date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202396/eh-bilduk-salatu-du-jaurlaritzak-oraindik-ez-duela-kendu-armentia-ii-n-gasa-esploratzeko-errekurtsoa.htm | Gizartea | EH Bilduk salatu du Jaurlaritzak oraindik ez duela kendu Armentia II-n gasa esploratzeko errekurtsoa | Koalizio abertzaleak helegitea «bertan behera» uzteko eskatu dio gobernuari. | EH Bilduk salatu du Jaurlaritzak oraindik ez duela kendu Armentia II-n gasa esploratzeko errekurtsoa. Koalizio abertzaleak helegitea «bertan behera» uzteko eskatu dio gobernuari. | Eusko Jaurlaritzak udaberrian berretsi zuen uko egingo ziola gasa ustiatzeari, baina, bost hilabeteren ondoren, oraindik ez du kendu Subilla Gasteizko Armentia II putzuari lotutako errekurtsoa, EH Bilduk jakinarazi duenez. Hala, koalizio abertzaleak helegitea «bertan behera» uzteko eskatu dio Iñigo Urkulluren gobernuari, eta iragarri du interpelazio bat aurkeztuko duela Eusko Legebiltzarrean, azalpenak eskatzeko.
Koalizioak eskatu du Jaurlaritzak Arabako eragile politiko, sozial eta sindikalen gehiengoaren iritzia «bere gain har dezala, behingoz». Horrez gain, Eusko Jaurlaritzako kideek, Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak, Arabako ahaldun nagusiak eta Gasteizko alkateak gaiaren inguruan gizarteari helarazitako mezuak «kontraesanezkoak eta nahasgarriak» direla kritikatu du koalizioak. «Instituziook behingoz argitu behar dute zer egiteko prest dauden arlo honetan». Izan ere, EH Bilduren ustetan, irtenbide bakarra dago: hidrokarburoen «obsesioa» bertan behera uztea eta ahalik eta azkarren trantsizio energetiko «justu, planifikatu eta adostu» baten alde egitea behin betiko, lurraldea ahalik eta epe laburrenean deskarbonizatzeko; hori guztia 2050a baino lehen izatea nahi dute.
Gainera, Eguzki erakunde ekologista eta antinuklearrak gasaren ustiaketa uztea eta baimenak judizializatzeari uko egitea eskatu dio Jaurlaritzari, eta gehitu dute «arduragabekeria larria» egiten ari direla gasaren ustiapena sustatu eta ahalbidetzen. Erakundearentzat «ez da nahikoa» Eusko Jaurlaritzak esatea ez dela egongo gas ustiaketarik eta fracking putzurik.
SHESA
Mikel Otero legebiltzarkideak Jaurlaritzari eskatu dio Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hidrokarburoak kudeatzen dituen SHESA enpresari «baliabide publikoak bideratzen jarraitzeari uzteko», eta klima krisiaren garai honetan herrialdeak behar duen trantsizio energetikora bideratzeko baliabide horiek. Alde horretatik, SHESA «behingoz desegiteko» eskatu du: «Hidrokarburoak erauzteko garaia historiara pasatu behar da; EAJ bakarrik geratu da, eta ororen aurka eta guztion aurka aurrera egiten jarraitzen du. Hau amaitu dela onartu behar du». Eguzkiren iritziz, SHESA «desegin» egin behar da, edo eredu energetiko jasangarri baten alde egiten duen enpresa bat bihurtu. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202397/estatu-islamikoak-bere-gain-hartu-ditu-kabulgo-aireportuko-atentatuak.htm | Mundua | Estatu Islamikoak bere gain hartu ditu Kabulgo aireportuko atentatuak | Gutxienez 60 lagun hil eta 140 zauritu dira erasoetan. Pentagonoak baieztatu du gutxienez hamabi soldadu estatubatuar hil dituztela. AEBetako armadak uste du eraso suizida bat izan dela. Milaka lagun Spin Boldak pasabidean daude, Pakistanekiko mugan, ez atzera ez aurrera. | Estatu Islamikoak bere gain hartu ditu Kabulgo aireportuko atentatuak. Gutxienez 60 lagun hil eta 140 zauritu dira erasoetan. Pentagonoak baieztatu du gutxienez hamabi soldadu estatubatuar hil dituztela. AEBetako armadak uste du eraso suizida bat izan dela. Milaka lagun Spin Boldak pasabidean daude, Pakistanekiko mugan, ez atzera ez aurrera. | Estatu Islamikoak bere gain hartu ditu gaur arratsaldean Kabulgo aireportua astindu duten leherketak. Amaq albiste agentziak zabaldu duen ohar batean eman du horren berri. Bi leherketa izan dira, biak aireportuaren kanpoaldean. Talibanen iturriek Al-Jazeera telebista kateari emandako informazioaren arabera, gutxienez 60 lagun hil eta 140 zauritu dituzte. Pentagonoak zehaztu du hildakoen artean hamabi soldadu estatubatuar daudela.
