date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/202187/afganistango-emakumeen-aldeko-elkarretaratzeak-egin-dituzte.htm | Gizartea | Afganistango emakumeen aldeko elkarretaratzeak egin dituzte | Talibanen agintepean Afganistango emakumeen eskubideak murriztu egingo direla salatzeko egin dituzte protestak Bilbon, Donostian eta Iruñean | Afganistango emakumeen aldeko elkarretaratzeak egin dituzte. Talibanen agintepean Afganistango emakumeen eskubideak murriztu egingo direla salatzeko egin dituzte protestak Bilbon, Donostian eta Iruñean | Euskal Elkartasun Feministak deituta, elkarretaratzeak egin dituzte gaur Bilbon, Donostian eta Iruñean, talibanen agintepean Afganistango emakumeen eskubideak murriztu egingo direla salatzeko.
Bilbon, hainbat lagun Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren aurrean bildu dira, deialdiari erantzunez. Hainbat gazte afganiar ere baziren, Afganistango bandera astinduz. Leloak oihukatu dituzte: esaterako, «feminismoa nazioartekoa da», «emakume afganiarrak gure ahizpak dira», edo, besteak beste, «bat ukitzen badute, denok ukitzen gaituzte».
Elkarretaratzearen amaieran manifestu bat irakurri dute, eta nabarmendu protesten helburua zera dela, giza eskubideei dagokienez afganiarrek pairatuko duten atzerakada salatzea; «bereziki, neskek eta emakumezkoek». Euskal Elkartasun Feministak Espainiako Gobernuari eskatu dio azkartu ditzala iheslari afganiarrei asiloa emateko prozedurak eta estu har ditzala nazioarteko agintariak talibanen jazarpenaren aurkako neurriak har ditzaten.
Bide batez, EB Europako Batasunaren jarrera ere kritikatu dute manifestuan, «ez delako neurri eraginkorrak hartzen ari muturreko erlijiosoen jokabidea gelditzeko». |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202208/krokodriloen-erasoen-beldurrez-kenyako-katuit-eskualdean.htm | Mundua | Krokodriloen erasoen beldurrez Kenyako Katuit eskualdean | «Krokodrilo beltza» esaten dioten espezie orain arte ezezaguna agertu da, eta jendeari eraso egiten hasi zaio. | Krokodriloen erasoen beldurrez Kenyako Katuit eskualdean. «Krokodrilo beltza» esaten dioten espezie orain arte ezezaguna agertu da, eta jendeari eraso egiten hasi zaio. | Katuit eskualdean, laku eta ur ertzetan bizi dira jende asko, horiek eta euria baitituzte ur iturri bakar. Tokiko faunarekin batera, elkarbizitza kultura bat eratu dute urte askoan, baina oreka hori arriskuan jarri da. Krokodilo espezie ezezagun bat azaldu da eskualde hartako uretan, zenbait ume eta zaharri eraso egin, eta haietako batzuk desagertu egin dira.
Langabeziak itotako eskualde bat da Katuit, eta arrantzale aritzen dira herritar asko. Baina arrantzaleak ere beldur dira, kanoa txikietan eskuak dituztela arraun, eta harriekin eta makilekin armatuta dabiltza, izututa. Bideo honetan azaldu dutenez, ez dira sartzen belaunetik gorako uretan. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202210/marokok-esan-du-espainiarekin-daukan-harremanean-etapa-berri-bat-hasi-nahi-duela.htm | Mundua | Marokok esan du Espainiarekin daukan harremanean «etapa berri bat» hasi nahi duela | Bi herrialdeen arteko krisi larri baten ondoren egin ditu adierazpenak. Esan duenez, krisi horrek elkarrenganako konfiantza «gogor» astindu du, eta bi herrialdeen arteko harremanaren patuari buruzko «galdera ugari» sortu ditu. | Marokok esan du Espainiarekin daukan harremanean «etapa berri bat» hasi nahi duela. Bi herrialdeen arteko krisi larri baten ondoren egin ditu adierazpenak. Esan duenez, krisi horrek elkarrenganako konfiantza «gogor» astindu du, eta bi herrialdeen arteko harremanaren patuari buruzko «galdera ugari» sortu ditu. | Atzo hitz egin zuen Mohammed VI.a Marokoko erregeak, eta jakinarazi zuen Espainiarekin «konfiantzan, gardentasunean eta errespetuan» oinarritutako harreman bat eraiki nahi duela. «Herriaren eta erregearen iraultzaren urteurrena» omentzeko ekitaldi batean hartu zuen hitza, eta adierazi zuen Espainiako Gobernuarekin lanean jarraitu nahi duela.
Izan ere, Marokoren eta Espainiaren arteko krisi diplomatikoa larria izan da azken hilabeteetan. Espainiak Fronte Polisarioko buru Brahim Ghali Logroñoko (Espainia) erietxe batean onartu zuenean hasi zen gatazka. Horri erantzuteko, Marokok mugetako segurtasun neurriak leundu zituen, eta 10.000 migratzaileri baino gehiagori pasabidea erraztu.
Mohamed VI.aren iritziz, krisi honek elkarrenganako konfiantza «gogor» astindu du, eta bi herrialdeen arteko harremanaren patuari buruzko «galdera ugari» sortu ditu. Alde horretatik, jakinarazi du Marokok Espainiarekin «erabateko lasaitasun, gardentasun eta erantzukizuneko giroan» lan egin duela. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202211/hazparneko-ttattola-gaztetxea-berriz-jarri-dute-martxan.htm | Gizartea | Hazparneko Ttattola gaztetxea berriz jarri dute martxan | Babesa ematera deitu dute. Duela urte eta erdi itxi zuten gaztetxea. | Hazparneko Ttattola gaztetxea berriz jarri dute martxan. Babesa ematera deitu dute. Duela urte eta erdi itxi zuten gaztetxea. | Hemezortzi urteko ibilbidearen ondoren, 2020ko urtarrilean gaztetxeko kideek iragarri zuten Ttattola gaztetxea itxi egingo zela, «indarrez» bota zituztelako eraikinetik. Gaur, ordea, eraikin berri bat okupatu dutela jakinarazi dute: «Hazparneko gazteok, urte bat eta erdi gaztetxerik gabe pasatu eta, etxe bat okupatzea deliberatu dugu».
Ttattolako kideek BERRIAri azaldu diotenez, urte eta erdi honetan batzarrak egiten aritu dira, eta, azkenean, herriko kale nagusiko eraikin batean sartzea erabaki dute. «Ekintza kulturalak egiteko, herria dinamizatzeko eta jendea elkartzeko espazio bat izatea nahi dugu. Hau da, gaztetxe rol bat betetzea», esan dute. Gaur okupatu duten eraikinak hamar urte zeramatzan hutsik: «Pisuak alokatzen dituen enpresa batena da, eta jabeak atzerrian bizi dira. Azken hamar urteotan ez du inork eraikina baliatu».
Goizean prentsaurreko bat egin dute gaztetxe zaharraren aurrean, eta gero eraikin berriaren pareraino heldu den manifestazio bat antolatu dute. Babesa ematera deitu dute, gaurko eta hurrengo egunetarako. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202212/egindako-testen-93-izan-dira-positiboak-759.htm | Gizartea | Egindako testen %9,3 izan dira positiboak: 759 | Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 51 pertsona sartu zituzten ospitalera birusaren sintomak larriagoturik. | Egindako testen %9,3 izan dira positiboak: 759. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 51 pertsona sartu zituzten ospitalera birusaren sintomak larriagoturik. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 8.109 proba diagnostiko egin ziren birusa detektatzeko, Hego Euskal Herrian. Horien guztien %9,3k eman zuten positibo: 759 kutsatu atzeman ziren, beraz. Datuek erakusten dute pandemiaren bilakaera egonkor dagoela: herenegun, 756 positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian; asteazkenean, 849; asteartean, 900, eta, astelehenean, 792.
Zehazki, Hegoaldeko osasun sistemek plazaratutako informazioari so, atzo Bizkaian zenbatu zuten kasu gehien: 341. Nafarroan, 155 detektatu zituzten; Gipuzkoan, 148, eta Araban, berriz, 104.
Ospitaleetan ere bistan da eragina izan duela transmisioaren goraldiak. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, eta, erietxeratzeei dagokienez, atzo 51 pertsona sartu zituzten ospitalera birusaren sintomak larriagoturik. Horietako 7 Osasunbideak Nafarroan ospitaleratuak dira, eta, gobernuak zehaztu duenez, horietako lau ZIUetara eraman zituzten zuzenean. Gainera, Nafarroako Gobernuak gaitzarekin loturiko beste heriotza baten berri eman du. Oraintxe, 101 gaixo daude Hegoaldeko ZIUetan gaitzak jota. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202213/beste-14-gazte-atxilotu-dituzte-donostian-ertzaintzari-objektuak-jaurtitzeagatik-eta-kontainerrak-mugitzeagatik.htm | Gizartea | Beste 14 gazte atxilotu dituzte Donostian, Ertzaintzari objektuak jaurtitzeagatik eta kontainerrak mugitzeagatik | Atxilotuetako lau adingabeak dira. | Beste 14 gazte atxilotu dituzte Donostian, Ertzaintzari objektuak jaurtitzeagatik eta kontainerrak mugitzeagatik. Atxilotuetako lau adingabeak dira. | Guztira, 14 gazte atxilotu dituzte bart Donostiako alderdi zaharrean eta erdialdean, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Ertzaintzari objektuak jaurtitzea eta kontainerrak kale erdira mugitzea leporatzen zaie. Istiluak 02:30ean hasi dira Andia kalean, eta, gero, ondoko kaleetan jarraitu dute. Ertzaintzak istiluen aurkako materiala erabili du gazteei oldartzeko.
Atxilotuetako lau adingabeak dira; 16 eta 17 urte artekoak. Horiek aske utzi dituzte, deklaratzeko zain. Gazteetako hamahiruri desordena publikoa egotzi diete, eta bati agintarien aurkako atentatua. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202214/langile-bat-hil-da-derion-konpontzen-zebilen-teilatu-batetik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Derion, konpontzen zebilen teilatu batetik erorita | Derioko Erdiko kalean jazo da gertakaria. | Langile bat hil da Derion, konpontzen zebilen teilatu batetik erorita. Derioko Erdiko kalean jazo da gertakaria. | Teilatua konpontzen zebilela erori da langilea, eta hil egin da. 10:45ean gertatu da ezbeharra, Derioko Erdiko kalean. Momentuan bertan hil da gizona, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, eta bertaratu diren osasun langileek ezin izan dute ezer egin.
Langile horren heriotzarekin, 40 dira urte hasieratik hona lanean ari zirela ezbeharretan hil diren beharginak. Eta heriotza horietatik bost jazo dira abuztu honetan bertan: Karrantzan basogintzan ari eta zuhaitza gainera etorrita hil zen langilea; Urretxuko Usabiaga almazenetan orga batek harrapatuta hil zen langilea; gaur Derion teilatutik erorita hil den behargina; eta istripu ez-traumatikoetan Donostian eta Ormaiztegin hildako bi beharginak, zeinak Donostia Garbiketa enpresarentzat eta Construcciones Moyuarentzat ari ziren lanean, hurrenez hurren. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202215/migranteen-giza-eskubideak-errespetatzeko-eskatu-du-ongi-etorri-errefuxiatuak-plataformak.htm | Gizartea | Migranteen giza eskubideak errespetatzeko eskatu du Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformak | Dozenaka lagunek Plentziako eta Gorlizko hondartzak lotu dituzte Marea Horia martxarekin. | Migranteen giza eskubideak errespetatzeko eskatu du Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformak. Dozenaka lagunek Plentziako eta Gorlizko hondartzak lotu dituzte Marea Horia martxarekin. | Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformak Plentziako eta Gorlizko (Bizkaia) hondartzak lotu dituzte gaur eguerdian migranteen eta errefuxiatuen eskubideen aldeko martxa batekin, urtero egin ohi duten legez. Marea Horia izenburupean burutu dute ekinbidea, bi helbururekin: batetik, mundu osoan milioika pertsonak duten «errealitate gogorra» agerian jartzeko. «Hainbat arrazoi direla medio, beren jaioterriak utzi behar dituzte, eta arriskuz eta zailtasunez beteriko bide bihurri bati ekin behar diote, Europara iritsi nahian», azaldu zuten antolatzaileek. Bestetik, gobernuei eta erakundeei adierazteko, hain zuzen, martxan jar ditzatela nazioarteko itunetan jasotako giza eskubideak errespetatuko dituen migrazio eta harrera politikak.
Errefuxiatuen aldeko martxarekin bi herrietako hondartzak lotu dituzte, oinez zein txalupaz. Amaieran, pertsona desagertuak omendu dituzte ekitaldi batean, eta loreak bota dituzte itsasora.
Errefuxiatuen aldeko plataformak ohar batean salatu duenez, «garapen eredu jasanezinak» gero eta ingurumen krisi gogorragoak eta desberdintasun sozial handiagoak eragiten ditu, eta, horren ondorioz, populazio osoak «nahitaez lekualdatu» behar izaten dira. Gainera, ohartarazi du COVID-19aren pandemiak «behartutako migrazioak» larriagotu egin dituela.
Plataformako kideen ustez, errefuxiatuek eskubidea dute Espainian eta Euskal Herrian baldintza «duinetan» bizitzeko, bai eta eskubide, zerbitzu eta baliabide publikoak eskuratzeko ere. «Euskal Herria abegikorra nahi dugu, desberdintasuna errespetatzen duena, gaur egun gure gizarteak osatzen dituzten jatorri desberdinetako pertsonekin eraikia, eskubide berdintasunean eta kulturen heterogeneotasunean errotua». Europako Batasunari, berriz, eskatu diote Afganistango krisiaren erantzukizuna «bere gain» har dezala, eta abian jar dezala asiloa eskatzen duten errefuxiatuak hartzeko politika berri bat «giza eskubideetan oinarrituta». |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202216/jakobsenek-bigarren-garaipena-lortu-du-espainiako-vueltan.htm | Kirola | Jakobsenek bigarren garaipena lortu du Espainiako Vueltan | Deceuninck taldeko esprinterrak nagusitasunez irabazi du zortzigarren etapa. Aritz Baguesek, Mikel Iturriak eta Ander Okamikak 140 kilometro baino gehiago egin dituzte ihesean | Jakobsenek bigarren garaipena lortu du Espainiako Vueltan. Deceuninck taldeko esprinterrak nagusitasunez irabazi du zortzigarren etapa. Aritz Baguesek, Mikel Iturriak eta Ander Okamikak 140 kilometro baino gehiago egin dituzte ihesean | Lehia estuan dabiltza Espainiako Vueltan Jasper Philipsen (Alpecin) eta Fabio Jakobsen (Deceuninck). Lau aldiz erabaki da etapako garaipena esprintean, eta bitan nagusitu da bakoitza: Philpsen, bigarren eta bosgarren etapan; eta Jakobsen, laugarrenean eta zortzigarrean. Gaur, herbeheretarra izan da azkarrena azken zuzengunean. Belgikarra baino hobeto kokatuta iritsi da, eta ez du aukera pasatzen utzi. Nagusitasunez irabazi du. Alberto Dainese italiarra (DSM) izan da bigarren, eta Philipsenek hirugarren postuarekin konformatu behar izan du. Jakobsenen garaipenak beste sari bat ere izan du: erregulartasunaren maillot berdea kendu dio Philipseni. Bestelakoan, ez da aldaketarik izan, eta Primoz Roglicek (Jumbo) arazorik gabe eutsi dio liderraren maillot gorriari.
Hiru txirrindulari bakarrik ausartu dira tropelak etaparako zituen asmoak zapuzten. Euskaldunak izan dira hiru ausart horiek: Aritz Bagues (Caja Rural), Mikel Iturria (Euskaltel-Euskadi) eta Ander Okamika (Burgos). Hirurek etapa hasi eta berehala egin dute aurrera, eta 140 kilometro baino gehiago egin dituzte ihesean. Tropelak une oro izan ditu kontrolpean, eta gehienez, lau minuturen aldea izaten utzi die. Azkenean, helmugarako 36 kilometro falta zirela harrapatu ditu.
Igandean, mendiko etapa gogorra
Gaurkoarekin alderatuta, oso bestelako etapa izango dute igandean txirrindulariek; oso gogorra da bederatzigarren etapa, orain arteko gogorrena. 188 kilometro egin beharko dituzte Puerto Lumbreras eta Velefiqueko mendate artean. Hamahiru kilometro pasatxoko igoera da azken hori, eta aldapa gogorrak ditu: %6,4ko batez besteko pendiza. Hara iritsi aurretik, gainera, beste hiru mendate igo beharko dituzte: Bigarren Mailako Cuatro Vientos, Lehen Mailako Collado Venta eta Hirugarren Mailako Castro de Filabres. Lehia espero da faboritoen artean. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202217/alaves-esku-hutsik-gelditu-da-mallorcaren-kontra.htm | Kirola | Alaves esku hutsik gelditu da Mallorcaren kontra | Denboraldiko bigarren partida ere galdu egin du Alavesek, Niñok amaieran egin dion gol baten erruz. Arabarrek hutsak egin dituzte defentsan, eta Mallorcak ez die barkatu. Hamar jokalarirekin bukatu dute lehia | Alaves esku hutsik gelditu da Mallorcaren kontra. Denboraldiko bigarren partida ere galdu egin du Alavesek, Niñok amaieran egin dion gol baten erruz. Arabarrek hutsak egin dituzte defentsan, eta Mallorcak ez die barkatu. Hamar jokalarirekin bukatu dute lehia | Fer Niñoren jolastokia da Mendizorrotza. Mallorcako aurrelariak bertan egin zuen debuta Lehen Mailako jokalari gisa, orain dela bi urte, Vila-realekin, eta neurketa erabaki zuen gola sartu. Bada, beste horrenbeste egin du gaur, Mallorcarekin fitxatu berritan. Haren gaiztakeriak punturik gabe utzi du Alaves ligako bigarren norgehiagokan. Arabarrek Real Madrilen aurka galduz abiatu zuten sasoia, baina gaurko porrota askoz ere mingarriagoa da, aurkari zuzen baten kontra egin dutelako kale. Itxura hauskorra erakutsi dute berriz ere defentsan, eta erasoan, ez dituzte aukerak behar bezala baliatu.
Garbienak, lehen zatian izan dituzte. Partida parekatua izan da oro har, erritmo gutxikoa, baina etxekoek hasieratik sortu dute arriskua. Ez jokaldi landuen bitartez, aurkariari baloia goian lapurtuta baizik. Eta beti ere, hegalak baliatuz; ezkerrekoa batik bat, Riojarekin. Lehia abiatu berritan, haren erdiraketa bat sareratzear izan da Pons; haatik, burukada erdi-erdira joan zaio. Apur bat gurutzatu izan balu, ia ziurra zatekeen gola. 18. minutuan, berriz, Manu Garciak ipini du baloia area barruan, eta bigarren zutoinean bakarrik agertu da Ximo Navarro. Ezin izan du behar bezala errematatu, ordea. Bost minutu geroago, Edgar Reinaren ate aurrera iritsi da, baina ezin izan du atezain beteranoa gainditu.
Aparteko ezer egin gabe, Alaves merituak ari zen pilatzen markagailuan aurrea hartzeko. Mallorca gehiago ahalegindu da lerro artean jokoa ehuntzen, Ruiz de Galarreta eta Kuboren bitartez. Alta, kanpokoen jokoa ez da batere emankorra izan, eta soilik Mboularen barneraldi batekin artegatu dute Pacheco. Gehiegi ere ez da urduritu gasteiztarren atezaina, gailendu egin baita buruz burukoan.
Atsedenak on egin dio Mallorcari, eta ez hainbeste Alavesi. Callejarenak sufritzen hasi dira atzean, eta susto galanta izan dute 58. minutuan, Abdon Pratsek buruz erremate ahaltsua egin duenean. Baloiak langan jo du lehenik, zutoinean gero, baina ez da sartu. Hasperen egin dute Mendizorrotzan bildu diren ia 3.000 lagunek. Callejak, berriz, aulkia mugitzeari ekin dio aguro. Guidetti sartzea izan da lehen apustua, 4-4-2 marrazki klasikoa ezarriz. Suediarrak txartel hori bat behartu du zelairatu berritan.
Txartel hori bat ez, bi erakutsi dizkiote Duarteri. 66. minutuan atera diote bigarrena, sarrera itsusi baten ondorioz. Hala, azken 25 minutuak jokalari bat gutxiagorekin jokatu behar izan ditu Arabako taldeak. Hasiera batean Riojak bete du ezker hegaleko zuloa, baina azkenean Javi Lopez sartu da zelaian, Joseluren ordez. Atzelari bat aurrelari baten ordez. Callejak ez zuen beste erremediorik.
Alavesek ez dio uko egin aurkako area zapaltzeari, eta penaltia eskatu du Joseluk eginiko erremate baten ostean. Battagliaren eskua eskatzen zuten. Epaileak ez du halakorik ikusi. Errepikapenak haren erabakia onetsi du. Ikusmena, Salva Sevillak Mallorcaren goleko jokaldian izan duena. Erdilaria ere bigarren zatian zelairatu da, Fer Niño bezala, eta bien arteko konexioak suntsitu egin du arabarren atzeko lerroa. Sevillak pase luze bezain zehatza bidali dio Niñori, Lejeune gaindituaz, eta aurrelariak ez du barkatu. Errematea ez da batere ortodoxoa izan, baina gol guztiek berdin balio dute. Alavesek bakar bat ere ez du sartu, eta esku hutsik gelditu da berriz. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202218/zierbena-nagusi-ondarroan.htm | Kirola | Zierbena nagusi Ondarroan | Juan Zunzunegiren taldeak denboraldiko hirugarren bandera irabazi du Ondarroan; hirugarrenez gailendu da estropada eremu horretan. Segundo bakarra atera dio Donostiarrari, eta sei Hondarribiari. Orio laugarren sailkatu da bigarren txandatik arraun eginda, eta Santurtziren aurretik geratu da. Sailkapeneko azken postua saihesteko lehiari begira, Tiranek kolpea eman dio Zarautzi. | Zierbena nagusi Ondarroan. Juan Zunzunegiren taldeak denboraldiko hirugarren bandera irabazi du Ondarroan; hirugarrenez gailendu da estropada eremu horretan. Segundo bakarra atera dio Donostiarrari, eta sei Hondarribiari. Orio laugarren sailkatu da bigarren txandatik arraun eginda, eta Santurtziren aurretik geratu da. Sailkapeneko azken postua saihesteko lehiari begira, Tiranek kolpea eman dio Zarautzi. | Zierbenak sarea uretara botatzeko prest zuen Ondarroako estropada jokatu aurretik; gustukoa baitu Artibai ibaiko urak isurtzen dituen eremua, izan ere, azken hiru urteetan, bitan etxeratu du trapua. Bada, Juan Zunzunegiren taldeak hirugarrena zakuratu du gaur, Eusko Label ligako hamabosgarren jardunaldian. Borja Gomez lemazainak eta haren kuadrillak arrantza emankorra egin dute beste behin. Sailkapen nagusiari begira, bestalde, Hondarribia sei puntura hurbildu zaio Santurtzi liderrari; Sotera ontziak bosgarren egin du, eta bihar bigarren txandatik arraun egin beharko du Hondarribian (12:15, ETB 1). Orio, aldiz, ohorezko txandan ariko da, laugarren eginda.
Aparteko olaturik ez zegoen, ezta haize petralik ere. Hori naturaren ur azaleko kontua zen; hondokoa, berriz, beste upeleko sagardoa izan da; marea biziak baitaude aste honetan —91ko koefizientea—, hots, itsaslaster handiagoak. Itsasgora 16:45ean dela-eta, Eusko Label ligako ohorezko txandakoek barruranzko bi luzeetan itsaslaster handiagoa zuten aurka aurreneko txandakoek baino. Sakonerari dagokionez, berriz, kaleen artean baziren aldeak ere; Saturraran hondartzatik gertuen dagoen laugarren kale horretan hondo gutxiago zegoen gainerako kaleetan baino; ur-laster txikiagoa, beraz. Aitzitik, kanpoko kaleetan olatuak gehiago harrotzen ziren, ahulak baziren ere.
Lege zaharrera, itsasoko epaileak bandera gorria jaitsita eman du irteera. Zoriak hala erabakita, Santurtzik lehen kaletik arraun egin du; Donostiarra bigarrenetik aritu da; Zierbena gaurko garailea hirugarrenetik; eta Hondarribia laugarrenetik. Lau taldeak Oriok bigarren txandatik burututako denbora kontuan hartuta txanpa bizian atera dira. Hasierako lehen bi minutuetan, erdiko bi kaleetatik joan diren Zierbenaren eta Donostiarren brankak aurrerago ikusten ziren Hondarribia eta Santurtziren ontzienak baino. Sotera traineruak nahi baino atzerapen handiagoa zuen ordurako; bost segundokoa, eta lehen ziabogan, behintzat, Iker Zabalarenak seigarrenak ziren estropadako sailkapenean.
Ohorezko txandako beste hiru taldeak bi segundoan ziren, baina maniobra egin ostean, Zierbenak estropada hautsi egin du; Borja Gomez patroiak ur-aparretan eraman du ontzia, haren kuadrilla minutuko 38 palakadako erritmoan zihoala, eta Zierbenakoek tarteak are gehiago zabaldu dituzte: Donostiarrari lau segundo, Santurtziri sei eta Hondarribiari zortzi. Ostera, Orioren erreferentziak, ordea, ez ziren erraz gainditzekoak; Zunzunegiren taldea oriotarrak baino segundo bat azkarrago heldu da. Donostiarrarekiko zazpi segundoko tarte polita zeukan, zortzikoa Hondarribiarekiko eta bederatzikoa Santurtzirekiko.
Santurtzi eta Hondarribia Eusko Label ligako lehen bi talde indartsuenak banderarako lehiatik kanpo ziren hirugarren luzerako. Markaketa handia zuten elkarren artean, eta bitartean, Zierbena isil-isilik bere lana egiten ari zen, baita Donostiarra ere. Zunzunegirenak palakadak ongi bukatzen zituzten, Carlos Palazuelos —ababorrean— eta Iker Pascual —istriborrean— hankean zirela, erritmoa jarriz. Gomez eta haren arraunlariak Orio baino hiru segundo azkarrago heldu dira. Donostiarra Zierbenarengandik sei segundo geroago iritsi da, eta gero Santurtzi eta Hondarribia.
Erabakiak hartzeko ordua
Azken luzean, lemazainek buruko nekea izango zuten erabakiak hartzerako garaian; kale batera edo bestera jotzeko tenorea heldu zitzaien. Hasieran, itsaslasterrak hala eskatuta, lau ontziak istriborrera joan dira. Zierbena bigarren kaletik zihoan; Donostiarra berriz, lehenengotik. Bada, Arkaitz Diaz Torrekua ontziko patroiari ongi atera zaio jokaldia hasiera batean; izan ere, 600 metro falta zirela, Zierbenarengandik hiru segundora jarri da, bizpahiru olatu hartuta.
Zunzunegirenak, aldiz, herio batean dena ematen ari ziren: jo eta jo. Arraunketa erabat moztuta zuten, Donostiarrakoen aldean. Igor Makazagarenak gehiago bukatzen zuten, harik eta segundo bakarrera jarri diren arte. Bi ontziak helmugara gerturatu ahala, Diazek bere kaleari eustea erabaki du; Borja Gomez Zierbenakoa, baina, istriborrera joan da; olatuen norabidea baliatuz. Bete-betean asmatu du, eta lehenak helmugaratu dira. Bi segundo ere ez dizkio atera Donostiarrari. Atzean, berriz, Hondarribia poparerako jardunean hobeto moldatu da Santurtzi baino, eta aurrea hartu dio. Bi talde horien tartean, gainera, Orio sartu da, berdeen mesederako.
Hain zuzen, Orio nagusitu da bigarren txandan. Lehen luzean, Urdaibaik eta Oriok estropada burua elkarbanatu dute. San Nikolas izan da lehen ziabogara heldu den lehen ontzia, baina segundo bakarrera zuen Urdaibai. Ondarroak bost segundo geroago biratu du, eta gero Cabok. Maniobra egin ostean, ordea, estropada erabat aldatu da; Oriok Urdaibairi hanka egin dio, eta une batez bi traineruko abantaila izan dute oriotarrek, baita alde handiagoa eduki ere. Minutuko 37 palakadako erritmoan zihoan Jon Salsamendiren kuadrilla, arraunketa egonkortuz eta ubera pasatuz. Atzerago ziren Ondarroa eta Cabo.
Ugaitz Mendizabal Orioko patroiak eta Andoni Campos aurrekalariak ontzia azkar eta estu biratu dute bigarren ziabogan. Zortzi segundo atera dizkiote Urdaibairi, 11 Ondarroari, eta hamabi Cabori. Estropada oso aldeko jarri zaio Oriori, hirugarren luzean Urdaibairi segundo bakarra sartu dion arren. Bou Bizkaia ez da guztiz amildu baina, Oriorekiko hiru traineruko atzerapena zuen azken luzean. Lau ontziak istribor aldera joan dira erabat, baina helmugara gerturatu ahala, olatuak lehen kaletik laugarrenera jotzen zuen, eta ababorrera joan dira guztiak.
Oriok momentu oro kontrolpean izan du txanda, eta aise nagusitu da. Hamar segundora heldu da Urdaibai. Atzean, berriz, xextra handia izan dute Ondarroak eta Cabok; bi ontzien artean palak jotzeraino ere iritsi dira, Antiguako Ama etxeko traineruaren kalean zirela, hirugarrenean. Amaieran, Cabo Ondarroa baino segundo bat lehenago helmugaratu da.
Isuntza lehen txandako azkarrena izan da, baina Tiranekin borroka oso estua izan du amaiera arte. Osertz Aldaien taldeak 66 ehunen atera dizkio atera Tirani. Moañakoek, ostera, Zarautzekin jaitsierako duten lehiari begira, egun ona izan dute, Enbata ontziaren kalterako; bi talde horien artean Ares sartu baita. Azken talde horiek ere dema handia izan dute, eta, amaieran, 12 ehunen besterik ez dira egon bi ontzien artean.
Eusko Label ligako ontziak Hondarribian ariko dira, baina haien aurretik Euskotren ligako lau ontziek estropada ez puntuagarria izango dute gaur (11:40), Donostiako Kontxako Bandera prestatzeko eta lehiakortasuna ez itzaltzeko xedez.
Ondarroako bandera
1. Zierbena 19.34,54
2. Donostiarra 1,80ra
3. Hondarribia 6,62ra
4. Orio 6,92ra
5. Santurtzi 11,51ra
6. Urdaibai 17,42ra
7. Cabo da Cruz 22,82ra
8. Ondarroa 24,04ra
9. Isuntza 45,79ra
10. Tiran 46,45ra
11. Ares 58,03ra
12. Zarautz 58,15ra
Sailkapen nagusia
1. Santurtzi 159
2. Hondarribia 153
3. Donostiarra 136
4. Zierbena 134
5. Orio 129
6. Urdaibai 114
7. Cabo da Cruz 83
8. Ondarroa 78
9. Isuntza 67
10. Ares 63
11. Tiran 47
12. Zarautz 37 |
2021-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/202219/atxilotu-dute-ziburuko-emakume-bati-labanaz-eraso-egin-zion-gizona.htm | Gizartea | Atxilotu dute Ziburuko emakume bati labanaz eraso egin zion gizona | Zauri larriak ditu, baina arriskutik kanpo dago biktima. Ostiral gauaz geroztik zebilen Polizia erasotzailearen bila, eta gaur atxilotu dute. 23 urte ditu. | Atxilotu dute Ziburuko emakume bati labanaz eraso egin zion gizona. Zauri larriak ditu, baina arriskutik kanpo dago biktima. Ostiral gauaz geroztik zebilen Polizia erasotzailearen bila, eta gaur atxilotu dute. 23 urte ditu. | Poliziak atxilotu du Ziburun (Lapurdi) 40 urteko emakume bati eraso egin zion gizona. Erasotzaileak 23 urte ditu, eta, lehen informazioen arabera, ez dirudi biktimarekin zuzeneko harremanik zuenik.
Ostiral gauean gertatu zen erasoa, atzo jakin zenez. Etxera heldu zen emaztea, autotik ateratzea besterik ez zuen egin, eta gizon batek buruan kolpe gogor bat eman zion. Emakumea etxera sartu zenean, gizonak labana bat hartu zuen sukaldetik, eta hamar bat labankada eman zizkion biktimari,lehen ikerketetan jaso dutenez. Gero, gizonak alde egin zuen emazte erasoaren bizilekutik, hura han utzita.
Bizilagun batzuek ikusi zuten gizona etxetik ateratzen labana eskuetan zuela, eta poliziei dei egin zieten orduan. Poliziak, etxera sartu zenean, emaztea aurkitu zuen,komuneko lurrean etzanda. Osagileei deitu zieten orduan, eta Baionako Belharra klinikara eraman zuten. Gaur jakinarazi dutenez, biktimak zauri larriak ditu, baina arriskutik kanpo dago.
Baionako poliziak epailearekin harremanetan jarri dira, eta ikerketa bat abiatu dute, homizidio saiakeragatik.
2003tik aurrera, 111 emakume eta 11 ume hil ditu indarkeria matxistak Euskal Herrian. Horietatik ia laurdenak, 24, Lapurdin gertatu dira. Ezohiko hilketa kopurua da, Euskal Herriko gainerako lurraldeekin alderatuta. Aurten, orain arte, lau emakume hil dituzte Euskal Herrian, eta eraso horietako bat Lapurdin gertatu zen, joan den apirilean, Miarritzen; gizon batek eskopeta tiroz hil zuen emakumea. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202220/salbuespenezko-espetxe-politika-amaitzeko-garaia-dela-aldarrikatu-du-sarek.htm | Politika | Salbuespenezko espetxe politika amaitzeko garaia dela aldarrikatu du Sarek | Donostian manifestazio bat egin dute, eta bereziki gaitzetsi dute gaixorik dauden presoen, zaharrenen, emakumeen eta guraso direnen egoera | Salbuespenezko espetxe politika amaitzeko garaia dela aldarrikatu du Sarek. Donostian manifestazio bat egin dute, eta bereziki gaitzetsi dute gaixorik dauden presoen, zaharrenen, emakumeen eta guraso direnen egoera | Donostian festarik ez, baina, urtero legez, euskal presoen aldeko aldarrikapenek kaleak hartu zituzten atzo ere. Izan ere, Sare Herritarrak antolatutako manifestazioarekin bat egin zuten ehunka herritarrek. Ibilian-ibilian, etxerako bidean lelopean, besteak beste, salbuespenezko espetxe politika bukatzea eta larri gaixo diren presoak askatzea eskatu zuten.
Egindako lanaren fruituak jasotzen ari direla nabarmendu zuen Inaxio Oiarzabal Sareren bozeramaileak manifestazioa hasi aurretik: «Azken urteetako aktibazioari, kontsentsuari eta kalean egin den lanari esker iruditzen zaigu azken hilabeteotan egin diren pausoak iritsi direla: atzean utzi ditugu lehen graduak, bakartzea eta urrutien dauden kartzelak». Halere, presoak etxeratzeko asko falta dela esan zuen, eta jendearen babesa eskatu: «Bide hori egin nahi badugu, aktibo jarraitu behar dugu, denok kalean elkarrekin jarraitu behar dugu, orain arteko bidetik lan egin behar dugu».
Ibilian-ibilian, Artzain Onaren katedraletik kairainoko bidea egin zuten, Porrotxek eta motxiladun haurrek gidatuta. Bidean, pentsiodunak batu zitzaizkien, presorik zaharrenak askatzeko eskatuz; osasun langileak, gaixo daudenekin gogoratuz; mugimendu feministako kideak, emakume presoek bizi duten «zigor bikoitza» salatuz... Hainbat gazte eta Donostiako piratetako kideak ere bertan izan ziren.
Eta amaieran, kaira iristean, bertsoz pausoak egiten jarraitzeko garaia dela aldarrikatu zuten piratek: «Bidea oinez egiten bada/ behar da jardun/ pauso txikiak urrutirago/garamatzala demagun/ itsasoraino heldu gaitezen/ sarea josi dezagun».
Amaierako irakurketan, oraingoa «etapa berri baten hasiera» dela nabarmendu zuten Oiarzabal eta Nahikari Iturbe Sareko kideek. Bi aldarri nagusi helarazi zituzten: euskal preso guztien Euskal Herriratzea eta graduen progresioa. Datozen hilabeteetan urratu beharreko bidea ildo horretatik doala uste dute. «Finean, urteetan indarrean egon den salbuespeneko espetxe politika amaitzera goazela esaten ari gara».
Askatzeko korapilo ugari
Salbuespen legediak hainbat ertz dituela ohartarazi zuten. Eta urratsak egin direla onartu arren, oraindik espetxe politikan hainbat korapilo askatzeko daudela iruditzen zaie. Lehenik, larriki gaixo dauden hemeretzi euskal presoei begira jarri ziren, eta argi mintzatu, heriotza gehiago egon ez daitezen, etxean egon behar dutela esanez. Preso diren 29 emakumeei ere erreparatu zieten, eta haien urrunketa eta bakartzea gaitzetsi.
Euskal presoen seme-alabek bizi duten egoerari dagokionez, COVID-19ak lehengoa okertu duela uste dute: «COVID egoerak ez du samurtzen lagundu; kontrara, kontaktua ere etetea ekarri du haur batzuen kasuen urte eta erdi luzez». Gogora ekarri zituzten presorik zaharrenak ere. Horrez gain, 7/2003 legea bertan behera geratzeko eskatu zuten. Azkenik, herritarrak deitu zituzten urriaren 23an Donostian egingo duten manifestazioarekin bat egitera. |
2021-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/202221/san-mamesen-ere-jairik-ez.htm | Kirola | San Mamesen ere, jairik ez | Athleticek bana berdindu du Bartzelonarekin, sasoi honetan etxean jokatutako estreinako partidan. Iñigo Martinezek egin du zuri-gorrien gola, eta Memphisek orekatu du markagailua. | San Mamesen ere, jairik ez. Athleticek bana berdindu du Bartzelonarekin, sasoi honetan etxean jokatutako estreinako partidan. Iñigo Martinezek egin du zuri-gorrien gola, eta Memphisek orekatu du markagailua. | Marijaia ez da San Mamesen agertu. Aste Nagusiaren barruan jokatzen diren etxeko partidetako ohitura hori ezin izan dute berriztu aurten. Festarako deialdirik gabe, estadioan jaia egin nahi izan dute, ordea. Horretarako gogo ugari zuten zaleek; koronabirusak eragindako pandemiak hasi ondotik lehen aldiz jendea egon da harmailetan. Itzulera eta garaipen gosea asetu nahian aritu dira jokalariak, eta lortu dute markagailuan aurrea hartzea, baina luzeegia egin zaie partida. Azkenerako, 1-1 amaitu da neurketa.
Partida ona jokatu dute zuri-gorriek, kontrarioa baino hobeak izan baitira minuturik gehienetan. Grinatsu zelairatu dira, eta beren jokamoldea ezarri dute zelaian. Athleticek hamargarren minuturako izan du lehen gol aukera argia, baloia langara jaurti baitu Oihan Sancetek. Iruindarrak orduantxe utzi du bere mailaren lehen printza; partida izugarri ona jokatu du. Akaso, Athleticen dagoenetik onena.
Oro har, jokalari guztiak fin aritu dira partidan zehar. Bai, behintzat, lehendabiziko 75 minutuetan. Athleticek asmatu du erasoan Bartzelonari arazoak sortzen. Defentsan, berriz, bi eratako estrategia baliatu du: aurkaria ito asmoz egin du presiora, baloia atzeko lerrotik ateratzea galarazi nahian, eta, lehen lerroa gainditu ondoren, bizkor itxi da atzean. Kataluniarrek sufritu egin dute atzeko lerroan: zer esanik ez Gerard Piquek min hartu eta gero. Bartzelonakoa 31. minutuan aldatu egin dute.
Ronald Araujok ordeztu du, eta gertu izan du saria. Gola egin baitu, nahiz eta epaileak ezerezean utzi: Martin Braithwaitek egindako falta adierazi du. Athleticen nagusitasunez, baina markagailua hutsean zela amaitu da lehen zatia.
Ilusioa zapuztu da
Bigarren zatiari lehengo lepotik ekin dio Athleticek. Gose handia erakutsi du Marcelino Garcia Toralen taldeak, eta hobetu du Elxen eskainitako irudi eskasa. Zuri-gorriek oinpean izan dute Bartzelona bigarren zatiko lehen ordu erdian. Berandu baino lehen jaso du horren saria, Iñigo Martinezen gol batek aurreratu baitu Athleticek. Neurketako 50. minutuan korner bat probestu du Ondarroako atzelariak, penalti puntuaren parean buruz errematatu eta baloia sareetara botatzeko. Athleticen eta Bartzelonaren arteko partidetan sartutako 600.a izan da.
Hurrengo minutuetan ere aise aritu da Athletic. Behin abantaila hartuta, zuri-gorriek aldea handitzeko aukera izan dute, baina ez dute asmatu. Garesti ordaindu dute hori; Bartzelonaren ate aurrean gehiegi barkatzeak ordaina izaten du. Eta halaxe jazo da San Mamesen. Bisitariek 73. minutuan orekatu dute partida. Dani Garciak akatsa egin du zelai erdian, eta bidea zabaldu dio kontrarioari. Baloia ateratzen asmatu ez, eta Antoine Griezmannek jaso du. Jokalari frantziarrak ezker hegalera jokatu du, Memphisekin, eta hark sareetara bota du baloia, jaurtiketa indartsu bat eginda. Kolpea izan da ordura artean hain ondo jokatu duten Athleticekoentzat,
Bartzelona estu hartu dute, eta horretarako egindako indar eskerga ordaindu dute gero. Pixkanaka, neurketaren pisua beren bizkar hartu duten Sancetek, Iñaki Williamsek eta enparauek abail egin dute, eta aurkaria hazi egin da egoera horretan. Ronald Koeman teknikariak freskotasuna lortu du aldaketen bidez, eta Marcelinok, berriz, gazteen aldeko apustua egin du.
Partidaren hondarrean markagailuari eusten saiatu da Athletic, eta lortu du. Ez hori bakarrik; azken unean bigarren gola egiteko aukera izan du. Eric Garciak falta bat egin du area ertzean —txartel gorria atera dio epaileak—, eta aldeko jaurtiketa hori probestu nahi izan du Iñigo Martinezek bere bigarren gola egin eta taldeari garaipena emateko. Kanpora bota du baloia. |
2021-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/202247/beste-640-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 640 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Positibo tasa %10,2 da. | Beste 640 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positibo tasa %10,2 da. | Beherantz doaz osasun zerbitzuek egunero jakinarazten dituzten COVID-19 kasuak. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 640 kasu atzeman zituzten atzo; uztailaren 2tik erregistratutako kopururik txikiena da. Denera 6.305 proba egin zituzten, eta, beraz, positibo tasa %10,2 da.
Lurraldeka, positibo gehien Bizkaian atzeman dira: 248. Gipuzkoan 186 izan dira, Nafarroan 100, eta Araban 88.
Ospitaleei dagokienez, 33 lagun ospitaleratu zituzten atzo, eta ZIUetan 110 gaixo daude, atzo baino bederatzi gehiago. Maiatzaren 29tik izandako kopururik handiena da. |
2021-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/202248/hondarribiak-lidergoa-lau-puntura-du-lau-jardunaldiren-faltan.htm | Kirola | Hondarribiak lidergoa lau puntura du lau jardunaldiren faltan | Etxean nagusi izan da Ama Guadalupekoa, sei urte irabazi gabe igaro ostean. Estropada biribila egin du. Orio izan da bigarren. | Hondarribiak lidergoa lau puntura du lau jardunaldiren faltan. Etxean nagusi izan da Ama Guadalupekoa, sei urte irabazi gabe igaro ostean. Estropada biribila egin du. Orio izan da bigarren. | Estutzen ari da Eusko Label Ligako sailkapenaren goialdea. Hondarribiak bi puntu jan zizkion atzo Santurtziri Ondarroan (Bizkaia), eta beste bi gaur etxean, Hondarribian (Gipuzkoa). Nagusitasunez gailendu da Ama Guadalupekoa; zortzi segundo atera dizkio Orio bigarren sailkatuari. Etxeko estropada irabazi gabe sei urte zeramatzaten berdeek, 2015etik.
Hutsik gabeko estropada egin dute. Lehen luzetik menderatu dituzte ohorezko txandako aurkariak, eta etengabe handitu dute ontzien arteko errentak. Lehen ziabogan hiru segundoren errenta zuten Santurtzirekiko; bigarrenean sei segundorena; hirugarrenean hamarrena; eta amaieran hamahiru segundorena.
Gainera, bien artean sartu da Orio, bigarren txandako irabazlea, eta, horri esker, sailkapen nagusiko tartea are eta gehiago murriztu dute etxekoek. Oriotarrek puntu bakarrera dute ohorezko txanda: 140 puntu dituzte, eta 141 ditu atzoko irabazleak, Zierbenak.
