditzeko arriskua izan dezakete. Hala ere, batzuetan, ez dira egokienak eta goxoenak izaten, badirelako itxuraz inperfektuagoak diren tomate hobeak ere, nahieran aukeratu eta dastatu daitezkeenak. Hori hizpide hartuta, tomate motei buruzko hainbat ikerketa egin dira urtetan, eta horietako bat da Karabeleko etxalde esperimentalean (Hernani, Gipuzkoa) eginikoa.
Tomate ekologikoak, komertzialak eta antzinakoak landatu zituzten. 2015ean izan zen hori, baina bertatik ateratako ondorioek egungo ekoizpena baldintzatzen dute oraindik ere, hainbat barietate gogoan baitituzte ordutik. Proiektuko kideetako bat da Amaia Odriozola, eta haien kezketako bat azaldu du: «Barazki barietate aberastasunaren zatirik handiena galdu egin da azken mendean, belaunaldiz belaunaldi eginiko lana eta aberastasun genetikoa; tomatea ere horren adierazgarri da». Haren arabera, gaur egun, eta Gipuzkoa hizpide hartuta, tomate hibrido komertzialak landatzen dira batez ere, eta, ondorioz, bazterrean utzi ohi dituzte tokikoak, antzinakoak eta berreskuratutakoak. «Milaka tomate barietate gozo izanda munduan, bakoitzak bere kolore, zapore eta testurarekin, pena bat da ez probatzea, aberastasunak ematen baitie bizitza baratzeari eta kontsumitzaileari».
Tomate barietate horien guztien portaera ikertzeko asmoz, beraz, ekoizpenerako informazioa bildu zuten lehenbizi, baita produktuaren merkaturatzea ikertu ere. Uste nagusi batetik abiatu ziren ordu hartan, eta, egun ere, horri eusten diote: «Antzinako barietate hauek asko dute eskaintzeko, baina ez ezagutzeak ez kontsumitzea dakar, eta azken horrek, berriz, betiko galtzea». Haren iritziz, tomate mota horiek babesteko ezagutarazi egin behar dira, eta, era horretan, kontsumitzailea ausartu behar da beste zapore batzuk probatzera. «Haiek, orokorrean, tomate mota bakarra jaten dute, eta ia beti heldutasun maila berdinean; egoskorrak gara janari kontuetan, eta gauza berriak probatzea kosta egiten zaigu; halere, harritu egin zaitezke». Tomate bakoitza «mundu bat» dela dio Odriozolak, eta, beraz, hainbat adibide eman ditu.
Euskal Herria «txikia» dela azaldu du Karabeleko kideak, baina jatorria bertan duten aukerak ere badaudela: «Tokiko tomate barietate goxo asko ditugu, eta euren artean ezberdintasun handiak izaten dituzte; gure ondarea bizia izanik, baloratzea eta ezagutaraztea bilatzen dugu». Hori dela eta, orain arte mantendu diren ia tomate gehienak landatu zituzten ikerketarako, eta egun ere hala egiten dute zenbaitekin. Horren adibide da, esate baterako, Aretxabaleta tomatea. Herri horretan bertan du jatorria, Gipuzkoan, eta, gerora, kilometro gutxira, Antzuolara (Gipuzkoa) zabaldu zen. Pikoluze, berriz, Lea-Artibai (Bizkaia) inguruko tomate mota bat da. Horiez gain, baina, badaude beste batzuk ere; esate baterako, St.Michel, Loidi, Igeldo, Tuterako zatarra eta beste hainbat.
Tokiko tomateez gain, badira beste herrialde batzuetatik eratorritakoak ere, eta etxaldean gogoan izan dituztenak. Izan ere, Odriozolak uste du «aberasgarria» dela ezaugarri klimatiko antzekoak dituzten eta Lur planetako beste txoko batekoak diren antzinako barietateak landatzea. Multzo horretan, sei azpimultzo egin ditu: tomate berdeak, horiak, beltzak, gorriak, arrosak eta adar itxurakoak. Horien barruan ere mota bat baino gehiago daude. Adibidez, Tulako beltza, Cherokee Purple, Errusiar beltza eta Early Pack. «Tokiko tomateak eta antzinako horiek askeak dira; haziak polinizazio irekitik sortuak dira, eta geure baratzean ekoiztu ahalko ditugu urtez urte».
Bi mota horiez gain, ordea, bada beste hirugarren bat ere: komertziala. «Gaur egungo gizarte ereduaren beharrei egokituta ekoizten dira, eta kanon jakin batzuei erantzuten die; homogeneoak eta gogorrak izaten dira, esate baterako». Horrez gain, azaldu du batetik bestera garraioetan egin beharreko bidaietan «ahalik eta ondoen» irauteko eta «emankorragoak» izateko hautatzen dituztela, eta gehienak hibridoak direla. Are, erantsi du haziak ere konpainia handiei erostera «behartuta» daudela. Talde horretan daude, besteak beste, Robin, Raf eta Jack tomate motak.
Odriozolak nabarmendu du «ziklo motzeko eta indar handiko» landareak dituztela Euskal Herrian oro har, uda motza izaten delako eta klima hezea. Horiek negutegian landatu ohi dituzte, kanpoaldeak eskaini ezin ditzakeen baldintzak izateko. Izan ere, erantsi du tomatea «erdi basamortuko» landare bat dela, hostoetan hezetasuna izatea gorroto duela eta sustraiak bustitzea gustuko. Halere, esan du lurrean beti hezetasuna eta janaria izanez gero hazi besterik egiten ez dela, eta fruitu gutxiago ematen. «Negutegian landatzean uraren eta hezetasunaren kontrola dugu, tenperatura beroagoa da, eta azkarrago hasten da; landarea egiten dugun unetik urik gabe egotera behartzen dugu, eta, era horretan, etorkizunean fruituak emateko joera izango du; ez da horrenbeste hazten». Hau da, landatzean ur asko botatzen diete, eta gero hilabete baten bueltan ez dute ureztatzen, sustraiak haztera behartzeko.
Hainbat dira landatzen dituzten tomateak, baina Odriozolak bat aipatu du: gerezi tomatea. «Oso fama txarra dute tomate horiek, eta arrazoia da supermerkatuetan eta garaiz kanpo saldu ohi dituztela; ez dute zaporerik, eta askotan oso azal lodikoak erabiltzen dituzte, komertzializaziorako errazagoa delako». Hala ere, nabarmendu du, izatez, gerezi tomateak baratzerako «indartsuak eta osasuntsuak» direla, baita klima hezeari aurre egiteko «gogorrenetakoak» ere. «Etxean ekoiztutako tomatetxo hauen zaporea izugarri ona da; oso goxoak eta usaintsuak dira». Jakinarazi du udaro ekoitzi ohi dituztela era horretako tomateak, hiruzpalau koloretakoak, oro har, baina baita gehiago ere. Are, urtero mota berri bat ere ekoizten dute, eta aurten, idi bihotz markako batekin ari dira lanean, jarraipen zehatzik egiten ari ez badira ere.
Tomate motez gainera, beste zenbait ikerketa ere egin dituzte, maila apalagokoak, hala nola izurriteekin eta gaixotasunekin, eta tratamendu biologikoekin lotutakoak. Hala ere, Odriozolak aitortu du gerora ere, maila batean edo bestean izan, jarraituko dutela barietateen ikerketa lanak egiten, azken batean proiektuaren parte handi bat dela iritzita. Hala ere, oraingoz, proiektua egonkortzen jarriko dute indarra, lehen sektoreko lanbideek «ospe galtze izugarria» dutela iritzita. Beraz, orain arte ekoiztutako tomateez gozatu nahi duenak eta, Odriozolak behin baino gehiagotan azpimarratu bezala, horiek dastatu nahi dituenak, etxaldean bertan dagoen dendara bertaratzeko eta bertan zer dagoen kuxkuxeatzeko aukera dauka.
Bihar: Tomateen ikerketak. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201835/tomate-motak.htm | TOMATE MOTAK | TOMATE MOTAK. | TOKIAN TOKIKOAK
Aretxabaleta. Tokiko moten artean ezagunena da; tamaina ertaina du, eta entsaladarako tomate oso goxoa da. Kolore arrosa-morea du, baina, lurraren arabera, gorriagoak izan daitezke. Izenak dioen eran, Aretxabaletan (Gipuzkoa) du jatorria, eta, gerora, Antzuolara (Gipuzkoa) ere igaro zen.
St. Michel. Tamaina ertaina du, baina Aretxabaletakoa baino pixka bat txikiagoa da; zapore indartsua du ere, eta estimatua da inguruan. Kolore gorri-laranja izan ohi du, eta gainaldea berdea, ez delako heltzen. Donostia inguruan mantendutakoa da, baina batez ere Añorgan (Gipuzkoa).
Pikoluze. Euskal Herrian nahiko zabalduta dagoen tomate bat da; idi bihotz motakoa da, luzea izan ohi da, eta gorria. Haragitsua da, eta haragia biguna eta delikatua da; horregatik, ez da erraza dendetan aurkitzea. Lea-Artibai (Bizkaia) bailaran zaindu eta mantendu den aldaera da.
Loidi. Tamaina handia du, forma zapala izan ohi du, eta gorria izaten da. Haragitsua eta zapore onekoa izaten da. Getarian (Gipuzkoa) aurkitutako tomate aldaera bat da, baina, hala ere, ez da zehatza bere antzinatasuna.
KOMERTZIALAK
Robin. Gaur egungo merkatuetan dagoen tomaterik ohikoenetako bat da, produktibitatearen eta merkatu homogeneoaren ondorioz; borobila da, gorria eta tamaina ertainekoa; esate baterako, Gipuzkoan erabiltzen den tomate komertzial hibridoetako bat. Azal fina du, eta zapore suabea.
Jack. Borobila da, tamaina ertain eta handikoa, azal fina izan ohi du, eta zapore leuna. Barietate hibrido komertziala da, eta Gipuzkoan gehien landatzen dena, esate baterako. Isurialde atlantikoan erabilitako barietatetik sortua da.
ANTZINAKOAK
Tomate berdeak
Evergreen. Izenak dioen eran, tomate berde bat da, nahiz eta heltzean pixka bat horixka jartzen den; horregatik, adi ibili behar da gehiegi ez heltzeko. Haragia berdea du, freskoa da, eta zaporea ere ona du; batzuetan, azidoa izan daiteke.
Tomate horiak
Ananas tomatea. Anana batek bezala, kolore horia du, marra gorrixka batzuekin; fruituak nahiko borobilak izaten dira, eta barnealdea haragitsua izaten du, hazi gutxirekin. Zaporea ere gozoa du. Australiar jatorriko barietate bat da.
Tomate beltzak
Cherokee Purple. Hasieran, arrosa tankerako kolorea izan dezakete, baina gero more ilunak izaten dira, lepoalde berdearekin. Tamaina ertain-handiko fruituak dira, haragitsuak eta zapore onekoak. Ehun urte baino gehiago dituen Ipar Amerikako barietate bat da, antzinako Cherokee herriak landua izan zena.
Tomate gorriak
Early Pack. Ekoizpenerako tomate bat da, eta oso emankorra. Fruitu gorri borobilak ditu; hasieran berdexka du lepo inguruan, eta gero gorri-gorriak. Zapal samarrak izaten dira, eta zapore gozoa izaten dute.
Tomate arrosak
Belmonte. Tamaina handiko tomate arrosa da. Landare indartsua izaten du, baita gogorra ere. Ekoizpena handia izaten da.
Adar itxurako tomateak
Andeetako adarra. Luzangak dira, puntadunak, adar formakoak, oro har; tonu berde bat ere izan ohi dute. Hazirik gabeak dira, oso mamitsuak eta azidotasunik gabeak. Frantses bildumagile batek Andeetatik ekarritako tomate mota bat omen da. | ||
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201836/bi-gizon-atxilotu-dituzte-donostian-100-kiloko-droga-zama-batekin-ihesean.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Donostian, 100 kiloko droga zama batekin ihesean | Ertzaintzaren kontrol batekin topo egin zutenean, ihesari eman zioten bi gizonek. 74 kilo kalamu eta 30 kilo haxix zeramatzaten autoan. | Bi gizon atxilotu dituzte Donostian, 100 kiloko droga zama batekin ihesean. Ertzaintzaren kontrol batekin topo egin zutenean, ihesari eman zioten bi gizonek. 74 kilo kalamu eta 30 kilo haxix zeramatzaten autoan. | Igandean, goizaldeko ordu biak inguru zirela, Irunera bidean zihoazen frantziar nazionalitateko bi gizonak, eta Gaintxurizketan (Gipuzkoa) ertzaintzaren kontrola aurkitu zuten. Polizia ikusi bezain laster, autoak buelta eman zuen, eta abiadura bizian Donostiara jo zuten barruan zihoazen bi gizonek, ertzainak atzetik zituztela.
Ihesaldiak Donostiako Parte Zaharrean jarraitu zuen, eta beste auto bat ere sartu zen, bi gizonen eta poliziaren artean, azken horien bidea oztopatzeko asmoz. Azkenean, ihesari emana zion autoa Pasaiara bidean zihoala, errepidetik irten zen, eta bi gizonak atxilotu zituzten. Atxilotuei laguntzeko asmoz polizia oztopatu zuen autoa, berriz, Donostian aurkitu zuten, gidariak hantxe bertan behera utzita, eta oraindik ez dute aurkitu.
Atxilotuak hogeita bost urteko bi gazte dira, eta kilo bateko 74 zorro zeramatzaten, kalamuz beteta. Horrez gain, 30 kilo haxix ere aurkitu zituzten autoan. Lehendik ere, zenbait delituren aurrekariak zituzten gazteek: droga trafikoa, atentatua eta poliziaren aurkako erresistentzia. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201837/frankismoan-eraikitako-bi-bunker-agerian-utziko-dituzte-lesakan.htm | Gizartea | Frankismoan eraikitako bi bunker agerian utziko dituzte Lesakan | 1940 eta 1950 urteen artean eraiki zituzten soldaduska egiten ari ziren gizonezkoek, Francoren erregimenaren aurka etor zitekeen ustezko inbasio bati aurre egiteko. Hogeita bortz gazte boluntario ari dira ingurunearen leheneratze lanetan. | Frankismoan eraikitako bi bunker agerian utziko dituzte Lesakan. 1940 eta 1950 urteen artean eraiki zituzten soldaduska egiten ari ziren gizonezkoek, Francoren erregimenaren aurka etor zitekeen ustezko inbasio bati aurre egiteko. Hogeita bortz gazte boluntario ari dira ingurunearen leheneratze lanetan. | Preso errepublikanoek eraikitako errepidearen bederatzigarren kilometrotik goiti dago lekua; baina ez da hori gaia; edo bai. Lesakatik (Nafarroa) Oiartzunera (Gipuzkoa) doan errepidea 1939 eta 1943 bitartean eraiki zuten Francoren erregimenaren pean preso ziren dozenaka gizonek, bortxazko lan gisa. Lan horien jarraipena izan ziren errepidearen gainaldean eraiki zituzten bunkerrak: orduko hartan, soldaduska egiten ari ziren gizonezkoek eraiki zituzten; behartuta, horiek ere.
1940 eta 1950 bitartean eraikitako bi bunker ari dira agerian uzten egunotan Lesakan, Gardelko Pagoetako parajean, Agiñara bidean. Francoren erregimenaren aurka «Europa demokratikotik» etor zitekeen ustezko inbasio bati aurre egiteko eraiki zituzten: Pirinio osoan, ia 10.000. «Hasiera batean, 15.000 eraikitzea zuten asmoa, baina, azkenean, 8.000 inguru-edo egin zituzten», azaldu du Anna Garriges 16 urteko gazte boluntarioak. Garrigesen gisan, 25 gazte ari dira egunotan bunker horietako bi agerian uzteko lanetan, Nafarroako Gazteriaren Institutuak antolaturiko udalekuetan. Nafarroako hainbat txokotatik, Herrialde Katalanetatik eta Espainiatik etorritako 15 eta 18 urteko gazteak dira guziak.
Javier Remirez Nafarroako Gobernuko presidenteordea, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria eta Ladis Satrustegi Lesakako alkatea lantegia ikusten aritu dira gaur goizean. Remirezek adierazi du «kontent» daudela gazteak egiten ari diren lanarekin, baita memoria historiko «mingarria» berreskuratzearekin ere. Nabarmendu du pandemia garaian ere «posible eta desiragarri» dela gazteentzako halako «aisialdi aukerak» eskaintzea, «bereziki pairatu baitute sozializazio eskasia». Ollok ere azpimarratu du bi arlo «oso interesgarri» elkartzen direla Lesakako lantegian: gazteak eta memoria. «Gazteak ari dira hainbeste urtez ezkutatuta egon den memoria berreskuratzen. Haiek dira etorkizuna, eta oso inportantea da haien lana». Bunker horiek gotortu nahi zituzten mugak ezabatzearen beharra nabarmendu du, halaber: «Horrelakorik ezin da errepikatu. Mugak ezabatu egin behar dira, nola fisikoak hala mentalak». |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201838/eolikoen-aurkako-hirugarren-mendi-martxa-antolatu-dute-abuztuaren-14rako.htm | Gizartea | Eolikoen aurkako hirugarren mendi martxa antolatu dute abuztuaren 14rako | Labrazara egingo dute martxa. Zentral eolikoek «mehatxatutako» natura ondarea ezagutarazteko antolatu dituzte mendi martxak. | Eolikoen aurkako hirugarren mendi martxa antolatu dute abuztuaren 14rako. Labrazara egingo dute martxa. Zentral eolikoek «mehatxatutako» natura ondarea ezagutarazteko antolatu dituzte mendi martxak. | Arabako Mendiak Aske plataformak hirugarren mendi martxa egingo du abuztuaren 14an, Babestu Maite Duzun Mendia kanpainaren barruan. Iturrieta eta Arkamoko (Araba) martxen ondoren, Labrazaren txanda da orain. Arabako mendietan proiektatutako parke eolikoen «eragin negatiboak» salatu nahi dituzte kanpaina horren bidez:«jendeak Arabako lurraldean proiektatutako zentral eolikoek mehatxatutako natura ondarea ezagutarazteko».
Mendi martxa Labrazatik aterako da 09:30ean, eta hamabi kilometro zeharkatuko ditu, Valdesara joan, eta Dueñasko Pinuditik Labrazara itzuliko dira.
Antolatzaileen arabera, inguruan eraiki asmo den parke eolikoak «eragin negatiboa» izango du biodibertsitatean.135/11 Foru Aginduak babestutako eta Arabako Lurralde Historikoko Baso Erreserben Katalogoan sartutako Dueñasko Pinudiari eragingo dio bereziki.
Proiektuen inpaktua
82 hektareako eremua hartzen du pinudi horrek, eta malda handiko muino batean dago. Plataformak ohar batean adierazi duenez, pinudia «balio biogeografiko handikotzat» hartzen da. Manifestazioaren antolatzaileek nabarmendu dute Labrazako elur zuloa dagoen ingurune naturala ere suntsituko duela, Las Llanas barrutian, 910 metroko altueran:historian zehar elurra biltzeko eta elikagaiak kontserbatzeko erabili izan da.
Gainera, inpaktu bisuala nabaria izango da: «Parke eolikoak ere zuzeneko eragina izango du Labrazan, haize errota batekin; Bilboko Iberdrola dorrea baino altuagoa izango da, herritik kilometro batera baino gutxiagora egongo da».
Mendi martxa horren bidez, Arabako Mendiak Aske plataformak, Labrazak eta Arabako Errioxa eskualdeak agerian utzi nahi dute «lurraldearen erabilera enpresa eta sozietate pribatuen eskura dagoela, edozein kostutan norberaren irabazirako energia sortzea lehenesten baitute».
Datorren irailaren 11n hurrengo mendi martxa egingo da, helburu berarekin, Arabako Azazeta mendietan. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201839/jaurlaritzak-23-agerraldiren-berri-eman-du-eta-zailtzat-jo-du-haien-arrastoa-segitzea.htm | Gizartea | Jaurlaritzak 23 agerraldiren berri eman du, eta zailtzat jo du haien arrastoa segitzea | Jose Luis Quintas Osasun sailburuordearen hitzetan, agerraldiek «askotariko sorburuak» dituzte, eta lotura dute joan-etorrien eta harreman sozialen areagotzearekin. Hego Euskal Herrian, 879 COVID-19 kasu atzeman dituzte astelehenean. | Jaurlaritzak 23 agerraldiren berri eman du, eta zailtzat jo du haien arrastoa segitzea. Jose Luis Quintas Osasun sailburuordearen hitzetan, agerraldiek «askotariko sorburuak» dituzte, eta lotura dute joan-etorrien eta harreman sozialen areagotzearekin. Hego Euskal Herrian, 879 COVID-19 kasu atzeman dituzte astelehenean. | Birusak harrotua segitzen du oraindik ere Euskal Herrian, eta, ezinbestean, osasun sistemek begirada ernez erreparatu beharra diete tokian tokiko kasuei. Hain zuzen, azken egunotan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan detektatu diren agerraldiei buruzko informazioa plazaratu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Jose Luis Quintasek, goizean Bilbon egindako prentsaurrekoan. Azaldu duenez, Osakidetzak 23 agerraldi atzeman ditu. Horietako sei enpresetan gertatu dira; bi, udalekuetan; lau agerraldi Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik kanpo egindako udalekuetatik eratorritakoak dira. Gainera, beste zazpi agerraldi zahar etxeetan detektatu dituzte, eta, beste bi, ezkontza ospakizunetan.
Quintasen arabera, zaila da atzeman diren agerraldi horien sorburuak zein diren zehaztea, jatorriak «askotarikoak» baitira. Dena dela, sailburuordeak iradoki du horietako kasu batzuetan ez dela behar bezala jokatu: «Agerraldi horietako asko aise eragotz zitezkeen segurtasun neurriak hartu izan balira».
Milatik behera, bigarren egunez
Izurriteak Hego Euskal Herrian hartua duen joerari dagokionez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak 9.216 proba diagnostiko egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta horien guztien %9,5ek eman zuten positibo: beste 879 kutsatu zenbatu zituzten, alegia.
Halaber, erietxeei so eginez gero, atzo 62 gaixo ospitaleratu zituzten gaitzaren sintomak larriagoturik. Horietako sei Nafarroan erietxeratuak dira, eta, gobernuak zehaztu duenez, horietako bost ZIUetara sartu dituzte zuzenean, larri. Azken datuen arabera, Hegoaldeko zentroetan guztira 445 paziente daude gaitzak jota erietxean. 91 dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201840/cafek-236-autobus-egiteko-kontratua-lortu-du.htm | Ekonomia | CAFek 236 autobus egiteko kontratua lortu du | Danimarka, Estonia eta Valladoliderako (Espainia) izango dira; guztiak gas natural bidezkoak eta elektrikoak. | CAFek 236 autobus egiteko kontratua lortu du. Danimarka, Estonia eta Valladoliderako (Espainia) izango dira; guztiak gas natural bidezkoak eta elektrikoak. | CAFek 70 milioi eurotik gorako hiru kontratu lortu ditu Solaris filialaren bidez, Danimarkarako Estoniarako eta Valladoliderako (Espainia). Guztira, 236 autobus egingo ditu.
Horietatik 29 Aarhus hirirako izango dira. Urbino modelokoak denak, %100 elektrikoak. 2022ko erdialdean entregatzea aurreikusten du. Aarhus Danimarkako hiririk handienetan bigarrena da, eta aurreneko aldia da Solarisen autobusak erosten dituena.
Estoniako hiriburuan, Tallinen, berriz, CAFek kontratu bat sinatu du gas natural bidezko 100 autobus hornitzeko; beste 50 ibilgailu egiteko aukera aipatzen du hitzarmenak. Eta lanak 2022an entregatzea. 2002. urtetik 250 autobus baino gehiago egin ditu Beasaingo enpresak Tallinnerako. Horrez gain, hirigunean zerbitzua ematen duten 20 tranbia bereak dira.
Valladoliderako (Espainia), berriz, gas natural bidezko 57 autobus egingo ditu Auvasa operadorearentzat.
Kontratu horien bidez, CAFek jarraipena eman dio urteko lehen seihilekoan erakutsitako joera onari. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201841/tokiokoa-honela-kontatu-du-berriak.htm | Kirola | Tokiokoa honela kontatu du BERRIAk | Albisteak, analisiak, elkarrizketak... Denera ia 300 pieza argitaratu ditu BERRIAk Tokioko Olinpiar Jokoen berri emateko. | Tokiokoa honela kontatu du BERRIAk. Albisteak, analisiak, elkarrizketak... Denera ia 300 pieza argitaratu ditu BERRIAk Tokioko Olinpiar Jokoen berri emateko. | Bi aste eta 273 informazio pieza, tartean albisteak, analisiak, elkarrizketak... Bideoak ere gehitu behar.
Horien artean daude euskal kirolariek irabazitako dominen kontakizunak, proben osteko elkarrizketetan jasotako lehenengo hitzak eta, gero, patxada handiagoz eginiko elkarrizketak.
Igandean amaitu ziren Tokio jokalekutzat eduki duten Olinpiar Joko ezohikoak, eta albiste bilduma honetan batu ditu horiek guztiak, kirolaren festarik handiena nolakoa izan zen ikusteko:
Tokioko Olinpiar Jokoetako albiste bilduma. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201842/nola-eman-irtenbideak.htm | Bizigiro | Nola eman irtenbideak | Lanerako esparru zabala ematen die tomateak ikerlariei. Intia eta Neiker institutuek hainbat entsegu dituzte abian jarrita. Ekoizleekin elkarlanean ari dira, ahalik eta produktu «jasangarriena» jartzeko kontsumitzailearen esku. | Nola eman irtenbideak. Lanerako esparru zabala ematen die tomateak ikerlariei. Intia eta Neiker institutuek hainbat entsegu dituzte abian jarrita. Ekoizleekin elkarlanean ari dira, ahalik eta produktu «jasangarriena» jartzeko kontsumitzailearen esku. | Erantzunak» eta «irtenbideak». Horiek dira gehien aipatzen dituzten hitzak, eta diote horiek «ematea» dela euren egitekoa. Carlos Marzo Intia Nafarroako Nekazaritzako Elikagaien Teknologia eta Azpiegituren Institutuko ikerlaria da, eta Patrick Riga, berriz, Neiker Nekazaritza, Ikerketa eta Garapenerako Euskal Erakundekoa. Biek diote tomateak ematen duela «jokoa», sortzen duela «interesa», eta biek aipatzen dituzte behin eta berriz bi jarduera: «hidroponikoa» eta «ekologikoa».
Neiker institutuko bi ikerlari, euren laborategian, tomateei buruzko datuak jasotzen. Neiker
Ekoizleekin ari dira elkarlanean, eta kontsumitzailearen mahaian ahalik eta produktu «jasangarriena» eta «zaporetsuena» jartzea dute helburu. Intiak, Sartagudan eta Cadreitan (Nafarroa) ditu ikerketarako guneak. Marzok azaldu duenez, haienak dira entsegu batzuk eta enkarguz egindakoak besteak: «Abian jarritako gure ikerketetan ari gara nekazarientzat irtenbideak topatu nahian herbiziden arloan, akaroen kontrolean... Kontratupean ditugun horietan tomate kontzentratuaren inguruan ari gara ikertzen, cherry motako tomatearen inguruan».
Sartagudako lursailean ekoizpen ekologikoari buruzkoak lantzen dituzte, eta Cadreitako lursailean ekoizpen integratuari buruzkoak. Azken horretan biodi- bertsitatea hobetzea, fitosanitarioen erabilera murriztea... dute helburu. Hidroponikoa eta ekologikoa hitzetik hortzera darabiltza Marzok. Horren inguruan ari dira euren lana josten. Argibideak Marzorenak dira: «Hidroponikoa ezin da izan ekoizpen ekologikoa, ekologikoaren helburuetako bat lurraren hobekuntza delako, eta hidroponikoak ez duelako lurrik erabiltzen. Horrek ez du esan nahi ezin dugula egin hidroponikoaren erabilera ekologiko bat. Horri buruz ari gara ikertzen».
Pasioz mintzo da Intiako ikerlaria. Tomatearen inguruan duten ikerketarik puntakoenaz galdetuta, ekoizpen hidroponikoan «ongarrien zirkulazioari» buruz dutena nabarmendu du. «Hidroponikoan urari botatzen zaio ongarria, ur hori putzu batera doa, baina berriz erabiltzen da, berriz jartzen dugu zirkulazioan. Ongarrien erabilera eraginkorragoa egiten da horrela, eta, batez ere, ongarrien erabilera murrizten dugu horrela».
Tokiko tomate motak ere lantzen dituzte Intian. Marzok Tuterako itsusia izeneko tomatearen inguruan egiten ari diren ikerketa nabarmendu du. Industriarako erabiltzen direnen artean, aldiz, H9036 izeneko tomatearen inguruan dituzte entsegu gehien eginda. «Tomateak jokoa ematen du. Badirudi baratzeetako produktu soil bat dela, baina gauza asko mugitzen dira tomatearen inguruan. Nafarroako Agrobioteknologia Institutuarekin ere ari gara lanean, bioestimulatzaileen bidez, fosforoaren eta ongarri nitrogenatuen erabilera nola gutxitu aztertzeko, eta izurriteen eta gaixotasunen kontra landareen erresistentzia gehitzeko».
Produktu fitosanitarioen erabilera debekatu dute, eta tomateak behar ditu konponbide «jasangarriak», Marzok dioenez. Erantzun horiek ematea da haien egitekoa: «Baimendutako produktuak erabiliz eta tomateak dituen arazoei konponbideak emanez».
Marzok ez du bere beste beste «kezka»ezkutatu: biodibertsitatearen galera. «Biodibertsitatearen galerak eragin du akaroak deskontrolatzea, eta horri ere irtenbidea eman behar zaio. Tomateari buruzko entsegu guztietan loreak ikusten dira inguruan, eta ez da kolorea emateko bakarrik. Biodibertsitatea gehitzea, eta polinizatzaileak eta izurriteen kontrolatzaileak gehitzea bilatzen dugu horrekin».
Patrick Riga Neiker institutuko ikerlaria da. Urteetako eskarmentua du landareen ekoizpenaren alorrean, eta dio tomateak «interesa» pizten duela ekoizle, kontsumitzaile zein ikerlarien artean: «Mota askotako tomateak daudelako: morfologikoki, cherry erako txikiak zein kiloko tomateak izan daitezkeenak, kolore askotakoak, zapore askotakoak... Ez da patata bat. Patatak ez du horrenbeste joko ematen. Sukaldariei ere potentzialitate hori duela iruditzen zaie».
Neiker ikerketa zentroan bi lan ildo dituzte zabalik tomatearen inguruan: barietate komertzialena eta tokiko barietateena. Aurreneko ildoan Jack izeneko tomatea da «izarra», Rigak azaldu duenez: «Ekoizpen integratuan egiten da eta Eusko Label zigiluarekin saldu daiteke».
Bertako barietateen inguruan, aldiz, «balorizazioa» da lortu nahi dutena. Euskal Herriko 100 tomate espezie inguru dituzte germoplasma bankuan —hazien bankua—. Bilduma hori ikertzen segitzen dute, euskal tomatearen hobekuntza eta bereizketa lor- tzeko helburuarekin. Hala, gene- tikoki identifikatu nahi dute zein den ekoizlearentzako eta kontsu- mitzailearentzako tomaterik aproposena. «Bertako produktuak sartzeak, gurea denari balioa emateaz gain, ekoizleari aukera ematen dio bere eskaintza dibertsifikatzeko. Barietate bakoitzak ditu bere abantailak eta bere desabantailak. Tokikoak edo tradizionalak izan daitezke bigunagoak, eta lehenago hondatzen dira, baina haiek komertzializatzeko zirkuitua aldatu eta salmenta zuzenagoa egiten baduzu, arazo hori ekiditen duzu».
Neikerreko ikerlariak dio «normalean» tokiko barietateak « zaporetsuagoak» direla eta horiek «babestea eta mantentzea» dela haien helburua. Dena dela, abian dituzten ikerketa ildoetan jorratzen dituzte landaketarako teknikak, eta ikertzen dituzte «jasangarritasuna» eta «produktibitatea». Ikerketa sakonak dira tomatearenak: dentsitateak, txertaketak, tenperaturak... «Barietate gehienak, izan ere, lurrik gabe landatzen dira, ia dena hidroponikoan. Ekologikoan ere bai, baina gutxiago. Euskal Herrian hidroponikoa da nagusi». Entsegu guztietan neurtzen dituzte «ekoizpen komertzialari» dagozkion alorrak, baina baita ere «kalitateari» dagozkionak: «Kalitate sentsoriala: azukreen kantitatea, azidotasuna, gogortasuna, urtsutasuna... eta alderdi organoleptiko guztiak, eta osasunarekin zerikusia dutenak: C bitaminak, fenolak... osasunarentzat onak diren horiek».
Erantzunak eta irtenbideak bilatzea da ikerlarien lana, eta horretan ari dira Intian eta Neikerren. Baina ez da bakoitza bere aldetik ari. «Elkarlana» da sustatu nahi dutena. Patrick Rigak argi dauka hori: «Proiektu horietan guztietan ekoizleek parte hartzen dute, zeren gure ikerketen transferentziarik egiten ez badugu, ez dute ezertarako balio. Kooperazio eta elkarlan proiektuen bidez antolatzen da hori guztia».
«Uztartze» lan bat da ikerlariek egiten dutena. «Zubiak» jartzea da haien egitekoa. Eta ez da lan «erraza». Ekoizleari kontsumitzailearen arabera jokatzea dagokio nahi baino gehiagotan. Hala dio Patrick Riga Neikerreko ikerlariak: «Ekoizlearen erabakiak eta interesa kontsumitzailearen araberakoak dira. Egin genuen bere garaian ikerketa bat tomatearen dibertsifikazioari buruzkoa. Aztertu genuen merkatua. Badaude mota batzuk jendeak ezagutzen ez dituenak, baina dastaketak egiten direnean, gustatu egiten zaizkio jendeari, eta harrapatu egiten dute. Eskariaren arabera dabil ekoizlea. Marketinak jendea mugitzen du, baina ekoizlea ekoiztera dedikatzen da, eta ez dauka normalean marketin kontuetan aritzeko ez denborarik eta ez aukerarik».
Joera bat nabarmentzen du Rigak: bertako tomatea geroz eta gehiago ekoizten da, eta ekoizle horiek zuzeneko salmenta egiten dute. «Irudipena daukat kontsumitzaileak geroz eta gehiago eskatzen duela zaporetsua eta bertakoa dena, ingurumenarekin kezkatuta dagoen kontsumitzailea da, 0 kilometroarekin kezkatuta dagoena, gasen emisioarekin kezkatuta dagoena. Belaunaldi berrietan geroz eta gehiago ikusten da hori».
Tomate urtea ote? «Uda hasiera kaskarra izan da tomatearentzat, batez ere, baratzeak aire librean dituztenentzat. Euri gehiegi, hotza... alegia, gaixotasun asko». Eguzkiak du giltza.
Bihar: Tomateak: ekoizleak eta landatzeko moduak. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201843/elak-legezko-erregulazioa-eskatu-du-herritar-guztiak-txertatzeko.htm | Gizartea | ELAk legezko erregulazioa eskatu du herritar guztiak txertatzeko | Sindikatuak gogorarazi du birusa desagerrarazi beharrean birusarekin bizitzea erabaki duten gobernuek dutela «erantzukizuna». | ELAk legezko erregulazioa eskatu du herritar guztiak txertatzeko. Sindikatuak gogorarazi du birusa desagerrarazi beharrean birusarekin bizitzea erabaki duten gobernuek dutela «erantzukizuna». | ELA sindikatuak lege erregulazioaren beharra defendatu du herritar guzti-guztien (%100) txertaketa prozesuan aurrera egiteko asmoz, eta koronabirusaren aurkako neurri eraginkorrago gisa. Gogorarazi du, halaber, birusa desagerrarazi beharrean birusarekin bizitzea erabaki duten gobernuek dutela «erantzukizuna».
Horretarako, sindikatuak urtarrilaren 8an adierazi zuena gogorarazi nahi izan du: «Txertaketa orokorrak eta, bereziki, pandemiak gehien eragiten dien kolektiboenak edo haiekin kontaktuan dauden langileenak nabarmen murriztuko ditu gaixotasuna hartzeko arriskuak, baita beste pertsona batzuk kutsatzekoak ere».
Alde horretatik, ELAk uste du txertaketak, batez ere pandemia batean, kontuan hartu behar duela herritar guztien osasuna. Horregatik, sindikatuak adierazi du egokia dela gizarte osoa eta, bereziki, osasun arloan ahulak diren pertsonekin lan egiten duten langileak txertatzea. Txertaketa horren derrigortasunak botere publikoek «aldatu nahi izan ez duten» erregulazio bat eskatzen du, eta ELA erregulazio horretan aurrera egitearen alde agertu da.
Salaketa
Horrekin batera, sindikatuak salatu du zerbitzu publikoetako arduradun batzuk saiatu egin direla sektore horietako langileak «kriminalizatzen», Arabako ahaldun nagusiak egoitzetako langileekin egin duen bezala, Ramiro Gonzalezek immunizatu gabeko profesionalek adinekoen egoitzetan lan egitea debekatzeko egindako lege babesari erreferentzia eginez.
Hori dela eta, ELAK uste du Arabako ahaldun nagusiak egindako baieztapenak «hipokrisiaren eta bere erantzukizunak bere gain ez hartzearen adibide» direla. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201844/intentzioak-ditu-beti-zentzua-eta-eraginkortasuna-ematen.htm | Kultura | «Intentzioak ditu beti zentzua eta eraginkortasuna ematen» | Kantua, dantza eta margolaritza gorpuzten ditu Lannesek, betiere entzumena lanabes. Sentituak erakusten dio xendra; traba guziengatik egin du. Orain badu hauta, hala baitu hautatu. | «Intentzioak ditu beti zentzua eta eraginkortasuna ematen». Kantua, dantza eta margolaritza gorpuzten ditu Lannesek, betiere entzumena lanabes. Sentituak erakusten dio xendra; traba guziengatik egin du. Orain badu hauta, hala baitu hautatu. | Arantxa Lannesek (Uztaritze, Lapurdi, 1987) bere burua entzuteko sintonia atzeman du, eta, harekin lerrokatua izateko, margolaritzak, kantuak eta dantzak ematen dizkiote bidea eta ogibidea. Orain arte bereiziak bazituen ere, hiruren arteko harmonia atzeman berri du, Alabadena elkartea sortu baitu, hiru arloetan libreki sortzen jarduteko, sentitu bezala.
Arantxa Lannes. Patxi Beltzaiz
Zein izan da zure bizian murgiltzen lehena: dantza, kantua edo ilustrazioa?