John Kirby Pentagonoko bozeramaileak zehaztu du leherketetako bat Abbey atean izan dela, aireporturako lau sarbideetako batean, eta bestea, Baron hotelaren inguruan. Reuters berri agentziak, AEBetako armada iturri moduan aipaturik, adierazi du uste dutela eraso suizida bat izan dela. The Guardian hedabideak jakinarazi du ebakuatuak izan aurretik dokumentazioa erakusteko egindako ilara baten inguruan gertatu dela Abbey ateko leherketa. Gareth Browne The National egunkariko kazetariaren esanetan, «Erresuma Batuko dozenaka herritar» zeuden ilaran.
AEBak eta haren aliatuak behin eta berriz esaten aritu dira azken orduetan arrisku gero eta handiagoa zegoela aireportuan eraso bat izateko, eta AEBek Kabulen duen enbaxadak argudio hori erabili du herritarrei eskatzeko hara ez gerturatzeko. Inteligentzia zerbitzuek emandako informazioan oinarrituta, enbaxadak aireportuko ateetatik «lehenbailehen» joateko gomendatu die ebakuatuak izateko itxaropenez hara joan asmo duten milaka herritarrei. AEBetako funtzionarioen zuzeneko jarraibideak jasotzen dituztenei soilik aholkatu diete bide hori hartzea.
Erresuma Batuak ere egin du ohartarazpena. James Heappey Erresuma Batuko Indar Armatuetako Ministroak esan du duten informazio «oso sinesgarri» baten arabera litekeena dela EI Estatu Islamikoaren «berehalako eraso bat» izatea. Zabaltzen ari da litekeena dela Jorasan EIren Afganistango adarrak izatea eraso hori egiteko asmoa. Talde hori, besteak beste, AEBen aurka borrokatutako taliban ohiez hornitu zen 2015ean, eta bat egin zuen EIren asmoekin, Abu Bakr al-Baghdadi buruzagiari leialtasuna aitortuta.
Biak sunitak izanagatik, teologikoki eta estrategikoki desberdintasun handiak dituzte EIk eta talibanek. Jihadismoaren barruan lidergoa hartu nahi dute biek, gainera, eta, hortaz, gero eta handiagoa da elkarrenganako etsaitasuna. Hainbat adituk ohartarazi dute talibanen erregimenak Afganistanen indarra hartzen lagunduko diola EIri. Alabaina, uste izatekoa da lehenengoek oztopoak jarriko dizkietela horretarako, beren arteko etsaitasunagatik ez ezik, atzerriratu nahi duen irudiari ez baitzaio komeni Mendebaldeak haiekin lotzea. Alde horretatik, pentsa daiteke EIk, Kabulgo aireportuari eraso egingo balio, Mendebaldeari eta talibanei, biei kalte egitea lukeela helburu.
Segurtasun arriskuak eta arazo logistikoak argudiatuta, azken egunotan ebakuazio lanetan aritutako hainbat herrialdek eten egin dituzte lan horiek; hala nola Belgikak. Herbehereetako Gobernuak ere gaur amaituko ditu, jakinarazi duenez, eta Frantziak, berriz, bihar gauean egingo ditu azkenak.