Behealdean, berriz, gauzak erabaki samartuak daudela dirudi. Gaur ere azken postuan sailkatu da Zarautz, eta jada ez du ia aukerarik Tirani azken-aurreko postua kentzeko.
Arraun Lagunak, Kontxarako prest
Eusko Label Ligako estropadaren aurretik, Euskotren ligako lau ontziek estropada ez-puntuagarria jokatu dute gaur, Kontxako Banderarako sasoia ez galtzeko xedez. Emaitza, ligako berbera: Arraun Lagunak izan da garaile.
Dena den, oso berdindua izan da liga aurten, eta Kontxa irabazteko hautagaiak ere bat baino gehiago dira. Gaurko estropada aldaketak eta probak egiteko ere baliatu dute entrenatzaileek. |
2021-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/202249/nilofar-bayatek-baietz-esan-dio-bidaideak-taldearen-gonbidapenari.htm | Kirola | Nilofar Bayatek baietz esan dio Bidaideak taldearen gonbidapenari | Afganistango gurpil aulkiko saskibaloi selekzioaren kapitaina bart iritsi da Bilbora, senarrarekin batera. | Nilofar Bayatek baietz esan dio Bidaideak taldearen gonbidapenari. Afganistango gurpil aulkiko saskibaloi selekzioaren kapitaina bart iritsi da Bilbora, senarrarekin batera. | Bart iritsi da Bilbora Nilofar Bayat gurpil aulkiko saskibaloi jokalaria. Joan den asteazkenean, Bidaideak Bilbo taldeak jakinarazi zuen Afganistango selekzioko kapitainari eurekin jokatzeko gonbita egin ziotela, eta jokalariak gaur onartu du. Taldeak berak esan duen moduan, ziurrenik Bayatek ez da oraintxe lehentasuntzat saskibaloia, «baina jakin dezala Bilbon izango duela bere etxea eta Txurdinagan bere kantxa».
Esan bezala, Bidaideak taldeak asteazkenean erakutsi zuen Bayat bere taldera gehitzeko asmoa. Klubeko presidenteak hala jakinarazi zion nazioarteko gurpil aulkiko saskibaloi federazioko presidenteari, eta baita Espainiako federaziokoari ere.
Aurretik, Bayatek nazioarteko dei bat egin zuen laguntza bila, eta, ordu hartan, Kabuleko aireportura heldu nahian zebilen, Madrilera ekarri duen hegazkina hartzeko asmotan. Ostiralean hartu zuen hegazkina, beste 108 errefuxiaturekin batera, eta bart iritsi da Bilbora, Ramish Bayat senarrarekin batera. Hura ere Afganistango selekzioko jokalaria da.
Bidaideakek ongi etorria eman die gaur biei: «Gure izenak dioen moduan, bidaideak gara, eta behar duzuenean lagunduko dizuegu. Gure etxeko ateak parez pare irekiak dituzue». |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202250/josu-erkoreka-laquogertatzen-ari-dena-ez-nuke-kale-borrokarekin-lotukoraquo.htm | Gizartea | Josu Erkoreka: «Gertatzen ari dena ez nuke kale borrokarekin lotuko» | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak zehaztu du «62-63» pertsona ikertzen ari direla Donostian azken astean gertatutako istiluengatik. Larunbatean atxilotutako hamarrak epailearen esku geratu dira. | Josu Erkoreka: «Gertatzen ari dena ez nuke kale borrokarekin lotuko». Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak zehaztu du «62-63» pertsona ikertzen ari direla Donostian azken astean gertatutako istiluengatik. Larunbatean atxilotutako hamarrak epailearen esku geratu dira. | Azken astean Donostian gertatutako istiluen harira, Josu Erkorekak zehaztu du «62-63» pertsona ikerketapean daudela. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua Radio Euskadin elkarrizketatu dute, eta adierazi du atxilotuen %60k «ohiko delinkuentziarekin» lotutako aurrekariak dituztela. Larunbat gauean atxilotutako hamar pertsonak aintzat hartuz, Ertzaintzak guztira 40 pertsona atxilotu ditu azken astean istiluengatik. Horietako gehienak aske daude, behin-behinean.
Larunbatean atxilotutako hamarrak epailearen esku geratu dira gaur. Mezu bat eman nahi izan du Erkorekak elkarrizketan: «Ezin dugu baieztatu [istiluek] planifikatutako estrategia bat dutenik edo helburu sozial edo politiko bat daukatenik. Gertatzen ari dena ez nuke kale borrokarekin lotuko».
Erkorekak Gogoratu du Donostian gertatutako istiluen modukoak uda guztian gertatzen ari direla Euskal Herrian. «Kale zurrutean zeudenak edo onargarria den baino alkohol gehiago edan dutenak eta autoritatearen agenteei aurre egiten dietenak dira. Nolanahi ere, ez da soilik Euskadin gertatu den fenomeno bat». Sailburuak uste du «hedonismo arduragabe baten» isla direla gertatutakoak.
Adierazi du, gainera, Ertzaintzaren bitartekoak nahikoak direla. «Ez da erraza ondorioztatzea agente gehiagorekin [istiluak] saihestu ahal izango zirenik, kaleak poliziaz betetzen ez badituzu salbu». Iruditzen zaio ez dela erraza toki jakin baterako bitartekoak planifikatzea. Azpimarratu du, bide batez, Ertzaintza «edozein gertakariri» erantzuteko moduan dagoela.
Larunbat gauean Donostian izandako istiluetan, besteak beste, lau saltokitako erakusleihoak hautsi zituzten, eta zaborrontzi batzuk erre; Ertzaintzak salatu du agenteei gauzak bota zizkietela, eta haietako hiruk zauritu zituztela. Hori dela eta, Poliziak hamar lagun atxilotu ditu, haietako bat 18 urtetik beherakoa, eta gainontzekoak, berriz, 18 eta 22 urte artekoak.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, istiluak 02:40 aldera hasi ziren Donostiako Parte Zaharrean. Lagun batzuek botilak eta bestelakoak jaurti zizkieten ertzainei. Horren ostean, haietako batzuk hirian zehar zabaldu ziren, eta erakusleiho batzuk hautsi eta zaborrontziak erre zituzten. Batek edo bestek dendetan lapurreta egiteko ere baliatu zuen egoera. Ertzaintzak istiluen aurkako materialarekin erantzun zuen.
Eneko Goia alkateak salatu zuen ez dela kasualitatea istiluak alderdi zaharreko «gune jakin batzuetan» hastea: «Zaila da egoera batzuk saihestea, istiluak sortzen dituztenek hori nahi dutenean», adierazi zuen SER irrati katean.
Hitz horiekin zer esan nahi zuen galdetuta, esan zuen «ekintza horietako protagonistek» berek azaldu beharko dituztela euren jokabidearen arrazoiak. «Baina oso zaila da ulertzen», gehitu du. Esan zuen, halaber, atxilotuen artean badagoela «atzerritarren bat ere».
Udalaren adierazpen instituzionala
EAJk, PSE-EEk, PPk eta Elkarrekin Donostiak adierazpen instituzional bat adostu dute, ohartaraziz azken egunetakoek bezalako istiluek «arriskuan» jartzen dutela «bizikidetza eta etorkizuna», eta baita «donostiarren osasuna eta negozio askoren bideragarritasun ekonomikoa ere». Lau taldeek «gaitzespen irmoena» adierazi dute «jarrera insolidario, zakar eta inola ere justifikatu ezin direnen aurrean», eta horiek egin dituztenei egotzi diete beren «nahi pertsonalak lehenestea ongi komunaren eta gainerako pertsonekiko gutxieneko errespetuaren aurretik». Hurrengo udalbatzarrean onartuko dute testua.
EH Bilduk, berriz, bere testu propioa proposatu du. Horren arabera, indar subiranistak «ekintza bandaliko guztiak irmoki arbuiatu» ditu, eta elkartasuna adierazi die «gertakari horien ondorioak jasan dituzten pertsona, saltoki eta negozioei». Era berean, EH Bilduk nahi du udalak «publikoki aitortu eta eskertzea Donostiako herritar guztien ahalegin, konpromiso eta inplikazio handia, pandemia egoerako hilabeteotan». Hori horrela, herritarrei dei egin die pandemia egoeran «guztion ongizatea gailendu dadin jarrera indibidualisten aurrean». |
2021-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/202251/zaleekin-batera-iritsi-dira-lehen-hiru-puntuak.htm | Kirola | Zaleekin batera iritsi dira lehen hiru puntuak | Realak denboraldiko lehen garaipena eskuratu du Rayoren aurka, Oiartzabalek penaltiz sartutako golari esker. 8.000 zale izan dira Anoetan. | Zaleekin batera iritsi dira lehen hiru puntuak. Realak denboraldiko lehen garaipena eskuratu du Rayoren aurka, Oiartzabalek penaltiz sartutako golari esker. 8.000 zale izan dira Anoetan. | Realak eskuratu du denboraldiko lehen garaipena. Lehen jardunaldian, Bartzelonatik esku hutsik itzuli zen Reala, eta Imanol Alguacilek argi utzi du astean zehar ez zela pozik geratu bere jokalarien lanarekin. Lan eta konpromiso gehiago eskatu zien: «Denbora da ez dudala Realeko jokalari bat kopeta odoletan duela, puntuak josita, zelaian ikusi», laburbildu zuen oriotarrak. Gaurkoan, ordea, lana gogor egitera behartu ditu Rayok txuri-urdinak.
Neurketaren hasieratik argi geratu da zein izango zen gidoia: baloiaren jabetza Realari utzi dio Espainiako taldeak, eta euren aukerak baliatu nahi izan dituzte kontraerasoan. Andoni Iraolaren taldea ondo itxi da atzean, eta neurketak erritmo bizia izan duen arren, ez du bi taldeetako batek ere aukera asko sortzeko paradarik izan.
Bigarren zatia bestelakoa izan da, eta Aritz Elustondok eman du lehen abisu serioa: bikain errematatu du Oiartzabalen erdiraketa bat, baina are eta hobea izan da Dimitrievski atezainaren erantzuna. Neurketako azken ordu erdian izan du lana Rayoko atezainak, eta, azkenerako, bere taldeko jokalaririk onena izan da gaurkoan.
Sinboloa
Gutxi geroago heldu da partida erabaki duen jokaldia. Balliuk area barruan eskuarekin geratu du jaurtiketa bat, eta epaileak zalantzarik egin gabe adierazi du penaltia. Ohikoa duen klasearekin bota du Oiartzabalek, eta azken urteetan ohikoa bilakatu den moduan ospatu du Realeko kapitainak, Aitor Zabaleta harmailetara gerturatuz eta zaleei begiratuz. Ez zegoen irudi egokiagorik gaur Anoetan 8.000 zale inguru izan direla ospatzeko. Udan ez du atsedenik izan Oiartzabalek, baina ez dela nekatzen dirudi.
Hortik aurrera, etxekoek izan dituzte aukerarik argienak, baina lan egitea ere tokatu zaie. Aldaketak egin ditu Iraolak, estutu du Rayok, baina ezin. Lehen hiru puntuak poltsikoan ditu Realak.
Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz; Le Normand; Aihen (Pacheco, 87'); Zubimendi, Merino (Guridi, 80'), Silva (Januzaj, 76'); Barrenetxea (Portu, 80'), Oiartzabal eta Isak (Gebara, 87').
Rayo: Dimitrievski; Balliu, Saveljich, Catena, Fran Garcia; Valentin (Bebe, 73'), Comesaña (Qasmi, 86'), Trejo; Merquelanz (Isi, 62'), Alvaro Garcia (Ciss, 73') eta Andres Martin (Nteka, 73'). |
2021-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/202252/getariak-eta-kaikuk-jokatuko-dute-eusko-label-ligara-igotzeko-kanporaketa.htm | Kirola | Getariak eta Kaikuk jokatuko dute Eusko Label ligara igotzeko kanporaketa | Kaikuk hamasei segundo atera dizkio Pedreñari gaur Bilbon, eta sailkapeneko bigarren postua ziurtatu du azken jardunaldian. KAE 1 liga Getariak irabazi du. | Getariak eta Kaikuk jokatuko dute Eusko Label ligara igotzeko kanporaketa. Kaikuk hamasei segundo atera dizkio Pedreñari gaur Bilbon, eta sailkapeneko bigarren postua ziurtatu du azken jardunaldian. KAE 1 liga Getariak irabazi du. | Getaria eta Kaiku izango dira Eusko Label ligara igotzeko kanporaketa jokatuko duten KAE 1 ligako bi taldeak. Gaur jokatu dute ligako azken jardunaldia Bilbon; Getariak eskura zuen kanporaketarako aukera bat, baina ez zegoen argi nork eskuratuko zuen bestea. Izan ere, puntuetan berdinduta heldu dira gaurko estropadara Kaiku eta Pedreña.
Erlojupekoan, ordea, hegan egin du Bizkaitarrak, eta ez dute aukerarik izan kantabriarrek; hamasei segundo gehiago behar izan dituzte lanak amaitzeko. Denboraldiko bosgarren bandera astindu du Kaikuk, eta laugarren izan da Pedreña, Getariaren eta Arkoteren atzetik.
Gauzak hala, amaitu da KAE 1 liga eta Getariak ospatu du garaipena. Ikusteko dago aste batzuk barru igoera ere ospatu ahal izango ote duten. Bost ontzi lehiatuko dira kanporaketan: Getaria eta Kaiku, Eusko Label ligako azken-bigarren sailkatua (ziurrenik Tiran), eta Galiziako Ligako lehen bi sailkatuak, Samertolameu eta Bueu. Haietako bi izango dira datorren urtean goi mailan.
KAE 2 ligara jaitsiko dira ziur azken bi sailkatuak, Astillero eta Lapurdi, eta ez jaisteko kanporaketa jokatuko dute Camargok eta Castrok. Han parean izango dituzte Portugalete eta Hondarribia B, KAE 2 ligako bigarren eta hirugarren sailkatuak. Igoera eskuratu du jada Busturialdeak. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202253/joe-bidenek-atea-ireki-dio-afganistandik-erretiratzeko-data-atzeratzeari.htm | Mundua | Joe Bidenek atea ireki dio Afganistandik erretiratzeko data atzeratzeari | AEBek herrialdean dituzten soldadu guztiak abuztuaren 31rako erretiratu nahi dituzte Afganistandik, baina, egoera kontuan hartuta, epemuga berrikusteko prest dago presidentea. «Luzapenaz hitz egiten ari gara». | Joe Bidenek atea ireki dio Afganistandik erretiratzeko data atzeratzeari. AEBek herrialdean dituzten soldadu guztiak abuztuaren 31rako erretiratu nahi dituzte Afganistandik, baina, egoera kontuan hartuta, epemuga berrikusteko prest dago presidentea. «Luzapenaz hitz egiten ari gara». | AEBetako armadak Afganistanen dituen soldadu guztiak abuztuaren 31rako dira erretiratzekoak handik, baina herrialdearen egoera kontuan hartuta, Joe Bidenek atea ireki dio ebakuazioa luzatzeari. Hori adierazi zuen AEBetako presidenteak, atzo gauean, Afganistango egoeraz hitz egiteko Etxe Zurian egindako prentsa agerraldian. «Luzapenari buruz hitz egiten ari gara. Gure itxaropena da egonaldia ez luzatu behar izatea».
Horrek izan ditzakeen «ondorioez» ohartarazi diete talibanek AEBei, gaur. Ezarritako data «marra gorria» dela adierazi du Suhail Shanin bozeramaileak, eta epemuga luzatzeak «okupazioak luzapena» izango duela esan nahi duela, horretarako beharrik ez dagoen arren. «AEBak eta Erresuma Batua ebakuazioekin jarraitzeko denbora irabazi nahian ari badira, ezezkoa da gure erantzuna. Hala egiten badute, ondorioak izango dira», gaineratu du.
Joan den uztailaren hasieran, erretiratzea gauzatzeko epemugatzat jarri zuen Bidenek abuztuaren 31. Baina talibanak boterera heldu ziren abuztuaren 15ean, eta horrek krisi humanitario bat leherrarazi du, milaka afganiar herrialdetik ateratzeko ahaleginean ari baitira. Egoera ikusita, ebakuatzea gauzatzeko epea luza dezatela planteatu diete Erresuma Batuak eta EB Europako Batasunak AEBei.
Milaka afganiarrek nahi dute Kabulgo aireportuan sartu, handik ebakua ditzaten. Jake Sullivan AEBetako Segurtasun Nazionalerako aholkulariak atzo adierazi zuenez, aireportuari eraso egiteko asmoa eduki dezake EI Estatu Islamikoak. «Mehatxua benetakoa eta larria da». Sullivanen hitzak baieztatu zituen Bidenek, nabarmenduz muturreko islamistek egoera «aprobetxatu» nahi dutela aireportuari eraso egiteko.
Bien bitartean, herritarrak Kabulgo aireportutik ebakuatu eta ebakuatu dabiltza. Bidenek emandako datuen arabera, AEBek 28.000 pertsona atera zituzten Afganistandik lehengo astean. Baina gehiago dira Kabulen estu eta larri geratzen direnak. «Ez dago jende hori guztia minik gabe ebakuatzeko modurik. Bide luzea dugu egiteko», esan zuen Bidenek.
Eta NATOko iturri batek Reuters berri agentziari adierazi zionez, aireportuaren ateetan atzo gutxienez 20 lagun hil zituzten. Beste tiroketa bat izan da gaur goizean, agentzia horrek jakinarazi duenez. «Identifikatu gabeko» zenbait lagunek aireportua zaintzen ari ziren soldadu afganiarrei tiro egin diete, Reutersen arabera, eta horietako bat hil egin dute. CNN telebista kateak zabaldu du frankotiratzaile batek zaindariei tiro egin dienean hasi dela tiroketa. Alemaniako eta AEBetako soldaduek ere parte hartu dute tiroketak, Alemaniako armadak Twitterren jarritako txio baten arabera.
Azken erresistentzia eremua
Gobernua osatzeko negoziazioetan ari dira talibanak hiriburuan, baina, bitartean, euren nagusitasuna sendotu nahian ari dira handik kanpo. Iragan ostiralean, Amrula Sale presidenteorde ohiaren aldeko indarrek jakinarazi zuten, talibanei kontraerasoa jo zietela Baglan probintzian, eta hiru barrutitatik —Banu, Pol-e Hesar eta De Saleh— kanporatzea lortu zutela. Gaur, talibanen bozeramaile Zabihula Muyahidek Twitterren jakinarazi du berriz ere euren esku daudela hiru barruti horiek, eta talibanek kontrolpean ez duten probintzia bakarreko, Panjshir, egoera «konpondu» nahian ari direla.
Probintzia horretan gotortuta dauden indarrei armak entregatzeko agindu zieten atzo talibanek, eta hiru orduko epea eman zieten horretarako. Muyahidek gaur esan du «etsaia setiatu» dutela, eta inguratuta daukatela eremua. Hala ere, hango gatazka «modu baketsuan» konpondu nahi dutela adierazi du.
Afganistango Erresistentzia Frontea dute aurrean talibanek, Ahmad Massoud buru dutela. Milizia horretako kide Ali Nazarik, BBC hedabideari emandako elkarrizketa batean, «erresistentziarako prest» daudela nabarmendu du, eta azken orduetan probintziara milaka lagun joan direla esan du, haiekin batzera. Hala ere, matxinoek «negoziatzeko» borondatea azaldu dute, «ezein gerra edo gatazkatan» sartu aurretik |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202254/ez-dut-izaten-nire-proiektuetarako-denbora-askorik-seinale-ona-da.htm | Kultura | «Ez dut izaten nire proiektuetarako denbora askorik; seinale ona da» | Artista bilbotarrak eskuzko teknikak eta programa digitalak uztartzen ditu bere obretan. Baliabide berriok «gradualki» barneratu ditu bere lanean, dioenez. Artista eta proiektu asko ere ezagutu ditu teknologia berriei esker. | «Ez dut izaten nire proiektuetarako denbora askorik; seinale ona da». Artista bilbotarrak eskuzko teknikak eta programa digitalak uztartzen ditu bere obretan. Baliabide berriok «gradualki» barneratu ditu bere lanean, dioenez. Artista eta proiektu asko ere ezagutu ditu teknologia berriei esker. | Istorio ugari kontatutakoa da Adur Larrea ilustratzailea (Bilbo, 1982): Gabriel Aresti idazlearen bizitza izan zuen hizpide Gabriel Aresti BioGrafikoa-n (Erroa, 2015), Santi Brouarden erailketa Antzara eguna-n (Txalaparta, 2019) eta Burgosko auzia Iraultza eta bizi!-n (Gara, 2020). Argia astekarian kolaboratzen du egun. Enkarguek lan propioak garatzeko tarte txikia uzten diote, baina, halere, gehienetan aukera izaten du proiektuak bere egiteko.
Adur Larrea ilustratzailea, Ziburun (Lapurdi). Guillaume Fauveau
Nola hasi zinen ilustrazioan?
Beti interesatu izan zait marrazkiaren eta ilustrazioaren mundua, eta beti marraztu izan dut bai etxean bai kolaborazioetarako. Horrela hasten zara, normalean: zinta edo pastel bat egiten fanzine, lagunarteko proiektu, elkarte edo herri aldizkari baterako. Eta, gero, momentu batean, diru pixka bat jasotzen hasten zara horregatik.
Beraz, profesionalizazioa ezustean etorri zen?
Tira, erreferente batzuk ikusten dituzu, eta badakizu jende bat horretatik bizi dela eta proiektu interesgarriak dituztela. Norabide bat markatzen hasten zara, edo gertaerek eramaten zaituzte horretara. Kontua da profesionalizazioarena muga nahiko lausoa dela: ongi kobratzea da profesionala izatea? Gure negozio hau ez denez oso normatiboa, kontuz hartu behar da.
Baduzu zure ibilbidean bereziki gogoan duzun lanen bat?
Niretzat garrantzitsua izan da telebistaren mundutik pasatu izana. Grafismoekin animazioak sortzen lan egin nuen, eta asko ikasi nuen. Agian ez da hain eskuragarria animazioan aritzea. Aldi berean, marrazkian gehiago trebatzeko ere balio izan zidan.
Argia astekaria. Bineta. 2020ko abuztuaren 2a.
Nondik hasten zara ilustrazioa egiten?
Segun. Adibidez, liburu baten ilustrazioaz ari bagara edo testua duen ilustrazio batez, testutik edo kontatu nahi den horretatik abiatzen zara, noski. Interesgarria egiten zaizun ideia edo metafora bat beste modu batera errateko baliatzen duzu irudia; testuak dioena hitzez hitz jartzen baduzu, agian ilustrazioak ez du zentzu handirik. Zinta batean, irudi edo ideia batetik abiatzen zara normalean: ilustrazioak oso sintetikoa izan behar du, hitzak askoz gutxiago direlako. Irudi edo ekintzen bidez esplikatu behar duzu gertaera bat, eszena bat...
Orokorrean, nola deskribatuko zenuke zure marrazteko estiloa?
Nik maite dut eskuz, tintaz edo arkatzez zikintzea, baina programa digitalak ere baliatzen ditut, kolorea emateko, hiru dimentsioko gauza bat sortzeko... maite dut eskuz egindako trazuak batzuetan duen baldarkeria, inperfekzioa. Ziurrenik, nire marrazketa oso inperfektua da.
Arlo digitala aipatu duzu: zer harreman izan duzu zure ibilbidean baliabide digitalekin?
Gradualki barneratu ditut nire lanean. Programa mota batekin hasten zara: ez dakizu oso ondo nola dabilen; autodidakta zara, edo ideiak trukatzen dituzu lagunekin, lankideekin edo horretan dabiltzanekin. Gero, emeki-emeki erabiliz zoaz, beharraren arabera: nik asko behar izan ditut animazioaren arloan.
Burgosko auzia. Iraultza eta bizi! Eleberri grafikoa, Gara, 2020. Testua: Mikel Antza
Eta zer harreman duzu enkarguekin? Zure estilora gehiago egokitzen diren lanak bilatzen dituzu? Uzten dizute proiektu pertsonalak garatzeko betarik?
Normalean, ez dut izaten proiektu pertsonalak bideratzeko denbora askorik, eta hori seinale ona da. Enkarguak dituzun artean, ongi. Askotan, zeurera ekarri nahi dituzu gauza interesgarri bat egiteko, eta proiektu pertsonala garatzeko, ahal den neurrian. Enkarguak neure egiten saiatzen naiz, eta horrela plazer handiagoa ematen dute, nik uste. Normalean, ez dira izaten proiektu itxiak; tarte bat dago beti zure eskuak pixka bat sartzeko.
Badago oraindik jorratu ez duzun gai, estilo edo teknikaren bat helburu duzuna?
Pila bat. Ez nuke jakingo nondik hasi. Gaur egun, sarean badira milaka marrazkilari oso onak, zeintzuei sekulako inbidia diezun, edo animazio batzuk ez dakit nola eginak; noski, nahiko zenuke haiengandik ikasi edo halako proiektuetan parte hartu. Beti daude berritasunak; amua hor dago beti. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202255/motzean.htm | Motzean | Motzean. | Bereziki gustatzen zaizun kolore bat. Beltza.
Teknika bat. Tinta.
Erabiltzen duzun tresnetatik, zein zaizu berezien? Luma.
Zuretzat eredugarria den marrazkigileren bat. Asisko Urmeneta.
Zein estilo edo lan motatan aritzen zara erosoen? Genero historikoan. | ||
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202256/aske-geratu-da-agustin-almaraz-presoa.htm | Politika | Aske geratu da Agustin Almaraz presoa | 25 urte egin ditu kartzelan. | Aske geratu da Agustin Almaraz presoa. 25 urte egin ditu kartzelan. | Agustin Almaraz Larrañaga Bilboko presoa aske geratu da. Basauriko espetxean zegoen, eta 25 urteko zigorra bete ostean geratu da libre.
1995eko abenduan sartu zuten kartzelan, eta 30 urteko zigorra ezarri zioten. 2014an bete zituen hiru laurdenak. Puerto de Santamarian (1.020 km) egon zen preso, eta aurtengo ekainean Euskal Herriratu zuten, hilabete batzuk Zuerako presondegian (245 km) egin eta gero. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202257/tennesseeko-uholdeetan-gutxienez-22-lagun-hil-dira-eta-45-desagertu.htm | Mundua | Tennesseeko uholdeetan gutxienez 22 lagun hil dira, eta 45 desagertu | Erreskate zerbitzuak lanean dabiltza oraindik, eta laguntza eskatu diete herritarrei. | Tennesseeko uholdeetan gutxienez 22 lagun hil dira, eta 45 desagertu. Erreskate zerbitzuak lanean dabiltza oraindik, eta laguntza eskatu diete herritarrei. | Inoiz bezalako euri jasa batek izugarrizko uholdeak eragin ditu Ameriketako Estatu Batuetako Tennessee estatuan. Urak txikizio izugarriak eragin zituen larunbatean, eta, erreskate zerbitzuen arabera, jada 22 hildako baieztatu dituzte, eta beste 45 lagun desagertuta daude. Haien bila dabiltza oraindik, eta laguntza eskatu diete herritarrei.
Larunbatean bertan urak errepideak hartu zituen, eta, besteak beste, telefono antenak ere suntsitu zituen; inkomunikatuta geratu zen estatuaren zati bat. AEBetako meteorologia agentziak baieztatu duenez, Tennesseen egun bakarrean inoiz erregistratu den euri jasarik handiena izan zen larunbatekoa.
Joe Biden presidenteak doluminak bidali dizkie «ezusteko uholde horren» biktimei, sare sozialen bidez: «Babesa eskaintzeko prest gaude. Jada hitz egin dut Tennesseeko agintariekin, eta haien eskura jarri ditut AEBtako gobernuaren baliabideak», azaldu du.
Egun bakarrean izugarrizko suntsiketak eragin dituzte uholdeek; izan ere, iganderako ura bere bidera itzuli zen jada.
AEBen ekialdea, mehatxupean
Tennessee ez da uholdeak jasaten ari den AEBetako estatu bakarra. Henri hurakana herrialdearen ipar ekialdeari erasaten ari zaio, eta 35 milioi pertsona daude alertapean. Abisua lehenago jaso zuten, egunak zeramatzaten zetorrenerako prestatzen, eta hala eragotzi ahal izan dituzte kalte handiagoak.
Atzo heldu zen urakan hori AEBetara ekaitz tropikal forman: zehazki, Rhode Islandera, New Yorketik gertu, eta 100.000 lagun inguru utzi ditu argindarrik gabe. Adituek aurreikusi dute ekaitzak indarra galduko duela herrialdearen barrura egin ahala. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202258/nizaren-jarraitzaileek-olympique-marseillako-jokalariei-eraso-egin-diete-zelaia-inbadituta.htm | Kirola | Nizaren jarraitzaileek Olympique Marseillako jokalariei eraso egin diete zelaia inbadituta | Nizaren jarraitzaileek Olympique Marseillako jokalariei eraso egin diete zelaia inbadituta. | Nizaren jarraitzaileek Allianz Riviera zelaia inbaditu zuten atzo, eta Olympique Marseillaren jokalariei eraso egin zieten. Partida eten behar izan zuten, eta, zenbait minutuko anabasaren ondoren, bi taldeetako jokalariak eta epailea aldageletara sartu ziren. Ordubete inguru geroago, zelaira atera ziren epailea eta Nizako jokalariak, partida amaitzeko falta ziren minutuetan jokatzeko asmoarekin, baina Olympique Marseillaren jokalariek erabaki zuten jokatzen ez jarraitzea. 74. minutua zen, eta Niza 1-0 irabazten ari zen. Frantziako Futbol Federazioak ohar bat kaleratu du gaur, eta bi klubetako ordezkariak asteazken honetarako deitu ditu, gertatutako «gertakari larriak» direla eta.
Partida amaitzeko ordu laurden inguru falta zenean hasi ziren istiluak. Dimitri Payet Marseillako jokalariak korner bat jaurti behar zuen, eta harmaila batetik botila bat bota zioten. Jokalariari eman zion, eta hark, amorratuta, botila harmailetara jaurti zuen, atzera. Marsellako Alvaro jokalariak ere objekturen bat jaurti zuen harmaila horretara. Orduantxe hasi ziren zelaia inbaditzen etxeko taldearen zaleak; hasieran bakanen bat, eta geroago ia-ia trumilka. Ukabilkadak, ostikoak, bultzakadak, atzamarkadak... Bi taldeetako zenbait jokalari ere hasi ziren elkar joka.
Jean Pierre Rivere Nizaren presidentea zelaira jaitsi zen, eta lasaitzeko eskatu zien jarraitzaileei. Prentsaren aurrean mintzatu zen atzo, eta nabarmendu «nahiko argi» dagoela zer gertatu zen. «Ur botila batzuk jaurti ziren. Zoritxarrez, egoerak eztanda egin zuen, Marseillako jokalariek erreakzionatu egin baitzuten harmailetara botilak jaurtiz». Gainera, Marseillaren bizkartzainei leporatu zien Nizako jokalariak «jo» izana. Riverek adierazi zuen, atzo, «ulertezina» zela Marseillak jokatzen jarraitu nahi ez izatea. «Mundu guztiak esan zuen dena ondo joango zela. Marseillakoek ez zuten nahi izan».
Beheko argazkietan, Marseillako bi jokalari, Luan Peres eta Matteo Guendouzi, lepoan atzamarkadak dituztela.
Olympique Marseillak ohar bat kaleratu du bere webgunean, eta, Pablo Longoria presidentearen arabera, «jokalarien segurtasunagatik» erabaki zuten jokatzen ez jarraitzea «erasoak izan baitziren. Gogoratu zuen, gainera, duela bi aste ere, Montpellierren zelaian, objektuak jaurti zizkietela Marseillako jokalariei. «Orduan, jarraitzea erabaki genuen, baina gaurkoa [atzokoa] onartezina izan da». Zelaira ez itzultzea erabaki zuelako, Marseillak 3-0 gal lezake partida. Nolanahi ere, oraindik ez dute erabakirik hartu. | |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202259/gose-greba-egiten-ari-dira-palestinako-bederatzi-preso.htm | Mundua | Gose greba egiten ari dira Palestinako bederatzi preso | Egun 550 palestinar daude atxiloaldi administratibopean. Israelek Gaza bonbardatu du asteburuan. | Gose greba egiten ari dira Palestinako bederatzi preso. Egun 550 palestinar daude atxiloaldi administratibopean. Israelek Gaza bonbardatu du asteburuan. | Palestinako bederatzi preso gose greban daude atxiloaldi administratiboaren aurka. Salem Ziadat presoak ekin zion protestari lehendabizi, duela 42 egun, eta haren atzetik beste zortzi preso gehitu dira grebara: Mujahed Hamed (40 egun), Kaied Fasfus (39 egun), Mokdad Qawasma (32 egun), Ahmad Hamamra (23 egun), Akram Fasfus (hemezortzi egun), Alaa al-Araj (hamabost egun), Hisham abu-Hawash (sei egun) eta Omar Jaabary (bost egun). Palestinako Atxilotuen eta Atxilotu Ohien Gaien Batzordeak salatu du grebalari batzuk osasun arazoak pairatzen ari direla dagoeneko.
Atxiloaldi administratiboaren legeak palestinarrak kargurik eta epaiketarik gabe atxilotzea ahalbidetzen dio Israelgo Gobernuari. Argitara ateratzen ez dituzten frogetan oinarrituta, presoek hiru eta sei hilabete arteko espetxe zigorrak jaso ditzakete, baina horiek nahi adina aldiz berritu ditzakete Israelgo agintariek. Horrez gain, atxilo eramaten dituzten pertsonen abokatuek debekatua dute presoen aurkako frogen berri izatea.
Nazioarteko zuzenbideak atxiloaldi administratiboa modu orokor eta sistematikoan erabiltzea debekatzen du, baina Israelgo Gobernuak sarri erabiltzen du palestinarren aurkako tresna gisa. Palestinako Addameer Atxilotuen Babeserako eta Giza Eskubideen Elkartearen arabera, egun 550 palestinar inguru daude atxiloketa administratiboagatik preso; horietatik gehiengoa giza eskubideen aldeko ekintzaileak, unibertsitateko ikasleak, abokatuak eta atxilotuen senitartekoak dira.
Bestalde, Israelgo armadak Hamas mugimendu islamistaren ustezko biltegiak bonbardatu zituen igandeko ordu txikitean, Gazan. Israelgo Poliziak adierazi zuen armadaren hegazkinek Hamaseko kideek armak egiteko eta gordetzeko baliatzen dituzten lau guneri eraso zietela, eta nabarmendu zuen leherketek ez zutela ez zauriturik, ez hildakorik eragin. Hala ere, asteburuko erasoak iragan maiatzeko bonbardaketatik izandako larrienak dira.
Aire bidezko erasoa larunbateko liskarren ostean iritsi zen. Ehunka palestinar kalera irten ziren duela 52 urte Jerusalemgo Al-Aqsa meskitan piztutako sutea gogoratzeko. Manifestazioak baketsua behar zuen arren, liskarrak piztu ziren protestarien eta Israelgo segurtasun indarren artean. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, 40 palestinar zauritu zituzten; tartean, 3 eta 14 urteko bi haur palestinar, buruan tiro bana jasota.
Protestariek harriak eta lehergailuak jaurti zizkien Gazako harresiaren bestaldean zeuden Israelgo segurtasun indarrei. Israelgo Poliziak adierazi zuen dozenaka palestinar harresia igarotzen saiatu zirela, eta orduan, negar gasa eta lehergailuak jaurti zituztela. Halaber, Israelgo Poliziak jakinarazi zuen beren kide bat ospitalera eraman zutela larri.
Protestak baretu ostean, Palestinako hainbat taldek, horien artean Hamaseko kideek, Israelgo Poliziari oldartutako «gazteria ausarta» txalotu zuten, eta Israelgo okupazio indarrek zibilen aurka erabiltzen duten gehiegizko indarkeria salatu.
Egiptok ateak itxi ditu
Gaurtik aurrera itxita dago Gazaren eta Egiptoren arteko Rafahko muga. Gazako Barne ministro Iad al-Bozomek atzo eman zuen itxialdiaren berri, baina ez zuen muga noiz irekiko duten —edo irekiko duten— azaldu, ezta Egiptoko agintariek hartutako erabakiaren zergatia ere.
Egiptok iragan maiatzean ireki zuen Rafahko muga, Israelen eta Gazaren arteko bonbardaketan zauritutako palestinarrak ospitalean artatzeko; izan ere, Israelgo Gobernuak kontrolatzen ez duen eremu bakarra da. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202260/hegoaldeko-ziuetan-113-eri-daude-gaitzak-jota.htm | Gizartea | Hegoaldeko ZIUetan 113 eri daude gaitzak jota | Ospitaleetako presioak gorantz segitzen du: ZIUetako datuak azken hiru hilabeteetako beltzenak dira. Transmisioa, berriz, arintze bidean da: 450 kasu zenbatu dituzte. | Hegoaldeko ZIUetan 113 eri daude gaitzak jota. Ospitaleetako presioak gorantz segitzen du: ZIUetako datuak azken hiru hilabeteetako beltzenak dira. Transmisioa, berriz, arintze bidean da: 450 kasu zenbatu dituzte. | Argira eta ilunera, aldi berean. COVID-19aren izurriteak Hego Euskal Herrian utzitako datuek kontrako bi joera erakutsi dituzte azkenaldian, pandemiaren bilakaera neurtzeko aldagaiaren arabera. Birusaren kutsatzeari loturiko aldagaietan aski bistakoa da leuntzea, kutsatuen kurbak beherako bidea hartu baitu, nabarmen. Ordea, erietxeetako egoera gero eta larriagoa da. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 48 pertsona ospitaleratu dituzte birusak jota, eta, beraz, gaitza duten 439 lagun daude Hegoaldeko zentroetan sarturik. Gainera, osasun agintariek zehaztu dutenez, horietako 113 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri. Hain zuzen, maiatzaren 28tik erregistratu den kopururik handiena da hori.
Joera nahiko bestelakoa da transmisioari so ginez gero. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak argitaratutako informazioaren arabera, atzo 4.922 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a atzemateko Hegoaldean, eta horietako %9k eman zuten positibo: 450ek. Ekainaren hondarretik inoiz ez da hain kopuru apalik izan. Aipatzekoa da, ohi bezala, astegunetan baino test kopuru gutxiago egin zirela igandean, baina, dena dela, atzo detektatutako positiboak iragan asteetako igandeetan izandakoak baino franko gutxiago izan ziren. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202261/don-everly-musikaria-hil-da-84-urterekin.htm | Kultura | Don Everly musikaria hil da, 84 urterekin | Everly Brothers rock and roll bikote ezaguna osatu zuen, Phil anaiarekin batera. Mundu mailako ospea izan zuten 1950eko eta 1960ko hamarkadetan, eta milioika disko saldu zituzten. | Don Everly musikaria hil da, 84 urterekin. Everly Brothers rock and roll bikote ezaguna osatu zuen, Phil anaiarekin batera. Mundu mailako ospea izan zuten 1950eko eta 1960ko hamarkadetan, eta milioika disko saldu zituzten. | Herenegun hil zen Don Everly musikari estatubatuarra, Nashvillen (AEB), 84 urte zituela. Haren familiak eman zuen heriotzaren berri, Los Angeles Times egunkariari helarazitako ohar baten bidez. Ez zuten zergatien berri eman, baina adierazi zutenez, «bihotzak agindu bezala» bizi izan zen.
Everly Brothers rock and roll bikotea osatu zuen, Phil anaiarekin batera. Mundu osoan ospea izan zuten, 1950eko hamarkadaren hondarretan eta 1960koaren lehen urteetan; batez ere, Bye Bye Love kantuari esker. Milioika kopia saldu zituzten, eta rockaren historiako 200 onenen artean daukate askok kantua.
Gainera, Wake UP Litttle Susie edo All I Have to Do Is Dream diskoei esker, urteak eman zituzten gehien salduriko diskoen zerrendan. Rockaren eta countryaren artean mugitzen ziren, ahots harmoniak gitarra konponketa burutsuekin batera uztartuz. Iraultzaileak izan ziren garai hartan; Rolling Stone aldizkariak «rock bikoterik garrantzitsuena» izendatu zuen, eta eragin nabarmena izan zuten ondoren etorri ziren musikari askorentzat, besteak beste, Beatles, Simon & Garfunkel, edo The Mamas and The Papasentzat.
1973an desegin zen bikotea, baina nork bere aldetik jarraitu zuen musika sortzen. Cliff Richard eta Paul McCartneyrekin aritu ziren elkarlanean, eta arrakastaren bideari eutsi zioten. 1986an sartu zuten taldea Rock and Rollaren Ospearen Aretoan, eta, 1997an, bikotearen ibilbideari aitortza egin zioten Grammy sarietan.
Phil, anaia, 2014an hil zen biriketako gaixotasun baten ondorioz, 74 urterekin. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202262/sarek-mobilizaziora-deitu-du-ostiralerako-bilbon.htm | Politika | Sarek mobilizaziora deitu du ostiralerako, Bilbon | Espetxe politikan «zabaldutako bidean urratsak egiten jarraitu» nahi du plataformak. | Sarek mobilizaziora deitu du ostiralerako, Bilbon. Espetxe politikan «zabaldutako bidean urratsak egiten jarraitu» nahi du plataformak. | Aste Nagusia aitzakiatzat hartuta, prentsaurrekoa eman du gaur goizean Sare Herritarrak Bilbon. Urteroko legez, aurten ere mobilizaziora deitu ditu herritarrak. Joan den larunbatean Donostian egin zuten manifestazioa, eta datorren ostiralean Bilboko kaleak zeharkatuko dituzte, Ibilian-ibilian etxerako bidean ekinaldiaren barruan. Manifestazioa 19:30ean abiatuko da Eliptika plazatik, eta bertan egongo dira Bilboko konpartsak.
Osasun egoera dela eta, Bilbon ez da festarik ospatuko, baina egun horiek «ahal den neurrian» gozatzeko esan du Sarek: «Baita urrun daudenek ere». Hori dela eta, Bilboko eta Bizkaiko herritar guztiak deitu ditu datorren ostiraleko manifestazioan parte hartzera. «Jaiak eta aldarriak bat dira, eta salbuespen legedia atzean utzi eta graduen progresioa gauzatu dadin, mobilizatzen jarraitu behar dugu», adierazi dute.
Sareren iritziz, euskal presoen kasuan, urruntze politika amaitzeko «urrats esanguratsuak» egin dira. Halere, presoak etxeratzeko asko falta dela adierazi dute. Batetik, Euskal Herritik kanpo daudelako euskal presoen «gehiengoa», eta, bestetik, graduen progresioa preso guztiei «era normalizatuan» ezartzea prozesu hori garatzeko «behar-beharrezko tresna» delako. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202263/pentsiodunen-mugimendua-greba-orokorrera-deitzearen-alde.htm | Ekonomia | Pentsiodunen mugimendua, greba orokorrera deitzearen alde | «Mobilizazio indartsuagoak» eskatu dizkie sindikatuei lan eta pentsioen erreformak indargabetzeko. | Pentsiodunen mugimendua, greba orokorrera deitzearen alde. «Mobilizazio indartsuagoak» eskatu dizkie sindikatuei lan eta pentsioen erreformak indargabetzeko. | Udazkena bero dator gizartean, eta Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak ez dio hozten utziko. Uste du hurrengo hilabeteetan «larrialdi sozial» bat izango dela, eta «mobilizazio indartsuagoak» eskatu dizkie sindikatuei lan eta pentsioen erreformak indargabetzeko. Ziurtzat jo dute neguan greba orokor batera deituko dela Hego Euskal Herrian, eta, sindikatu deitzaileek hala nahi badute, pentsiodunak alboan izango dituzte: «Garai honetan ezin da pauso txiki bat ere eman atzera».
Azken urteetan ohitura denez, eta Aste Nagusiko astelehena izango zenarekin batera, pentsiodunek manifestaziora deitu dute Bilbon. Mobilizazio jendetsua izan da, eta bertan plazaratu dituzte beren aldarrikapenak. Deialdia Bilboko konpartsekin batera egina zuten, baina konpartsen elastiko gutxi zeuden. Hala ere, koloretsua izan da, batez ere Santander eta Asturiastik (Espainia) etorritako pentsiodun ugariengatik. Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak asmoa du Espainiako beste elkarte batzuekin deialdi batzuk koordinatzeko, eta lotura horren isla izan da manifestazioko argazkia.
Pentsiodunak, izan ere, ez daude lasaitzeko, guztiz kontrakoa: Bilboko kaleetan estu hartu dituzte gizarte eragileak, eta greba orokorraren bidean alboan izango dituztela jakinarazi diete: «Ez dakit deialdia aurten edo 2022an izango den. Nik dakidala ez dago datarik, baina nire sumoa da negu honetan Hego Euskal Herrian greba orokor bat izango dugula», aurreratu du Jon Fanok, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko kideak. LAB sindikatuak Maiatzaren Lehenean nabarmendu zuen greba orokorrerako deialdiaren premia, eta azken asteetan ELAk ere hizpide izan du.