Baxoan hautan hartu nituen arte plastikoak, eta Bordelen lizentzia lortu nuen. Ondotik, arte ederren eskolan sartzeko azterketa prestatzen hasi nintzen Baionan. Hartua izan nintzen, baina dantza ikustaldi batean ere onartu ninduten Tolosan [Okzitanian].
Bi bortetatik bakarra ireki behar...
Kolpe batez izan zen: «nahi dut dantzatu». Bestalde, arte plastikoak ikasi bai, baina asko irakaskuntzara dedikatzen dira. Alta, nik ez nuen hori sentitzen, sorkuntza nahi bainuen. Forma fisiko ona behar duzu hiru urteko ikasketa intentsiboetarako. 21 urte nituen orduan... Gaztea izanki, hobe. Adinak zuen hautua egin. Baina, nonbait, ebidentzia bat zen.
Gaztea baino gazteagoa izan behar dea dantzarako?
Zenbait koreografok erran zidaten berantegi zela dantzari profesionala izateko, ikasteko denbora behar baita, eta 30 urterekin jada dantzariaren karreraren bukaera kontsideratzen baita. Arrazoi izan dut kasko gogorra izatea. Ez zekiten gorputza prest nuela. Behar dena da mugimenduaren inteligentzia bat eta determinazioa, arte guzietan bezala. Uste dut pertsonen araberakoa dela berant hastea edo ez. Gainera, emazteentzat den arlo horretan ere emazteentzat zaila da, anitz baikara eta toki guti. Aise eman dezakezu amore.
Nola borrokatu zenuen?
Garai hartan ez nintzen ohartzen [21 urterekin], baina oraindik arras moldagarria da gorputza, eta fisikotasuna maite nuen, gorputza prest nuen. Kontziente nintzen gaitasunak nituela, eta banekien horretara dedikatuz gero zerbait aterako nuela. Arantxa Iturralde lagunak ere akuilatu ninduen: baietz, posible zela, baina determinazioa behar zela. Zahartu ahala, beldur gehiago dugu; alta, esperientzia ere handiagoa dugu! Beldur gara gure gaitasunez eta arriskuak hartzeaz, biluztea galdegiten baitu.
Kolpez dantzatu nahi zenuela, baina aritua zinen, ez dea hala?
Gimnastikan eta Uztaritzeko Izartxo dantza taldean ibilia naiz ttipitatik, eta parada ukan dut dastatzeko afrikar dantzak, baita garaikidea ere; horrek dit piztu zinez dantzatzeko enbeia. Hartzaro festibala kari, Burrunka taldearekin bi muntatu genituen, Ufaka zanpaka eta Hartza iguzki. Baina ez nuen sekula irudikatu hortaz bizi zitekeenik.
Noiz ikusi zenuen arlo bat baino gehiago jorra zenezakeela?
Arte plastikoetarako prestaketan performerrak aurkitu nituen, eta ezin asea den gose bat piztu zidaten. AEBetako koreografoak ikertu genituen, eta diziplinartekotasun kontzeptua landu.
Dantza ikasketen ondotik?
Euskal Herritik kanpo mugitzeko gogoa banuen ere, Elirale konpainian hartu ninduten. Presaz nintzen lanbide batean aritzeko. Orduan zitzaidan hirugarren atea zabaldu: kantuarena.
Ezezagunena dea zugan?
Familiatik dut zaletasuna, Anje Duhalde otto baitut. Xabier Amilibia lehengusuarekin bigarren saria irabazi genuen haur kantu txapelketan. Orduan nintzen lehen aldiz atera jende aitzinera kantatzera. Baina bazter utzi dut kasik hamar urtez. Harik eta H ikusgarria prestatzen hasi ginen arte, Kriztof Hiriart ari izan zen Pantxika Teilleriarekin elkarlanean; soinuetatik partitzea zen ideia, eta ahotsa lantzea. Erran zidan: «Zoaz kontserbatoriorat, entzunaldia pasatu eta ahotsa landu».
Berriz ere eskolarat, beraz?
Lau urtez kantu lirikoa ikasi dut. Elirale konpainian lanean ari nintzen bitartean, aldi berean, koreografo gisa ere aritu naiz sorkuntza batzuetan: Buruz behera Uztaritzen, Eate Baigorriko Arrola taldearekin, Ixtante Garaztarrekin eta Uztaritzeko kabalkada. Sei urtez topera ibili naiz!
Kantuz nahi bizi?
Kantua dut gutien garatu, gauza gehiegi nituelako. Baina Doctor Mephisto taldean korista gisa aritu naiz. Utzi dugu, baina talde berria sortzen ari gara, zeina profesionala izanen baita. Country-rock kantuak arrahartuko ditugu. Pianoari lotu natzaio duela urtebete. Bahez emazte talde zuberotarrean ere parte hartzen dut.
Dantzari gisa, arizale izanez hasi, eta ariarazle ere bilakatu zara, ez?
Dantza irakasteko diploma lortu nuen, 2019an; geroztik, Iparralai elkartean irakasten hasi naiz, Garazin. Baina Covid-19arengatik frustragarria izan da biziki, zeren eta ene egiteko manera bilatzen hasia nintzenean dena eten baita. Urte hondarrean Elirale konpainia utziko dut, ene baitatik hasiko bainaiz.
Zure kontu jarriko zara, baina zein diziplina jorratuko duzu?
Alabadena elkartea sortu dut; alabaina da, baina ene euskalkian. Maite dut anbiguotasun hori: jakin gabe zertan ariko naizen, dantzan, margolaritzan edota kantuan.
Ainize Madariaga. Patxi Beltzaiz
Nola bizitzen duzu diziplina bakoitzean sorkuntzarainoko barne prozesua?
Hiruren arteko puntu komuna gorputza dut. Gauza fisikoa da gertatzen: margotuz jestua da, kantuan ene gorputz guzia engaiatzen da, sentitzen eta bizitzen baitut gorputzean. Dantzan zer erranik ez. Dantza eta izateko manera bata bertzearen miraila dira. Borondatea ez da aski. Bizitu, digeritu eta gorpuztua duzularik, orduan bai.
Kantuan ere gauza bera da: zenbat eta borondate gehiago eman, orduan eta okerrago ateratzen da, borondatea ez baituzu kausitzen indarrarekin. Intentzioak ditu beti zentzua eta eraginkortasuna ematen. Oso zaila da hori onartzea, kanporatu behar baituzu zerbait justua ateratzeko. Funtsezkora jo behar duzu, eta ariketa zaila da; xumetasuna erakusten dizu.
Tinduan ere berdin da: alimaleko ideia ukan dezaket, baina ikaragarriko kaka aterako zaizu. Onartuz kaka bat dela, hasten zaizu zerbait interesgarria ikusten, hori dut garatzen. Orduan, naizen horrekin lerrokatua ikusten dudalarik, obra bukatua da.
Zer desberdintasun ikusten dituzu diziplina horien artean?
Dantza efimeroa da, uneko bizipena da, esperientzia bat. Dantza bera izanik ere, aldiro esperientzia desberdina da. Margolaritzan, aldiz, obra bukatua delarik egoten da, eta batzuetan ez gara gehiago akort berarekin. Joan-jinak dira. Kantuaren kasuan, grabatua delarik ere gauza bera gertatzen da. Objektu bat gelditzen da. Horri esker, halere, emaitza erakusten duzu jendaurrean, eta kanpoko begiradak erakusten dizu zuk ikusi ez duzuna; eta ohartzen zara ez duzula deus menperatzen! Eta gisa horretan aitzinatzen zara. Terapia bat da.
Horregatik ez dut ulertzen arte terapia, edozein gauza kontzienteki praktikatuz terapia forma bat baita. Aldiz, kontsumituz egiten baduzu, ez; ez zaizu deus gertatuko, salbu eta zainak libratuko dituzula, edo justu uneko plazera hartuko.
Zer ematen dizu bakoitzak?
Enetzat, hitzek erran ezin dutena horien bidez erraten dut. Behar bat da. Horrek guziak erraten dit nola naizen bizian, inguruarekin. Anitz ikasten dut ene buruaz, eta laguntzen dit izaten. Baina desafio bat da aldiro. Zailtasunak ere badira. Bada alimaleko barne kalapita. Gertatzen zait negar egitea deus ez dudalarik lortzen.
Usu, ene mugengatik neroni preso sartzen naiz, ez besteengatik. Baina hortik bizitzeak ekartzen du etengabeko erruduntasuna, baloratua baita lanean sufritzea, plazerik ez hartzea, pasioz bizitzea. Ez naiz gehiago pasioan. Esperientzia hau haratago doa: desira bat da. Alta, ez du irauten; bikote harremanean bezala da, gorabeherak baitaude. Ohartu behar da lanbide bat dela gurea, besteak ez bezalakoa; ados, baina ez du erran nahi beti erraz eta arina denik. Erruduntasun horrek pusatu nau gehiago egitera.
Are, diziplina aniztasun hori gaizki ikusia da, bekaizkeria sortzen baitu, eta badelako ustea lana azaletik egina dela. Iruditzen zait iruzurra naizela; baina ez dut halako pretentsiorik, bakarrik arlo horretan dabilenaren ber heina dudala. Lotua da ere berant kontzeptuarekin. Besteen maila harrapatu behar dudala.
Dantzan taldeka ari zara. Kantuan ere bai. Margolaritzan, berdin gutiago...
Margolaritza arras esperientzia pertsonala da, eta behar du intimitate hori. Talde lanak ere maitatu ditut, baina haien esperientzia hain da intimoa, non koadroa markatu beharra baita, batak besteari intrusiorik ez egiteko.
Dantzan, taldean ari izan naiz gehienetan, nahiz bakarka ere batzuk eman izan ditudan. Dantzari gisa, talde batean sentitzen duzu zeure burua, baina eramaile gisa, bada bakardade forma bat. Eta kantuan, lirikan adibidez, taldean lantzen duzu, baina bakarkako kurtsoak hartu ditut. Kasu guzietan entzumena duzu landu behar. Isiltasunean zure baitakoa entzuten duzu.
Lanbidean hori dut ikusten: haurrek badutela entzuteko arazoa, orokorrean gizartean. Gaizki ikusia baita norberak bere burua entzutea. Alta, entzumenak badu zentzu anitz, nahiz ariketa zaila den. Diziplina guzietarako balio dit.
Diziplinak elkarren artean nahasi izan dituzu?
Orain arte ez, baina une batez sentitu dut beharra elkarren artean nahas daitezen ene proposamenak sortzeko. Ene artista nortasunean baieztatzeko beharra sentitu dut. Iaz lehentze erakutsi nuen Oihanean proiektua. Hartan, margolan anitz egin nituen, eta hortik abiatu nintzen ipuina idazteko Xan Errotabehererekin. Trama bilakatu da. Joan-jinak izan dira, arlo bakoitza besteari erantzunez. Materia sortu dut obra batetik, bi kantu, konparazione. Banuen beharra baieztatzeko. Aztarnak proiektuan, zuzenean ariko naiz margotzen. Konplexua da hiru diziplinen arteko uztarketa, ez da sistematikoa izan.
Baduzua diziplina baten beharrik bertze baten egiteko?
Hiru hizkuntza ikasi ditut, eta hirurak beharrezkoak nituen. Baina, batzuetan, beste hizkuntzaren hitz bat erabiliko duzu, egokiagoa baita. Hor ere arlo bat erabiliko dut, ahal bezain justu izateko erran nahi dudanarekin. Oihanean lanean, adibidez, hiru diziplinak orekatu ditut. Baina teknikoki konplikatua da. Horregatik ez dut uste sistematikoki interesgarria denik. Hurrengo proiektuan nahiago dute arlo bakar bat hautatu, eta une jakin batean erabiliko dut beste arloren bat; azukre pixka bat ematea bezala da.
Gaiak errepikatzen direa hiruretan?
Ez dut hautatzen; heldu denarekin egiten dut, inprobisatuz, zeharkatzen dudanaren arabera. Sinpleki ari naiz. Batzuetan gaia badut, baina ez da deus ateratzen. Horregatik entzumena da landu behar. Konfiantzaz ekin behar zaio sentitzen denari.
Hiru alorretako zeinetan zara askeen sentitzen?
Arte plastikoetan oso libre sentitu naiz, bakarrik ari bainaiz; baina gero urduri naiz. Dantzatzeko arrunt lasaiago naiz, baina behar duzu gero eta gehiago aritu, eroso sentitzeko. Kantua zait deserosoena, hor baitut gutien ezagutzen ene burua. Beldur handia dut. Estres hori ona da, baina ahalak galarazten ahal dizkizu. Azkenean, erakusten dizu zeure burua ez seriosegi hartzen, batzuetan ahanzten baitzait arina dela egiten dudana. Erran nahi dut seriosa dela, baina arin gelditu behar duela. Bada kontraerran hori. Funtsean, onartu behar da arlo guzietan gauzak eskapatzen direla eta ez dela hain larria.
Bihar: Paula Estevez. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201845/motzean.htm | MOTZEAN | MOTZEAN. | Dantzari bat.
Claude Catarzi.
Dantza bat.
Passo ikusgarria.
Margolari bat.
Manu Larcenet.
Margolan bat.
Claude Moneten obra.
Kantari bat.
Maite Larburu.
Kantu bat.
My Brightest Diamond diskoa.
Hirurak uztartzen dituen obra bat.
Merce Cunningham, lehena izan baitzen kontzeptua garatzen; aitzindari handia da. | ||
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201846/messik-psgrekin-fitxatu-du.htm | Kirola | Messik PSGrekin fitxatu du | Jokalari argentinarrak datozen bi urteetarako sinatu du kontratua, eta luzatzeko aukera du. | Messik PSGrekin fitxatu du. Jokalari argentinarrak datozen bi urteetarako sinatu du kontratua, eta luzatzeko aukera du. | Lionel Messi Paris Saint-Germain taldeko jokalari berria da. Jokalari argentinarrak bi denboraldirako kontratua adostu du Frantziako taldearekin, eta, bi aldeak ados egonez gero, aukera dago hitzarmena beste urte batez luzatzeko. Jokalaria goizean iritsi da Parisera, eta osasun azterketa pasatu ostean sinatu du kontratua. Berrogei milioi euro inguru irabaziko ditu denboraldi bakoitzeko. Zenbait iturriren arabera, Eiffel dorrean aurkeztuko dute, bihar.
Messik Bartzelonan jarraitu nahi zuen, baina Kataluniako taldeak ezin zuen gainditu soldaten muga, zor handia baitu. PSGk, aldiz, ez du zorrik, eta, gainera, 2023ra arte ez du soldatak ordaintzeko mugarik. Frantziako Ligak aukera hori eman dio, Qatarko Munduko Kopari eginiko keinu gisa. Nasser Al-Khelaifi qatartarra da Messiren talde berriaren jabea.
Hori horrela, argentinarra PSGk denboraldian fitxatutako bosgarrena izan da: Gianluigi Donnarumma (atezaina), Sergio Ramos eta Achraf Hakimi (atzelariak), eta Danilo Pereira (erdilaria). Neymarrekin jokatuko du berriro, lau urteren ostean. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201847/autoekoizpenetik-irudiz-eta-doinuz.htm | Kultura | Autoekoizpenetik, irudiz eta doinuz | Arkatza esku batean, baxua bestean. Aspalditik du marrazkigintza lanbidetzat Estevezek; musika sortzen, berriz, geroago hasi zen, Oki Moki taldearekin. Jardun oso desberdinak izanagatik, autogestioaren ideiaren eragina suma daiteke arlo bateko zein besteko haren sorkuntza gehienetan. | Autoekoizpenetik, irudiz eta doinuz. Arkatza esku batean, baxua bestean. Aspalditik du marrazkigintza lanbidetzat Estevezek; musika sortzen, berriz, geroago hasi zen, Oki Moki taldearekin. Jardun oso desberdinak izanagatik, autogestioaren ideiaren eragina suma daiteke arlo bateko zein besteko haren sorkuntza gehienetan. | Sormenak askotariko bideak hartu ohi ditu. Marrazkigintzan eta musikagintzan aurkitu zituen bere adierazpideak Paula Estevezek (Donostia, 1984). Urteak daramatza irudigintzan profesionalki lanean, bestelako ogibideetan ere aritzen den arren. Musika, berriz, lanetik kanpoko eremu gisa bizi du, eta Oki Moki pop-punk taldean dabil aspaldian. Arkatzak edo baxua eskuetan, bakarka edo taldean, ordenagailu aurrean edo oholtza gainean, modu desberdinean lantzen eta bizitzen du arlo bakoitza. Baina bietan nabari da punkaren eta autogestioaren eragina, haren izatearen parte dena.
Paula Estevez marrazkilari eta musikaria. Jon Urbe, FOKU
Bere burua definitzeko, ilustratzaile edo marrazkilari kontzeptuekin erosoago sentitzen da musikari terminoarekin baino. «Ni musikari ez naiz sentitzen», dio; «duela oso gutxi hasi naiz musika egiten, jotzen; marrazkigintzarekin bizitza osoa daramat, eta ikasi egin dut horretan aritzeko, baina musikan ez daukat teknikoki gaitasun hori». Bata edo bestea, bere bizitzara lehenago zein iritsi zen esatea zaila zaio: «Txikitatik marrazten duzu, haurra zarenetik, 2 urte dituzunetik-edo, eta orduan, ez baduzu uzten, hori beti dago zurekin. Musika txikitan ere entzuten duzu, baina zuk zeuk egitea, igual ez da horren ohikoa».
Haur gehienak bezala, margoak eta arkatzak eskuetan ibili ohi zen Estevez txikitan; haur gehienak ez bezala, ordea, txiki-txikitatik izan zuen garbi horretan jardun nahi zuela etorkizunean ere. «Marraztu betidanik egin dut, eta txikitan esaten nuen hori egingo nuela handia izatean; txikitatik argi neukan hori». Musika ere entzuten zen haren etxean, eta zalea betidanik izan dela dio, nahiz eta musikarekiko grina nerabezaroan eta ahizparengandik jaso zuen bereziki; edonola ere, hortik sortzera koska bat egoten da, eta, Estevezen kasuan, hainbat urtetako koska igaro behar izan zen horretan aritzeko. «Musika asko entzun izan dut, eta nire bizitzaren parte garrantzitsu bat da, baina normalean entzule gisa izan da; kontzertu askotara joan naiz, baina nire baxua erosi nuen Berlinen bizi nintzenean, eta hori izan zen 2010ean-edo; beraz, esan genezake duela gutxi izan zela».
Hori, baina, geroago heldu zen. Haurra zela eginiko hautuari jarraituz, ordurako Arte Ederretako ikasketak eginak zituen. «Nik, berez, marrazketa ikasi nahi nuen, edo ilustratzailea izan nahi nuen. Egia da Arte Ederrak ikastean asko zabaltzen dela zure ikuspegia, zeren, ez dakit nola den orain, baina behintzat garai hartan, lehen bi urteetan nahi eta nahi ez egin behar zenituen eskultura, pintura, marrazketa, argazkigintza... Eta aukera asko irekitzen zaizkizu hor. Baina nahiz eta nik ilustrazioa egin nahi nuen, garai hartan ez zegoen horretan espezializatzerik».
Aukera hori ez zegoenez, argazkigintzara eta ikus-entzunezkoetara jo zuen espezializazioa hautatzean. «Hor marrazketa alde batera utzi nuen pixka bat. Gainezka eginda bukatu nuen unibertsitatea ere; dena asko teorizatu behar zen, eta gauza batzuetan ondo dago hori, baina marrazteko edo ilustratzeko ez duzu hainbeste teorizatu behar, zeren teoria ja ematen dizute testuan edo ilustratu behar duzun horretan. Pixka bat erreta bukatu nuen». Ikasketak bukatuta, urtebete inguru egin zuen Euskal Herrian. «Baina ez nuen irtenbiderik topatzen lan munduan; bueno, tabernetan egiten nuen lan. Eta orduan Berlinera joan nintzen. Han lau urte pasatu nituen, eta han berreskuratu nituen pixka bat marrazketa, ilustrazioa, pintura... Galeria batean lan egin nuen, eta hango artistak ikusteak ere nolabait motibatzen ninduen nik nire gauzak egiteko».
Garai hartan, musikaren bueltan mugitzen ziren hainbat lagun zituen Berlinen. «Lagun dezente nituen kontzertuak antolatzen zituztenak, eta kartelak eskatzen zizkidaten kontzertuetarako. Eta hala, berriro hartu nuen martxa ilustrazioan eta kartelgintzan». Baina, artean, ez zen bere kantak sortzen hasia. «Han musikazalea nintzen, beti izan naizena». Zaletasuna, marraztearekikoa bezala, bere sorkuntzetarako bide bihurtu zitzaion denborarekin.
Autoedizioa muinean
Ordutik, ilustrazioan, komikigintzan eta animazioan aritu da Estevez, eta bere lanak hainbat liburu eta argitalpenetan eman ditu, hala nola Argia-n, Gaztezulo-n eta BERRIAn. Bere obren artean da, besteak beste, Arraroa (2017) album ilustratua, Ainara Azpiazu Axpi-rekin ondu zuena eta Etxepare Saria ekarri ziena. Biek eta beste hainbat marrazkilarik Tupust! kolektiboa ere sortu zuten, komikia euskaraz eta genero ikuspegiz lantzea xedeen artean duena, eta Tupust! Ni (Txalaparta, 2019) komiki bildumarekin ezagutzera eman zutena —oraintsu jarri dute martxan Tupust! Zu bigarren lanaren aurresalmenta, autoediziorako dirua biltzeko—. Autoeditatutako hainbat argitalpen ere sortu ditu —Hijos Acabados esaterako, Mikel Larraiozekin eta Maite Caballerorekin batera—, eta beste zenbait fanzine eta aldizkaritan ere eman ditu bere lanak —Berlin Scrawling, So International Zine, Cáñamo...—. Hain zuzen ere, autoekoizpenean arreta berezia jarri izan du bere ibilbidean, eta jartzen jarraitzen du gaur egun ere. Horren adibide da, Berlindik itzulita, eta Larraiozekin eta Caballerorekin batera, Guillotina Fest Donostiako autoedizio topaketa sortu izana, sortzaileak biltzeko eta fanzineak zein autoeditatutako bestelako materialak zabaltzeko.
Musikan ere bide beretik jo du Oki Mokirekin, taldeak autoekoitzi egin baititu orain arteko bere bi lanak: Ocean Breeze (2017) eta Working Class Pop (2020). Eta bi munduak behin baino gehiagotan elkartu izan zaizkio, sarritan egin izan baititu kontzertuetarako kartelak nahiz hainbat talderen diskoen azalak —bai Oki Mokirenak, baita Arrotzak, Melenas zein The Grace of Dionysus taldeenak ere, besteak beste—. Berlinen erositako baxua bere kabuz ikasi zuen jotzen, eta Aritz Aranbururekin batera sortu zuen Oki Moki. «Berak taldeak zituen lehendik, Arrotzak taldean ibiltzen da, eta musika etxean egiten hasi ginen, ondo pasatzeko; ez zen asko pentsatutako zerbait izan, abestiak egiten hasi ginen etxeko saloian, eta aurrera jarraitu genuen». 2017an, kasete bat grabatu zuten, etxean, eta kontzertuak ematen hasi ziren. «Gu kontzertu askotara joaten gara, Aritzek antolatu ere egiten ditu Getariako gaztetxean... Sare bat badugu, eta nahiko erraza izan zen kontzertuak lotzen hastea». Pixkanaka, eta kontzertuak egin ahala, taldea handituz joan zen. «Oso gutxirekin hasi ginen: gitarra eta baxua ginen bakarrik, eta erritmo kaxa bat genuen bateria gisa, eta gerora hasi gara bateria batekin».
Bizipenak eta sorkuntzak
Pop-punk lofi terminoekin definitu izan dute Oki Mokiren musika. Popetik zein punketik edaten dutelako, eta beren lanak etxean grabatzen dituztelako. Ilustrazioan, berriz, enkarguen araberako askotariko lanak egin ohi ditu, baina baita bereak ere. Eta bateko zein besteko lanetan nabaritzen ditu ezberdintasunak, baina baita antzekotasunak ere. Gaietan eta estetikan, adibidez. «Musikan, gure eguneroko bizitzaren inguruan hitz egiten dugu gehienbat. Gure abestiak pertsonalak dira, baina politikoak ere bai, nolabait. Eta ilustrazioan, betiere bezeroentzat lan egiten ez dudanean eta nire lanak egiten ditudanean, pixka bat fikziora jotzen dut; gustatzen zait fikziozko munduak sortzea, eta pertsonaiak ere bereziak izatea; punk munduaren eragina badute igual, pertsonaia desobedienteak edo gizartetik pixka bat out daudenak irudikatzea gustatzen zait, betiere fikziozko ikuspuntutik».
Egunerokoaz dihardu kantuetan, eta fikzioa maite du marraztean, beraz. Baina bietan dago nolabait punkaren eragina. «Punka dago nire pertsonan, nire inguruan; azkenean, gu mugitzen garen leku gehienak autogestionatutako lekuak izaten dira, taldeak ere mundu horretatik datozenak dira asko... eta hori nire pertsonan barneratuta bezala dago. Autoedizioan ere ibili naiz fanzineak egiten, eta musika ere guk autoeditatzen dugu, etxean grabatuz, gure baliabideekin; orduan, hori beti dago presente nire bizitzan, izan musikan, izan ilustrazioan... guztian». Irudiak beste norbaitentzat sortu behar baditu, eta ez badator proposatutako gaiaren harira, azaldu du ohikoan bere mundu pertsonal hori ez duela sartu izan. «Hor egongo dira nonbait zure bizitza edo zure bizipen pertsonalak sartuta, baina ez daude begi bistan. Aldiz, nik nire kontura marrazten ditudan horietan bai aurkitzen direla txertatuta gauza horiek. Badago zerbait estetikoki, baina gehienbat irudikatzen ditudan pertsonaietan eta haien munduan, nire ustez».
Bakoitzari bere denbora
Bakarrik aritzen da Estevez irudiak ontzerakoan, baina ez guztiz. «Ilustrazioan bakarka aritzen naiz lanean, baina normalean zerbaiti erantzun behar diot; enkarguak egiten ditut normalean, eta beste aldean norbait egoten da. Orduan, badago elkarlana, baina ez da fisikoki leku berean batera lanean aritzea; nor bere ordenagailuaren beste aldean dago». Eskakizun batzuei erantzun behar izaten diela, eta hartu-eman bat egoten dela azaldu du. Baina hortik aurrera, irudiak sortu, bakardadean sortzen ditu.
Paula Estevez marrazkilari eta musikaria. Jon Urbe, FOKU
Desberdin da musikan. «Kantuak normalean etxean sortzen ditugu, eta, beraz, elkarrekin aritzen gara lanean; ez da ilustratzean bezala, hartu-emana badagoen arren bakoitza leku batean dagoela eta ez dela une berekoa. Kantuak sortzerakoan bai». Halere, bakoitzaren denbora libreak ere baldintzatzen du kantuen sorkuntza. «Askotan ez dugu denbora askorik, eta orduan batek ateratzen du melodia bat, eta gero elkartzean hasten gara melodia horretatik tiraka, edo hitzak falta badira, batak edo besteak egiten du, denbora dugunean. Gure lanetatik aparte ditugun zirrikitu horietan, denbora tarte horietan osatzen ditugu abestiak, eta beti sortzen ditugu etxean. Astean behin edo bitan joaten gara lokalera entseatzera, baina konposizio lana beti etxean egiten dugu».
Ilustrazioa, musika, bestelako lanbideetan ere aritzea... Antolatzea eskatzen du horrek. Eta egunaren araberakoa izaten bada ere, jardun bakoitzak bere denbora izaten du Estevezen egunerokoan. «Ez naiz bakarrik ilustrazioan eta musikan aritzen; beraz, agenda oso ondo antolatu behar izaten dut; denbora libre gutxi daukat». Marraztean, sarri, proiektuaren epe mugek eragina dute. «Baina goizetik hasten naiz, eta arratsaldera arte jarraitu dezaket marrazten. Musika, berriz, hartzen dut pixka bat denbora librean egiten dudan zerbait bezala, eta goizetan ez, normalean beti arratsalde-gaualdean egiten dut, Aritzek ere bere lana duelako; entseguak ere zazpietatik aurrera izaten dira, gaualdean».
Edonola ere, askotan sartzen da mundu bat bestean. «Ez beti, baina batzuetan, marraztean musika entzuten dut; lehen gehiago, orain nahiago dut isiltasunean lan egin. Igual epe mugen estres hori dudalako orain, eta lehen ez, eta estres hori duzunean isiltasuna behar duzulako lan egiteko. Baina bai, inspiratu izan naute abestiek, letrek, musikariek...».
Askeen, sortze prozesuan
Bi diziplinak ditu maite, eta gauza ezberdinak ematen dizkio bakoitzak. «Argi daukat musikak ematen didana jendearekin elkartzea dela, harreman sozialak sendotzea». Pandemia garaian, kontzertuak urriagoak izanik, jabetu zen jende ugari ez zuela urtebetean ikusi, kontzertuetan elkartu ohi zirelako. «Lagunak dira, kontzertuetan beti hor dagoen jendea da, baina gero, egunerokoan, ez garenak egoten. Badago sare bat mundu horretan, gehienbat autogestioaren, gaztetxeen munduan, eta harreman oso sendoak daude, baina kontzertuei lotutakoak dira, eta hori etetean, harreman sozialen parte handi bat eten zen».
Marrazkigintzak ematen diona, berriz, hitz bakarrera ekarri du: «Plazera. Gustuko dudan zerbait egitea da. Beti ez dugu nahi duguna egiten, edo ez nahi dugun bezala. Baina asko gozatzen dut».
Bai musikan, bai irudigintzan, sortze prozesuan sentitzen da askeen, bere lana jendaurrean aurkeztean baino gehiago. Askeago, musika egitean aritzen dela dio, eta ilustratzean, beste inorentzat lan egiten ez duenean. Maite du, halere, besterentzat marratzea, bere «konfort eremutik» aterarazten duten lanak ere izaten dituelako. «Adibidez, Argia-rentzat iritzi ilustrazioak egiten ditut bi astetik behin; txikiak dira, eta nahiko azkarrak. Baina gustatzen zait hori; idazle batek emandako testu bati erantzun behar diot, eta zeure burua horretara jartzea, gai horiez pentsatzea... Ariketa interesgarria da norberarentzat ere».
Bi munduak beregan batzen jarraitzen du Estevezek; arkatza esku batean, eta baxua bestean.
Bihar: Ane Pikaza. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201848/motzean.htm | MOTZEAN | MOTZEAN. | Album ilustratu edo komiki bat: El Pato y la muerte, Wolf Erlbruch (albuma) / Esclavos del trabajo, Daria Bogdanska (komikia).
Ilustratzaile edo komikigile bat: Ana Galvañ.
Disko bat: Arrotzak taldearen Lurzoru Hotzetik (2018).
Musika talde edo musikari bat: Greg Sage, Wipers. | ||
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201849/twitterrek-ere-aurrejuzguak-ditu-lirainak-gazteak-eta-zuriak-nahiago.htm | Gizartea | Twitterrek ere aurrejuzguak ditu: lirainak, gazteak eta zuriak nahiago | Ikasle batek frogatu du adimen artifizialeko sistemaren joera diskriminatzailea dela, eta Twitterrek berak emaniko saria jasoko du. | Twitterrek ere aurrejuzguak ditu: lirainak, gazteak eta zuriak nahiago. Ikasle batek frogatu du adimen artifizialeko sistemaren joera diskriminatzailea dela, eta Twitterrek berak emaniko saria jasoko du. | Twitterrek algoritmo bat erabiltzen du argazkiak mozteko, irudi osoa erakusterik ez duenean. Nola moztu erabakitzen du sistemak, irudiaren zatirik interesgarriena zein den jakiteko trebatuta dagoelako. Frogatu dutenez, ordea, algoritmoa ez da neutrala, eta aurrejuzguak dauzka: aukeran nahiago ditu aurpegi lirainak, gazteak eta zuriak. Hau da, argazki berean hainbat pertsona agertzen badira, ezaugarri horiek dituztenetan jarriko du arreta algoritmoak, eta, ondorioz, lodiak, zaharrak eta beltzaranak ezkutatzeko joera izango du.
Hala frogatu du Bogdan Kulinitx doktoregaiak, Lausanako Eskola Politekniko Federalean (Suitza). Lehen ere salatu izan dute Twitterren algoritmo horrek aurrejuzguak dituela, baina, oraingoan, sare sozialak berak ordaindutako lehiaketa batean egin dute. Twitterrek 3.000 euro inguru ordainduko dizkio ikasleari, akatsa topatzeagatik. Lehen aldiz antolatu du sare sozialak algoritmoen hutsak topatzeko lehiaketa, Las Vegaseko (AEB) DEF CON segurtasun informatikoaren inguruko konferentzian. Mundu osoko aditu eta hackerrak biltzen dira han urtero, uztailaren azken astean edo abuztuaren lehenengoan.
Aurpegi artifizialak
Zaila izaten da batzuetan adimen artifizialeko algoritmoen aurrejuzguak atzematea, sistema ilunak baitira: hau da, lan bat egiten ikasten dute, baina inork ez daki zehazki nola ikasi duten. Nola jakin aurpegi bat aukeratu duela gazteagoa, lirainagoa eta zuriagoa delako, eta ez sudurraren formarengatik edo beste arrazoiren batengatik? Kulinitxek arazo horri ihes egin dio aurpegi artifizialak erabiliz. Ordenagailuz sorturiko aurpegiak izanik, sortzen guztiz berdinak diren bisaiak sortu ahal izan ditu, baina, gero, aldaketa txikiak egin dizkie liraintasuna, adina eta azalaren kolorea moldatzeko.
Horiek Twitterren algoritmoari emanik, ikusi du hark joera duela aurpegi gazteak, lirainak eta zuriak aukeratzeko.
Esperimentuan, azalaren kolorea zuritzeak, irudian agertzeko aukerak handitu ditu kasuen %37tan.
Aurpegiak gaztetzeak kasuen %18tan handitu du algoritmoak hura hautatzeko aukera.
Liraintzeak ere kasuen %18tan handitu du aukera.
Algoritmoak badu emakumezkoen aurpegien aldeko joera ere. Bisaiak emeago egiteak hautatuak izateko aukerak handitu ditu kasuen laurdenetan.
2020an ere salatu zituzten sare sozialetako irudi algoritmoek bereizkeriarako joera zutela. Erabiltzaile askok esan zuten zurien aurpegiak nahiago zituela beltzenak baino. Salatzaileen arabera, txakur zuriak ere lehenesten zituen, beltzen aurretik. Konpainiaren ingeniariek, ordea, aurrejuzgu arina baino ez zuten atzeman. Horregatik, Twitterrek erabaki zuen sariketa bat antolatzea.
«Iragazki horiek sortzen ditugu 'ederra' hori dela uste dugulako, eta horrek amaieran gure ereduak trebatzen ditu, eta eragiten erakargarritasunaren inguruko ideia ez-errealista horiek», esan du Rumman Chowdhury Twitterreko Adimen Artifizialeko Etikako taldeko buruak, konferentzian bertan.
Baina aurrejuzgua frogatu duen ikertzaileak arazoa larriagoa dela uste du: «Hasteko, algoritmoen kalteak ez dira bakarrik 'akatsak'. Teknologia kaltegarri askok ez du kaltea egiten istripuz, edo nahi gabeko akatsez, baizik eta diseinuz». Ikertzailearen arabera, jendearen arreta ahal bezainbeste erakartzeko ahaleginak eragindakoa da, eta etekinak lortzeko xedeak, kostuak beste batzuen bizkarrean utzita. «Esaterako, gentrifikazioa handitzea, soldatak jaistea, albiste amuak zabaltzea eta desinformazioa ez dira berez aurrejuzguak dituzten algoritmoen ondorio».
Edonola ere, erronka bota du ikertzaileak: Twitterren edukien algoritmoak ere modu berean aztertu beharko lirateke. «Hori mundiala litzateke».
Adimen artifizialeko sistemak gero eta gehiago erabili ahala, orduan eta maizago ari dira azaleratzen horiek dituzten aurrejuzguak, zeinak indartzen eta betikotzen dituzten.
Martxoaren hasieran, esaterako, Googleren itzulgailuaren estereotipo sexistak agerian utzi zituzten, euskara eta finlandiera erabilita.
Hizkuntzotan generorik markatzen ez duten esaldiak eman zizkioten gailuari, ingelesera itzultzeko, eta adimen artifizialak ohiko genero rolen estereotipoak agertzen dituela erakutsi zuten: «Hura triste dago», «Hark arrakasta du», «Hark haurrak zaintzen ditu»... Generorik gabeko esaldiok itzulita, sistemak erabaki zuen auto bat gidatzen badu gizonezkoa dela; haurrak zaintzen baditu, emakumezkoa; erizaina emakumea dela, eta ikertzailea, berriz, gizona. |
2021-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/201850/gorputzak-ezartzen-du-zer-garen-eta-nolako-lanak-egiten-ditugun.htm | Kultura | «Gorputzak ezartzen du zer garen eta nolako lanak egiten ditugun» | Ilustratzaile eta antzezle lanetan aritzen da: bi diziplina ezberdinetan, ezinbestean eta etengabe bat egiten dutenetan. Ez da saiatzen ogibideak bereizten, elkarri ekarpenak egiten baitizkiote. Antzerkiak talde hausnarketa eskaini ohi dio, eta ilustrazioak bakardadea tarteka. | «Gorputzak ezartzen du zer garen eta nolako lanak egiten ditugun». Ilustratzaile eta antzezle lanetan aritzen da: bi diziplina ezberdinetan, ezinbestean eta etengabe bat egiten dutenetan. Ez da saiatzen ogibideak bereizten, elkarri ekarpenak egiten baitizkiote. Antzerkiak talde hausnarketa eskaini ohi dio, eta ilustrazioak bakardadea tarteka. | Betidanik afizio izan ditu Ane Pikazak (Bilbo, 1984) ilustrazioa eta antzezpena, eta ofizio ere izaten hasi zitzaizkion unibertsitate garaian. Bataren eta bestearen artean ibili da geroztik, aukerek ahalbidetzen zutenaren arabera ilustratzaile edota antzezle arituz. Buruhausteak ez dira gutxi: izan ere, lan erregimen ezberdina dute biek. Sortzaileen eskubideak babestuko lituzkeen estatutua du jopuntuan aspalditik.
Ane Pikaza ilustratzaile eta aktorea. Monika del Valle, FOKU
Nola hasi zinen ilustrazioarekin eta arte eszenikoekin?