Ez da behar faltagatik izango. Izan ere, milaka lagun daude pilatuta oraindik aireportuaren ateetan. Atzo iluntzean AEBetako Defentsa Departamentuak emandako datuen arabera, 10.000 lagun inguru zeuden zain handik noiz aterako. Atzerriko indarrek datorren asteartea baino lehen amaitu behar dituzte ebakuazio lanak, baina, itxura guztien arabera, milaka lagun geratuko dira erreskatatutak izateko aukerarik gabe. Radio Free Europe irratiko kazetari Frud Bezhanek Twitterren emandako datua argigarria izan daiteke: 2001etik 250.000 afganiarrek egin dute lan AEBentzat, baina tropa estatubatuarrek horietatik 62.000 inguru soilik ebakuatu dituzte orain arte.
Airez ez ezik, lurrez ere herrialdetik ihes egiten saiatzen ari dira Afganistango herritarrak, baina aireportukoa bezain bide zaila dirudi horrek. Talibanek kontrol postuak jarri dituzte Afganistanek mugakide dituen herrialde guztietarako pasabideetan, eta Pakistanek eta Iranek mugak itxi dituzte. Dokumentazioa eguneratuta dutenek soilik igaro dezakete. Iran laguntza humanitarioa eskaintzen ari da zenbait puntutan, behin-behinean. Migratzaile askok, Iranera zuzenean sartu ordez, Pakistanera jo ohi dute lehenengo, eta Sistan Baluchistan probintziatik sartu ohi dira Iranera.
Izan bide hori egiteko edo Pakistanen geratzeko, milaka lagun pilatuta dauden Spin Boldak mugako bidean, Afganistan eta Pakistan artean. Zenbait kazetarik ohartarazi dute larriagotzen ari dela egoera han, nahiz eta arreta mediatikoa Kabulen zentratuta dagoen. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202398/beste-631-covid-19-kasu-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 631 COVID-19 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | Asteazkenean egindako testen %9 izan dira positiboak. Osakidetzak eta Osasunbideak 42 lagun erietxeratu dituzte gaitzarekin. | Beste 631 COVID-19 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Asteazkenean egindako testen %9 izan dira positiboak. Osakidetzak eta Osasunbideak 42 lagun erietxeratu dituzte gaitzarekin. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Hegoaldeko osasun sistemek 6.978 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 631 kutsatu zenbatu dituzten horietan. Ondorioz, positiboak %9 izan ziren. Datuek agerian uzten dute pandemiaren bilakaerak beheranzko joera hartua duela Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurbak maldan behera segitzen du.
Lurraldez lurralde, osasun sistemek Bizkaian atzeman zuten kasu positibo gehien, berriz ere: 289 detektatu zituzten. Gipuzkoan 163 kasu izan ziren; Nafarroan 92, eta Araban 73. Horietatik, Nafarroako datua bereziki aipagarria da: Osasunbideak egindako testen %6,4k eman dute positibo. Osakidetzak egindako testak oinarri izanda kalkulatutako ehunekoa, berriz, aski handiagoa da: %9,7.
Ospitaleei dagokienez, Hegoaldeko osasun sistemek beste 42 pertsona erietxeratu dituzte COVID-19ak jota. Azken datuen arabera, oraintxe bertan 228 lagun daude zentroetako gela arruntetan sartuta; ZIUetan, berriz, 103 dira birusarekin eri.
Halaber, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du gaitzarekin eri ziren hiru pertsona zendu direla herrialdean: 62, 83 eta 88 urteko hiru herritar. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202399/testurek-erakartzen-gaituzte-horien-bila-joaten-gara.htm | Kultura | «Testurek erakartzen gaituzte; horien bila joaten gara» | Txakur Gorria sormen laukotearen lanei irudiak jartzen dizkiete. Talde gisa ekoizpen propio ugari plazaratu dituzte urteotan, baina besteren proposamenak ilustratzeko lanetan ere aritzen dira sarri. | «Testurek erakartzen gaituzte; horien bila joaten gara». Txakur Gorria sormen laukotearen lanei irudiak jartzen dizkiete. Talde gisa ekoizpen propio ugari plazaratu dituzte urteotan, baina besteren proposamenak ilustratzeko lanetan ere aritzen dira sarri. | Ideia bat bururatzetik plazaratzera bitarteko prozesu guztia modu kolektiboan lantzea. Xede horrekin jaio zen Txakur Gorria, lau emakume sortzailek osatzen duten taldea. Nerea Ibarzabal Salegi eta Ane Labaka Mayoz testuez arduratzen dira; Malen Amenabar Larrañaga eta Mariñe Arbeo Astigarraga, berriz, irudiez. Hamaika lan propio eman dituzte urteotan, eta besterentzat ere aritzen dira.