Greba posible horren helburua Espainiako Gobernuak egin beharreko lan eta pentsio sistemaren erreforman eragitea da. Izan ere, Elkarrizketa Sozialaren mahaian lorturiko akordioak «atzerapauso» bat direla iritzi dio Fanok: «2011ko pentsioen erreforma ez da indargabetu, eta egin duten gauza bakarra pentsiodunek azken urteetan bideraturiko lorpenei oinarri legala ematea da: BEZaren igoera…». Halaber, salatu du erretiro aurreratua hartua dutenek eta etorkizunean hartzeko asmoa dutenek izango duten murrizketa larria dela.
Alde horretatik, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak bat egin du Espainiako hainbat elkartek Pedro Sanchez Espainiako presidenteari eginiko elkarrizketa eskaera ofizialarekin. «Orain arte ez digu kasurik egin, eta gure proposamen eta aldarriak helarazi nahi dizkiogu, guztiak egingarriak direlako». Bilera hori behartzeko mobilizazioak antolatuko dituzte urriaren 1erako, eta bereziki azaroaren 13rako: «Azken hori handia izango da. Espainiako hiri askotan egingo dira, eta guk lurralde mailan parte hartuko dugu. Sanchezi dei egitea ondo dago, baina Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere kontuak eskatu behar zaizkie, haien ardura ere bada eta».
Erreformaren lehen zatia, asteartean
Espainiako Gobernuak aste honetako astearteko Ministroen Kontseiluan onartuko du pentsioen erreformaren lehen zatia. Ekainean adostu zuen sindikatu eta enpresariekin, Elkarrizketa Sozialaren Mahaian. El País kazetak aurreratu duenez, Espainiako Gobernuaren asmoa irailean kongresuan bozkatzea da. Lehen zati horretan, besteak beste, KPIaren araberako pentsioen igoera bermatu dute. Hala ere, lehen zati horretatik kanpo utzi zituzten erreformaren zati gatazkatsuetako batzuk; esaterako, Jasangarritasun Faktorea delakoa ordezkatuko duen kalkulu sistema. Erlojupean ariko da Espainia, Europako Batzordeak urte amaierarako eskatu baitio pentsioen erreforma. Hala izan ezean ez luke jasoko Next Generation funtsen bigarren ordainketa, eta Hego Euskal Herriko egitasmoek Espainiaren iragazkitik jasotzen dute dirua. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202265/gizon-batek-eraso-egin-die-emakume-bati-eta-haren-alabari-gasteizen.htm | Gizartea | Gizon batek eraso egin die emakume bati eta haren alabari Gasteizen | Elkarretaratzea egingo dute bihar Donostiako udaletxe aurrean, Gipuzkoako hiriburuan joan den astean izaniko erasoak salatzeko. Bestalde, bi adingabe atxilotu dituzte Basusarrin (Lapurdi) gertaturiko eraso matxistaren harira. | Gizon batek eraso egin die emakume bati eta haren alabari Gasteizen. Elkarretaratzea egingo dute bihar Donostiako udaletxe aurrean, Gipuzkoako hiriburuan joan den astean izaniko erasoak salatzeko. Bestalde, bi adingabe atxilotu dituzte Basusarrin (Lapurdi) gertaturiko eraso matxistaren harira. | Emakume batek eta haren lau seme-alabek etxetik ihes egin behar izan dute Gasteizen, bikotekideak emakumea eta haren alaba nagusia jo eta gero.
Andreak berak salatu zuen gertatutakoa Udaltzaingoaren aurrean, igandean. Udalak ohar batean jakinarazi duenez, emakumeak azaldu zuen bikotekide duen gizonezkoak jo egin zituela bera eta bere alaba nagusia, eta horregatik irten zela etxetik ihesi, lau seme-alabekin.
Erasoaren aztarnak eta biktimaren deklarazioa aintzat hartuta, udaltzainek gizonezkoa atxilotu dute, eta epailearen esku utzi.
Gipuzkoako Aldundiaren gaitzespena
Gipuzkoako Foru Aldundiak adierazpen instituzional bat zabaldu du, «gaitzespen irmoa» adierazteko joan den astean Donostian izan diren bi eraso matxisten aurrean. Izan ere, joan den astean gizon batek bere bikotekidea jo zuen Donostiako etxebizitza batean, eta taxilari bati eraso zioten.
Aldundiak «gertutasuna eta elkartasuna» adierazi die biktimei, haien senideei eta hurbilekoei, eta bat egingo du Donostiako Udalak astearterako 12:00etan, Alderdi Ederren deitu duen elkarretaratzearekin.
«Mota horretako gertakarien jatorria gizonen eta emakumeen egiturazko berdintasunik eza da, emakumeak kontrolpean eta mendean eduki nahi dituzten jarrera eta ideia matxistak, hain zuzen», gaineratu du diputazioak: «Jarrera eta eraso matxistak ez dute lekurik, ez eremu horietan, ezta gure gizartean ere, eta foru-erakundetik dei egiten diegu herritar guztiei indarkeria matxistaren aurkako zaintza ez jaisteko, egoera hori jasan dezaketen emakumeek gizartearen babes osoa senti dezaten».
Lapurdin, beste bi eraso matxista
Bi eraso matxista gertatu dira Lapurdin, asteburuan. Lehena Ziburun gertatu zen iragan ostiral arratsean; gizon batek emazte bati labanaz eraso egin zion. Hamar bat labankada eman zizkion, ikerketaren lehen zantzuen arabera. Larriki zauriturik dago 40 bat urteko emakumea, erietxean, baina medikuen arabera arriskutik kanpo dago. Gizona ihesi joan zen erasoaren ostean, eta Frantziako Polizia aritu zen bere bila; azkenean, igandean atxilotu zuten, Ziburun, eta atxiloaldian dago. Lehen ikerketaren arabera, ez dago «harreman jakinik» bien artean.
Basusarriko (Lapurdi) herriko besten denboran, iragan larunbatean, beste eraso bat gertatu zen Euskal Irratiak jakinarazi duenez. Erasoaren inguruko informaziorik ez du zabaldu Baionako Prokuradoreak, baina afera Frantziako Poliziaren esku dago: biktima adingabea da, eta, gaur bi mutil adingabe atxilotu zituzten. Gertatutako eraso matxistak salatzeko, elkarretaratzea eginen dute arratsean, Basusarriko plazan. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202266/landetxeak-eta-apartamentuak-2019ko-kopuruetan-ibili-dira-uztailean.htm | Ekonomia | Landetxeak eta apartamentuak 2019ko kopuruetan ibili dira uztailean | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeen federazioak espero zituen bezero kopuruetara iristea lortu du joan den hilean; iaz baino %36 sarrera gehiago izan dira | Landetxeak eta apartamentuak 2019ko kopuruetan ibili dira uztailean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeen federazioak espero zituen bezero kopuruetara iristea lortu du joan den hilean; iaz baino %36 sarrera gehiago izan dira | Udako oporraldia amaitzear dagoela, turismoak gora egin duela adierazten dute datuek, batez ere Araba, Bizkai eta Gipuzkoako landetxe eta apartamentu turistikoetan, haietan bezero kopuruak iazkoak baino hobeak izan baitira.
Uztailean kutsatuen kopurua handitu egin zen, baina, hala ere, Eustaten arabera, uztailean ekainean baino bezero gehiago hartu zituzten landetxeetan: ekainean, 10.400 sarrera inguru, eta uztailean, 19.100 inguru. Iazko datuekin alderatuta, %35,9ko gorakada izan dute landetxeek, 14.000 sarrera inguru izan baitziren 2020an.
Apartamentu turistikoetan ere sarrera gehiago izan dira. Ekainean 6.000 sarrera inguru eduki zituzten, eta uztailean, 10.800. Joan den urtean baino 3.000 sarrera gehiago.
Bi turismo moten artean ezberdintasunak badira ere, bezero gehienak Espainiatik etorritakoak izan dira nagusiki, bai landetxeetan, bai apartamentuetan.
Datu horiekin, aurreikusitakoak bete dituzte Nafarroako Landetxeen Federazioak eta Nekaturrek. 2019ko datuen antzekoak izango zituztela espero zuten biek, eta gertu ibili dira. Ekainari begira, bi federazioek balorazio ona egin zuten, nahiz eta gorabeherak izan zituzten edukiera mugekin. Pertsona kopuru jakin bat har zezaketenez, 2019an izandako bezero kopurura iristea zaila egin zitzaien ekainean. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202267/lsquoelkarrizketa-ilunakrsquo-ikuskizuna-viktoria-eugenia-antzokian.htm | Kultura | ‘Elkarrizketa Ilunak’ ikuskizuna, Viktoria Eugenia antzokian | Lehen aldiz da Iratxe Ansa dantzaria Donostiako Musika Hamabostaldian, Igor Bacovichekin batera. | ‘Elkarrizketa Ilunak’ ikuskizuna, Viktoria Eugenia antzokian. Lehen aldiz da Iratxe Ansa dantzaria Donostiako Musika Hamabostaldian, Igor Bacovichekin batera. | Iratxe Ansak (Errenteria, Gipuzkoa,1976) 2020ko Espainiako Dantzaren Sari Nazionala irabazi berri du interpretazioaren modalitatean, eta gaur Donostiako Musika Hamabostaldian debuta egiteko aukera izan du. Igor Bacovich dantzariarekin batera, Elkarrizketa Ilunak ikuskizuna sortu du. Obra honek aukera ematen du Ansa Metamorphosis Dance konpainiako koreografo, zuzendari eta dantzari gisa ikusteko. Konpainia Bacovichekin batera sortu zuen 2019an, eta bertan koreografia, interpretazioa, irakaskuntza, ekitaldien antolakuntza eta ikuskizunen ekoizpena lantzen dituzte. Gaur goizean egin dute emanaldiari buruzko prentsaurrekoa.
«Zer gertatuko litzateke bi pertsona elkarrekin ilunpetan mintzatuko balira?», galdera horrek laburbiltzen du ikuskizuna. Bertatik abiatuta, obra, «plano fisikoan garatzen diren zenbait elkarrizketak» osatzen dutela azaldu du Ansak: «Definituta dauden atalak dira; estiloan, musikan, argiztapenean eta egitura koreografikoan inspirazio jakin bat dutenak». Dantzariak adierazi duenez, pieza Francesco Tristano musikagile luxenburgotarrari eskainita dago; lehenagotik miresten duten musikaria da, eta gaur beraiekin igoko da oholtzara. Tristanorekin elkarlanean hasi baino lehen, piezak haren musikarekin sortu zituztela azaldu du Bacovichek, eta ondoren harekin harremanetan jartzea adostu zutela: «Tristanoren musika gogoko dugu biok, eta horregatik hasi ginen haren musikarekin lanean. Ikuskizun batean soinuak garrantzi handia dauka, eta, musika grabatua erabili beharrean, gurekin zuzenean jotzeko aukera eman genion». Obraren oinarria komunikazioa da, «eraikuntza koreografikorako abiapuntua», Ansaren hitzetan. Horrela, aitortu du elkarrizketa batean sor daitezkeen «akzio-erreakzioak» ikertu nahi izan dituztela.
Koreografiari dagokionez, bost dantzarik hartzen dute parte, eta adierazi dute «fisikoki oso zorrotza den koreografia bati» egingo diotela aurre: «Soloetan, duoetan eta eszena koraletan arituko gara». Ansak XX. mendeko azken laurdeneko koreografo handiekin aberastu du bere estilo koreografikoa; izan ere, William Forsythe, Mats Ek, Jiri Kylian eta Nacho Duato koreografoekin dantza egiteko aukera izan du.
Dantzaz gain, badira berebiziko garrantzia duten beste bi atal: argiztapena eta soinua. Obran iluntasuna protagonista bada ere, argien erabilera oso garrantzitsua dela adierazi du Ansak: «Argiztapenaz Nicolas Fischtel arduratu da, eta guk bezain lan sakona egiten du. Iluntasunean espazio eszenikoa sortu behar da, atal bakoitzaren arabera aldatu egiten dena. Oholtzan lan handia egiten da, baina bigarren mailan dagoen jendeak ere izugarriko lana egiten du gurea ondo atera dadin». Soinu banda, aldiz, Tristanoren Not for piano (2007) lanean bildutako doinuek eta Liu Yiwei txinatarrak idatzitako piezek osatzen dute.
Hogei koreografia baino gehiago
2013an hasi zen bikotea elkarrekin lanean, eta geroztik 30 herrialde baino gehiago bisitatu dituzte. 2019an, Metamorphosis Dance konpainia sortu zuten, eta horretan jarraitzen dute gaur egun. Hogei koreografia baino gehiago estreinatu dituzte nazioarteko talde eta erakunde garrantzitsuetan. Enkarguzko koreografia ugari ere sortu dituzte, baita obra propio luze batzuk ere, munduko hainbat antzoki, sala, eta jaialditan ibilbide luzea izan dutenak. Gaur aurkeztuko duten Elkarrizketa Ilunak obra elkarrekin sortu duten azkena da. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202268/asteazkenetik-aurretik-ordua-hartu-gabe-ere-txertatu-ahalko-da-nafarroan.htm | Gizartea | Asteazkenetik, aurretik ordua hartu gabe ere txertatu ahalko da Nafarroan | Txertaketa gunea Foremen egoitzan ezarriko dute, Arangurenen. Txertatu nahi dutenek nortasun agiria edo osasun txartela erakutsi beharko dute, eta zuzenean emanen diete bigarren dosirako ordua. | Asteazkenetik, aurretik ordua hartu gabe ere txertatu ahalko da Nafarroan. Txertaketa gunea Foremen egoitzan ezarriko dute, Arangurenen. Txertatu nahi dutenek nortasun agiria edo osasun txartela erakutsi beharko dute, eta zuzenean emanen diete bigarren dosirako ordua. | COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainaren abiada biziaraztea helburu, prozesuari beste bultzada bat ematea erabaki du Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak. Asteazkenetik, aldez aurretik ordurik eskatu beharrik gabe ere hartzen ahalko da zizta. Nafarra izan edo herrialdean bizi den 12 urteko herritar orok egiten ahalko du urratsa. Oraingoz, Foremen egoitzan irekiko dute horretarako bidea, asteko egun guztietan, 08:30etik 19:00etara.
Gobernuak azaldu duenez, aski izanen da nortasun agiria edo osasun txartela erakustea. Gainera, orduantxe zehaztuko diete txertoaren bigarren dosia hartzeko eguna eta ordua ere. Halaber, osasun agintariek argitu dute orain arteko bideak, hau da, zita eskatu eta emandako dataren arabera txertaketa gunera bertaratzeak, bere hartan segituko duela oraindik ere. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202269/josephine-baker-da-frantziako-panteoian-sartuko-den-lehen-emakume-beltza.htm | Kultura | Josephine Baker da Frantziako Panteoian sartuko den lehen emakume beltza | Azaroaren 30ean lurperatuko dituzte Panteoian aktore, abeslari eta dantzari afro-amerikarraren gorpuzkiak. Bertan sartuko duten seigarren emakumea izango da. | Josephine Baker da Frantziako Panteoian sartuko den lehen emakume beltza. Azaroaren 30ean lurperatuko dituzte Panteoian aktore, abeslari eta dantzari afro-amerikarraren gorpuzkiak. Bertan sartuko duten seigarren emakumea izango da. | Josephine Baker artista afro-amerikarra (Saint-Louis, Missouri, AEB; 1906-Paris, Frantzia, 1975) Frantziako Panteoian sartuko dute azaroaren 30ean. Frantziako historian erabakigarriak izan diren pertsonak omentzeko monumentua da Panteoia, eta Baker izango da han lurperatuko duten lehen emakume beltza. Gaur egun, 80 dira han lurperatuta daudenak: 75 gizon eta bost emakume.
Herritar asko agertu dira Baker Panteoaian sartzearen alde; horretarako kanpaina bat jarri zuten abian, eta 38.000 sinadura inguru bildu dituzte. Le Parisien hedabidearen arabera, erabakiaren alde agertu direnetako batzuk dira, besteak beste, Laurent Kupferman eta Pascal Bruckner idazleak, Laurent Voulzy abeslaria, eta Brian Bouillon-Baker artistaren semeetako bat.
Baker Panteoian sartzea defendatzen duen beste pertsonetako bat Jennifer Guesdon enpresaria da, eta, AFP berri agentziari adierazi dionez, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak euren eskaerari baietz esan zionean «poz handia» sentitu zuen. Presidenteak bakarrik onar ditzake monumentuan sartzen diren pertsonak, eta Guesdonek eskerrak eman dizkio hartutako erabakiagatik: «Eskerrik asko Errepublikako presidenteari baiezkoa emateagatik eta Josephine Bakerren balioak eta konpromisoak Nazioko Panteoira ekartzeagatik».
Agnès Pannier-Runacher Frantziako Ekonomia eta Finantzako Estatu idazkariak ere eman dizkio eskerrak Macroni: «Josephine Baker artista eta aktibista sutsuak erresistentzian parte hartu zuen, eta eskubide zibilen aldeko borrokan aritu zen Martin Luther Kingekin batera». «Eskerrik asko Emmanuel Macroni omenaldi honengatik», bukatu du.
Josephine Baker aktore, abeslari eta dantzariak arrakasta handia izan zuen 1920 eta 1930eko hamarkadetan. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Alemania naziaren aurkako erresistentziako kide bihurtu eta Frantziako Aire Indarretako tenienteorde laguntzaile izan zen. Gerra amaitzean, Baker eszenatokietara itzuli zen, eta Frantzian, Kuban eta Ameriketako Estatu Batuetan aritu zen bidaiatzen. Arrazakeriaren aurkako ekintzaile ere izan zen, eta Martin Luther Kingekin batera aritu zen eskubide zibilen aldeko borrokan. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202270/david-silva-realeko-jokalariaren-estatua-bat-jarriko-dute-manchesterren.htm | Kirola | David Silva Realeko jokalariaren estatua bat jarriko dute Manchesterren | Manchester Cityren Etihad estadioaren kanpoaldean jarriko dute, Vincent Kompanyren omenezko estatua batekin batera. Silvak hamar urtez jokatu zuen Cityn. | David Silva Realeko jokalariaren estatua bat jarriko dute Manchesterren. Manchester Cityren Etihad estadioaren kanpoaldean jarriko dute, Vincent Kompanyren omenezko estatua batekin batera. Silvak hamar urtez jokatu zuen Cityn. | Klub batek jokalari bati egin diezaioken aitortzarik handienetakoa egingo dio Manchester Cityk David Silvari. Datorren larunbatean, Cityren eta Arsenalen arteko neurketaren aurretik, jokalari kanariarraren estatua bat inauguratuko dute Etihad estadioaren kanpoaldean, Manchesterren (Erresuma Batua). Silvak Citytik alde egin zuenean erakutsi zuen klubak estatua hori ipintzeko asmoa, eta aste honetan beteko du emandako hitza.
Egun Realeko jokalari denak hamar denboraldi egin zituen Manchesterren. Klubaren historiako garairik oparoena izan da, eta Silvarekin batera aro horren ikur izan den Vincent Kompany atzelariaren estatuarekin bat inauguratuko dute kanariarrarena.
Klubak beste estatua bat ere jarriko du: Bartzelonak fitxatu berri duen Sergio Kun Aguerorena. Silvak, ordea, ezingo du inaugurazio ekitaldira joan, Realarekin larunbat honetan bertan ligako hirugarren jardunaldia jokatu beharko duelako Donostian, Levanteren aurka.
Manchester Cityk zabaldu duen irudia Kompanyren eta Silvaren omenaldia iragartzeko BERRIA
Hala ere, esker ona azaldu du Silvak: «Polita da halako aitortza bat jasotzea, betirako hor egongo den zerbaiten bidez. Badakit nolako garrantzia duen leku horretan estatua bat izateak. Gustatuko litzaidake nire familiak eta nire semeak ikustea, eta Manchesterren oroitzapen eder bat izatea», adierazi du.
Andy Scott artista eskoziarrak egin ditu Silvaren eta Kompanyren estatuak. Aitortu du lan zaila izan dela, are eta gehiago COVID-19ak baldintzatutako garaiotan: «Ezin izan naiz jokalariekin presentzialki bildu, eta une oro telematikoki eutsi behar izan diogu harremanari. Pixkanaka eraiki dugu elkarrekiko konfiantza», azaldu du.
Arabiarren proiektuaren ikur
Egungoaren aurretik izan zuen aro on bat Manchester Cityk, 1960ko hamarkadaren amaiera aldera: Premier League bat eta Europako Errekopa bat irabazi zituen klubak garai hartan. Ordutik, ordea, arazo ekonomiko larriak izan dira taldearen ibilbidearen ezaugarri nagusia.
Hori, 2008an Arabiar Emirerri Batuetako inbertsio talde bat heldu zen arte. Haiek berehala hasi ziren goi mailako jokalariei eskaintzak egiten, eta hala heldu zen 2008an bertan Robinho Real Madriletik. Ordura arte Ingalaterrako Ligan sekula egin zen fitxaketarik garestiena izan zen —40 milioi euro inguru ordaindu zituen Cityk—. Halere, denboraldi hartako liga hamargarren amaitu zuen taldeak.
Hurrengo udan, berriz, 150 milioi euro gastatu zituen taldeak fitxaketetan, eta hala heldu ziren Adebayor, Tevez, Lescott, Kolo Toure eta beste hainbat jokalari. Urtebete geroago heldu zen taldera Silva, Espainiarekin munduko txapeldun izan berritan. Ordutik, 2020ra arte, lau Premier League (2012, 2014, 2018 eta 2019, bi FA Cup (2011 eta 2019), bost Ligako Kopa (2014, 2016, 2018, 2019 eta 2020), eta hiru Community Shield (2012, 2018 2019) irabazi zituen Silvak citizen-ekin. Kapitain ere izan zen. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202271/hamar-kasutik-bederatzi-delta-aldaerakoak-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Hamar kasutik bederatzi delta aldaerakoak dira Hego Euskal Herrian | Kasu guztien %97 dira Nafarroan; %92 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Hamar kasutik bederatzi delta aldaerakoak dira Hego Euskal Herrian. Kasu guztien %97 dira Nafarroan; %92 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Delta aldaera jatorrizko aldaera baino kutsakorragoa dela ohartarazi dute adituek: ia halako bi dira kutsatzeko aukerak, eta hori nabaritu da Hego Euskal Herriko datuetan. Izan ere, hamar kutsatutik bederatzik baino gehiagok hartu dute aldaera hori, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak emandako datuen arabera. Zehazki, ia %100ekoa da aldaera horren presentzia Nafarroan: %97koa. Zertxobait apalagoa da beste hiru lurraldeetan: %92,1ekoa dela jakinarazi du ministerioak.
Aldaera horren hedapenak gora egin du azkenengo asteetan, eta, egun, bera da kezka handiena sortzen duena osasun publikoaren ikuspuntutik: alfa aldaeraren kutsakortasuna gainditu du; kutsakortasunaren gorakada %40 eta %60aren artean dago. Urte hasieran, kutsatze gehienak aldaera horretakoak ziren. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202272/nilofar-bayat-emakumeak-dira-kaltetuenak-ez-dute-eskubiderik.htm | Mundua | Nilofar Bayat: «Emakumeak dira kaltetuenak; ez dute eskubiderik» | Afganistandik irtetetako laguntza eman diotenei eskerrak eman dizkie Nilofar Bayatek, asteburuan Bilbora iritsitako gurpil aulkiko saskibaloi jokalariak. Bere ihesaren testigantza eman du: «Gure bizitza bakarrik salbatu ahal izan dugu» | Nilofar Bayat: «Emakumeak dira kaltetuenak; ez dute eskubiderik». Afganistandik irtetetako laguntza eman diotenei eskerrak eman dizkie Nilofar Bayatek, asteburuan Bilbora iritsitako gurpil aulkiko saskibaloi jokalariak. Bere ihesaren testigantza eman du: «Gure bizitza bakarrik salbatu ahal izan dugu» | Prentsa agerraldia egin du gaur Nilofar Bayat gurpil aulkiko saskibaloi jokalari eta Afganistango selekzioko kapitainak, EAEko CEAR-ek Bilbon duen egoitzan. Bayat joan den larunbatean heldu zen Bilbora, Madrildik. Talibanek gobernua hartu bezain azkar eman zuen larrialdi deia, eta laguntza eskatu zuen Kabuldik bertatik. Bilboko gurpil aulkiko Bidaideak taldeak erantzun zion, esanez bazuela lekua taldean, eta tramiteei ekin zien Bilbora irits zedin. «Oso pozik» eta «eskertuta» dagoela adierazi du Bayatek: «Eskerrik asko nire senarra eta biok hemen egon gaitezen lan egin duen jende guztiari».
Sentimendu horiek mikaztu egiten zaizkiola aitortu du, hala ere, Afganistango egoeraz pentsatzean. Gertatzen dena «amorruz» bizitzen ari dela adierazi du: «Oso amorratuta eta triste nago nire herrialdearengatik. Urte eta erdi izan dute talibanek herrialde osoko boterea hartzeko. Eta egun batean hiriburura heldu eta gobernua hartu dute. Ezin sinetsita gaude». Matxinoek boterea hartzea hogei urte atzera egitea dela nabarmendu du: «Orain antzezpen moduko bat egiten ari dira talibanak, baina duela hogei urte baino arriskutsuagoak dira». Gogoan izan ditu, bereziki, emakumeak: «Emakumeak dira kaltetuenak; ez dute lanik, ezta eskubiderik ere».
Lortu duena galdu izanak bihotza «urratzen» dio Bayati: «Oso denbora laburrean erauzi didate hainbesteko esfortzuarekin eta lanarekin lortu dudan guztia». Talibanak haren etxera iritsitakoan ekin zion irtenbide bat bilatzeari. Haren bizitza jokoan ikusi zuen: «Badira nire bideo batzuk. Sakibaloian agertzen naiz batzuetan, baina beste askotan emakumeen eskubideak babesten ari naiz. Izua nuen, nire aurka erabil zitzaketelako».
Kabuletik Bilbora egindako bidaia ere kontatu du: «Dei bat jaso nuen, nire izena zerrenda batean ageri zela eta herrialdetik irten nintekeela esanez. Aireportura jo nuen berehala». Etxetik irtetean konturatu zen jende askoren helburua zela hegazkina hartzea: «Talibanez josia zegoen dena. Etengabe ari ziren tiroka, gu izutu nahian. Hegazkinen batera igotzeko asmoa genuen milaka lagun elkartu ginen. Senarra eta biok jo egin gintuzten. Hura izan zen talibanekin izan nuen lehen kontaktua». Bagajea ere kendu zietela salatu du: «Gure bizitza bakarrik salbatu ahal izan dugu».
Etorkizuna «itxaropenez» hartu nahi du Bayatek: «Berriro bizitzeko aukera daukat orain, nire senarrarekin hemen bizitzekoa. Hala ere, ezin diot muzin egin nire herriari». Afganistango jendea gogoan duela aitortu du: «Herenegun, nire ahizpari hots egin nion, jakiteko nola zegoen eta galdetzeko ea berandu baino lehen gurera etor zitekeen. Eta esan zidan atzo bere aurrean zortzi pertsona hil zituztela talibanek, umeak barne». Afganistanen ez dago etorkizunik, Bayaten iritziz: «Ezta itxaropenik ere. Ez daukat itzultzeko arrazoirik».
«Krisi humanitarioa»
Afganistandik ihes egiteko ahaleginean ari direnei harrera egin beharra aldarrikatu du EAEko CEAR-ek agerraldian. Horretan ari diren herrialdeen «esfortzua» txalotu du Patricia Barcena zuzendariak: «Krisi humanitarioaren berri ematen ari dira komunikabideak, eta jakina da herrialde asko ari direla esfortzua egiten, eta pertsona ugari hartu dituzte». Nabarmendu du egoera ez dela «berria», azken urte eta erdiko «gatazkaren» ondorioa baizik: «UNHCR-ren [Iheslarientzako Nazio Batuen Erakundeko Agentzia] arabera, 400.000 afganiarrek ekin diote ihesari». Gehitu du %80 emakumeak eta haurrak direla: «300.000 pertsona inguruk egin dute alde azken hamar-hogei egunetan. Gehienak herrialde mugakideetara joan dira, Pakistanera eta Iranera. Hau hasi besterik ez da egin».
Elena Valverde EAEko CEAR-eko lurralde koordinatzaileak nazioarteari dei egin dio: «Bat egiten dugu Nazio Batuen Erakundeak egin duen eskariarekin, eta nazioarteari dei egiten diogu ateak zabal ditzan eta pasabide humanitarioak gaitu eta prestatu ditzan». Tresnak badaudela nabarmendu du, eta «2015ean Siriarekin gertatu» zenarekin parekatu du egungo egoera, egin behar ez denaren adibide gisa. «Europak ezin du pertsonen salerosketan hasi herrialdekako kuotekin», gaineratu du. |
2021-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/202273/osasunak-0-0-berdindu-du-celtaren-aurka.htm | Kirola | Osasunak 0-0 berdindu du Celtaren aurka | Zaleak Sadarrera itzuli dira urte eta erdiren ostean. Penalti bat huts egin dute gorriek. | Osasunak 0-0 berdindu du Celtaren aurka. Zaleak Sadarrera itzuli dira urte eta erdiren ostean. Penalti bat huts egin dute gorriek. | Osasunak ezin izan die garaipenik eskaini urte eta erdiren ondoren Sadarren izan diren zaleei. Gorriek 0-0 berdindu dute Celtaren aurka, eta hamalaugarren dira sailkapenean, bi punturekin. 7.700 zale izan dira futbol zelaian.
Jagoba Arrasatek aldaketak egin ditu hasierako hamaikakoan, eta Budimir aulkian utzi du. Haren ordez, Kike Garcia izan da lehen zatian ezkerretik zein eskuinetik iristen zitzaizkion erdiraketak errematatzeko arduraduna. Izan ditu gol aukerak Eibarreko jokalari ohiak, baina ez du asmatu.
Ruben Garcia eta Kike Barja izan ditu lagun Kike Garciak Osasunaren aurreko lerroan. Atzean, Aridane hasierako hamaikakora itzuli da, lehen jardunaldian lesio batengatik jokatu ezinda egon ondoren; David Garcia izan du bikotekide atzean erdian; azken horrek 200. partida jokatu du gaur Osasunaren elastikoarekin.
Hau izan da Osasunaren hasierako hamaikoa: Sergio Herrera; Nacho Vidal, Aridane, David Garcia, Manu Sanchez; Moncayola, Torro, Darko; Kike Barja, Kike Garcia eta Ruben Garcia.
Celtak ez du indarrik gorde Osasunaren aurka jokatzeko. Hau izan da hasierako hamaikakoa: Dituro; Kevin, Araujo, Dominguez, Javi Galan; Tapia; Brais Mendez, Denis Suarez, Nolito; Iago Aspas eta Santi Mina.
Lehen zatian bizi jokatu dute baloia gorriek, eta Galiziako taldeko jokalariak nahasi egin ditu behin baino gehiagotan. Lehen zati horretan, Osasunak agindu du zelaian, baina Sadarrera itzuli diren zaleek ezin izan dute golik ospatu. Bigarren zatia hasi eta berehala izan du Osasunak partidako gol aukerarik garbiena. Kike Garciari penaltia egin dio Dominguezek, baina Diturok Ruben Garciaren jartiketa oinarekin geratu du.
Arrasatek aldaketak egin ditu penaltiaren ostean, batik bat erasoan. Lehenik, Barjaren ordez Torres zelairatu da, eta, gero, Chimy Avila eta Budimir zelairatu dira Ruben Garcia eta Kike Garciaren ordez. Gol aukerak, ordea, ez dira lehen zatian bezain garbiak izan, nahiz eta erritmo azkarrean jokatu duten Arrasateren jokalariek. Partida amaitu aurretik, Cote eta Javi Martinez zelairatu dira Manu Sanchez eta Darkoren ordez.
Avilak bi gol aukera eder izan ditu partida amaitzear zela. Lehenengoan, buruz kanpora bota du Torresek erdiratutako baloia. Bigarrengoan, Coteren erdiraketa bat errematatu du buruz, baina Diturok gelditu du. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202292/europako-azken-uholdeak-bederatzi-aldiz-gertagarriagoak-izan-ziren-klima-larrialdiaren-ondorioz.htm | Mundua | Europako azken uholdeak bederatzi aldiz gertagarriagoak izan ziren klima larrialdiaren ondorioz | Ikerketa baten arabera, berotze globalaren ondorioz prezipitazioak %3-%19 indartsuagoak dira Frantzia eta Belgika ekialdean, Alemania mendebaldean, Herbehereetan eta Suitza iparraldean | Europako azken uholdeak bederatzi aldiz gertagarriagoak izan ziren klima larrialdiaren ondorioz. Ikerketa baten arabera, berotze globalaren ondorioz prezipitazioak %3-%19 indartsuagoak dira Frantzia eta Belgika ekialdean, Alemania mendebaldean, Herbehereetan eta Suitza iparraldean | Ikerketa batek argi zegoena baieztatu du: berotze globalak eragin zuzena eduki zuela joan den uztailean Europa erdialdeko zenbat tokitan gertatutako uholdeetan. Eta, bide batez, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen azken txostenean nabarmendutakoa indartu du. World Weather Attribution taldeko zientzialarien ikerketa baten arabera, eurite horiek bat eta bederatzi aldiz gertagarriagoak izan ziren klima larrialdiaren ondorioz. Lanaren beste ondorio nagusia da prezipitazio horiek %3-%19 indartsuagoak direla Europako leku horietan.
Joan den uztailaren erdialdean eurite handiak jasan zituzten Frantzia eta Belgika ekialdean, Alemania mendebaldean, Herbehereetan eta Suitza iparraldean, eta gutxienez 220 pertsona hil ziren. Kalte materialak handiak izan ziren. Hain zuzen, Europako eremu horretan klima larrialdiak muturreko fenomeno meteorologikoei nola eragin diezaiekeen aztertu dute.
«Uholde horien kostu ekonomiko eta humano erraldoiek gogorarazten dute mundu osoko herrialdeek prestatu beharra daukatela klima fenomeno muturrekoi aurre egiteko. Gas isurketak murrizteko premia larria dugu, arrisku horiek eskuetatik are gehiago ihes egin ez diezaguten», nabarmendu du ikerketaren egileetako batek, Maarten Van Aalst Twenteko Unibertsitateko (Herbehereak) irakasleak. Beste 38 zientzialarik parte hartu dute lanean. Neurri meteorologikoak eta bereizmen handiko programa informatikoak baliatu dituzte ikerketarako.
Talde horretako zientzialariek ohartarazi dute Europako eremu horretan batez besteko tenperaturek gora egin ahala geroz eta ohikoagoak izango direla gisa horretako fenomenoak. «Gertakari arraroa da, baina horrelako gertakari arraroetarako prest egon behar dugu», adierazi du Van Aalstek.
Ikerketa moldea
Ikerketa egiteko, uholdeen aurretik izandako euri jasak izan dituzte kontuan. Izan ere, uholdeei buruzko informazio zehatzagoa emango zieten neurtzaile hidrologikoetako batzuk txikitu zituen uraren indarrak. Oraingoan erabili duten metodologia aplikatu izan da, batez ere, muturreko bero boladak aztertzeko. Hain zuzen, molde horretako bero boladek sute handiak eragin dituzte azken hilabeteotan Errusian, Turkian, AEBetan eta Grezian, besteak beste. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202293/detaileak-asko-lantzea-gustatzen-zaigu-estanpatuak-eta-brodatuak.htm | Kultura | «Detaileak asko lantzea gustatzen zaigu: estanpatuak eta brodatuak» | Irene Iruretak eta Karmele Gorroñok Irrimarra ilustratzaile taldea osatzen dute 2016tik. Muralak, afixak eta liburuak egiten dituzte. Miren Amurizaren kontakizun bat eta Joseba Sarrionandiaren beste bat margotzen ari dira udan. | «Detaileak asko lantzea gustatzen zaigu: estanpatuak eta brodatuak». Irene Iruretak eta Karmele Gorroñok Irrimarra ilustratzaile taldea osatzen dute 2016tik. Muralak, afixak eta liburuak egiten dituzte. Miren Amurizaren kontakizun bat eta Joseba Sarrionandiaren beste bat margotzen ari dira udan. | Liluragarriak dira Karmele Gorroñok (Galdakao, Bizkaia, 1987) eta Irene Iruretak (Zumaia, Gipuzkoa, 1989) egindako muralak. Hamasei egin dituzte dagoeneko, hala nola Donostiako Ernest Lluch haur liburutegian, Bilboko El Perro Chico tabernan, Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) Emakumeen Etxean, Urnietako (Gipuzkoa) musika eskolan, Galdakaoko haur parkean, Zumaiako Nikol tabernan, Bernedoko (Araba) euskal udalekuetan, eta Arrasateko (Gipuzkoa) liburutegian.
Karmele Gorroño, Galdakaoko bere estudioan. ARITZ LOIOLA / FOKU
Batzuentzat ezagunak izango dira liburuak egin dituztelako: esate baterako, Koldo Izagirrek idatzitako Altzoko Handia eta Kutixi album serieko sei aleen ilustratzaileak dira. Eta beste batzuek Booktegi.eus guneko bideozko ipuinetako irudiak ikusiko zituzten.
Irrimarra taldeko Karmele Gorroñorekin solas egin du BERRIAk.
Noiz hasi zinen marrazten?
Beti marraztu izan dut. Pintura eskoletara ere joaten nintzen txikitan. Arkitektura ikasten hasi nintzen, baina Arte Ederretara pasatu nintzen bi urteren buruan. Orduan ekin nion berriz marrazteari.
Noiz hasi zineten elkarrekin, Irrimarra talde gisa?
Leioan ezagutu genuen elkar Irenek eta biok, unibertsitatean. Jolasean bezala hasi ginen elkarrekin marrazten, tarte libreetan, denbora-pasa: batek forma bat hasi eta besteak irudia egiten segitu. Horrela hartu genuen ohitura lanak biok batera egiteko. Ikasketak bukatu eta gero hasi ginen Irrimarra izenarekin lanak egiten, 2016an. Irenek badu bere lan txokoa Zumaian, eta nik Galdakaon.
Nolakoa da zure lantokia?
Lonja bat da, etxe baten behealdean. Leihotik argi naturala sartzen da.
Nola margotzen duzu zuk?
Aulkian eserita. Mahai arrunt baten gainean.
Badauzkat nire zulotxoan. Ikaselkar, 2020. Testua: Alaine Agirre.
Zein izan zen aurreneko argitalpena?
Uste dut Galdakaoko Udalak ordaindutako liburuxka bat izan zela, Soinu kuttunak deitzen dena. Galdakaon umeren bat jaiotzen denean, liburu hori oparitzen zaio. Istorioan kontatzen da neskato batek oso gogoko dituela soinuak.
Zenbat liburu egin dituzue?
Hamar edo hamaika. Koldo Izagirrerekin sei. Eta gainerakoak Pello Añorga, Karmele Mitxelena, Alaine Agirre eta Fito Rodriguez idazleekin.
Zeinentzat egiten dituzue zuen lan profesionalak?
Erein, Elkar eta Txalaparta argitaletxeekin atera dira liburu horiek. Baina udalentzat, liburutegientzat, eta diseinu eta komunikazio enpresentzat lan egiten dugu. Jatetxeren bat ere izan dugu.
Muralak egin izan dituzue?
Asko, bai. Hamasei. Liburutegietan, gazteleku batean, frontoi batean... Galdakaoko haur parkean egin dugu aurten. Agian beste lekuren batean egin beharko dugu udazkenean.
Zein lan egiten diharduzu orain?
Eskola agenda pare bat. Eta bi album ilustratutan sartuta gaude: Joseba Sarrionandiaren kontakizuna da bat, Ikaselkar etxearentzat; eta beste kontakizuna Miren Amurizarena da, pailazoentzat.
Zein estilo maite duzu?
Altzoko Handia eta Kutixiren gezurrak. Erein, 2018. Testua: Koldo Izagirre.
Koloreen zaleak gara. Figuratiboak dira gure irudiak, bolumen nahikorekin. Detaileak asko lantzea gustatzen zaigu: jantziak, estanpatuak eta brodatuak. Disfrutatu egiten dugu horretan.
Zein dira gai nagusiak?
Gure irudietan gizakia ez azaltzea oso arraroa da. Edo animaliak. Gorputz osoak, aurpegiak ere bai laminetan eta koadroetan, denetik. Geuk asmatutako pertsonaiak izaten dira.
Zein tresna erabiltzen dituzue gehien?
Arkatza eta pintzela dira gure tresna nagusiak. Zirriborroak arkatzez egiten dira, eta, irudia osatuta daukagunean, pintzelez egiten dugu koloreztatzea, gouachez. Ez ditugu errotuladoreak eta argizariak erabiltzen. Eta arkatza bera ere ez da ikusten.
Zerekin aproba egingo zenuke gustura?
Josten eta brodatzen ari gara orain. Asko gustatzen zaigu. Arte Ederretan egiten genituen grabatuen eta serigrafiaren falta sumatzen dut, baina horretarako leku eta tresna bereziak behar dira. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202294/motzean.htm | Motzean | Motzean. | Kolore bat. Turkesa.
Margo mota bat. Gouache.
Pantone zenbaki bat. 3560C.
Tresna bat. Arkatza, beti erabiltzen dut.
Koadro bat. Bertikala.
Marrazkilari bat. Albertine (Dardagny, Suitza, 1967), Mon tout petit-en egilea, Germano Zullorekin. | ||
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202295/egoitzetako-neurriak-zorroztea-adostu-dute-jaurlaritzak-eta-foru-aldundiek.htm | Gizartea | Egoitzetako neurriak zorroztea adostu dute Jaurlaritzak eta Foru Aldundiek | Intzidentzia handia duten eremuetan txertatu gabeko langileei astean behin PCR proba bat egitea proposatu dute, eta hamabostean behin txertatutakoei. Proba egitea borondatezkoa izango dela argitu du Arabako Foru Aldundiak. | Egoitzetako neurriak zorroztea adostu dute Jaurlaritzak eta Foru Aldundiek. Intzidentzia handia duten eremuetan txertatu gabeko langileei astean behin PCR proba bat egitea proposatu dute, eta hamabostean behin txertatutakoei. Proba egitea borondatezkoa izango dela argitu du Arabako Foru Aldundiak. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek zentro soziosanitarioetako neurriak indartzea erabaki dute. Zahar etxeetan indarrean zen protokoloa eguneratu egin dute, eta, aurrerantzean, zorrotzagoak izango dira neurriak birusak intzidentzia handia duten eremuetan. Hala, adostu dutenez, 100.000 biztanleko intzidentzia tasa metatua 300 kasukoa edo hortik gorakoa den lurralde historikoetan txertatu gabe dauden langileei PCR proba bat egingo zaie astean behin, eta txertatuta daudenei, berriz, hamabostean behin. Arabako zahar etxeetako langileen kasuan, lurralde horretako foru aldundiak erabaki du txertatu gabeko langileei astean birritan egitea test diagnostikoa. Nolanahi ere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoitzetako langileak ez dituzte behartuko proba diagnostiko horiek egitera, eta, beraz, borondatezkoa izango da. Hala baieztatu diete Arabako Foru Aldundiko iturriek albiste agentziei; indarrean den legediarekin ezin da inor behartu proba diagnostiko bat egitera, iturri horien arabera.
Egoiliarrak
Horrez gain, Eusko Jaurlaritzak eta hiru foru aldundiek gaur adostu duten protokolo berriaren arabera, zentrora sartzean proba diagnostikoa egingo zaie egoiliar guztiei, txertoa hartuta egon ala ez. Orain arte, txertoa hartu gabe zutenei bakarrik egiten zitzaizkien probak.
Eusko Jaurlaritzak eta foru aldundiek jakinarazi dute lehentasuna emango dietela zentro sanitarioetako zaintza eta prebentzio mekanismoei. Ohar batean gogorarazi dute txertaketarekin kasu positiboak nabarmen gutxitu diren arren txertoak ez duela erabat desagerrarazten kutsatzeko arriskua, eta, beraz, beharrezkoa dela egoitzetako neurriak hartzen jarraitzea. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202297/marion-cotillardi-emango-diote-donostia-saria.htm | Kultura | Marion Cotillardi emango diote Donostia saria | Aktore frantziarrak irailaren 17an jasoko du saria, inaugurazio ekitaldiko galan. Hainbat sari irabazitakoa da, tartean Oscar bat. Aurtengo beste Donostia saria Johnny Deppi emango diote, eta irailaren 22an jasoko du. | Marion Cotillardi emango diote Donostia saria. Aktore frantziarrak irailaren 17an jasoko du saria, inaugurazio ekitaldiko galan. Hainbat sari irabazitakoa da, tartean Oscar bat. Aurtengo beste Donostia saria Johnny Deppi emango diote, eta irailaren 22an jasoko du. | Marion Cotillard (Paris, 1975) aktore frantziarrak jasoko du Donostia saria Zinemaldiaren inaugurazio ekitaldian, irailaren 17an, Kursaaleko auditoriumean. Frantziako zinemagintzan azken bi hamarkadetan gehien nabarmendu diren aktoreetako bat da Cotillard, eta Hollywooderako jauzia ere egin du. Halaber, hainbat sari irabazi ditu azken hogei urteotan osatu duen ibilbidean; esaterako, Oscarra, Urrezko Globoa eta Bafta saria eskuratu zituen La Môme / La Vie en Rose (Oliver Dahan, 2007) filmean egindako lanagatik. Michael Mann, Christopher Nolan, Woody Allen, Steven Soderbergh eta James Gray zuzendariekin lan egin du, besteak beste. Aurtengo beste Donostia saria Johnny Deppi emango diote. 69. Zinemaldia irailaren 17a eta 25a bitartean egingo dute.