Biekin batera hasi nintzen. Urte askotan dantza egin nuen, eta Arte Ederrak ikasten hasi nintzenean, lehenengo urtean, antzerki ikastaro batean hasi nintzen. Bi diziplinak landu nituen aldi berean: karrerako bigarren urtean jada lanean hasi nintzen Goenkalen. Arte Ederren ikasketak bukatu nituenean, Florentziara [Italia] joan nintzen Erasmus beka batekin, eta bueltan EHUren antzerki titulu propio bat egin nuen. Gerora, antzerki ikastaro asko egin nituen, eta, ondoren, ilustraziora bueltatu nintzen berriro.
Eta unibertsitatera sartu aurretik, zer harreman izan zenuen diziplina horiekin?
Ez neukan hain argi zer ikasi: biologia eta osasun zientzien batxilergoa egin nuen, gero Arkitekturan sartu nintzen, matematiken ildotik; hasi eta urtebetera joan nintzen Arte Ederren karrerara. Baneukan aurretiko joera bat: dantza eta agertokiak gustuko nituen eta txikitatik asko gustatzen zitzaidan mozorrotzea; bestalde, oso lotsatia nintzen beste gauzetarako. Nire aitak pintatu egiten zuen, eta igandero joaten nintzen Arte Ederren Museora harekin. Interesa banuen; ez nekien agian profesio bat izan zitekeenik.
Aipatu duzu unibertsitatearen ondoren antzerkira jo zenuela, eta gero berriro itzuli zinela ilustraziora. Nolakoa izan da diziplinen arteko joan-etorria?
Lanaren araberakoa izan da, momentuan nituen aukeren araberakoa. Bilbo Arten egonaldi bat eman zidaten; orduan Euskal Aktoreen Batasunean egiten nuen lan, aktore moduan ezin nintzelako bizi. Gero, aktore lan gehiago irteten hasi zitzaizkidan, eta hortik jo nuen. Ondoren, sei urtez egon nintzen lan egiten antzerki konpainia baten ekoizpenean; arlo hori asko gustatzen zait —gerora kudeaketa kulturalaren inguruko master bat egin nuen—. Niretzat oso onuragarria izan zen antzerkiari leku guztietatik begiratzea: ekoizpenetik, diru laguntzetatik, lantaldetik... aktore moduan egiten duzunaz gain, beste mundu bat dago, eta niretzat oso interesgarria da kulturaren mundua orotara.
Ilustraziora itzuli nintzen, ikuskizunen kartelak egiten hasi nintzelako; ilustrazioko eta arte plastikoetako ikastaro batzuk ere egin nituen, eta mundu horrekin apur bat gehiago erlazionatu nintzen. Ze, azkenean, nahiz eta biak diziplina artistikoak izan, mundu oso ezberdinak izaten dira batzuetan. Eta gerora konturatu naiz uztartzen joan direla: Kabia teatrorekin egin genuen Alicia después de Alicia antzezlana, eta ikuskizunaren emanaldietarako ilustrazioak egin nituen Gheada estudioko Ruth eta Raquelekin. Orain, Yerma egiten ari gara, eta zuzenekoan gauza batzuk irudikatu egiten dira. Badituzte uste baino kontu komun gehiago.
Kronologikoki ez ezik, diziplinek bat egin dute beste alde batzuetan ere? Gaietan, adibidez?
Ez naiz banantzen saiatzen. Gainera, uste dut oso onuragarria dela diziplina eta erreferentzia ezberdin asko izatea sortzen dugunean. Ilustratzeko izan ditzaket pelikuletako erreferentzia batzuk, edo ez bakarrik diziplina artistiko baten erreferentzia, baizik eta paisaia bat, adibidez. Eta alderantziz: antzerkia egiten dugunean ere, askotan iruditegi bat sortzen dugu musika batetik abiatuta, esaterako. Erreferentziek irekiak izan behar dute. Ez dut uste diziplinak mugatu daitezkeenik; bestela, errepikapenera eta autofagozitaziora besterik ez ginateke iritsiko.
Adierazteko bi modu ezberdin dira. Moldeak berak eragiten al du gaien aukeraketan?
Publikoa ezberdina da, formatua ere ezberdina da... segun noiz. Ni ilustrazioaren munduan nabil orain, baina ez arte plastikoenetan; lan egiteko modu ezberdinak dira agian: ilustrazioa aurkitu dezakezu erakustokietan, baina proiektuak beste toki eta formatu ezberdinetatik daude planteatuta. Ilustrazioak askotan badauzka bide arinago batzuk: argitaletxe batean irudi bat behar badute, gai bat jorratzen duzu, baina laburragoa da hausnarketa, ez dauka hainbesteko sakontasunik. Baina gerta daiteke liburu bat egitea, eta hor badago sakontasuna. Denboraren araberakoa ere bada, esango nuke. Antzerkian denbora pila bat pasatzen da ideia bat buruan daukazunetik ideia hori taula gainera eramaten denera arte. Hala ere, ilustrazioan ere gertatu izan zait lana luzatzea. Gaiak jorratzeko momentuan gauza ezberdinak azpimarratu edo airean uzten dituzu, publikoaren arabera.
Zer baliabide eskaintzen dizkizu formatu bakoitzak?
Normalean, antzerkiak beti ematen didana da lantaldeko hausnarketa bat, talde batekin sortzen duzulako, nahiz eta bakarrizketa bat izan. Hor badago elkarrekintza handia, uste dut ideiak ez direla %100 puruak; taldekideekin izandako elkarrizketen ondorioz sortutako proposamenak dira. Badago nahaste bat, eta oso aberatsa da. Antzerkiak ematen dit aukera hitz egiteko eta aurreiritzietatik alde egiteko.
Ilustrazioak eskaintzen dit agian hausnarketa pertsonalagoa... bada bakartiagoa, denbora gehiago ematen duzulako gai bati bueltak ematen, kontatu nahi duzun hori azaleratzeko. Baina gerta liteke gai horren inguruan beste norbaitekin hitz egitea; liburu bat egiten ari bazara, editore batekin; edo, enkargu bat izatekotan, adieraziko dizute: «Hori gehiago azpimarratuko nuke» edo «beste hori ez da hain beharrezkoa». Kasu horietan ere elkarrizketa bat sortzen da, baina lana bakartiagoa da, berez.
Bakardade horrek askatasun gehiago ematen dizu?
Ez dakit, beldurrak ere izaten ditugulako, eta orduan geure burua mugatu egiten dugu. Agian, ez zara zerbait egiteko gai ikusten, baina, jendearekin zaudenean, egin dezakezula esango dizu zuzendari batek edo beste aktore batek. Bakarrik zaudenean, zuk bultzatu behar duzu zeure burua, nolabait. Eta enkarguek mugatzen dute lan pertsonalari eskaintzen diozun denbora; agian ez naiz hain libre sentitzen edozer gauza egiteko. Erantzukizun bat daukat dena delako enkargua eskatzen duenarekiko, epe batean entregatu behar ditut lan horiek... Batzuetan baduzu aukera proiektu pertsonalean gehiago sakontzeko, eta orduan badago askatasun hori, edo argiagoa da.
Bi diziplinen ezberdintasunik agerienetako bat da gorputzak presentzia handia duela: arte eszenikoetan erabatekoa da; ilustrazioan, aldiz, ezkutuan dago.
Nik uste dut gorputza badagoela, ilustrazio motaren arabera: normalean, txikiak izaten dira, baina taula handi batean pintatzen duzunean... trazu edo orban batek ezaugarri zehatz batzuk dauzka. Badakizu ilustrazioaren atzean gorputz bat egon dela, baina ez da zuzenean ikusten den zerbait. Nire ilustrazioetan ez da hainbeste antzematen, uste dut, eta oraintxe, gainera, formatu txikiago batean ari naiz lanean. Ilustrazioan, hor nonbaiten ikus dezakezu badagoela, eta antzerkian hor dago guztiz. Antzerkia lotuta dago hemen eta orain horretara, eta ezinbestekoa da fisikoki gorputza hortxe bertan egotea. Baina ilustrazioa egin bitartean ere hor eta orain egon behar duzu, nahiz eta hor eta orain hori gero antzeman daitekeen edo ez.
Nola eragiten du gorputzak?
Unibertsitateko irakasle batek esaten zuen: «Gure mugak ez dira ezintasunak, baizik eta osatzen gaituen hori». Nire gorputzak muga batzuk dauzka, gizakia naizen heinean. Eta ilustratzaile moduan ere bai. Gorputzak ezartzen du zer garen eta nolako lanak egiten ditugun.
Harrerari dagokionez, ezberdintasunak daude diziplina bateko eta besteko lanen artean?
Proiektu batean, eskolekin aritu naiz lanean. Aurreko batean, eskola horietako batera joan nintzen, eta zaintzaile batek nire izena ezagutzen zuen ilustrazio lanarengatik, baina ez ninduen ni ezagutzen. Antzerkiko kontu bat egitera joan nintzen, eta esan zidan: «Aktorea ere bazara? Ez zintudan ezagutzen, eta asko gustatzen zaizkit zure ilustrazioak». Eta polita iruditu zitzaidan. Ingurukoek badakite bi gauzak egiten ditudala, baina jende askok ez daki aktorea eta ilustratzailea naizenik. Baina harrera ez da ezberdina. Alde horretatik, lana dator orain: azkenaldian oso digitala izan da dena, eta COVID-19aren ostean antzokietan egon gara, baina ez dugu aukera izan publikoarekin hitz egiteko; errazagoa izan da sare sozialen bidez komunikatzea eta hortik ikustea zelan jasotzen zuen jendeak gure lana, zuzenean baino gehiago.
Horri dagokionez, nola ikusten duzu etorkizuna?
Gauza on asko etorri dira luzarorako, eta espero dut gauza asko ere laster joatea. Jendea biltzean sortzen den energia oso beharrezkoa da. Askotan, uste dugu beste diziplina batek, agian ilustrazioak, aguanta dezakeela urruntasun fisiko hori, baina ez da hala: izaki sozialak gara, eta edozer gauza egiteko behar dugu gertutasuna eta hartu-emana, dela musika, literatura, ilustrazioa, antzerkia...
Gustuko bi diziplina ogibide izatea bi modutara ikus daiteke: batetik, aukera gisa; baina, bestetik, izan daiteke sektoreotan dagoen prekaritatearen erakusle ere.
Nik orain biak behar ditut bizirik irauteko, hori da nire errealitatea. Baina baditut soilik arte eszenikoetan lan egiten duten lagunak, baita bakarrik arte plastikoaren aldean lan egiten ari direnak ere.
Nire kasuan, aktore moduan, alta eman behar didate, baina, ilustratzaile moduan, autonomoa izan behar dut; bestalde, kontratuek beti epemuga bat izaten dute. Horrek agerian uzten du oso zaila dela erantzun bakarra ematea alde praktikoan, ekonomiari eta ogasunari dagokienez. Kulturaren inguruan lan egiten dugunon artean argi dugu prekaritate eta ezegonkortasun handia dagoela. Aspalditik gabiltza Artistaren, Sortzailearen eta Kultur Langilearen Estatutuaren atzetik, sortzaileen eskubideak babesteko, kontratazioak erregulatzeko eta sortzaileentzako aproposak diren neurri berriak sortzeko.
Prekaritatea, bestalde, oso lotuta dago kultura ulertzen dugun moduarekin eta oinarritik ematen diogun balioarekin.
Bihar: Oier Guillan. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201851/motzean.htm | MOTZEAN | MOTZEAN. | Antzezlan bat edo pelikula bat. Irailean estreinatuko dugun Nora filma [Gariza Films, Tandem Films eta La Fidele Production], eta urrian egingo ditugun bi antzezlan: Yerma [BBK aretoa] eta Altsasu [La Dramatica Errante].
Ilustratzaile bat. Euskal Irudigileak elkarteko edozein. Besteak beste, Ainara Azpiazu Axpi, Miren Asiain, Mikel Casal, Javier de Isusi, Jesus Sotes Vicente, Josune Urrutia eta Yolanda Mosquera.
Obra ilustratu bat, edo ilustrazioaren inguruko liburu bat. Maite Gurrutxaga eta Dejabu Panpin Laborategiaren Habiak [Txalaparta, 2013]. | ||
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201852/ordurik-hartu-gabe-txertatzeko-aukera-ireki-du-kataluniak.htm | Gizartea | Ordurik hartu gabe txertatzeko aukera ireki du Kataluniak | Oporretan txertoa jasotzeko eskaerak murriztu direla ikusita, abuztuko arratsaldeak nahi duenarentzat zabaldu ditu Generalitateko Osasun Sailak. | Ordurik hartu gabe txertatzeko aukera ireki du Kataluniak. Oporretan txertoa jasotzeko eskaerak murriztu direla ikusita, abuztuko arratsaldeak nahi duenarentzat zabaldu ditu Generalitateko Osasun Sailak. | Gaurtik aurrera, ordurik eskatu gabe txertoa hartu ahal izango dute herritarrek Katalunian, abuztu osoan, 16:00etatik 20:00etara. Generalitateko Osasun Sailak aukera ematea erabaki du, oporretan txertatzeko orduak askoz gutxiago direla ikusita.
Bigarren dosia jasotzeko ere aukera edukiko dute ordurik gabeko herritarrek. Katalunian 12 urtetik gorakoek dute orain txertoa hartzeko aukera.
Azken bi asteotan asko jaitsi dira txertatzeko eskaerak, Kataluniako Osasun Sailak esan duenez. Horrez gain, handitu egin da ordua eduki arren aurkeztu ez den jendearen kopurua.
Sailaren arabera, neurriak erraztu egingo du ikasturtearen hasiera irailean ahalik eta txerto kopururik handienarekin hastea.
Balearretan (Herrialde Katalanak) ere neurri bera dago indarrean gaurtik aurrera.
Valentzian (Herrialde Katalanak), «beste aukera bat» emango diete txertatzeko ordura joan ez direnei. Horiek SMS mezu bat jasoko dute ostegunean sakelakoan, beste ordu bat hartzeko. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201853/new-yorkeko-gobernadore-cuomok-kargua-utzi-du-sexu-jazarpeneko-salaketengatik.htm | Mundua | New Yorkeko gobernadore Cuomok kargua utzi du, sexu jazarpeneko salaketengatik | Fiskaltzaren txosten baten arabera, Cuomo 11 emakumeri jazarri zitzaien; besteak beste, funtzionario batzuei. | New Yorkeko gobernadore Cuomok kargua utzi du, sexu jazarpeneko salaketengatik. Fiskaltzaren txosten baten arabera, Cuomo 11 emakumeri jazarri zitzaien; besteak beste, funtzionario batzuei. | «Orain, laguntzeko daukadan modurik onena da alde batera egitea eta gobernuari berriz gobernatzen uztea», esan du Andrew Cuomo New Yorkeko (AEB) gobernadoreak gaur, kargua utziko duela iragartzeko agerraldian. Presio handia jasan du azken egunotan, Letitia James New Yorkeko Fiskal Nagusiaren bulegoak haren inguruko txostena plazaratu zuenetik. Horretan ondorioztatu dutenez, Cuomok 11 emakumeri sexu jazarpena egin zien; besteak beste, langile publiko zenbaiti.
Cuomok ukatu egin du leporatzen diotena, baina gaur kargua uzteko urratsa egin du. 63 urte ditu, eta haren inguruko hainbat ikerketa zabalik dituzte.
Politikariak esan du salaketek «motibazio politikoa» dutela eta ika-mika «bidegabea eta gezurrezkoa» dela.
Atzo AEBetako telebista batean elkarrizketatu zuten haren salatzaileetako bat, Brittany Commisso. 32 urteko emakume horrek Cuomorentzat egin zuen lan, eta, salatu zuenez, bitan jasan behar izan zuen nagusiaren ukituak.
«Egin zidana krimen bat da, legea hautsi zuen»
Txostena egiteko hainbat hilabetez ikertu du Fiskaltzak, eta, gutxienez, 200 pertsona elkarrizketatu dituzte.
Commissok adierazi du orduan ez zuela salaketarik egin, beldurrarengatik. Esan duenez, beldur zen Cuomo eta haren ingurukoek bere izena zikinduko ziotela, «beste batzuen izenarekin egiten ikusi eta entzun nien bezala».
Igandean, haren laguntzaile nagusi Melissa DeRossak kargua utzi zuen. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201854/mendebaldeko-afrikako-marburgeko-gaitzaren-lehenengo-kasua-atzeman-dute-gineako-errepublikan.htm | Mundua | Mendebaldeko Afrikako Marburgeko gaitzaren lehenengo kasua atzeman dute, Gineako Errepublikan | Ebolaren familiako birus batek eragiten du. Osasunaren Mundu Erakundeak esan du birusa berehala gelditu behar dela. | Mendebaldeko Afrikako Marburgeko gaitzaren lehenengo kasua atzeman dute, Gineako Errepublikan. Ebolaren familiako birus batek eragiten du. Osasunaren Mundu Erakundeak esan du birusa berehala gelditu behar dela. | Orain arte Angolan, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Kenian, Hegoafrikan eta Ugandan gertatu dira marburg gaitz kutsagarriaren agerraldiak. Baina, oraingoan, lehen aldiz atzeman dute Afrikako mendebaldean, Gineako Errepublikan. Ebolaren familiako birus batek eragiten du gaitza, eta hilgarria da askotan.
Osasunaren Mundu Erakundearen Afrikarako zuzendariak esan du birusak ahalmena duela «asko zabaltzeko». Erakundeak adierazi du «berehala gelditu» behar dela.
Frutaren saguzarrak dira birusaren bektoreak. Horiek kutsatzen dituzte gizakiak, eta, gero, horien artean transmiti daiteke, gorputzeko isurien bitartez. Marburg izena jarri zioten gaitzari, lehenengo agerraldia 1967an atzeman zutelako Alemaniako hiri horretan. 31 pertsona kutsatu ziren orduan, eta horietako zazpi hil.
Izan ere, heriotza tasa handia du birusak. Buruko mina, sukarra, eta giharretako mina dira sintometako batzuk. Gaixoek odola botaka egiten dute, eta odola isurtzen dute. Ez dago tratamendurik.
Halere, oso gutxitan gertatzen dira kasuak.
Gineako Errepublikako gaixoa hil egin da, eta haren gorpuko laginak aztertzean ondorioztatu dute Marburgeko gaitza zuela.
Nzerekore hiriko Gueckedoun gertatu zen, joan zen astean. Inguru horretan ebolaren agerraldi bat egon da duela gutxi, eta horren kontra eraturiko taldeak ari dira orain Marburgeko gaitzaren aurka. Hildakoarekin harremanetan egondako jendea aurkitzeko lanean ari dira. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201855/enrique-sorianoren-heriotza-salatu-dute-azpeitian.htm | Ekonomia | Enrique Sorianoren heriotza salatu dute, Azpeitian | Gazte dominikarra «esplotazioaren biktima» izan dela ziurtatu dute haren senideek eta Elkar-ekin elkarteak. | Enrique Sorianoren heriotza salatu dute, Azpeitian. Gazte dominikarra «esplotazioaren biktima» izan dela ziurtatu dute haren senideek eta Elkar-ekin elkarteak. | Lanean gertatzen diren heriotza guztiak dira mingarriak, eta haietako asko lan baldintza prekarioek eragiten dituztela gogorarazten dute sindikatuek halakoetan biharamunean egiten dituzten elkarretaratzeek. Baina badira gizartean arrasto eta min handia uzten duten laneko heriotzak, eta, ondorioz, protesta zabalagoa eragiten dutenak. Azken horietakoa izan da Luis Enrique Soriano gaztearena, uztailaren 30ean Azpeitiko tailer batean hilik aurkitutakoa, ustez, bere buruaz beste eginda. Haren senideek Elkar-ekin elkarteari esandakoaren arabera, lanean jazarpena jaso zuen.
Sorianoren heriotza salatzeko, jende asko bildu da gaur arratsaldean Azpeitiko plazan, Inor ez ahanzturan, Luis Enrique gogoan. Esplotazioarekin amaitu lelopean. Elkar-ekinek antolatu du, eta, ELA, LAB eta ESK sindikatuez gain, Azpeitiko Udalak eta beste eragile politiko batzuek ere —EH Bildu, Sortu, Ernai, Urola Erdiko Kontseilu Sozialistak...— deitu dute plazan elkartzera.
Urola Kostako Hitza-ren kontakizunaren arabera, Herritar asko batu dira Sorianoen heriotza salatu eta familiari doluminak azaltzeko asmoz pankartaren atzean, eta hamar bat minutuko isilunea egin dute. Eduardo Galeanoren poema bat irakurri ondoren, Elkar-ekineko kide batek azaldu dun Soriano etorkizun bila iritsi zela Azpeitira, baina «infernuarekin» egin zuela topo: «Hiru urtean iraun zuen laneko jazarpenarekin». Heriotza «bururaino ikertzeko eta erantzukizunak argitzeko» eskatu du, eta ziurtatu gertatutakoa ez dela kasu bakan bat. «Pobrezia, esplotazioa eta arrazakeria egiturazko arazoak dira, gero eta ankerragoa den eredu kapitalistan dituzte iturburuak».
Sorianoren gurasoak ere igo dira plazako kioskora. Amak eskerrak eman dizkie udalari eta plazan bildutakoei, eta langileen esplotazioa amaitzeko eskatu du. Txalo zaparrada bat hartu du.
Hamabi orduko lanaldiak
Hil den langileak Luis Enrique Soriano zuen izena, eta dominikarra zen, sortzez. Duela hiru urte iritsi zen Azpeitira, 17 urterekin. Manuel Aizpuru S. M. enpresan aurkitu zuen lana. Baina han presio handia zuela azaldu du Elkar-ekin-ek, Uztarria herri aldizkarira igorritako gutunean: «Hamabi orduko lanaldiak egiten zituen, eta baziren [ordu] gehiago sartzen zituen egunak. Larunbatetan ere lanera joaten zen: kontaezinak ziren astean egiten zituen lanorduak. Behartu egin zuten horretara».
Nagusiak oihu eta irain egiten bide zion «akatsen bat egiten zuen bakoitzean», elkarteak azaldu duenez. Piezaren bat gaizki egiteagatik soldata murriztu ere egin zioten inoiz. COVID-19 gaitzak jota egon arren lanera joatera ere behartu zuen nagusiak: «gauez eta bakarrik» aritu zen orduan, Elkar-Ekin taldeak jasotako testigantzen arabera. Hildakoaren senideekin elkartu ziren taldeko kideak, doluminak emateko, eta haiek emandako lekukotasunetan oinarritu dira auzia ezagutarazteko.
Taldeak esplikatu du uztailaren 30ean pieza bat gaizki atera zitzaiola Sorianori, eta nagusiak gogor hartu zuela. Gau hartan hilotz aurkitu zuten langilea, lantegian bertan. Elkarteak zehaztu du gazteak ez zuela arazo psikologikorik. Ertzaintzak zenbait diligentzia abiatu ditu, kasua ikertu du, eta epaileari entregatu dio txosten bat, eta ondorioztatu suizidio bat izan dela. |
2021-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/201856/69-urteko-bizkaitar-bat-hil-da-candanchun-ehun-metrotik-erorita.htm | Gizartea | 69 urteko bizkaitar bat hil da Candanchun, ehun metrotik erorita | Astelehenean izan zen ezbeharra. Erreskatea helikopteroz egin, eta Zaragozako ospitalera eraman zuten. Bart gauean hil da. | 69 urteko bizkaitar bat hil da Candanchun, ehun metrotik erorita. Astelehenean izan zen ezbeharra. Erreskatea helikopteroz egin, eta Zaragozako ospitalera eraman zuten. Bart gauean hil da. | Istripu larria izan eta ordu gutxira, hil egin da 69 urteko bizkaitar bat. Atzo arratsaldean, istripu larri izan zuen Candanchuko eski estazioaren inguruetan (Aragoi, Espainia), kontrabandisten koba deitzen den eremuan. Ehun metrotik erorita, zauri larriak zituen, eta helikopteroz erreskatatu behar izan zuten.
Deia 19:00etan jaso zuten larrialdi zerbitzuek, eta, Guardia Zibilaren Huescako helikopteroak Respomuso inguruan erreskate bat egin berri zuenez, haraxe bidali zuten. Eurekin zihoazen, halaber, Panticosako mendi erreskatea eta esku-hartze taldeetako kideak.
Zauritua, oso toki malkartsu batean zegoen, eta helikopteroak harengandik gertuen utzi zuen erreskate taldea. Lehen mediku arreta jaso ostean, ohatila batean sartuta eta garabi baten bidez igo zuten eski estazioko aparkalekuraino, eta, handik, anbulantzia medikalizatu batek Zaragozako Miguel Servet ospitalera eraman zuen. Erorketaren ondorioz, traumatismo larriak zituen. Bart gauean hil da. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201875/euskaltelen-telebista-negozioa-saldu-du-masmovilek.htm | Ekonomia | Euskaltelen telebista negozioa saldu du MasMovilek | Jabe berriak, Kataluniako Agile Content enpresak, Bilbora eramango du egoitza, eta berrikuntza zentro bat eraikiko du Bizkaian. | Euskaltelen telebista negozioa saldu du MasMovilek. Jabe berriak, Kataluniako Agile Content enpresak, Bilbora eramango du egoitza, eta berrikuntza zentro bat eraikiko du Bizkaian. | MasMovilek ez du denbora asko behar izan Euskalteli buruzko erabakiak hartzeko. Euskal telekomunikazio konpainiaren kontrola hartu eta ordu gutxira, haren telebista negozioa saldu dio Agile Content enpresari. 32 milioi euro jasoko ditu horren truke.
Agile Conten telebista digitaleko zerbitzuak ematen dituen enpresa bat da, eta 50 milioi bezero ditu, munduko 24 estatutan. Beste milioi erdi batuko dizkio orain, Euskaltelek eta haren filial R Cablek eta Telecablek hornitutakoak.
Katalunian sortutako konpainia bat da Agile, eta, orain arte, Bartzelonan izan du egoitza. Hala ere, iragarri du Bilbora eramango duela egoitza eta «berrikuntza teknologikoko zentro bat» jarriko duela Bizkaian eta, horri esker, «Europan lehiakor izateko» aukera zabalduko duela. «Garai berri bat zabalduko dugu egoitza Euskadira eramanda eta MasMovil talde berrituarekin izan dugun elkarlana zabalduta», ziurtatu du Hernan Scapusiok, Agile Contenteko kontseilari ordezkariak.
Uztailaren amaieran bukatu zen, hain zuzen, MasMovilek Euskaltelen akzioak erosteko egindako eskaintza publikoari baiezkoa esateko epea. Euskalteleko akziodun handiek ez ezik, txiki gehienek ere baiezkoa eman zioten Espainiako telekomunikazio enpresaren eskaintzari, eta akzioen %97,67 eskuratu zituen. Gainontzekoak behartuta daude abuztuaren 27a baino lehen beren tituluak saltzera. Euskaltelek datorren asteartean utziko dio burtsan kotizatzeari.
Astelehenean, MasMovilek iragarri zuen bere buru Meinrad Spenger izendatu duela Euskalteleko kontseilari ordezkari. Edonola ere, jabe berriak aurreko administrazio kontseiluko kide batzuk utzi ditu organo berrian, eta haien artean izango da Xabier Iturbe, Euskaltelen lehendakaritzari eutsiko baitio, botere exekutiborik gabe bada ere. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201876/ingeteamek-mexikon-inoiz-lortutako-kontraturik-handiena-eskuratu-du.htm | Ekonomia | Ingeteamek Mexikon inoiz lortutako kontraturik handiena eskuratu du | Argindar hornikuntza sarerako 103 koadro elektriko egingo ditu Ortuellako lantegian. | Ingeteamek Mexikon inoiz lortutako kontraturik handiena eskuratu du. Argindar hornikuntza sarerako 103 koadro elektriko egingo ditu Ortuellako lantegian. | Mexikoko Argindar Batzorde Federalak Ingeteam enpresaren esku utzi du bere sarea berritzeko kontratu garrantzitsu bat. Zehazki, Bizkaiko konpainiak 103 koadro elektriko egingo dizkio. Horien bidez, argindar banaketa babestu, kontrolatu eta neurtu egiten da. Ingeteamek ziurtatu du inoiz Mexikon lortutako kontraturik handiena dela, baina ez du zehaztu zenbat diru jasoko duen.
Ingeteamek Ortuellako lantegian (Bizkaia) egingo ditu koadroak. Gaitasun teknologiko handikoak direla nabarmendu du, eta, aurrez aurre ez ezik, Internet bidez ere programatu eta kontrolatu daitezkeela. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201877/andoni-murga-euskal-presoa-askatu-dute.htm | Gizartea | Andoni Murga euskal presoa askatu dute | 25 urteko zigorra bete ondoren, gaur irten da Zuerako kartzelatik. Atxilotu zutenean, 'Egin' egunkariko kazetari zebilen lanean. | Andoni Murga euskal presoa askatu dute. 25 urteko zigorra bete ondoren, gaur irten da Zuerako kartzelatik. Atxilotu zutenean, 'Egin' egunkariko kazetari zebilen lanean. | Zuerako espetxetik (Zaragoza, Espainia) atera da gaur goizean Andoni Murga euskal presoa, kartzelan 25 urteko zigorra bete ondoren. Egin egunkariko kazetari izan zen Murga, eta, gaur goizean, senide eta lagunekin batera harrera egitera joan dira egunkarian lankide izan zituenak ere.
Soto del Realeko kartzelan (Valladolid, Espainia) eta Teixeiron (Coruña) igaro du kartzelaldiaren zatirik luzeena. Zigorraren hiru laurdenak 2015eko maiatzean bete zituen, eta orduantxe lekualdatu zuten Zuerako espetxera. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201878/irainei-bertsotan-erantzun-die-felix-zubiak.htm | Gizartea | Irainei bertsotan erantzun die Felix Zubiak | «Txakurra» deitu zion bati bertso idatzien sorta batekin erantzun dio Donostia Ospitaleko larrialdietako buruak, Bertsolari aldizkarian. | Irainei bertsotan erantzun die Felix Zubiak. «Txakurra» deitu zion bati bertso idatzien sorta batekin erantzun dio Donostia Ospitaleko larrialdietako buruak, Bertsolari aldizkarian. | Igandero hitz egiten du Felix Zubia medikuak Euskadi Irratiko Osasun etxea saioan, eta BERRIAn ere hamabostean behin artikuluak idazten aritu da azkeneko hilabeteetan. Tarteka, irainak jasan behar izan ditu, COVID-19ari buruzko irizpideekin eta ikuspegiekin bat egiten ez zuen jendearen partetik, eta haietako bati erantzun dio Zubiak, Bertsolari aldizkarian argitaratu duen zortzi bertsoko sorta batekin. «Lesakan bada gizon handi bat, bertsotan aritzen dena, pandemiaren gorabeherekin 'Txakurra' deitu nauena», aipatzen du Zubiak bertso sortan.Xabier Silveirak egin zion aipamen hori, Facebooken, eta hari erantzun dio Zubiak zortzi bertsoko sortarekin.
COVID-19aren eraginez munduan lau milioi pertsona hil direla, eta Euskal Herrian 5.700 inguru; horixe gogorarazi du medikuak bertsoetan. «Zazpiehun kasu baino gehiago neure begiz ikusiak, heriotzaren bidez lezio asko gara ikasiak», gehitu du. «Zenbaitek, baina, gertatuari egiten diote uko, konspirazio baten azpian gaituztela zapalduko», dio hurrengo bertso batean.
Zorrotz erantzun die medikuak pandemia ukatzen dutenei: «Ez dakit zeinek asmatutako gezur bat omen da dena, txertoak berriz erdi-pozoia guztia galtzen duena. Dudarik bada, ospitalera etor dadila hurrena. Ikusi nahi ez duen hura da itsurik handiena». «Negazionista» batzuek ere ospitaleratu behar izan dutela aipatzen du segidan: «Hasieran harro xamarrak, baina, egia hutsa hori da, arnasa falta zaien unean ederki umiltzen dira».
Onartu du «gauza guztiak» ez dituztela ongi egin, ez agintariek, ez kazetariek, ez osagileek. Baina errespetua eskatu du, behintzat: «Gertatu dena onartuz eta errepikatu ez dadin, burua martxan ipini eta errespetuan hitz egin». |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201879/bi-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-bikotekideei-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita | Astelehenean izan ziren erasoak, Gasteizko Sansomendi auzoan. Atzo jarri zituzten atxilotuak epailearen esku. | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita. Astelehenean izan ziren erasoak, Gasteizko Sansomendi auzoan. Atzo jarri zituzten atxilotuak epailearen esku. | 31 eta 37 urteko bi gizon atxilotu zituen Gasteizko Udaltzaingoak astelehenean, haien neska lagunei eraso egitea leporatuta. Goizean atxilotu zuten 37 urteko gizona, 09:00 inguruan, Gasteizko Sansomendi auzoan. Poliziak jakinarazi duenez, «ukatu egin zuen» bikotekideari erasorik egin izana, baina «biktimaren semeetako batek gertatutakoa baieztatu zuen». Atzo jarri zuten atxilotua epailearen esku.
31 urteko gizona, aldiz, arratsaldean atxilotu zuten. Udaltzaingoak adierazi duenez, etxebizitza batean izan zen erasoa, eta ustezko erasotzailea «lan egiten duen ostatuan babestu zen». Gizonaren nagusiak eman zion gertaeraren berri Poliziari. Atzo goizean jarri zuten atxilotua epailearen esku. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201880/mila-positiboren-langa-gainditu-da-berriro-hegoaldean.htm | Gizartea | Mila positiboren langa gainditu da berriro Hegoaldean | 1.194 positibo zenbatu dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Koronabirusa zuten 28 pertsona hil dira astebetean. | Mila positiboren langa gainditu da berriro Hegoaldean. 1.194 positibo zenbatu dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Koronabirusa zuten 28 pertsona hil dira astebetean. | Hego Euskal Herrian egun bakarrean detektatutako kasu kopurua bi egunez jarraian milatik beherakoa izan ondotik, berriro ere gainditu egin da langa hori: beste 1.194 kutsatu zenbatu zituzten atzo COVID-19a atzemateko testetan. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 10.496 proba egin zituzten koronabirusa detektatzeko, eta horien guztien %11,3k eman zuten positibo. Lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman zituzten kasu gehien: 532; Gipuzkoan, 232 detektatu zituzten; Nafarroan, 229, eta Araban, 171.
Bestalde, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi dutenez, joan den igandera arte 28 pertsona hil ziren astebetean. Zehazki, abuztuaren 2tik 8ra erregistratutako kasuei dagokie kopuru hori. Azken asteko kopurua hori izanik, aurreko astean baino bi lagun gehiago hil dira Hegoaldean. Izan ere, 26 hildako izan ziren uztailaren 26tik abuztuaren 1era bitarteko astean.
Hego Euskal Herriko erietxeei begira, berriz, atzo 68 gaixo ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta, guztira, 445 paziente daude gaitzak jota. 90 lagun dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/201881/eguneko-unerik-onena-gordetzen-dut-idazteko.htm | Kultura | «Eguneko unerik onena gordetzen dut idazteko» | Poesia, nobela eta antzerki liburuen idazlea da; Metrokoadroka laborategiaren, Eztena antzerki jaialdiaren eta Hitzen Uberan literatura gunearen sortzaileetako bat; Edo argitaletxeko kidea eta Susako Ganbila bildumaren editorea. 'Miss Karaoke' saiakera plazaratuko du. | «Eguneko unerik onena gordetzen dut idazteko». Poesia, nobela eta antzerki liburuen idazlea da; Metrokoadroka laborategiaren, Eztena antzerki jaialdiaren eta Hitzen Uberan literatura gunearen sortzaileetako bat; Edo argitaletxeko kidea eta Susako Ganbila bildumaren editorea. 'Miss Karaoke' saiakera plazaratuko du. | Zer izan ote zen aurrena: literatura edo antzerkia. Oier Guillanek (Donostia, 1975) eta bere lagunek fanzine bat plazaratzen zuten gaztetan: Momodijidopoak. Garai hartan, 1995ean, Mikelazulo elkarteak ateak zabaldu zituen; eta fanzinea han saltzearen truke, errezitalak egiten zituzten. Diziplina ezberdinetan ziharduten sortzaileak ezagutu zituen Guillanek: «Antzerki mugimendu bizia izan da beti Oreretan [Gipuzkoa] eta haiek antzerkiarekin eta gu poesiarekin, errezital konplexuagoak egiten hasi ginen». Antzerki erako errezital haietatik sortu zen Omo taldea: Oskar, Mario eta Oier. Orduan hasi ziren lehendabiziko ikuskizunak saltzen eta antzerki talde batzuetan parte hartzen.
Zuk idazten segitzen zenuen beti, ezta?
Idazten, autoeditatzen, sariketetara testuak bidaltzen. Literatur kezka handiago bat eta hitzarekiko konpromisoa sortu zitzaizkidan. Niretzat, beti lehenbizi hitza egon da; eta hitza plazaratzeko beste modu bat zen antzerkia. Konturatu nintzen gorputzaren kodeak ez direla paperarenak. Orduan, gatazkan bizi nuen harreman hori: idaztea bakarkako ariketa da, baina antzerkian idazteko beste era batzuk daude; taldearen faktorea sartzen da bete-betean, honek testua eraldatzeko eskubidea dauka, eta jakin beharra dago taldearekin negoziatzen.
Zer ikasi zenuen?
Sistema ezberdinak direla, elkar osatzen dutela, eta ez elkar oztopatzen. Jabetzen naiz, liburu baterako idazten jartzen naizenean, oso kutsatuta nagoela. Poesia idazten dudanean, igartzen zait ahozkoaren erritmoa, oholtzari lotua. Narratiba idazteko ahalegina egin izan dudanean, konturatu naiz ia antzerkia dela. Arazo bat balitz bezala ikusi ordez, nire estiloaren markatzat jotzen dut.
Zein antzerki taldetakoa izan zara?
Omo, Moksa, Ainka... Mikelazulo izenarekin antzezlan mordoa egin genuen 2001etik 2008ra bitartean. Eta ondoren sortu genuen Metrokoadroka. Jende askorekin kolaboratu izan dudanez, beste lantalde batzuen fitxetan ere agertzen da nire izena; esate baterako, Dejabu, Rouge Elea, Anakrusa.
Noren artean sortu zenuten Metrokoadroka sormen laborategia?
Bost lagunen artean: Alvaro Ledesma, Maria de Bernardo, Allende Arnaiz, Idoia Beratarbide eta neu. Arlo askotako jendea: argazkia, eskultura, ilustrazioa, musika, arropa... Ni bakarrik nintzen antzerkikoa.