Malen Amenabar eta Mariñe Arbeo ilustratzaileak, Azkoitian, Oteizaren frontoietan. Raul Bogajo / FOKU
Noiz hasi zineten marrazten?
MALEN AMENABAR: Umetan...
MARIÑE ARBEO: Bai. Ahizpa jaio zen eguneko marrazki bat gordeta daukat, 6 urte nituenekoa.
AMENABAR: Nik umetako koaderno batzuk ditut gordeta; udan, eguneroko moduko bat egiten nuen, idatziz eta marraztuz.
Eta noiz hasi zineten elkarrekin?
ARBEO: 2012an hasi ginen Arte Ederretako karreran; han ezagutu, eta elkarrekin bizi izan ginen 3. eta 4. mailan. Gradu amaierako lana ere elkarrekin egin genuen.
AMENABAR: Gradu amaierako lan hori giltzarria izan zen.
ARBEO: 2016an izan zen hori, eta, paraleloki, Txakur Gorria hasi zen: Nerearekin hasi ginen hainbat kontu ilustratzen, eta...
Non lan egiten duzue, normalean? Nolakoa da zuen lantokia?
AMENABAR: Andoainen aritzen gara, biok mahai berean, aldamenean jarrita, eta, orain, normalean, bakoitza bere tabletan.
Tableta aipatu duzue; eskuz, digitalean... nola aritzen zarete?
AMENABAR: Kontua da tabletak aukera ematen duela eskuz egiteko, baina digitalean.
ARBEO: Hori da. Orain, gero eta gehiago ari gara digitalean. Uste dut jendeak lotzen gaituela —eta gu identifikatuta sentitzen garela— testurekin, collage estiloko lanekin, eta tabletak berdin-berdin uzten digu horiek lantzen.
Zein izan zen lehen argitalpena?
ARBEO: Txakur Gorria izan zen, izena eman zigun liburuxka txiki bat. Nereak idatzi, eta guk ilustratu genuen. 20 ale atera genituen, eta eskuz azaleztatu.
Hackerra. Atopia rol jokoa, 2019. (egin klik handian ikusteko). Txakur Gorria
Eta, ordutik, zenbat lan eman dituzue argitara?
ARBEO: Hamar bat izango dira guk autoeditatutakoak. Adibidez, Ziklope, orain arteko azkena, edo Orainmenean, Lankurekin elkarlanean atera genuena.
AMENABAR: Kolektiboki lan egiten dugu, baina proiektu bakoitzean modu diferenteetan.
Zuen proiektuez gain, besteentzako lanak ere egiten dituzue...
AMENABAR: Kartelak egin dizkiogu Durangoko Azokari, Zinemakumeak gara! egitasmoari...
ARBEO: Liburuen artean, adibidez, Madelon dago: guk ilustratu eta maketatu genuen. Eta, gero, beste asko jendearen proiektu pertsonalak izaten dira.
AMENABAR: Marka pertsonal pilo bat ere egin ditugu. Kantitatez, askoz gehiago dira halakoak, gure autoedizio lanak baino.
ARBEO: Kooperatiba bihurtu ginen 2018an, eta horri eusteko eta honetatik bizi ahal izateko, aldi berean egiten ditugu kanpoko eskaerak eta geure lanak.
Zer lan duzue esku artean?
ARBEO: Bada, momentuz, Denboraz deitu diogu, eta udaberrian ateratzeko asmoa daukagu.
AMENABAR: BERRIAn argitaratutako zutabeetan oinarrituko da.
Zein estilo maite duzue?
ARBEO: Testurek erakartzen gaituzte, eta horien bila joaten gara.
AMENABAR: Askotan, testuetan oinarritzen gara, baina gure irudiek bere hartan zerbait kontatzea ere nahi izaten dugu.
Eta zein gai?
Hiposmia Berria, Iritzia saila, 2021.. Txakur Gorria
AMENABAR: Ez dakit gairik dugun, baina iruditzen zait emakume eta gazte izate horretatik abiatzen direla gure lanak.
ARBEO: Bai, gaiak buruan izatea baino gehiago, hori da: gure posizioa. Guztiz baldintzatzen gaitu; mila gauzak zeharkatzen gaituzte, eta hori agertzen da azkenean.