Jean-Claude Cotillard aitaren antzezlanetako batean egin zuen debuta aktore gisa Cotillardek, artean haurra zela. Telebistako zenbait telesailetan parte hartu ondoren, L’histoire du garçon qui voulait qu’on l’embrasse (Philippe Harel, 1994) filmean izan zuen lehen rola. Taxi (Gerard Pires, 1998) filmean egindako lanari esker, Cesar sarietarako izendapena jaso zuen. Geroago Lilly Bertineauren rola bete zuen, berriz ere, Taxi 2 (2000) eta Taxi 3 (2003) filmetan (biak Gerard Krawczyk zuzenduak).
Cesar sarietarako bigarren izendapena Les jolies choses (Gilles Paquet-Brenner, 2001) pelikulan egindako lanari esker jaso zuen —bi ahizpa bikirena egin zuen—, eta Frantzian are ospe handiagoa lortu zuen Jeux d’enfants (Yann Samuell, 2003) komedia erromantikoari esker. Hortik Hollywoodera egin zuen jauzi Tim Burtonen eskutik (Big Fish, 2003), eta hurrengo urtean bere lehen Cesar saria jaso zuen Un long dimanche de fiançailles (Jean-Pierre Jeunet, 2004) gerra osteko drama erromantikoan egindako lanagatik.
Edith Piaf abeslari ospetsuaren interpretazio txalotuarekin (La Môme / La Vie en Rose) urrats erabakigarria egin zuen Cotillardek bere ibilbidean. Film horrekin, frantsesez egindako antzezpen batengatik Oscar saria irabazi zuen emakumezko lehen aktore frantsesa bihurtu zen, eta Urrezko Globoa, Bafta eta Cesar sariak ere eskuratu zituen.
Donostiako Zinemaldiak bi Donostia sari emango ditu aurten. Orain dela aste batzuk jakinarazi zuten antolatzaileek Johnny Depp aktoreak ere jasoko duela ibilbide bati aitortza egiten dion saria, eta orduan polemika handia piztu zen, aktorearen bikotekide ohi Amber Heardek Deppen kontrako salaketa egina duelako tratu txarrengatik.
Horri lotuta, Donostiako Zinemaldiak eta (H)emen ikus-entzunezkoen eta arte eszenikoen sektoreetako emakume profesionalen elkarteak lan jardunaldi bat antolatuko dute zinemaldiaren barruan. Ohar bidez jakinarazi dutenez, helburua genero berdintasunarekin zerikusia duten gaiei buruz hausnartzea, eztabaidatzea eta akordioak lortzen saiatzea izango da. Zinemaldiak eta (H)emenek elkarrekin landuko dute eztabaida eragin duten gaien zerrenda.
Anderson eta Campionen filmak, Perlak sailean
Wes Andersonen The French Dispatch eta Jane Campionen The Power of the Dog filmak emango dituzte Zinemaldiko Perlak sailean, eta Publikoaren Saria irabazteko lehiatuko dira. Andersonen filma Cannesen estreinatu zuten orain aste batzuk, eta Campionena Veneziako Mostrako sail ofizialean estreinatuko dute irail hasieran.
Anderson estatubatuarraren pelikula egunkari baten erredakzioan girotuta dago, eta parte hartu duten aktoreen artean daude Adrien Brody, Bill Murray, Tilda Swinton, Frances McDormand eta Benicio del Toro, besteak beste. Campion zeelandaberritarraren filmak izen bereko Thomas Savageren eleberri bat du oinarrian, eta bi anaiaren arteko gatazka bat kontatzen du. Filmeko protagonisten rola jokatu dute Benedict Cumberbatchek eta Jesse Plemonsek.
Beste festibaletan jada estreinatu dituzten filmak biltzen ditu Perlak sailak. Hamabost filmek osatuko dute saila, eta, gaur iragarritakoez gain, Celine Sciammaren Petite maman, Paul Verhoevenen Benedetta eta Ryusuke Hamaguchiren Guzen to sozo izango dira garaikurra lortzeko hautagaien artean, baita Emmanuel Carrere idazlearen Ouistreham ere; lehiaketatik kanpo emango dute hala nola Julia Ducournau zuzendariaren Titane obra, Cannesko aurtengo zinemaldiko irabazlea. Hamabi film arituko dira lehian. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202298/kartzelara-bidali-dute-ziburun-andre-bati-eraso-egitea-egotzita-atxilotutako-gizona.htm | Gizartea | Kartzelara bidali dute Ziburun andre bati eraso egitea egotzita atxilotutako gizona | Larriki zauriturik dago 40 bat urteko emakumea, erietxean, baina, medikuen arabera, arriskutik kanpo dago. | Kartzelara bidali dute Ziburun andre bati eraso egitea egotzita atxilotutako gizona. Larriki zauriturik dago 40 bat urteko emakumea, erietxean, baina, medikuen arabera, arriskutik kanpo dago. | Iragan ostiral arratsean, gizon batek emazte bati eraso zion labanaz. Hamar bat labankada eman zizkion, ikerketaren lehen zantzuen arabera. Gizona ihesi joan zen erasoaren ostean, eta Frantziako Polizia haren bila aritu zen; azkenean, igandean atxilotu zuten, Ziburun. Lehen ikerketaren arabera, ez dago «harreman jakinik» bien artean.
Gizonezkoak Baionako Justizia Auzitegian deklaratu du, eta hura espetxeratzeko agindu dute. Homizidio saio bat egitea leporatu diote. Larriki zauriturik dago 40 bat urteko emakumea, erietxean, baina, medikuen arabera, arriskutik kanpo dago. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202299/andrew-cuomok-agur-esan-dio-hamar-urtez-izandako-karguari.htm | Mundua | Andrew Cuomok agur esan dio hamar urtez izandako karguari | New Yorkeko Gobernadore ohiak abuztuaren 10ean eman zuen dimisioaren berri, 11 emakumek sexu abusuak egitea egotzi ondoren. Lehen aldiz emakume batek hartu du kargua. | Andrew Cuomok agur esan dio hamar urtez izandako karguari. New Yorkeko Gobernadore ohiak abuztuaren 10ean eman zuen dimisioaren berri, 11 emakumek sexu abusuak egitea egotzi ondoren. Lehen aldiz emakume batek hartu du kargua. | Azken bi asteotako anabasa politikoaren eta mediatikoaren ostean, New Yorkeko gobernadore Andrew Cuomok kargua utzi zuen atzo. Zapore gaziarekin eman zion agurra hamar urtez izandako karguari; izan ere, sexu abusuekin lotutako salaketek behartu dute paisaia politikotik urruntzera.
Iragan abuztuaren hamarrean eman zuen Cuomok dimisioaren berri, New Yorkeko fiskal nagusi Letitia Jamesen bulegoak haren inguruko txostena argitaratu ondoren: hamaika emakumek Cuomoren aurkako salaketak aurkeztu zituzten, sexu jazarpena eta indarkeria egotzita. Gobernadore ohiak aitortu zuen bere ekintzek langileak deseroso sentiaraz zitzaketela, baina ukatu egin zituen sexu abusuak.
Jamesek plazaratutako txostenak eragindako presioek kargua uztera bultzatu zuten Cuomo; besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Bidenek dimisioa aurkezteko eta «lasai joateko» aholkatu zion. 63 urteko politikariak bere errugabetasuna defendatu zuen, baina kargua uztea erabaki zuen: «Egoera ikusita, laguntzeko egin dezakedan onena albo batean jarri eta gobernukideei gobernatzen uztea da».
Geroztik, Cuomok ukatu egin du leporatutakoa, esanez salaketek «motibazio politikoa» dutela eta ez dagoela horien egiazkotasuna froga dezakeen ezer. Haren arabera, aipatutako sexu abusuak «gaizki-ulertuak» izan ziren, «belaunaldien arteko desberdintasunak» zirela medio.
Atzo arratsaldeko agerraldian, New Yorkeko fiskal nagusiari, politikariei eta hedabideei leporatu zien bera kargutik kentzeko presioa egitea: «Gobernuak salaketak politiko bihurtzen dituenean, eta prentsako tituluek frogarik gabe epaitzen dutenean, sistema judizialak huts egiten du. Hori emakumeen, gizonen eta gizartearen kalterako da. Egia denborarekin azalduko da».
Salaketak aurkeztu zituzten emakumeek, berriz, irmo eutsi diete beren bertsioei. Emakumeek sexu jazarpenak, iruzkin desatseginak eta ukituak egitea leporatu zioten Cuomori. Gehienak haren lankideak izandakoak dira.
AEBetako telebista batean elkarrizketatu zuten haren salatzaileetako bat, Brittany Commisso. 32 urteko emakumeak Cuomorentzat egin zuen lan, eta, salatu zuenez, bitan jasan behar izan zituen nagusiaren ukituak: «Egin zidana delitu bat da; legea hautsi zuen».
Comissok azaldu zuen denbora luzez egon zela isilik, Cuomok eta haren ingurukoek bere izen ona zikinduko zuten beldur, «beste batzuekin egiten ikusi eta entzun nien bezala». Hain zuzen, 165 orrialdeko txostenaren arabera, Cuomok eta haren laguntzaileek mehatxatu egin zituzten beren kexak publiko egin eta lan giro toxikoa salatu zuten emakumeak, eta haien aurkako kanpainak sustatu zituzten, biktimei sinesgarritasuna kentzeko.
Alyssa McGrathek eta Virginia Linmiatisek ere Cuomoren aurkako salaketak aurkeztu zituzten. Bi emakumeek gobernadore oiharen bulegoan egiten zuten lan, eta biek salatu dute ukituak eta iruzkin desatseginak egin zizkiela. Fiskaltzaren jarrera txalotu dute, eta «pozik» daudela adierazi, Cuomok ez duelako karguan segituko.
Txostena egiteko, hainbat hilabetez ikertzen aritu da fiskaltza, eta gutxienez 200 pertsona elkarrizketatu dituzte. Cuomoren aurkako salaketak indarrean daude, eta haren aurkako ikerketa martxan dago. Sexu jazarpenagatik ireki dioten auzia ez da, ordea, gobernadore ohiaren arazo bakarra; izan ere, agintaldian egindako ustezko irregulartasunak ikertzen ari dira: aztertzen ari dira ea gezurra esan ote zuen COVID-19ak adinekoen egoitzetan eragindako heriotzen inguruan, bere irudia hobetzeko, eta ea funts publikoetatik 5 milioi dolar lortu zituen pandemiari buruzko liburu bat idazteko.
Lekukoa pasatu diote
Kathy C. Hochul politikari demokrata izendatu dute gaur New Yorkeko gobernadore; kargua eskuratu duen lehen emakumea bilakatu da horrela. 62 urteko politikariak estatuko Kapitolioan hartu du kargua, Janet DiFiore estatuko epaile nagusiak gidatutako zeremonia pribatu batean.
Gobernadore gisa egindako lehen agerraldian, emakumeei ohore egin die Hochulek: «Kargua hartuko nuela jakin nuenean, nire aurreko emakume guztiengan pentsatu nuen, ama barne, eta historian aurretik egondako emakume askok lekukoa pasatu zidatela sentitu nuen». Gainera, gehitu du inork ez duela «toxikotzat» joko bere lantokia.
New Yorkeko estatua ez dago, baina, garairik bareenean. Batetik, delta aldaeraren gorakadaren ondorioz, geroz eta zailagoa da COVID-19aren pandemia kontrolatzea. Bestetik, ekonomiaren susperraldiak mantso egiten du aurrera.
Datozen egunetan osatuko du lantaldea Hochulek, eta iragarri du aste bukaerarako izendatuko duela gobernadoreordea. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202300/porrotxekiko-elkartasun-mezuz-bete-dira-sare-sozialak.htm | Politika | Porrotxekiko elkartasun mezuz bete dira sare sozialak | Larunbatean euskal presoen aldeko mobilizazioan parte hartu zuen pailazoak, eta txiolari batzuek salatu dute Porrotxen bidez haurrak «zigorgabetasuna eskatzeko arma gisa» erabiltzen direla. Erabiltzaile askok elkartasuna adierazi diote pailazoari. | Porrotxekiko elkartasun mezuz bete dira sare sozialak. Larunbatean euskal presoen aldeko mobilizazioan parte hartu zuen pailazoak, eta txiolari batzuek salatu dute Porrotxen bidez haurrak «zigorgabetasuna eskatzeko arma gisa» erabiltzen direla. Erabiltzaile askok elkartasuna adierazi diote pailazoari. | Sare Herritarrak antolatutako manifestazioa egin zuten larunbatean Donostian, Ibilian-ibilian, etxerako bidean lelopean. Milaka pertsona atera ziren kalera, besteak beste salbuespenezko espetxe politika bukatzea eta larri gaixo diren presoak askatzea eskatzeko. Bertaratutakoen artean zen Porrotx; Artzain Onaren katedraletik kairainoko bidea gidatu zuen haur motxiladunekin batera.
Txiolari batzuek pailazoaren parte hartzea salatu dute, eta adierazi dute Pirritx, Porrotx eta Marimototsek haurrei «ideologizazio txoil partzial eta etengabekoa» egiten dietela.
Consuelo Ordoñez ETAk hil zuen Gregorio Ordoñezen arreba izan zen lehena gertakaria gaitzesten: «Terroristen zigorgabetasuna eskatzeko arma gisa erabilitako haurrak. Ez diete kontatuko hitz egiten duenaren aita kartzelan dagoela norbait hiltzeagatik edo hiltzen laguntzeagatik. ETAk haiek bezalako 22 haur hil zituela eta gutxienez beste 1.635 umezurtz utzi zituela. Gaur, Donostian».
Ordoñezen txioa erreferentziatzat hartuz, pailazoek «kontakizun interesatuki aldrebesa» egiten dutela adierazi du beste erabiltzaile batek. Eta gaineratu du «Pirritx eta Porrotxek haurrei xaloki egiten dieten ideologizazio txoil partzial eta etengabekoa bereziki lotsagarri» zaiola.
Asko dira Porrotxen alde agertu direnak, eta pailazoarekiko elkartasun, babes eta maitasun mezuz bete dira sare sozialak. Euskal Herrian «ezinbestekoak» direla aldarrikatu dute erabiltzaileek, eta adierazi dute haien kontrako mezuek «hamarkadetan zehar Pirritx eta Porrotxek jasan duten kriminalizazio kanpaina elikatu besterik» ez dutela egiten.
Porrotxek trasmititutako balioak nabarmendu ditu beste txiolari batek; besteak beste, elkartasuna, bizitza bizigarria, tristuraren garrantzia eta poztasun kolektiboa. «Mila gauza on eta ez-neutral erakutsi dizkigu», gaineratu du.
Exprai artistak ere adierazi dio babesa pailazoari, eta gaiarekiko duen iritzia plazaratu du Naiz-en egin duen zintan. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202301/bangladeshen-74-rohingya-atxilotu-dituzte-kanpamentu-batetik-ihes-egiteagatik.htm | Mundua | Bangladeshen 74 rohingya atxilotu dituzte kanpamentu batetik ihes egiteagatik | Errefuxiatuek debekatua dute kanpalekuetatik irtetea, eta horren aitzakian atxilotu dituzte. | Bangladeshen 74 rohingya atxilotu dituzte kanpamentu batetik ihes egiteagatik. Errefuxiatuek debekatua dute kanpalekuetatik irtetea, eta horren aitzakian atxilotu dituzte. | Bangladeshko Poliziak 74 rohingya atxilotu ditu gaur errefuxiatuen kanpamentu batetik ihes egiteagatik. Errefuxiatuak Cox's Bazarreko kanpalekuan zeuden, herrialdearen hego-ekialdean daudenetako batean. Milaka lagunek Myanmartik hara alde egin zuten 2017an.
Errefuxiatuek debekatua dute kanpalekutik irtetea, eta aitzakia horrekinn atxilotu dituzte; ilegalki kanpamentua uztea egozten diete. Gauez egin dituzte atxiloketak, abisu bat jaso ostean.
Cox's Bazarreko kanpamentuetan milioi bat rohingya inguru daude. Bangladeshek iaz hasi zuen errefuxiatu horiek birkokatzeko prozesu bat, eta haietako milaka Bashan Charrera eraman zituen, Bengalako badian dagoen 40 kilometro karratuko uharte batera. Eztabaidagarriak dira roghingyek han dituzten bizi baldintzak; izan ere, azken hilabetean gutxienean 11 errefuxiatu hil ziren handik ihes egin nahian, eta beste hamasei desagertuta daude oraindik.
Gobernuak ziurtatu du uhartera joatea hautazkoa dela iheslarientzat, baina errefuxiatuek eta haiekin lanean ari diren giza eskubideen aldeko elkarteek salatu dute uhartera joatera behartzen dituztela. Bhasan Char uhartea duela hogei urte azaleratu zen itsasotik, eta zikloi garaian uholde ugari izaten dira han.
Lau urte
Aurki beteko dira lau urte Bangladeshera milaka birmaniar heldu zirenetik. Rohingya errefuxiatuek Bangladeshera jo zuten Myanmarren jasan duten indarkeriatik ihesi.
2017an, ARSA Arakango Rohingya Askapenerako Armadak segurtasun indarren hainbat egoitzari eraso zien, eta hamabi militar hil zituen. Eraso horrek, ordea, ondorio askoz ere odoltsuagoa izan zuen: armada eta milizia budistak 59 herritan sartu, 7.000 etxe erre eta 400 rohingya hil zituen. MSF Mugarik Gabeko Medikuek etnia musulmanaren aurkako jazarpenari buruz zabaldutako datuen arabera, Myanmarko armadak gutxienez 6.700 rohingya hil zituen hilabetean —abuztuaren 25etik irailaren 24ra—; haietatik 730, haurrak.
Gertakari horrek exodoa eragin zuen, eta, lau urteren ostean, oraindik ez da konpondu auzia. Myanmarrera itzuli nahi dute Bangladeshera ihes egin zuten rohingyek, baina oraingoz ez dute nahikoa berme itzulera seguru bat izateko. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202302/aebek-baieztatu-dute-ez-dutela-aldatuko-kabuldik-erretiratzeko-epemuga.htm | Mundua | AEBek baieztatu dute ez dutela aldatuko Kabuldik erretiratzeko epemuga | Etxe Zuriak zehaztu du Talibanek adostutakoa betetzen badute, datorren astearterako utziko dutela Kabulgo aireportua. Matxinoek aireporturako sarbideak itxi dituzte, hango egoera «kaotikoa» dela argudiatuta. | AEBek baieztatu dute ez dutela aldatuko Kabuldik erretiratzeko epemuga. Etxe Zuriak zehaztu du Talibanek adostutakoa betetzen badute, datorren astearterako utziko dutela Kabulgo aireportua. Matxinoek aireporturako sarbideak itxi dituzte, hango egoera «kaotikoa» dela argudiatuta. | Jakin-min handia zegoen Joe Biden AEBetako presidenteak zer erabakiko zuen talibanekin adostutako epearen inguruan, eta, G7ko goi mandatarien bilera bukatu eta gutxira, Etxe Zuriko iturri batek CNN telebista kateari baieztatu dio ez dela aldaketarik izango hasierako planean: «Biden presidenteak, segurtasun nazionalerako bere talde osoarekin kontsulta egin ostean, erabaki du abuztuaren 31ko epemugari eustea Afganistango tropak erretiratzeko». Lehentxeago, Pentagonoak ere jakinarazi du ez dela aldaketarik izango epeetan, John Kirby bozeramailearen bidez. «Detaileak» ematea baztertu duen arren, Kirbyk adierazi du ez duela «desberdintasun handirik» ikusten AEBetako Gobernuak publikoki egindako adierazpenen eta talibanekin izandako elkarrizketen artean: «Talibanak oso argi utzi dute zer espero duten».
Bileraren ostean, Jen Psaki Etxe Zuriko Prentsa idazkariak jakinarazi du horretarako baldintza bakarra talibanek hitzartutakoa betetzea dela: «Misioa hilaren 31an bukatzea talibanen koordinazio jarraituaren mende dago, tartean Kabulgo aireporturako sarbidea libre uztea», adierazi du. Izan ere, atzerriko indarrek datorren astearterako amaitu behar dituzte ebakuazioak, talibanekin adostutakoaren arabera, baina, Kabulgo aireportuko egoera ikusirik eta bere aliatuen presioak tarteko, epea luzatzeko aukeraz hitz egin zuen herenegun Joe Biden AEBetako presidenteak.
Hori egiteak izango dituen «ondorioez» ohartarazi zuten ondoren talibanek, baina, adierazpen publikoak alde batera utzita, bi aldeen arteko negoziazioak izan direla ere jakin da gaur, The Washington Post egunkariaren bidez. Hedabide horrek zabaldu duenez, William Burns CIA AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentraleko zuzendaria talibanen ordezkaritza batekin bildu zen atzo Kabulen; besteak beste, Abdul Ghani Baradar mullarekin, haien lider politiko nagusietako batekin. Egunkariak dio epeen luzapenaz hitz egin zutela. Muyahidek esan zuen ez duela bilera horren inguruko informaziorik, baina ez du ukatu negoziazioak izan direnik.
Ikusteko dago AEBen aliatuek nola hartuko duten erabakia. Izan ere, ebakuazioaren luzapena onartzeko presio egiten aritu zaizkio; batez ere, Erresuma Batua eta Frantzia. Nicolar Roche Frantziako Atzerri Ministerioko goi funtzionarioak jakinarazi du plana bere horretan mantenduz gero etzi bukatu beharko dituztela herritarrak ebakuatzeko lanak, kontu «logistikoak» direla eta.
Talibanak aurreratu egin zaizkio Mendebaldeko aliatuek ebakuazioen epemugaren inguruan hartu beharreko erabakiari, eta jakinarazi dute itxi egin dituztela Kabulgo aireporturako sarbideak —haiek kontrolatzen dituzte—, hara joatea galaraziz milaka herritarri. Aireportuko egoera «kaotikoa» dela argudiatuta egin dutela azaldu zuen Zabihula Muyahid bozeramaileak, prentsaurreko batean, eta aireportuaren inguruan pilatutako herritarrei etxera erretiratzeko eskatu zien: «Guk bermatuko dugu haien segurtasuna».
Exekuzioen froga «sinesgarriak»
Talibanek nazioarteratu nahi duten irudi moderatu eta adeitsua desitxuratzeko moduko jokabideen berri eman du, gainera, Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Batzordeak. Michelle Bachelet goi mandatariaren arabera, hark gidatutako taldeak talibanek egindako exekuzioen inguruko txosten «sinesgarriak» jaso ditu; besteak beste, zibilei eta Afganistango Gobernuaren alde aritutako segurtasun indarretako kideei eginikoak.
Matxinoek agintera iritsi zirenetik egindako giza eskubideen urraketen zenbait kasu zerrendatu ditu Bacheletek, eta horien artean bereziki nabarmendu ditu emakumeen eskubideen murrizketak. «Oinarrizko marra gorria» direla adierazi du. Talibanen mehatxupean daudenez ere aritu da goi mandataria: «Beldur handia dago emakumeen, kazetarien eta gizarte zibilean azken urteetan lidergoa hartu dutenen artean». Nasir Ahmad Andisha Afganistango Gobernuko diplomazialari ohiak, agerraldi berean, «gutxiengo etniko eta erlijiosoenganako indarkeriaz eta jazarpenaz» ohartarazi du. Azaldu du Afganistanen egoera «zalantzazkoa eta beldurgarria» dela, eta milioika lagunek bizia galtzeko beldurra dutela. Adierazpen bateratu bat aurkeztu dute, halaber, giza eskubideen alorrean jarduten duten zenbait adituk. Salatu zuten herritar asko etxean ezkutatuta daudela, eta, bitartean, talibanak etxeak erregistratzen ari direla, «atez ate».
Pakistanek ere parte hartu du foroan, Batzar Islamikoko Erakundearen bitartez, eta Giza Eskubideen Batzordeari ebazpen proposamen bat egin dio, zeinetan giza eskubideen urraketen inguruko kezka agertzen duen. Hala ere, proposamenean ez dituzte talibanak espresuki aipatu, eta haiek egindako urraketen kontrolerako mekanismorik ere ez dute proposatu. Batzordeak, dena den, «aztertu» egingo duela adierazi du. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202303/hilabetean-70-murriztu-da-eguneko-positiboen-kopurua.htm | Gizartea | Hilabetean %70 murriztu da eguneko positiboen kopurua | Osakidetzak eta Osasunbideak 607 kutsatu zenbatu dituzte asteleheneko testetan; orain hilabete, bi milatik gora ziren. Hegoaldeko ZIUetan 106 paziente dira gaitzarekin, bezperan baino zazpi gutxiago. | Hilabetean %70 murriztu da eguneko positiboen kopurua. Osakidetzak eta Osasunbideak 607 kutsatu zenbatu dituzte asteleheneko testetan; orain hilabete, bi milatik gora ziren. Hegoaldeko ZIUetan 106 paziente dira gaitzarekin, bezperan baino zazpi gutxiago. | Birusaren transmisioaren beheranzko joera berresten ari da egunetik egunera Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurba maldan behera da azken lau asteotan, aski malkartsu. Orain hilabeteko datuekin alderatuta, leuntzea bistakoa da: atzo 607 kasu positibo zenbatu zituzten Hegoaldean egindako probetan. Uztailaren 24an, berriz, 2.077 detektatu ziren; halako hiru baino gehiago, alegia. Halaber, hamar egun joan dira kutsatuen kurbak azken aldiz milakoa gainditu zuenetik.
Zehazki, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak 7.879 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a detektatzeko, eta, beraz, positiboen ehunekoa %7,7 izan zen Hegoaldean. Kutsatuei buruzko datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian zenbatu zen positibo gehien: 260. Gainera, Gipuzkoan 178 izan ziren; Nafarroan, 102, eta Araban, berriz, 60.
Beste 53 ospitaleratze
Kutsatzeak leunduta ere, oraindik ere nabarmena da birusak osasun zentroetan utzitako arrastoa. Nekez ari da ospitaleetako okupazioa arintzen. Azken datuen arabera, atzo beste 53 lagun ospitaleratu zituzten gaitzak jota, eta, horiek aintzat harturik, oraintxe bertan 410 paziente dira erietxeetan sarturik. Horietako 106 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira. Aurreko eguneko datuen aldean, kopurua murriztu egin da: zazpi gutxiago daude, zehazki. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202304/nafarroak-etxeratze-agindua-luzatzeko-eskatu-die-epaileei-berriz-ere.htm | Gizartea | Nafarroak etxeratze agindua luzatzeko eskatu die epaileei berriz ere | Foru gobernuak abuztuaren 27tik irailaren 2ra luzatu nahi du neurria. Argudiatu du egoera epidemiologikoa eta erietxeetako egoera ez direla aski hobetu. | Nafarroak etxeratze agindua luzatzeko eskatu die epaileei berriz ere. Foru gobernuak abuztuaren 27tik irailaren 2ra luzatu nahi du neurria. Argudiatu du egoera epidemiologikoa eta erietxeetako egoera ez direla aski hobetu. | Nafarroako Gobernuak beste astebete luzatu nahi du etxeratze agindua epidemiologikoki arrisku oso handikoak diren tokietan: zehazki, abuztuaren 27tik irailaren 2ra arte luzatu nahi du agindu hori. Nafarroako Gobernuak ez du eskumenik neurri hori hartzeko, eta, aurrekoetan egin duen eran, eskea egin dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Neurri horrek 01:00etatik 06:00etara kalean ibiltzea galarazten du larunbatetan, igandeetan, jaiegunetan, eta usadioz herrietan festak ospatzen diren egunetan eta jai horien bezperatan. Hiru argudio eman dituzte osasun agintariek eskaera oinarritzeko: egoera epidemiologikoa, erietxeetako egoera eta neurri horrek duen eraginkortasuna. Gobernuak azpimarratu du oraintxe bertan birusaren intzidentzia eta erietxeen presioa «oso handiak» direla, eta, txertaketa onbidean den arren, ezinbestekoa dela babes eta prebentzio neurriei eustea. Joan-etorriekin lotutako neurriak kentzeak intzidentziaren jaitsiera eten dezakeela uste du foru gobernuak, eta horregatik dela ezinbestekoa haiei eustea. Ikasturte hasierara «ahalik eta egoera epidemiologiko onenean» iritsi nahi dutela gaineratu du foru gobernuak. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202305/ehun-urteen-urtea.htm | Politika | Ehun urteen urtea | Europako alderdi komunista asko mendeurrena ospatzen ari dira aurten. EPK 1935ean sortu zen alderdi gisa, baina Euskal Herrian komunistak askoz lehenagotik egon ziren, PCEn zein PCFn integratuta. | Ehun urteen urtea. Europako alderdi komunista asko mendeurrena ospatzen ari dira aurten. EPK 1935ean sortu zen alderdi gisa, baina Euskal Herrian komunistak askoz lehenagotik egon ziren, PCEn zein PCFn integratuta. | Munduko alderdi komunista asko mendeurrena ospatzen ari dira 2021 honetan. Frantziako Alderdi Komunistak 2021. urtea iritsi aurretik ireki zuen urteurrenen segida: SFIO Langileen Internazionalaren Frantziako Atalak 1920ko abenduan egin zuen Tourseko biltzar historikoa, eta hortik jaio zen SFIC Internazional Komunistaren Frantziako Atala, abenduaren 30ean; horregatik, PCFk iazko abenduan egin zituen pandemiak galarazi ez dituen ospakizun urriak. Geroago etorri dira Italiako Alderdi Komunistaren mendeurrena 1921eko urtarrilaren 21ean sortu zen, Portugalgoarena 1921eko martxoaren 6an sortua eta Txinakoa 1921eko uztailaren 1ean sortua. Espainiakoak azaroaren 14an beteko du mendea, eta, dagoeneko, zenbait ekitaldi iragarri ditu hori ospatzeko.
Horrek badu azalpen historikoa. 1917ko urrian, iraultza boltxebikea gailendu ostean, Errusia ezinbesteko erreferentzia bilakatu zen mundu osoko langile mugimenduarentzat. Iraultza gainerako herrialdeetara hedatzeko asmoz, 1919ko martxoan, III. Internazionala sortu zuten Moskun. Baina II. Internazionala ez bezala, hura ez zen sozialismoaren esparruan kokatzen ziren alderdi eta langile erakundeen bilgune zabal bat. Aitzitik, II. Mundu Gerraren aurreko jarrera kontrajarriek langile mugimenduan sortutako arrakala gogoan, boltxebikeek uste zuten erreformistek ez zutela lekurik izan behar Internazionalean, eta hark sozialismo iraultzailearen inguruan kohesionaturiko erakundeen topagune izan behar zuela.
Grigori Zinovieven zuzendaritzapean, III. Internazionalak biltzarra egin zuen Moskun, 1920ko udan, eta, han, agiri bat plazaratu zuten, gerora 21 baldintzak izena hartu zuena. Dokumentu horretan zehaztu zituzten alderdi batek III. Internazionaleko kide izateko bete beharreko baldintzak: sobiet errepublikei babesa ematea, Internazionalaren erabakiei men egitea, erreformistak alderditik egoztea, «langileei traizio» egin zieten erakunde sozialistekin lotura guztiak etetea, eta abar.
Zirt edo zart egiteko abagunea iritsi zitzaien langile alderdiei. Horietako askok biltzarrak egin zituzten III. Internazionalarekin bat egiten ote zuten erabakitzeko; 21 baldintzak onartu ez zituzten zenbait alderditan banaketa gertatu zen, eta Internazionalaren aldekoek, erakunde berria sortu, eta alderdi komunista izendapena eman zioten. Eskuarki sozialismo eta komunismo gisa izendatuak izan diren bi ildo historikoen arteko banaketa gauzatu zen horrela.
Euskal komunistak
EPK Euskadiko Partidu Komunista 1935ean sortu zen, PCEren barneko federazio gisa, baina Euskal Herrian komunistak hasiera-hasieratik egon ziren, PCEn zein PCFn antolaturik. Are gehiago: esan daiteke 1921 baino lehenago ere egon zirela III. Internazionalaren ildoarekin bat egin nahi izan zuten euskal komunistak.
PSOEn eta UGTn, adibidez, gai horrek tentsio handiak sortu zituen, militante batzuk hasieratik agertu baitziren boltxebikeen ildoaren alde. Komintern edo Internazional Komunista sortu ondoren, PSOEk ohiz kanpoko biltzarra antolatu zuen 1919ko abenduan, hara sartu ala ez erabakitzeko, baina ez ziren ados jarri, eta azken ebazpena hurrengo urtean egin beharreko beste biltzar baterako utzi zuten.
Gaztedi Sozialistetako Federazioak ez zuen atzerapena begi onez ikusi, eta bere V. Biltzarrean erabaki zuen PSOEtik aldentzea. Horren ondorioz, alderdi berria sortu zuten, Espainiako Alderdi Komunista, 1920ko apirilaren 15ean.
Lehenengo erakunde komunista hartan bazeuden euskal militanteak. Eduardo Ugarte idazle eta zinema zuzendaria (Hondarribia, Gipuzkoa, 1900 Mexiko, 1955), esaterako, han ibili zen. Dolores Ibarruri (Gallarta, Bizkaia, 1895 Madril, 1989), berriz, urtebete lehenago hasia zen El Minero Vizcaíno izeneko agerkarian artikuluak argitaratzen, Pasionaria ezinena erabilita; hark ere bat egin zuen erakunde berriarekin, PSOE III. Internazionalean sartzeari buruzko barne prozesuan jarraitu bazuen ere.
21 baldintzak argitaratu zirenean, are gehiago korapilatu zen PSOEren barne eztabaida. Azkenean, 1921eko apirilaren 9an, PSOEk erabaki zuen III. Internazionalarekin bat ez egitea, eta horrekin ados ez zeudenek alderdi berria sortu zuten lau egun geroago, apirilaren 13an: PCOE, Espainiako Alderdi Komunista Langilea.
Alderdi horretan ere Euskal Herriko militanteek zeresan handia izan zuten. Facundo Perezagua (Toledo, Espainia, 1860 Bilbo, 1935) euskal sozialismoaren buruzagirik garrantzitsuenetako bat izan zen, 25 urterekin Bilbora iritsi zenetik, eta bat egin zuen alderdi berriarekin. Berdin egin zuen Leandro Carrok (Zarraton, Espainia, 1890 Dresden, Alemania, 1967), EPKko buruzagi eta atzerriko Eusko Jaurlaritzako sailburu izatera iritsi zenak.
Denbora kontua zen PSOEtik aldendutako bi adar komunistek bat egin zezaten. 1921eko arazoaren 14an izan zen hori, eta, PCOE eta PCE bateratzearen ondorioz, Espainiako Alderdi Komunista sortu zen.
Ipar Euskal Herrian, berriz, I. Mundu Gerraren osteko gizartea nagusiki katolikoa eta tradizionalista zen, baina industria guneetan bazegoen apurka-apurka garatzen ari zen langile mugimendu bat, batez ere Baionako portuaren inguruko industrian eta Mauleko espartin lantegietan. Hara ere, iritsi zen SFIC eta SFIO erakundeen arteko banaketa, eta garai hartakoak dira komunisten lehen urratsak Ipar Euskal Herrian, nahiz eta horren inguruan informazio urria dagoen.
Historikoki, PCFk ez du indar handirik izan Ipar Euskal Herrian, baina zenbait lekutan egon da denboran iraun duen tradizio xume bat. Bokalen (Lapurdin), esaterako, metalurgia industrian aritzen ziren beharginen artean arrakasta izan zuten Moskutik zetozen haizeek, eta SFIOko langile ia guztiek III. Internazionalarekin bat egitea erabaki zuten. 1928ko bozetan, komunistek botoen %4,9 lortu zuten Baionako hauteskunde barrutian, eta %3,2, berriz, Nafarroa Behereak eta Zuberoak osatutakoan, batez ere Maule inguruko industrietako langileen botoen ondorioz: Nafarroa Beherean PCFren indarra hutsaren hurrengoa zen.
Bokalen, eta II. Mundu Gerraren eta nazien okupazioaren parentesia alde batera utzita, auzapez komunistak izan zituzten 1921etik 1965era arte. Mauleko gaur egungo auzapez Louis Labadot ere komunista da.
Aturriren ahoan dauden industrietako langileetako askok bat egin zuten Europa osoan hedatzen ari zen ildo berriarekin, 1920ko hamarkadaren hasieran, eta horrek bozetan ere izan zuen ondoriorik. 1921eko urtarrilean, Maurice Perse Bokaleko auzapez hautatu zuten, eta, horrela, Euskal Herriko historiako lehen hautetsi komunista bilakatu zen.
Maurice Perse (Bokale, Lapurdi, 1888 Buchenwald, Alemania, 1944) altzairugintza sektoreko mekanikari bat izan zen, Alderdi Sozialistako eta metalurgia sindikatuko kidea, eta, Tourseko Biltzarraren ostean, Alderdi Komunistarekin lerratu zen. 1920ko hamarkadan, Langileen eta Nekazarien Blokeko zerrendaburu eta Bokaleko auzapeza izan zen, baina, horretaz gain, lan sindikal eta politiko handia egin zuen.
1930ean, kargugabetu egin zuten, eta bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, altzairugintzako langileen greba sustatzeagatik, baina, handik urtebetera, berriro izendatu zuten alkate. Barne desadostasun eta gatazka batzuen ondorioz, herriko etxeko ardura utzi zuen, 1934an; haren ordezkoa ere komunista bat izan zen, Eugene Lasmaries (Hendaia, Lapurdi, 1898 La Tremblade, Frantzia, 1977).
Lehia politikoaren lehen lerrotik aldendu arren, Persek ez zion utzi Alderdi Komunistako kide izateari. Alemaniarren okupazioaren garaian, Erresistentziarekin bat egin zuen; Gestapok atxilotu zuen, eta Alemaniako Buchenwald kontzentrazio esparrura igorri zuten. Han hil zen, 1944ko otsailaren 23an. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202307/65-urtetik-gorakoek-hirugarren-dosia-hartzen-ahalko-dute-iparraldean.htm | Gizartea | 65 urtetik gorakoek hirugarren dosia hartzen ahalko dute Iparraldean | Frantziako Osasun Aginte Gorenak gomendatu du COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia pauta bukatu ondotik sei hilabetera egitea. | 65 urtetik gorakoek hirugarren dosia hartzen ahalko dute Iparraldean. Frantziako Osasun Aginte Gorenak gomendatu du COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia pauta bukatu ondotik sei hilabetera egitea. | Frantziako Gobernuak ireki zuen hirugarren dosia jartzeko kanpainaren atea, eta Frantziako Osasun Aginte Gorenak oniritzia eman du. Irailetik hasita, 65 urtetik gorakoek eta herritar zaurgarriek aukera izango dute txertoaren hirugarren dosia jartzeko. Hirugarren ziztada bigarrena hartu eta sei hilabetera egin beharko dute, gutxienez. Frantziako Osasun Aginte Gorenak argudiatu du delta aldaeraren aitzinean immunitatea sendotzeko balio duela hirugarren dosiak. Janssen dosi bakarreko txertoaren kasuan, bigarren dosia RNA mezularitza baliatzen duen txerto batekin egiteko gomendatu dute.
«Antolaketa arrazoi batzuengatik», hirugarren dosia jartzeko kanpaina gripearen kontrako txertaketa kanpainarekin bateratu nahi du Frantziako Osasun Aginte Gorenak; irailetik aitzina irekiko dute hirugarren ziztada hartzeko aukera. Hala, gripearen eta COVID-19aren kontrako txertoak momentu berean jartzen ahalko dituzte 65 urtetik gorakoek eta herritar zaurgarriek.
Oraingoz, Frantziako Osasun Aginte Gorenak esan du ez duela beharrezkoa ikusten gainerako herritarrei hirugarren dosia jartzea.
Gainera, Frantziako Osasun Aginte Gorenak dei egin die 80 urtetik gorakoei COVID-19aren kontra txertatzeko. Izan ere, adin tarte horretako herritarren %79,9k hartu dute txertoa Frantziako Estatuan. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202308/azkura-eragin-eta-azkuratik-ekin.htm | Gizartea | Azkura eragin eta azkuratik ekin | Itxuraz, deus gutxik batzen ditu Kattalin Miner ekintzaile feminista eta Chill Mafia musika taldeko kide Beñat Rodrigo, Kiliki Frexko. Edo, kontrara, gauza asko dute komun. Biak dira, askoren begietan, tradizio kontserbadoreen disidente eta sortzaile. Nor beretik, gogoz mintzatu dira feminismoaz, maskulinitateez, sare sozialez, euskaraz; garaiotako faltez eta pozez. | Azkura eragin eta azkuratik ekin. Itxuraz, deus gutxik batzen ditu Kattalin Miner ekintzaile feminista eta Chill Mafia musika taldeko kide Beñat Rodrigo, Kiliki Frexko. Edo, kontrara, gauza asko dute komun. Biak dira, askoren begietan, tradizio kontserbadoreen disidente eta sortzaile. Nor beretik, gogoz mintzatu dira feminismoaz, maskulinitateez, sare sozialez, euskaraz; garaiotako faltez eta pozez. | Telefono hariaren beste aldetik, Kattalin Minerrek ziztuan eman zion baiezkoa kazetariaren proposamenari, «pozik» eginen zuela elkarrizketa Chill Mafiako Beñat Rodrigo Kiliki Frexko-rekin. Dena dela, Minerrek susmo bat zuen buruan zirika: «Bion arteko beef bat espero duzue?». Aste batzuen buruan, ailegatu da hitzordua. Parez pare dira ordura arte soilik argazkietan, bideoklipetan eta Twitterreko sinaduraren atzean zirelako elkar ezagutzen zuten biak: hezurmamitua ikusi du batak bestea. Kazetariak grabagailua piztu baino aski lehenago ekin diote solasaldiari, gogotsu. Argaren ibaiertzean dira, Iruñearen erdigunearen pean. Arrotxapea auzoan bildu zarete elkarrizketarako, Kattalinek hala eskatuta. Zergatik hemen? KATTALIN MINER: Asko etortzen naiz Iruñera, eta Arrotxapea auzoa ondo ezagutzen dut. Urteek aurrera egin ahala, gero eta hobeto. Auzoari kariño handia nion lehendik ere, eta orain, Chill Mafiaren bidez, are handiagoa. Agian kontua da auzoaren beste parte bat ezagutu dudala haiei esker. Joera handia daukagu Iruñeko Alde Zaharrera joateko edo Arga ibaiaren alde horretan ibiltzeko, eta zuekin sumatu nuen badaudela auzo gehiago ere. Hori horrela izanda, pentsatu nuen: «Beñatekin elkartu behar badut, Arrotxapean». BEÑAT RODRIGO: Nik neuk erakutsiko dizut hobeki auzoaren parte hori, faltarik gabe. Xarma handia du. Sumatzen da auzotasuna, maitasuna, hurbiltasuna. Beñat, nola nahi duzu deitzea: Kiliki ala Beñat? Are gehiago, non bukatzen da Beñat, eta non hasten Kiliki Frexko? RODRIGO: Elkarrizketan, nahiago Kiliki deitzea. Pertsonalki, deitu Beñat, hala urrunago izanen dut agerraldi psikotiko bat izateko aukera; horrela komeni. Beñat non bukatzen den? Bada, ez dakit. Egia esan, ez dut uste bataren eta bestearen arteko muga zehatzik denik. Pentsatzen dut zure kasuan ere hala izanen dela, Kattalin. Zuk beti esan duzu zeure burua Kattalin dela, baina, nahi eta nahi ez, sozialki esportatzen duzuna ez zara zu, baizik eta zure pertsonaren proiekzio bat. Pertsonaia bat, azken finean.
MINER: Bai, guztiz. Segur aski, pertsonalki Kattalin naiz, eta Kattalin Miner, izena eta abizena jarraian esanda, beste gauza bat da. Nahikoa buruhauste ematen ditu. Saiatzen naiz buruari buelta asko ez ematen, eta ohartu naiz urteekin gero eta galduago nagoela horrekin, gero eta distantzia handiagoa hartzen ari naizela harekin. Zure kasuan, ezizen bat izanda, AKA also known as bat, zuregandik ateratakoa izan arren pertsonaia dei dakiokeen zerbait denez, igual askatasun handiagoa ematen du gauza batzuetarako.