Eskuen sustraiak poema liburua Susarekin argitaratu nuenean 2009an, eta hartan oinarritutako errezitalak egiten hasi, orduan ez genuen izenik. Berehala, Cafe Bar Bilbao saria irabazi nuen Herio heroi antzerki liburuarekin; eta hura muntatu genuenean ere, izenik ez. Ondoren, lan handiago bati ekiteko aukera sortu zitzaigun: Hura ez da lekua. Hor hartu genuen Metrokoadroka izena. Gero etorri zen Poza obra [2012], eta, harrezkero, marka ezaguna egin da eszenari esker, nahiz eta segitzen dugun askotariko sormen jardunetan. Orain, Oiartzunen [Gipuzkoa] gaude, Manuel Lekuona kalean, Irubide ondoan, Ehuntze espazioan.
Poza inflexio puntu bat izan al zen?
Guztiz eszenikoa zen Poza. Harrera oso ona izan zuen, kritika onak ere bai. Beste lan dinamika bat sortu zen. Era kontzientean kode propio baten bila hasi ginen taula gainean, lotura zeukana beste diziplina artistiko batzuekin. Performancearen munduarekin bat egiten zuen. Geure burua formatu genuen, ikasketetan eta tailerretan landuta. Proiektua hazten ari zen. Obra gehiago etorri ziren, kolektiboa handitzen eta egituratzen hasi zen. Miss Karaoke obrarekin iritsi zen hurrengo inflexio puntua.
Orain Ehuntze espazioan lan egiten duzu.
Idoia Beratarbidek sortu zuen Ehuntze, duela zazpi urte, lokal txiki batean. Oiartzungo dinamikan parte hartzen hasi ginen, antzerki programazioan eta abarretan. Murritz geratu zen leku hura, eta Manuel Lekuona kaleko etxepe honetara etorri ginen; 2019ko udan egin genituen konponketak, eta irailean hemen ginen lanean. Denbora gutxian gauzak gertatzen ari dira espazio honetan: bulego lanak, entseguak, bilerak eragileekin, ikastaroak.
Zenbat lagun zarete Metrokoadrokan?
Hamazazpi, hor nonbait. Talde irekia eta malgua da. Bidean norbaitekin kolaborazioan topo egiten badugu, harekin feeling bat sortzen baldin bada, halako batean, berak nahi izanez gero, gure sareko kidetzat hartzen dugu. Proposamenen bat iristen zaigunean, sare horretara bideratzen dugu, eta hor ikusten da nori interesatzen zaion proiektua, edo nork parte har dezakeen, agenda kontuen arabera. Horrela azpitaldeak eratzen dira, eta, hortik aurrera, proiektu bakoitzak modu autonomoan funtzionatuko du.
Zein dira zure egitekoak?
Produkzio lan asko egiten ditut. Idatzi ere hemen egiten dut orain. Etxetik hona aldatu dut lantegia. Idazteko dinamika fisikoa erraza da niretzat hemen, paseatzeko egokia delako, terraza bat duelako, taberna bat dugulako aldamenean. Espazio intimo gozoa daukat. Yoga egiten dut, goizean idazten hasi baino lehen. Egunero idatzi behar dut; ordu erdiz, besterik ez bada. Idaztea da nire lana. Salbatu egin behar da idazteko momentua, gero laster etorriko dira-eta bestelakoak: mezu elektronikoak, telefono deiak eta abar. Sortze prozesuetan murgilduta gaudenean, horrek ere energia asko hurrupatzen du. Beraz, eguneko unerik onena gordetzen dut idazteko.
Aktorea, idazlea, zuzendaria, produktorea, koordinatzailea... Denetik egin duzu?
Antzerkian denok egiten dugu denetik lehen urteetan. Prekaritateagatik da; ezin da aktore bat kontratatu, edo ezin da argiztatzaile bat hartu. Norberak egin beharra dauka. Eta horixe da eskolarik onena. Aurreneko ikuskizunetan denok ginen aktoreak, denok geunden oholtzan: pintorea, argiztatzailea, musikaria... Nik ere ikasi dut apur bat argiez, tokatu zait arropak aukeratzea, tokatu zait salmentan jardutea, zuzentzea eta idaztea. Momentu batean tentazioa ere izan nuen denetik asko jakiteko, baina ohartuta nago ezinezkoa dela. Nolanahi dela, ikasi dut zein izaten diren bakoitzaren ardurak, zailtasunak, kezkak, estutasunak. Beraz, obra bat zuzentzen ari naizenean, badakit zer eska diezaiokedan bakoitzari. Hori gertatu da, lokatzetan sartuta egon garelako.
Zein lokatzetan sartuta zaude orain?
Aktore lanak utzita dauzkat. Inguruan badira aktore iaioak. Miss Karaoke antzezlanean idazlea eta zuzendaria besterik ez nintzen izan. Azken aktore lanak egin ditut Kamikaz taldearen Kaffka eta Beheko Larraine konpainiaren Bidaietaz obretan; despedida moduko bat izan da. Idazketa eszenikoan espezializatu naiz: literatura eta dramaturgia. Eta, bestalde, zuzendaritzan eta produkzioan. Rol horiek onartu ditudanez gero, gai naiz besteei formakuntza ematen hasteko.
Idatzi eta zuzendu. Nola egiten duzu?
Literatura papererako idazten dut. Baina eszenarako ez dut inoiz aldez aurretik idazten, zuzentzen dihardudan bitartean baizik. Gorputzen bidez idazten dut, antzezleek ematen didatenarekin: haien keinuak, posturak, mugimenduak, irudiak, esanak... Abiapuntuko gaiarekin eta ideiarekin nahasten ditut horiek guztiak. Kontatu nahi dudana badakit; baina nola kontatu, antzezleekin egon arte ez dut erabakitzen. Horrela bat egiten dute idazketak eta zuzendaritzak. Obraren testua eta koreografia osatutakoan, eskaleta fisiko bat eta eszenak antolatutakoan, zentzu orokorra finkatutakoan, orduan hasiko da zuzendaritza teknikoa, muntaketa definitiboari begira.
Formakuntza tailerretan ere ari zarela ulertu dizut.
Jabi Barandiaran eta biok zuzendu genuen Miss Karaoke. Ondo osatu genuen elkar. Dramaturgia molde hark interesa piztu zuen, eta, harrezkero, formakuntza emateko eskaintza pilo bat iritsi zitzaigun eskoletatik: Dantzerti, Antzerki Labea, Baratza aretoa, Donostiako EHU; baita Gijonetik [Espainia] ere. Horretan sekula aritu gabeak ginen. Gure kodeak aztertzeko ariketa egin behar izan genuen, eta teorizatu. Satisfazio handia ematen du formakuntza lanetan jarduteak. Gure lengoaiaren bidez gazteekin konektatzeko aukera izaten ari gara. Eta, aldi berean, aukera izan dugu beren obra sortzera doazenentzat aholkulariak izateko. Intza Alkainek, Mikel Ibargurenek eta Edurne Azkaratek osatzen duten Formol taldearekin lan egin dugu, adibidez.
Zein dira zure hurrengo antzezlanak?
Bidaide da bat, eta bestea da Zeozertan dabil baina ez dakit zertan. Urtarrilean estreinatuko da bat, maiatzean bestea. Bi obra berri egiteko bi lantalde sortu ditugu. Bidaide Idoia Beratarbidek eta Iraia Eliasek zuzenduko dute, eta oholtzan izango dira Idoia Hernandez Hatxe, Maite Aizpurua eta Ainhoa Alberdi; hor antzezlanaren idazlea izango naiz, eta produkzioaz eta komunikazioaz arduratuko naiz. Zeozertan dabil baina ez dakit zertan obran idazlea, zuzendaria eta produktorea izango naiz; Marina Suarezekin batera zuzenduko dut, eta oholtzan izango dira Edurne Azkarate, Jabi Barandiaran eta Maite Aizpurua.
Zertan diharduzu udan?
Beste konpainia batzuei laguntzen: Rouge Elea (zirkua), Aukeran (dantza) eta Mugmus (dantza, musika, bertsoa eta literatura).
Izurrite garaian liburu bat idatzi duzu.
Antzerki obra bat sortzeko prozesuaren ingurukoa da. Miss Karaoke antzezlanarekin deskubritu nuena idatziz jarri nahi izan dut. Saiakera literario bat da.
Emanaldi guztietara joan nintzen, eta publikoaren artean esertzen nintzen. Oholtzan ikusten zena eta publikoaren erreakzioak deskribatu ditut. Eszena bakoitzaren azpian dagoenaz gogoratzen naiz: nola sortu zen, anekdotak eta trikimailuak. Liburuaren bigarren zatian kontatzen dut nola hasten den testu bat modu literarioan eta nola bukatzen den oholtza gainean. Liburua Ehaze elkartearen bilduman agertuko da neguan.
Poesia idazteari utzi egin ote diozu?
Ez. Niretzat, poesia idaztea klabea da, jakiteko non nagoen eta norantz joan nahi dudan. Eskuen sustraiak [2009] eta Elkartasun basatia [2013] poema liburuak izan dira egin izan dudanaren aurkibide tematikoak eta estilistikoak.
Imajinario berri bat sortzeko premia sentitzen dut orain: poema liburu bat, jakiteko hurrengo urteetan zer egin nahi dudan. Bestelako ahots baten bila nabil poesian, aurrekoetatik diferentea, kezka sozialetara eta politikoetara doana zentzu hertsian.
Editorea ere bazara.
Mikelazulon liburuak egiten aritu nintzen, Edo argitaletxean ere bai. Gaur egun hiru antzerki bildumatan ari naiz: Eztena jaialdikoa, Ehaze elkartearena eta Susako Ganbila. Sareak sortu ditugu, eta ni koordinatzen aritzen naiz. Liburuak izugarrizko indarra dauka. Liburua proiektu sozial bat da niretzat: aglutinatzailea, ezagutarazlea, balio emailea, transmisio tresna.
Antzerkiak literaturari zer ematen diot ez dakit. Jendeak ez dauka argi antzerkia non kokatu literaturan. Beti tartean dagoen generoa da; eta niri tartean dagoen guztia interesatzen zait, trans den guztia. Tartean eta mugan, hor beti gertatzen da zerbait.
Antzerki testuak argitaratzeaz gainera, Ganbila web bat lantzen ari omen da.
Anbiziotsua da asmoa: defizitarioa delako, zaila delako antzerkia argitaratzea, hutsunea dagoelako, irakurleak sortu nahi ditugulako. Antzezlan asko idatzi izan da, tiraderetan gordeta dago, argitaratzeko piloa dago, eta dena ezin da paperean egin. Webgunearen tripak prestatzen dihardugu. Garaikideetatik klasikoetaraino, modu entziklopediko batean bildu eta eskaini nahi ditugu testuak eta kritikak. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201882/lionel-messi-laquotxapeldunen-liga-irabaztea-izango-da-helburua-eta-horretarako-leku-aproposean-nagoraquo.htm | Kirola | Lionel Messi: «Txapeldunen Liga irabaztea izango da helburua, eta, horretarako, leku aproposean nago» | Argentinarrak Printzeen parkean eman du aurkezpeneko prentsaurrekoa. Paris Saint-Germaineko jokalariak aitortu du «gogorra» izan dela Bartzelona uztea, baina «ilusioz» dagoela etapa berri honi ekiteko. | Lionel Messi: «Txapeldunen Liga irabaztea izango da helburua, eta, horretarako, leku aproposean nago». Argentinarrak Printzeen parkean eman du aurkezpeneko prentsaurrekoa. Paris Saint-Germaineko jokalariak aitortu du «gogorra» izan dela Bartzelona uztea, baina «ilusioz» dagoela etapa berri honi ekiteko. | «Oso pozik nago. Bartzelonako taldetik joatea gogorra izan da. Izan ere, urte asko igaro ditut han, eta taldez aldatzea zaila izan da. Halere, Parisera iritsi orduko, zoriontasuna erabatekoa izan da. Entrenatzen hasi nahi dut, taldekideekin eta talde teknikoarekin lanean hasteko. Tituluak irabazten jarraitu nahi dut; horregatik etorri naiz hona». Horiek izan dira jokalari argentinarraren lehenengo hitzak, prentsaurrekoaren aurkezpenean. Burrunbaren ostean, iritsi da lasaitasuna: Messik bi urterako sinatu du kontratua Parisko taldearekin, eta luzatzeko aukera izango du.
Bartzelonako jokalari ohiak Nasser Al-Khelaifi Paris Saint-Germaineko presidentearekin batera egin du agerraldia. Lehenik, klubeko ugazabak hitz egin du, eta Messi laudatu du: «Pozik, eta harro nago Messi aurkezteaz. Egun historikoa da klubarentzat, baita futbolarentzat ere. Sei Urrezko Baloi eskuratu dituen jokalari bakarra da Leo [Messi]. Klubarengatik eta zaleengatik egindako esfortzua eskertu nahi dizuet zuri [Messiri erreferentzia eginez] eta zure familiari. Eskerrik asko». Argentinarra ere eskertuta dago klubak emandako tratuarekin: «Bartzelonatik joango nintzela jakin zenean, eskertuta nago klubak geroztik emandako tratuarekin». Paris Saint-Germainek emandako babesagatik ez ezik, zaleengandik jasotakoagatik ere «oso pozik» dago aurrelaria.
Bartzelonako jarraitzaileen inguruan galdetuta, argentinarrak argi du eskertuta egongo dela betirako haiekin: «Bartzelona da nire etxea, eta txikitatik egon naiz han. Polita izango da Camp Nouera itzultzea jokatzera, baina, aldi berean, arraroa izango da beste kamiseta batekin han aritzea».
Messik argi du zertarako etorri den Parisko taldera: Txapeldunen Liga irabazteko. Horretarako, inoiz baino talde sendoagoa osatu du Paris Saint-Germainek: besteak beste, Sergio Ramos, Neymar, Mbappe. Verrati, eta Messi dira taldekide. Hori argentinarrak badaki, eta gaineratu du «leku aproposean» dagoela Txapeldunen Liga eskuratzeko.
Klubeko presidenteari espero zuen galdera egin diote: «Klubak betetzen al ditu kirol lege finantzarioaren arauak?». Horren harira, Al-Khelaifik zalantzak argitu ditu: «Kirol lege finantzarioak dituen arauak jarraitzen eta betetzen ditugu, eta hori ez bagenu jarraituko, Messi ez litzateke hemen egongo». |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201883/motzean.htm | MOTZEAN | MOTZEAN. | Antzezlan bat. La conquista de lo inútil, L'Alakran konpainia.
Antzoki bat. Baratza, Gasteiz.
Liburu bat. Los autonautas de la cosmopista, Julio Cortazar eta Carol Dunlop.
Disko bat. Mugiro bila, Don Inorrez. | ||
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201884/kontzertuak-bertsoak-eta-jolasak-donostiako-piraten-kabotajean.htm | Bizigiro | Kontzertuak, bertsoak eta jolasak Donostiako Piraten Kabotajean | Bertso musikatuak, jolasak eta Ibil Bedi, Sara Zozaya eta Dupla taldeen kontzertuak egongo dira, besteak beste. Hilaren 19tik 22ra izango da, Donostiako Trinitate plazan eta Kaimingaitxon. | Kontzertuak, bertsoak eta jolasak Donostiako Piraten Kabotajean. Bertso musikatuak, jolasak eta Ibil Bedi, Sara Zozaya eta Dupla taldeen kontzertuak egongo dira, besteak beste. Hilaren 19tik 22ra izango da, Donostiako Trinitate plazan eta Kaimingaitxon. | Datorren ostegunean hasiko da Kabotajea, Donostiako Piratek Aste Nagusiaren ordez antolatu duten egitaraua. Astelehenean eman zuten Kabotajearen berri, baina egitarau zehatza gaur zabaldu dute sare sozialetan.
Ostegun goizeko hamar eta erdietan hasiko da Kabotajea. Mural margoketarekin eta sorkuntza tailerrekin ekingo diote. Gero, agerraldi feminista egingo dute, Intziri Donostiako Neska Gazte Taldearekin batera. Mikroa irekita utziko dute, edonoren eskura. Egunari amaiera emateko, 19:30ean, bertsolariek hartuko dute mikrofonoa, bertso musikatuak egongo dira: Amaia Agirrek, Oihana Iguaranek, Ane Labakak eta Alaia Martinek hartuko dute parte.
Erromeria doinuekin hasiko da ostirala, goizeko hamaiketan. Arratsaldean, kuadrilla jolasak izango dira, eta kartelak jartzeko saio bat ere antolatu dute. Bi kontzertu ere izan dira egun horretan: 19:00etan, Ibil Bedi; 20:30ean, Sara Zozaya.
Hirugarren eguna, larunbata, bizikrosarekin hasiko da. Bazkaria izango da ordu bietan, eta, bazkalostean, Playback lehiaketa, 17.00etan. Sareko manifestariei harrera egingo diete gero, eta, 20:00etan, Dupla taldearen kontzertuarekin amaituko da larunbateko egitaraua.
Kabotajea igande arratsalderako amaituko da. 10:30etik aurrera, haurrentzako jolasak antolatu dituzte. Amaiera emateko, 12:30ean, Naizen Adingabe Transexualen Familien elkarteak hitzaldia emango du. Elkarte hori izango da Matti, Donostiako Piratek aurten omenduko duten elkartea. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201885/konpainia-elektrikoek-ukatu-egin-dute-argindarraren-garestitzearekin-aberasten-ari-direla.htm | Ekonomia | Konpainia elektrikoek ukatu egin dute argindarraren garestitzearekin aberasten ari direla | Laugarren egunez jarraian, marka hautsi du elektrizitatearen prezioak Espainiako merkatu arautuan. | Konpainia elektrikoek ukatu egin dute argindarraren garestitzearekin aberasten ari direla. Laugarren egunez jarraian, marka hautsi du elektrizitatearen prezioak Espainiako merkatu arautuan. | Argindarra egunez egun garestitzen ari da Hego Euskal Herrian eta Espainian, eta begi asko konpainia elektrikoei begira jarri dira. Beren burua justifikatu beharra ikusi dute, eta bekainak altxaraz ditzakeen adierazpen batekin egin dute: «Ez gara prezio handiekin aberasten ari». Konpainiek tarifa arautua aldatzeko proposatu diote berriro Espainiako Gobernuari, ez dadin eguneko kotizazioaren menpe egon eta prezio finkoagoak izan ditzaten. Hain zuzen ere, eguneroko prezio horrek asteko laugarren errekorra hautsiko du bihar, batez beste 115,83 euroko kostua izango baitu megawatt-orduak. Iazko abuztuan halako hiru.
Energia Elektrikoko Enpresen Elkarteak (Aelec) agiri baten bidez azaldu duenez, argindarraren prezioaren igoera orokorra da Europa osoan, eta haien menpe ez dagoen faktoreen ondorio da. Azken asteetan behin eta berriz entzun da hala nola gasa oso garesti dagoela eta Europako Batasunaren CO2 isurketa eskubideak ere inoizko garestien daudela.
Bi faktore horiek luzarorako egongo direla kontuan hartuta, konpainia elektrikoen patronalak proposatu du PVPC tarifa arautua ez dadila argindarraren handizkako merkatuaren menpe egon, pool deitutakoaren mende, alegia. Merkatu horretan, REE argindar sarearen kudeatzaileak hurrengo egunerako beharko den argindarra kalkulatzen du, eta eskari hori betetzeko eskaintzak eskatzen dizkie hornitzaileei. Sistema horretan, lehentasuna dute energia berriztagarriek eta nuklearrak (ezin daitekeelako besterik gabe itzali), baina, haiekin eskaria ez bada betetzen, energia iturri garestiagoak sartzen dira. Azken asteetan, ziklo konbinatuko zentralak behar izan dira eskaria betetzeko, eta haien erregaia, gasa, garesti dago, batez ere Txina eta beste herrialde batzuk iazko negu hotzean hustutako erreserbak betetzen ari direlako.
Prezioa kalkulatzeko sistemari marjinalista deritzo, eta badu ezaugarri bat: energia garestienaren prezioa ordaintzen zaie hornitzaile guztiei, horren kostua kontuan hartu gabe. Espainiako Gobernuak urrats bat egin nahi du sistema hori erreformatzeko, zentral hidroelektrikoak eta nuklearrak prezioak kalkulatzeko sistematik aterata, baina, aldaketa lege bidez egingo duenez, hilabeteak beharko dira indarrean sar dadin. Hain zuzen ere, Eldiario.es-ek kaleratu du zentral hidroelektrikoek eskainitako prezioa hartu dela gehien kontuan azken asteetan. Hau da, zentral hidroelektrikoen jabeek prezio handiak eskatu dituztela beren energiaren truke, beren kostua txikia izan arren eta ondasun publiko batekin (ura) funtzionatu arren.
Sistemaren aldaketa
Espainiako Gobernuak Europako Batzordeari eskatu dio sistema marjinalista aldatzeko, baina ezezkoa jaso du, Bruselak uste baitu hura dela sistemarik onena eskaria bete ahal izateko. Hori bai, Madrili gogorarazi dio badituela tresnak kontsumitzailerik zaurgarrienei laguntzeko.
PVPC da indarrean dagoen sistema, eta deskontu batzuk baditu irabazi txikikoentzat eta familia ugarientzat, esaterako.
Konpainia elektriko handiak (Iberdrola, Endesa, EDP eta Viesgo) biltzen dituen patronalak, ordea, ziurtatu du hori ez dela nahikoa. Prezio finkoagoei lotutako tarifa arautua eskatu du Aelecek, «Europako beste herrialde batzuetan dagoen bezala».
Enpresa elektrikoen lana defendatu du Aelecek: «Ez dira etekinak ateratzen ari handizkako merkatuaren garestitzetik». Etekina gas konpainientzat dela diote, «merkatuaren oraingo egoerak mesede egiten dielako». Kontrara, haiena nagusiki isurketarik gabeko argindar sorkuntza dela aldarrikatu dute, eta gogorarazi «ahalegin ekonomiko handiak» egiten ari direla: 3.300 milioi euroren zerga bereziak ordaintzen dituzte, eta 4.500 milioi euroren inbertsioak egin dituzte energia berriztagarrietan. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201886/tomatea-nork-bere-erara.htm | Bizigiro | Tomatea, nork bere erara | Ekoizle bakoitzak tomatea modu jakin batera edo bestera landatzen eta zaintzen badu ere, gehienek «kalitatea» lehenesten dute beste ezeren gainetik. Erosleek ere hemengoaren eta kalitatezko zaporearen alde egiten dute. | Tomatea, nork bere erara. Ekoizle bakoitzak tomatea modu jakin batera edo bestera landatzen eta zaintzen badu ere, gehienek «kalitatea» lehenesten dute beste ezeren gainetik. Erosleek ere hemengoaren eta kalitatezko zaporearen alde egiten dute. | Udako elikagairik gogokoenen artean dago tomatea. Negua zain eman ondoren, kontsumitzaileek gogoz hartzen dute tomate garaia, tokikoaren bertakoaren eta kalitatezko zaporearen aldeko apustua eginez. Euskal Herriko azoketan zein dendetan hainbat tomate mota aurkitu daitezke: handiak, txikiak, bigunak, garratzak... Kalitatezkoak dira, baina tomate bakoitzak bere bereizgarriak dituen modu berean, ekoizleak eta landatzeko moduak ere badute zeresana.
Rakel Lopez ingeniari agronomoak, esaterako, nekazaritza ekologikoa egiten du. Gamiz-Fikan (Bizkaia) du Biolandare hazitegi ekologikoa, eta hazi eta landare guztiak %100 ekologikoak ditu. 6.500 metro koadro berotegi dauzka, eta horietatik 5.000 inguru erabiltzen ditu tomateak ekoizteko. Euskal Herriko hainbat tomate mota aurkitu daitezke haren berotegian, eta gakoa «erne» egotea dela nabarmendu du: «Ekologikoan lan egitea ez da bereziki gogorra, baina adi egon behar da etengabe». Garaian garaikoa ekoizten dutela azaldu du Lopezek, eta, ondorioz, tomateak tomate garaian baino ez dituzte izaten.
Lopezen amamaren tomateek ematen dute atentziorik handiena. «Oso handiak dira, potolo-potoloak», nabarmendu du. Joan den urteko tomaterik handienak, kasurako, bi kilo eta 250 gramo izan zituen. Hala ere, beste hainbat ere aurkitu daitezke Lopezen berotegian: baserri tomatea, loidi tomatea eta tomate pikoluzea.
Tomate mota arruntez gainera, tomate «bereziak» ere baditu berotegian. Kasurako, tomate beltz bat harrapatu du Lopezek eskuarekin. «Oso goxoa da, tomate zaporea du, baina berezia da». Ozioko (Araba) herritar batek eman zion probatzeko duela urte batzuk, eta, ordutik, urtero landatzen du. Azal gogorra duenez, gomendagarria da jan aurretik azala kentzea; eta, aproposena, fresko jatea dela dio: «Gazpatxoan edo entsaladan oso goxo geratzen da». Berezia da handik gertu dagoen Andeetako adar tomatea ere: «Piper baten itxura du». Adar formako tomateak dira, «gorriak eta mamitsuak».
Urtero-urtero landatzen dituen tomateez gainera, «probarako» landatu dituen tomateak ere baditu. Besteak beste, ananas tomatea, zebra berde tomatea eta Krimeako tomate beltza. «Horiek proba moduan landatu ditut, zein zapore duten jakiteko», azaldu du.
Horiek, gero, herrietako azoketan saltzen dituzte. Pandemiaren aurretik, gainera, Lopezek tomateak probatzeko aukera eskaintzen zien erosleei, eta gogoan du lehenengo tomatea ahora sartzearekin batera, erosleen aurpegia «eraldatu» egiten zela. «Azkenean, oroimena saltzen dugu, nolabait; zapore horren bitartez, oroitzapen batera bidaiatzen du erosleak», azaldu du. Herrietako azokekin ez ezik, akordio bat du Makro supermerkatuarekin ere.
Jose Antonio Odriozola, berriz, Donostiako Altza auzoko Pelegriñene baserriaren jabea da. 17.000 metro koadro berotegi dauzka, eta horietatik 3.000 metro koadrotan sistema berezi bat erabiltzen du: LED bidezko argiztapena. «Berez, ez da beharrezkoa argi espektro guztia», argitu du Odriozolak. Gehienbat argi gorria eta urdina erabiltzen ditu; landarea hazten laguntzen du kolore gorriak, eta loratzen, berriz, urdinak. «Kanpoan argi nahikorik ez dagoenean, argi artifizialaren bidez tomatea hazten laguntzen du sistema horrek, eguzkiaren indarraren osagarri da», azaldu du.
Arazo bati irtenbidea emateko «konponbide gisa» hartu zuen argiztapena erabiltzeko erabakia Odriozolak: «Guk ia urte osoan ereiten dugu tomatea, eta, neguan argi ordu gutxi daudenez, oso fruitu gutxi ematen du». Iaz hasi ziren sistema hori erabiltzen, baina argiak ez dituzte etengabe piztuak izaten: «Berotegiaren izkina batean neurgailu batzuk jarriak ditugu, eta horiek neurtzen dute eguzkiaren indarra. Tomatea hazteko nahikoa bada, ez dugu LED argirik pizten».
Bestalde, landarea lurrean erein beharrean, zakuetan ereiten duela azaldu du Odriozolak: «Lur gainean poltsa batzuk jartzen ditugu, eta poltsa horietan dago landareak behar duen materiala: nitrogenoa, fosforoa, potasioa...».
Jack motako tomatea landatzen dute gehienbat euren baserrian. Tamaina handiko tomateak izaten dira, «mamitsuak eta zapore handikoak», eta horiexek landatzen dituzte normalean uzta osoan zehar. Ondoren, denda txikiei saltzen dizkie tomateak Odriozolak, Merkabugati saltokietan, baina baita Altza inguruko dendetan ere. Oro har, urtean bi tomate uzta izaten ditu, eta bi bider aldatzen ditu tomateak: lehena urte bukaeran landatzen dute; eta bigarrena, berriz, ekain edo uztail aldean.
Ureztapena, ugaria
Tomateak beroa behar duen modu berean, ureztapenak ere berebiziko garrantzia du. Odriozolak «egunero-egunero» ureztatzen ditu tomateak, baina, eguraldiaren arabera, behar handia edo txikia izaten dute: «Gure berotegiak oso aurreratuta daude, eta behar denero ureztatzen dira, modu automatikoan». Egunean, gutxi gorabehera, hamabost aldiz bustitzen dituzte tomateak: «Sei bat minutu inguruko ureztatzeak dira; betiere, landarearen beharretara egokituz». Lopezek ere bat egin du Pelegriñene baserriko jabearekin: «Tomateak ondo mantentzeko, askotan ureztatu behar dira, baina ur kantitate txikiarekin». Biolandare hazitegi ekologikoaren kasuan, euri ura erabiltzen dute, «ahalik eta ur kantitaterik txikiena erabiltzeko».
Orokorrean, tomatearen ekoizpenaren araberakoak dira prezioak ere. «Askotan, tomatearen ekoizpena ez dago gure esku, baizik eta giroaren esku; hortaz, guk ere horretara egokitu behar dugu», dio Odriozolak. Batez beste, mila hazi 150 euroan erosten dituzte, baina saltzeko orduan, merkatuaren egoera hartzen dute aintzat: «Merkatuaren egoeraren arabera, merke edo garesti saltzen ditugu, baina kalitateak eta tamainak ere zerikusia dute». Euro bat eta hiru euro artean saltzen ditu tomateak Odriozolak, baina, aurretik esana duenez, «prezioak aldakorrak dira».
Biolandareren kasuan, tomate mota guztiak prezio berean saltzen dituzte: kilora. «Saltsarako tomatea euro batean saltzen dugu, eta gainerakoak, berriz, 2,85 euroan; hala ere, bezeroaren edo kantitatearen arabera, prezioak aldatu daitezke», gaineratu du Lopezek.
Kasuak kasu, «kalitatea» lehenesten dute ekoizleek beste ezeren gainetik, eta erosleek ere horixe eskuratu nahi dute.
Tomate haziak otsailean edo martxoan landatu, eta udaberri aldera, balkoira ateratzeko prest egongo dira. Landareak ezin du ur faltarik izan.
Etxeko loreontziak landare apaingarriz soilik bete beharrean, barazkiak landatzeko aukera ere badago. Tomatearen kasuan, «beroa eta eguzki asko» behar ditu, Usoa Arin nekazaritza ingeniariaren arabera. Hortaz, landarea eguzkiak gehien berotzen duen lekuan kokatzea da gakoa. «Paretak beroa mantentzen duenez, paretaren kontra jartzea aukera ona da», nabarmendu du.
Haziak otsail eta martxo artean landatu, eta etxe barruan gordeko dira: «Jogurt potetxoetan hazia landatu ondoren, etxeko goxotasunean gorde behar dira; betiere, lurra bustita mantenduz». Handik hilabetera, hiru edo bost zentimetroko luzera hartuko dute, eta, udaberri aldera, kalera ateratzeko prest egongo dira: «Betiere, eguraldiaren arabera». Ordurako, loreontzia aldatu beharko da: «Tomateak sustrai oso handiak dituenez, gutxienez, 30 zentimetro sakon den loreontzi batean jarri behar da». Horrez gainera, makila batekin lotzea ere komeni da, «eror ez dadin».
Lurrari dagokionez, ez du aparteko lur motarik behar. Hori bai, «ezinbestekoa» izango da ongarritutakoa izatea. «Dendan erosten den lurrari konposta, simaurra... gehitu behar zaizkio, oso ondo ongarritu behar da», azaldu du. Era berean, ur asko eskatzen duen landarea da. Normalean, nahikoa da bi egunetik behin ureztatzearekin. Hala ere, eguraldiaren arabera, gutxiagotan edo gehiagotan ureztatu beharko da: «Lurra ez da busti-bustita egon behar, baina aldi berean, ezin du ur faltarik izan».
Balkoietarako tomate motarik aproposena cherry tomatea dela dio Arinek: «Tomateak erraz ateratzen dira, eta hasiberrientzako aproposenak dira». Hala ere, sarritan, gaixotasunak ere izaten ditu. «Hezetasun handiko lekuetan arrisku handiagoa dago landarea gaixotzeko, eta, hemen, oso ohikoa da hori gertatzea», azaldu du. Hala ere, «komenigarria» da landareen onerako diren tratamenduak aplikatzea: «Landareak gizakiak bezalakoak dira, osasuntsu badaude, arrisku txikiagoa dute gaixotzeko».
Balkoian baratzea landatzea jarduera «osasungarria eta bizigarria» izatea proposatzen du Arinek. «Baratzea balkoira eramateak naturara hurbiltzen gaitu, kontsumo ohituretan eragiteko balio du», adierazi du. Ondorioz, kontzientzia hartzeko ere balio du, haren ustez: «Etxean tomateak landatuz gero, berehala konturatuko gara tomateak neguan ez direla ateratzen, hemen neguan ez duelako berorik egiten; eta horrek zer pentsatua ematen du». |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201887/jaurlaritzak-amaitutzat-eman-ditu-frankismoko-desobiratzeak.htm | Gizartea | Jaurlaritzak amaitutzat eman ditu frankismoko desobiratzeak | Aintzane Ezenarro Gogora institutuko zuzendariak jakinarazi du balitekeela etorkizunean «aurkikuntza berriren bat» egitea, baina nabarmendu du «ezinezkoa» izanen dela 36ko gerran «galdutako» gorpuzki guztiak aurkitzea. Memoria historikoaren zabalpenean zentratu nahiko luke Jaurlaritzak orain. | Jaurlaritzak amaitutzat eman ditu frankismoko desobiratzeak. Aintzane Ezenarro Gogora institutuko zuzendariak jakinarazi du balitekeela etorkizunean «aurkikuntza berriren bat» egitea, baina nabarmendu du «ezinezkoa» izanen dela 36ko gerran «galdutako» gorpuzki guztiak aurkitzea. Memoria historikoaren zabalpenean zentratu nahiko luke Jaurlaritzak orain. | Eusko Jaurlaritzaren ustez, bururatuak daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egin beharreko desobiratzeak. Aintzane Ezenarro Gogora institutuko zuzendariak Radio Vitorian egindako adierazpenetan erran du, hain zuzen, ez duela baztertzen 36ko gerran eta frankismoan desagerturikoen «aurkikuntza berriren bat» egitea, baina azpimarratu du «ezinezkoa» dela gorpuzki guztiak berreskuratzea: «85 urte baino gehiago igaro dira, eta gure geografia asko aldatu da. Ezinezkoa da, eta ezin da guztiak berreskuratuko ditugulako espektatibarik sortu».
Ezenarroren ustez, memoria historikoaren dibulgazioa da orain Jaurlaritzak lehentasun gisa hartu behar duena, eta, alde horretatik, lagungarri izanen da Espainiako Gobernuak onarturiko memoria demokratikoaren lege aurreproiektua. Ezenarroren arabera, «zinez beharrezkoa» da memoria, «ahanzturak hutsune etiko bat» sortzen baitu, zeina «borrokatu» behar den: «Beharrezkoa da gure iragan hurbilean gertaturiko guztia ezagutzea, kausa politiko bat giza bizitzaren eta duintasunaren aurrean jartzeak zer ekarri duen jakitea, horrek dakarren guztia baloratu eta orain artekoa baino elkarbizitza hobe bat eraikitzeko». |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201888/talibanek-ia-iparralde-osoa-berenganatu-dute.htm | Mundua | Talibanek ia iparralde osoa berenganatu dute | Matxinoek bederatzi eskualdetako hiriburuak kontrolatzen dituzte. Kabulek kargutik kendu du armadako burua, izandako porrotengatik. Alemaniak eta Herbehereek afganistandarren deportazioak eten dituzte. | Talibanek ia iparralde osoa berenganatu dute. Matxinoek bederatzi eskualdetako hiriburuak kontrolatzen dituzte. Kabulek kargutik kendu du armadako burua, izandako porrotengatik. Alemaniak eta Herbehereek afganistandarren deportazioak eten dituzte. | Faizabad hiria ere hartuta, eskualdeko 34 hiriburuetatik bederatzi talibanen esku daude. Hala, Afganistan iparraldean, bi besterik ez dira geratzen Kabulen esku. Bien bitartean, bi aldeak Dohako negoziazio mahaian eserita daude. AEBetako Estatu Departamentuko eledun Ned Pricek uste du litekeena dela elkarrizketa haiek gatazka eremuan «eragina» izatea. Haren arabera, «bake negoziazioak egiteko gudu zelaian bakea beharrezkoa» dela dioen ideia okerra da.
Talibanek sei egun behar izan dituzte bederatzi hiriburu eta dozenaka barruti konkistatzeko. Hainbat kasutan, gainera, eskualde osoaren kontrola ere berenganatu dute matxinoek. Azkenak Badakhxan eta Baghlan izan dira, talibanen bozeramaile Zabibullah Mujahiden esanetan. Faizabad eta Pul-i-Kumri dira, hurrenez hurren, lurralde horietako hiriburuak, eta talibanek atzo gauean jakinarazi zuten biak hartu zituztela. «Inor ez da zauritu operazioetan, etsaiak ihes egin baitzuen», gehitu du eledunak. Pajhwok albiste agentziaren arabera, eremuko soldaduen «aire babes eta errefortzu eskaerek ez zuten erantzunik izan», eta hirietatik alde egitea erabaki zuten.
Hala, iparraldeko bederatzi eskualdeetatik zazpi daude talibanen esku: Jawzjan, Sar-e-pol, Kunduz, Takhar, Samangan eta Baghlan. Armadak, berriz, Paryab eta Balkh eskualdeen kontrola besterik ez du eremu horretan. Azken horretako hiriburuan, Mazar-e-Xarifen, gotortu dira segurtasun indarrak, eta han izan da Afganistango presidente Axraf Ghani, Tolonews agentziak jakinarazi duenez. Hura, besteak beste, herrialdeko uzbekoen buruzagietako batekin bildu da, Abdul Raxid Dostumekin. Milizia zibilak armatu eta koordinatzeko aukera aztertu du harekin. Atzo, Kabulek baieztatu zuen «altxamendurako indar herritarrak» eratuko dituztela. Izandako porroten ondorioz, armadako buru Wali Ahmadzai ere kargutik kendu du Ghanik, eta Hibatullah Alizai indar berezietako komandanteak hartuko du haren lekua.
Defentsa Ministerioaren arabera, armadaren eta matxinoen arteko borrokak izan dira gaur 11 eskualdetan: Balkh, Farah, Ghor, Helmand, Kapisa, Laghman, Logar, Nangarhar, Paktia, Uruzgan eta Zabul eskualdeetan. Farahren kasuan, izen bereko hiriburua talibanen esku dago jada, Nimroz eskualdea bezala; biak ere Afganistango hego-mendebaldean daude. Kabulen konkista, berriz, ez dago talibanen luze gabeko planen barruan. «Operazio planaren arabera, lehenik gainerako eskualdeak garbitu behar dira, eta gero erabakiko da Kabulen inguruan», adierazi du Mujahidek. Aurrez, besteak beste, Kandaharren aurkako oldarraldia hastea espero da; joan den mendearen amaieran ezarritako agintaldiaren kontrolgune nagusia izan zen.