Zerekin egingo zenukete orain aproba gustura?
AMENABAR: Gure gradu amaierako lana animazio bat zen; ideia handirik izan gabe egin genuen. Lan handia egin genuen gidoian, iruditeria guztia pentsatzen... eta berriz egin nahi nuke: gidoi hura hartu, irudiak berritu, eta animatu, baina ondo [barrez].
ARBEO: Hori bada beti hor eduki dugun zerbait. Egin dugu lanen bat edo beste animazioan, baina inoiz ez gara gelditu guztiz gustura... ez dugu kontrolatzen. Beste batzuek animatu dituzte gure irudi batzuk, eta gozamena da. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202400/motzean.htm | Motzean | Motzean. | AMENABAR
Kolore bat: Beixa.
Teknika bat: Argazkiaren gainean margotzea.
Pantone zenbaki bat: 178C.
Tresna bat: Guraizeak.
Koadroa: Karratua.
Marrazkilari bat: Pep Carrio.
ARBEO
Kolore bat: Horia.
Teknika bat: Akuarela.
Pantone zenbaki bat: 120C.
Tresna bat: Arkatza.
Koadroa: Etzana, horizontalean luzean.
Marrazkilari bat: Egon Schiele. | ||
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202402/gasteizko-mercedesek-produkzioa-etengo-du-astebetez-osagai-faltagatik.htm | Ekonomia | Gasteizko Mercedesek produkzioa etengo du astebetez, osagai faltagatik | Aldi baterako erregulazioan sartuko ditu langile guztiak: ia 5.000. Ez dute baztertzen egun gehiago behar izatea lanera itzultzeko, edo neurria berriz ezartzea, txipen merkatua egoera «kritikoan» dagoelako | Gasteizko Mercedesek produkzioa etengo du astebetez, osagai faltagatik. Aldi baterako erregulazioan sartuko ditu langile guztiak: ia 5.000. Ez dute baztertzen egun gehiago behar izatea lanera itzultzeko, edo neurria berriz ezartzea, txipen merkatua egoera «kritikoan» dagoelako | Munduaren punta batean susperraldia nabaritzen hasten direnean, bestean atzera egiten dute berriz. Hala gertatzen ari zaio autogintzaren sektoreari Europan eta Ameriketan. Asiatik ekarri behar dituzten osagaien merkatua kolapsatuta dago, herrialde batzuetan produkzioa gelditu behar izan dutelako, koronabirusaren olatu berriengatik, edota merkatuak ez duelako gehiagorako ematen, eskaria oso handia delako, auto ekoizleak eta halako osagai elektrikoak behar dituzten beste industriak, ia denak batera krisiaren aurreko mailetan produzitzen hasi direlako.
Egoera horretan dago Gasteizko Mercedes Benzen lantegia. Produkzioa etengo du datorren astean: astelehenetik ostiralera eta hiru lan txandetan. Zuzendaritzak langileei jakinarazi dienez, autogintzako osagaien merkatuan dagoen krisiagatik, zehazki, mikrotxipen edo erdieroaleen produkzioaren krisiagatik. Ez da lehenengo aldia arrazoi horrengatik neurri hori hartzen dutela Arabako lantegian, baina kasu honetan langile guztiei eragingo die: 5.000 ingururi, eta urte honetako etenaldirik luzeena izango da, ekaineko bigarren erdian egin zutenarekin batera.
Dena den, erabakiak ez ditu ezustean harrapatu: susmoa zuten aste honetan lanera itzultzearekin batera hori gerta zitekeela. Hori dela-eta, oporraldien aurretik enplegua aldi baterako erregulatzeko txosten bat negoziatu zuten, eta uztailean berretsi zuten, langileen batzordeko ordezkarien gehiengoaren oniritziarekin.
Neurria hurrengo astean bertan sartuko da indarrean. Zuzendaritzak 30 eguneko erregulazioa egiteko aukera izango du, urtea amaitu arteko epemugarekin. Egun horietan langileek soldataren %80 jasoko dute.