Lizentziak ematen ditu pertsonaia baten atzean ezkutatzeak? RODRIGO: Ematen du, bai, baina gu ez gara era kontzientean aritu pertsonaia bat esportatu nahian. Benetan ezagutu, nire amak ezagutzen nau, bai, baina, era berean, pertsonaiekin alderatuta ere ez gara hain desberdinak.
MINER: Nabaritzen zaizue benetakotasuna badagoela, ez dela aktore lan bat.
RODRIGO: Gure generoak behar du horrelako zerbait. Ez duzu paranoiarik egin behar ezinbestean guztiz erreal agertu beharrarekin. Azken batean, erreala izatea sinesgarri izatea da, eta kito.
Elkarrizketa hau duzue aurrez aurreko lehenbiziko topaketa. Sare sozialetan, ordea, jadanik izana zenuten harremanik. MINER: Horri dagokionez, kontu bat argitu nahi dut. Aitortu behar dut oso pozik nagoela Beñat pertsonalki ezagutzeaz, zeren uste baitut hasiera oso txarra izan zela nire partetik. Ez zurekin zuzenean, baina bai Chill Mafiarekin. RODRIGO: Nik zehazki ez dut oroitzen nola hasi zen kontua. MINER: Hasteko, zuek sortzen duzuen musika mota horren kontsumitzailea naiz, gustatzen zait, eta esango nuke ulertzen dudan zerbait dela. Zuena entzun, eta pentsatu nuen: «Bua, azkenik». Baina berehala amorratu nintzen Twitterren sortu zenarekin, batez ere 40-50 urteko gizon heterosexual, euskaldun, intelektualek ziotenarekin, honela hasi baitziren: «Badatoz, aita hiltzera datoz. Haustura bat da...». Eta nik jarri nuen txio batean: «Bueno, betiko berberak dira, baina txandalean eta ez-dakit-zer egiten». Ez zen hainbeste zuen kontra, baizik eta ideia horien kontra. Derrepente, bazirudien bideoklipak sekulako arrakasta lortu zuela, eta, merkatuan, esne saltzailea hasi zitzaidan nire txioaz hizketan. Pentsatu nuen: «Zer gaizki atera zaidan, zer gaizki ulertu diren nire hitzak». Errealitatea da hurbiletik jarraitzen dizuedala eta asko gustatzen zaidala egiten duzuena.
RODRIGO: Jendeak beste konnotazio bat eman zien zure hitzei. Esajeratu egin zuten, izanen bazina bezala, zer dakit nik, euskal intelektualetan intelektualena. Gero, baina, zure txioak irakurri nituen, eta sentitzen nuen denei eman behar niela like. Denarekin nengoen ados.
Eztabaida sinpleena ere gaiztotu egiten da Twitterren? MINER: Ni gero eta nagiagoa naiz Twitterrekin. Gauzek zuk espero ez zenuen norabidea hartzen dute askotan, edo, kasu batzuetan, ez duzu nahi zuk esandakoek hainbesterako dimentsioa hartzerik. Saiatzen naiz galdetzen ez didaten ezer ez botatzen. RODRIGO: Nik alde handia sumatzen dut zure generazioak eta nireak Twitter erabiltzeko duten moduan. Zure belaunaldikoek foro publiko bat balitz bezala erabiltzen dute, eta hara joaten dira beren tesiak botatzera. Guk oka egiteko erabiltzen dugu, edozein tontakeria konpartitzeko. Kaka egin dudala ere esan nezake, adibidez. Erabil dezakegu norbait isilarazteko, baina baita norbait oso guapo dagoela esateko ere.
Kiliki, Gazte arruntaren koplak kantarekin egin zuen eztanda Chill Mafiaren arrakastak. Ez al zenuten uste hain zuzen Leteren halako bertsioa egitea izanen zela hautsak harrotuko zituena? Bestela gertatu zen, ordea.
RODRIGO: Sekulako jipoia espero genuen euskal gizartearengandik. Kanta kaleratu aurretik, Flakok [Chill Mafiako kide Julen Goldarazena] eta biok uste genuen kolpe mordoa etorriko zitzaigula, baina ez da hori gertatu. Egia esan, oso ongi hartu gaituzte. Bi alde daude: gure alde daudenak eta kontra ditugunak. Kontua da ez genuela uste inor alde izanen genuenik, eta, aizu, pozgarria da. Buruan nituen hesi asko suntsitu dizkit. Ordura arte, XIX. mendeko zerbait bezala ikusten nuen Euskal Herria. MINER: Reggaetonaren edo nolanahi deitzen diogun musika mota horren inguruan, sekulako zaletasuna dago hemen, baina, kontsumitu nahi bada, nahitaez jo behar duzu kanpokoak diren edo oso artifizialak diren produktuetara. Horregatik, horrelako kantuak ia nahi gabe eta oso ondo sartzen zaizkizu belarritik. Bestalde, barkatu, baina, Leteri dagokionez, zuen adineko askok ez dakite nor den ere. Haren kopla horiek ez zituzten ezagutuko. RODRIGO: Eta agian oraindik ez dute ezagutzen, eta guztiz zilegi da. Normala ere bai. Guk ezagutzen genuen, oso frikiak garelako. Musika eta, oro har, kultura ari dira beste maskulinitate eredu batzuk erakutsi nahian? MINER: Dagoena erakusten da. Adibidez, zer egin behar du Chill Mafiak, hiru emakume fitxatu, benetan ez direna erakusteko? Hori egingo balute, emakume horiek bai izango liratekeela loreontzi huts. Beste gauza bat da inguruan dugunari begiratu, bigarren irakurketa bat egin, eta pentsatzea: oholtza gainera igotzeko orduan, zergatik ausartzen dira askoz gehiago gizon bezala sozializatutako pertsonak? Zergatik da eszena hain maskulinoa? Eta, noski, zer maskulinitate? Hori nola konpondu beharko genuke, petatxoak jarrita edo sorkuntzaren bidez? Begira, amuari helduko diot honekin: EHZ festibalean jende askok Chill Mafia kritikatu zuen oso eszena maskulinoa zuelako, baina horietako batzuek egunak eman zituzten agertokia gizonez beteta ikusten eta ez zitzaien gaizki iruditu. Chill Mafiari hori egoztea nahiko tranpatia iruditzen zait. RODRIGO: Guztiz. Egun hartan bertan, Anestesia taldeak jo zuen. Niretzat sekulakoak dira, baina ez dut uste gu haiek baino maskulinoagoak garenik. Gainera, uste dut genero batzuek maskulinitate eredu berri batzuk dakartzatela, baina aurrekoak bezain toxikoak dira. «Ez dizut oihu eginen, baina ghosting-a eta gas lighting- a bai». Esanen dudana triple bat da, baina uste dut genero berri horietan gatazka handiagoa sortzen dutela, maskulinitate berriek baino, feminitate berriek. Polemika askoz handiagoa sortzen du La Zowik Kaydy Cainek baino, eta bigarren hori sekulako erasotzailea da. MINER: Dena nahi dugu: produktua musikalki ona izatea, erreala izatea, koherentea izatea, goitik beherako diskurtso politiko bat edukitzea eta estetikoki gustuko izatea. Bada, agian ez da posible. Gainera, erraza da agertokira seinalatzea. Baina, eta behean gertatzen dena? Iguala da, edo are okerragoa; sekulako baboseoak daude. Horrek ez du esan nahi goikoei zaplaren bat eman behar zaienean emango ez diegunik. «Feminismotik eta bazterretik ikusiz mundua», diozu Twitterreko biografian, Kattalin. MINER: Askotan, nik esaten badut Chill Mafia gustatzen zaidala, esaten didate ea hori nola litekeen. Bada, segur aski bazterretako prisma hori ere badudalako izango da. Eta, feminismotik, gehiago interesatzen zait taldearen inguruan sortzen ari den diskurtsoei begiratzea. Ikustea batzuk nola aztoratu diren eta beste batzuei nola halako errepresentazio batek ez dien sortu inolako gatazkarik. Bazterretik begiratzen dudala diodanean, esan nahi dut ez zaidala interesatzen feminismo zuri, heterosexual eta klase ertainekoa. Musikan, uste dut zerbait erreala izango bada ez dela aterako ez-dakit-zer estudiotatik edo ez-dakit-zein diru laguntzatatik.
Zuen ustez, sare sozialetan botatzen diren iritziak izan daitezke zenbait jarrera matxistaren justifikagarri edo pizgarri? RODRIGO: Bai. Baina berdin gertatzen da sare sozialetatik kanpokoekin ere. Sare sozialak ez dira aparteko mundu bat, mundu errealaren hedadura bat baizik. MINER: Bai, ados. Gainera, umorearen mugei ere begiratzen badiegu, horretan ere egon daitezke gaizki-ulertuak. Dena den, uste dut ez dela sare sozialei lotutako kontu bat; tabernan edo etxe azpian entzuten diren gauzekin bezala gertatzen da. Kontua da, besterik gabe, hauek foro publikoan irakur daitezkeela. Kiliki, behin baino gehiagotan aipatu duzu zure asmoa ez dela inoren eredu izatea. Uste duzu ez zarela erreferente? RODRIGO: Ez dakit, ez dut askorik pentsatu nahi horretan, ziur aski ez baita nik aukera dezakedan zerbait. Izatekotan, bakarrik zentzu musikalean izan nahi dut eredu. Beste guztiari dagokionez, batzuetan izanen naiz erreferentetzat hartzeko modukoa, eta beste batzuetan ez. Egoera batzuetan kaka zahar bat naiz pertsona modura, guztiok garen bezala. Ideia horri jarraituta, adibidez, esanen nuke nik asko maite dudala Eskorbuto musika taldea, baina horregatik ez naiz hasiko heroina kontsumitzen. Norberak ezin du kalkulatu zer neurritan den erreferente, norentzat. Gauza bat argi da: ni banauzu erreferentetzat, a zer putakeria. Hobe duzu zure amari erreparatu; bera bai izan daiteke sekulako erreferentea. Baina kantatzen duen tipo bat? Ba! Maiz esana da kontraesanak izatea bizi zaren seinale dela. Zein duzue zuek? MINER: Ni kontraesan konstante bat naiz, eta horren aldekoa naiz, erabat. Ez zait interesatzen ziurtasuna, ez ditut gauzak argiegi eduki nahi. Uste dut gauza batzuk argi ditudala, baina gero ideia batzuk praktika pertsonalera jaisten dituzunean... Kontraesanik ez baduzu, bi aukera daude: edo hiperkoherentea zara eta, beraz, ez dizut sinesten, edo, bestela, dena berdin zaizu. RODRIGO: Inolako kontraesanik ez dutenei sekulako beldurra diet. Nolabait, gauza bera gertatzen zait norbait etortzen zaidanean feminismoaren aliatua dela esanez. Hori dioena sinetsia dago, ez dakit zergatik, heteropatriarkatuaren kanpoan dagoela eta ez duela izaera matxistarik. Horrelakoekin, kontuz. Ihes egin beharra dago horrelakoengandik. Nik kontraesan asko ditut, jakina ditudala, eta iruditzen zait seinale ona ere badela. Esan nahi du kritika prozesu batean nagoela etengabe.
Euskarak izan behar du transgresiorako tresna? MINER: Euskara bada horretarako tresna, hizkuntza bat den heinean. Erabil dezakezu transgresiorako, erabil dezakezu entretenitzeko, aspertzeko... Baina uste dut kaltegarria dela hizkuntza bati misio salbatzaile bat jartzea. Edonola ere: euskalduntasuna izan daiteke transgresiorako espazio bat? Bai, horretarako erabiltzen bada. Eta, agian, adibidez, ez dakit Iruñerrian euskaraz bizitzeari transgresio dei dakiokeen, baina bada ekintza subertsiboa. RODRIGO: Euskaraz hitz egiteak ez luke bere horretan izan behar transgresio bat, horrek erran nahi baitu dezente falta zaigula euskara normalizatzeko. Bestalde, batzuetan asko sutzen naiz jendea euskarafobiari buruz hitz egiten hasten denean. Batez ere Nafarroan gertatzen da hori, aski zailagoa delako euskaraz bizitzea. Kontua da hitz hori erabilita, euskarafobia, auzi hori beste batzuekin konparatzen ari zarela: xenofobiarekin edo homofobiarekin, adibidez. Eta ez da gauza bera. Ez da gauza bera jipoi bat jasotzea edo administrazioan euskaraz hitz egiteko aukerarik ez izatea. Euskaraz sortzeak, edo ez sortzeak, beti du atzean arrazoi politiko bat? MINER: Nire kasuan, bai. Bilaketa eginez gero, nik idatzitako oso gauza gutxi aurkituko dituzu gaztelaniaz sarean. Itzuliak, igual bai, baina gaztelaniaz idazteari ezetz esate hori oso kontzienteki egindako hautu bat izan da. Nire liburuak, adibidez, ez daude gaztelaniara itzulita. Ez dakit inoiz egingo dudan, dudak baititut. Besteak beste, ez dakit gaztelaniara itzultzeak balioko duen Euskal Herriko erdaldunengana iristeko edo Espainiara salto egiteko.
RODRIGO: Euskaraz sortzea edo ez sortzea erabaki behar den zerbait da. Adibidez, gogoan dut gure jarduerak kudeatzen dituen enpresarekin izan genuen bilera batean hitz egindakoa. Esan ziguten komeni zela gure bideoetan, euskaraz ditugun kantetan, azpidatziak egitea gaztelaniaz. Ezetz esan genien. Halere, gai sozial baten erantzukizuna norbanakoarengan, artistarengan jartzea ez da justua. Euskara salbatzeko behar dena premia bat sortzea da, hala nola euskara ikastea derrigorrezkoa izatea. Halere, Chill Mafiak kantetan darabilen euskara maiz izan da polemika iturri, zuzentasuna eta erdarakadak tarteko. Zer deritzozue? Eztabaida antzua da? RODRIGO: Ni kokoteraino nago eztabaidaz, zeren, gainera, euskaraz hala egitea ez da transgresoreago izateko egindako hautu bat, asmoa ez da Euskal Herria leherraraztea. Horrela egiten dut, besterik gabe, eta, egia esan, hori neure burua defendatzeko modu bat ere bada. Ez dut uste benetako euskarak euskañola izan behar duenik; are, saiatzen naiz gero eta euskara zuzenagoa erabiltzen. MINER: Euskara batuaren eta euskalkien arteko eztabaida bezain aspergarria iruditzen zait. Jendea izugarri asaldatzen da txio batean ergatibo bat gaizki dagoenean, sekulako mina ematen omen duelako belarrian. Bada, igual min handiagoa emango luke isiltasunak. Testuingurua ere begiratu behar da. Bide batez: niri zuen euskara oso polita iruditzen zait. RODRIGO: Noski, testuinguruari begiratu behar zaio. Euskal Herria bagare, bagera, bagire... bueno, bada ez, horretan ez da bat. Joan Tuterara, edo Iparraldera.
11 urteko aldea duzue. Ez duzue gaztaroa garai berean bizi izan, baina bienak izan dira krisialdi betean. Zer dakar horrek? MINER: Gipuzkoarra naiz, hernaniarra, klase ertainaren alaba. Krisiak ez zuen berdin jo toki guztietan, baina, halere, gurea argiki izan zen prekarizazio krisi bat. Gu izan gara unibertsitatetik atera ginenak onartuta egoerak okerrera egingo zuela, eta irentsi genuen. RODRIGO: Zure belaunaldia unibertsitatean sartu zen onartuz ez zuela lan baldintza duinik izanen. Nire generazioko jende asko ez da unibertsitatera joan ere, zera uste dutelako: ez gaituzue engainatuko esanez baldintzak hobetuko direla, badakigu ez dela pasatuko. Dena dela, uste dut bizpahiru urte falta direla ondorio argiak ateratzeko. Orain trantsizio une batean gaude, ezjakintasunean, ilun-argitan; benetako munstroak pare bat urtera iritsiko dira. MINER: Bai. Ilun baitago dena.
Kritiko zarete. Gizartean aldaketak eragitea bada asmoa, balizko iraultza bat, orain arteko bideak noranzko onean egin dira? RODRIGO: Egia esan, pandemiak iraultza batekiko esperantza galtzea eragin dit. Esaterako, jendea bere auzolagunak balkoitik salatzen aritu dela ikusteak asko haserretu nau. Nik ez dut lubakirik konpartitu nahi haiekin. Pesimista naiz. MINER: Nik ez dut iraultzan sinesten; borroketan sinesten dut, eguneroko borroketan. Topa dezakezu injustizia bat, zure balioekin bat egiten ez duen zerbait, eta esku hartu. Esan nahi dut: kalean, auzoan, zure errealitate gertukoenean diren borroka horietan bai, horietan tematu egiten naiz. Zer egin behar da urratsak hain baldarrak izan ez daitezen? MINER: Oso adi egotea tokatzen zaigu. Dena oso azkar doa, eta, gainera, borroka bat irabazten duzunerako beti egon ohi da norbait garaipen hori kapitalizatu nahian. Hori gertatu da feminismoarekin, argi ikusi dugu 2018tik aurrera. LGTBI mugimenduarekin, berdin: boom bat egon da, baina jada ez gara gai uda honetan egon diren jipoi guztiak kontatzeko. Esan bezala, eguneroko borroketan sinesten dut, gurutzatzen nautenetan eta niri zuzenean eragiten ez didaten arren ingurua gurutzatzen dutenetan. Nork bereari soilik begiratzea arriskutsua iruditzen zait. RODRIGO: Ez dut sinesten progresioaren mitoan. Gizarteak, batzuetan, atzera egiten du, edo alde batera. Moldatu egiten da bizitzea tokatzen zaigunera. MINER: Eta tokikoaren eta mundu mailakoaren arteko kontua ere bada. Hasten bazara begiratzen migrazio politikak nolakoak diren, ez zara etxetik ateratzen ere. Begiratzen duzu Mediterraneo aldera, Aljeriara, eta pentsatzen duzu: zertarako bizi?
RODRIGO: Agian hemendik bi urtera bestela pentsatuko dut, baina iruditzen zait kolektibotasun hori indibidualtasun txiki horietatik ere hasten dela. Zure auzolaguna lagunduz, norbanako bezala, edo sareak eraikiz. Halere, ez dakit bide onean gauden, baina, gainera: zein da helmuga? Lehenik hori zehaztu beharko dugu. Kattalin, zuk irudikatzen duzu helmugarik? MINER: Euskal Herri independentista, sozialista, feminista... RODRIGO: Ista-n bukatzen diren adjektibo askorekin, ezta? MINER: Tira, bai, baina zera da kontua: gizarte hori irudikatu baino, nahiago dut egin. Nahiago dut nire ingurua feminista egin, nire ingurua bihurtu euskaltzale, antirrazista eta ez-transfobo. Nahiago dut hori lortu, eta, gero, buruan dugun Euskal Herria iristen bada, hor ere jarriko dugu begirada. Dantzatu ezin bazarete, bada zuen iraultza? MINER: Ez. RODRIGO: Ez, baina, era berean, ezin badut iraultzarik egin, ez da nire dantza. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202309/kattalin-miner.htm | Kattalin Miner | Kattalin Miner. | Kazetaria da ikasketaz, baina batik bat feminismoari loturik egindako urratsengatik da ezaguna Kattalin Miner. Besteak beste, paperera ekarri ditu barrenak astintzen dizkion gaiak. Gaur-gaurkoz, hiru liburu ditu argitaratuak: Nola heldu naiz ni honaino (Elkar, 2017) eta Turista klasea (Elkar, 2020) eleberriak, eta Moio: gordetzea ezinezkoa zen saiakera (Elkar, 2019). Gainera, Eihera kooperatiban dihardu lanean, eraldaketa feminista eta LGTBI prozesu propioak diseinatu, garatu eta ahalbidetzea helburu duen kooperatiban. | ||
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202310/benat-rodrigo.htm | Beñat Rodrigo | Beñat Rodrigo. | Nafarroako Chill Mafia musika taldeko abeslaria da Beñat Rodrigo, Kiliki Frexko ezinenez ezagunagoa. Taldeak 2021eko urtarrilean kaleratutako Gazte arruntaren koplak kanta eta haren ondotik argitara ateratako Ezorregatik x berpìzkundea mixtape-ak sona handiko doinu bihurtu dira Euskal Herrian. Tartean da, esaterako, Iruñeko Arrotxapea auzoari eskainitako 31014 abestia. Rodrigo tronpeta ikasketak egindakoa da musika kontserbatorioan, eta, Chill Mafian ez ezik, Jah Goikoa eta Reggae Zaharra taldean ere aritzen da musikari. | ||
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202312/arreta-psikiatrikoa-jaso-duten-nerabeen-kopurua-50-handitu-da-pandemian.htm | Gizartea | Arreta psikiatrikoa jaso duten nerabeen kopurua %50 handitu da pandemian | Gazteak eta pandemia. Adituen begiradak izeneko ikerketaren aurrerapena aurkeztu du Gazteen Euskal Behatokiak. | Arreta psikiatrikoa jaso duten nerabeen kopurua %50 handitu da pandemian. Gazteak eta pandemia. Adituen begiradak izeneko ikerketaren aurrerapena aurkeztu du Gazteen Euskal Behatokiak. | COVID-19aren izurria eragin nabarmena izaten ari da haur eta nerabeen artean; Basurtuko Unibertsitate Ospitalean haurrak eta gazteak ospitaleratzeko unitatean, arreta psikiatrikoa jaso duten nerabeen kopurua ia % 50 handitu da, 2019ko eta 2021eko lehen bost hilabeteak erreferentziatzat hartuta.
Arantza Fernandez Rivas erietxeko Haur eta Gazteen Psikiatria Ataleko buruak eta Miguel Angel Gonzalez Torres Psikiatria Zerbitzuko buruak eman dute datuaren berri, Gazteak eta pandemia. Adituen begiradak izeneko ikerketan. Txostenaren aurrerapen bat Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak eta Gazteen Euskal Behatokiak aurkeztu dute gaur; 145 orrialdeko lan bat da, eta artikulu ugari jaso dituzte bertan; tartean, Gonzalez Torresek eta Fernandez Rivasek idatzitakoa.
Bi adituen arabera, pandemia garaian «asko gehitu da larrialdiko arreta psikiatrikoa jasotzeko ospitaleratzen diren nerabeen kopurua». Elikadura nahasmenduetan jarri dute arreta, argudiatuta horixe izan dela pandemia hasi zenetik izandako «lehen gertaera klinikoa». Azaldu dutenez, 2020ko martxoan hasi zen hazkundea, eta elikadura nahasmenduei lotutako arreta kopurua «pandemia uhinen arabera» joan da aldatuz. «2021. urtean ere egoera larria da oraindik. Gehikuntza hau Mendebalde osoan gertatu da. Hala, pandemia kolateral bilakatu da argi eta garbi», ondorioztatu dutenez.
Bizkaiko datuak deigarriak dira, txostenean jaso dutenez: 2020an aurreko urtean baino %153,33 gehiago izan dira anorexia nerbiosoaren ondorioz arreta psikiatrikoa jasotzeko ospitaleratu behar izan diren nerabeak. Gainera, ohartarazi dute paziente horien egoera oso txarra izaten ari dela: «Desnutrizio larria izaten dute, eta luzaroan egon behar izaten dute arreta psikiatrikoan. Horren ondorioz, gainezka daude nerabeen ospitaleratze psikiatrikorako unitateak».
Halaber, nabarmendu dute nerabe gehiago doazela arreta psikiatrikoa jasotzera trauma osteko antsietate sintomak larrituta: 2020an aurreko urtean baino %100 kasu gehiago egon dira. Bestalde, neskak izan dira azken urtean arreta psikiatrikoa jasotzeko ospitaleratu behar izan diren nerabe gehienak. Izan ere, bi adituek laburbildu dutenez, «anorexia nerbiosoa sarriago agertzen da nesken artean, trauma osteko sintomak dituzten neskak mutilak baino gehiago dira, eta neska gehiago ospitaleratzen dira».
Horiek horrela, bi adituek ondorioztatu dute egungo egoera «oso arriskutsua» dela haurren eta gazteen adimen osasunerako, eta beharrezkoa dela «ahalik eta arreta psikologiko eta psikiatrikorik onena eta intentsiboena» ematea, bi helburu lortzeko: «Ahal bezain azkar eta ondo suspertzeko» eta «adingabeen adimen osasunean ondoriorik eta mugarik ez izateko». |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202313/hondarribiko-hondartzan-bainatzea-debekatu-du-osasun-sailak-laquouraren-kalitateak-ez-dituelako-betetzen-gutxieneko-baldintzakraquo.htm | Gizartea | Hondarribiko hondartzan bainatzea debekatu du Osasun Sailak, «uraren kalitateak ez dituelako betetzen gutxieneko baldintzak» | Ura analizatu ostean, kutsaduraren jarraipena egiteko protokoloa aktibatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Uraren Euskal Agentziak. | Hondarribiko hondartzan bainatzea debekatu du Osasun Sailak, «uraren kalitateak ez dituelako betetzen gutxieneko baldintzak». Ura analizatu ostean, kutsaduraren jarraipena egiteko protokoloa aktibatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Uraren Euskal Agentziak. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko Zuzendaritzak eginiko analisiak aztertuta, Hondarribiko hondartzan bainatzea debekatu du Osasun Sailak, aldi baterako, «araudian ezarritako kalitateko irizpide mikrobiologikoak» ez direla betetzen iritzita. Hori dela eta, egoerari dagokion protokoloa aktibatu dute Jaurlaritzak eta Uraren Euskal Agentziak (URA), uren kutsaduraren jarraipena egite aldera.
Osasun Sailak ohar batean jakinarazi duenez, gertakariaren berri eman diete gai horretan eskumena duten gainerako erakundeei, hala nola Uraren Euskal Agentziari, Gipuzkoako Foru Aldundiari, Txingudiko zerbitzuei, Hondarribiko Udalari eta SOS Deiak zerbitzuari, «dagozkien jardute prozedurak has ditzaten».
Uraren Euskal Agentziak ikerketa prozedurari ekin dio, halaber, kutsaduraren jatorria detektatzeko eta, behar izanez gero, neurri egokiak zehazteko. Osasun Sailak egunero jarraituko du hondartzako uraren kalitatea aztertzen, harik eta gertakaria amaitu arte, eta emaitzen berri jakinaraziko du. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202314/hasieran-alderdi-komunista-bakartuta-egon-zen-haiek-hala-erabakita.htm | Politika | «Hasieran, Alderdi Komunista bakartuta egon zen, haiek hala erabakita» | EHUko irakasleak dioenez, hastapenetan Alderdi Komunista «oso erradikala» zen, eta horrek asko mugatu zuen haren eragina hedatzeko aukera. 1930eko hamarkadan hasi ziren estrategia aldatzen eta bestelako aliatuak bilatzen. | «Hasieran, Alderdi Komunista bakartuta egon zen, haiek hala erabakita». EHUko irakasleak dioenez, hastapenetan Alderdi Komunista «oso erradikala» zen, eta horrek asko mugatu zuen haren eragina hedatzeko aukera. 1930eko hamarkadan hasi ziren estrategia aldatzen eta bestelako aliatuak bilatzen. | Duela gutxi, El laberinto de la representación (Ordezkaritzaren labirintoa, Tecnos, 2021) izeneko liburua plazaratu da, Hego Euskal Herrian 1875etik gaur arte izan diren alderdi eta tradizio politikoak jasotzen dituena. Ludger Mees historialari eta EHUko irakasleari (Essen, Alemania, 1957) egokitu zaio euskal komunismoaren historiari buruzko atala idaztea.
Ludger Mees historialari eta EHUko irakaslea. Jon Urbe, FOKU
Nola sortu ziren alderdi komunistak Europako mendebaldean?
Nik uste dut hastapenak I. Mundu Gerratik datozela. Gerra hasi zenean, Europako alderdi sozialista ia guztiak zein bere gobernuaren gerra politikaren alde paratu ziren, eta hainbeste miretsitako elkartasun internazionalista hura bertan behera gelditu zen. Lubakietan langile alemanak langile frantsesen kontra aritu ziren, eta hori ezin zen ulertu. Internazional Sozialista ere bertan behera gelditu zen; mundu mailako langile mugimendua sekulako krisian zegoen.
Baina, orduan, Urriko Iraultza gertatu zen.
Lehenbiziko aldiz, bazirudien munduan langileen aldeko gobernu bat iritsi zela agintera. Horrek euforia piztu zuen ezkerreko sektore guztietan, eta erreferente bilakatu zen. Hori sendotzeko eta mundu osora hedatzeko sortu zuen Leninek gerora Komintern edo III. Internazional gisa ezagutarazi zena.
Zein asmo zegoen horren atzean?
Ideia zen sozialismoa ezarriko zuen iraultza mundu osoan gertatuko zela, ez herrialde bakar batean, eta, beraz, alderdi guztien ahaleginak batu behar zirela. Horrek, jakina, eztabaida piztu zuen munduko alderdi sozialistetan, baita Espainiako PSOEn ere. 1917tik aurrera, eztabaidak, polemikak eta ezohiko kongresuak ugaldu ziren, eta zatiketak ere bai.
Testuinguru sozioekonomikoa ere kontuan hartu behar dugu: Lehen Mundu Gerraren ostean ia Europa osoan krisi larria egon zen, eta Euskal Herrian ere bai. Langabezia tasa gora joan zen, eta horrek erradikalizatze prozesu bat bultzatu zuen. Planteamendu erradikaletarako egokia zen testuinguru bat zegoen.
Euskal komunista batzuek garrantzia izan zuten prozesu horretan, ezta?
Bai. Hasteko eta behin, Dolores Ibarruri bera, gero PCEren idazkari nagusi izango zen Jose Bullejos bizkaitarra eta beste batzuk ere hasiera-hasieratik egon ziren.
Nola hedatu zen PCE Hego Euskal Herrian?
Errusiako Iraultzak hasieran sortutako euforia hori oraindik bizirik zegoen, eta bazirudien alderdi berriak arrakasta handia lortuko zuela. Bizkaiko Meatzaldeko zenbait lekutan, Gallartan esaterako, indar handia hartu zuten; Bilboko Herriko Etxea sozialisten eskuetatik komunistenetara pasatu zen; baita Donostiakoa ere tarte batez: Gipuzkoan, Hernanin, Tolosan , Pasaian eta beste zenbati tokitan hedatu ziren. Gelditu ezineko mugimendua zela zirudien.
Baina oso azkar ikusi zen gauzak ez zirela horren errazak, eta, pixkanaka-pixkanaka, Alderdi Sozialistak lortu zuen euforia horri buelta ematea.
Zergatik?
Kasu batzuetan, lidergoa edo itzal handiko buruzagi bat egotea garrantzitsua izan zen alderdi bat edo bestea gailentzeko. Soziologiari eta egiturari erreparatuz gero, ez dut uste desberdintasun handirik dagoenik Gallartaren eta Zugaztietaren artean, eta batean PCE gailendu zen, eta bestean PSOE. Baina horrelako faktore pertsonaletatik aparte, badago historialariok batzuetan aintzat hartzen ez dugun beste bat: memoria, alegia.
Zer esan nahi duzu horrekin?
Gogoratu behar da mugimendu sozialista sortu zenetik hainbat urte igaroak zirela, eta horrek azpiegitura bat eta, nolabait esateko, mikrokosmos kultural bat eta identitate bat sortu zuela. Jende askok oso lotura handia zeukan Alderdi Sozialistarekin eta UGTrekin. Leialtasun hori puskatzea oso zaila da. Batzuetan, koiunturak pasatu egiten dira, eta jendeak nahiago izaten du sustraietara itzultzea eta horri eustea.
Badago beste faktore bat: garai hartan, komunismoa oso mugimendu erradikal eta iraultzailea izan zen. Leninek ezarritako 21 baldintza haietan proletarioen diktadura sustatzea, indarra erabiltzeari muzin ez egitea eta abar zeuden. Sozialistek, berriz, bazuten ordurako tradizio parlamentarista sendo bat; hori atzean uztea eta dena karta bakar batera jokatzea, jakinda gainera karta horrek errepresioa zekarrela ezinbestean, langile askorentzat ez zen bide egokia. Pentsa: sozialistak «klase etsaiak» omen ziren, eta hildakoak ere egon ziren sozialisten eta komunisten arteko liskarretan. Jende askorentzat hori ez zen bide zuzena, eta komunistek urte asko behar izan zituzten horretaz jabetzeko eta estrategia aldatzeko.
Ildo politiko hori oztopo izan zen alderdiaren garapenerako?
Lehenengo urte haietan Alderdi Komunista bakartuta gelditu zen, haiek hala erabaki zutelako. Oso militante kopuru mugatua izan zuten: II. Errepublika iritsi zenean 800 militante inguru zituzten lau herrialdeetan. Hori oso gutxi da. Apurka-apurka alderdiko buruzagiak, eta Moskukoak ere, horretaz jabetu ziren.
1933an, Euskadi Roja astekaria sortu zen, eta 1935ean, berriz, EPK Euskadiko Partidu Komunista. Zergatik?
Erabaki horien atzean hainbat faktore daude. 1933an, estatutuari buruzko galdeketa egin zen, eta baiezkoak sekulako arrakasta lortu zuen, alderdi komunista aurka agertu zen arren. Nazio auzia pil-pilean zegoen. Eta batzuek gogoratu zuten Leninen doktrina ofiziala auzi honetaz: autodeterminazioa bultzatu behar zen, baina ez nazio bakoitzak horretarako eskubidea duelako, baizik eta estrategia ikuspegi batetik, estatuaren burgesia ahultzeko eta zapaldutako nazioaren langileak bereganatzeko. Euskadi Roja-n hainbat eta hainbat artikulu daude horren inguruan.
Hori bat dator Moskuk egindako aldaketa estrategikoarekin: «klasea klasearen kontra» estrategia hori alde batera utzi, eta beste sektore ezkertiar batzuekin nolabaiteko elkarlana bultzatu; betiere, beraiek kontrolatu eta hegemonia lortzeko asmoz. Langile aliantzak eratu ziren sozialistekin eta beste sektore batzuekin, eta leku askotan arrakasta handia lortu zuten. Jakina, horren atzean zegoen, hain zuzen, faxismoaren gorakadari aurre egin nahia Europako leku askotan. EPK sortzeak zerikusia du irekitze horrekin, eta erabakiak hemen hartzen direla adierazteko nahi horrekin.
Nolakoa izan zen PCEren jarrera frankismoan?
Frankismoaren kontrako borrokaren lehenengo urteetan, seguru asko, Alderdi Komunista aktiboena izan zen. Jesus Monzon nafarrak zuzendutako gerrillarien mugimendu hark porrot egin zuen, eta, 1950eko hamarkadaren erdialdera arte, azpiegitura handirik gabe ibili ziren, baina gero berriro hasi ziren oso indartsu Bizkaian. Seguru asko, Langile Batzordeak sortu zireneko garai hura izan zen Alderdi Komunistak eragin handiena izan duen aroa.
Baina trantsizioa iritsi zenean, hauteskundeetako emaitzak ez ziren indar horren araberakoak izan.
Seguru asko, lehen aipatu dudan memoriaren faktore horrek garrantzi handia izan zuen. EAJk eta ELAk tradizio handia zuten, leialtasuna landua zuten, eta hori ez da egun batetik bestera ahazten: jendeak jarraitu nahi du bizitza osoan landu duen leialtasun eta identitate horrekin. Komunistek ere bazuten tradizio hori sektore txiki batean, baina ez zuten lortu hortik ateratzea eta jende gehiagorengana heltzea.
1933an, 'Euskadi Roja' agerkaria sortu zuten euskal komunistek, eta, bi urte geroago, EPK Euskadiko Partidu Komunista; biak ala biak Euskal Herriko nazio errealitatea aintzat hartzeko ahaleginak izan ziren. Hego Euskal Herriko errealitate politikora hobeto egokitzeko asmoz, PCEk bi mugimendu egin zituen 1930eko hamarraldian: 1933an, Euskadi Roja astekaria argitaratzen hasi ziren, eta bi urte geroago, 1935ean, PCEren Federacion Vasco-Navarra izenekoa alderdi bilakatu eta EPK Euskadiko Partidu Komunista sortu zen.
Euskadi Roja astekariaren lehenengo zenbakia 1933ko martxoaren 25ean plazaratu zen. Agerkaria batez ere gaztelaniaz argitaratzen zen, baina tarteka euskarazko artikuluak ere bazekartzan: lehenengoa, Eusko abertzale langilleak, esnatu! izenburupean agerturikoa izan zen, maiatzaren 20koa.
Langile abertzaleen aipamena ez da debaldekoa: lehenengo zenbakitik, nazio auziari heltzeko asmoa nabaria da astekarian agerturiko artikuluetan: «Alderdi iraultzaile bat ezin da inperialista izan; erakunde proletario batek ezin du herriek euren buruaren jabe izateko duten eskubidea ukatu. Langile inperialista traidore bat baino ez da. Langile iraultzaileok, berriz, Euskadiren askapen sozial eta nazionalaren alde borrokatzera beharturik gaude». 1933ko apirilaren 22ko zenbakian agertutako pasartea da hori.
Nazio auzia langileen aldarrikapenekin uztartzeko asmo horretan, gaurko ikuspegitik harrigarri samarrak izan daitezkeen artikulu batzuk argitaratu zituen Euskadi Rojak. 1936ko azaroan, esaterako, Sabino Aranaren heriotzaren urteurrena azalera eraman zuen aldizkariak, eta artikulu hartan irakur daiteke EAJren sortzailea «Euzkadiren independentziaren aldarria egin zuen lehena» izan zela eta «bizitza aberriaren askapena antolatzeari» eskaini ziola.
Bestalde, euskal komunistek —edo orobazkunzaleek, aranismoz beteriko euskara hartan zioten moduan— 1935eko otsailean erabaki zuten EPK sortzea, eta alderdiak bere lehen biltzarra egin zuen urte hartako ekainean. Alderdi sortu berria PCEren sail bat izan zen aurrerantzean ere; ez zen alderdi independentea, Kataluniako PSUC izan zen moduan, baina haren planteamendu eta jarreretan nabaritzen da abertzaletasunera hurbiltzeko ahalegin bat. Adibidez, estatutuaren aurreko jarreran: 1933an, galdeketa egin zenean, PCE kontra agertu zen, hura «burgesiaren tresna» zelakoan; EPK-k, berriz, «herriaren garaipentzat» jotzen zuen.
Bilakaera hori ez zen denen gogokoa izan. 1937ko ekainean, Bilbo armada faxistaren eskuetan erortzen ari zen bitartean, PCEren Batzorde Zentralak Valentziara (Herrialde Katalanak) joateko agindu zien EPK-ko buruzagi Juan Astigarrabiari eta Jesus Larrañagari, eta han barne epaiketa egin zien. Beste zenbait akusazioren artean, «Euskadin iraun duen mugimendu zatikatzailea» sustatzea eta «Eusko Jaurlaritzan [Jose Antonio] Agirrek eraman duen politika atzerakoi eta amore emailean» parte hartzea leporatzen zieten. Auzibide horren ondorioz, EPK-ko idazkari nagusi Juan Astigarrabia alderditik kanporatu zuten.
Bihar: Dolores Ibarruri Pasionariak utzitako ondarea. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202315/jaurlaritzak-joan-den-ikasturteko-neurriak-ezarri-nahi-ditu-irailetik-aurrera-ere.htm | Gizartea | Jaurlaritzak joan den ikasturteko neurriak ezarri nahi ditu irailetik aurrera ere | Gaur bilera dute autonomia erkidegoetako ordezkariek eta Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak, datorren ikasturteko nondik norakoak zehazte aldera. | Jaurlaritzak joan den ikasturteko neurriak ezarri nahi ditu irailetik aurrera ere. Gaur bilera dute autonomia erkidegoetako ordezkariek eta Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak, datorren ikasturteko nondik norakoak zehazte aldera. | Abuztuaren hondarrean, datorren ikasturteari begira jarrita daude hezkuntza eragileak. Itxura guztien arabera, COVID-19ak markatuko du ikasgeletako jarduna 2021-2022ko ikasturtean ere. Birusaren hedapena eragozte aldera, Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile Bingen Zupiriak atzo azaldu zuenez, segur aski joan den ikasturtean ezarritako neurriekin jarraituko dute, ikasturte hasieran behintzat.
SER irrati katean eman zuen neurri horiei eusteko asmoaren eta horretarako arrazoien berri Zupiriak: «Orokorrean, egoera duela urtebete baino hobea da, baina 12 urte baino gutxiago dituztenak ez daude txertatuta, ez dagoelako adin horietarako txertorik». Besteak beste, «burbuila taldeak» eta maskararen erabilera mantentzeko asmoa erakutsi zuen.
Halere, gaur zehaztuko dituzte datorren ikasturtearen nondik norakoak. Izan ere, autonomia erkidegoetako ordezkariek bilera izango dute Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministeriorekin. |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202316/charlie-watts-hil-da-the-rolling-stones-taldeko-bateria-jotzailea.htm | Kultura | Charlie Watts hil da, The Rolling Stones taldeko bateria jotzailea | 80 urterekin hil da musikaria. Ebakuntza bat egin berri zioten, eta ospitalean zela hil da. | Charlie Watts hil da, The Rolling Stones taldeko bateria jotzailea. 80 urterekin hil da musikaria. Ebakuntza bat egin berri zioten, eta ospitalean zela hil da. | Charlie Watts The Rolling Stones taldeko bateria jotzailea 80 urte zituela hil da. Haren publizista Bernard Dohertyk eman du albistearen berri, gaur arratsaldean. Musikariari ebakuntza bat egin berri zioten, Londresen, eta ospitalean hil da, ohar baten bidez adierazi dutenez. «Londresko ospitale batean hil da, bere familiaz inguratuta».
1963tik The Rolling Stones taldeko kide zen Watts. Haren taldekideek berehala partekatu dute oharra sare sozialetan. «Watts senar, aita eta aitona maitatua zen, eta The Rolling Stones taldeko kide gisa ere bere belaunaldiko bateria jotzaile handienetako bat», adierazi dute ohar bidez. «Bere familiaren, taldeko kideen eta une zail honetan hurbilen dituen lagunen intimitatea errespetatzea eskatzen dugu».
Taldea kontzertu bira bat hastekoa zen irailean AEBetan, eta dagoeneko iragarrita zuten Wattsek ez zuela parte hartuko, medikuek hala gomentatuta. Gerora jakinarazi zuten ebakuntza bat egin behar izan ziotela. 2004an eztarriko minbizia izan zuen Wattsek. Ia hastapenetatik The Rolling Stones taldeko kide izan zen, eta Mick Jagger eta Keith Richardsekin batera hasierako kideetatik taldean irauten zuenetako bat zen Watts. Londresko kamioilari baten eta etxekoandre baten semea zen, eta haurtzaro apala izan zuen: familia etxe prefabrikatu batean bizi izan zen. Etxean, bere kabuz hasi zen bateria jotzen; 14 urte zituela oparitu zioten lehen bateria, eta bere gaitasunak finduz joan zen pixkanaka. Jazzera hurbildu zen lehenik, eta bluesera gero. Blues Incorporated taldearekin aritu zen 1960ko hamarkadaren hasieran, harik eta Brian Jones eta Keith Richards ezagutu zituen arte. Ordurako sortu berria zen The Rolling Stones, eta taldeko partaide izateko gonbita egin zioten. Bertan aritu da ordutik, mende erdiko ibilbidea onduz. Watsen bateriak eragin nabarmena izan du taldearen soinuan; Jumpin' Jack Flash edo I can' t get no (Satisfaction) bezalako kantuak dira horren adibide. Ez zen kantuak sortzeaz arduratzen, halere, baina rol garrantzitsua zuen taldearen barruan. Izan ere, perkusioaz arduratzeaz gain, bestelako lanak ere egin zituen Wattsek taldean. Diseinatzaile grafiko gisa hainbat diskoren azalak eta bira askoren eszenatokiak diseinatu baitzituen. Eta Keith Richardsen eta Mick Jaggerren arteko etengabeko haserrealdietan bitartekari izaten zen. Hain zuzen, behin baino gehiagotan esan izan zen Watsek taldea utziko zuela, baina zurrumurruak baino ez ziren izan. Eta ez da gutxi; izan ere, Richardsek behin baino gehiagotan azpimarratu zuenez, «Charlie Watts gabe, The Rolling Stones ez zen existituko». |
2021-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/202317/storer-bigarrenez-gailendu-da-vueltan-eta-eiking-lider-jarri-da.htm | Kirola | Storer bigarrenez gailendu da Vueltan, eta Eiking lider jarri da | Norvegiarrak ihesean eskuratu du elastiko gorria, Roglicen onespenarekin. Esloveniarrak erasoa jo du igoeran, baina erori egin da gero. Storerrek, berriz, amaiera biribila osatu du, eta beste etapa garaipen bat zakuratu. | Storer bigarrenez gailendu da Vueltan, eta Eiking lider jarri da. Norvegiarrak ihesean eskuratu du elastiko gorria, Roglicen onespenarekin. Esloveniarrak erasoa jo du igoeran, baina erori egin da gero. Storerrek, berriz, amaiera biribila osatu du, eta beste etapa garaipen bat zakuratu. | Beti da zaila etapa batean zehatz-mehatz zer gertatuko den jakitea. Eta zer esanik ez, atseden egun baten ondoren jokatzen bada. Ziklistak nagituta egoten dira batzuetan. Beste batzuetan, ordea, ez dute nagiak ateratzeko astirik ere izaten. Ikuskizuna emateko gogoz itzultzen dira lehiara. Halaxe gertatu da gaur, Espainiako Vueltako 10. etapan. Lehenik, ihesaldiak piztu du ikusmina. Oso multzo jendetsua osatu da lasterketa buruan, eta Michael Storer (DSM)âizan da indartsuena, eguneko mendate bakarrean bere legea ezarrita. Etapa bat irabazteko helburuarekin hasi zuen Vuelta, eta bi patrikaratu ditu dagoeneko. Wanty taldeak ere etapen borroka zuen jomugan, baina ez zen inolaz ere espero sailkapen nagusian zeresanik emango zuenik. Bada, lehenik Rein Taaramaerekin lortu zuen lidergoa; eta gaur, Odd Christian Eikingekekin (Wanty) berreskuratu du.