Gobernuaren arabera, atzo 439 taliban hil eta 77 zauritu zituen armadak liskarretan. Defentsa Ministerioak ez du hildako soldaduen eta zibilen inguruko informaziorik ematen, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak atzo jakinarazi zuen uztailaren 9tik lau hiritan —Laxkar Gah, Kandahar, Herat eta Kunduz— 180 zibil baino gehiago hil eta 1.200 zauritu dituztela. Gurutze Gorriak, berriz, esan du hilabete hasieratik 4.000 zauritu artatu dituela.
Dohara begira
Talibanek hogei urte betetzear den gerran ikusi den oldarraldirik handiena hasi zuten maiatzean, nazioarteko tropek herrialdea uzteko operazioa abiatzearekin batera. Azken asteetako egoerak ez du AEBetako presidente Joe Bidenen iritzia aldatu, eta berretsi du hilabete amaierarako soldaduek herrialdea utziko dutela: «Ez naiz erabakiaz damutzen. Beren kabuz eta beren herrialdeagatik borrokatu behar dira». Hitz horiek hala arrazoitu ditu Estatu Departamentuko eledun Ned Pricek, AEBek eta matxinoek iazko otsailean sinatutako akordioari erreferentzia eginez: «Indarkeria mailak ez du bat egiten akordio hartan hitzeman zutenarekin. Halere, akordioan bada garrantzitsua den beste elementu bat: AEBetako eta [nazioarteko] koalizioko indarrei ez apuntatzea».
Hala, atzo Dohan hasitako elkarrizketetan jarri dute AEBek arreta. Izan ere, hara bidali dute Afganistanen duten ordezkari berezi Zalmay Khalilzad. Ez da diplomazialariak elkarrizketetan parte hartzen duen lehen aldia, baina, oraingoan, helburu argi bat du, Pricen arabera: «Talibanei presio egingo die oldarraldi militarra eten eta konponbide politiko bat negozia dezaten». Horretarako arma nagusia nazioarteak egin dezakeen indarra da, Etxe Zuriak azaldu duenez; talibanek ulertzea «indarrez inposatutako gobernu batek» ez duela nazioarteko komunitatearen babesa izango.
Qatarren dira, besteak beste, NBEko, EB Europako Batasuneko, Errusiako eta Txinako ordezkariak ere. Haiei eta Washingtoni «axolagabe» ez jokatzeko eskatu die HCNR Adiskidetze Nazionalerako Kontseilu Nagusiko presidente Abdullah Abdullahk: «Bakearen beharraren inguruko mezu argi bat bidali behar da». Talibanei, berriz, exijitu die oldarraldiari amaiera eman eta konponbide politiko bat bilatzeko, bide militarra baztertuta: «Talibanei eskatzen diegu mahai gainean konponbide politiko bat jartzeko, eta onartzeko nazioarteko bitartekarien presentzia».
Europa eta migratzaileak
Europako Batzordeak beste alor batean jarri du arreta, gatazkak bere lurretan izan ditzakeen ondorioetan. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, Afganistanen 400.000 desplazatu baino gehiago daude, eta ugari dira Iranerako bidea hartu dutenak ere. Batzordearen esanetan, baina, urtea hasi zenetik 4.000 migratzaile afganistandar iritsi dira «legez kanpo», iaz baino %25 gutxiago. Beraz, egoera «ona» dela azaldu du: «Krisi militar bat da, ez migrazio krisi bat».
Egoera hori zela medio, Afganistango Gobernuak eta hainbat erakundek EBko estatu kideei eskatu zieten afganistandarren deportazioak eteteko. Horren aurka agertu ziren atzo Alemania, Danimarka, Belgika, Herbehereak, Grezia eta Austria, eta Afganistani migratzaileak deportatzeko «herrialde seguru» izaera ez kentzeko eskatu zioten Bruselari. Belgikako Asilo gaietarako idazkari Sammi Mahdiren esanetan, estatu bateko «zenbait eskualde» seguruak ez izateak ez du esan nahi herrialde horretako herritar guztiei babesa eman behar zaienik. Gaur, baina, Alemaniako eta Herbehereetako gobernuek atzera egin dute, eta adierazi behin-behinean etengo dituztela beren lurretan dauden afganistandarren deportazioak. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201889/baionako-ospitaleko-leku-eskasagatik-pauera-eta-akizera-eraman-dituzte-lau-paziente.htm | Gizartea | Baionako ospitaleko leku eskasagatik Pauera eta Akizera eraman dituzte lau paziente | Baionako ospitaleko suspertze zerbitzua bete-beteta dago. | Baionako ospitaleko leku eskasagatik Pauera eta Akizera eraman dituzte lau paziente. Baionako ospitaleko suspertze zerbitzua bete-beteta dago. | Iragan astean aktibatu zuen plan zuria Baionako ospitaleak, COVID-19a duten pazienteen kopurua azkarki emendatu baita azken asteetan. Plan zuriaren bidez, zerbitzuen berrantolaketa bat egin dezake osasun egiturak, eta, hala, gaitza duten pazienteak artatzeko ohe kopurua emendatu zuten. Suspertze zerbitzua hamabost ohetik hogei ohera pasatu ahal izan zuten. Alta, ospitaleratzeek gora egiten segitzen dute, eta mukuru beteta dago ospitalea: lau paziente beste ospitale batzuetara eraman behar izan dituzte, ohe eskasiagatik. ZIUetako hiru paziente Paueko (Okzitania) ospitalera eraman dituzte, eta, beste bat Akizeko (Landak) ospitalera.
Egoerari aurre egiteko, Eskualdeko Osasun Agentziak Akitania Berria osora zabaldu zuen plan zuria, atzo. Gisa horretan, eskualdeko beste ospitaleek ere COVID-19a duten pazienteak artatzeko ohe kopurua emendatzen ahalko dute. Maritxu Blanzaco Eskualdeko Osasun Agentziako departamenduko buruak erran duenez, Ipar Euskal Herriko egoera «kezkagarria» da: «Neurgailu guziak alertan daude. Oraingoz, ez dugu laugarren oldarraldiaren muina jo; beraz, ospitaleratzeetan oraindik agertuko da emendatze bat». |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201890/hegoaldeko-zahar-etxeetako-langile-txertatu-gabeei-astean-bi-pcr-egiteko-aholkatu-dute.htm | Gizartea | Hegoaldeko zahar etxeetako langile txertatu gabeei astean bi PCR egiteko aholkatu dute | Espainiako Osasun Sistemaren Lurraldearteko Batzordeak eguneratu egin ditu egoitzetako neurriak, eta hainbat aholku eman dizkie erkidegoei. | Hegoaldeko zahar etxeetako langile txertatu gabeei astean bi PCR egiteko aholkatu dute. Espainiako Osasun Sistemaren Lurraldearteko Batzordeak eguneratu egin ditu egoitzetako neurriak, eta hainbat aholku eman dizkie erkidegoei. | Hego Euskal Herriko zahar etxeetan, txertatzeari uko egin dioten edota txertoaren bi dosiak hartu ez dituzten langileek bi PCR egin beharko dituzte astean. Hala onartu du gaur Espainiako Osasun Sistemaren Lurraldearteko Batzordeak, goizean egindako bileran. Bertan oniritzia eman diote Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak mahai gainean jarritako gomendioen dokumentuari. Egoitzetako neurriak eguneratu egin ditu dokumentu horrek, eta gomendioen artean jasota dago arestian aipatutakoa. Zahar etxeetako egoiliarrei, bisitei eta langileei dagozkien neurriak jasota daude txostenean. Gomendioak dira, eta erkidegoen esku dago horiek bete ala ez.
Zahar etxeetako beharginei dagokienez, haiek txertatzea ez da derrigorrezkoa izango, baina txertatzea aholkatuko zaie. Berriak diren langileei buruz, berriz, honako hau dio txostenak: «Langile berri batek ez luke egoitza batean lan egin behar txertaketa pauta osoa izan gabe». Hala, haien txertaketa «lehenbailehen» programatzea aholkatzen da, bai eta pauta osoa izan arte osasun neurriak «zorroztea» ere, txostenak jasotzen duenez. Dena delako egoitzetan txertatzeari uko egiten dioten beharginen kasuari dagokionez, birusaren transmisioa kontrolpean izateko prebentzio neurriak indartzea proposatu dute, hau da, besteak beste, norbera babesteko ekipamenduak lanaldi osoan jantzita eramatea. Horrez gain, langile horiei egunero tenperatura neurtzea eta astean gutxienez bi PCR proba egitea proposatu dute. Ez hori bakarrik: zabalik utzi dute txertatzeari uko egiten dieten langileak lanpostuz aldatzea aztertzeko aukera. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201891/johnny-deppen-donostia-sariak-kritika-gehiago-jaso-ditu.htm | Kultura | Johnny Deppen Donostia sariak kritika gehiago jaso ditu | Amber Heard aktore eta emazte ohiak tratu txarrak egotzi dizkio, eta, hortaz, emakume zinemagileen hainbat elkartek «desegoki» ikusten dute izendapena. Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosen iritziz, «jaialdi baten funtzioa ez da industriako kideen jokabideak epaitzea» | Johnny Deppen Donostia sariak kritika gehiago jaso ditu. Amber Heard aktore eta emazte ohiak tratu txarrak egotzi dizkio, eta, hortaz, emakume zinemagileen hainbat elkartek «desegoki» ikusten dute izendapena. Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosen iritziz, «jaialdi baten funtzioa ez da industriako kideen jokabideak epaitzea» | Donostiako 69. Zinemaldia tantaka-tantaka ari da jakinarazten jaialdian parte hartuko duten zuzendari eta aktoreen zerrenda. Astelehenean iragarri zen aurtengo Donostia sarietako bat, Johnny Depp, eta emakume zinemagileen zenbait elkartek erabakiarekiko desadostasuna adierazi dute dagoeneko. Aktore baten ibilbide artistikoari aitortza egiten dio izendapenak, baina kritikek ez dute zerikusirik Deppen jardun profesionalarekin.
2016an, orduko haren emazte zen Amber Heard aktoreak dibortzioa eskatu eta tratu txarrak egitea leporatu zion Deppi. Senar-emate ohiek akordio ekonomiko bat lortu zuten, baina, halere, ezin izan dute saihestu epaitegietara joatea: The Sun-ek «emazte astintzaile» deitu zion Deppi, eta hark hedabide britainiarra salatu zuen difamazioagatik; epaiketa galdu egin du. Difamazioagatik salatu zuen Heard bera ere, emakumeak akusazioak berretsi baitzituen 2018an, The Washington Post egunkarian argitaratutako zutabe batean. 2022ko apirilean hasiko da epaiketa hori.
Erabakia kritikatu duten elkarteek ez dute begi onez ikusten indarkeria matxista leporatu zaion aktore bat saritzea. CIMA emakumezko zinemagile espainiarren elkarteko lehendakari Cristina Andreuk harridura adierazi zuen izendapenaren berri izan eta laster: «Oso gaizki hitz egiten du jaialdiaz eta haren zuzendaritzaz, eta mezu beldurgarri bat helarazten dio gizarteari: ‘Aktore ona bazara, bost axola tratu txarrak egin badituzu’». Zinemaldiarekin harreman estua du CIMAk eta, horrenbestez, zein neurri hartu erabakitzen ari dira, Andreuk iragarri zuenez.
CIMAren gaitzespenari batu zaio (H)emen ikus-entzunezkoetako eta arte eszenikoetako emakumeek osatutako elkartearena. Lara Izagirre lehendakariak «haserre eta triste» daudela esan du goizean, Euskadi Irratiko Faktoria saioan. «Munduko edozein aktore aukeratu dezakete; ez dugu ulertzen aukera hau». Aktore onak ez ezik, «gizartean erreferente izan daitezkeen horiek saritzeko lekua ere bada Zinemaldia», haren iritziz: «Ez da zinemaz bakarrik arduratzen den erakunde bat».
Irailaren hasieran «gogoeta» egingo dute elkarteko kideek, baina, dena dela, Izagirrek gogorarazi du jaialdiak erabakia «atzera botatzeko tartea» duela oraindik. Espainiako beste zinema elkarte batzuekin hitz egin dute izendapenaren inguruan, eta denek uste dute «desegokia» dela, lehendakariaren hitzetan. «Ñabardurak egon litezke, baina iritzia bera da: elkarte guztiek gaitzesten dugu indarkeria matxista».
Rebordinosek justifikatu egin du
Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek, aitzitik, erabakia justifikatu du, Depp saritu izanaren arrazoiak haren filmografian daudela argudiatuz. «Jaialdiaren egitekoa da urteko pelikularik nabarmenenak eta interesgarrienak aukeratzea, eta aitortza egitea zinemari ezohiko ekarpena egin dioten pertsonei». Haren arabera, «zinema jaialdi baten funtzioa ez da industriako kideen jokabideak epaitzea». |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201892/hirugarren-dosia-jartzeko-kanpaina-hasiko-dute-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko dute Ipar Euskal Herrian | Irailaren 15etik aitzina pertsona zaurgarrienek hirugarren dosia jartzeko aukera izango dute. Neurriak zorroztuko dituzte Ipar Euskal Herrian, kasuen gorakadari aurre egiteko. | Hirugarren dosia jartzeko kanpaina hasiko dute Ipar Euskal Herrian. Irailaren 15etik aitzina pertsona zaurgarrienek hirugarren dosia jartzeko aukera izango dute. Neurriak zorroztuko dituzte Ipar Euskal Herrian, kasuen gorakadari aurre egiteko. | Frantziako Gobernuko agintariek Defentsa Kontseilua egin dute goizean, Emmanuel Macron presidentearekin. Gabriel Attal Frantziako Gobernuko bozeramaileak adierazi du COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzeko kanpaina abiatuko dutela. Agorrilaren bukaeratik aitzina, herritar zaurgarrienek ordua hartzen ahalko dute hirugarren ziztada hartzeko, eta irailaren erditsutik aitzina hasiko dira dosia jartzen. Frantziako Osasun Aginte Gorenak datozen egunetan zehaztekoa du lehentasuna izanen duten pertsona zaurgarrien zerrenda. Oraingoz, gainerako herritarrei ez diete aukerarik ireki hirugarren dosia jartzeko.
Alta, COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzeko urratsetan atzera egiteko eskatu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak. OMEren arabera, hirugarren dosirako bidean dauden herrialdeetan jende ugari txertatuta badago ere, txertatutakoen ehunekoa oso apala da beste herrialde batzuetan, eta toki horietako txertaketa planak bultzatu behar dira aurrena.
Probak, ordainpeko
Gainera, gaitzaren oldarraldiari aurre egiteko, Frantziako Gobernuak neurriak zorroztu ditu 200dik gorako intzidentzia tasa duten departamenduetan, eta departamendu horietako prefetek zehaztu beharko dituzte erabakiak ondoko egunetan. Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako departamenduan, beraz, osasun ziurtagiriaren erabilera are gehiago hedatuko dute: 20.000 metro karratu baino gehiagoko merkataritza guneetan beharrezkoa izanen da. Bi merkataritza gunek dute tamaina hori, Lapurdin: Angeluko BAB2k, eta Baionako Ametzondo guneak. Gainera, ziurtagiria erakutsi behar den lekuetan maskara erabiltzea derrigorrezkoa izanen da, barnealdean.
Bestalde, Macronek uztailean iragarri zuen udazkenetik goiti herritarrek ordaindu egin beharko zituztela PCR eta antigeno probak. Bada, data zehaztu du Frantziako Gobernuak: urriaren 15etik hasita, medikuaren agiririk gabe egindako probak ordainpekoak izanen dira Ipar Euskal Herrian. Orain arte, urririk egiten ahal ziren, farmazietan eta laborategietan. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201893/lore-eskaintza-egin-dute-irunen-tropa-frankistek-pikoketan-fusilatu-zituztenen-omenez.htm | Gizartea | Lore eskaintza egin dute Irunen, tropa frankistek Pikoketan fusilatu zituztenen omenez | Guztira hamahiru pertsona fusilatu zituzten 1936an, horietatik bederatzi, gazteak. Udal panteoian utzi dituzte loreak, haien gorpuzkiak dauden lekuan. | Lore eskaintza egin dute Irunen, tropa frankistek Pikoketan fusilatu zituztenen omenez. Guztira hamahiru pertsona fusilatu zituzten 1936an, horietatik bederatzi, gazteak. Udal panteoian utzi dituzte loreak, haien gorpuzkiak dauden lekuan. | 1936ko abuztuaren 11n, duela 85 urte, tropa frankistek hamahiru pertsona hil zituzten Pikoketan (Oiartzun, Gipuzkoa). Fusilatuen omenezko lore eskaintza egin dute gaur Irungo Blaia hilerrian, eta udal panteoian utzi dituzte loreak, gorpuzkiak dauden lekuan. Ekitaldian Jose Antonio Santano Irungo alkateak, Santi Jimenez Memoria Historikoaren ordezkariak eta PSE, Elkarrekin Podemos-Ezker Anitza/IU, EAJ eta EH Bildu alderdietako ordezkariek hartu dute parte.
Udalak gogora ekarri du egun hartan gertatutakoa: Irungo Gazteria Komunistako kide batzuk, zenbait karabinerorekin batera, Pikoketako baserriaren inguruan zebiltzan, arma laburrekin eta metrailadore batekin, eta «baserriaren barruan babestu» ziren, «ihes egiteko ia aukerarik gabe». Bik bakarrik lortu zuten ihes egitea: Patxi Arozenak eta Alejandro Colinak.
Baserrian babestu zirenak errendarazi eta denei armak lurrean utzarazi ondoren, tropa frankistek fusilatu egin zituzten. Mertxe Lopez Cotarelo (16 urte), Pilar Valles Bikuña (18 urte), Jose Maria Arruti Idiakez (18 urte), Victor Genua Montiano (25 urte), Jesus Lopez Casado (26 urte), Agapito Dominguez Taguada (23 urte), Bernardo Usabiaga Jauregi (17 urte), Manuel Justo Alberdi (22 urte), Miguel Jacinto Lopez (49 urte), Vicente Argote (46 urte), Agustin Miguel Bermejo (39 urte), Felix Luz Etxeberria (27 urte), eta Angel Braña Lopez izan ziren hamahiru fusilatuak.
Irungo Udalak azaldu duenez, 1976an hasi ziren Pikoketan fusilatutakoen gorpuzkiak berreskuratzen, Marcelo Usabiagaren laguntzarekin; Bernardo Usabiaga fusilatuaren anaia zen Marcelo, eta miliziano komunista izan zen 36ko gerran. 1978ko uztailaren 28an atera zituzten gorpuzkiak hobitik, eta abuztuaren 2an eraman zituzten Irungo hilerrira. |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201894/koalizioaren-hausturak-kolokan-jarri-du-poloniako-gobernua.htm | Mundua | Koalizioaren hausturak kolokan jarri du Poloniako Gobernua | Akordioa alderdiak Poloniako Gobernuko koaliziotik irten da, Marowiecki lehen ministroak Jaroslaw Gowin alderdiko burua kargugabetu ostean. Gaur bozkatuko da parlamentuan Hedabideen Legea, herritarren eta oposizioko kideen haserrea piztu duen lege proposamena. | Koalizioaren hausturak kolokan jarri du Poloniako Gobernua. Akordioa alderdiak Poloniako Gobernuko koaliziotik irten da, Marowiecki lehen ministroak Jaroslaw Gowin alderdiko burua kargugabetu ostean. Gaur bozkatuko da parlamentuan Hedabideen Legea, herritarren eta oposizioko kideen haserrea piztu duen lege proposamena. | Akordioa alderdiaren irteerak kolokan jarri du Poloniako Gobernua. Erabakiak ez ditu koalizioko kideak ezustean harrapatu; izan ere, herenegun lehen ministro Mateusz Morawieckik gobernuko lehen ministrorde eta Garapen ministro Jaroslaw Gowin kargugabetu zuen, Akordioa alderdiko liderra. Marowieckik adierazi zuen hartutako erabakia «bien arteko desadostasun politikoek, eta Gowinen konpromiso faltak» bultzatu zutela.
Azken asteetan gero eta ohikoagoak ziren Akordioa alderdiko hamahiru diputatuen eta PiS Legea eta Justizia alderdiko kideen arteko desadostasunak. Koalizioa utzi ondoren, Gowinek adierazi zuen «hartutako erabakiaz harro» dagoela, eta ez datorrela bat gobernuak proposatutako neurriekin; besteak beste, Gowinek gobernuak aurkeztutako pandemiaren osteko errekuperazio planak jasoko lituzkeen funtsen banaketa kritikatu zuen, eta «milioika herritarren kalterako» izango zirela ohartarazi zion gobernuari.
Akordioaren irteeraren ondorioz, hamahiru eserleku galdu zituen parlamentuan Eskuin Batuak eta PiS Legea eta Justizia alderdiek osatutako koalizioak: Ganberako 430 eserlekuetatik 219 ditu orain. Gainera, gobernuko hiru ministrok beren karguak utzi dituzte. Hala ere, Piotr Muller gobernuko bozeramaileak adierazi zuen «Eskuin Batuak agindutako gobernuak funtzionatzen jarraituko» duela, eta parlamentuan aurkeztutako hedabideen inguruko legea onartua izatea espero duela.
Abuztuaren 31n iritsiko da Poloniako Gobernua kolokan jar dezakeen hurrengo proba: Auzitegi Konstituzionalak Poloniako Konstituzioa Europako legediaren gainetik gailentzen den erabakitzeko epaia.
Hedabideak erdigunean
Hain zuzen, hedabideen jabetzaren inguruko lege proposamenak areagotu zuen Morawieckiren eta Gowinen arteko tentsioa. Gaur bozkatuko dute parlamentuan hedabideei buruzko legea; onartua izanez gero, legeak debekatu egingo luke Europako Esparru Ekonomikotik kanpoko enpresek telebista kateen jabetza izatea. Horrela balitz, AEBetako Discovery taldeak TVN katea —herrialdean ikusle gehien dituen kate independentea— saldu beharko lioke Poloniako kate pribatu nagusiari.
Bart gauean ehunka lagun kalera irten ziren neurria salatzeko, besteak beste, Varsovian. Protestan parte hartu zuten askok adierazi zutenez, legea «adierazpen askatasunaren aurkako neurri bat» da, eta «bestelako iritziak isilarazteko tresna bat» sortzea egotzi zioten gobernuari. Gowinek ere bat egin zuen manifestariekin: «Legeak argi eta garbi urratzen du komunikabideen askatasunerako eskubidea». Gainera, ohartarazi zuen neurri horrek AEBekin duten harremana zaildu dezakeela.
Halaber, Plataforma Zibila oposizioko alderdiak adierazi zuen PiSeko kideei «aurre egiteko prest» daudela, eta legeak oposizioa «batzeko» balio dezakeela. Radoslaw Sikorski Atzerri ministro ohiak honela idatzi du Twitterren: «TVN kateari eskubideak kentzeko bozkatuko da gaur parlamentuan; Poloniako telebista katerik garrantzitsuena da, AEBen jabetzakoa. Legea onartzen bada, autokrazia baterako bidea hasiko dugu, itzulerarik ez duena». Egin dizkieten kritikei erantzunez, Poloniako Gobernuak adierazi zuen proposatutako legedia ez dela enpresa bakar batentzakoa: «Lege honekin, EB Europako Batasunekoak ez diren herrialdeek, hala nola Errusiak eta Txinak, hedabideak erosi ahal izatea eragotzi nahi dugu».
Askok ez dute, baina, Morawieckik azaldutakoa sinisten; izan ere, Poloniako Gobernua sarritan saiatu izan da herrialdeko hedabideen kontrola bereganatzen. AEBetako agintariek legearen inguruan hausnartzeko deia egin zioten lehen ministroari, eta ohartarazi zioten neurri horrek AEBen eta Poloniaren arteko defentsa, enpresa eta merkataritza harremanei kalte egingo liekeela. Halaber, Poloniako ehunka kazetarik eta editorek, gutun bat sinatu, eta gobernuari bidali diote. Gutunean, zera eskatu diote: «herrialdeko prentsa askatasuna galaraztea ekiditeko». |
2021-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/201895/asier-nieblaren-hilketan-genero-astungarria-onartzeko-eskatu-dute.htm | Gizartea | Asier Nieblaren hilketan genero astungarria onartzeko eskatu dute | Manifestazioa egin dute Urnietan, EAEko Justizia Auzitegiaren erabakia salatzeko. Atzera bota zuen zinpeko epaimahaiak deliberatutakoa. | Asier Nieblaren hilketan genero astungarria onartzeko eskatu dute. Manifestazioa egin dute Urnietan, EAEko Justizia Auzitegiaren erabakia salatzeko. Atzera bota zuen zinpeko epaimahaiak deliberatutakoa. | «Justizia» eskatu dute gaur Urnietan (Gipuzkoa) Asier Nieblarentzat, eta «bera bezala biktimatzat hartu ez dituztenentzat». Urnietarrek manifestazioan herri osoa zeharkatu ostean, Juanjo Niebla anaiak hitz egin du, familiaren izenean. «Genero» hitza izan du aldiro ahotan, genero astungarria erori baitzaio Nieblaren hilketagatik zinpeko epaimahaiak erabakitakoari: «Gogoan izan, Asier hiltzeko motibazio bakarra, berriz diot, motibazio bakarra, generoa izan zela».
Gaurko egunez duela hiru urte ziplo erori zen Niebla, emakume batekin hizketan ari zela Jonathan Lorenzok kolpe bat eman ondoren, Donostian. Konortea galdu zuen, eta bi hilabete koman egon ostean, hil egin zen. Erasotzailearen bikotekide ohia zen emakumea, eta akusatuak deklaratu zuen hura Nieblarekin ikusi eta «inpotentziagatik» eraso ziola.
Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak hamabi urte eta 11 hilabeteko zigorra ezarri zion Lorenzori joan den urtarrilean. Giza hilketa leporatu zioten, eta genero astungarria ezarri. Ekainean, ordea, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota zuen genero astungarria, eta zigorra 11 urte eta sei hilabetera murriztu zion. Auzitegiak zehaztu zuen genero astungarria aplikatzeko frogatu egin behar dela akusatuak egindakoa «emakume biktima» baten kontra izan zela, «emakume izate hutsagatik» eta «bere nagusitasuna argi utzi nahi izateagatik».
Legearen hutsuneak
Baina «Asier biktima bat da», Juanjo Nieblak ozen salatu duenez. «Genero Indarkeriaren legea beharrezkoa da, baina hutsuneak ditu. Biktima kontzeptua zabaldu beharko litzateke». |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201913/europan-inoiz-erregistratutako-tenperaturarik-altuenaren-berri-eman-dute-italian.htm | Mundua | Europan inoiz erregistratutako tenperaturarik altuenaren berri eman dute Italian | Sizilian 48,8 gradura heldu ziren atzo, Luzifer izeneko antizikloiaren eraginez. Aurreko tenperaturarik altuena Grezian erregistratu zuten, 1977an. | Europan inoiz erregistratutako tenperaturarik altuenaren berri eman dute Italian. Sizilian 48,8 gradura heldu ziren atzo, Luzifer izeneko antizikloiaren eraginez. Aurreko tenperaturarik altuena Grezian erregistratu zuten, 1977an. | Munduko Meteorologia Agentziak berretsi behar du oraindik berria, baina Italiako agintariek jakinarazi dute Europan inoiz erregistratutako tenperaturarik altuena jaso dutela Siziliako Sirakusa hiritik gertu, Italian: 48,8 gradu. Afrikatik heldutako antizikloi batek eragin du Italia jasaten ari den bero bolada —orain arteko tenperaturarik altuena, 48 gradu, Grezian neurtu zen 1977an—. Goi presioko gune bat da antizikloia, non presio horren eraginez haizea beherantz mugitzen den, poliki eta errotazio mugimendu bat eginez; hala, eguraldi egonkorra mantendu ohi du.
Meteorologoek iragarri dute Luzifer-ek iparraldera egingo duela hurrengo egunetan, kontinentean zehar eta datozen 24 orduetan tenperaturak zortzi eta hamabost gradu artean igotzeraino. Ondorioz, Italiako Osasun ministroak alarma gorria piztu du beroak eragin ditzakeen arazoengatik. Azken urteetako bero boladarik okerrena jasaten ari da Italia azken asteetan, eta horrek suteak eragin ditu hainbat eskualdetan, alerta mailarik gorena pizteraino. Sizilia, Calabria eta Puglia dira gogorren jotako eskualdeak.
Suhiltzaileek jakinarazi zuten atzo, Sizilian eta Calabrian bakarrik 300 esku hartze egin behar izan zituztela, 12 orduko tartean. Hildakoak ere eragin dituzte suek, hiru orain arte, bi Calabrian eta bat Sizilian. Italian bakarrik ez, Grezian ere hondamendia eragiten ari dira suak. Han Kyriakos Mitsotakis lehen ministroak aitortu du «inoizko udarik okerrena» dela.
IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko taldeak aste hasieran iragarri zuenez, gainera, datozen urteetan ugaritu egingo dira halako fenomenoak klima larrialdiaren aurkako neurriak hartu ezean, eta, horiek hartuta ere, adituek zail ikusten dute 2040rako tenperaturak 1,5 gradu igotzea saihestu ahal izatea —dagoeneko 1,1 graduko igoera erregistratua dute adituek—. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201914/boterea-partekatzea-eskaini-die-kabulek-talibanei-borrokak-etetearen-truke.htm | Mundua | Boterea partekatzea eskaini die Kabulek talibanei, borrokak etetearen truke | Ghazni ere milizien esku da gaur goizaldetik, eta AEBetako informazio agentziek ohartarazi dute 90 egunen buruan eroriko dela Kabul. Urtea hasi zenetik 390.000 herritarrek utzi behar izan dituzte beren etxeak, borroken ondorioz. | Boterea partekatzea eskaini die Kabulek talibanei, borrokak etetearen truke. Ghazni ere milizien esku da gaur goizaldetik, eta AEBetako informazio agentziek ohartarazi dute 90 egunen buruan eroriko dela Kabul. Urtea hasi zenetik 390.000 herritarrek utzi behar izan dituzte beren etxeak, borroken ondorioz. | Gaur eguerdian amaituko dituzte Afganistango Gobernuaren eta talibanen arteko elkarrizketak Dohan. Hiru egun egin dituzte bertan alde bietako ordezkariek, AEBen bitartekaritzarekin, baina, gaur-gaurkoz, ez dute akordiorik lortu. Miliziek su-etena egiteko inolako asmorik ez dutela ikusita, baina, bake akordioetan jasotako eskaintza berretsi die Axraf Ghani presidentearen gobernuak, boterea partekatzea, erasoak gelditzearen truke. Proposamena ez du ofizial egin Kabulek, baina haren gertuko iturriek zabaldu dute informazioa.
Talibanek, baina, abantailaz jokatzen dute. Dagoeneko kontrolpean dute iparralde osoa, tartean hamar probintzia hiriburu —Ghazni izan da eskuratu duten azkena, gaur goizean—, eta mugako eskualde ia guztiak. Hala, Ghaniren gobernua gero eta bakartuago geratzen ari da, nahiz eta Washingtonek aurreratu aire erasoak gogortuko dituela, hiriburuari eusteko. Laguntzak laguntza, AEBetako informazio zerbitzuek ez dute itxaropenik Kabulgo gobernuarengan; izan ere, ohartarazi dute 30 eguneko epean miliziek hiria inguratua eta bakartua izango dutela, eta beste 60 egun aski izango dituztela hura ere menpean hartzeko.
Washingtonek egindako aurreikuspenak ez dirudi oker handirik duenik, kontuan izanda orain arte eskuratutako hirietan ordu gutxiko borroka nahikoa izan dutela talibanek. Dena den, ez da guztietan hala izan; Lashkar Gahn, Helmand probintziako hiri nagusian, hainbat egun daramatzate borrokan miliziek eta armadako indar bereziek. Talibanek, baina, aurrera egiten jarraitzen dute, eta gaur goizean zabaldu dute hiriko polizia etxe nagusia hartu dutela. Kandaharren, berriz, eskualdeko espetxea hartu dute, eta mila presotik gora askatu. Aldi berean, Ghazniko gobernadorea eta eskualdeko beste hainbat goi kargudun atxilotu egin dituzte Kabulerako bidean, eskualdea talibanen esku uztea egotzita.
Horiek hala, Ghanik laguntza eskatu dio nazioarteari eta «neurri gogorrak» hartzea galdegin: «Talibanek hirien aurka egindako eraso ankerrak gerra krimenak ere badira kasu batzuetan, eta giza eskubideen urraketa larriak eta giza hondamendia eragin dute herrialdean». Estatuburuak oharra ere helarazi dio nazioarteari, nabarmenduz talibanek herrialdearen kontrol osoa hartzen badute ugaritu egingo direla «mugimendu terroristak», ez bakarrik Afganistanen, baita nazioartean ere.
NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, giza krisiak ere okerrera egin du gatazka gogortu ahala. Urte hasieratik 390.000 pertsonek utzi behar izan dituzte beren etxeak borroketatik ihesi. Apiril eta uztail bitartean, 5.800 desplazatu heldu ziren hiriburura. Han, hirian, egoera ez da, ordea, askoz hobea: argindar orduak gutxiago dira egunetik egunera, edateko ura ere ez da guztientzako iristen, eta gobernuak ez du nahikoa baliabide iritsitako iheslari guztiei aterpea emateko. Desplazatuen artean beldurra da nagusi. Inork gutxik jartzen du zalantzan Ghanik gerra galdua duela, galdera nagusia beste bat da, zer egingo ote duten talibanek hiriburura sartzen direnean.
Bien bitartean, Pakistanen ahotik heldu da talibanen erantzuna. Imran Khan lehen ministroak iturriek jakinarazi dute miliziek ez dutela negoziazioetan aurrera egiteko asmorik, baldin eta Ghanik agintean jarraitzen badu: «Botereak Ghaniren esku jarraitzen duen bitartean, ez dute gobernuarekin hitz egingo».
Etxe Zuriak babesa eskaini dio Afganistango Gobernuari, baina soilik airez, izan ere, Joe Biden presidenteak ez du herrialde hartara itzultzeko inolako asmorik, eta eusten die irailaren 11rako militarrak handik kanpo izateko asmoei. 2020ko bake akordioan sinatutakoari eusten dio Washingtonen, alegia, talibanek ez zietela nazioarteko tropei erasoko, betiere haiek erretiratzen baziren. Akordio hark bazuen bigarren zati bat ere, non gobernuak eta talibanek su-eten iraunkor bat adostu zuten, eta boterea partekatzea hitzartu. Bigarren puntua, ordea, hutsean geratu da.
Laguntzak laguntza, herrialdeak hasiak dira euren diplomazialariak herrialdetik ateratzen. Erabakia iragartzen azkena Danimarka izan da. Horrez gain, baina, gobernuaren porrota aurreikusita, Alemaniak eta AEBek iragarri dute talibanak boterera helduz gero bakartuta utziko dutela herrialdea, eta diru laguntzak kenduko dizkiotela. «Ez dugu zentimo bakar bat ere bidaliko herrialde hartara, talibanek kontrola hartu, xaria legea ezarri eta kalifa herri bat sortzen badute. Haiek badakite ezingo diotela botereari eutsi nazioartearen laguntzarik gabe», berretsi du Alemaniako Atzerri ministro Heiko Maasek —Berlinek 430 milioi euroko laguntza ematen dio urtero Kabuli—. Maasek gaineratu du Alemaniak mahai gainean zuela herrialde hartara luzaroko misio militar bat bidaltzea Kabuli laguntzeko, baina aitortu du AEBen baliabide militarrik gabe ez lukeela etorkizunik izango. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201915/bilboko-irria-jardunaldietarako-materiala-lapurtu-dietela-salatu-dute-konpartsek.htm | Gizartea | Bilboko Irria jardunaldietarako materiala lapurtu dietela salatu dute Konpartsek | «Balio handiko» gauzak eraman dizkietela adierazi dute. Abuztuaren 25etik 29ra egingo dituzte kultur jardunaldi horiek. | Bilboko Irria jardunaldietarako materiala lapurtu dietela salatu dute Konpartsek. «Balio handiko» gauzak eraman dizkietela adierazi dute. Abuztuaren 25etik 29ra egingo dituzte kultur jardunaldi horiek. | Bilboko Konpartsek Bilboko Irria kultur jardunaldiak antolatu dituzte abuztuaren 25etik 29rako, baina horretarako gordea zuten material asko ebatsi egin dietela salatu dute.
«Konpartsok inbentarioa egiten gabiltza, lokalean, baina aurretik esan dezakegu balio handiko kontuak ostu dituztela», adierazi du Mari Paati Bilbao konpartsakideak.
Ohar baten bidez zehaztu dutenez, besteak beste, kontzertuak, tailer gastronomikoak, krosa eta Bilboko eragileen azoka martxan ipintzeko beharrezkoak direnak lapurtu dizkiete.
«Itxura denez, lapurrek irria zuten helburu, Bilboko Irria ebastea. Baiezta dezakegu, ordea, irri-lapur horiek ez dutela lortu gure irria eramatea, ondo gordeta baitaukagu, bilbotar denei eskaintzeko prest». Jardunaldietarako panelak eta beste baliabide asko ez dituzte eraman, aparte gordeta zituztelako.
Hainbat jarduera bertan behera utzi beharko dituzte, lapurretaren eraginez. Abuztuaren 20an agerraldia egingo dute programazio berria aurkezteko.
Irria berreskuratzeko asmoa
Uztailaren 8an aurkeztu zuten ekimena. Ohartarazi zutenez, proposamena ez zen «ez-jaiak sortzea», baizik eta kultur programazioa baten bidez, Bilbori «irria berreskuratzen laguntzea», «COVID-19aren oinazearen eta konfinamenduetako nekearen ostean». Ekitaldi guztiak osasun neurri guztiak beteta egingo zirela ohartarazi zuten.
Ez dute gauerako emanaldirik antolatu. Bilboko Irria goizean, eguerdian eta arratsaldean egingo dela, eta emanaldi guztiak aire zabalean izango direla iragarri zuten.
Iragan ekainean, Bilboko Konpartsek eta Bilboko Jai Batzorde Mistoa osatzen duten beste eragileek bertan behera utzi zuten Aste Nagusia bigarren urtez jarraian, aurten ere ez baitago «baldintzarik», haien hitzetan, ohiko Aste Nagusia antolatzeko.