Oraingoz, zuzendaritzak datorren asteko egutegia soilik ezarri du. Hala ere, sindikatuek kezkaz begiratzen diote egoerari. Datorren ostegunean bilduko dira berriro, egoera baloratzeko eta, hala badagokio, hurrengo asteko plana taxutzeko, irailaren 6tik 10erakoa. Aurrera begira, enpresak hiru larunbat, irailaren 11, 18a eta 25a, lanegun gisa aktibatzeko aukera proposatu du, ekoizpen gaitasuna berreskuratzeko, betiere hornikuntza nabarmen hobetzen bada. Halaber, esan du parkean dauden autoen lanak bizkortu nahi dituela, horiek amaitu ahal izateko osagaiak badituztelako.
3.000 furgoneta gutxiago
Datorren asteko etenak eragin zuzena izango du ekoizpenean ere, 2.840 furgoneta egiteari utziko baitiote Arabako lantegian. Urtea amaitu arteko produkzio zifrak uztailean berrikusi zituzten: 141.000 auto egiteko helburua jarri zuten. Orain, 138.000 inguru izatea aurreikusten dute. Urte hasieran iragarritako 150.000 unitateetatik urrun, beraz. Orduan, oso aurreikuspen baikorra egin zuen enpresak, inoizko kopuru handienetatik gertu, eta beste 400 langile kontratatzeko aukera ere aipatu zuen.
Mercedesen arabera, erdieroaleen merkatua egoera «kritikoan» dago. Arrazoi nagusia da Malaysian eta Vietnamen pandemia areagotu egin dela, eta hango lantegiek produkzioa eten edo gutxitu behar izan dutela. Herrialde horietan egiten dira, hain justu, Mercedesek balaztatze sisteman erabiltzen dituen txipak. Nolanahi ere, Stuttgarten (Alemania) egoitza duen zuzendaritzak Arabako lantegia lehenetsi du, eta agindu du erdieroaleak jaso ahala hara bidaliko dituela.
Autogintzaren sektore osoari eragiten dio krisiak. Auto fabrikatzaile handiek ohartarazi dute hornikuntza arazoek gutxienez 2022ko lehen seihilekora arte iraungo dutela. Osagai horiekin izandako arazoak joan den udazkenean hasi ziren. Volkswagenek Iruñean duen plantan ere nabaritu dute. Landabenen, martxoan eten zuten produkzioa. Enpresak uste du ezingo dutela luzaroan horrela jarraitu. Dena den, osagai faltak jada izan du eragina: aurreikusi baino 3.300 ibilgailu gutxiago egingo ditu aurten. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202404/mende-zaharra-oinarri-mende-berria-helburu.htm | Politika | Mende zaharra oinarri, mende berria helburu | Komunismoaren mendeurrenari buruzko udako serieari amaiera emateko, BERRIAk zenbait iritzi bildu ditu, tradizio politiko horrek ezkerraren teoriari eta praxiari egindako ekarpenaz eta, batez ere, etorkizunari begira «XXI. mendeko komunismoak» izan ditzakeen ezaugarriez. | Mende zaharra oinarri, mende berria helburu. Komunismoaren mendeurrenari buruzko udako serieari amaiera emateko, BERRIAk zenbait iritzi bildu ditu, tradizio politiko horrek ezkerraren teoriari eta praxiari egindako ekarpenaz eta, batez ere, etorkizunari begira «XXI. mendeko komunismoak» izan ditzakeen ezaugarriez. | Zenbait aditu eta eragileri komunismoaren iraganaz eta geroaz hausnarketa egiteko eskatu die BERRIAk, hiru galderaren bidez:
1. Zure ustez, zer ekarpen egin die komunismoak ezkerraren pentsamenduari eta praxiari?
2. Nola baloratzen duzu XX. mendean «sozialismo erreala» deitu zen esperientzia historikoa?
3. Zer ekarpen egin dezake komunismoak XXI. mendean? Zure ustez, zein izan beharko lirateke pentsamendu eraldatzailearen gakoak mende honetan, eta zer rol izan behar du marxismo klasikoak pentsamendu horren eraikuntzan?