Primoz Roglicek (Jumbo) oparitu egin dio elastiko gorria Eikingi. Lider izatearen zama gainetik kendu nahi du datozen etapei begira. Hala, hamahiru minututik gorako aldea hartzen utzi diote ihesaldiari. Hori bai, aurkari nagusiak atzeratzeko asmoa ere bazuen esloveniarrak, Almacharreko igoeran ikusi denez. Amaiera gogorra zuen mendate horrek, eta helmugatik 15 kilometrora zegoen gaina. Roglicek erritmo aldaketa bortitza egin du, eta ezustean harrapatu faboritoen tropela. Alabaina, erori egin da jaitsieran, eta Jack Haigekin (Bahrain), Enric Masekin eta Miguel Angel Lopezekin (Movistar) batera helmugaratu, garailearengandik 11.49ra. Bere txarrean, beste 37 segundo atera dizkio Egan Bernali (Ineos). Bestalde, erabat jokoz kanpo gelditu da MIkel Landa (Bahrain), onenekin ia hamar minutu galdu ondotik.
Zalaparta handia izan da etaparen hastapenean, eta 31 lagunek alde egin dute tropeletik. Haien artean zeuden Alex Aranburu (Astana), Xabier Mikel Azparren (Euskaltel) eta Jonathan Lastra eta Julen Amezketa (Caja Rural) euskal herritarrak. Aranburu beste hiru txirrindularirekin batera mugitu da mendatera heldu aurretik, baina ez da urrutira iritsi. Bai, ordea, Storer: zatirik gogorrenean erasoa jo, eta bakarrik iritsi da helmugara. Eiking 22 segundo geroago iritsi da. Lehia handia izan du Guillaume Martinekin (Cofidis) lidergoa lortzeko, eta, azkenean, norvegiarra gailendu da. Martin bigarren jarri da nagusian, 58 segundora, eta Roglic hirugarren dago orain, 2.17ra. Printzipioz, ez luke arazorik izan beharko nahi duenean lehen postura itzultzeko.
Biharko etapak ere bukaera bihurria izango du: bigarren mailako Locubin igoko dute 16 kilometroren faltan, eta koska gogor batean egongo da helmuga. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202340/gizon-bat-atxilotu-dute-donostian-gurasoak-jo-eta-mehatxatzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Donostian gurasoak jo eta mehatxatzeagatik | Gurasoek eman diote abisua Ertzaintzari, eta gizona etxean lubakitu da orduan. Ehizako eskopetak zituen han. Atxilotua ospitalera eraman dute haren egoera psikologikoa aztertzeko. | Gizon bat atxilotu dute Donostian gurasoak jo eta mehatxatzeagatik. Gurasoek eman diote abisua Ertzaintzari, eta gizona etxean lubakitu da orduan. Ehizako eskopetak zituen han. Atxilotua ospitalera eraman dute haren egoera psikologikoa aztertzeko. | Atzo iluntzean atxilotu zuen Ertzaintzak bere etxean suzko armekin babestu zen gizon bat, Donostian. Aurretik, 36 urteko gizonak aita jo zuen, eta ama mehatxatu, eta haiek eman zioten abisua Ertzaintzari arratsaldeko seiak aldera. Gurasoek etxetik irtetea lortu zuten, baina semea han geratu zen.
Gertakari horren ondorioz, Ertzaintzaren hainbat unitate mobilizatu ziren, eta inguruko etxebizitzetako bizilagun batzuk etxetik aterarazi behar izan zituzten. Azkenean, 23:00 aldera irten zen gizona etxebizitzatik, eta, aldean armarik ez zeramala baieztatu ostean, atxilotu egin zuten.
Jarraian, Donostiako ospitalera eraman zuten, haren egoera psikologikoa aztertzeko. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202341/txertoa-hartzeko-bidezidorra-traba-eta-korapilo-gabea.htm | Gizartea | Txertoa hartzeko bidezidorra, traba eta korapilo gabea | Nafarroan hasiak dira aurretik ordua hartu gabe duten herritarrak txertatzen. Txertaketa gunea Foremen egoitzan ezarri dute, Arangurenen. Zenbait herritarrek dagoeneko baliatu dute horretarako aukera. | Txertoa hartzeko bidezidorra, traba eta korapilo gabea. Nafarroan hasiak dira aurretik ordua hartu gabe duten herritarrak txertatzen. Txertaketa gunea Foremen egoitzan ezarri dute, Arangurenen. Zenbait herritarrek dagoeneko baliatu dute horretarako aukera. | Gobernuak argiki adierazi zuen astelehenean zabaldutako oharrean: aurretik ordua hartu beharrik gabe txertatu nahi dutenek horretarako aukera izanen dute Foremek Arangurenen (Nafarroa) duen egoitzan. Ordutegia ere zehaztu zuten: 08:30etik 19:00etara, irekita. Izan da ustekaberik, ordea. «Bistan da baten batek ez ziola orduari oso ongi erreparatu», kontatu du Carlota Barrena erizain laguntzaileak barre artean. Ateak zabaldu baino are lehenago agertu dira herritarrak txertoa hartu nahian. «Irrikan ziren», aitortu du. «Ez al ziren beldur izanen dosiak bukatuko ote ziren?», egin dio galde txertaketa gunean Endika Legarra gazteak. Ezetz erantzun dio Barrenak, irribarrez. Lanak lan, egun lasaiak espero dituzte datozen asteetan. Herritarrak tantaka azaldu dira txertaketa gunera. Dena dela, Pili Sola Sara COVID Unitateko Ataleko koordinatzaileak onartu du «uste baino gehiago» direla; izan ere, txertoa har dezaketen gehienek urratsa egina dute, eta ez zuten jende askorik espero. Aukera berriak hutsuneak betetzeko balioko du, baita bere garaian txertoa hartzeari uko egin ziotenek orain modua izan dezaten atzera egiteko. «Ez dira gutxi pandemiaren bosgarren olatuan iritzia aldatu dutenak. Horrelakoak ere etorri dira», esan du Sola Sarak. Eraikinera iritsi, eta kasik ilaran itxaron beharrik gabe egin dute prozesua herritarrek. Aski da nortasun agiria edo osasun txartela erakustea. Ohartzerako, jasoa dute zizta, eta protokoloak zehaztua duen ordu laurdena itxaron gelako aulkietan egitea besterik ez zaie falta. Hain zuzen, minutu horiek noiz bukatuko zain dago Jon Asiain Txokarro iruindarra. Udan egin dituen bidaiak tarteko, azken asteotan ezinezko izan zaio ordua topatzea; orain arte. «Atzo bertan jakin nuen hau egin nezakeela, eta, aizu, primeran!».
Zalantzak uxatzeko astia Halako batean, ahots zoli bat aditu da korridorean barrena: «Modernarena jarriko didate?». 12 urteko Naira Coronelenak dira hitzak; Beatriz Aguado amarekin joan da txertoa hartzera. «Dudak izan ditugu, alabak hainbat alergia dituelako, baina hementxe gara azkenean. Besteengatik ere egiten dugu, gainerakoak babesteko», onartu du Aguadok. Hein batean, medikuak animatuta erabaki dute zizta jasotzea, eta pozik dago Coronel: «Ni desiotan nintzen txertoa jasotzeko; orain lasaiago ibiliko naiz». Biek azaldu dutenez, badakite hainbat direla dudatan ibili baina azkenean urratsa egitea erabaki dutenak. Korapilatu gabe lortu dute txertatzea. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202342/bizkaiko-enpresari-bat-atxilotu-dute-langileak-26-orduz-lan-egitera-behartzeagatik.htm | Ekonomia | Bizkaiko enpresari bat atxilotu dute langileak 26 orduz lan egitera behartzeagatik | Zamudioko industrialde batean egun osoko lan jarduna egiten zuten tarteka, goizeko zazpietatik hurrengo eguneko goizeko bederatziak arte. | Bizkaiko enpresari bat atxilotu dute langileak 26 orduz lan egitera behartzeagatik. Zamudioko industrialde batean egun osoko lan jarduna egiten zuten tarteka, goizeko zazpietatik hurrengo eguneko goizeko bederatziak arte. | Espainiako poliziak Bizkaiko enpresari bat atxilotu du langileak egun osoz lan egitera behartzeagatik. Zamudioko (Bizkaia) industrialde batean, pabiloi bateko beharginek 26 orduko lan jarduna izaten zuten tarteka, goizeko zazpietan hasi eta hurrengo eguneko goizeko bederatziak arte. Abuztuaren 17an atxilotu zuten enpresaren arduraduna, baina gaur eman dute jakitera.
Poliziaren arabera, langileek jarri zuten salaketa egun batzuk lehenago; azaldu zuten askok bizileku baimenik ez zutela eta kontraturik gabe lan egiten zutela, orduko bost euroko soldata baten truke. Salatu zuten, halaber, lan istripu bat izan eta mediku baten arta jaso behar izaten zutenean, enpresaren izenik ez aipatzeko eskatzen ziela nagusiak. Eta, noizbehinka, «maratoiak» egitera behartzen zituela, hau da, 26 orduz orduz lan egitera; ordubete izaten zuten bazkaltzeko, eta gau osoa enpresaren instalazioetan itxita ematen zuten.
Enpresaren arduraduna aske geratu da poliziaren aurrean deklaratu ostean, baina auzia daraman epailearen aurrean aurkeztu beharko du. Langileen eskubideen aurkako delitua egitea egotzi diote, eta 70.000 euro baino gehiagoko isuna jarri diote lan eta gizarte segurantza arloko legedia urratzeagatik. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202343/kabulgo-aireportuan-10000-pertsona-daude-zain-handik-noiz-aterako.htm | Mundua | Kabulgo aireportuan 10.000 pertsona daude zain, handik noiz aterako | Mendebaldeko aliatuek Afganistango ebakuazioak azkartu dituzte. Atzerriko tropek 82.000 lagun inguru ebakuatu dituzte orain arte. Talibanek Kabulgo aireporturako sarbideak itxi dituzte, eta kontrolak gogortu. | Kabulgo aireportuan 10.000 pertsona daude zain, handik noiz aterako. Mendebaldeko aliatuek Afganistango ebakuazioak azkartu dituzte. Atzerriko tropek 82.000 lagun inguru ebakuatu dituzte orain arte. Talibanek Kabulgo aireporturako sarbideak itxi dituzte, eta kontrolak gogortu. | AEBetako Defentsa Departamenduak jakinarazi duenez, 10.000 pertsona daude oraindik Kabulgo aireportuan zain, handik ateratzeko asmoz. Abuztuaren 31n amaitzen da AEBko soldaduek handik erretiratzeko duten epea, eta AEBek iragarri dute jada lehentasuna ematen hasiko zaiola bere soldaduak handik ateratzeari. Hank Taylor logistika zuzendariordeak jakinarazi du, talibanek Kabul hartu zutenetik, 82.000 pertsonak egin dutela ihes Afganistandik: "39 minuturo hegazkin bat aireratzen da Hamid Karzai aireportuan", adierazi dio Taylorrek CNN telebista kateari.
Atzerako kontaketaren amaierara hurbildu ahala, aireportutik soldaduak eta zibilak ateratzeko ebakuazio lanak areagotzen ari dira. Datorren astearterako amaitu behar dituzte lanok, AEBetako Gobernuak atzo baieztatu baitzuen ez duela luzatuko epemuga. Oraingoz, AEBek eta bere aliatuek 82.000 lagun inguru atzerriratu dituzte Kabuldik abuztuaren 14tik, talibanek Afganistango hiriburua hartu zuten egunaren bezperatik.
«Zenbat eta lehenago amaitu, orduan eta hobeto», adierazi zuen atzo Joe Biden AEBetako presidenteak, G7ko goi mandatarien goi bilera amaitu berritan. Talibanekin negoziatzen aritu da egunotan Etxe Zuria, epeen inguruan, eta atzo jakin zen William Burns AEBetako CIA Inteligentzia Agentzia Zentraleko zuzendaria talibanen ordezkaritza batekin bildu zela astelehenean Kabulen. Haiekin negoziatu arren, Bidenek ez zuen erabat itxi epemuga ez betetzeko aukera: «Pentagonoari eskatu diot alternatibak prestatzeko, egutegia moldatzea beharrezkoa balitz ere». Aukera hori aktibatu ala ez talibanen esku egongo dela azaldu zuen: «Egun horretan [abuztuaren 31n] operazioa amaitzea talibanek gurekin kooperatzeko duten prestasunak baldintzatuko du».
Gaineratu zuen egunetik egunera gero eta arrisku handiagoa dutela bere tropek Kabulgo aireportuan. Aurrez ere esana zuen Etxe Zuriak EI Estatu Islamikoaren atentatu bat izateko arriskua areagotzen ari dela, eta hala berretsi zuten atzo gobernuko bi funtzionario anonimok.
Londres izan da Bideni ebakuazioak luzatzeko presio gehien egin dionetako bat. Borroka hori galduta ere, eskari horrekin segi zuen Boris Johnson lehen ministroak, baina, kasu horretan, talibanei zuzenduta: «Abuztuaren 31tik aurrera ere Kabuldik jendea ateratzen utzi behar dute». Halaber, datozen egunetan milaka lagun ebakuatzen jarraituko dutela nabarmendu zuen, eta «azkenera arte» arituko direla horretan. Erresuma Batuko Defentsa Ministerioko iturriek, ordea, aurreratu dute bere tropek AEBekoek baino lehenago utzi beharko dutela Afganistan, segurtasun arrazoiengatik.
Gaur, Dominic Raab Erresuma Batuko Atzerri ministroak jakinarazi du herrialde horretako soldaduek 9.000 lagun ebakuatu dituztela orain arte. Ez du argitu, ordea, Kabuldik atera nahi dituztenetatik zenbat geratuko diren horretarako aukerarik gabe, datorren asteartetik aurrera. «Zenbatek etorri nahi duten, horrek ere baldintzatuko du», adierazi du, ITV telebista katean egin dioten elkarrizketan.
Hain justu, talibanak agintera iritsi ziren unean Raab Greziako Kreta uhartean oporretan egon izanak polemika eragin du egunotan Erresuma Batuan. Gai hori hizpide hartuta, Raabek onartu du akatsa izan zela une horretan oporretan egotea, baina bere burua defendatu du, esanez talibanak «hain azkar» hedatzeak «ezustean» harrapatu duela mundu guztia. Era berean, ukatu egin du handik itzuli zen baino lehenago itzultzeko eskatu eta hark horri uko egin zionik.
Bitartean, gero eta arriskutsuagoa bihurtzen ari da Afganitandik ihes egitea helburu hori duten milaka eta milaka herritarrentzat. Izan ere, talibanek atzo jakinarazi zuten Kabulgo aireportura joatea galarazi zietela herritarrei, hango egoera «kaotikoa» dela argudiatuta. Aireportuaren segurtasun perimetroa haiek kontrolatzen dute, eta, hainbat hedabidek Kabuldik bertatik emandako azken berrien arabera, nabarmen areagotu dituzte kontrolak azken orduetan. Gainera, soldadu talibanen jarrera gero eta oldarkorragoa dela ere zabaldu dute.
Talibanak dei egiten ari zaizkie herritarrei herrialdean geratzeko, eta AEBetako Gobernuari eskatu diote «herritar kualifikatuen» ihesa ez sustatzeko. Horrez gain, datorren asteartetik aurrera hegaldi komertzialak berrabiaraziko dituztela iragarri du Suhail Xahin bozeramaileak, Twitter bidez, eta dokumentazioa «eguneratuta» dutenek horiek hartzeko aukera izango dutela. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202344/covid-19az-kutsatutako-42-lagun-hil-dira-azken-astean-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | COVID-19az kutsatutako 42 lagun hil dira azken astean Hego Euskal Herrian | Aurreko astekoaren antzekoa da hildakoen kopurua, eta maiatzaren hasieratik ez zen hainbeste lagun hil. 737 kutsatu atzeman dituzte. | COVID-19az kutsatutako 42 lagun hil dira azken astean Hego Euskal Herrian. Aurreko astekoaren antzekoa da hildakoen kopurua, eta maiatzaren hasieratik ez zen hainbeste lagun hil. 737 kutsatu atzeman dituzte. | Hego Euskal Herriko kutsatzeen datuek beherakada nabarmena izan dute; 737 kasu jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbidek, duela bi aste atzemandakoen erdiak. Baina kutsatuen kurbaren aurkako noranzkoa hartu du hildakoenak, ekainaren 16tik eta 22ra birusaz kutsatutako 42 lagun zendu baitziren, aurreko astean baino bat gutxiago. Azken bi asteetan nabarmen egin du gora hildakoen kopuruak, maiatzaren lehen astetik gainditu gabe baitzegoen 40 hildakoen langa.
Kutsatuen datuen beheranzko joera ageria bada ere, positibo tasa gomendatutakoa baino handiagoa da oraindik, eta atzo egindako proben %9 izan dira positibo. Herrialdeka, Bizkaia izan da kutsatu gehien jakinarazi dituena: 321. Eta 201 izan dira Gipuzkoan, 105 Araban eta 94 Nafarroan. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202345/intildeaki-bilbao-gose-greban-den-presoa-ospitaleratu-egin-dute.htm | Politika | Iñaki Bilbao gose greban den presoa ospitaleratu egin dute | Abuztuaren 6az geroztik dago baraualdian. | Iñaki Bilbao gose greban den presoa ospitaleratu egin dute. Abuztuaren 6az geroztik dago baraualdian. | Iñaki Bilbao euskal presoak gose grebari ekin zion abuztuaren 6an, eta, beraz, etzi beteko ditu hiru aste baraualdian. Haren osasun egoerak okerrera egin du, eta ospitalera eraman zuten joan den astean, Salamancako (Espainia) egunkari batek jakinarazi duenez.
Bilbao Topasen dago preso, Euskal Herritik 460 kilometrora. Espainiako Espetxe Erakundeek uztailaren 1ean iragarri zuten haren hurbilketa, aurrez Puerto de Santamarian baitzegoen, Euskal Herritik mila kilometrora.
Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak ohartarazi du Bilbao «muturreko egoeran» dagoela. AEMk zabaldu duenez, «ezaguna da, nahiz eta hain muturreko baldintzetan egon, Txikitok uko egin diola Espainiako Estatuak ikuskapen medikoa edo orkestratutako beste edozein manipulazio edo eraso egiteari».
«Gose greban dauden euskal preso politikoentzat ez da berria indarrez eta euren borondatearen aurka elikatzea. Neurri honen helburua euskal presoen borondatea makurraraztea da, antzeko kasuei arreta eskaintzea, preso politikoen izaera ukatzea, eta baita espetxeratzeko arrazoia ere: Euskal Herriaren eta bere langile klasearen okupazioa eta esplotazioa», gaineratu du AEMk, eta elkartasuna adierazi dio presoari.
Iaz ere gisa bereko protestaldi bat egin zuen Bilbaok; irailaren 9an ekin zion gose grebari, eta 50 egunez eutsi zion. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202346/nafarroak-beste-astebete-luzatu-du-etxeratze-agindua.htm | Gizartea | Nafarroak beste astebete luzatu du etxeratze agindua | Gobernuak aurkeztutako eskabideak Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena jaso du: neurria irailaren 2ra arte izanen da indarrean, gutxienez. | Nafarroak beste astebete luzatu du etxeratze agindua. Gobernuak aurkeztutako eskabideak Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena jaso du: neurria irailaren 2ra arte izanen da indarrean, gutxienez. | Beste astebete. Asteburuei eta jaiegunei eragiten dien etxeratze agindua beste zazpi egunez ezarrita edukitzea erabaki du Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Joan diren asteetako joerari eutsiz, gobernuak araua luzatzeko eskea egin zien epaileei, eta mugak bere hartan segitzea baimendu du auzitegiak. Gobernuak gogora ekarri duenez, mugak epidemiologikoki arriskuak diren udalerrietan baizik ez du eraginik, asteburuetan, jaiegunetan, usadioz herriko festa tradizionalak ospatzen diren egunetan eta horien bezperetan. 01:00etik 06:00etara ezin da kalera atera.Gobernuak argitara ateratako datuen arabera, etxeratze agindua 54 udalerritan ezarriko da, zehazki. Indarrean sartu zenetik lehenbiziko aldiz, Iruñea ez dago horien artean.
Berriz ere, epaileek argudiatu dute neurria «ezin egokiagoa» dela birusaren kutsatzeari kontra egiteko. Halaber, azaldu dute araua «proportzionala» dela egungo egoera aintzat hartuta. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202347/hipika-txapelketa-elitista-eta-iluna-dela-salatu-dute-irunean.htm | Gizartea | Hipika txapelketa «elitista eta iluna» dela salatu dute Iruñean | Udalaren jai eredua «inposizioan oinarritua» dagoela salatu du Hipikarik Ez taldeak. Elkarretaratzea eta bizikleta martxa eginen dituzte irailaren 1ean, Ziudadelan. | Hipika txapelketa «elitista eta iluna» dela salatu dute Iruñean. Udalaren jai eredua «inposizioan oinarritua» dagoela salatu du Hipikarik Ez taldeak. Elkarretaratzea eta bizikleta martxa eginen dituzte irailaren 1ean, Ziudadelan. | Zezenak kendu, eta zaldiak jarri. Kalapita eragin du Iruñeko Udalak sanferminen ordez antolatutako egitarauak; batez ere, irailaren 2tik 12ra bitartean egitekoa den hipika txapelketak. Jarduera hori «inposizioan oinarritutako jai eredu elitista» baten ikur dela salatu du Hipikarik Ez plataforma sortu berriak, eta gogor kritikatu dute Navarra Sumak diru publikoak «era ilunean» kudeatu izana. Protesta ekintzak iragarri dituzte datorren asterako.
Plataformako kide Idoia Azkonaren esanetan, hipika txapelketa batek «gutxi du ikusteko Iruñerriko herri mugimenduak nahi duen hiri eta kultura ereduarekin». Kontrara, historikoki, «elite ekonomikoen kirola» izan dela nabarmendu du: «Iruñean ez dugu behar goi klaseei protagonismo eta espazio publiko gehiago eskainiko dien ekimenik».
Horrez gain, animalien erabilera ere kritikatu du Hipikarik Ez taldeak: «Ikuskizunetan animaliak erabiltzeak ez dio eredu askatzaile bati erantzuten. Zaldiak jaio dira askatasunean korrika egiteko, ez inoren menpe egoteko».
Hipikaren oinarriez gain, baina, egitasmoa kudeatzeko modua ere txarretsi dute plataformako ordezkariek. Diru publikoak erabiltzeko modua «kezkagarria» dela uste du Azkonak: «Badirudi haien interes politiko eta ekonomikoei zuzenduta dagoela. 35.000 euro bideratuko dituztela dirudi, baina aurrekontua 200.000 eurokoa da. Ez dakigu egitasmoa nola finantzatuko den, ezta zein interes pribaturi erantzuten dion ere». Are: susmo txarra hartzen diote txapelketaren antolatzaileek «UPNko zenbait kiderekin duten loturari», eta ez dute ulertzen «zer lotura duen hipikak Iruñerekin eta zer interes dagoen hiriaren erdigunean halako txapelketa bat egiteko».
Horrengatik guztiarengatik protesta egitera deitu du Hipikarik Ez taldeak. Irailaren 1ean eginen dute, txapelketaren bezperan, Ziudadela parkean. 19:00etan elkartuko dira, eta, ordu erdiko protestaren ostean, bizikleta martxa eginen dute parkearen inguruan. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202348/esne-ekoizleek-hamar-zentimoko-igoera-eskatu-diete-banaketa-enpresei.htm | Ekonomia | Esne ekoizleek hamar zentimoko igoera eskatu diete banaketa enpresei | Baserritarrek traktore eta autoen karabana luzea eginzuten, atzo,EHNE eta ENBA sindikatuek deituta, Lasarteko Urbil merkataritza gunetik Hernaniko Galarretara. Salatu dute kostuen igoera sektorea jaten ari dela, eta esne litroa gutxienez 0,70 zentimotan saltzeko exijitu dute. | Esne ekoizleek hamar zentimoko igoera eskatu diete banaketa enpresei. Baserritarrek traktore eta autoen karabana luzea eginzuten, atzo,EHNE eta ENBA sindikatuek deituta, Lasarteko Urbil merkataritza gunetik Hernaniko Galarretara. Salatu dute kostuen igoera sektorea jaten ari dela, eta esne litroa gutxienez 0,70 zentimotan saltzeko exijitu dute. | «Pentsuak jaten gaitu», «Esneak itotzen gaitu», «Banaketa kateek kateatuta gauzkate». Esne ekoizleak garbi eta ozen esan zuten, atzo, negozioari eutsiko badiote zenbait aldaketa behar dituztela sektorean, lehenbailehen; izan ere, erregaien, pentsuen eta, oro har, kostu guztien igoerak irabazi tarte guztia jan die, eta banaketa taldeak ez dira «ondo jokatzen ari» egoera horri aurre egiteko.
Hogeitik gora traktorek eta auto askok parte hartu zuten Esnearen martxan egitasmoan, Lasarteko Urbil merkataritza gunean hasi eta Hernaniko Galarretan bukatu. EHNEko kide Garikoitz Nazabalek hartu zuen hitza han, familia osoen aurrean: «Hau da aurrera begira egin behar dugun lan moldea», esan zien,mobilizazioaren ikusgarritasuna dela-eta denak zorionduz. «Elkar babestu behar dugu, urte askoan prezioak izozturik ditugulako, bai esnean eta bai haragian eta beste produktu batzuetan ere. Kostuak gora eta gora ari diren honetan, zenbait banaketa enpresen aurrean igaro gara, salatzeko asmoz kate horiek salmenta bolumen handia pilatu dutela eta zuzeneko erantzukizuna dutela gure salneurriekin gertatzen ari denarekin».
Nazabalek esplikatu zuen esne ekoizle txikiak «galtzaile» bihurtzen dituztela balio katean, baina banaketa talde handiek «irabazi handiak» dituztela. Katebegirik «ahulena» baserritarra da, EHNE sindikatuaren ustez, eta, egoera horri aurre egiteko, zenbait mobilizazio eta agerraldi egin dituzte EHNEk eta ENBAk; ENBA sindikatuko kide Iñaki Goenagak azaldu zuen solastatu direla banaketa enpresa batzuekin, baina «batak besteari botatzen dio errua». Bost enpresarekin aritu dira kostuen garestitzeak eragin duen egoeraren inguruan: «Badakite gaizki jokatzen ari direla, baina ahal duten guztia egiten ari direla diote, eta bizilagunaren bizkar jartzen dute ardura».
Bostek esan ei diete batek igoz gero denek igo behar dituztela prezioak bezeroentzat. Kontua da ekoizleei ez dietela gehiago pagatzen, eta baserritarrak ari direla beren bizkar hartzen kostuen garestitzea. «Horren ondoren, elkarlana eta batasuna behar dugu gertatzen ari dena ozen salatzeko. Badakigu haiek ere urduri daudela, bai baitakite gaizki ari direla. Oso ondo dakite gure egoera zein den, eta soka tenkatuta daukagu, hortxe. Oraindik ere sokatiran jarraitu beharko dugula ematen du».
Hamar zentimoko igoera
Goenagak esanzuen soka ez dela eten behar, banaketa enpresa handiek ere ez dutela nahi eten, baina baserritarrek sendo eutsi behar diotela, bestela ez baitute lortuko esnearen truke ordaintzen dietena handitzea. Espainiako Ministerioak egindako azterketa bati ere erreparatu dio ENBAko kideak. Erakunde horrek ondorioztatu du esne ekoizleek hamar zentimoko igoera lortu behar dutela beren negozioak bideragarri izan daitezen, eta hori da EHNEren eta ENBAren lehen erreibindikazioa: hamar zentimoko igoera, kostuen garestitzea orekatzeko, «alegia, egungo itolarri hau pasatzeko». Horrek esan nahi du banaketa enpresa handiek ez luketela saldu beharko esne litroa 0,70 zentimotik behera.
Izan ere, kontsumitzaileengana iristen den esnearen %92 industria banaketaren bidez iristen da, eta merkaturatutako esnearen %45 0,60 zentimotik behera saltzen dute. Hau da, hamar zentimo merkeago Espainiako Esnearen Behatokiak zehaztutako gutxieneko prezioaren aldean. Salneurri merke horiek ekoizleak «itotzen ari dira», sindikatuen esanetan. Horregatik, EHNEk eta ENBAk nahi dute katebegi bakoitzak bere ardurari erantzutea, bere mailan, eta esnea gutxieneko salneurri batean sal dezaten, alegia, 0,70 zentimotik gora.
Baina erreibindikazio jakin horretatik harago, nekazariek eta abeltzainek arreta handiagoa nahi dute lehen sektorearentzat, esneaz gain, haragiak eta beste zenbait produktuk kostuen garestitze handia izan baitute, eta «egiturazko» arazo bati buruz ari baitira. Horrela azaldu du Garikoitz Nazabalek. «Xehetasun desberdinekin, baina arazo berberaz ari gara, finean: baserriak bideragarri izan behar duela bidezko prezioekin». Hori dela eta, EHNE eta ENBA sindikatuek eskatu dute EAEko Elikagai Katearen Legea behin betiko onartzeko, «gardentasunez eta orekaz» katebegi guztiei errentagarritasuna emateko eta «gehiegizko jardunbideak galarazteko». |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202349/korrikalari-txekiar-bat-hil-da-mont-blanceko-ultratraileko-tds-lasterketan-amilduta.htm | Kirola | Korrikalari txekiar bat hil da Mont Blanceko Ultratraileko TDS lasterketan, amilduta | Ezbeharra gauerdian gertatu da, Passeur de Pralognaneko jaitsieran. Ondorioz, lasterketa gelditu behar izan dute. | Korrikalari txekiar bat hil da Mont Blanceko Ultratraileko TDS lasterketan, amilduta. Ezbeharra gauerdian gertatu da, Passeur de Pralognaneko jaitsieran. Ondorioz, lasterketa gelditu behar izan dute. | Txekiar Errepublikako korrikalari bat hil da Mont Blanceko Ultratraileko TDS lasterketan, Passeur de Pralognaneko jaitsieran, lasterketako 62. kilometroan, ibilbideko gunerik arriskutsuenean, menditik amilduta. Gauerdian gertatu da ezbeharra, 00:25ean, antolatzaileek jakinarazi dutenez. Argitaratu duten komunikatu ofizialaren arabera, istripua jazo orduko, erreskate taldeak berehala ekin dio bilaketa lanari, helikopteroz, eta nahiz eta azkar esku hartu duten, gaur goizean antolatzaileek prentsaurreko baten bidez baieztatu dute korrikalaria hil egin dela.
Gertatutako ezbeharragatik, Pralognanen zeuden korrikalariek lasterketa batzordearen agindua jaso dute buelta eman eta berriz Bourg Saint-Mauricera jaisteko. Pralognan igaro duten beste 350 parte hartzaileek aurrera jarraitu ahal izan dute. Oraingoz, 260 baino ez dira falta helmugara iristeko.
Passeur de Pralognan TDS lasterketako gunerik arriskutsu eta teknikoetako bat da. Toki horretan, korrikalariek soka batzuei heldu behar diete jaitsiera egin ahal izateko, eta zailtasun horri baldintza klimatiko txarrak, elurra eta gauaren iluntasuna gehitu behar zaizkio. Mont Blanceko Ultratraileko TDS lasterketak 145 kilometro eta 9.100 metroko desnibel positiboa du, eta lasterkariek 44 orduko muga dute bukatzeko. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202350/espainiako-orkestra-nazionalak-hartuko-du-lekukoa-musika-hamabostaldian.htm | Kultura | Espainiako Orkestra Nazionalak hartuko du lekukoa Musika Hamabostaldian | Jaialdian azken aldiz 2008an izan ondoren, gaur itzuliko da Espainiako Orkestra Nazionala Kursaaleko oholtzara. Kontzertua David Afkhamen zuzendaritzapean emango dute, eta Leonidas Kavakos biolinista izango da gonbidatu berezia. | Espainiako Orkestra Nazionalak hartuko du lekukoa Musika Hamabostaldian. Jaialdian azken aldiz 2008an izan ondoren, gaur itzuliko da Espainiako Orkestra Nazionala Kursaaleko oholtzara. Kontzertua David Afkhamen zuzendaritzapean emango dute, eta Leonidas Kavakos biolinista izango da gonbidatu berezia. | Galiziako Orkestra Sinfonikoaren eta Euskadiko Orkestraren joan den asteko emanaldien ondoren, gaur Espainiako Orkestra Nazionalaren txanda izango da jaialdian. 2019tik David Afkham da orkestraren zuzendari, eta hark gidatuko du, eta harekin batera, Leonidas Kavakos biolinista greziarra arituko da. Kontzertua 19:30ean izango da, Kursaaleko auditoriumean, eta sarrerak amaituta daude. Gaur goizean egin dute kontzertuaren aurkezpena, Patrick Alfaya Musika Hamabostaldiko zuzendariarekin batera.
Espainiako Orkestra Nazionala 1947an izan zen lehen aldiz Musika Hamabostaldian, eta, Ataulfo Argentak zuzenduta, Betthovenen Bederatzigarren sinfonia eskaini zuen Donostiako Orfeoiarekin batera. Azken aldiz 2008an aritu zen, Donostiako Orfeoiarekin aldi hartan ere, eta Brahamsen Requiem alemaniarra interpretatu zuen. Gaurkoan David Afkahmek gidatuko du taldea, Alfayaren hitzetan, «azken urteetako zuzendari alemaniarrik onenetako» bat denak. Bernad Haitink Fundazioaren Talentu Gazteen saria irabazi zuenean ezagutarazi zuen bere burua Afkhamek, eta horrek Haitinken laguntzaile izateko aukera eman zion Chicagoko Sinfonikoan, Concertgebouw Orkestran eta Londreseko Orkestra Sinfonikoan.
Azpimarratzekoa da gonbidatu bereziaren izena: Leonidas Kavakos. Alfayak azaldu duenez, «kalitate bikaineko biolinista eta artista» da, «duen teknika paregabeagatik, maisutasunagatik eta musikaltasunagatik goraipatua» izan dena. 21 urte zituenerako munduko biolin lehiaketarik garrantzitsuenak irabaziak zituen: Sibelius 1985ean, Paganini 1988an eta Naumburg urte berean. Nazioarteko ospea, berriz, handik hiru urtera heldu zitzaion, Sibeliusen Biolinerako kontzertua grabatu zuenean. Grabazio horrekin, Gramphone saria irabazi zuen 1991n, eta mundu osoan interpretatzeko aukera izan zuen. Donostian izana da Kavakos, 1999an hain zuzen ere, eta Sibeliusen kontzertu hori interpretatu zuen Euskadiko Orkestraren denboraldian. 1734ko Stradivarius Willemotte biolina jotzen du.
Programari dagokionez, kontzertua Piotr Ilitx Txaikovskiren Biolinerako kontzertua re maiorrean obrak irekiko du, eta Robert Schumannen 1. Sinfonia-rekin amaituko da. Afkhamen hitzetan, «programa erabat erromantikoa» da, baina «desberdintasun argiak ditu konpositore baten eta bestearen artean». Schumannen kasuan, «itxaropenez beteta» dagoelako aukeratu dutela azaldu du: «Esperantzaz betetako obra da, eta pandemia egoera honetan sentimendu hori transmititu nahi diogu publikoari». Leonidas Kavakos biolinistak, bere aldetik, zuzendariaren hitzak azpimarratu ditu, eta «ikuslearen gozamena» nahi dutela azaldu du. Txaikovskiren obrarekin izan duen harremana «arraroa» dela aitortu du, «hainbat alditan joan eta itzuli» delako obra honetara. esan du kontzertua maskararekin interpretatzea izango dela «tristeena», berarentzat «oso zaila» delako. Hala ere, pozik agertu da «publikoarekin berriro konektatu ahal izateagatik» eta «musika klasikoa berriro martxan jartzeagatik».
80 urte baino gehiagoko ibilbidea
Espainiako Orkestra Nazionala 1937an sortu zuten, Espainiako gerran, eta berriz ere aurkeztu zuten 1942an. Ordutik, etengabe kontzertuak ematen aritu dira, eta, Espainian jotzeaz gain, Europan, Amerikan eta Asian ere aritu dira. Bere historian zehar, Espainiako Orkestra Nazionalak XX. mendeko zuzendari garrantzitsuak izan ditu zuzendari titular gisa: Bartolome Perez Casas, Ataulfo Argenta, Rafael Fruhbeck de Burgos, Antoni Ros-Marba, Jesus Lopez Cobos eta Josep Pons. Era berean, orkestrak bakarlari bokal eta instrumental entzutetsuenekin kolaboratu du. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202351/120-kantu-hainbat-hizkuntzatan-guinness-liburuan-sartzeko-besteak-beste-kanuto.htm | Bizigiro | 120 kantu hainbat hizkuntzatan, Guinness liburuan sartzeko: besteak beste, 'Kanuto' | Suchetha Satish indiarra Guinness errekorra gainditzeko bidean da, zazpi ordu eta hogei minutuko kontzertu batean 30 abesti hindiz eta 90 beste hizkuntza batzuetan kantatuta. Saiakera aztertzen ari da epaimahaia. | 120 kantu hainbat hizkuntzatan, Guinness liburuan sartzeko: besteak beste, 'Kanuto'. Suchetha Satish indiarra Guinness errekorra gainditzeko bidean da, zazpi ordu eta hogei minutuko kontzertu batean 30 abesti hindiz eta 90 beste hizkuntza batzuetan kantatuta. Saiakera aztertzen ari da epaimahaia. | Egun baten Kanuto, kalera joan zan... eta konturatzerako, Kanuto Indiaraino iritsi da. Abuztuaren 19an, Suchetha Satish 15 urteko neska indiarra Guinness errekor bat gainditzen saiatu zen Dubain, kontzertu batean inoiz baino hizkuntza gehiago erabiliz. 120 abesti kantatu zituen, eta horien guztien artean, euskarazko bat: Kanuto. Etxepare Institutuak eman du horren berri, Twitterren:
Kontzertuak zazpi ordu eta hogei minutu iraun zuen, eta Satishek 30 abesti hindiz abestu zituen, eta beste 90, beste hizkuntza batzuetan. Indiaren 75. urteurrena ospatzeko ekitaldietako bat izan zen, eta abeslariak berak Twitterren esan du saiakera hor egitea oso berezia dela. Datorren urteko abuztuaren 15ean beteko dira 75 urte Indiak independentzia lortu zuenetik, baina aurtengo martxoan hasi ziren urteurrena ospatzen.
Saioa joan den astean egin bazuen ere, oraindik ez du bereganatu Guinness errekorra. Satishek iragarri duenez, epaimahaia saiakera aztertzen ari da, eta epaiaren zain dago. Egun batzuk barru iritsiko dela iragarri du.
Kanuto euskal lo kanta herrikoi bat da, eta ama baten eta haur baten arteko solasaldia kontatzen du. Amak esaten dio haurrari lotarako joateko, baina haurrak erantzuten dio kalera joan nahi duela. Abesti xumea da, baina oso ezaguna, batik bat azken estrofa: Kanuto zizilindro, zilindro, zilindro... Eusko Ikaskuntzak hala dauzka jasota abestiaren hitzak:
Egun baten Kanuto kalera joan zan, karruak zapalduta etxera joan zan. Amak esan ei otsan lotara joateko, atzera kontestau eutsan ""Ez dot nai amatxo"". Kanuto Zizilindro, Zilindro, Zilindro, Kanuto Zizilindro... pux! pux! pux!"
Herri abesti hori 1993. urtean egin zen oso ezagun, Oskorri taldeak Katuen testamentua bilduman sartu eta argitaratu zuenean. Pello Salaburuk Satishen moldaketetan arreta jartzeko eskatu du Twitter sare sozialean. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202352/maskara-erabiltzen-jarraitu-beharko-dute-euskal-herriko-ikastetxeetan.htm | Gizartea | Maskara erabiltzen jarraitu beharko dute Euskal Herriko ikastetxeetan | Iparraldean, txertatuta dauden ikasleek ikastetxean jarraitzeko aukera izango dute, positibo baten hurbileko kontaktua izanik ere. | Maskara erabiltzen jarraitu beharko dute Euskal Herriko ikastetxeetan. Iparraldean, txertatuta dauden ikasleek ikastetxean jarraitzeko aukera izango dute, positibo baten hurbileko kontaktua izanik ere. | Itxura guztien arabera, COVID-19ak markatuko du 2021-2022ko ikasturtea ere. Erakundeek, ordea, birusa ez hedatzea dute helburu, eta ari dira hartuko dituzten neurriak jakinarazten, tantaka-tantaka bada ere. Gaur, Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak eta autonomia erkidegoetako ordezkariek bilera izan dute, eta maila nahiz etapa guztietan presentzialtasunaren aldeko apustua egingo dutela ziurtatu du Pilar Alegria Espainiako Gobernuko Hezkuntza ministroak, bilera amaitu ondoren egin duen prentsaurrekoan. Datorren ikasturtea, aurrekoarekin alderatuta, «desberdina» izango delakoan dago, baina, halere, «zuhurtzia» eskatu du. COVID-19aren kutsatzeak ekidite aldera, nabarmendu du bileran ez dutela maskararen erabilera murrizteaz eztabaidatu, eta hura janzten jarraitu beharko dutela 6 urtetik gorako haurrek. Gainera, beste neurri baten berri ere eman du: ikasgeletan, ikasleen arteko distantzia 1,5 metrokoa ez 1,2 metrokoa izango da aurrerantzean.
Nafarroako Gobernuak bat egin du aurrez aurreko hezkuntzaren aldeko apustuarekin, eta, ohar bidez jakinarazi duenez, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak bileran azaldu du konpromisoa dutela hori bermatzeko. Horretarako, esan duenez, mantendu egingo dituzte aurreko ikasturteko prebentzio, garbiketa eta higiene neurriak, eta ikastetxeak sektoreka banatzen jarraituko dute. Gainera, gehienez hogei haur egongo dira Haur Hezkuntzako ikasgeletan, eta aurreko ikasturterako jarritako lanpostu gehigarriei eutsiko diete.
Aurreko urteko neurriak mantendu arren, zenbait aldaketa egingo dituztela ere esan du Gimenok: besteak beste, jolastokian gauzak partekatzeko aukera izango dute, Haur Hezkuntzako umeek ez dute maskararik jantzi beharko jolastokian daudenean; eta ikastetxeei CO2 neurgailuak emango dizkiete. Erantsi duenez, ordutegi jarraituarekin hasiko dituzte eskolak oraingoz.
Ipar Euskal Herrian, irailaren 2an eginen dute eskola sartzea. Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak protokoloa zehaztu du: lau arrisku maila izanen dira, lurraldeko egoera epidemiologikoaren arabera, eta neurriak egokitu beharko dituzte eskoletan. Dena den, eskola sartzerako lurralde guziak bigarren arrisku mailan ezartzea deliberatu du Blanquerrek. Hala, maskara derrigorrezkoa izanen da 7 urtetik aurrera, ikasgela ezberdinen ikasleen arteko gurutzatzeak saihestu beharko dituzte, eta, barnealdean hunkitze kirolak egitea debekatua izanen da.
Hirugarren eta laugarren arrisku mailak ezarriz gero, kolegioko laugarren mailatik gora irakaskuntza «hibridoa» egin beharko dute ikastetxeek: ikasleen erdiak etxetik aritu beharko du. Horrez gain, kirola egiteko muga gehiago izango dituzte ikasleek, kanpoaldean bakarrik egiten ahalko dute, gutxienez bi metroko distantzia atxikiz.