Iaz Bilboko Konpartsak saiatu ziren Aste Nahasia izenarekin ekitaldi sorta bat antolatzen: «51 ekitaldi ludiko eta kulturalen egitarau xumea» osatzeko asmoa zuten, baina bertan behera utzi behar izan zuten, egoera epidemiologikoak okerrera egin zuelako. «Erantzukizunez» hartutako erabakia izan zela adierazi zuten. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201916/nafarroak-beste-astebetez-eutsiko-dio-etxeratze-aginduari-epaileen-onespena-jasota.htm | Gizartea | Nafarroak beste astebetez eutsiko dio etxeratze aginduari, epaileen onespena jasota | Oraingoz, neurria abuztuaren 19ra arte izanen da indarrean; debekatua izanen da 01:00etik 06:00etara kalera ateratzea, asteburuetan eta jaiegunetan. | Nafarroak beste astebetez eutsiko dio etxeratze aginduari, epaileen onespena jasota. Oraingoz, neurria abuztuaren 19ra arte izanen da indarrean; debekatua izanen da 01:00etik 06:00etara kalera ateratzea, asteburuetan eta jaiegunetan. | Nafarroako Auzitegi Nagusiak beste behin babestu du gobernuak egindako eskea: onetsi egin du etxeratze agindua beste astebetez luzatzea. Hala, neurriak datorren asteko ostegunera arte segituko du ezarrita herrialdean, orain arteko ezaugarriei eutsita: COVID-19aren intzidentzia maila oso handiko udalerriei eraginen die, larunbatetan, igandeetan, jaiegunetan, usadioz herrietako festak ospatzen ziren egunetan eta horien bezperetan. Herritarrak ezin izanen dira kalean izan 01:00etik 06:00etara bitarte.
Zehazki, neurriak 88 herriri eraginen die datozen egunotan; kopurua %27 txikitu da joan den asteko datuekin konparatuta. Gainera, etxeratze agindua izanen duten 88etatik 28 pandemiarik ezean herriko festa tradizionalak ospatuko zituztelako daude zerrendan sartuak.
Auzitegiak argitaratutako dokumentuan jasoa denez, epaileek uste dute etxeratze agindua neurri «ezin egokiagoa» dela kutsatze kateak eteteko; izan ere, haien hitzetan, muga lagungarri da «beste neurri murriztaile batzuk betetzeko premia arindu den honetan» harreman sozialak eragozteko. Halaber, argudiatu dute neurriaren ezarpena «proportzionala» dela, «ez duelako mugikortasuna guztiz eragozten, eta kutsatzeak saihesteko ezinbestekoa den gutxienekoa delako».
Asteburuetako eta jaiegunetako etxeratze agindua uztailaren 24an sartu zen indarrean Nafarroan. Ordutik, neurria luzatzea nahi bada, Nafarroako Gobernuak astero eskatu behar dio horretarako baimena Auzitegi Nagusiari. Izan ere, hark du horretarako eskumena. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201917/labik-indarrean-dauden-neurriei-eutsiko-die-egoera-ez-delako-aski-hobetu.htm | Gizartea | Labik indarrean dauden neurriei eutsiko die, egoera ez delako aski hobetu | Asteburu honetatik aurrera egon daitezkeen ez-jaiekin kezka agertu du, «interakzio sozial arriskutsuen» ondorioz agerraldiak areagotu daitezkeelako. | Labik indarrean dauden neurriei eutsiko die, egoera ez delako aski hobetu. Asteburu honetatik aurrera egon daitezkeen ez-jaiekin kezka agertu du, «interakzio sozial arriskutsuen» ondorioz agerraldiak areagotu daitezkeelako. | Hilaren 5an batzartu zen, azkenekoz, Labiren Batzorde zientifiko-teknikoa Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoa aztertzeko, eta gaur berriro egin du bilera. Komunikabideei igorri die oharra gero, hartutako erabakien berri emateko. Funtsean, Labik erabaki du uztailaren 22tik indarrean diren neurri murriztaileak bere horretan mantentzea, inolako aldaketarik gabe. Bi arrazoirekin argudiatu du erabakia. Batetik, egoera epidemiologikoa ez delako aski hobetu, nahiz eta hamalau eguneko intzidentzia tasa apur bat apaldu den uztailaren 22tik (682 kasukoa zen orduan, eta 603koa da orain). Ordea, ospitaletako eta ZIUetako oheen okupazioa handia da oraindik: uztailaren 22an, 48 gaixo ziren ZIUetan, eta, orain, 64 dira. Labik ohartarazi du garai honetan udalerri askotan jaiak ospatuko ez badira ere aurreikus daitekeela bilkura eta «interakzio sozial arriskutsuak» egongo direla, eta horrek birusaren agerraldiak izateko arriskua areagotuko duela. «Kezkatzekoa» da hori, Labiren ustez. «Ezin ahaztu infekzioak, gaixotasuna, ospitaleetako okupazioa, ZIUetako ospitaleratzeak eta heriotzak ekarriko lituzketen agerraldiak direla», azpimarratu du. Hori hala, Labiren batzorde teknikoak erakundeetako ordezkariei eskatu diete herritarrak deitzeko «kontuz ibiltzera» bai asteburu honetan eta bai abuztu osoan, berriro agerraldirik izan ez dadin. «Tentsioa, konpromisoa eta erantzukizuna mantendu behar dira, batez ere maskararen erabileran, segurtasuneko distantziari eustean eta edozein motatako jende pilaketak saihestuz, barrualdean zein kanpoaldean». Era berean, funtsezkotzat jo du herritarrak txertatzen jarraitzea, aztarnarien lanarekin kolaboratzea, eta bakartzeak eta berrogeialdiak zorrotz betetzea. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201918/egindako-testen-13-izan-dira-positiboak-1171.htm | Gizartea | Egindako testen %13 izan dira positiboak: 1.171 | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 68 lagun erietxeratu dituzte COVID-19arekin. Guztira, 429 dira Hegoaldeko zentroetan. | Egindako testen %13 izan dira positiboak: 1.171. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 68 lagun erietxeratu dituzte COVID-19arekin. Guztira, 429 dira Hegoaldeko zentroetan. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 9.251 proba diagnostiko egin ziren birusa detektatzeko, Hego Euskal Herrian. Horien guztien %12,7k eman zuten positibo: 1.171 kutsatu atzeman ziren, beraz. Datuek pandemiaren bilakaeraren larritasuna uzten dute agerian: eguneko positiboen kopurua milakoarekin gainetik baita, beste behin. Azken hilabetean, zenbatekoa bitan baizik ez da izan langa horretatik behitikoa.
Zehazki, Hegoaldeko osasun sistemek plazaratutako informazioari so, atzo Bizkaian zenbatu zuten kasu gehien: 482. Gainera, Gipuzkoan 250 detektatu zituzten; Nafarroan, 244, eta Araban, aldiz, 175.
Halaber, kezkarako zio da oraindik ere zenbat lagun ospitaleratzen dituzten gaitzak jota. Atzo 68 pertsona sartu zituzten Hegoaldeko zentroetan, bezperan bezainbeste. Horiek kontuan izanik, oraintxe bertan, guztira 429 lagun daude birusarekin ospitaleratuta. Horietako 87 ZIUetan daude, larri. |
2021-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/201919/herri-asmo-bat-bi-ahotsetara.htm | Politika | Herri asmo bat bi ahotsetara | Bizi ibilbide ezberdinak harturik ere, politikak elkartzera ekarri ditu nerabezaroko ikaskide ohiak. «Hilzorian» zegoen herriak egin dituen aitzinapausoak ikusi dituzte, baina Urrutikoetxea eta Etxeleku arranguraz mintzo dira Ipar Euskal Herriko Hirigune Elkargoak erakundeak dituen inertziez. Etorkizunerako proiektu komun bat adosteko beharra ikusten dute. | Herri asmo bat bi ahotsetara. Bizi ibilbide ezberdinak harturik ere, politikak elkartzera ekarri ditu nerabezaroko ikaskide ohiak. «Hilzorian» zegoen herriak egin dituen aitzinapausoak ikusi dituzte, baina Urrutikoetxea eta Etxeleku arranguraz mintzo dira Ipar Euskal Herriko Hirigune Elkargoak erakundeak dituen inertziez. Etorkizunerako proiektu komun bat adosteko beharra ikusten dute. | Kanboko (Lapurdi) Xalbador kolegioan ikaskide izan ziren Egoitz Urrutikoetxea eta Peio Etxeleku. Orduan izandako bizipenetatik eraiki dira, bide ezberdinak harturik ere, elkarren errespetuan, herri asmo berdinak motibatzen baititu. Euskal Hirigune Elkargoan elkartu dira berriz: EH Baiko kide eta Lexantzüko (Zuberoa) hautetsi da Urrutikoetxea; EAJren Ipar Buru Batzarreko lehendakari, Kanboko hautetsi eta Errobiko lurralde eremuko erreferente, Etxeleku. Hiru hamarkadaren ondotik, gogoetak trukatzen segitzen dute.
Noiz piztu zitzaizuen kontzientzia politikoa?
PEIO ETXELEKU: Egoitz pertzan erori zen txikia zelarik (irriak).
EGOITZ URRUTIKOETXEA: Baztertuak edo zokoratuak ginen; nik horrela bizi izan dut nire haurtzaroa. Bizi izan dut zerbait biziki bortitza: arrotz sentitzea gure herrian, gure hizkuntzan mintzatzen ginelako.
ETXELEKU: Les Bascoïs.
URRUTIKOETXEA: Denborarekin hartzen duzu horren kontzientzia. Garai baten emaitza gara, eta, beraz, horrek eraman gaitu toki ezberdinetarik bide baten eraikitzera, bere gorabeherekin.
ETXELEKU: Abertzale militante sentitzen zen familia batean hazia izan naiz. Garai hartan ikastolako guraso zirenek bazuten motore hori. Eta instituzionalki inplikatu aitzin, beti kontsideratu dut nire lantegiko buru rola eta lantegien ibilbideak bazuela zentzu politiko azkar bat.
URRUTIKOETXEA: Ibilbidea herri mugimenduetatik egin dut, militantzia guzia. Niretzat, zerbait natural gisa irudikatzen dut, pentsatzen dudalako ezinbestean behar dela herri mugimenduaren eta eremu instituzionalaren artean interakzio edo osagarritasun bat. Egun baldin bagara gauden lekuan, urteetan herri mugimenduetatik haize kontra egin den bideagatik da.
Garaian zer amets zenuten?
URRUTIKOETXEA: Euskal Herri burujabe, libre bat amesten nuen eta amesten dut. Eta uste dut beharrezkoa dela iparrorratz bat ukaitea. Ez da bakarrik gerorako uzten den helburu bat, baizik eta egunerokoan eraikitzen duzuna. Pandemia gaizto batek harrapatu gaituen egoeran, burujabetzaren kontzeptuak, eta erabakiak herritarrengandik ahal bezain hurbil hartzearen ideiak sekula baino potentzia eta indar handiagoa du. Amets horrek badu bide egiteko. Behar dugu hobeki... ez dut erran nahi saldu, hobeki partekatu.
ETXELEKU: Ni sartu naizelarik EAJn, Lizarra-Garaziko akordioen garai bete-betean ginen. Ilusio anitz sortu zuen, herriaren batze perspektiba batean. Eta nik bizian ukan dudan ibilbidean sakondu zait Europar idealismoa. Eta beraz, ene ametsa zer litzatekeen laburbiltzeko: Euskal Herri batu eta subirano bat, estatu federal bat Europa federal batean. Gaur egun, hasteko, luze gabe, ikusten dut segur aski lurraldeek beren esku hartzea joera hobean dutela ezinez eta Europaren indartzea.
Azken 30-40 urteetan, zer egin da ongi eta zer gaizki?
URRUTIKOETXEA: Non ginen eta non garen. Orain dela 40-50 urte. Erran nezake lurralde arrunt asimilatu batean ginela, non eta gutxiagotasun konplexuak arrunt barneratuak ziren. Asimilazio prozesua goren gradura heldua zen. Eta jakin dugu desegiten kokatu nahi izan gaituzten iruditeria hertsi horretatik ere. Baztertzaileak, itxiak... hori da frantziar nazionalismoak eraiki duena.
Jakin izan dugu irudikatzen gure proiektua, nortasunaren berreskuratzeko proiektua izateaz harago, jendarte hobe baten aldeko proiektua ere badela. Hiltzera kondenatua zen hizkuntza bat, desagertzera kondenatua zen herri bat oraino hor da, eta uste dut hori garaipen alimalekoa dela. Iraganeko akatsetarik anitz ikasi dugu. Akats horietako bat da euskararen berreskurapen fase batean, logika baten biktima ziren herritarrak gure etsaiak zirela kontsideratzea. Gure herri proiektuaz mintzo garenean, argi dugu gure nazio-herri proiektuak borondatezkoa izan behar duela, partekatua izan behar duela, eta Euskal Herrian bizi diren herritar guzien artean eraiki beharko dugula; dena delako jatorria izanik ere.
ETXELEKU: Pixka bat aspektu negatiboago bat azpimarratzeko, Euskal Herriak azken 40 urte hauetan aski bide egin ez duen eremua da bere lurralde ezberdinen, eta bereziki lurralde administratibo ezberdinen elkarretaratzean. Eta elkarrekin proiektuak eramateko gaitasunean. Hegoaldean, Nafarroa eta erkidegoaren arteko loturak oso gutxituak dira, eta elkar mesfidantza harreman batean gaude, eta bai hegoaldeak eta bai iparraldeak, ez du aski ukan bere proiektu guzietan gaitasun hori bat besteari elkar lotzeko eta bat bestearen esperientziarekin proiektu berri bat, proiektu komun batzuk lantzeko.
URRUTIKOETXEA: Ez dut aipatu gaia, baina ezin dugu abstrakzioa egin: bortizkeriak izan duen itzal luzea Euskal Herrian. Ez naiz ikuspegi manikeo batera lerratuko, baina egia da bortizkeria pizten dela Euskal Herrian kontestu jakin batean, bizi nahi zuen herri baten adierazpen gisa, diktadura batean, eta gurpil zoro bat martxan ezarri zen. Horrek anitz baldintzatu du Euskal Herriko politikagintza, bai ipar bai hego Euskal Herrian. Ariketa zintzo bat falta da ondorio guziak ateratzeko, eta ulertzeko zergatik egin ziren hautu batzuk garai batean: helburua zuten estatuek haien eraikuntza prozesuan eta zapalkuntza logikan duten bortizkeriaren monopolioari aurre egitea, baina eraman zituen momentu hartan bortizkeriaren hautua egin zuten kolektibo ezberdinak estatuen joko zelaian aritzera. Estatuen joko zelaian beti galtzaile ateratzen zara. Inportantea da horren inguruko gogoeta zintzo bat egitea. Estatuak ez dira gai beraien iragan ilunaz beharrezkoa den ariketa horren egiteko; uste dut badugula herri gisa anitz ikasteko eta transmisio lan bat egiteko. Belaunaldi berriek ere jakin dezaten nondik heldu garen. Heldu gara putzu sakon eta ilun batetik. Eta lortu dugu herri gogoa horretatik ateratzea.
ETXELEKU: Eta nabari da Estatu horietan agintean diren batzuek gaur egun ere itzalia espero dugun su horren berpiztea nahi dutela; xerkatzen dutela.
URRUTIKOETXEA: Bada krispazioaren estrategia ebidente bat. Uste dut gaur egun herria eta abertzaletasuna posizio ideologiko sendoagoetan dagoela. Eta azken urteetan kokatu nahi izan gaituzten eremu hertsi horretatik ateratzeaz aparte, haiek ari dira horretan zarratzen. Nazioalismo hertsi uniformizatzaile eta baztertzailea haiena da. Haiek dira aniztasunaren kontrakoak. Aniztasun kulturala, aniztasun linguistikoa, aski da ikustea migranteen gaia nola kudeatzen duten. Ez dira gai errateko Frantzia mestizajearen emaitza dela. Ez dira gai errateko ere egun Frantzian dagoen bizi maila oinarritzen dela beste herri batzuen zapalkuntzan. Eta herri horietan diren gazteek duten bizi nahi hori beren herrian egiteko manera ez badute, frantsesen eta beraz gure bizi mailaren berme den herrietara joateko eskubidea dute. Edo, bestela, bizi mailaz aldatzen dugu. Frantziar estatuak eta Frantziako instituzioek egiten dituzten hautuek krispazioa elikatzen dute; zatiketa soziala elikatzen dute, batzuen eta besteen arteko muturtzea. Uste dut hegemonia kulturalaren lehia irabazten ari garela, ideien lehia. Hein batean, gure arerio politikoek bere egiten dituztelako urteetan abertzaletasunak jorratu dituen aldarrikapen eta bideak. Politikoki existitzeko horien beharra dute. Baina orain pasatu behar dugu hegemonia politikoaren lehiara.
Zuek nola kokatzen zarete hor? Zer rol jokatu nahiko zenukete?
URRUTIKOETXEA: Bere muga eta argi-ilunekin 2017an lortu dugu Ipar Euskal Herriaren nortasuna ezagutua izatea. Urrats sinboliko izugarria da. Baina muga anitz ditu; biziki konplikatua da. Ez gaitu laguntzen behar genituzkeen tresnak eskuratzen, behar genituzkeen erabakiak hartzen. Nihaur bada urte bat hirigune elkargoan naizela, eta inpresioa da denbora galtzearena. Bilkura anitz, gauza anitz, eta anitzetan erraten duzu: «Euliak ferratzen ari gara». Eta ez ote da hori helburu bat? Gure energiak hor sartzea itzulbiderik gabeko bide batean...
ETXELEKU: Nik ere hori bizi dut.
URRUTIKOETXEA: Ezinbestekoa da zango bat atxiki dezagun egitura horretan, eta ezinbestekoa da egitura horren gobernantzan eragin dezagun bestelako norabide batean kokatzeko, baina ezinbestekoa da kanpoan ere zango baten atxikitzea. Neure burua ikusten dut osagarritasun hori eraikitzeko perspektiban.
ETXELEKU: Bisio bat behar dugu, lurralde proiektu bat. Zer estrategia? Zer lurralde nahi dugu? Zer harreman Euskal Herriaren beste parteekin. Eta nola zuzendu lehen lau urte hauen hirigune elkargoak izan dituen ibilbide txarrak? Proiektua eta iniziatibak askoz ere gehiago orekatu behar dira lurraldean, hurbildu herriei eta biztanleei, eta falta duen arintasuna martxan ezarri.
URRUTIKOETXEA: Egun dugun tresna Notre legearen emaitza da; hertsatzailea da: notabilismoaren eta klientelismoaren sareak elikatzen ditu.
ETXELEKU: Zentzu horretan elikatu baitugu. Badira beste lurralde batzuk beste manera batera egin dutenak. Badira hirigune elkargo askoz ere federalago batzuk.
URRUTIKOETXEA: Nik ikusten dudana da gauzatzeko momentuan erabaki zela zentralizatzea.
ETXELEKU: Beste elkarrizketa batean erran nuen jakobinismoa erreproduzitu genuela Iparralde mailan; zinez, hala da.
URRUTIKOETXEA: Uste dut azken batean frantziar estatuak bere egitura administratiboetan diren alde ilunak gurera ekarri dituela. Nik ez dut uste hori berez aldatzeko manerarik ez denik baina horretaz jabetu behar da.
ETXELEKU: Eta adierazi hautetsiei beste eskema bat posible dela. Gaurko egituran ere bai.
URRUTIKOETXEA: Martxoan izandako eztabaidetan ikusi genuen oraingo tresnak ez duela ahalbidetu aurreko fasetik ateratzea. Hautetsien zerumuga ez doa haien herrietako beharrez harago: nik hau behar dut nire herrian. Eta hor gertatu da gertatu den eztabaida, eta sortu diren tentsioak. «Hau nire lurraldearentzat beharrezkoa da, beraz, zuek behar duzue nire alde bozkatu; bestenaz, zuen perimetroan egin nahi duzuen hori egiteko ez duzue beharrezko sostengua eskuratuko».
ETXELEKU: Klientelismo hutsa.
Noren erantzukizuna da?
URRUTIKOETXEA: Nire ustez, hirigune elkargoa izan behar zen Ipar Euskal Herriarentzat proiektu bat duen tresna. Eta gero, herriak proiektu horren baitan kokatu. Nire ustez, egin duguna da aurreko herri elkargoen metatze edo gehikuntza hutsa. Orduan, ez dago interes orokor partekatu bat; dago interes partikularren gehiketa bat. Eta ez diot gertatzen denaren ardura guzia Etxegarairi leporatzen. Iduri du aldi guziz zerbait proposatzen denean hartzen dela eraso baten gisa.
ETXELEKU: Edo galdera egiten delarik, kontestazio bat balitz bezala proiektu orokorrari. Osoki alderantziz da. Nahi dugulako gaur dugun egitura, eta bihar landuko ditugunak, efikazak izan daitezen eta lurralde osoaren beharrei behatzeko gaitasunean izan daitezen. Lehen egituratze fase horretan, hamar egitura historikoak pixka bat hustu dira. Hazparneko herri elkargoaren etxea, fisikoki hutsa da. Egitura guzia berrantolaketekin zentralizatu da.
URRUTIKOETXEA: Nik ikusten dudana da Ipar Euskal Herriarentzat proiektu batek behar duen zilegitasuna izan dezan sufragio unibertsalaren jauzia egin behar dela. Egun, hautetsiak herrietako ordezkariak dira, eta herriko hautetsi garen ber gara hirigune elkargoko ordezkari. Nik beti dialektikan sinetsi dut: behar dira ideiak aurrez aurre ipini, konfrontazioa ona da, sanoa da, sortzailea da; eta gero behar dira sintesiak egin, eraiki. Talde politikoen sorrera gauza biziki ona litzateke hautetsiak inplikarazteko eta eraginkorrak izateko.
ETXELEKU: Desadostasun txiki bat, barne demokrazia aipatzen baitzenuen. Ikusten ditut abantaila batzuk. Izan dadin Larraine edo Behorlegi, baduena boz bat Miarritze edo Baiona bezainbat. Uste dut lurralde proiektuari buruz aberasgarri dela. Demokrazia faltaren hitza larriegia litzateke, baina egia da badirela erabaki batzuk segitzen dituztenak prozesu oso eztabaida gabekoak. Eta horrek kentzen diela behar luketen zilegitasuna.
Etxegarairen kontrako fronte bat ikusten dute batzuek. Existitzen da fronte hori?
URRUTIKOETXEA: Nik ez dut gustuko kontrakotasunetan kokatzea. Nik uste dut badela agian gogoeta bat aurrera begira kokatzen dena eta eraginkortasunean irabaztea helburu duena.
ETXELEKU: Ikuspuntu eraikitzaile batetik ikusten dut.
URRUTIKOETXEA: Ez da pertsona baten kontrakoa; hori eztabaida faltsutzea da, nire ustez. Nik ikusten dut Zuberoan, urte honetako bilana: lehenak izan ginen defendatzen hirigune elkargoa, eta badira hautetsiak bilkuretara gehiago jiten ez direnak, edo hasten direnak erraten ez duela deusetarako balio.
ETXELEKU: Deskonexio azkar bat bada herri anitzengandik elkargoarekiko.
URRUTIKOETXEA: Gu ez gara hirigune elkargoaren kontra, alderantziz. Gu gara hirigune elkargoa ahal bezain urrun eramatearen aldekoak. Hutsuneak badirenean, erran behar dira.
ETXELEKU: Izanen dira ondorio baikorrak ere. Segur da ez dela gehiago martxoan bezalako erabakirik aurkeztua izanen horrela. Meritu hori izan du.
Galderei erantzutean, behin baino gehiagotan diozue «gu». Nor da «gu» hori?
URRUTIKOETXEA: Ni EH Baiko kide naiz, eta hala parte hartzen dut Zuberoan dinamika batean, biltzen gara hautetsi talde bat, manera kolektiboan lan egiten dugu. Pentsatzen baitugu elkarrekin hobeki pentsatzen dela bakarrik baino. Eta uste dut frogatzen ari garela Zuberoaren kasuan ari garela dugun tresna ahal bezain urrun kokatzen perspektiban. Eta, bestalde, pentsatzen dut nazioaz, herriaz mintzatzen garenean, gure nazioa eraikitzeke dugula, eta eraiki beharko dugula gure herrian lan eta bizitzeko hautua egin duten guziekin. Gutasuna hortik ikusten dut.
Gaurkoa ez da aspaldi honetan bien artean duzuen elkarrizketa bakarra. Zertaz mintzo zarete?
ETXELEKU: Azken hilabeteetan izan ditugun elkarrizketak elkargoaren ibilbideari lotuak dira, orokorki.
Zer egin dezakete Peio Etxelekuk eta Egoitz Urrutikoetxeak elkarrekin?
ETXELEKU: Gogoeta eta eztabaida elikatu.
URRUTIKOETXEA: Aliantza estrategia asimetrikoen aldekoa naiz. Uste dut horretarako behar dugula mintzatu, trukatu, eztabaidatu; zenbait aldiz kexatu behar baldin bada, baina, nire ustez, zerbait sanoa eta eraikitzailea da. Eta hortik bide egin. Batzuetan, gauza batzuen inguruan ados egonen gara, eta beste batzuetan ez, eta hori, naturaltasun osoz bizi beharreko zerbait da horretarako prest direnen artean. Partekatzeko perspektiban garen guzien arteko espazioak elikatu behar dira, eta horien sortzeko militante sutsua naiz.
ETXELEKU: Bakoitzak gure historiarekin, gure zilegitasunekin, gure esperientziekin, horrek hurbilarazten gaitu, segur aski, pentsatuz inork ez duela egia osoa, bakoitzak urrats batzuk egiten ahal dituela zentzu onean.
Aipatutako guzia ikusirik, nola ikusten duzue mugimendu abertzalea?
URRUTIKOETXEA: Uste dut, zintzoki, hegemonia kulturalaren lehia eta ideien lehia hori zinez aurreratu dugula, eta orain hegemonia politikoa eraikitzeko perspektiban ezarri behar dugula, eta horrek ekarri behar du, nire ustez, paradigma aldaketa bat. Tresnak ezin dira izan erresistentziarako, gehiengo bat eraikitzeko baizik. Horrek eraman behar gaitu diskurtsoa berrasmatzera eta ausardia gehiago izatera. Berriki Errepublika gora eta Errepublika behera aritu zaizkigu uztailaren 14an izan diren ustezko gertakarien itzulian, eta nik argiki erraten dut: ez dute Errepublikaren monopolioa. Eta haien errepublikaren eredua zein den agerian ezarri behar dugu. Errepublikazaleak izanen dira, baina hertsatzaileak dira, uniformizatzaileak, baztertzaileak, separatismo soziala elikatzen dute, batzuen eta besteen arteko lehia elikatzen dute. Eta uste dut guk badugula bestelako proiektu bat, bestelako zerumuga bat, eta horren aldeko apologia sutsua egin behar dugu. Eztabaida dialektikoan haien joko zelaira salto egin behar dugu, badugulako manera lehia horretan adierazteko egun gure jendartea eri baldin bada, eri dela preseski urteetan haien mugimendu politikoek egin dituzten hautuengatik.
ETXELEKU: Erran nezake EH Bai, edo, nahiz eta ez dudan maite 'ezker abertzalea' deitzen den mundua, erradikalagoa dela. Batetik, garapen krisi fase batean dela, eta egia da luzaz oposizio modu batean autoelikatu den mugimendu bat aginte hein batzuetara heltzen denean, ikusten dut oposizio konplexu horretatik ez dela bere logikaren bururaino joaten. Eta ustez gaur dituen posizio batzuetan, elkargoko lehendakaritzaorde postu batzuetan eta abarretan, baztertzen duela bere abertzale ikuspegia. Bestetik, abertzale-euskaltzale mundu hori garatzeko fase batean da, eta espero dut gai izanen garela guri hurbilarazteko, abertzale hitzak beldurrarazten dituen agintari eta gizarte eragile batzuk, uste baitut abertzale munduko bi adar horien osaketak duela ekarriko lurralde honen bisiorik eta perspektibarik emankorrena.
URRUTIKOETXEA: Ni kokatzen naizen eremu ideologiko eta politikotik, uste dut hor badugula ariketa bat egiteko: herri mugimenduaren eta instituzioen arteko interakzio-artikulazio berri bat asmatu behar dugu. EH Bai aurkitzen da posizio jakin batean non baduen manera Ipar Euskal Herrian gehiengo bat artikulatzeko, bai Frantziatik eta bai lekutik beretik proposatzen diren ereduen aitzinean alternatiba baten eraikitzeko.
Hau guzia euskaratik eta euskaraz eraikiko da? Eraiki daiteke?
ETXELEKU: Iparrorratza izan behar da.
URRUTIKOETXEA: Hizkuntza bakoitza da mundua begiratzeko betaurreko berezi bat. Gure berezitasuna gure betaurrekoetatik heldu da. Kultura ezaugarritzen duena hizkuntza da. Hizkuntzarik ez duen kultura folklorea da. Hori argi izan behar dugu. Bai, pentsatzen dut iparrorratza izan behar dela, baina badakit gure proiektua izan beharko dela borondatezkoa ere, eta herri honetan lan eta bizi diren guzien artean partekatua. Gure egitekoa izanen da iparrorratza izatea, gure lana izan beharko da integraziorako tresna bilakatzea, ez asimilaziorako, beste batzuek egin duten bezala. Egun Euskal Herria ezagutzeko eta bizitzeko tresna inportante bat hizkuntza da. Guk izan behar dugu aniztasunaren defendatzaileak. Agian, hor dugu paradigma aldaketa eraiki behar. Euskararen alde izatea ez da besteak baztertzea, aniztasuna eraikitzea da. Euskara baztertzen dutenak mundu monokromoa ikusten dute, guk kolore anitzetakoa. Hor badugu bide bat egiteko. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201920/peio-etxeleku.htm | Peio Etxeleku | Peio Etxeleku. | Parisen ekonomia ikasketak egin ondotik, aitaren segida hartu zuen Peio Etxelekuk Euskal Herrira itzuli zenean. Gaur egun, eraikuntza eta elikadura arloko lantegi baten baino gehiagoren buru da, Hego eta Ipar Euskal Herrian. Parisen berpiztu zitzaion kontzientzia politiko abertzalea, Lizarra-Garazi garaian, eta EAJn sartzea erabaki zuen. «Abertzaletasunera itzuli nintzen, baina izan ditut desbideratzeak». Ipar Buru Batzarreko lehendakari izendatu dute aurten, eta zentro eskuin abertzale hori egituratu nahian ari da ordutik. Kanboko (Lapurdi) hautetsi da, eta Errobi lurralde eremuko erreferente ere bada Euskal Hirigune Elkargoan. Erakundearen funtzionamendu zentralizatua kritikatu izan du behin baino gehiagotan. | ||
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201921/arrotxapeko-gaztetxea-irailaren-2an-husteko-asmoaz-ohartarazi-dute.htm | Gizartea | Arrotxapeko gaztetxea irailaren 2an husteko asmoaz ohartarazi dute | Husteko datari buruzko epaia jaso dute, eta, hori ikusirik, Artika kalean den eraikina «defendatzera» deitu dute gaztetxeko ordezkariek, sare sozialetan. | Arrotxapeko gaztetxea irailaren 2an husteko asmoaz ohartarazi dute. Husteko datari buruzko epaia jaso dute, eta, hori ikusirik, Artika kalean den eraikina «defendatzera» deitu dute gaztetxeko ordezkariek, sare sozialetan. | Irailaren 2an Arrotxapeko Gaztetxea husteko agindua dute poliziek. Hala jakinarazi dute gaztetxeko kideek sare sozialetan. Urte hasieran egindako epaiketaren epaia jaso berri dute, eta bertan zehazten da noiz.
«Gaztetxeak antolatzeko eta sistemari aurre egiteko beharrezkoak direla ulertzen dugu. Horregatik guztiagatik eta horrelako proiektuetan sinisten dugunez, hau defendatzeko deia egiten dugu», zabaldu dute gaztetxeko ordezkariek sare sozialetan.
2016ko irailean Arrotxapeko Artika kalean hutsik zen eraikin bat okupatu zuten auzoko gazteek, eta euretako hiru identifikatu zituen poliziak. Geroztik, hiru epaiketa egin dira, azkena urtarrilean, eta, gaztetxeko asanbleak salatu zuenez, gazteei «40.000 eurorainoko kostu judizialak» erreklamatzen zizkien akusazioak. Azkenean akordio bat lortu zuten, kopuru hori murrizteko.
Alta, martxotik, eraikina husteari buruzko erabakiaren zain zeuden, eta orain heldu da abisua. Gaztetxekoek beti nabarmendu dute auzoarentzat garrantzitsua dela autogestio eta kontrabotere gune bat izatea. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201922/egoitz-urrutikoetxea.htm | Egoitz Urrutikoetxea | Egoitz Urrutikoetxea. | Politikarekin lotura hertsia izan du bizitza guzian Egoitz Urrutikoetxeak. Hala aurkezten du berak ere: «P7olitika bizi da». Urteetan ibilbide ezezaguna izan ondotik, 2015eko azaroan atxilotu zuten Parisen, ETArekin lotura zuelakoan. Bere auzia instrukziora bidali zuen Frantziako justiziak eta epaiketaren zain segitzen du gaur egun. Historiako ikasketak egin zituen, eta Iratzar fundazioan lan egin du azken urteetan. Aterpetxe baten arduraduna ere bada Ligin (Zuberoa). Gaur egun, EH Baiko kide eta Lexantzüko (Zuberoa) hautetsi da, eta kargu horrekin parte hartzen du Euskal Hirigune Elkargoan. Gaur egun duen funtzionamenduaz kritiko, Ipar Euskal Herriko egitura indartzearen alde mintzo da. | ||
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201923/bidasoan-hildako-gaztearen-gorpua-aberriratzeko-laguntza-eskatu-dute.htm | Gizartea | Bidasoan hildako gaztearen gorpua aberriratzeko laguntza eskatu dute | Abdulaye Koulibaly joan den igandean hil zen, Bidasoa ibaian itota. Familiak laguntza eskatu du, ez baitute modurik gorpua Gineara eramateko. | Bidasoan hildako gaztearen gorpua aberriratzeko laguntza eskatu dute. Abdulaye Koulibaly joan den igandean hil zen, Bidasoa ibaian itota. Familiak laguntza eskatu du, ez baitute modurik gorpua Gineara eramateko. | Abdulaye Koulibaly zuen izena, eta 18 urte zituen. Hiru urte behar izan zituen Gineatik Euskal Herrirainoko bidea egiteko. Ez zuen hemen bukatu behar bidea. Frantziara joan nahi zuen, han bizi den osaba batengana. Baina Frantziako Poliziak migratzaileei jarri dien muga hertsiak uretara bultzatu zuen, Irundik Biriatura pasatu nahian, eta han bukatu zen Koulibalyren bidea: Bidasoa ibaian itota. Aurten era horretan hil den bigarren migratzailea da: maiatzaren 22an, Yaya Karamoko Boli Kostako gaztea hil zen ibai berean, itota.
Abuztuaren 8ko goizeko bederatziak aldera atera zuten gorpua uretatik, eta, autopsia eginda, haren osabak gorpua identifikatu behar du gaur. Senideek jakinarazi dute Ginean lurperatu nahiko luketela, baina ez dutela dirurik eta baliabiderik gorpua aberriratzeko, eta laguntza eskatu dute. Webgune baten bidez ari dira dirua biltzen, https://www.lepotcommun.fr/pot/6avbvfcr helbidean. Migratzaileei laguntzeko Gipuzkoako eta Lapurdiko sareak ere ari dira laguntzen diru bilketa horretan.
Diario Vasco egunkariko kazetariak harremanetan jarri dira Koulibalyren familiarekin. Momo Koulibaly aitak azaldu die semea oso gaztea zela etxetik abiatu zenean, duela hiru urte; Frantzian lan bat topatu nahi zuen, familiari laguntzeko. Hiru urte horietan, apenas izan zuten semearen berririk. Ezagun da, ordea, joan den maiatzaren 23an Kanariar uharteetara iritsi zela migratzaile gaztea. Handik Kataluniara bidali zuten, uztailaren 29an, zaurgarritasun egoeran zegoela adierazten zuen agiri batekin. Gurutze Gorriaren esku egon zen Granollersen. Abuztuaren 5ean atera zen handik, Irunera joateko asmoz.
Irungo Harrera Sareko kideek ohartarazi zutenez, ez zen segurua Bidasoa ibaia igerian pasatzen saiatzea, eta hala ohartarazten diete bertara iristen diren migratzaile guztiei. Koulybalyk ez zekien igerian, ordea. Baina hiru egun egin zituen Irunen; ez zuen Frantziara iristeko modurik ikusten, eta ibaira jo zuen, adiskide batekin. Urpean geratu zen aurki, biak eskutik helduta bazihoazen ere. Han ingurutik pasatu ziren beste hiru herritar saiatu ziren gaztea uretatik ateratzen, baina ur-lasterrak eraman egin zituen. |
2021-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/201924/tomatea-platerera.htm | Bizigiro | Tomatea platerera | Plater hotz zein beroetan, gordinik, labean erreta, zartaginean pasatuta... Hainbat eratara jan daiteke tomatea, eta hainbat eratara kozina daiteke. Tomatea erabilita errezeta bana prestatu dute Donostiako Garraxi Tabernak, Sarako Olhabidea jatetxeak, Bilboko Kalderapeko jatetxeak eta Iruñeko Baratza Kafeak. | Tomatea platerera. Plater hotz zein beroetan, gordinik, labean erreta, zartaginean pasatuta... Hainbat eratara jan daiteke tomatea, eta hainbat eratara kozina daiteke. Tomatea erabilita errezeta bana prestatu dute Donostiako Garraxi Tabernak, Sarako Olhabidea jatetxeak, Bilboko Kalderapeko jatetxeak eta Iruñeko Baratza Kafeak. | Idoia Garcia Arbelaitz. Jon Urbe, FOKU
Idoia Garcia Arbelaitz Garraxi Taberna
Osagaiak
10 tomate heldu.
Meloi laurden bat.
Baratxuri bat.
Sagar ozpin txorrotada bat.
Oliba olio txorrotada bat.
Dena nahastu, eta jan!!!
On egin!!
Guillaume Fagoaga Olhabidea jatetxea (Sara, Lapurdi)
Osagaiak
SALTSARAKO OSAGAIAK
Guillaume Fagoaga. Guillaume Fauveau
16 idi-bihotz tomate.
400 g ogi oso.
2 koilarakada jerez ozpin.
2 tipula zuri.
4 baratxuri ale.
2 basiliko adar.
Olioa.
Gatz pitta bat.
PISTORAKO OSAGAIAK
4 baratxuri ale.
2 basiliko adar.
20 g parmesano edo ardi gasna xehatua.
30 g pinazi.
6 koilarakada olio.
6 koilarakada ur.
• Tomateak zuritu, barnekoa kendu eta soberakina katilu batean utzi.
• Iragazi zukua eta utzi xoko batean.
• Tomateen mamia kubo loditan moztu.
• Eman katilu batean eta eman hozkailuan.