EDUARDO SANCHEZ IGLESIAS
FIM Ikerketa Marxisten Fundazioa
1. Nire ustez, komunismoak erdigunean jarri zituen langile mugimenduaren pentsamendua, kolonialismoaren kontrako borroka eta «nekazarien auzia», Gramscik zioen moduan. Ezkerrak utzi zion mundua Europatik pentsatzen zuen ideologia izateari, eta herri askok kolonialismoarekin hausteko erabilitako lanabes politikoa bilakatu zen; kolonialismoa, gaur egun ulertzen dugun moduan, baina baita herri askok estatuen barruan pairatzen duten «barne kolonialismoa» ere. Komunismoa, berez, gaur egungo ezkerra osatzen duten hiru osagai ezinbestekoren batuketa izan zen: langileen auzia, nekazarien auzia eta herrien autodeterminaziorako eskubidea. Iraultza periferiara eta ekialdera aldatu zen, eta orain bere osotasunean ikusten hasi garen mundu sistema berri bat sortu zuen.
2. SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunarekin milioika pertsona hasi ziren kapitalismoaren alternatiba bat pentsatzen eta eraikitzen. XX. mendearen hasieran, SESB sortu zenean, nagusi ziren bi kapitalismo motez ari gara: kolonialismoaz eta faxismoaz. Komunismoak biak menperatu zituen. Sozialismoa eredu gisa Europako zenbait herrialdetara hedatzeak, nazio askapen mugimenduekin batera, Europako mendebaldeko langile mugimendua indartu zuen, eta horrek burgesia jarrera defentsibo batera eraman zuen, ongizate estatuen eredu gisa ezagutu dugun garaian. Komunismoak kolpe hilgarria eman zion kolonialismoari, Hegoafrikako erregimen arrazistari eta neokolonialismoari (Kuba AEBen aurrean). Munduko herrialderik handiena (Errusia) eta jendetsuena (Txina) industrializatu zituen, eta Europan ongizate estatua eraikitzeko modua eman zuen faktore nagusia izan zen. SESBeko eta Europako esperientzia sozialisten desagertzearekin, kapitalismoa bere zama erreakzionario guztiarekin itzuli da.
3. Komunismo hitzak gaurkotasuna berreskuratu du 2008ko krisiaren ostean. «Komunismo berria» pentsatzeko lau arlo agertzen zaizkigu: lehena, komunismoa bakearen adierazpen goren gisa ulertzen duena, «gerra hotz berriaren» testuinguru honetan; bigarrena, komunismoa desberdintasunik gabeko gizartea pentsatzeko tresna gisa; hirugarrena, bizi dugun krisi ekosozialari aurre egiteko ideologia gisa, eta, azkenik, periferiatik datozen mugimendu sozial eta kulturalen ideologia, Hegoalde globalaren berpiztearen adierazpen politikoa. Kapitalismoaren porrotaren lau agerraldi dira, eta komunismoaren etapa berri baten oinarriak jartzen dituzte.
FLOREN AOIZ
Iratzar fundazioa
Iñigo Uriz, Foku
1. Izugarrizko ekarpena egin dio komunismoaren erreferentziak emantzipazioaren kausari, kapitalismoaren jatorri historikoa eta munduari egiten dion kaltea agerian uzteaz gain, beste mundu baten zerumuga irudikatu duelako. Komunismoaren ideiek hamaika borroka inspiratu dituzte; borroka horiek aurrerapenak ekarri dituzte, eta kapitalismoaren oldarkortasuna mugatu: ikusi besterik ez dago zer ekarri duen zerumuga horren ahultzeak.
2. Sozialismo erreal gisa ezagututako esperientziak ugariak dira, askotarikoak, eta denbora luzez garatu dira. Lehen munduko potentzia bilakatzeko bidean doan Txinak sozialistatzat hartzen du bere burua, baita Kubak ere, esaterako. Propaganda neoliberala oso oldarkorra izan da: guziak zaku berean sartu ditu, satanizatzeko, alternatibaren erreferentzia ezabatu nahian. Ez genuke amu hori irentsi beharko. Bilan historiko zorrotz eta kritikoa egin nahi baldin badugu, esperientzia horien ekarpenak, hutsuneak eta kalteak aztertu beharko ditugu, beldurrik gabe. Izan ere, urratsak egin dira mundua hobetzeko, eta eraginkorra izan da munduko beste eskualdeetan, adibidez, ongizate estatuaren ereduaren alde, eta deskolonizazio eta askapen borroken aldeko laguntzaren esparruan. Oro har, esperientzia onuragarria izan da, akatsak eta desbideratzeak ahaztu gabe ere, eta beste zibilizazio baten itxaropena hauspotu du, baina alde ilunak ere gogoan hartu behar ditugu, jakina.