Bestalde, Frantziako Hezkuntza ministerioak bigarren mailako ikastetxeetako hurbileko kontaktuen bakartze protokoloa aldatu du, txertaketa kanpainaren ondorioz. 12 urtetik aurrera, hala, txertatu gabeko ikasleek, hurbileko kontaktu izanez gero, zazpi eguneko bakartzea bete beharko dute, eta klaseak etxetik hartu. Txertatuak diren ikasleak, berriz, ikastetxean egoten ahalko dira hurbileko kontaktu izanik ere. Lehen mailako protokoloa, ordea, ez dute aldatu: ikasle bakar batek positibo emanik, ikaskide guziak etxera igorriko dituzte. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202353/sortuk-dio-presoen-kaleratze-bakoitzak-elkarbizitzarako-bidea-indartzen-duela.htm | Politika | Sortuk dio «presoen kaleratze bakoitzak elkarbizitzarako bidea indartzen» duela | Espainiako Gobernuko ordezkariak adierazi du presoei eginiko harrerek «zauriak irekitzen» dituztela. | Sortuk dio «presoen kaleratze bakoitzak elkarbizitzarako bidea indartzen» duela. Espainiako Gobernuko ordezkariak adierazi du presoei eginiko harrerek «zauriak irekitzen» dituztela. | Agustin Almaraz presoa aske geratu eta gero Bilbon eginiko harrerak eta Covitek sare sozialetan eginiko salaketak hautsak harrotu ditu azken egunetan, eta eragile politiko ugarik eskatu dute harrera horiek publikoki ez egiteko. Eztabaida hori ikusita, Sortuk ohar bat zabaldu du, eta nabarmendu «presoen kaleratze bakoitzak elkarbizitzarako bidea indartzen» duela: «Espetxetik irteten den preso bakoitza elkarbizitzara eta bakera hurbiltzen gaituen gertakaria da. Elkarbizitza eraikitzeko ezinbestekoa da presoen eskubideak urratzen dituen salbuespen politikan amaitzea eta kalerako bidea bultzatzea».
Sortuk gogora ekarri du espetxe legeria arrunta aplikatuko balitz euskal presoen %84k kartzelatik irteteko aukera izan beharko luketela, baina Espainiako Estatuan dauden presoen kasuan «legea bihurritu egiten» dela: «Irteera baimenetarako, hirugarren gradurako eta baldintzapeko askatasunerako eskubidea ukatzen ari zaie Estatua, preso ahalik eta denbora luzeenean atxikitzeko helburuarekin». Almarazen adibidea jarri du: 26 urte eman ditu espetxean. Ia 25 Andaluzian urrunduta eta lehen graduan, muturreko egoeran. Zigorraren hiru laurdenak 2014an bete zituen, eta, beraz, behar baino zazpi urte gehiago eman ditu preso». Gainera, gogorarazi du abuztuan askatutako bost presoek osorik bete dituztela beren zigorrak, eta gehienak espetxealdi ia osoa bete dutela Euskal Herritik kanpo: «Normaltasunetik eta elkarbizitzaren aldeko jarreratik gutxi du errealitate horrek».
Sorturen iritziz, «nekez eraikiko da elkarbizitza besteari zer egin behar duen edo zer egin dezakeen edo ez inposatuz», eta, horren harira, uste du «harrera ekitaldien kontra jotzen dutenen helburua —hau da, amak, aitak edo lagunek beren maiteak espetxetik irtetean besarkatzea debekatu nahi dutenen helburua— garaile eta garaituen errelato bakarra inposatzea» dela, eta horrek elkarbizitza «urruntzen» duela.
Itxaso: «Morala da?»
Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan daukan ordezkariak ere hitz egin du gaiaz. Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean, Itxasok argudiatu du harrera publikoek «hainbat zauri irekitzen» dituztela eta presoek «espetxean egindako birgizarteratze lana» lapurtzen zaiela.
Horrez gain, azaldu du uler dezakeela presoei kartzelatik irtetean harrera pribatuak egitea, baina ez omenaldi publikoak; horrekin lotuta, ezker abertzaleari eskatu dio gogoeta egiteko: «Elkarbizitza lortzeko, kontua ez da legezkoa den ala ez. Legezkoa izan daiteke, baina morala da?». |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202354/gaia-gordina-baldin-bada-marrazkia-gordina-izango-da.htm | Kultura | «Gaia gordina baldin bada, marrazkia gordina izango da» | Marrazkilaria da margolaria bainoago, eta komikilaria oroz gainetik. 'Basolatik berri onik ez' du lan berriena. Komiki baino ilustrazio gehiago egin behar izaten du, ordea; hilero 'Argia' aldizkarian, besteak beste. | «Gaia gordina baldin bada, marrazkia gordina izango da». Marrazkilaria da margolaria bainoago, eta komikilaria oroz gainetik. 'Basolatik berri onik ez' du lan berriena. Komiki baino ilustrazio gehiago egin behar izaten du, ordea; hilero 'Argia' aldizkarian, besteak beste. | Joseba Larratxe Josevisky-k (Irun, Gipuzkoa, 1985) Arkitektura ikaslea zen garaian eman zituen argitara aurreneko umore zintak; urte batzuen ondoren, komikizaleek lehenengo begi kolpean antzematen dute dagoeneko haren eskuak eusten diola pintzelari Argia aldizkariko ilustrazioetan eta Larrun gehigarriaren azaletan, eta Joana Maiz (2019) eta Basolatik berri onik ez (2020) komikietan, besteak beste.
Joseba Larratxe, Kabienen, Usurbilgo autonomoen elkarlanerako gunean. Jagoba Manterola / FOKU
Beti marraztu izan duzu?
Nik bai, eta zuk ere bai, segur aski. Gero eten bat egoten da. Esaten digute marrazteko, baina bat-batean ematen du hori haurrentzako kontu bat dela...
Baina zuk jarraitu egin zenuen...
Ez dakit zer datorren lehendabizi, zaletasuna, edo ona izatea eta horrek jarraitzea eragiten zuela. Dragoi bola-rekin ikasi nuen marrazten. Saioak grabatzen nituen, eta gustuko irudietan geratu egiten nuen bideoa, kopiatzeko. Oraindik ere, kasik begiak itxita marraz dezaket Son Goku.
Zer izan zen argitaratu zenuen lehen lana?
Zinta bat egin nuen BERRIAren Matraka gehigarrian pare bat urtez, Euskal friki izenekoa. Lehen komikia Katu hegoduna izango zen, Yurre Ugarteren gidoiarekin.
Aldaketa handia da gidoilariekin lan egiten hastea?
Egia esan, uste dut nik ere badudala zer kontatu, baina pentsatzen dut editoreek edo arduradunek uste dutela marrazkilari hobea naizela idazlea baino, eta, horregatik, beti jartzen didate gidoilari bat [barrez]. Kolaboratzea beti da polita; asko ikasten duzu, eta dibertigarria da.
Gehiago idatzi nahi duzu?
Etorkizunera begira, helburua hori da; ea lortzen dudan nire gidoietan oinarritutako zeozer egitea. Baina, jakina, hain jende bikainarekin lan egiteko aukera etortzen baldin bazaizu, tontakeria bat litzateke ezetz esatea...
Joana Maiz. Harriet Ediciones, 2019. Gidoia: Yurre Ugarte
Ilustrazioak ere egin arren, komikilaria zara, batez ere?
Komikitik nator, eta nire onena komikian eman dut, segur aski. Lan egiteko modu antzekoa daukat; azken finean, gauzak kontatu nahi dituzu. Kontua da ilustrazioa askoz errentagarriagoa dela; aldizkari baten azala, adibidez, komiki orrialde bat baino gehiago kobratzen da, nahiz eta hori niretzat askoz lan handiagoa den.
Nolakoa da zure estiloa?
Nahiko fisikoa da. Alegia, nahiz eta pertsonaia karikaturizatu, nire figurek eraikuntza fisiko bat dute. Ez ditut egiten forma etereoak. Saiatzen naiz itzalekin bolumen bat ematen, anatomia fidel marrazten... Agian horrek badu zerikusia Arkitektura ikasketekin. Bestalde, nire marrazkia marran oinarritzen da kolorean baino gehiago. Marrazkilaria naiz, margolaria baino gehiago.
Zer gairi buruz marrazten duzu?
Ematen dizkidatenei buruz: mertzenariotxo bat naiz [barrez]. Ez zait gustatzen gauzak edulkoratzea. Batek baino gehiagok esan izan dit nire marrazkiak gogorrak direla; nik esango nuke gauzak diren bezala adierazten ditudala. Gaia gordina baldin bada, marrazkia ere gordina izango da. Ez zaizkit gustatzen morboa eta doako krudelkeria, baina gordinkeria kentzen baduzu, zuritzen ari zara.
Trazua paperean egiten duzu eta kolorea digitalean?
Basolatik berri onik ez. Xabiroi, Ikastolen Elkartea, 2020. Gidoia: Asisko Urmeneta
Horrela egitea gustatzen zait. Pantaila ukigarri bat daukat; oso erosoa da, eta batzuetan, denbora faltagatik eta lana errentagarri bihurtu nahian, marrazki batzuk ordenagailuan egin izan ditut zuzenean.
Non lan egiten duzu?
Usurbilen [Gipuzkoa] lan egiten dugu, Kabienen, autonomo batzuen artean antolatutako bulego autogestionatu batean. Etxetik lan egin ahal izatea ona da, baina horretara kondenatua izatea ezta batere.
Komikiei buruzko hitzaldiak eman izan dituzu. Dibulgazioa behar da?
Azkenaldian esan izan da komikia boladan dagoela. Hori entzuten daramatzat hamar edo hamabost urte, eta ez da lehertzen. Gero eta jende gehiagorengana iristen da, askotariko lanak egiten dira, baina kalean galdetuz gero jende askorentzat komikia ez da izango artea ere, eta, gainera, haurrentzat izango da. Kuriosoa da: denda espezializatuetan ez dago ia haurrentzako komikirik. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202355/motzean.htm | Motzean | Motzean. | Kolore bat. Beltza.
Margo mota bat. Arkatza.
Pantone bat. 7466 U. Joana Maiz-en erabili genuena da, turkesa modukoa.
Tresna bat. Pentel pintzela.
Koadroa. Karratua.
Marrazkilari bat. Guillermo Gonzalez (Bilbo, 1971 - 2021). Euskal Herriko onenetariko bat zen. | ||
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202356/parte-zaharra-aske-plataformak-manifestaziora-deitu-du-donostiako-istiluen-harira-larunbaterako.htm | Gizartea | Parte Zaharra Aske plataformak manifestaziora deitu du Donostiako istiluen harira, larunbaterako | Ertzaintzak 40 herritar atxilotu ditu, eta guztira 63 ikerketapean jarri. | Parte Zaharra Aske plataformak manifestaziora deitu du Donostiako istiluen harira, larunbaterako. Ertzaintzak 40 herritar atxilotu ditu, eta guztira 63 ikerketapean jarri. | Donostiako Parte Zaharrean Ertzaintza egunero azaldu da jende pilaketak desegitera azken egunotan. Parte Zaharreko kaleak bete egin dira gauez Donostiako festak liratekeen egunotan, eta gauero izan dira Ertzaintzaren eta herritarren arteko liskarrak. Plataformak gogorarazi duenez, guztira 40 herritar atxilotu ditu Ertzaintzak azken astean, eta guztira 63 pertsona ikertzen ari da. Gainera, plataformak salatu du Poliziak gazte ugari «jipoitu» dituela, «bai atxilotzean, bai komisarian». Horregatik, manifestaziora deitu dute larunbaterako, «inolako eraso eta zapalkuntzarik gabeko auzo batean alde».
Parte Zaharra Aske taldeak ohar baten bidez salatu du osasun etxera eramandako atxilotuak ertzainen aurrean egon direla une oro, eta derrigortu egin dituztela esatera osasun partean jasotako lesioak «erorialdi» baten ondorio direla. Plataformaren arabera, adin txikikoak «gurasoen presentziarik gabe kalabozoetan autoinkulpazioak sinatzera bultzatu» dituzte.
Ertzaintzaren presentziaren harira, plataformak salatu du «jazarpen polizialak eta auzoaren militarizazioak» helburu bat duela: herritarren osasun segurtasuna bermatzeko «borondatetik urrun, pandemiaren kudeaketa negargarria eta horrek ekarri dituen ondorio sozioekonomiko larriak ezkutatzea».
Hori dena salatzeko, manifestazio bat egingo dute larunbatean Donostiako Parte Zaharrean. Gainera, plataformak dei egin die lekuko izan eta «erasoak jasan» dituzten gazteei, berarekin harremanetan jartzeko. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202357/adingabeak-marokora-bidaltzea-erabaki-dute-sanchezek-eta-vivasek.htm | Mundua | Adingabeak Marokora bidaltzea erabaki dute Sanchezek eta Vivasek | Espainiako eta Ceutako presidenteek adostu dute Atzerritartasun Legearen arabera egitea kanporatzeak, epaitegiek horiek gelditu ostean. | Adingabeak Marokora bidaltzea erabaki dute Sanchezek eta Vivasek. Espainiako eta Ceutako presidenteek adostu dute Atzerritartasun Legearen arabera egitea kanporatzeak, epaitegiek horiek gelditu ostean. | Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchez eta Ceutako presidente Juan Jose Vivas Moncloan gaur goizean bildu dira, iragan maiatzean Ceutara iritsitako milatik gora migratzaileren egoerari irtenbide bat aurkitzeko asmotan. Sanchezek konpromisoa hartu du Ceutan dauden adingabeko migratzaileak Marokora itzularazteko. Horretarako, presidenteak iragarri du «Estatuaren ahalmen eta baliabide guztiak» baliatuko dituztela.
Bileraren ostean emandako prentsaurrekoan, Vivasek eskerrak eman dizkio Sanchezi, auziaren aurrean adierazitako elkartasunagatik: «Sanchezek badaki gehiegi luzatu den eta jasanezina bihurtu den egoera baten aurrean gaudela, eta, horregatik, berehalako konponbideak behar ditugu». Halaber, PSOEko buruak izandako «erantzun azkarra» txalotu du, eta nabarmendu Ceutan gertatzen ari dena «estatu osoko arazoa» dela.
Gainera, Vivasek ohartarazi du «egoera jasanezina» dela Ceutaren tamainako hiri batentzat, eta auziari «aurre egiteko baliabide gutxi» dituztela—iragan maiatzean 12.000 migratzaile iritsi ziren—. Horiek hala, Vivasek berretsi du irtenbide bakarra adingabeak Marokora itzularaztea dela, eta horretarako legearen urratsei jarraituko dietela. Halaber, adierazi du «adingabeen interesa» lehenetsiko dutela.
Espainiako Gobernuko bozeramaile Isabel Rodriguezek defendatu egin du Vivasek eta Sanchezek hartutako erabakia: «Garrantzitsuena adingabeak haien senitartekoekin elkartzea da, eta are gehiago orain, ikasturtea hastear den honetan». Hainbat GKE gobernuz kanpoko erakunderen arabera, baina, Marokok ez ditu nerabeak artatzeko «baliabide duinak».
Abuztuan egindako kanporaketen inguruan, Vivasek bere administrazioaren eta gobernuaren lana defendatu du goizeko agerraldian, esanez Espainiako eta Marokoko agintariek deportazio horiek «babestu» zituztela. Ildo beretik, adierazi du «adingabeko migratzaileen kanporaketa» ez dela legez kanpokoa, eta «urrats jakin batzuei ez jarraitzea» izan zela gaizki egindako bakarra.
Legez kanpoko prozesua
Abuztuaren hasieran hainbat GKEk dozenaka adingabeko migratzaile legez kanpo kaleratzea egotzi zioten Ceutako Gobernuari. Horrek Ceutako eta Espainiako gobernuak astindu zituen, eta bide eman zien alde bateko eta besteko kideen ika-mikei: Espainiako Barne Ministerioak eta Ceutako Gobernuak elkarri egotzi zioten ekintza horien erantzukizuna.
Deportazioak ikertu eta prozesua aztertu bitartean, migratzaileen kanporaketak geldituta egon dira bi aste hauetan. Ceutako Administrazio Auzitegiak asteartean jakinarazi zuen abuztuaren 16an kanporatu behar zituzten bederatzi adingaberen deportazioak bertan behera uztea erabaki zuela.
Hain zuzen, Ceutako Administrazio Auzitegiak ikertu du azken egunotan autonomia erkidegoko administrazioak hasitako kanporaketa prozesua. Astearteko ebazpenean adierazi zuen Vivasen Administrazioak legez kanpoko urratsak egin zituela: batetik, ez zuen Atzerritarrei Buruzko Legea bete, eta, bestetik, ez zituen Marokotik bakarrik joandako nerabe bakoitzaren kasuak banan-banan ikertu.
Horrez gain, epaileak adierazi zuen Ceutako Gobernuak ez ziela deportazioen berri eman ez adingabeei, ezta Fiskaltzari ere, eta gogorarazi zuen «funtsezko printzipioetako bat legeak beren osotasunean betetzea» dela, eta administrazio guztiek dutela betebehar hori, «salbuespenik gabe».
Ceutako Gobernuak birritan nabarmendu du 2007ko Marokoren eta Espainiaren arteko akordioan oinarritu zela Marokotik iritsitako adingabeak herrialdetik kanporatzeko; akordio horren gainetik dago, baina, Haurren Eskubideen Nazio Batuen Konbentzioa. Nazioarteko araudiak agintzen du inor kanporatu baino lehen bakarrik migratu duen adingabeko bakoitzaren kasua banan-banan ikertu behar dela.
Legez kanpoko kanporatzeek kritiken erdigunean jarri zuten Barne Ministerioa. Hala ere, gaur goizean Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak beste behin berretsi du haren departamentuak ez duela eskumenik «kanporatzeei buruzko erabakirik hartzeko», eta adierazi du gobernuak ebazpen judizialei men egingo diela. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202358/samarra.htm | Kultura | Samarra | Raquel Ricart Leal (Betera, 1962). Eleberri beltz batekin hasi zuen ibilbidea: Un mort al sindicat (1999). Gazteentzako eleberri batzuk idatzi ditu: Van ploure estrelles, El quadern d'Àngela (Vila de Paterna eta Samaruc sariak irabazi zituen; The White Ravens katalogoan sartua dago, eta galizierara itzulia), En les mars perdudes (Gazte Narratibaren Bancaixa saria). 2010ean, Les ratlles de la vida argitaratu zuen (Andromina saria, Idazle Valentziarren Kritika Saria eta literatur sorkuntzako IIFVren saria). 2015ean, El ciutadà perfecte zientzia fikziozko eleberria atera zuen (IIFVren gazte literaturako kritika saria irabazi zuen, eta galizierara itzulia dago). 2015ean, El Lector de l'Odissea saria irabazi zuen, El temps de cada cosa lanari esker. Zenbait kontakizun liburutan parte hartu du: Entre dones (2016), La improbable vida de Joan Fuster (2017), Nosaltres, els fusterians (2017), Assassins valencians (2019). Azken nobela bukatzen ari da. | Samarra. Raquel Ricart Leal (Betera, 1962). Eleberri beltz batekin hasi zuen ibilbidea: Un mort al sindicat (1999). Gazteentzako eleberri batzuk idatzi ditu: Van ploure estrelles, El quadern d'Àngela (Vila de Paterna eta Samaruc sariak irabazi zituen; The White Ravens katalogoan sartua dago, eta galizierara itzulia), En les mars perdudes (Gazte Narratibaren Bancaixa saria). 2010ean, Les ratlles de la vida argitaratu zuen (Andromina saria, Idazle Valentziarren Kritika Saria eta literatur sorkuntzako IIFVren saria). 2015ean, El ciutadà perfecte zientzia fikziozko eleberria atera zuen (IIFVren gazte literaturako kritika saria irabazi zuen, eta galizierara itzulia dago). 2015ean, El Lector de l'Odissea saria irabazi zuen, El temps de cada cosa lanari esker. Zenbait kontakizun liburutan parte hartu du: Entre dones (2016), La improbable vida de Joan Fuster (2017), Nosaltres, els fusterians (2017), Assassins valencians (2019). Azken nobela bukatzen ari da. | Festara bere lagun Laurak gonbidatu du; berrogei urte beteko ditu, eta jende pila batekin ospatzea erabaki du.
—Apain-apaina jarri. Ezkongabe batzuk ere izango dira. Gizon interesgarriak eta konpromisorik gabeak.
—Ez dago gizon interesgarri eta konpromisorik gabekorik, Laura. Gainera, uste dut oraindik ez nagoela prest.
—Bai, ikusiko duzu.
Bi egun lehenago, arropa bila joan da. Soineko diskretu bat aukeratu du. Ekaina da, eta bero dago. Gehien gustatzen zitzaizkionek eskote zabalegia zuten, eta oraindik ez dauka adorerik horretarako. Denbora asko darama alkandorak janzten. Urte eta erdiz, mediku txandaz gainezka izan du agenda: kirurgialaria, anestesista, onkologoa, erradiologoa. Urte eta erdiz esaldi bera entzun du behin eta berriz: biluztu zaitez gerritik gora. Horregatik alkandorak. Askatzeko errazak.
Oraindik ez du topatu ondo egokitzen zaion bularretakorik. Iruditzen zaio ez duela inoiz aurkituko halakorik. Orain emakume picassotar bat da; bularrak altuera desberdinekoak ditu, forma desberdinekoak, testura desberdinekoak. Segur aski ez du inork nabarituko jantzita doanean, eta denborarekin ohitu egingo da. Hori esan dio kirurgialariak. Ez ahaztu egingo zaiola, ezta urruneko oroitzapen bilakatuko dela ere; ez zaiola gertatuko denborarekin arindu eta punta ziztagarria galtzen duten esperientzia mingarri horiekin gertatzen dena. Ez. Ohitu egingo dela.
Parpailarik gabeko bularretako beltz batzuk erosi ditu; izan ere, nahiz ebaki dizkioten bularra, muskuluak eta nerbioak, nahiz atera dizkioten besapeko gongoil guztiak, nahiz dena erre duten ondo-ondo, nahiz silikonazko bular bat jarri dioten azal hotzaren pean, izugarri sentibera geratu zaio, beste modu batean sentibera, eta ezin ditu jasan parpailak. Kotoia, eta kito.
—Ezin hobeto geratzen zaizu! —esan dio Laurak bezperan, soinekoa haren aurrean probatzen ari zela—. Asko pozten nau bihar zu etortzeak.
Ezagutzen ditu Lauraren lagun batzuk, baina ez denak, Laurak beti izan baitu bizitza sozial bizi-bizia eta aldakorra. Ordu pare batez han egoteko eta goiz alde egiteko asmoz joan da festara. Mugak jarri dizkio bere buruari, itxaropen handirik ez sortzeko, ez sufritzeko. Beti eduki du bere burua talde txikietan ibiltzeko pertsonatzat. Ez zaizkio gustatzen jendetzak.
Iritsi denean, etxea irekita dago, eta egongela, jendez beteta. Laura jendez inguratuta dago; hura agurtu aurretik garagardo bat hartu du, eta esertzeko txoko disimulatu baten bila hasi da. Aurkitu du bat aurrealdeko lorategitxoan; txiki-txikia da lorategia, irrigarria izateraino, baina iluna da, eta hutsa dago.
Garagardoari tragoak ematen dizkion bitartean, ametsetan, pentsatu du film batean edo eleberri batean balego gizon interesgarri eta erakargarri bat azalduko litzatekeela. Elkarrizketa esanguratsu bat hasiko lukete, eta abar. Literatura. Aspaldi ez dela ipuin bat irakurri zuen halako zerbait kontatzen zuena. Ametsetik atera da. Festakoekin bat egiteko bihotz hartzen ari dela, gizon bat irten da lorategitxora.
—Epa, gabon. Badago beste inor hemen?
—Ez, ez. Ni bakarrik.
—A, primeran. Indar hartu beharra daukat.
—Horretan ari nintzen ni.
—Hara, jendeak beldurra ematen al dizu?
—Ez. Tira, agian pixka bat bai, hainbeste jende dagoenean. Eta zuri?
—Ez— barre egin du—. Niri ez. Kontua da gauza bat eskatu didatela eta pentsatu egin behar dudala. Laurak asko maite nau, eta ez diot itsuskeriarik egin nahi, baina a zer gauzak dituen batzuetan… Haren laguna izango zara, ezta?
—Ba, bai. Gaur denok gara haren lagunak hemen, ez? Haren urtebetetzea da, Laurarena.
—Bai, bai, noski. Eta urtebetetzea denez, esan zidan, ez ekarri oparirik, Robert. Egidazu mesede bat, eta horrekin nahikoa. Pentsatu nuen, ze ondo, ez dut ero moduan ibili beharko harentzako opari bat erosten, opari bila aritzea benetan gogaikarria da eta. Baina orain nahiago nuke zerbait erosia izan, aizu. Eskatu baitit ea gaur gauean bere lagun batekin geratuko naizen. Dibortziatuta dago?, galdetu diot nik. Ze aitortu behar dizut emakume dibortziatu berriak zoragarriak direla. Zu dibortziatua al zaude?
—Ez, ez.
—Bale. Ba, niri asko gustatzen zaizkit emakume dibortziatu berriak. Liberatuak sentitzen dira, eta ez dizute ezer eskatzen, ulertzen? Gau bat pasatzen dute zurekin, edo gau batzuk. Sexuaz gozatzen dute. Eta hain nazkatuta daude gizonak jasateaz, ez baitute inongo konplikazio sentimentalik nahi. Emakume dibortziatu berriek zoratu egiten naute.
—Eta zu ere dibortziatuta zaude?
—Ez, ez. Ni ez naiz inoiz ezkondu. Egia esan, ez naiz inoiz maiteminduta egon. Gustatuko litzaidake, pentsatzen dut. Mundu guztiak esaten du oso polita dela irauten duen bitartean, baina ez zait inoiz gertatu. Eta zu, maitemindu zara inoiz?
—Bai. Behin baino gehiagotan.
—A, normala. Ez dut ezagutzen emakumerik inoiz maiteminduta egon ez denik. Agian aurkitzen dudanean bikotekide perfektua izango da.
Eta barre egin du. Emakumeak trago bat eman dio garagardoari, eta gizonak zigarreta bat piztu du.
—Barkatu molestatzen badizu. Ez dut asko erretzen. Urduri nagoenean bakarrik, orain bezala. Zer arraio, Laura. Uste du gigolo bat naizela, nonbait.
—Baina esan duzu emakumeak gustatzen zaizkizula, ezta?
—Bai horixe, bai gustatu ere. Bereziki dibortziatu berriak. Gero, denbora pasatu ahala, berriz agertzen zaie harra, eta konpromiso bat nahi izaten dute, eta hori guztia.
—Eta Lauraren lagun horrek konpromiso bat nahi al du?
—Ez dakit zer nahi duen. Bularreko minbizia gainditu berri du.
—Ostia!
—Hori diot nik, ostia! Kontxo, Laura, esan diot, nola bururatu zaizu hori? Ez al dakizu ze paranoikoa naizen gaixotasunekin? Ez adarrik jo, Robert, erantzun dit. Minbizia ez da kutsakorra. Eta, gainera, gainditua dauka. Ondo osatuta dago. Orduan zergatik kontatu didazu hori?, esan diot. Ordezko bular bat daramalako. Ostia, Laura, ez da egia izango… Zergatik uste duzu eskatuko zidala hori?
—Baaaa. Ez dakit. Segur aski pentsatuko zuen lagunari ondo etorriko zitzaiola konpromisorik gabeko sexu gau bat. Hori da zure espezialitatea, ezta?
—Tira, hainbesterako ere ez da, baina, bueno, bai. Gustatzen zait sexua, eta ez zait gustatzen lotuta egotea. Baina horrelako emakume bat… Zer esan nahi duzu ordezko-rekin?, galdetu diot. Plastikozkoa dela? Biluzten denean kendu egiten duela? Eta barrez hasi da, sugegorri hori. Ez egin barre, koño. Ez dizut oparirik egin eta orain hau eskatu didazu. Zer esan nahi du ordezko-k? Eta azaldu dit barne protesi bat dela, baina orbainak dituela… Nik zer dakit! Oso urduri jarri naiz, eta horregatik nago hemen, erretzen. Honek guztiak ez nau batere berotzen. Uste dut ez nagoela prest hori egiteko.
—Ba, ez ezazu egin orduan.
—Eta zer esango diot Laurari?
—Ezer ez. Ikusi al duzu laguna?
—Oraindik ez da iritsi.
—Agian ez da etorriko.
—Laurak esan dit etorriko dela.
—Agian oker dago.
—Hala izango ahal da!
—Botila barruan utziko duzu sartzen zarenean, mesedez?
—Bai, baina… bazoaz, ala?
—Bai.
—Agur esan gabe?
—Bai horixe.
—Ostia, ez da ideia txarra. Agian nik ere gauza bera egingo dut. Eta buelta bat ematera joango gara, zu eta biok. Ematen du emakume irekia zarela; hitz egin daiteke zurekin, eta ez zara eskandalizatzen. Ondo baino hobeto ulertu didazu. Eta nik ezin dut egin Laurak eskatutakoa. Ez, ezin dut. Ez nago prest. Itxaroidazu. Edalontzia utziko dut, eta alde egingo dugu.
Roberten zain dagoela, sakelakoa atera du poltsatik, eta mezu bat idatzi dio Laurari. Batzuetan, bizitzak literaturaren antza du. Samarran ginen elkartzekoak, baina Robertek ez daki. Ikaragarria zara gero. Kontatuko dizut. Urte askotarako!
Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202359/ukendurik-onena-garaipena.htm | Kirola | Ukendurik onena, garaipena | Roglicek irabazi du Vueltako 11. etapa, bukaerako horman Masekin buruz buruko lehia izan eta gero. Eiking ez da lehertu, eta eutsi egin dio lidergoari. Aranburu erretiratu egin da. | Ukendurik onena, garaipena. Roglicek irabazi du Vueltako 11. etapa, bukaerako horman Masekin buruz buruko lehia izan eta gero. Eiking ez da lehertu, eta eutsi egin dio lidergoari. Aranburu erretiratu egin da. | Erori, altxatu eta irabazi. Hala labur daiteke Primoz Roglicen (Jumbo) ibilbidea; baita gaur Vueltan lortu duen garaipena ere. Esloveniarra lurrera joan zen atzo, ezusteko erasoa egin eta gero, eta Valdepeñas de Jaengo bukaera bortitzean nagusituz atera du arantza. Culleran ez bezala, aurreratu egin du Magnus Cort (Education First) azken metroetan. Danimarkarrak erakustaldia egin du berriro ihesean, eta oso gertu izan du Vuelta honetako bigarren garaipena. Roglicen eta Enric Masen (Movistar) joak zapuztu dio ametsa. Lehia bizia izan dute bi indartsuenek %20ko zatiak zituen horman, eta azken zuzengunean erabaki da, esloveniarraren alde.
Zazpi segundo atera dizkio Jumboko ziklistak Movistarrekoari, gainsariak tarteko. Nagusian 35 segundora du orain. Haiengandik 11 segundora helmugaratu da Odd Christian Eiking liderra (Wanty), eta hartara, bermatu egin du gutxienez beste egun batez elastiko gorria soinean eramatea. Norvegiarrak hortzak estutu ditu bukaerako koskan nahiz kilometro batzuk lehenago zegoen bigarren mailako mendatean. Beste edozein egoeratan hanka altxako zukeen ziurrenik, baina gaur, ahaleginak merezi zuen. Eutsi egin die onenei, eta ez dio begirik kendu Guillaume Martini (Cofidis), nagusiko bigarren sailkatuari.
Aurtengo Vueltako etaparik laburrena zen gaurkoa, 133 kilometrorekin. Alex Aranburu (Astana) ez da irten, bezperako erorikoaren ondorioz. Jasper Philipsen (Alpecin) ere erretiratu egin da, sukarrak jota. Hasiera bizia izan du etapak, ihesaldia osatzeko ahaleginei esker. Azkenean, bost txirrindularik hartu diote aurrea tropelari: Cortek,âJonathan Lastrak (Caja Rural), Joan Bouk (Euskaltel), Harm Vanhouckek (Lotto) eta Edward Planckaertek (Alpecin). Bi minutuko aldea izan dute gehienez, Jumbok ez baitie soka luzatu. Roglicen taldeak uko egin zion lidergoaro atzo, ardura gutxitzeko; haatik, ekimena hartzea deliberatu du gaur. Finean, bukaera aukerakoa zen esloveniarrarentzat.
Gauzak hala, aurreko boskotea 45 segundoko aldearekin iritsi da helmugako paretaren aurretik zegoen igoerara. Tropelak azkar batean irentsi ditu iheslariak, Cort izan ezik. Tinko eutsi du hark: 27 segundorekin iritsi da gainera, eta 15ekin azken kilometrora. Oilarrek, ordea, ez dute gupidarik izan. Buruz buruko estua izan dute Roglicek eta Masek, elkar ukitzeraino. Helmugako esprintean, azken bi aldietako txapeldunak hormatuta utzi du hautagaia.
Biharko etapak azken bi egunetan lehiatu direnen antza izango du, bigarren mailako mendate bat igoko baitute helmugarako 19 kilometroren faltan. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202360/ezabaturiko-lorratzen-bila.htm | Politika | Ezabaturiko lorratzen bila | Lorratz sakona utzi zuen Dolores Ibarrurik, Gallarta (Bizkaia) bere sorterrian ere bai, nahiz eta Pasionariak ezagutu zuen Gallarta meatzari hura gaur egun desagerturik egon; garai hartan, herri osoa suntsitu zuten, beste meategi bat zulatzeko. | Ezabaturiko lorratzen bila. Lorratz sakona utzi zuen Dolores Ibarrurik, Gallarta (Bizkaia) bere sorterrian ere bai, nahiz eta Pasionariak ezagutu zuen Gallarta meatzari hura gaur egun desagerturik egon; garai hartan, herri osoa suntsitu zuten, beste meategi bat zulatzeko. | Seguru asko, Dolores Ibarruri Pasionaria izan zen XX. mendeko euskal emakumerik ezagunena mundu osoan. Historiaren norabidea markatuko zuten zenbait gertaera garrantzitsutan lekuko eta protagonista izan zen, bekoz beko jardun zuen estatuburu eta presidente ugarirekin, eta haren irudia mundu osoko aldizkari eta liburutan agertu zen. Haren jaioterrira joz gero, Abantoko Udaleko Gallarta herrixkara (Bizkaia), erraz aurki daiteke Dolores Ibarruri institutua, eta izen bereko plaza ere bai handik gertu, Alderdi Komunistako buruzagiak bere herrikideengan utzitako aztarnaren oroigarri.
Baina hortik landa, ia ezinezkoa da Ibarruriren lorratzak aurkitzea Gallartan. Ez dago hura jaio zen etxea bisitatzerik, hark ikasi zueneko eskolarik ez dago, Ibarruri ibilitako kale eta bazterrak desagertu dira. Izan ere, 1950eko hamarraldiaren amaieran herria erabat birrintzen hasi ziren, eremu hartan beste meategia zulatzeko, eta erabateko suntsitzea urte batzuk geroago amaitu zuten. Handik metro batzuetara eraiki zuten Gallarta berria, eta biztanleak etxe berrietara eraman zituzten, baina Ibarrurik ezagututako Gallarta zahar hura betiko galdu zen.
Herriko irteeran, Kontxa II meategiak utzitako zulo erraldoiaren ondoan, Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa dago, eta horrek badu Ibarruriri eskainitako gela oso bat. Ezabatu ez dituzten lorratzak han daude: Ibarruriren idazmakina, Moskuko etxean zituen zenbait altzari eta tresna, bere liburutegi partikularretik ateratako liburuak, marxismoari buruzkoak horietako asko, agiriak, argazkiak, afixak.
Ameli Ortiz (Gallarta, Bizkaia, 1954) museoa sortu eta kudeatzen duen kultur elkarteko gaur egungo presidentea da. Zenbait meatzari ohik eta meatzaritzari loturiko kultura gorde nahi zuten herritar batzuek sortu zuten fundazioa 1986an. Ortizek Ibarruri ezagutu zuen erbestetik itzuli eta Gallartara bisitan etorri zenean, eta harreman handia izan du Pasionariaren alaba Amaia Ruiz Ibarrurirekin eta Dolores Sergueieva bilobarekin.
1977an itzuli zen Ibarruri erbestetik, 81 urte zituela. Hiru bat urte geroago Gallarta bisitatu zuen, Irene Falcon bere idazkariarekin batera: «Berak bazekien garai batean ezagutu zuen Gallarta hura ez zela existitzen», azaldu du Ortizek, «baina, hala ere, sorterrira itzuli nahi izan zuen. Moskun edo Parisen bizi izanda ere, harentzat Gallarta oso garrantzitsua zen. Hori haren alaba Amaiak esan ohi zuen, harentzat etxea Gallarta zela. Nik uste dut min handia hartu zuela ikusita bere betiko Gallarta desagerrarazi zutela».
Haatik, min hura ez zen Ibarrurirena bakarrik: «Ni ere etxe horietako batean jaio nintzen, handik bota ninduten, eta hori beti eramaten da bihotzean. Oso eraso bortitza izan zen guretzat. Gainera, ez ziren egun batetik bestera etorri etxea eraistera; urte askoan pairatutako sufrimendu luzea izan zen. Batzuek diote mendeku modu bat izan zela, Gallarta suntsitu zutela Pasionariaren herria zelako. Jakina, hori egiaztatzea ezinezkoa da, interes ekonomiko pila tartean egon zirelako, baina litekeena da horrelako zerbait egotea».
Bizilagunen etxean
Ameli Ortizek dioenez, Dolores Ibarrurik hil aurretik egin zituen azken bisitaldi haietan, herriko bizilagunen etxeetan hartzen zuen ostatu. Bisita horietako bat du bereziki gogoan: «Ni maistra nengoen herrian, eta zera esan zidan: 'Gazteak errebeldian hazi behar dira'. Gero, eskolak ematen ari nintzela, askotan gogoratu ditut hitz horiek».
Dolores Ibarruriren gela, Meatzaritzaren Museoan. RAUL BOGAJO, FOKU
Meatzaritzaren Museoa sortu zenean, fundazioko kideek argi izan zuten areto bat Ibarruriri eskaini behar ziotela. Horri esker, harremanak estutu dituzte Ibarruriren familiarekin, bereziki Amaia Ruiz Ibarruri alabarekin 2018an hil zen; ordura arte, normalean Ortizek etxean hartzen zuen Gallartara bisitan etortzen zenean eta Dolores Sergueieva bilobarekin. Ordu asko eman ditu biekin hizketan, eta hortik Ibarruriren beste irudi bat lortu du, etxekoagoa, intimoagoa.
Gainera, bi familien artean lehenagotik ere bazegoen antzekotasunik. Ortizen birraitona Arratiatik iritsi zen Gallartara meategian lan egitera, Ibarruriren aira Gernika aldetik iritsi zen garai bertsuan. Euskaldunak ziren biak, eta haien familiek harremana izan zuten: «Nire amama, esaterako, Doloresen ahizpa Bernandinaren oso laguna zen», azaldu du.
Amamak kontatuta, Ortizek badaki Ibarruriren jarrera «ulertzeko zaila» suertatzen zitzaiela bere garaiko emakumeei: «Gogor hitz egiten zuen, ordura arte gizonezkoena izandako arlo batean, eta hori zaila zen nire amamarentzat eta bera bezalako orduko emakumeentzat».
Ortizek dioenez, Ibarrurik bizitza osoan eutsi zien Meatzaldeko emakumeen bereizgarri izan diren zenbait ezaugarriri: «Adibidez, garbitasuna. Hainbat ikerlanetan jasotako kontua da eskualdeko emakumeak garbitasunera oso emanak izan direla, eta horrek badu bere azalpena: esplotazioaren garaian, hori zen izurriak galarazteko zeukaten modu bakarra, botikarik eta horrelakorik ez zutelako. Amaiak [Ruiz Ibarruri] esan ohi zuen bere ama obsesionatuta zegoela garbitasunarekin, eta egunero mugitzen zituela altzariak bazterretan garbitu ahal izateko. Horrelakoak entzunda konturatu naiz gure amamak, eta nik ezagututako Meatzaldeko adineko emakume guztiek berdin egiten zutela».
Horren adibidea ere bada Ortizek bere amamarengandik jasotako beste pasadizo bat. Juliana Gomezek, Dolores Ibarruriren amak, odolkiak saldu ohi zituen Gallartako kaleetan: «Gure amamak beti esaten zuen Julianaren zapiak, odolkiak estaltzeko erabiltzen zituenak, elurra bezain zuriak zirela».
Ibarruriren 'En la lucha. Palabras y hechos 1936-1939' liburua, Meatzaritzaren Museoan. OSKAR MATXIN EDESA, FOKU
Ibarruriren gurasoen etxean oso pobreak ziren, baina ez ziren miseria gorrian bizi: aita, Antonio Ibarruri, artillaria zen, eta haren soldata meatzari soilena baino apurtxo bat handiagoa zen. Gainera, haien seme-alabetako batzuek ere lan egiten zuten. Horri esker, Dolores 15 urte bete arte egon zen eskolan, garai hartan oso ohikoa ez zena. Museoan badago eskolako umeen argazki bat: irudian Ibarruri da zaharrena, eta badirudi maistraren laguntzailea dela. Maistra izateko lehenengo ikastaroa egin zuen, baina utzi egin behar izan zuen etxean laguntzeko.
Gauzak asko okertu ziren ezkondu zenean. Ibarruriren senarra Julian Ruiz meatzari sozialista zen, eta, Ortizek dioenez, Ibarruri «oso maitemindurik» ezkondu zen, baina «bizimodu tragikoak» bikote gaztea harrapatu zuen: bere jarduera politikoagatik Ruizek bolada luzeak ematen zituen espetxean edo ugazaben jazarpena jasaten zuen, eta, ondorioz, etxean pobrezia Ibarruriren gurasoenean baino handiagoa zen.
Bikotearen lehen alaba, Esther, hiru urte zituela hil zen; 1923an Ibarrurik hirukiak izan zituen, eta hiru alaba haietatik bakarrak iraun zuen. Beste alaba bat izan zuen urte batzuk geroago, hiru hilabeterekin zendu zena.
«Julianek meategian lan egiten zuen», azaldu du Ortizek, «eta Doloresek, meatzarien gainerako emazteek bezala, bazkaria eramaten zion lantokira. Hara joateko, baina, kanposantutik igaro behar zuen, eta han hildako alabatxoak zeuzkan lurperaturik. Egunero-egunero pasatu behar zuen handik. Hori edozein puskatzeko modukoa da. Nik uste dut Dolores emakume zauritu bat izan zela».
Gallarta zaharra suntsiturik, bizilagunen oroitzapenak dira meatzari haien sufrikariotik gelditzen diren aztarna bakarrak. Horiek, eta Meatzaritzaren Museoan bildutako objektu eta agiriak, jakina. Pasionariari dagokionez, elkarteak harremanetan jarraitzen du familiarekin, eta laster oroigarri gehiagoz hornituko dute hari eskainitako gela, lorratzak gal ez daitezen: «Dolores Ibarruri oso pertsona garrantzitsua izan zen. Baina, aldi berean, ez zion inoiz utzi Gallartako emakume arrunt bat izateari. Oso hurbila zen». |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202361/realak-alexander-sorloth-aurrelaria-fitxatu-du-urtebeterako.htm | Kirola | Realak Alexander Sorloth aurrelaria fitxatu du, urtebeterako | Leipzig taldeak utzita jokatuko du norvegiarrak. Urtebete barru, jokalaria erosteko aukera izango du Donostiako klubak. Bihar aurkeztuko dute. | Realak Alexander Sorloth aurrelaria fitxatu du, urtebeterako. Leipzig taldeak utzita jokatuko du norvegiarrak. Urtebete barru, jokalaria erosteko aukera izango du Donostiako klubak. Bihar aurkeztuko dute. | Realak badu Carlos Fernandezen ordezkoa. Donostiako klubak gaur jakinarazi duenez, Alexander Sorloth aurrelari norvegiarra urtebeterako fitxatu du; hain zuzen, Fernandezek denboraldi-aurrean izan zuen lesioa sendatzeko behar duen denbora. Leipzigek utzita jokatuko du Sorlothek, eta urtebete barru jokalaria erosteko aukera izango du Realak. Bihar aurkeztuko dute, 16:30ean, Anoetan.
Ezkerra da Sorloth, baina, beste ezeren gainetik, garaiera du ezaugarri nagusi. 1,95 da luze, eta, Realak azaldu duenez, buruz errematatzen bikain moldatzen da. "Realera heldu da, erasoari indarra eta kalitatea gehitzera", esan du klubak ohar batean.