• Ogi zaharra lodi moztu eta utzi katilu batean.
• Isuri zukua eta bi koilarakada ozpin, eta utzi aupatzen.
• Berotu labea 160 gradutan.
• Moztu ttipi-ttipitan tipula eta baratxuria.
• Katilu batean eman olioa
• Minutu batzuez olioan ezarri tipula ura desager dadin, eta gero gehitu tomateak eta gatza.
• Egosi 10 minutuz, eta gero gehitu ogia eta basilikoa.
• Dena ongi lehertu eta ura gehitu sobera trinkoa bada
• Labean sartu 20 minutuz, 160 gradutan.
• Utzi hozkailuan eta mixatu, eta ura eman sobera trinkoa bada.
• Utzi hotzen eta eman hozkailuan.
• Isuri zopa hotza plater sakonetan.
• Isuri pistua eta basilikoa.
Tina Asensio Baratza Kafea (Iruñea)
Tina Asensio. Idoia Zabaleta, FOKU
Osagaiak
250 g seitan.
2 koilarakada gari-irin integral tamizatuta.
Ekilore olioa, frijitzeko.
2 tipulin ertain.
2 tomate.
3 koilarakada choucroute.
3 koilarakada oliba olio.
Koilarakada bat soja saltsa.
Koilarakada bat mirin edo ardo txuri.
Koilarakada bat arroz ozpin edo sagar ozpin.
Itsas gatza.
• Seitana xerra finetan edo zati ez oso potolotan moztu, eta katilu batean ipini.
• Hautseztatu irina seitanaren gainean eta ondo nahastu. Hezea geratu behar du, ez irineztatuta.
• Frijigailuan edo ekilore olio askorekin frijitu, kurruskari geratu arte. Plater edo erretilu batean gorde, paper xurgatzailearekin estalita.
• Ilargi erditan moztu tipula, zurtoina xerretan, eta berdea eraztun finetan (ez da dena beharko, zurtoin bat edo bi bakarrik, zati hau aparte gorde).
• Galdarraztatu tomatea ur irakinetan minutu batez, zuritu, zatitu eta gorde.
• Zartagin, wok edo kazola batean oliba olioa berotu, kipula su ertainean salteatu gatz pixka batekin, kolorea hartu arte. Gehitu tomatea eta kozinatu 15 minutuz, su txikian tapa jarrita.
• Choucroutea gehitu, seitan frijitua, soja saltsa, mirina eta arroz ozpina. Ongi nahastu eta hiru minutuz kozinatu, su motelean.
• Zerbitzatu tipulinaren berdearekin apainduta.
Kalderapeko jatetxea (Bilbo). Monika del Valle, FOKU
Kalderapeko jatetxea (Bilbo)
Osagaiak 4 LAGUNENTZAT
4 tomate.
300 gramo barrengorri.
60 gramo tipula.
50 gramo gazta krema (Philadelphia modukoa).
Oliba olioa.
Gatza.
Piperbeltza.
• Tomateak hustu (apurtu gabe). Labeko erretilu batean olio pixka bat bota, tomateak jarri, gatza eta piperbeltza bota, eta labean sartu 10-15 minutuz, 200 gradutan. Ez dira gehiegi egin behar, betetzean ez erortzeko.
• Bitartean, barrengorriak eta tipula txikitu (sukaldeko robotarekin egin daiteke).
• Ondoren, lapiko batean, betegarria bota olio apur batekin. Su txikian kozinatu bigun egon arte.
• Prest dagoenean ontzi batera atera eta gaztarekin ondo nahastu. Gazta gehiago bota ahal zaio (norberaren gustura).
• Tomateak bete nahasketarekin, eta eginda! On egin eta gozatu!
Oharra: Gure kasuan, kuia krema jarri dugu gainean, baina edozein barazkirekin egin dezakezue (porrua, tipulatxa, azalorea…). |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201925/bisoi-europarra-berriz-hazi-da-salburuko-hezeguneetan.htm | Gizartea | Bisoi europarra berriz hazi da Salburuko hezeguneetan | Gaur egun, mundu osoko haragijale txikien artean gehien mehatxatua da. | Bisoi europarra berriz hazi da Salburuko hezeguneetan. Gaur egun, mundu osoko haragijale txikien artean gehien mehatxatua da. | Bisoi europarra Gasteizko Salburuko eta Zadorra ibaiko hezeguneen inguruan hazi da, berriro. Udalak adierazi duenez, hiriburua inguratzen duen eraztun berdeko fauna aztertzen duten kamerek eme bat grabatu dute, aurten jaiotako hiru kumerekin batean. Bisoi europarra, gaur egun, mundu osoko haragijale txikien artean gehien mehatxatua dagoen espeziea da, eta, ondorioz, estatuan «galtzeko arrisku larrian dagoen espezie» gisa katalogatu da.
Bisoi europarraren mehatxu nagusia, berriz, bisoi amerikarrarekin duen lehia da, espezie europarra lekuz aldatzen duen espezie exotiko basatia. 2016an, espezie amerikarra desagerraraztea lortu zen, hainbat urtez Gasteizko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak Europako LIFE Lutreola Spain proiektuari esker aurrera eraman zituzten ekintzen bidez.
Ordutik aurrera, garai batean Salburuan eta Zadorra ibaian ugaria zen bisoi europarraren populazioa leheneratzen saiatzeko baldintza egokiak eratu ziren. Halere, bizirik iraun zuen populazioa oso urria zen, eta populazio errefortzuak behar ziren, haien kopurua eta dibertsitate genetikoa handitu ahal izateko. Hori dela eta, 2018az geroztik, gatibutasunean hazitako 17 ale askatu dira Salburuan. Espezie horiek ingurune naturalera egokitzearen emaitzak, hain zuzen, ale bakoitzari ezarritako irrati igorleen bidez egindako jarraipen banakakoei esker lortu dira. Estonian eta Alemanian bisoi europarra birsartzeko asmoz orain arte egindako bi proiektuetan erabili izan diren tekniken antzekoak erabili dira Gasteizen. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201926/12-urte-bete-gabeko-haurrik-ez-du-txertatuko-osakidetzak.htm | Gizartea | 12 urte bete gabeko haurrik ez du txertatuko Osakidetzak | Uztail amaieratik, 12 urte beteta ez zeuzkaten ehunka haurrek hartu dute Pfizerren lehen dosia. Hemendik aurrera, baina, 12 urte beteta eduki arte ezingo dute txertorik hartu. | 12 urte bete gabeko haurrik ez du txertatuko Osakidetzak. Uztail amaieratik, 12 urte beteta ez zeuzkaten ehunka haurrek hartu dute Pfizerren lehen dosia. Hemendik aurrera, baina, 12 urte beteta eduki arte ezingo dute txertorik hartu. | Hemendik aurrera, 12 urte bete gabeko umerik ez du txertatuko Osakidetzak. Hala jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Ondorioz, lehen dosia jasotzeko txanda zuten 2.700 umeren orduak atzeratuko ditu. Ekainaren 22an, Espainiako Gobernuak baiezkoa eman zion 12 eta 19 urte bitartekoak txertatzeari, hau da, 2002 eta 2009 artean jaiotakoei. Horrela egiten hasi zen Osakidetza, hau da, 2009koak txertatzeari ekin zion, nahiz eta gazteak 12 urte beterik ez eduki. Haatik, Pfizerren txertoak ez du baimenik ematen 12 urtetik beherakoak immunizatzeko, eta, hori dela-eta, Jaurlaritzak txertaketa estrategia aldatu behar izan du. Dagoeneko lehen dosia jaso duten 11 urtekoei eman egingo zaie bigarren dosia egokitzen zaien egunean, baina beste guztiek 12 urte bete arte itxaron beharko dute txertaketarako ordua hartzeko. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201927/langile-autonomoekin-ari-dira-oraindik-ere-janari-banaketarako-plataformak.htm | Ekonomia | Langile autonomoekin ari dira oraindik ere janari banaketarako plataformak | Glovok hamar langiletik bi kontratatuko ditu, eta gainerakoak «eredu berri» batean pean mantenduko ditu. Deliverook kaleratze kolektiboa iragarri du urrirako; ordura arte ez ditu kontratuak aldatuko. Sindikatuek zalantzan jarri dute erabaki horien legezkotasuna. | Langile autonomoekin ari dira oraindik ere janari banaketarako plataformak. Glovok hamar langiletik bi kontratatuko ditu, eta gainerakoak «eredu berri» batean pean mantenduko ditu. Deliverook kaleratze kolektiboa iragarri du urrirako; ordura arte ez ditu kontratuak aldatuko. Sindikatuek zalantzan jarri dute erabaki horien legezkotasuna. | Janari banaketarako plataforma digitalak langile autonomoekin ari dira oraindik ere, Hego Euskal Herrian gaurtik Espainiako Rider-en legea indarrean dagoen arren. Enpresa horiek hainbat formula bilatu dituzte, eta oraindik ikusteko dago legearekin bat datozen ala ez. Araudiak langileak soldatapeko egitera behartzen ditu konpainia horiek, baina hainbat irtenbide bilatu dituzte hori bere horretan ez betetzeko. Banatzaileen elkarteek eta sindikatuek zalantzak agertu dituzte, eta salaketak aurkezteko aukera aztertzen ari dira. Hego Euskal Herrian 1.500 banatzaile inguru daude enpresa horientzat lanean. Glovoren kasuan, konpainiak jakinarazi du bere langileen %80k autonomo gisa jarraituko dutela, «eredu berri» baten pean, eta ziurtatu du horrek legea beteko duela. Gainerako beharginak soldatapeko gisa kontratatuko ditu 2021ean. Araudiari izkin egiteko, Glovok beretzat lan egiten duten langile autonomoei aukera emango die plataformaren aplikaziora nahi duten orduan konektatzeko, eskaerak baztertzeko, beste langile batzuk azpikontratatzeko haien ordez aritu daitezen, eta «nolabaiteko askatasuna» emango die banaketa tarifak erabakitzeko. Deliverook, berriz, baieztatu egin du alde egingo duela Hego Euskal Herritik eta Espainiako araudiaren menpe dauden gainerako lurraldeetatik, urria inguruan, baina aurretik kaleratze kolektiboko prozesu bati ekingo diola. Horretan parte hartu ahal izateko, Gizarte Segurantzan alta emango ditu langile guztiak, baina ordura arte autonomo gisa lanean jarraitu beharko dute, «orain arte bezala». Hori egungo legediarekin «bateragarria» dela azpimarratu du enpresak.
Ubereats konpainiak, berriz, autonomoengana jotzeari utzi dio, eta banaketa zerbitzuetan espezializatutako hirugarren enpresen bidez azpikontratatutako langileak baino ez ditu erabiliko. Ziurtatu du ez duela joko aldi baterako laneko enpresetara (ABLE).
Just Eat, berriz, enpresa bakarra zen legea indarrean sartu aurretik horrek dioena betetzen zuena. Dena den, langile asko azpikontratatu egiten ditu beste batzuen bidez. Horiek ere zuzenean enplegatu gisa hartzeko asmoa agertu du, eta prest agertu da horri ekin aurretik sindikatuekin hitzarmen bat sinatzea negoziatzeko.
Beste marka txikiago batzuek ohartarazi dutenez, hiru hilabeteko epea «ez da nahikoa izan» legera egokitzeko, eta, bizikletako banatzaileak kontratatzen hasi diren arren, oraindik ez dira % 100era iristen.
Sindikatuen zalantzak Gaurtik indarrean dagoen araudia kasu guztietan betetzen dela ziurtatzeko, zaintza zorroztea eskatu dute: ELA, CCOO, eta UGT sindikatuek -LABek bihar egingo du agerraldia-. Halaber, ohartarazi dute legediaren edozein urraketa salduko dutela. Adibidez, ohartarazi dute beste enpresa batzuk erabiltzeak «langileak legez kanpo lagatzea» ekar dezakeela. Halaber, Deliverook egin nahi duen kaleratze kolektiboaren legezkotasuna «zalantzazkoa» dela azpimarratu dute. ELAk ohar batean azaldu duenez, banaketa enpresa horietan lan egiten duten pertsonek ez dute lan autonomoa egiten, besteren konturako lana baizik, eta enpresa batentzat lan egiten dutenen berme eta eskubide berberak izan behar dituzte. Era berean, banaketa enpresetako langileei dei egin die beren eskubideen alde borrokatzen jarraitzeko. Nabarmendu du besteren konturako langileen egoera aitortzeaz gain hitzarmen kolektibo baten babesean lan egiteko eskubidea dutela. Sindikatu abertzaleak gogorarazi duenez, Confebask patronalarekin aurreakordio batera iritsi ziren ostalaritzako itunean sartzeko, eta urtarrilean hasiko dira hori negoziatzen. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201928/argindar-konpainia-publiko-bat-sor-dezakeela-onartu-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Argindar konpainia publiko bat sor dezakeela onartu du Espainiako Gobernuak | Kontzesioa bukatu duten zentral hidroelektrikoak sartuko lituzke enpresa publiko horretan. Tarifa arautuan ere aldaketak egiteko aukera aipatu du Teresa Ribera ministroak, egonkorragoa izan dadin. | Argindar konpainia publiko bat sor dezakeela onartu du Espainiako Gobernuak. Kontzesioa bukatu duten zentral hidroelektrikoak sartuko lituzke enpresa publiko horretan. Tarifa arautuan ere aldaketak egiteko aukera aipatu du Teresa Ribera ministroak, egonkorragoa izan dadin. | Argindarraren prezio igoera etengabeak orain arte baztertutako bide batetik tira egitera bultza dezake Espainiako Gobernua: konpainia publiko bat sortzera. Teresa Ribera Trantsizio Energetikoko ministroak iragarri du aztertzen ari direla zentral hidroelektrikoekin enpresa publiko bat sortzea, behin haiek kudeatzen dituzten enpresa pribatuen kontzesioa bukatzen denean. Konpainia elektrikoen patronalaren proposamenari jarraikiz, tarifa arautuan aldaketak egiteko aukera ere aipatu du, prezioa egonkorragoa izan dadin.
Berez, konpainia publiko bat sortzeko erresistentzia ez da Espainiako Gobernu osoarena, haren osagai nagusiarena baizik: PSOErena. Bazkide txikiak, Unidas Podemosek, enpresa publikoaren sorrera defendatu du azkenaldian, eta Ione Belarra idazkari nagusiaren bitartez txalotu egin du Riberaren iragarpena. Behin urtegiak eta zentralak eginda daudela, argindarra sortzeko modu merke bat da hidroelektrikoa, energia iturri berriztagarria eta doakoa duelako. Baina azken asteetan kontsumitzaileen elkarteek ohartarazi dute konpainia elektrikoek ez dutela garbi jokatu zentral hidroelektrikoekin, eta gasaren prezioan eskaini dutela haietatik lortutako argindarra. Hidraulikoa ez baita, eolikoa edo fotovoltaikoa bezala, sortu ahala kontsumitu behar den energia bat, erregula daitekeen emari batek sortutakoa baizik.
Ulertzen denez, konpainia hidroelektriko publiko bat sortuko balitz, prezio merkeak eskainiko lituzke pool edo handizkako merkatuan, eta horrek azken prezioa txikituko luke. Edonola ere, horrelako enpresa publiko bat sortzeko eta zentral kopuru esanguratsu bat haren esku izateko, urteak beharko dira. Eta urteak agian ez, baina hilabeteak beharko dira ziur aski Espainiako Gobernuak argindarraren prezioak txikitzeko asmoz proposatutako lege proiektua indarrean jartzeko: zerutik eroritako irabaziena. Horrela deitzen zaie zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek jasotzen duten sariari, kostu txikiekin gasaren prezioa eskuratzen dutelako.
Dagoeneko indarrean den neurria, berriz, BEZaren jaitsierarena da. Megawatt-ordua 65 eurotik gora dagoen egunetan BEZa %21etik %10era jaitsi du Madrilek, eta horrek asko lagunduko du merkatu arautuan dauden herritarren —ia %40— faktura ez asko igotzen hurrengo hilabeteotan. Halaber, Espainiako Gobernuak aldi baterako eten du argindar konpainiek ordaintzen duten %7ko zerga berezia.
Tarifa arautuaren erreforma
Espainiako Gobernuak badu beste aukera bat mahai gainean; tarifa arautua bera erreformatzea. Aelec argindar ekoizle handien patronalak eskatu zuen erreforma hori herenegun, eta prezio finkoagoak dituen tarifa bat proposatu zuen. Hau da, merkatu librean dauden hamarretik sei horiek ordaintzen dutenaren antzekoagoa —eta orain arte, kasu gutiz gehienetan, garestiagoa dena aratua baino—.
Patronalaren eskaera aztertzeko eta gorabehera gutxiago dituen tarifa arautu bat sortzeko aukera ontzat hartu du RIbera ministroak. Aukera dezakeen formulen artean, aipatu du tarifaren kopuru finkoa handitzea eta aldakorra mugatzea. Edonola ere, Trantsizio Energetikoko ministroak adierazi du 2013an tarifa arautua sortu zutenetik hura erabili dutenek prezio txikiagoak ordaintzen dituztela merkatu librean daudenek baino. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201929/jaurlaritzak-oraingoz-ez-du-zorroztuko-zahar-etxeetako-langileen-protokoloa.htm | Gizartea | Jaurlaritzak oraingoz ez du zorroztuko zahar etxeetako langileen protokoloa | Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Kontseiluak egoitzetako arauak gogortzeko aholkuak plazaratu zituen atzo. Ordea, Jaurlaritzak eta aldundiek ebatzi dute neurriek bere hartan segituko dutela; ez dute aldaketarik eginen. | Jaurlaritzak oraingoz ez du zorroztuko zahar etxeetako langileen protokoloa. Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Kontseiluak egoitzetako arauak gogortzeko aholkuak plazaratu zituen atzo. Ordea, Jaurlaritzak eta aldundiek ebatzi dute neurriek bere hartan segituko dutela; ez dute aldaketarik eginen. | Oraingoz, ez da izanen gogortzerik. Hego Euskal Herrian atzo ireki zen zahar etxeetako langileei eragiten dieten mugak zorrozteko aukera, baina Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako agintariek dagoeneko eman dute erantzuna: gaur-gaurkoz ez dituzte Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Kontseiluak helarazitako gomendioak aintzat hartuko. Kontseiluak proposatu zuen, hain zuzen, zaharren egoitzetako langile izanik COVID-19aren kontrako txertoa hartzeari uko eginez gero edo oraindik txertoaren bi dosiak jasoak izan ezean bi PCR proba egin behar izatea astean, edo, kasuaren arabera, langile horiek lanpostuz aldatzeko aukera aztertzea.
Gaiaren gainean erabakitzeko, Eusko Jaurlaritzak, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundiek bilera egin dute goizean, modu telematikoan. Batzarra bukatutakoan, ohar baten bidez jakinarazi dute gaur egun indarrean diren neurriei eutsiko dietela. Edonola ere, argitu dute egoera aztertzen segituko dutela. |
2021-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/201930/astelehenean-amaituko-da-hegaluzearen-arrantzaldia.htm | Ekonomia | Astelehenean amaituko da hegaluzearen arrantzaldia | Kofradia Itsas Etxea gustura azaldu da, batez beste 3,5 euro ordaindu baitiete kiloa. | Astelehenean amaituko da hegaluzearen arrantzaldia. Kofradia Itsas Etxea gustura azaldu da, batez beste 3,5 euro ordaindu baitiete kiloa. | Aurreko bi urteetan bezala, aurten ere garai batean ohikoa zen baino goizago amaituko da hegaluzearen kostera Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleentzat. Espainiako Nekazaritza eta Arrantza Ministerioak agindu du arrantzaldia astelehen gauerdian amaitu behar dutela, eta portura itzuli.
Jada kuotaren %90 arrantzatu dute, eta gainontzekoa hurrengo lau egunotan bete ahal izango dutela espero dute.
Kofradia Itsas Etxea gustura azaldu da kosteraren bilakaerarekin, hegaluzea Bizkaiko Golkoan sartu baita aurten ere, eta, hori dela-eta, bidaia laburragoak eta merkeagoak egin ahal izan dituzte. Prezioa egonkorra izan da aurreko urteekin alderatuta: batez beste, 3,5 euro.
Bada, ordea, Kofradia Itsas Etxeak gustuko ez duen zerbait: Espainiako Gobernuak ez du hegaluzearen kuota kofradiaka edo ontzika banatzen, eta horrek eragiten du denak lehia bizian ibiltzea ahalik eta gehiena eta ahalik eta azkarrena arrantzatzeko. Horrek dakar egun batzuetan hegaluze asko saltzea, eta arrantzaleek prezio txikiagoak jasotzea.
Egun batzuetako atsedenaldiaren ondoren, udazkeneko lanetan hasiko dira Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleak. Sardinetara eta txitxarroetara joango dira inguraketa arrantzan ari direnak, eta legatzetara eta zapoetara besteak. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201948/ni-naiz-txakurra-deitu-zizuna-bertso-sortarekin-erantzun-dio-xabier-silveirak-felix-zubiari.htm | Gizartea | «Ni naiz 'txakurra' deitu zizuna» bertso sortarekin erantzun dio Xabier Silveirak Felix Zubiari | Facebooken hasitako ika-mikak jarraipena eduki du azken orduotan. Bertsolariak bideo baten bitartez zabaldu ditu sendagilearen hitz neurtuei emaniko erantzuna. | «Ni naiz 'txakurra' deitu zizuna» bertso sortarekin erantzun dio Xabier Silveirak Felix Zubiari. Facebooken hasitako ika-mikak jarraipena eduki du azken orduotan. Bertsolariak bideo baten bitartez zabaldu ditu sendagilearen hitz neurtuei emaniko erantzuna. | «Lesakan bada gizon handi bat, bertsotan aritzen dena, pandemiaren gorabeherekin 'Txakurra' deitu nauena», kantatu zuen Felix Zubiak aurrekoan. Donostia Ospitaleko Zaintza Intentsiboko Unitateko arduradun eta bertsozaleak ez zuen izenez aipatu, baina Xabier Silveira bertsolariari buruz ari zen. Izan ere, azken horrek irain egin zion Facebooken, hitz hori erabilita.
Zubiaren bertsoak bolo-bolo zabaldu dira, eta gaur ere horren inguruko albistea gehien irakurrien artean dago BERRIAren webgunean.
Orain, erantzuna plazaratu du Silveirak, Ni naiz 'txakurra' deitu zizuna izenburuko sortan.
NI NAIZ 'TXAKURRA' DEITU ZIZUNA
Kaixo Felix ni naiz lesakarra txakurra deitu zizuna modu polita ez zela aldez aurretikan jakituna baña lortu dut bai lortu ere horrrekin bilatzen nuna eztabaidari bide eginez hona nere erantzuna.
Dena ez dela ongi egina ez da hausnarketa txarra. Kazetariek zabaldu duten bertsio bat ta bakarra zalantzan jarri ezina bera ez al da bitxi xamarra zertara dator ados ez dena ixilarazi beharra?
Zuk telebistan, irratietan eta egunkarietan lau haizetara zabaldu duzu beldurra modu denetan sentiaraziz bizitza bera beldurgarria benetan eta iaz hil ziren adina hil zen aurreko urtetan
Donostiako ospitaleko ZIUek nolako sona hartu duten zu zaren ezkero bertan buru den gizona bapatean uy, gogoratu dut han larri gaixo dagona eta zu niri bertsoak jartzen ze gusto txarreko broma
‘Burua martxan ipini eta errespetuan hitzegin’ erabat ados naukazu Felix zuk botatako hitzekin. Antolatu zen eztabaida bat euskal zientzilariekin zu gonbidatu ta azaldu ez eta hori gu ezjakin.
Negazionista diozunean argudiotan urria gelditzen zara, nahiz ta iraina ez den taktika berria gaitza inorrek ez du ukatzen baina bere jatorria isolatu ez den birus bat da? ze igerlek igerria?
PCR-a diagnosian erabiltzeko hautua nik bezain ongi dela dakizu maltzurkeriz gauzatua hola nahieran darabilzue intzidentzi metatua egoera bat marrazteraino arras manipulatua
Gorritu gabe aipatze hutsa asintomatikoena lehen algara ta gero datoz haserrea eta pena mediku batek ez ote daki ume batek dakiena ez dela inoiz gaixoa izan sintomarik ez duena
Txerto esaten diozun horrek zer du? barruan zer dakar? ez du sendatzen, ez du babesten ta hainbat ondorio txar sortzen ari da nik ez dut sartu baña hartu zure bizkar -idatziz noski- ardura oro ta txertatuko naiz bihar
Zuk badakizu farmakogintzak gutxi daukala ‘santa’tik… iaz Espainian 600 miloi medikuek hauengandik jaso zituzten —publikoa da— nik horrexegatik dakit Euskal Herrira zenbat iritsi ote dira hoietatik.
Nahiz ni ez naizen zientzilaria bertsolariak bagara entzuten ez den ahotsarentzat bozgorailu eta aba. Juanjo Martinez mediku eta zirujau sonatua da bion arteko eztabaidara animatuko al zara?
Hitzak zer duen helburu, haren baitan da edo ez irain noski ni ez naiz nere burua zuritzen hasiko orain. Ulertzeko gai bazara xapo! ta bertzela ere bikain gaizki esanak barkatu eta zure erantzunaren zain
P.D.
Komunikabideetan jangoikoa zara ni berriz leproso bat bertso erronka're bada jeisteko prest bazaude zerutik plazara jokatu genezake ehun bertsotara
Irainak erantzunetan
Igandero hitz egiten du Felix Zubia medikuak Euskadi Irratiko Osasun etxea saioan, eta BERRIAn ere hamabostean behin artikuluak idazten aritu da azkeneko hilabeteetan. Tarteka, irainak jasan behar izan ditu, COVID-19ari buruzko irizpideekin eta ikuspegiekin bat egiten ez zuen jendearen partetik. Silveiraren irainari erantzun zion Zubiak, Bertsolari aldizkarian argitaratu duen zortzi bertsoko sorta honekin:
TXAKURRA
Lesakan bada gizon handi bat, Bertsotan aritzen dena, Pandemiaren gorabeherekin 'Txakurra' deitu nauena Ederki dakit zer den okerra Eta zer dugun zuzena, Zer dela eta jarri didate Modu hortako izena?
Hil zaizkigunak lau milioi pasa Zenbatu dira munduan, Euskal Herrian ia sei mila Begiratu inguruan Gauza bat daukat oraindik ere Ezin sartuta buruan, Zer dela eta ukatzen duten Izan ez balitz moduan?
Zazpiehun kasu baino gehiago Neure begiz ikusiak, Heriotzaren bidez lezio asko gara ikasiak Batzuk saihestu nahi nituzke nik, Aholkuz adieraziak. Zer dela eta jasotzen ditut Holako hitz itsusiak?
Zenbaitek, baina, gertatuari Egiten diote uko, Konspirazio baten azpian Gaituztela zapalduko Ideia latz bat bururatzen zait Horiek entzun orduko, Bost mila aldiz ukatu arren Ez dela desagertuko
Ez dakit zeinek asmatutako Gezur bat omen da dena, Txertoak berriz erdi-pozoia Guztia galtzen duena. Dudarik bada, ospitalera Etor dadila hurrena, Ikusi nahi ez duen hura Da itsurik handiena.
Negazionista batzuek ere Pneumoniaren harira, ospitalera iritsi dira Eta nahiko tira-bira. Hasieran harro xamarrak baina, Egia hutsa hori da, Arnasa falta zaien unean Ederki umiltzen dira.
Makina saltsa izan ditugu COVID-aren inguruan, Hautatu dugun bizimoduak Jarri gaitu apuruan. Ekonomian, garraioetan Eta zaintzeko moduan, Zoritxarrean zertan pentsatu Asko daukagu munduan
Nabaria da gauza guztiak Ez direla ondo egin, Agintariek, kazetariek, Eta medikuok berdin Gertatu dena onartuz eta Errepikatu ez dadin, Burua martxan ipini eta errespetuan hitz egin (bis) |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201949/inflazioa-pixka-bat-apaldu-da-uztailean.htm | Ekonomia | Inflazioa pixka bat apaldu da uztailean | Hego Euskal Herrian, prezioak %3 handitu dira azken urtean, argindarraren, erregaien eta elikagaien bidez. | Inflazioa pixka bat apaldu da uztailean. Hego Euskal Herrian, prezioak %3 handitu dira azken urtean, argindarraren, erregaien eta elikagaien bidez. | Eten egin da urtearen hasieraz geroztik ikusi den inflazioaren igoera. Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %3 garestiago daude, INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera. Ekainean, berriz, %3,2ren aldea zegoen urte baten eta bestearen artean.
Ohikoa den moduan, uztailean behera egin du KPI kontsumo prezioen indizeak, merkealdiaren ondorioz. 2021a ez da salbuespena izan: jantziak eta oinetakoak %11,7 merkatu dira Nafarroan, eta %12,4 merkatu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Bitxiagoa dirudi etxebizitzari lotutako gastuak ere merkatu izana —%0,9 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %0,7 Nafarroan—, horien barruan baitago argindarra, eta asko garestitu baita PVPC kontsumitzaile txikiarentzako borondatezko prezio arautua dutenentzat. Jaitsiera horretan zeresan handia izan du Espainiako Gobernuak argindarraren gaineko BEZa %21etik %10era jaitsi izana, betiere megawatt-orduak 65 eurotik gora baldin badago. Merkatu arautuan daudenak ez ezik, merkatu librean daudenak ere BEZ txikiagoa ordaintzen ari dira.
Hain zuzen ere, etxeko gastuen atala garestitu da gehien azken urtean: %8,1 Nafarroan, eta %9,4 beste hiru lurraldeetan. Haren atzetik doaz garraioak (%8,1), azken urteetako preziorik garestienak baitituzte gasolioak eta, batez ere, gasolinak.
Elikagaien prezioak ere gorantz egin du: %3 Nafarroan, eta %1,9 beste lurraldeetan. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201950/gaitza-pasatu-dutenak-txertatzeko-epea-sei-hilabetetik-bi-hilabetera-murriztu-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Gaitza pasatu dutenak txertatzeko epea sei hilabetetik bi hilabetera murriztu du Jaurlaritzak | Orain arte, birusarekin kutsatutakoek sei hilabete itxaron behar zuten COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bi hilabetera murriztuko du epe hori, nahikoa txerto badagoelako. | Gaitza pasatu dutenak txertatzeko epea sei hilabetetik bi hilabetera murriztu du Jaurlaritzak. Orain arte, birusarekin kutsatutakoek sei hilabete itxaron behar zuten COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bi hilabetera murriztuko du epe hori, nahikoa txerto badagoelako. | Orain arte, birusarekin kutsatutakoek sei hilabete itxaron behar zuten COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bi hilabetera murriztuko du epe hori, nahikoa txerto dagoelako. Hain zuzen ere, sintomen datatik edo kutsatzearen diagnostikoaren datatik kontatzen hasi eta bigarren hilabetetik aurrera gaixotasuna igaroa duten 65 urteko edo gutxiagokoei txertoaren dosi bat jarriko zaie. Hala iragarri du gaur goizean Radio Euskadi irratian Jose Luis Quintasek, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuordeak. Duela bi hilabete edo gehiago kutsatutakoei orduak emateko, SMS mezuak bidaltzen hasiko da gaur Osakidetza. /> Quintasek azaldu duenez, hemendik aurrera, gaitza igaro dutenek ez dute sei hilabete itxaron beharko txertatzeko, eta bi hilabeteko epean txertatzeko aukera izango dute. Arrazoia ere eman du: oraintxe COVID-19aren aurkako txerto nahikoa dago, eta lehentasunak ezarri behar dira. Txerto nahikorik ez zegoenean, ordea, «talde zaurgarrienak lehenbailehen txertatzea» lehentasunezkoa zen, eta, beraz, ez dago osasun arrazoirik gaitza igarotakoek sei hilabetez itxaroteko txertatzeko. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201951/tiroketa-batean-sei-lagun-hil-dira-plymouthen.htm | Mundua | Tiroketa batean sei lagun hil dira Plymouthen | Gizon batek, bost pertsona hil, eta bere buruaz beste egin du Erresuma Batuko Plymouth herrian. Polizia gertatutakoa ikertzen ari da, baina baztertu egin du «eraso terrorista» bat izan delakoa. | Tiroketa batean sei lagun hil dira Plymouthen. Gizon batek, bost pertsona hil, eta bere buruaz beste egin du Erresuma Batuko Plymouth herrian. Polizia gertatutakoa ikertzen ari da, baina baztertu egin du «eraso terrorista» bat izan delakoa. | Bart gauean sei pertsona hil ziren tiroketa batean, Plymouth herriko Keyham auzoan (Ingalaterra): hiru gizon eta hiru emakume; horien artean, erasotzailea —bere buruaz beste egin zuen—, bai eta hamar urteko haur bat ere. Poliziak baztertu egin du «eraso terrorista» bat izan dela.
Lekukoek Poliziari esandakoaren arabera, arratsaldeko seiak aldera entzun zituzten lehen tiroak eta oihuak. Erasotzailea beltzez jantzita sartu zen auzoko kale nagusian, eskopeta bat eskuan zeramala. Orduan, etxe bateko atarira gerturatu, ateari ostikada bat eman, eta, sartu bezain laster, tiro egiten hasi zen. Etxetik irtendakoan ere tiro egiten jarraitu zuen.
Biktimetako bost, hiru gizon eta bi emakume, erasoa gertatu eta gutxira hil ziren. Beste emakume bat ospitalera eraman zuten, baina hura ere ordu gutxira hil zen. Poliziak eremua hesitu zuen bart, baina adierazi zuen ez direla ari erasoarekin lotura izan zezakeen beste inoren bila.
2010etik izan den lehen tiroketa da Erresuma Batuan. Devon konderriko herritarrek tragediatzat jo dute gertatutakoa, eta hildakoen senitartekoei elkartasun mezuak helarazi dizkiete. Halaber, herrialdeko zenbait agintarik, hala nola Barne ministro Priti Patelek, herritarrei lasai egoteko eskatu die: «Poliziaren aholkuak bete behar ditugu, eta larrialdi zerbitzuei beren lana egiten utzi». |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201952/uholdeek-dagoeneko-27-pertsona-hil-dituzte-turkian.htm | Mundua | Uholdeek dagoeneko 27 pertsona hil dituzte Turkian | Larrialdi zerbitzuetako langileak Turkia iparraldeko uholdeak kontrolatzeko lanetan ari dira. Bestalde, Grezian ministro berri bat izendatu dute suteen ondorengo kalteez arduratzeko. | Uholdeek dagoeneko 27 pertsona hil dituzte Turkian. Larrialdi zerbitzuetako langileak Turkia iparraldeko uholdeak kontrolatzeko lanetan ari dira. Bestalde, Grezian ministro berri bat izendatu dute suteen ondorengo kalteez arduratzeko. | Duela hiruzpalau egun suteak itzaltzea lortu zuten Turkian, baina gutxi iraun zuen barealdiak, izan ere, segidan iritsi ziren euriteak. Agintariek alerta egoera ezarri zuten herenegun, eta, azken orduetan, 27 pertsona hil dira uholdeen eraginez; 25 Kastamonun eta bi Sinopen. Halaber, eskualde horietako agintariek jakinarazi dute hogei pertsona desagertuta daudela, eta gobernuari eskatu diote euriteak hondatutako inguruak «hondamendi eremu» aitortzeko.
Uholdeek iparraldeko eskualdeak hondatu dituzte gehien; besteak beste, Bartin, Kastamonu eta Sinop. Larrialdi zerbitzuetako langileak euriteek eragindako galerak murrizten saiatzen ari dira, baina kalteak zenbakaitzak dira: dozenaka auto suntsituta daude kalean, hainbat zubi hondatuta daude, errepideak moztu dituzte, eta ehunka herritan argindarrik gabe daude.
Barne ministro Suleiman Soiluren hitzetan, «inoiz jasandako uholderik larriena da». Halaber, jakinarazi du azpiegiturak kolapsatuta daudela, baita estolderia sistema ere. Hain zuzen, 330 herri inguru argindarrik gabe gelditu dira azken orduetan. Egoera ikusirik, 1.700 biztanletik gora atera behar izan dituzte beren etxeetatik. Turkiako meteorologia adituek iragarri dute euri gehiago gehiago egingo duela datozen egunetan.
Aldaketak gobernuan
Greziako lehen ministro Kyriakos Mitsotakisek natur hondamendiek eragindako kalteez arduratuko den ministro bat izendatu du; Khristos Triantopulosek hartuko du kargu hori. Gobernuko kideen arabera, ministro kargu berria ezinbestekoa izango da etorkizuneko natur hondamendiei aurre egiteko, eta eremu kaltetuetan bizi diren herritarrei babesa emateko.
Mitsotakisen erabakia iritsi da herritarrek suteen aurka borrokatzeko baliatutako baliabideak eta ekintzak kritikatu ondoren. Aste honetan barkamena eskatu du ministroak, baina gobernuak hartutako neurriak defendatu ditu. Foku guztiak itzalita edo kontrolatuak badituzte ere, hainbat suhiltzailek eremu kaltetuetan jarraituko dute, suak berriz piztea eragozteko. Azken bi asteetan, 90.000 hektarea baso inguru eta ehunka etxe eta negozio erre dira guztira. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201953/hegoaldeko-ziuetan-87-paziente-dira-gaitzak-jota.htm | Gizartea | Hegoaldeko ZIUetan 87 paziente dira gaitzak jota | Guztira 439 pertsona daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan. Beste 1.104 kutsatu zenbatu dituzte. | Hegoaldeko ZIUetan 87 paziente dira gaitzak jota. Guztira 439 pertsona daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan. Beste 1.104 kutsatu zenbatu dituzte. | Birusak Hego Euskal Herriko ospitaleetan duen eragina nahiko egonkorra dela erakusten dute osasun sistemek argitaratutako datuek. Ordea, datuak aski ilunak dira, era berean. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako informazioaren arabera, oraintxe bertan guztira 439 lagun dira birusarekin erietxeratuta. Bezperan baino hamar gehiago dira. Gainera, zehaztu dutenez, horietako 87 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, larri.
Hain zuzen ere, Osakidetzak eta Osasunbideak 56 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzarekin. Azken hamalau egunak aintzat hartuta batezbestekoa eginez gero, datua bertsua da: eguneko 57 lagun erietxeratu dituzte Hegoaldean.
Halaber, COVID-19aren transmisioari dagokionez, osasun sistemek jakinarazi dutenez, atzo beste 1.104 kasu positibo zenbatu ziren Hego Euskal Herrian egindako testetan. Guztira, PRC probak eta antigeno testak kontuan izanda, 9.092 proba egin ziren, eta, beraz, %12 izan zen positiboen portzentajea. Lurraldeka, Bizkaian 466 kasu izan ziren; Gipuzkoan, 220; Nafarroan, 213, eta, Araban, 182.
Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri zen pertsona bat zendu dela herrialdean: 91 urteko emakumezko bat. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201954/donostiako-kale-garbiketako-langile-bat-hil-zen-atzo.htm | Ekonomia | Donostiako kale garbiketako langile bat hil zen atzo | Gaueko zerbitzuan ari zela, ondoezik sentitu zen, eta handik gutxira hil zen. | Donostiako kale garbiketako langile bat hil zen atzo. Gaueko zerbitzuan ari zela, ondoezik sentitu zen, eta handik gutxira hil zen. | Beste lan istripu bat gertatu zen atzo, Donostian. ELAk jakinarazi duenez, kaleko garbiketan gaueko zerbitzuan lanean ari zela, ondoezik sentitu zen langile bat, eta hil egin zen.
ELAren datuen arabera, aurten Hego Euskal Herrian hil den 39. langilea da Donostiakoa.
Joan den hilabete bukaeran, uztailaren 23an, antzeko egoera batean hil zen beste bat. AHTaren lanetan ari zen langile bat bihotzekoak jota hil zen Gernikan, eta, azkena ere kontatuta, bederatzi dira aurten heriotza ez-traumatikoz hil direnak.
ELAk eta UTE Donostiako Garbiketako langile batzordeak, langilea gogoratzeko asmoz, deialdia egin du elkarretaratzea egiteko enpresaren instalazioen aurrean datorren asteartean, abuztuaren 17an, 13:00etan. |
2021-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/201955/bizitza.htm | Kultura | Bizitza | Neus Canyellesek (Palma, Herrialde Katalanak, 1966) 1998an hasi zuen bere literatura ibilbidea, Neu d'agost. Un llibre de memòries (Abuztuko elurra. Oroitzapen liburu bat) liburuarekin (Bearn saria, 1998). 2002an Els vidres nets (Kristal garbiak) ipuin bilduma argitaratu ondoren, Llorenç Villalonga Palmako Hiria saria irabazi zuen Cap d'Hornos (2003) (Hornos lurmuturra) liburuarekin. L'alè del búfal a l'hivern (Bufaloaren hatsa neguan) liburua idatzi zuen gero (Odisearen Irakurlea saria eta Llibreter sariko finalista 2007an). 2010ean, La novelála de Dickens (Dickensen eleberria) argitaratu zuen, eta berriz ipuinak idazteari ekin zion gero, Mai no sé què fer fora de casa (Inoiz ez dut jakiten zer egin etxetik kanpo) liburuarekin (Merce Rodoreda saria 2013). Haren azken bi obrak, hauexek: Les millors vacances de la meva vida (2019) (Nire bizitzako oporrik onenak) eta Autobiografia autoritzada (2021) (Autografia baimendua). Ez zaio gustatzen galdetzea zergatik idazten duen, ez baitaki. Bere obretako pertsonaiak bezalakoa da: bizi diren mundua ulertzen ez duten pertsonak, baina egunero mundu horri aurre egin behar diotenak. Eta gero eta ezaxola handiagoarekin. | Bizitza. Neus Canyellesek (Palma, Herrialde Katalanak, 1966) 1998an hasi zuen bere literatura ibilbidea, Neu d'agost. Un llibre de memòries (Abuztuko elurra. Oroitzapen liburu bat) liburuarekin (Bearn saria, 1998). 2002an Els vidres nets (Kristal garbiak) ipuin bilduma argitaratu ondoren, Llorenç Villalonga Palmako Hiria saria irabazi zuen Cap d'Hornos (2003) (Hornos lurmuturra) liburuarekin. L'alè del búfal a l'hivern (Bufaloaren hatsa neguan) liburua idatzi zuen gero (Odisearen Irakurlea saria eta Llibreter sariko finalista 2007an). 2010ean, La novelála de Dickens (Dickensen eleberria) argitaratu zuen, eta berriz ipuinak idazteari ekin zion gero, Mai no sé què fer fora de casa (Inoiz ez dut jakiten zer egin etxetik kanpo) liburuarekin (Merce Rodoreda saria 2013). Haren azken bi obrak, hauexek: Les millors vacances de la meva vida (2019) (Nire bizitzako oporrik onenak) eta Autobiografia autoritzada (2021) (Autografia baimendua). Ez zaio gustatzen galdetzea zergatik idazten duen, ez baitaki. Bere obretako pertsonaiak bezalakoa da: bizi diren mundua ulertzen ez duten pertsonak, baina egunero mundu horri aurre egin behar diotenak. Eta gero eta ezaxola handiagoarekin. | Idazlea bere lanbidetik bizi ezin den gizabanako bat denez —hau da, idazleak du denik eta lanbiderik okerrena—, beste lan bat bilatu behar izan nuen fakturak ordaintzeko, egunetik egunera gehiago eta zentzugabeagoak baitziren, eta botikak ordaintzeko. Zortea izan nuen. Etxe batean hartu ninduten zaintzaile lanak egiteko. Geroztik, gauza asko aldatu egin dira. Fakturak ordain ditzaket behintzat, eta ez naiz egunero negarrez hasten jaiki orduko. Egia esan, ez dut ulertzen gaur egungo idazleek idazten duten ezer. Eta ez dut ulertzen zergatik hasten den hainbeste jende ez dakien zerbaitetan, edo berez egin nahi ez duen zerbaitetan. Hainbeste igartzen zaie gezurretan ari direnean... Baina berdin da, niri bost: buruko min kroniko honen ondorioz ia ezin dudanez orri erdi bat ere irakurri egunean, saiatzen naiz lehendik nire oniritzia duen orri bat aukeratzen. Adibidez, azken hilabeteak Eudora Weltyren Optimistaren alaba eleberriari eskaini dizkiot; asko gustatu zitzaidan duela hamar urte baino gehiago, eta asko gustatu zait orain ere. Ez dut ulertzen nolatan ez duen inork horrela idazten orain. Batzuetan, Bukowskiren poemak edo kontakizunak aditzen ditut, Youtuben entzun daitezke eta. Ia-ia nazkagarria iruditzen zait hori. Ez poemak eta kontakizunak. Ez. Horiek entzun beharra izatea, esan nahi dut. Behea jo dut. Baina etxera iristen naizenean, akituta egoten naiz bi laguntxo horiek zaintzeagatik. Eta poemak irakurtzen dituen ahotsa oso goxoa denez, begiak itxi eta atseden hartzeko modua ematen dit. Eta, gehienbat, pentsatzeari uztekoa. Bukowski gogoko dut izugarri gustatzen zaizkidalako gauzak kontatzen dakiten poetak. Baina kontatu nahi nuen horri berriz helduta, oso lan entretenigarria daukat. Zaintzen ditudan bi laguntxo horiek maitagarriak dira. Eskolara joaten ez direnez, ez dira goiz jaikitzen. Horrek esan nahi du nik ere ez daukadala goiz jaiki beharrik. Haien etxera iristen naizenean, nire zain egon ohi dira, bakarrik, irrikaz. Irribarre zabal batekin hartzen naute, jai izango balitz bezala. Edo ni Mary Poppins banintz bezala. Bata ilehoria da; ile ondulatu luzea du, eta begi urdinak. Nahiko argala da, nahiz eta dezente jaten duen eta oso litxarreroa den. Besteak ile beltza du, eta gorputz biribilxeagoa. Baina, batez ere, hain irribarre polita dauka eta hain azal leuna, hari musuka pasatzen dut egun osoa. Etxean badaukate sos nahikoa. Dirua gastatzeko da; hala erakutsi diete. Sukaldean denetik dago: labe elektriko bat, mikrouhin labe bat, ontzi garbigailu bat eta beste tresna batzuk, lanak arintzen dizkidatenak. Egia da ez zaidala gustatzen sukaldean ibiltzea. Baina txintik atera gabe aritzen naiz. Zorionez, denetik jaten dute. Poz-pozik geratzen dira izartxoen zopa sinple batekin edo hezurrik gabeko dilista batzuekin. Hanburgesak ere izugarri gustatzen zaizkie (batzuetan McDonald's-ekoak jaten ditugu). Denetik jan dezaten saiatzen naiz. Fruta asko, bereziki. Bati ikaragarri gustatzen zaizkio platanoak. Besteari, melokotoiak. Noizean behin Coca-Cola pixka bat edaten uzten diet. Normala da nahi izatea. Baina ez zaie komeni asko hartzea, gero ez dute-eta siestarik egiten. Nik etxeko lanak egiten ditudan bitartean, haiek berriketan aritu ohi dira egongelan. Haserretu ere egiten dira pixka bat. Batek oihu egiten du: ez duzu ezer ongi egiten! Edo besteak, deiadarka: ez diozu batere kasurik egiten nik esandakoari; ergela banintz bezala tratatzen nauzu... Batzuetan, telebista ikusten dute pixka batean. Bolumena jaitsiarazi behar izaten diet, ze batek ez du ondo entzuten, eta etxe osoan aditzen da soinua. Irakurtzen ere entretenitzen da. Eta oso ona da idazlanetan. Irakasleak esan zion. Nintendo DS kontsolarekin ere ibiltzen da jolasean. Ondo pasatzen du lepokoak eta belarritakoak janzten, eta bitxiontzi gorrian gordeta daukan guztia probatzen du. Inoiz pentsatu izan dut idazlea izango dela, edo kazetaria, ze ikusten dituen gauzen inguruko iritzia ematen du beti. Ez da isiltzen. Esango nuke adimen koziente oso altua duela. Izugarri gustatzen zait nolakoa den. Haserretzen denean, kosta egiten zaio haserrea kentzea, baina berez on puska da. Musika entzun nahi eta ondo aditzen ez duenean bakarrik jartzen da urduri. Bestea ekineko pertsona da. Argala da, baina atletikoa. Eta nekaezina. Talentua dauka jarduera artistikoetarako. Horregatik, marrazten edo margotzen topatzen dut oso sarri. Paisaiak eta loreak oso ondo ateratzen zaizkio. Izugarri gustatzen zaio egurrarekin eta mota guztietako tresnekin jolasean egitea. Ederki pasatzen du edozein objektu desmuntatzen, nahita, berehala berriz muntatzeko. Esaten du gauza izango litzatekeela bizikleta bat egiteko pieza guztiak balitu. Baina nik uste dut margolaria izango dela. Azkenaldian arazo txiki bat dauka bistan, eta ez da sendatzen erraza izango. Nik tanta batzuk botatzen dizkiot bi begietan egunean hirutan. Eta esaten diot: nola ikusiko duzu ba betaurreko zikin horiekin? Barre egiten du, eta niri ematen dizkit betaurrekoak, inork ez dituelako nik baino hobeto garbitzen. Uste du magia egiten dudala... Jolasean ibili eta bazkaldu ondoren, lo kuluxka bat egitera eramaten ditut. Bata bere ohean etzaten da, eta ez du tapatzerik nahi izaten. Ordu erdi egin ohi du lo. Besteak nahiago du besaulkian etzan, ze, ohean sartzen bada, gero umore txarrean egoten da. Esnatzen direnean, bata jangelara joaten da saltaka, eta bonboi kutxa bat ateratzen du kaxoi batetik. Bakoitzarentzat bat. Orduan merienda jaten dute, madalenak edo galletak. Ez dute jogurtik nahi izaten, jende guztiak oso sanoa dela dioen arren. Baina nik utzi egiten diet, esan dudan bezala. Uste dut gerra garaian jaio zirela. Jadanik betetzen ez diren arau batzuen mundu batean jaio ere. Orain zeharo galduta daude. Ez dakite hitzek zer esan nahi duten. Haien bilobek, berriz, bai. Baina nik nola azalduko diet zertan den orain bizitza? Iluntzen hasten denean, alde egiten dut. Batzuetan, isilka joaten naiz, badakidalako ez zaiela gustatzen. Aita nekatuta egoten da hainbeste denboran pasilloan oinez ibiltzeaz bastoiaren bila, ez baita inoiz oroitzen non utzi duen. Ama nekatuta egoten da eserita egoteaz eta jendea pasatzen ikusteaz balkoiaren atzeko partetik. Ez zuen espero horrela bukatzerik. Irribarre egiten didate bihar itzuliko naizela esaten diedanean. Itzuliko zara?, galdetzen du gizonak. Eta nik haien txikitako argazkiei begiratzen diet, bakoitza bere bizikletarekin. Etxera iristen naizenean, batzuetan ez dut jakiten zer egin. Batetik bestera ibiltzen naiz batere fundamenturik gabe. Eta, begiak ixten bazaizkit eta ezin badut ezer egin nekatuta nagoelako edo buruko minez, Bukowskiren poemak entzuten ditut behin eta berriz. Infernua ate itxi bat da izena duen hori, edo Beraz, idazle izan nahi duzu?... Noizean behin, probetxu handiko egunetan, bertso horiek sofatik jaikiarazten naute bat-batean, eta komunera joaten naiz aurpegia atseginez freskatzera, esnatu nahian, eta ordenagailua pizten dut presaka. Eguzki batek barrua erretzen dit. Suziri bat naiz. Eta ez naiz gai geldirik egoteko; erotu egingo nintzateke seguru asko. Beraz, egin dezaket. Erotu egingo nintzateke bestela. Hau da bidea. Ez dago besterik. Berdin zait nire lanbidea munduko okerrena izatea. Are gehiago orain, fakturek jada ez baitidate buruhausterik ematen. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201957/josu-urrutikoetxea-euskal-herrian-da.htm | Politika | Josu Urrutikoetxea Euskal Herrian da | Sendiak baieztatu duenez, eskumuturreko elektronikoa kendu diote, eta Lapurdin bizi da. Kontrol judizialpean jarraituko du. | Josu Urrutikoetxea Euskal Herrian da. Sendiak baieztatu duenez, eskumuturreko elektronikoa kendu diote, eta Lapurdin bizi da. Kontrol judizialpean jarraituko du. | Euskal Herrian da Josu Urrutikoetxea. Espainiako hainbat komunikabidek zabaldu dute albistea goizean, eta hala baieztatu dio haren sendiak BERRIAri. Angelun bizi da, Lapurdin, eta jada ez du eskumuturreko elektronikorik: kontrol judizialpean dago oraindik, halere.
Senideek azaldu dutenez, ekainaren 24an egindako auzi saio batean erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko instrukzio ganberak euskal preso ohiari eskumuturreko elektronikoa kentzea. Izan ere, auzitegiak bezperan jaso zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak hartutako erabakia, zeinaren arabera deliberatu baitzuen bertan behera uztea Urrutikoetxea Luis Herguetaren hilketarekin lotzen zuen 2005eko autoa.
1980an Luis Hergueta Gasteizko Michelin enpresako arduradunaren hilketan parte hartu izana egozten zioten Urrutikoetxeari 2005eko auto hartan, baina akusazio horrek ez zuen heldulekurik, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Santiago Pedrazek maiatzean argitaraturako auto batean jakinarazi zuenez: hilketa hura ETA politiko-militarrak (ETApm) hartu zuen bere gain, eta Urrutikoetxea ETA militarreko (ETAm) kidea zen.
Senideen hitzetan, erabaki horrek «agerian» utzi du Espainiako Auzitegi Nazionalaren «azpikeria», baina baita «Frantziako auzitegiak Espainiarren erabakiekin itsu-itsuan nola lerrokatzen diren» ere. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201958/uztailean-212000-pertsona-atxilotu-dituzte-aebek-muga-paperik-gabe-igarotzeagatik.htm | Mundua | Uztailean 212.000 pertsona atxilotu dituzte AEBek, muga paperik gabe igarotzeagatik | Azken hogei urteotako kopururik handiena da. ACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak kezka agertu du Washingtonek paperik gabeko pertsona guztiak kanporatzen dituelako, «osasun larrialdia» aitzakia gisa jarriz. | Uztailean 212.000 pertsona atxilotu dituzte AEBek, muga paperik gabe igarotzeagatik. Azken hogei urteotako kopururik handiena da. ACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak kezka agertu du Washingtonek paperik gabeko pertsona guztiak kanporatzen dituelako, «osasun larrialdia» aitzakia gisa jarriz. | Orotara 212.672 pertsona atxilotu zituzten AEBetako segurtasun indarrek uztailean, eta horietatik 95.788 berehala kanporatu zituzten 42. Titulua baliatuta, zeinak ahalbidetzen duen migratzaileak kanporatzea «osasun larrialdia» argudio gisa erabilita. Beste 116.884 kanporatu zituzten, araudiaren 8. puntuaren arabera, asiloa eskatzeko baldintzak betetzen ez zituztelako. Datuok AEBetako Segurtasun Nazionalerako arduradun Alejandro Mayorkasek zabaldu zituen, atzo mugara egindako bisitan.
Osasun arrazoiak medio muga paperik gabe igarotzen duten herritarrak kanporatzea ahalbidetzen duen neurria Donald Trumpek jarri zuen indarrean aurreko legealdian. Joe Biden presidenteak eutsi egin dio neurriari, pandemia oinarri gisa hartuta, baina herrialdean bakarrik sartzen diren adingabeekin salbuespena eginez. Neurriak, hala ere, kritika sorta eragin du, batez ere aste honetan Etxe Zuriak berak onartu duenetik hegoaldeko mugatik sartzen diren migratzaileak Mexiko erdira eramaten hasi direla, muga berriz igarotzen saia ez daitezen. Izan ere, 42. Titulua baliatuta kanporatutako herritarrek ez dute, berez, lege oztoporik nahi adina aldiz AEBetan sartzen saiatzeko.
ACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak kezka agertu du AEBetako Gobernuaren jarrerarekin, eta ohartarazi politiko horiek oztopatu egiten dutela asiloa eskatu ahal izatea bera. «Mexiko hegoaldera eraman dituzte hainbat asilo eskatzaile, eta haietako batzuk handik Guatemalako mugara lekualdatu dituzte. Halakoek ezinezko egiten dute, asiloa eskatzeko eskubidea bera ez ezik, babesa behar duten pertsonak identifikatzea ere», kritikatu du erakundeak idatzi batean. Izan ere, arauak urratu egiten du pertsona arriskuan egon litekeen herrialdera ez itzularazteko printzipioa. Hala, erakundeak eskatu dio Washingtoni eten ditzala osasun larrialdia aitzakia gisa hartuta egindako kanporatzeak, eta bete ditzala pertsonen babesa helburu duten printzipioak.
Batzordearen eskariari erantzunez, Mayorkasek aurreratu du asiloa Internet bidez eskatu ahal izateko baliabideak jarriko dituztela abian, baina zehaztu gabe eskatzaileek zer-nolako baldintzak bete beharko dituzten horretarako. Programa hori jarri zuten indarrean aurreko legealdian ere, baina eskatzaileek denbora luzea egin behar izaten zuten zain mugaren Mexikoko aldean, erantzuna jaso arte, urtebete eta urte eta erdi artean, batez beste.
Auzitara
ACLU Ameriketako Askatasun Zibilen Batasunak hainbat bilera egin ditu azken asteetan Bidenen administrazioarekin, bertan behera utz dezaten 42. Titulua deritzona, baina alferrik. Hori dela-eta auzitara joko duela iragarri du. Auzitegiek salaketa tramiterako onartuko balute, eten egingo lirateke berehalako kanporatzeak. «Bidenen gobernuak ez digu auzitara jotzea beste aukerarik utzi. Badira zazpi hilabete 42. Titulua indarrean dela. Gure irtenbide bakarra dela uste dugu», salatu du Lee Gelernek, ACLUko abokatuetako batek. |
2021-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/201959/errealitate-birtualeko-simulagailu-berriak-eurekan.htm | albisteak | Errealitate birtualeko simulagailu berriak Eurekan | Zientziarekin ongi pasa! | Errealitate birtualeko simulagailu berriak Eurekan. Zientziarekin ongi pasa! | Eureka! Zientzia Museoak jakin-mina, sormena eta irudimena sustatzen ditu jolasaren, esperimentazioaren eta pentsamendu zientifikoaren bidez. Donostiako Zientziaren Museoak 170 modulu erabat interaktibo ditu, 8 areto tematikotan banatuta, eta, berriki, LOGIK Aretoa ireki dugu. LEGO materialen bitartez 4-12 urteko haurrek teknologia, robotika eta programazio tailerrak egiteko aukera izango dute, museoaren nortasunari eutsiz eta zientziarekin dibertituz. Asteburuetan eta oporraldietan jarduera eskaintza zabala eskaintzen dugu. Astronomiaren zale amorratua bazara, Eureka! -en azken belaunaldiko planetarioa dugu, eta egunero esperientzia ahaztezinak eskaintzen ditugu. Behatoki astronomiko bat ere du 30 metroko dorre batean, non eguraldiak laguntzen duenean gaueko bisitak egiten diren. Gainera, Animalia aretoan hiru giro berezi daude: oihan tropikala, basamortua eta itsasoa itsas baltsa baten bidez. Bertan, hiru ekosistemetako 20 espezie adierazgarri ezagutuko dituzu. Bisita gidatuetan, gure adituek hobeto ulertzen lagunduko dizute. Amaitzeko, atseginez jakinarazten dizuegu gure simulagailu-gela errealitate birtualaren munduan murgildu dela. Ez bat, baizik eta hiru simulatzaile berri lurreratu dira Eureka! Zientzia museoan, hain dibertigarria den museoko gune honetan inoiz ikusi ez diren esperientziak eskaintzeko. Simulagailu eskaintza honetan, lehiatu Mario Kart estiloko lasterketetan, erakutsi zure trebetasuna gure dantza-pistan, proban jarri zure erreflexuak eskuekin erabiliko dituzun urrutiko kontrolen bidez, edo bizi esperientzia ahaztezin bat jolas-parke birtual dibertigarrienean.Eta ez ahaztu gure errusiar mendian ibiltzea!
Kanpoko lorategietan Gipuzkoako ondare-eraikinei dagozkien maketa batzuk ikus daitezke, baita lorategi botaniko txiki bat ere. Horrez gain, haurrentzako parkea, kafetegia eta doako aparkalekua ditu. Eureka! Zientzia Museoan familia edo lagun arteko plan batez goza dezakezu. Museoak egunero irekitzen ditu ateak, 20:00ak aste asteburuetan. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201960/nafarroako-zahar-etxeetako-egoiliar-berri-guztiei-pcr-bat-egingo-zaie.htm | Gizartea | Nafarroako zahar etxeetako egoiliar berri guztiei PCR bat egingo zaie | Halaber, test diagnostiko bat egingo zaio egoitzatik kanpo 72 ordu baino gehiago izan den egoiliar orori, Nafarroako Gobernuak erabaki duenez. | Nafarroako zahar etxeetako egoiliar berri guztiei PCR bat egingo zaie. Halaber, test diagnostiko bat egingo zaio egoitzatik kanpo 72 ordu baino gehiago izan den egoiliar orori, Nafarroako Gobernuak erabaki duenez. | Nafarroako Gobernuak eguneratu egin ditu zahar etxeetako prebentzio eta antolakuntza neurriak, birusaren transmisioa handia baita herrialdean. Egoitzetako antolakuntzarekin, guneen kudeaketarekin, birusaren transmisioarekin eta txertaketarekin zerikusia dute neurriok. Besteak beste, Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako departamentuak eta Osasun departamentuak erabaki dute egoitzetan sartzen diren egoiliar berriei PCR bat egitea. Halaber, test diagnostiko bat egingo zaio egoitzatik kanpo 72 ordu baino gehiago izan den egoiliar orori, gaur erabaki dutenez.
Zahar etxeetako langileei dagokienez, langile berriei ere egingo zaizkie test diagnostikoak lanean hasi baino lehenago, bai eta hamabost egun baino gehiago lanetik kanpo egon direnei ere. Kasu horietan dauden langile guztiei egingo zaie proba diagnostikoa, txertatuta egon ala ez. Gobernuak esana du ez duela asmorik osasun langileak txertatzera behartzeko, eta irizpide bera erabiliko du zahar etxeetan ere. Hala ere, langileen txertaketa bultzatuko du gobernuak, eta lehentasuna emango dio txertatu nahi duenari.
Egoitzen barrualdean maskara erabiltzea ez da nahitaezkoa izango, baina gobernuak hura erabiltzea aholkatuko du; era berean, gune horiek ongi aireztatzea gomendatu du. Bisitei dagokienez, berriz, indarrean dauden neurriei eutsiko die Nafarroako Gobernuak. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201961/zinemaldiak-errugabetasun-presuntzioa-eta-birgizarteratzeko-eskubidea-aldarrikatu-ditu-depp-saritzearen-harira.htm | Kultura | Zinemaldiak «errugabetasun presuntzioa eta birgizarteratzeko eskubidea» aldarrikatu ditu Depp saritzearen harira | Donostia sarietako bat aktore estatubatuarrari emateko asmoari kritikak egin dizkiote azken egunetan. Jaialdiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek gutun publiko bidez erantzun die: saria justifikatu du, Deppek ez baitu «kondenarik emakumeen aurkako indarkeriagatik». | Zinemaldiak «errugabetasun presuntzioa eta birgizarteratzeko eskubidea» aldarrikatu ditu Depp saritzearen harira. Donostia sarietako bat aktore estatubatuarrari emateko asmoari kritikak egin dizkiote azken egunetan. Jaialdiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek gutun publiko bidez erantzun die: saria justifikatu du, Deppek ez baitu «kondenarik emakumeen aurkako indarkeriagatik». | Astelehenean iragarri zuten Zinemaldikoek 69. jaialdiko Donostia sarietako bat Johnny Deppek jasoko zuela; geroztik, hainbat agertu dira erabakiaren kontra. Izan ere, aktore estatubatuarraren emazte ohiak, Amber Heard aktoreak, tratu txarrak egotzi zizkion dibortzioa eskatzearekin batera, 2016an, eta akusaziook berretsi zituen bi urte ondoren, The Washington Post egunkarian argitaratutako zutabe batean. Hori horrela, Depp saritzea «desegokia» iritzi diote zenbaitek: CIMA emakumezko zinemagile espainiarren elkartea agertu zen aurrena izendapenaren aurka; (H)emen elkartea bat etorri zen harekin, eta, atzo bertan, EH Bilduk ere aurkako iritzia adierazi zuen.
Kritikei aste guztian erantzun zien Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek: saria justifikatu zuen Deppen filmografia argudiatuta, eta esan zuen zinema jaialdi baten funtzioa ez dela «industriako kideen jokabideak epaitzea». Gaur berriro erantzun die «emakumeen aurkako indarkeriaren inguruko etika falta egotzi» dietenei, gutun publiko baten bitartez oraingo honetan. Nabarmendu du Deppi ez zaiola auzibiderik ireki tratu txarrengatik: «Eskuragarri ditugun eta frogatuta dauden datuen arabera, Johnny Depp ez dute atxilotu, akusatu edo zigortu ezein emakumeren aurkako eraso edo indarkeriagatik».
Halaber, adierazi du «sare sozialetako lintxamenduak ohikoak diren garaiotan», beti egingo dutela haien «kulturaren eta ordenamendu juridikoaren parte diren oinarrizko bi printzipioren alde: errugabetasun presuntzioa eta birgizarteratzeko eskubidea». Horiek horrela —eta «egoera izugarria bada ere, urtero ehunka emakume hiltzen» baititu indarkeria matxistak—, «Zinemaldiaren konpromiso etikoak ezin dira inola ere egon mugatuta emakumeek gizarte patriarkal batean dituzten arazoetara», zuzendariaren arabera. Dena den, gogorarazi du «bete» egiten dituztela Zineman Parekidetasunaren eta Emakumeen Inklusioaren Aldeko Gutunean hartutako konpromisoak.
Erabakia bertan behera uzteko eskaera
Aurtengo Donostia sarietako bat Deppi emango ziotela jakin zuenean, harrituta geratu zen CIMAko zuzendari Cristina Andreu: «Ez du ezer onik adierazten jaialdiaz eta haren zuzendaritzaz, eta mezu beldurgarri bat helarazten dio gizarteari: ‘Aktore ona bazara, bost axola tratu txarrak egin badituzu’». Iragarri zuen zer neurri hartu erabakitzen ari direla, jaialdiarekin harreman estua baitu elkarteak. (H)emeneko kideak ere «gogoeta» bat abiatzeko asmoa dute irailetik aurrera, Lara Izagirre lehendakariak asteazkenean esan zuenez Euskadi Irratiko Faktoria saioan. «Aktore onak ez ezik, gizartean erreferente izan daitezkeen horiek saritzeko lekua ere bada Zinemaldia», haren hitzetan; gogorarazi zuen jaialdiak erabakia «atzera botatzeko tartea» duela oraindik.
EH Bilduk ere izendapena bertan behera uzteko eskatu zion atzo Zinemaldiari, eta hori «sustatu» dezaten eta «bitartekariak» izan daitezen eskatu zien jaialdiko administrazio kontseiluko kide diren instituzioei —hala nola Donostiako alkate Eneko Goiari eta Berdintasuneko zinegotzi Ane Oiarbideri; Gipuzkoako Foru Aldundiari; Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari—. «Donostia saria Deppi emateak berekin dakar indarkeria matxista erlatibizatzea eta bigarren mailan jartzea. Gizarteak kontrako bidea hartu beharko luke: horren kontra borrokatzeko sentsibilizazioa eta konpromiso irmoa». |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201962/gasteizko-udaltzaingoak-38-urteko-gizonezko-bat-atxilotu-du-bikotekideari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gasteizko Udaltzaingoak 38 urteko gizonezko bat atxilotu du bikotekideari eraso egitea egotzita | Poliziek jakinarazi dutenez, emakumeak kolpeak zituen lepoan eta aurpegian. | Gasteizko Udaltzaingoak 38 urteko gizonezko bat atxilotu du bikotekideari eraso egitea egotzita. Poliziek jakinarazi dutenez, emakumeak kolpeak zituen lepoan eta aurpegian. | Bart gauean, Gasteizen, landa eremuko etxebizitza batean 38 urteko gizonezko bat atxilotu zuten udaltzainek. Bikotekideari eraso egin izana leporatu diote. Udaltzainak bertaratu zirenean, emakumeari kolpeak ikusi zizkioten lepoan eta aurpegian.
Biei deklarazioa hartu zieten udaltzainek, eta ondoren hainbat lekukorekin hitz egin zuten. Lekukoek esandakoa aintzat hartuta eta biktimaren zauriak ikusita, gizonezkoa atxilotu egin zuten. Bikotekidea anbulantzia bateko medikuek artatu zuten. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201963/auzolana-egingo-dute-igandean-iraultza-txikien-akanpada-prestatzeko.htm | Gizartea | Auzolana egingo dute igandean Iraultza Txikien Akanpada prestatzeko | Artean (Bizkaia) egingo da kanpaldia, abuztuaren azken astean. Igandean auzolana egitera dei egin dute antolatzaileek. | Auzolana egingo dute igandean Iraultza Txikien Akanpada prestatzeko. Artean (Bizkaia) egingo da kanpaldia, abuztuaren azken astean. Igandean auzolana egitera dei egin dute antolatzaileek. | Igandeko goizeko hamarretan hasiko dira auzolanean Iraultza Txikien Akanpada atontzen, Artean (Bizkaia). Posible duenak lanabesak eraman ditzala eskatu dute. Basoa aukeratu dute kanpaldia egiteko gune, eta, antolakuntzak jakitera eman duenez, sasiak garbitzeko makinak ere behar dituzte. Hilaren 22an egingo dute berriz ere auzolana.
Abuztuaren 25etik 29ra bitartean egingo da aurtengo Iraultza Txikien Akanpada, Piztuko dugu sua? lelopean. Herri mugimendua saretzea da ekinaldiaren xedea. Hitzaldiak eta tailerrak egongo dira kanpaldian, besteak beste, ekologismoari, feminismoari eta etxebizitzari buruzkoak, hiru bloketan antolatuta: elkarrekin borrokatu, elkarrekin gogoetatu eta elkarrekin eraiki. 25ean hasiko da kanpaldia, eta egun horretan bertan Bilgune Feministak hitzaldia emango du: Erronka eta praktika feministak: gure arrazakeriaren ardura hartzen izenburupean.
Hurrengo egunean, Josebe Iturrioz arituko da hizlari Trans borroka: teoriatik praktikara jardueran. Arratian (Bizkaia) bizi diren sahararrek hitzaldia egingo dute 27an, Saharako gatazkaren historiari buruzkoa. 28an, Euskal Herriko komunikabide alternatiboen inguruan jardungo dute Arrosa Sarea, Argia, Hordago, Ekintza Zuzena eta Gure Irratia hedabideek. Egun berean izango da Nola eraiki komunitate euskaldun eta feminista hitzaldia, Idurre Eskisabel eta Lorea Agirre hizlari direla. Azken egunean, ibilaldia egingo dute eukaliptoa landatzearen aurka.
Umeentzako jarduerak ere izango dira Iraultza Txikien Akanpadan, egun guztietan. Idoia Eizmendiren gidaritzapean, txi kung eginez hasiko dituzte goizak kanpaldian, gosaldu baino lehen. Bazkaloste eta afalosteetan, kultur ekitaldiak egongo dira, hala nola Saioa Alkiza, Miren Artetxe eta Onintza Enbeitaren bertso saioa, abuztuaren 27ko afalostean, eta Nerea Arriolaren bakarrizketa, hurrengo eguneko bazkalostean.
Hiru urteren ostean
2018an egin zuten lehenengoz Iraultza Txikien Akanpada, Zubietan (Gipuzkoa). Bi urtean behin egiten jarraitzea zen antolatzaileen asmoa, baina, pandemia dela eta, 2020an ezin izan zuten egin, eta nahi baino urtebete geroago egin behar izango dute kanpaldia. Bigarren edizio honetan, lo zakuaz gain musukoa ere eramatea galdegin du antolakuntzak. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201964/musikeneko-gazteek-sei-kontzertu-emango-dituzte-musika-hamabostaldian.htm | Kultura | Musikeneko gazteek sei kontzertu emango dituzte Musika Hamabostaldian | Astelehenean hasiko da Interprete Gazteen Zikloa, Laia Barbera harpa jotzailearen kontzertuarekin. Musikeler gauak asteburuan izango dira. | Musikeneko gazteek sei kontzertu emango dituzte Musika Hamabostaldian. Astelehenean hasiko da Interprete Gazteen Zikloa, Laia Barbera harpa jotzailearen kontzertuarekin. Musikeler gauak asteburuan izango dira. | Musikeneko gazteak protagonista dituen sei kontzertu prestatu ditu Donostiako Musika Hamabostaldiak, Interprete Gazteen Zikloan eta Kutxa Kultur Gauak programan eskainiko direnak. Zikloko lau kontzertuak astelehenetik ostegunera izango dira, Donostiako Miramar jauregian, denak 19:30ean. Atzo aurkeztu zuten bi programen egitaraua.
Laia Barbera harpa jotzaileak emango dio hasiera programari, etzi. Harparako dozena erdi moldaketa eta pieza joko ditu; tartean, Scarlattiren, Granadosen, Guridiren eta Grandjanyren obrak. Hurrengo egunean, Trio Sostenutoren txanda izango da. Ana Sagastizabal sopranoak, Aitor Aburto klarinetistak eta Pedro G. A. Aginagalderomalde pianistak osatzen dute hirukotea, eta Udaberri aireak saioa aurkeztuko dute, Mozart, Spohr, Schubert eta Richard Strauss musikagile austriar-alemaniarren kantak jasotzen dituena. Joseph Horovitz musikagile britainiarraren Klarinete eta pianorako sonatina ere joko dute. Hilaren 18an, Quintoniks boskotea igoko da oholtzara; Lucia Lanuza eta Alvar Tife biolinistek, Andrea Lamoca biola jotzaileak, Nicolas Concheiro biolentxelistak eta Alberto Abengozar pianistak osatzen duten taldea. Bi ganbera lan erromantiko interpretatuko dituzte: Schumannen 44. opuseko kintetoa, eta Brahamsen 34. opuseko kintetoa. Azken kontzertua Raul Perez saxofoi jotzaileak emango du ostegunean, Leonardo Moyano pianistarekin. Schummanen Hiru erromantza jotzeaz gain, Decrucken Sonata do diesean, Milhauden Scaramouche, Desenclosen Prelude, cadence et finale eta Pedro Iturralderen Pequeña Czarda interpretatuko dituzte.
Musikeler gauak
Abuztuaren 21eko eta 22ko gauetan, bi emanaldi egingo dituzte Kutxa Kultur Gauak programan, musika klasikoa beste publiko bati zabaltzeko. Quinteto lyoko eta TriQ taldeak arituko dira Tabakalerako terrazan, 20:00etan. |
2021-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/201965/sute-bat-piztu-da-ezkaba-mendian.htm | Gizartea | Sute bat piztu da Ezkaba mendian | Haizearen eraginez, azkar zabaldu dira sugarrak, baina suhiltzaileek sutea kontrolatzea lortu dute. | Sute bat piztu da Ezkaba mendian. Haizearen eraginez, azkar zabaldu dira sugarrak, baina suhiltzaileek sutea kontrolatzea lortu dute. | Sute bat piztu da arratsaldean Ezkaba mendian, Artika eta Antsoain (Nafarroa) herrien artean. Sutea berehala zabaldu da haize ufaden ondorioz. Suhiltzaileak sua kontrolatzeko lanetan aritu dira, eta kontrolatzea lortu dute. Bi helikoptero eta hegazkin bat aritu dira itzaltzeko ahaleginetan; horretarako, ura garraiatu behar izan dute Artikako igerilekuetatik.
Sua 17:30ak aldera piztu da, eta suhiltzaileek ordubete geroago lortu dute kontrolatzea, sugarrak zuhaitzak diren lekura iritsi aitzin.
Nafarroako Gobernuak sute arriskuen kontrako segurtasun neurriak betetzeko eskatu zuen atzo. |
2021-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/201988/gazte-batek-eraso-homofobo-bat-jasan-duela-salatu-du-amurrion.htm | Gizartea | Gazte batek eraso homofobo bat jasan duela salatu du Amurrion | Elkarretaratze bat antolatu dute eraso homofoboa salatzeko, gaur, 18:00etan, Amurrioko plazan. | Gazte batek eraso homofobo bat jasan duela salatu du Amurrion. Elkarretaratze bat antolatu dute eraso homofoboa salatzeko, gaur, 18:00etan, Amurrioko plazan. | Gazte batek eraso homofobo bat jasan duela salatu du Amurrion (Araba). Ostegun gauean gertatu zen erasoa, ostatu batean.
Gizonak salaketa jarri du berehala, eta Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du. Amurrioko Udalak «gorroto delitua arbuiatu eta gaitzetsi» du segidan, ohar baten bidez. «Horrelako ekintzak duintasunaren eta integritate fisiko eta moralaren aurkako eraso larriak dira», adierazi dute.
Elkarretaratze bat antolatu dute eraso homofoboa salatzeko, gaur, 18:00etan, Amurrioko plazan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.