Trondheim hirian jaio zen, 1995eko abenduaren 5ean, eta Rosenborgeko gazte mailetan hasi zen jokatzen. Norvegiako Ligan, Danimarkakoan eta Ingalaterrakoan aritu zen gero. Azken horretan Crystal Palace taldean jokatu zuen, eta gero Ganten (Belgikako Ligan) eta Trabzonsporren (Turkiakoan) aritu da. Leipzigek 20 milioi euro ordainduta fitxatu zuen, eta joan den denboraldian bost gol sartu zituen. Norvegiako selekzioan jokatzen du, eta 32 partidatan 11 gol sartu ditu. |
2021-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/202362/martxan-da-herri-mugimenduen-topalekua.htm | Gizartea | Martxan da herri mugimenduen topalekua | Atzo hasi zen Iraultza Txikien Akanpada Arteagan (Bizkaia). Herri mugimenduen bilgune izateko asmoz elkartuko dira hilaren 29ra arte Basoan, giza eskubideen defendatzaileen etxean. | Martxan da herri mugimenduen topalekua. Atzo hasi zen Iraultza Txikien Akanpada Arteagan (Bizkaia). Herri mugimenduen bilgune izateko asmoz elkartuko dira hilaren 29ra arte Basoan, giza eskubideen defendatzaileen etxean. | Atzo egin zuten harrera ekitaldia, eta gero borrokarako, gogoetarako eta eraikitzeko espazioak atondu zituzten: 18:30etik 20:30era LGTBI kolektiboak herri mugimenduetan duen lekua aztertu zuten; mugimendu feministak dituen erronkez eta praktikez hausnartu zuten arrazakeria ardatz izanik, eta hainbat kooperatibak ekonomia sozial eraldatzailerako esperientziak kontatu zituzten. Gaua Ane eta Maddi kantautoreek girotu zuten.
Ikusi gehiago: Haizea Ziluaga: «Txinpartek elkar ezagutu behar dute sua pizteko»
Datozen egunetan, besteak beste, indarkeria matxistari buruz, krisi ekonomikoari buruz eta elikadura burujabetzari buruz eztabaidatuko dute, eta munduan martxan diren hamaika borrokaren inguruko tailer, hitzaldi eta mahai inguruak izango dira. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202380/alexandre-leautek-urrea-lortu-du-pistako-jazarpen-proban.htm | Kirola | Alexandre Leautek urrea lortu du pistako jazarpen proban | Ahurtin (Lapurdi) bizi den 20 urteko txirrindulariak munduko marka ezarri du C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkako lasterketan. | Alexandre Leautek urrea lortu du pistako jazarpen proban. Ahurtin (Lapurdi) bizi den 20 urteko txirrindulariak munduko marka ezarri du C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkako lasterketan. | Alexandre Leautek urrezko domina lortu du Tokion jokatzen ari diren Paralinpiar Jokoetan. Ahurtin (Lapurdi) bizi den Frantziako selekzioko txirrindularia azkarrena izan da C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkako jazarpenean, Darren Hicks australiarraren aurretik. Guihua Liangek kolkoratu du brontzezko domina. 20 urte ditu Leautek, eta aurrenekoz parte hartzen ari dira Paralinpiar Jokoetan. Baionako Urt Velo 64 taldeko kidea da.
Gainera, munduko marka berria ezarri du Iparraldeko txirrindulariak. Sailkapen lasterketan bertan hobetu du, 3.31.817ko denbora eginez, eta, gero, finalean, Hicksen aurka jokatutako buruz burukoan, denbora hori bera ondu du: 3.31,478. Lau segundoren aldea atera dio bigarren sailkatuari.
Lasterketaren ondoren, France Televisions telebista kateak elkarrizketatu du, eta «talde guztiarekin» konpartitu du domina: «Sekulakoa da, eta nire entrenatzaile Christophekin, medikuekin eta nire ingurunearekin egindako lanaren fruitua da. Atzetik talde guzti bat dago», nabarmendu du. Eta gogoratu ostiralean beste domina bat lortzeko moduan egongo dela, ostiralean jokatuko baita 1.000 metroen bakarkako jazarpen lasterketa, Izuko belodromoan. «Erakutsi dut gauza handiak lor ditzakedala».
Munduko paralinpiar txirrindulari entzutetsuenetakoa da Leaute, eta esan daiteke gaur aurreikuspenak bete dituela, iaz urrea irabazi baitzuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan, Miltonen (Kanada). Gainera, errepidean ere puntako txirrindularia da. 2019an errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta aurten, joan den ekainean, gauza bera egin zuen Cascaisen (Portugal). Erlojupekoan ere nagusitu zen aurtengo aldian.
Paralinpiar Jokoak abuztuaren 24an hasi ziren, eta irailaren 5era arte izango dira. Guztira hogei euskal kirolari lehiatuko dira. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202381/gutxienez-20-lagun-hil-dira-venezuelako-uholdeen-ondorioz.htm | Mundua | Gutxienez 20 lagun hil dira Venezuelako uholdeen ondorioz | Nicolas Maduro presidenteak 90 eguneko «larrialdi dekretua» ezarri du herrialdeko hainbat estatutan. Merida estatuko gobernadorearen arabera, 17 dira desagertuak. 55.000 bat lagun kaltetu dira uholdeetan. | Gutxienez 20 lagun hil dira Venezuelako uholdeen ondorioz. Nicolas Maduro presidenteak 90 eguneko «larrialdi dekretua» ezarri du herrialdeko hainbat estatutan. Merida estatuko gobernadorearen arabera, 17 dira desagertuak. 55.000 bat lagun kaltetu dira uholdeetan. | Herenegun Venezuela mendebaldean gertatutako euriteek eragindako uholdeetan 20 lagun hil dira gutxienez; hala jakinarazi du Jehyson Guzmanek, Venezuelako Gobernuak Merida estatuan daukan ordezkariak. Oraindik ere erreskate lanetan dihardutela zehaztu zuen. Gainera, uholdeek kalte material handiak eragin dituzte. Nicolas Madurok, berriz, 90 eguneko «larrialdi dekretua» ezarri du Merida, Apure, Bolivar, Yaracuy eta Zulia estatuetan. Venezuelako presidenteak nabarmendu duenez, «dekretu horren bidez, onespena ematen die estatu horiei laguntzeko egin beharreko finantza zein logistika operazioei».
Guzmanek ez zuen desagertutakoei buruzko kopururik eman. Bai, ordea, Ramon Guevara oposizioko kideak, estatuko gobernadoreak. Haren arabera, hamazazpi pertsona daude desagertuta. Remigio Ceballos Venezuelako Barne ministroak adierazi zuen gutxienez 54.553 herritar kaltetu direla uholdeetan. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202383/iruna-rock-jaialdia-2022ko-martxora-atzeratu-dute.htm | Kultura | Iruña Rock jaialdia 2022ko martxora atzeratu dute | Festibala urriaren 29tik 31ra egitea zegoen aurreikusita, baina, COVID-19aren ondorioz, antolatzaileek geroratzea erabaki dute. Datorren astean kartelaren aurrerapen bat iragarriko dute | Iruña Rock jaialdia 2022ko martxora atzeratu dute. Festibala urriaren 29tik 31ra egitea zegoen aurreikusita, baina, COVID-19aren ondorioz, antolatzaileek geroratzea erabaki dute. Datorren astean kartelaren aurrerapen bat iragarriko dute | «Pandemiaren azken hilabeteetako bilakaera arretaz jarraitu dugu, eta bertaratutako pertsona, artista eta jaialdiko lankide guztien segurtasuna lehenesteko asmoz, urte dugu jarrera arduratsuena aurtengo jaialdia 2022ko martxoaren 18 eta 19ra atzeratzea dela». Iruña Rock jaialdiaren ohar baten bitartez eman dute gaur goizean hartutako erabakiaren berri.
Antolatzaileen iritziz, «oraindik ez dago [jaialdia egiteko] osasun eta mugikortasun baldintza egokirik», eta, horretaz gain, Iruña Rocken tamaina eta eskakizuneko jaialdi bat antolatu ahal izateko ez dago gobernu araudirik.
Datorren asteartean, hilaren 31n, jaialdian parte hartuko duten artista batzuk iragarriko dituzte antolatzaileek. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202385/berriz-bainatu-ahalko-da-hondarribiko-hondartzan.htm | Gizartea | Berriz bainatu ahalko da Hondarribiko hondartzan | Asteartetik egon da debekatuta bainatzea, urak ez zituelako betetzen araudiak ezarritako kalitate irizpideak. | Berriz bainatu ahalko da Hondarribiko hondartzan. Asteartetik egon da debekatuta bainatzea, urak ez zituelako betetzen araudiak ezarritako kalitate irizpideak. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bainu librea berrezarri du Hondarribiko hondartzan (Gipuzkoa). Asteartetik debekatuta egon da, urak ez zituelako betetzen kalitate irizpideak. Baina, egindako azken azterketek erakutsi dutenez, hondartza horretako urak kalitatezko irizpide mikrobiologikoak betetzen ditu orain; beraz, Osasun Sailak itxi egin du asteartean ireki zuen protokoloa, irizpide horiek «ez betetzeagatik» bainatzea debekatzen zuena. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202386/poltsa-barruan-beti-eramaten-dut-formatu-txikiko-koadernoren-bat.htm | Kultura | «Poltsa barruan beti eramaten dut formatu txikiko koadernoren bat» | Hilero irudi bat argitaratzen du BERRIA egunkarian, Ttap aldizkari elektronikoan ere margotzen du, Miren Amurizarekin Bainera bete itsaso albuma egin zuen duela bost urte, Tupust kolektiboko kidea da. | «Poltsa barruan beti eramaten dut formatu txikiko koadernoren bat». Hilero irudi bat argitaratzen du BERRIA egunkarian, Ttap aldizkari elektronikoan ere margotzen du, Miren Amurizarekin Bainera bete itsaso albuma egin zuen duela bost urte, Tupust kolektiboko kidea da. | Bizkaitarra da Irati Eguren Arruti ilustratzailea: 1981ean jaio zen Durangon, badira lau urte Elorrion bizi dela, eta pasatu den ikasturtean Berrizen eman ditu irudigintza eskolak. Gaztetan arkitektura ikasi ondoren, Arte Ederretan masterra egin zuen. Urtzi Reguero Ugarteren kontakizun bat ilustratzen dihardu orain, eta Tupust kolektiboaren bigarren argitalpena ikusteko desiratzen dago.
Irati Eguren, Elorrion, etxeko belardian. MONIKA DEL VALLE, FOKU
Noiz hasi zinen marrazten?
Ez naiz gogoratzen. Oroitzapen asko ditut, ni txikitan marrazten ari naizela. Ez diot marrazteari sekula utzi. Uste dut horregatik hartu dudala lanbide hau.
Eskuz egiten dituzu lan guztiak?
Bai, baina inbidia moduko bat sortzen dit lan digitalak. Irudiak eskuz egiten ditut, kapa bat aurrena eta gero bestea; eta muntatzea ordenagailuan osatzen dut azkenean. Teknika mistoa da: analogikoa eta digitala.
Zein tokitan lan egiten duzu?
Etxean daukat estudioa, ganbaran. Lehen coworking toki batean aritu nintzen, baina neure burbuilaren premia neukan.
Lehenengo argitalpena zein izan zen?
Weberako irudiak, kartelak, fanzineak, liburu azalak egin nituen aurrena. Lehen album ilustratua 2016an egin nuen: Bainera bete itsaso, Miren Amurizak idatzia eta Elkar argitaletxeak plazaratua. Durangoko Arteka liburu dendan lamina batzuk salgai neuzkan; Mirenek haietako bat erosi zuen, eta konturatu zenean nik egindakoa zela, lehendik lagunak ginenez, bururatu zitzaion album bat egin genezakeela elkarrekin.
Beste lan batzuk ere badituzu...
Leire Bilbaok idatzitako Egunpasa ederra (2020) ipuina ilustratzen ondo pasatu nuen. Tupust kolektiboek komiki albuma egin genuen 2019an Txalapartarekin. HAEEkoek Teresa del Valleri egindako elkarrizketa baterako irudiak ere egin nituen. Aurten Patxi Zubizarretaren Oraina inoiz ez zen hain etorkizuna izan ipuinari egin dizkiot.
Ttap aldizkaria. 2021eko ekainaren 11. Irati Eguren Arruti
Zein lan egiten diharduzu orain?
Urtzi Reguero Ugarteren ipuin batentzat lanean ari naiz. Elkar argitaletxeak aterako du.
Udazkenean baduzu ikastaroren bat, ezta?
Durangoko liburutegian ilustrazio tailerra egingo dugu Maite Gurrutxagak eta biok. Bi hilabeteko iraupena izango du; astean behin, denera zortzi ekitaldi.
Zein estilo maite duzu?
Gustatzen zaizkidan ilustratzaileak dira: ez errealistak, akatsak ere erakusten dituztenak, akatsak dohain bihurtzen dituztenak.
Eta zein gai?
Une honetan, gizakia. Gehienetan emakumea. Baina batzuetan generorik gabekoak irudikatzen ditut.
Zein tresna erabiltzen dituzu gehien?
Arkatza beti erabiltzen dut. Eta harekin nahasten dut ondoren akuarela, argizaria, gouache. Collageak ere egiten ditut.
Kaier asko dituzu margoturik?
Bai. Prozesu hori asko gustatzen zait: ideia bat garatzeko zirriborroak egitea. Poltsa barruan beti eramaten dut formatu txikiko koadernoren bat.
Oraina inoiz ez zen hain etorkizuna izan. Ipuina, 2021.. Testua: Patxi Zubizarreta
Zein estilotan aproba egin nahi zenuke?
Olioarekin esperimentatzeko gogoa dut. Geldoagoa da sikatzeko. Ezaugarri horregatik jokatu behar duzu beste era batean.
Zein lanek eman dizu satisfazio gehien?
Kartelak egitea asko gustatzen zait. Esate baterako, Dorleta Kortazar ipuin kontalariaren 80 amandre kontakizunarentzat egindakoa 2019an. BERRIAn egiten dudanarekin ere oso kontentu nago; serie moduko bat da, estilo berean, kolore gama batekin...
Zein izan da enkargu bitxiena?
Tatuaje bat diseinatuko dut urrian. Eta enkargu bereziena izan da, gure eskualdean baso eskola bateko jolaslekua diseinatzea. Oraindik ez da gauzatu; baina nork daki, beharbada noizbait...
Jakin dut Tupust kolektiboak argitalpen berria egingo duela.
Udazkenean argitaratzea da asmoa. Autoedizioa izango da bigarren zenbakia. Lehenaren gaia izan zen Ni, eta orain izango da Zu. Tonu bikoa egingo dugu hau ere, bi kolorez. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202387/motzean.htm | Motzean | Motzean. | Kolorea. CMYK. Hau da: zian, magenta, horia eta beltza.
Margotze mota. Teknika mistoa.
Pantone bat. Ruby Wine 19-1629 TCX.
Tresna. Arkatza.
Koadroa. Bertikala.
Marrazkilari bat. Susa Monteiro (Beja, Portugal, 1979). | ||
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202388/ardiekin-bihotz-bat-osatu-izebari-agur-esateko.htm | Mundua | Ardiekin bihotz bat osatu, izebari agur esateko | COVID-19arengatik ezarritako murrizketak medio, australiar bat ezin izan zen joan bere izeba baten hiletara. Erabaki zuen, beraz, hura agurtzeko bideo bat grabatzea. Biral bihurtu da. | Ardiekin bihotz bat osatu, izebari agur esateko. COVID-19arengatik ezarritako murrizketak medio, australiar bat ezin izan zen joan bere izeba baten hiletara. Erabaki zuen, beraz, hura agurtzeko bideo bat grabatzea. Biral bihurtu da. | Ben Jackson artzain australiarraren izeba Debbyren hileta joan den astelehenean egin zuten, Brisbanen (Australia). Jacksonek autoa hartu eta 400 kilometroan gidatu nahi zuen, New South Wales-tik haraino joateko. Ezin izan zuen, ordea, COVID-19a dela-eta administrazioek mugikortasunari ezarritako murrizketengatik. Orduan, eta kontuan hartuta —haren esanetan— Debby sormen lanen zalea zela, bururatu zitzaion bere ardiekin bideo bat grabatzea, hori hiletan eman zezaten. Bideoa biral bihurtu da dagoeneko. «Maitasun keinu bat besterik ez da. Maitasuna bikaina da», adierazi dio Jacksonek BBC hedabideari.
Bideoan ikus daiteke nola dauden dozenaka ardi zelai batean bilduta, eta nola bat-batean korrika abiatzen diren, azkenean bihotz bat osatu arte. Hori lortu ahal izateko, Jacksonek azaldu du zelaian aleak hedatu zituela bihotz forma bat osatuz, eta modu horretan jo zutela ardiek horietara, eta, bide batez, modu horretan lortu zuela nahi zuena. Onartu du, nolanahi ere, hainbat saiakera egin behar izan zituela dron batekin argazki egokia lortu arte.
Azken urteetan ardiak baliatuta hainbat sinbolo eta logo ondu ditu Jacksonek. «[Debby] Pozik egongo litzateke ikusita harentzako egindako bihotzari esker jende asko ari dela irribarre egiten eta gozatzen». |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202389/hirugarren-dosia-irailaren-13tik-goiti-hartuko-dute-iparraldeko-zahar-etxeetako-egoiliarrek.htm | Gizartea | Hirugarren dosia irailaren 13tik goiti hartuko dute Iparraldeko zahar etxeetako egoiliarrek | Jean Castex Frantziako lehen ministroak baieztatu du hirugarren ziztada hartzeko kanpainarekin hasiko direla: zaurgarrienek izanen dute lehentasuna. | Hirugarren dosia irailaren 13tik goiti hartuko dute Iparraldeko zahar etxeetako egoiliarrek. Jean Castex Frantziako lehen ministroak baieztatu du hirugarren ziztada hartzeko kanpainarekin hasiko direla: zaurgarrienek izanen dute lehentasuna. | Koronabirusaren kontrako txertoaren immunitatea sendotzeko asmoz, hirugarren ziztada hartzeko bidea ireki zuen Frantziako Gobernuak, eta horretarako onespena eman dio Frantziako Osasun Aginte Gorenak: 65 urtetik gorakoei eta herritar zaurgarriei hirugarren dosia hartzea gomendatu die. Bada, egutegia zehaztu du Frantziako Gobernuak, Jean Castex lehen ministroak jakitera eman duenez. Irailaren 13tik aitzina zahar etxeetako egoiliarrek aukera izango dute hirugarren ziztada hartzeko. EMA Sendagaien Europako Agentziak, berriz, atzo erran zuen «ez dagoela argi» hirugarren dosia beharrezkoa ote den, eta noiz.
Castexek gehitu du 65 urtetik gorakoek eta herritar zaurgarriek irail hasieratik hartzen ahalko dutela hirugarren dosia hartzeko ordua, baina oraindik ez du zehaztu noiztik aurrera jarriko dieten.
Osasun langileen derrigorrezko txertaketaren harira, honela mintzatu da Castex: «Ez dugu atzera eginen. Txertorik hartu ez duten osasun langileak zigortuko ditugu». Izan ere, Frantziako Kontseilu Konstituzionalak onartu zuen Frantziako Gobernuaren neurria: txertoa hartzen ez badute, osasun langileek ez dute lansaririk jasoko, eta kontratua behin-behinean etenen zaie. Irailaren 15era arte izanen dute lehen dosia hartzeko, eta, pauta osoa berantenez urriaren 15erako bukatu beharko dute. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202390/garzonen-errugabetasun-presuntzioa-urratu-izana-egotzi-dio-nbek-espainiako-gorenari.htm | Mundua | Garzonen errugabetasun presuntzioa urratu izana egotzi dio NBEk Espainiako Gorenari | Giza Eskubideen Batzordeak ondorioztatu du «oinarririk gabea» izan zela Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile izandakoari ezarritako 11 urteko inhabilitazio zigorra, eta kalte ordainak eskatu dizkio justiziari. | Garzonen errugabetasun presuntzioa urratu izana egotzi dio NBEk Espainiako Gorenari. Giza Eskubideen Batzordeak ondorioztatu du «oinarririk gabea» izan zela Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile izandakoari ezarritako 11 urteko inhabilitazio zigorra, eta kalte ordainak eskatu dizkio justiziari. | Gurtel auzian nahastutako abokatuei entzuketak egiteagatik zigortu zuen Espainiako Gorenak Baltasar Garzon, zeina Auzitegi Nazionaleko epaile baitzen. 11 urteko inhabilitazioa ezarri zioten 2012an, eta haren ibilbidea kolpetik amaitu. Orain, NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Batzordeak ondorioztatu du erabakia «oinarririk gabea» izan zela, eta epailearen errugabetasun presuntzioa urratu zuela. Horregatik, hari kalte ordainak emateko eskatu dio Espainiako justiziari.
Nazioarteko erakundearen ebazpenaren arabera, Gorenak ez zuen bermatu Garzonen aurkako auziaz arduratu ziren epaileen inpartzialtasuna, eta akusatuak ez zuen aukerarik ere izan bere inhabilitazioari helegitea jartzeko. Ondorioz, eskatu du ezaba ditzatela auziaren ondorioz jasotako zigor aurrekariak, eta «errepara dezatela egindako kaltea» sei hilabeteko epean.
Giza Eskubideen Batzordeak bost urte behar izan ditu Garzonek berak jarritako salaketari erantzuteko. Epaileak helarazitako idatziak zioen «jazarpen eta errepresalien biktima» izan zela, Gurtel auzian izandako rolaren eta frankismo garaiko ikerketen ondorioz. Batzordeak ontzat eman ditu Garzonen arrazoiak, eta txostenean gogorarazi du epaileak akusatuei entzuketa egiteko baimena eman bazuen Poliziak berak eskatuta eman zuela, eta Fiskaltzaren onespena zuela horretarako. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202391/mutter-eta-orkis-hiletatik-ezteietara.htm | Kultura | Mutter eta Orkis, hiletatik ezteietara | Anne Sophie Mutter biolinistak eta Lambert Orkis pianistak 33 urte daramatzate elkarrekin jotzen. Grammy saria ere jaso zuten 2000. urtean. Hiru sonataz osatutako kontzertua egingo dute gaur arratsaldean Donostiako Kursaalean. | Mutter eta Orkis, hiletatik ezteietara. Anne Sophie Mutter biolinistak eta Lambert Orkis pianistak 33 urte daramatzate elkarrekin jotzen. Grammy saria ere jaso zuten 2000. urtean. Hiru sonataz osatutako kontzertua egingo dute gaur arratsaldean Donostiako Kursaalean. | Aurtengo Musika Hamabostaldiko izarretako bat da Anne Sophie Mutter (Rheinfelden, Alemania, 1963), munduko biolin jotzaileen artean ezagunenetakoa baita. Bigarren aldia da Donostiara datorrela; 2019an izan zen lehenago, kontzertu pribatu batean. Atzo Santanderren (Espainia) kontzertua eman ostean, gaur, 19:30ean, Donostiako Kursaal auditoriumean Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven eta Cesar Franck musikarien sonata bana joko du, Lambert Orkis pianista (Philadelphia, AEB, 1946) lagun duela. Salduta daude sarrera txartel guztiak.
«Donostiako entzuleak isilak dira, baina apasionatuak», adierazi du gaur goizean Mutter andereak. «Gogoan dut arkitektura eta akustika ederrekoa dela Kursaal. Pozik nago berriz hemen nagoelako».
Lau Grammy sari irabazi ditu Mutter biolinistak, 1994, 1999, 2000 eta 2005. urteetan; baita bederatzi Echo Classic sari ere. Hamahiru urte zituela Herbert von Karajan zuzendariak Berlingo Orkestra Filarmonikoarekin jotzera gonbidatu zuen. Geroago, 1977an, Mutterrek debuta egin zuen Salzburgoko jaialdian English Chamber Orchestrarekin, Daniel Barenboimen zuzendaritzapean.
Obra klasikoak interpretatzeaz gainera, gaur egungo musikarien obrak estreinatzen ditu. Mutterrentzat idatzi izan dute, esate baterako, Unsuk Chin, Sebastian Currier, Henri Dutilleux, Sofia Gubaidulina, Witold Lutoslawski, Norbert Moret, Krzysztof Penderecki, Andre Previn, Wolfgang Rihm, Joerg Widmann eta John Williams konpositoreek.
Orkis pianistak 1988tik ematen ditu errezitaldiak Mutter biolinistarekin. Bestalde, Mstislav Rostropovitx biolontxelo jotzailearekin aritu izan zen hamabi urtez.
Mutterren aburuz, «goibeltasunetik eta iluntasunetik argira eta itxaropenera igarotzen den emanaldia izango da gaurkoa. Gizakien arteko elkartasun mezua da zabaldu nahi duguna».
Mozarten Biolin eta piano sonata KV304 joko dute aurrena. Musikari austriarrak Parisen konposatu zuen, 1778an, musikariaren ama Anna Maria hil zen garaian. Agian horregatik da Mozartek idatzitako 40 sonaten artean minor moduan dagoen bakarra. Bi zati ditu: allegroa eta minueta.
Beethovenen Udaberria sonata alaia joko dute ondoren, biolin eta pianoarentzat konposatu zuen bosgarrena, 1801ean, Moritz von Fries bankariaren enkarguz. Lau zati ditu: allegro, adagio, scherzo eta rondo.
Azkenik Francken La minorreko sonata eskainiko dute. Esan ohi da Franckek 27 urtez lantzen jardun zuela, eta ez zuela 1886ra arte osatzea lortu. Franckek biolinarentzat konposatutako sonata bakar hori Eugene Ysaye biolinistari eta honen emazte Louise Bourdeauri oparitu zien, eztei egunean. «Pianoa eta biolina solasean ariko dira, bikote harreman batean bezala», ohar egin du Orkis jaunak; «bikotekideen arteko emozioak, arazoak eta pozak agertzen ditu sonata honek».
Kontzertuaren amaieran, bisetan, «zerbait berezia ere izango da», esan du atsegintasunez Mutterrek; «adibidez, John Williamsen konposizioren bat. Ondo pasatuko dugu». |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202392/euskal-komunismoa-beti-egon-da-errealitateari-oso-lotua.htm | Politika | «Euskal komunismoa beti egon da errealitateari oso lotua» | EPK-ko idazkari nagusiaren hitzetan, Espainiako Gobernuan sartzea «apustu ausarta eta arriskuz betea» izan zen, baina pentsatzen du apustu hori «ondo» ateratzen ari dela, «kontraesanak kontraesan». | «Euskal komunismoa beti egon da errealitateari oso lotua». EPK-ko idazkari nagusiaren hitzetan, Espainiako Gobernuan sartzea «apustu ausarta eta arriskuz betea» izan zen, baina pentsatzen du apustu hori «ondo» ateratzen ari dela, «kontraesanak kontraesan». | Jon Hernandez (Irun, Gipuzkoa, 1978) ikasle garaian sartu zen Gazte Komunistak erakundean, eta, 2013tik, EPK-ko idazkari nagusia da. Eusko Legebiltzarrean Elkarrekin Podemos koalizioko kide gisa egiten duen lanak hartzen dio denbora gehien, baina, orain, alderdiaren mendeurrenaren ospakizunak prestatzen ere badabil, buru-belarri. Pandemiak galarazten ez badu, mendeurrena ospatzeko ekitaldi nagusia udazkenean egin nahi dute, eta herririk herri ibiliko den erakusketa bat prestatzen ere ari dira.
Zer sentitzen da ehun urte betetzen dituen indar politiko bateko kide izanik?
Alde batetik, harrotasun puntu bat, mende bat geroago oraindik ere badagoelako Alderdi Komunistan antolatuta egotea baliagarria dela pentsatzen duen jendea. Alderdia sortu zen mundu hobe baten alde, berdintasunaren alde eta langileen eskubideen alde borrokatzeko, eta pozgarria da jendeak pentsatzea oraindik tresna baliagarria dela zeregin horretan.
Zertan dira berdinak duela ehun urteko alderdia eta gaur egungoa? Eta zertan desberdintzen dira?
Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide eta EPKko idazkari nagusia. Aritz Loiola, FOKU
Berdintasun handiena sorburu hori da: jende multzo bat konturatzen da mundua ez dela justua, uste du horren alde borrokatu behar dela, eta horretarako antolatzen da. Desberdintasunak, berriz, asko dira, ehun urte asko direlako eta munduak bilakaera handia izan duelako. Euskadin, duela ehun urte, komunismoa agertzen hasia zen errealitate bat zen, nahiz eta kide batzuk Alderdi Sozialistaren tradizio politikotik etorri, eta mundu osoan ere gauza berria zen. Ehun urte geroago, ideia horiek eta borroka hori finkaturik daude.
PCE 1921ean sortu zen, baina EPK hamalau urte geroago jaio zen. Pentsatzen duzue alderdiak bere egin dituela Euskal Herriaren nortasuna eta izaera?
Nik uste dut euskal komunismoa beti egon dela errealitateari oso lotuta. Alderdia, berez, lehenago sortu zen, munduko alderdi komunista guztiak III. Internazionalaren ondorioz sortu baitziren, eta Euskadik eta bereziki Bizkaiko Ezkerraldeak berebiziko garrantzia izan zuten Espainiako Estatuko komunismoaren sorreran. Hasieratik, erakunde politiko berri horren ernamuinean bazegoen euskal nazio identitatearen lorratza. 1935ean, izaera ofiziala eman zioten horri, EPK sortuta.
Euskal Herrian, dozena bat alderdi, talde eta erakunde daude sigletan komunista hitza daramatenak edo komunismoa aldarrikatzen dutenak. Banaketa al da komunismoaren ajeetako bat?
Egia da banaketa ez dela ona, baina nik komunismoaren eta sozialismoaren ideiak bizirik dauden seinaletzat hartuko nuke hori. Militantziako hogei urte hauetan ikusi dut belaunaldi gazteek beti izan dutela interesa sozialismoaren eta komunismoaren ideien inguruan. Gero, horrek isla du hainbat eta hainbat erakundetan, haien artean desberdintasun handiagoak edo txikiagoak dituztenak, baina uste dut hori sintoma ona dela. Beste auzi bat da komunistok nola antolatu behar dugun eraginkorragoak izateko; batzuetan desberdintasun horiek gainditzeko modukoak izan daitezke, eta, beste batzuetan, ez da hain erraza.
Gaur egun, EPK Ezker Anitza-IU federazioko kidea da, eta, aldi berean, Ezker Anitza-IUk Elkarrekin Podemos koalizioa osatzen du Ahal Dugu-rekin batera. Horrenbeste siglaren artean, ez al dago zuen alderdiaren izaera diluituta gelditzeko arriskurik?
Egia da batasuna bilatzen duzunean eta zure erakundetik harago doazen antolakundeak eraikitzen dituzunean, badagoela arrisku bat, jendeak zure siglak ez ezagutzeko arriskua, adibidez; egia esateko, EPKko komunistoi ez zaigu askorik axola arrisku hori, gure ardura nagusia delako jendearengana ideiak iristea, siglak baino gehiago, eta ideia horiek lan politiko eraginkor bilaka daitezela. Gainera, hori izan da Alderdi Komunistaren jokamoldea 1932tik.
Klase borroka da oraindik historiaren motorra?
Bai.
Ez duzu zalantzarik horretan.
Munduaren egoerari erreparatzea besterik ez dago. Egia da, adibidez, lehen mundua deritzon horretako gizarteetan langileek beste ongizate maila bat lortu dutela eta beharbada errealitate hori ez dela hain ikusgarria, baina ikusi besterik ez dago munduak nola funtzionatzen duen eta produkzio bideak noren eskuetan dauden.
Aspaldiko eztabaida da nola uztartu klase borroka nazio auziarekin, sexu-genero zapalketaren kontrako borrokarekin, ekologismoarekin eta abarrekin. Zuek zer iritzi duzue?
Guk garrantzi handia eman diegu beti afera horiei. Feminismoaren auzian, esaterako, emakume komunistek aspalditik ekin zioten berdintasunaren aldeko borrokari. Ekologismoa ere aspalditik dago gure borrokan txertaturik. Sistema kapitalista batean bizi gara, eta horrek eragina du berdintasunean, ingurumenean eta beste zenbait arlotan. Gure ustez, horiek ez dira borroka sektorialak; osagai espezifikoak dituzte, eta borroka fronte jakinak, eta ondo dago hala izatea, baina ez dira bereizitako arloak.
Aspaldi honetan, sektore batzuk komunista berba irain edo deskalifikazio moduan erabiltzen ari dira berriro. Zer datorkizu burura horrelakoak entzuten dituzunean?
Komunismoa gaitz guztien sorburutzat jotzen zuen diktadura bat pairatu dugu denbora luzean; beraz, horrelako diskurtsoek jada ez gaituzte asaldatzen. Baina aitortuko dizut, eta hau nire iritzia da, batzuetan atsegina ere egiten zaidala hori. Badirudi komunistak erregimenaren eta boteretsuen etsaiak garela oraindik; oso ondo, hori zen asmoa. Jakina, diskurtso horrek arrakasta badu eta jendeak azkenean sinesten badu gu gaitzaren pertsonifikazioa garela, hori ez da positiboa. Baina nik uste dut Alderdi Komunistarekin bat ez datorren jende askok ere badakiela nortzuk garen, eta ez du sinesten propaganda hori.
Gaur egun, ministro komunistak daude Espainiako Gobernuan. Duela urte gutxi batzuk, guztiz pentsaezina zen hori.
Egia da. Gauza berria da, Errepublikaren garaitik inoiz ez delako egon ministro komunistarik.
Eta kontraesanak ere sortuko ditu horrek.
Gai konplexua da; bere garaian, eztabaida handia piztu zuen, komenigarria ote zen gobernuan sartzea edo ez sartzea, eta, jakina, kontraesanak sortzen ditu. Politika egiten duzunean, beti izango dituzu kontraesanak.
Espainiako erregimena krisian dago, eta trantsiziotik atera zen eredua, berriz, agorturik: horrek guztiak eta Podemos-en sorrerak abagune horretara eraman gaituzte, eta gobernuan sartuko ote ginen erabaki behar izan genuen, jakinda gobernu hori koalizio gobernu bat dela, ez dela izango gobernu iraultzaile bat, eta herrialdea ez duela eramango sozialismora, baina sozialismoaren defentsarako gure estrategia garatzeko aukera eman zezakeela. Apustu ausarta eta arriskuz betea da, baina, oraingoz, kontraesanak kontraesan, uste dut ondo ateratzen ari dela. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202393/altuna-erkizia-eta-oleagaren-filmak-lehiatuko-dira-besteak-beste-euskal-zinemaren-irizar-saria-eskuratzeko.htm | Kultura | Altuna, Erkizia eta Oleagaren filmak lehiatuko dira, besteak beste, euskal zinemaren Irizar saria eskuratzeko | Euskal Herrian ekoitzitako hamazazpi lan emango ditu aurten Donostiako Zinemaldiak. Zinemira sailak hamabi lan jasoko ditu; horietatik zazpi, estreinaldi erabatekoak. Kimuak programari emango diote Zinemira saria. | Altuna, Erkizia eta Oleagaren filmak lehiatuko dira, besteak beste, euskal zinemaren Irizar saria eskuratzeko. Euskal Herrian ekoitzitako hamazazpi lan emango ditu aurten Donostiako Zinemaldiak. Zinemira sailak hamabi lan jasoko ditu; horietatik zazpi, estreinaldi erabatekoak. Kimuak programari emango diote Zinemira saria. | Hamahiru film luzek, film labur batek, telesail batek, ekoizpen fasean den film batek eta proiektu batek osatuko dute Donostiako 69. Zinemaldiko euskal partaidetza, eta Sail Ofizialean, Zabaltegi-Tabakaleran, Zinemiran, Euskal Zinemaren eta EITBren galetan, WIP Europan eta Ikusmira Berriak sailean egongo dira banatuta.
Zinemiran, euskal zinemari berariaz eskainitako sailean, fikziozko eta ez-fikziozko hamabi lan emango dituzte, eta horietatik zazpi erabateko estreinaldiak izango dira. Hori dela eta, euskal zinemaren Irizar saria lortzeko aukera izango dute, Zinemaldiaren beste sail batzuetan parte hartuko duten beste bi filmekin batera. Beraz, bederatzi ekoizpen lehiatuko dira 20.000 euroko saria eskuratzeko.
Zinemaldiaren antolatzaileek jakinarazi dute, bide batez, Kimuak programari emango diotela aurtengo Zinemira saria. Eusko Jaurlaritzak, Etxepare Institutuak eta Euskadiko Filmategiak bultzatutako programa hori 1998an sortu zen, eta euskal film laburrak Espainian eta nazioartean sustatzea, zabaltzea eta banatzea du helburu.
Zinemiran emango duten lehenengo filma Javier Corcueraren No somos nada izango da, La Polla Records taldearen agur biraren inguruan sorturiko ez-fikziozko filma, eta amaierakoa, berriz, Maru Soloresek zuzenduriko Aztarnak. Soloresek Camera obscura lanarekin (Zinemira, 2012) egin zuen debuta film luzeen zuzendaritzan, eta Aztarnak du iraupen luzeko bigarren lana. Haurtzaroko urteek uzten dituzten eta gogoratzen ez diren aztarnei buruzko gogoeta proposatu du filmean.
Iñaki Alforjak eta Iban Toledok Bolante baten historia estreinatuko dute Zinemiran, Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra desagertu zeneko eta haren familiak gorpuaren bila emandako 40 urteei buruzko ikerketa bat.
Xabier Erkizia soinu artista, musika ekoizle eta ikertzaileak, berriz, O Gemer bere lehen filma erakutsiko du Zinemiran. Idi gurdiek egiten duten soinu bitxian oinarritutako film esperimentala da O Gemer.
Maider Oleagak hainbat film proiektatu izan ditu Donostiako Zinemaldian, tartean Muga deitzen da pausoa, Ikusmira Berriak egonaldi programaren lehen edizioan garatu zuen proiektua. Orain, Kuartk Valley estreinatuko du Zinemiran, Arabako haran bateko herri batean bertako jendeak lagunduta filmatutako western baten istorioa.
Zinemiran estreinatuko dituzte, halaber, Iker Elorrietaren El radioaficionado fikziozko film luzea eta Pandemic Tour 2020 Belako (Hernan Zin), musika taldeak joan den urtean egin zuen bira bereziaren inguruko dokumentala.
Dagoeneko estreinatuak baitaude, Zinemiran baina lehiaz kanpo emango dituzte Fantasía (Aitor Merino), Ilargi guztiak (Igor Legarreta), Erlauntza (Mireia Gabilondo) eta Paperezko hegoak (Josu Martinez eta Samara Velte), Euskaldunon Egunkaria-ren aurkako operazioan arakatzen duen dokumentala.
Altuna, Euskal Zinemaren Galan
Euskal Zinemaren Galan Hondalea estreinatuko dute, Asier Altunak zuzendutako ez-fikziozko lana. Cristina Iglesias artistak Donostiako Santa Klara uharterako sortu duen obraren inguruko lana da. EITB galan, berriz, Javier Garcia de Bikuñak zuzendutako Irabazi arte telesailaren lehen atala emango dute. Ama galdu eta Bartzelonatik Euskal Herrira bizitzera etorriko den futbolari nerabe baten istorioa kontatzen du telesailak.
Mikel Gurreak Veneziako Mostran erakutsiko du aurrenekoz Heltzear film laburra, eta Donostian Zabaltegi-Tabakaleran emango dute. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202394/labi-aholku-batzordea-astelehenean-bilduko-da-neurriez-eztabaidatzeko.htm | Gizartea | Labi aholku batzordea astelehenean bilduko da neurriez eztabaidatzeko | Egungo neurriei hilabetea amaitu arte eusteko gomendioa eman du Labi teknikoak, Sagarduiren hitzetan. | Labi aholku batzordea astelehenean bilduko da neurriez eztabaidatzeko. Egungo neurriei hilabetea amaitu arte eusteko gomendioa eman du Labi teknikoak, Sagarduiren hitzetan. | Astelehenean bilduko da Eusko Jaurlaritzako Labi aholku batzordea, beste neurri batzuk hartu edo egungoak moldatu erabakitzeko, «Bizi Berri IV planak eta COVID-19aren pandemiaren kudeaketarako neurrien legeak dituzten irizpideei jarraituz», jakinarazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, Labi aholku batzorde teknikoa bildu eta ondorengo prentsaurrekoan. Sagarduik azaldu du batzorde teknikoak abuztuaren bukaerara arte egungo neurriak mantentzeko aholkua eman duela, eta, egoerak hobera egiten jarraituz gero, neurriak berrikustekoa irailean.
«Aldaketa esanguratsuak egon dira bilakaera epidemiologikoaren adierazleetan uztailaren amaieratik: azken olatuaren puntu gorenetik», horrela azaldu du egungo egoera epidemiologikoaren bilakaera Sagarduik. Izan ere, ordutik hona kutsatzeek eta intzidentziak beherakada nabarmena izan dute: erdira jaitsi dira Osakidetzak eta Osasunbidek atzemandako datuak. «Ondo goaz; halere, joeraren aldaketak ez du islarik izan ospitaleetako okupazioan edo ZIUetan», gehitu du Sagarduik.
Hain zuzen ere, horregatik, batzorde teknikoak hiru helburu zehaztu ditu bilakaera epidemiologikoaren aldagai guztiak hobetu direla bermatzeko, eta neurriak moldatu ahal izateko: kurba epidemiologikoaren joera beheranzkoa izatea aurrerantzean ere, birusaren aldaera berriak kontrolpean izatea, eta txertaketa ahalik eta hedatuenik egotea, biztanle guztien immunizazioa helburu.
Horren harira, Sagarduik «ahalik eta jende gehienari» zabaldu dio txertoaren ordua hartzeko deia. Izan ere, ohartarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleen %56k txertoaren pauta bukatu gabe dutela ikasturtea hastear dagoen honetan; horregatik, Osasun Sailak ordurik edo txertorik hartu ez duten 12-24 urte bitarteko gazteei SMSak bidali dizkiela jakinarazi du. Irailaren 13ra arte 74.000 ordu libre baino gehiago daudela gogorarazi die, eta azaldu du Jaurlaritzaren helburua biztanleen %100 txertatzea dela, «dosiak eskuragarri dauden bitartean». |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202395/hiru-enpresatik-batek-ohiko-salmenta-maila-berreskuratu-du-nafarroan.htm | Ekonomia | Hiru enpresatik batek ohiko salmenta maila berreskuratu du Nafarroan | Bereziki industria eta eraikuntza sektoreek nabaritu dute susperraldia. Enpleguaren inguruko aurreikuspenek susperraldi txiki bat islatzen dute. | Hiru enpresatik batek ohiko salmenta maila berreskuratu du Nafarroan. Bereziki industria eta eraikuntza sektoreek nabaritu dute susperraldia. Enpleguaren inguruko aurreikuspenek susperraldi txiki bat islatzen dute. | Nafarroako Estatistika Institutuak (Nastat) egiaztatu duenez, urteko bigarren hiruhilekoan suspertu egin da lurraldeko ekonomia, aurreko hiruhilekoan izandako motelaldiaren ostean. Industria eta eraikuntza sektoreengatik izan da batez ere, pandemiaren aurreko egoerara itzultzea lortu baitute ia. Zerbitzuen sektorea, berriz, 2019ko mailatik urrun dago oraindik.
COVID-19ren eraginari buruzko inkestaren arabera, irekitako enpresen %47,8k beren jardueraren %90 edo gehiago mantentzen dute. Gainera, hiru enpresatik batek ohiko salmenta maila berreskuratuko du dagoeneko. Zerbitzuen sektoreak du atzerapen handiena: 2022tik aurrera suspertzea espero dute bi enpresatik batek.
Bestalde, enplegua egonkortzen ari dela nabarmendu du Nastatek. Azken hiru hilabeteetan, enpresen %84,5ek eutsi egin diote lantaldeari: %5,8k handitu egin dute, eta %9,7k, murriztu. Estatistika institutuaren arabera, enpleguaren inguruko aurreikuspenek susperraldi txiki bat islatzen dute.
Telelana, gutxiago
Aurrez aurreko lana %92,8koa da gaur egun, eta denborak aurrera egin ahala telelana murrizten ari da: bigarren hiruhilekoan %4,8koa izan da. Ehun langile edo gehiagoko enpresetan erabiltzen da bereziki.
Aldi baterako erregulazioan dauden langileen ehunekoak zertxobait behera egin du 2021eko lehen hiruhilekoarekin alderatuta, %3,6tik %2,4ra, batez ere zerbitzuen sektorearen eta industriaren bilakaeraren ondorioz.
Inbertsio aurreikuspenei buruz, Nastatek dio hobetu egingo direla, batez ere enpresa handietan: eraikuntza sektorekoen % 92,2k inbertsioei eutsiko dietela uste dute, zerbitzukoen %82,3k, eta industriakoen %81ek.
Enpresek gehien baloratutako laguntza neurriak zerga ordainketen atzeratzeari buruzkoak eta gizarte segurantzari lotutakoak dira oraindik ere. Enpresariek uste dute koronabirusaren krisia dela-eta hainbat eraldaketa egin beharko dituztela euren negozioetan; digitalizazioarekin loturikoak, bereziki. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.