3. Ezker eraldatzaileak aurkitu behar ditu esperientzia horietatik ikasteko formulak, nostalgian erori gabe, erronka nagusia eredu berrien eraikuntza baita. Emantzipazioaren esperientziak ugariak eta oparoak dira: herrien askapen borrokak, dekolonizatzea, feminismoa, ekologismoa, demokraziaren birkokapena… Horiek sozialismoaren eta komunismoaren leloen inguruan garatutako pentsamenduaz eta praxiaz artikulatu behar dira, tokian tokiko ereduak eraikiz. Ez dago marxismo bakar bat, marxismoak baizik, eta komunismo hitza formulazio vintagea baino gehiago izatea nahi izanez gero, berritu eta aberastu behar dugu, ez sektarismorako totem gisa erabili. Inoiz baino begi bistakoagoa da beste zibilizazio bat behar dugula, eta komunismoa derrigorrez hartu behar da aintzat mundu berria inspiratzeko, baina horrek ikuspegi kritikoa eskatzen digu aldi berean, akats larri eta kaltegarriak egin baitira, jende askoren begietan nekez ahaztuko direnak.
VALENTINA TORRES ZORRILLA
Artista eta Txileko PCko kidea
Podemos Euskadi
1. Analisi historikorako eta baldintza sozial eta ekonomikoen azterketarako ezinbesteko tresna izan da marxismoa. Hari esker, politika errealitatearen kritika erradikalerako eta errealitate berriak sortzeko lanabes bihurtu da.
2. Dudarik gabe, etapa horrek argiak eta ilunak ditu. Esperientzia komunistek lagundu zuten gerraosteko Europa berreraikitzen, herrialdeak demokratizatzen eta ongizate estatua sendotzen; II. Mundu Gerraren osteko liberalismoaren aurrean esperientzia berri eta alternatibo bat ekarri zuen. Lorpen horiek gorabehera, gabeziak ere izan zituen: dogmatismoa, askatasun falta eta. zenbaitetan, testuinguru historikoaren irakurketa okerra.
3. Leninismoak hasieran, eta estalinismoak geroago, marxismoaren oinarrizko planteamenduak gauzatzeko modu bat ekarri zuten, baina ez zen horretan agortu, eta ezin dira hartu politika komunista baten paradigma bakartzat. XXI. mendeak dogmatismo ekonomizistaren kritika bat ekarri du, eta ordezkaritza esparru tradizionaletara, hots, estatura eta alderdira murriztu zen etika politikoarena.
Hauek dira mende honetako komunismoaren erronka nagusiak: genero ikuspegia txertatzea orain arte soilik lan produktiboa aintzat hartu duten analisietan; neoliberalismoak sorturiko ingurumen arazo larriak; migrazioa, eta lan automatizatuaren eragina.
ANE IBARZABAL ETA UNAI MARTINEZ
GKS Gazte Koordinakunde Sozialista
1. Komunismoak, historiaren garai jakin batean sortu zen gizateriaren emantzipaziorako proiektu moduan, inflexio puntu bat ekarri zuen historian. Ordutik aurrera, klaserik gabeko gizartearen eraikuntza bihurtu zen giza askatasunerako beharrezko baldintza. Sinpleki esateko: komunismoaren agerpenaren ondoren, proiektu baten izaera aurrerakoi edo erreakzionarioa, beste ezer baino lehen, klaserik gabeko gizarteari (eta, ondorioz, burgesiaren boterearen ezabapenari) egiten zaion ekarpenaren arabera neurtu behar da. Horrek, besteak beste, esker-eskuin dikotomia beste estadio batera eramatea eragin zuen, izan ere, giza emantzipazioaren auzia dominazio burgesaren suntsipenean eta zapalkuntzarik gabeko gizarte komunistaren eraikuntzan kokatu zuen. Beraz, galdera honela formulatu ahalko genuke hobekiago: ezkerrak ezer ekar diezaioke komunismoari?
2. Uste dugu XX. mendeko sozialismo errealak lorpen handiak egin zituela eta horri aitortza egitea tokatzen zaigula. Beste alde batetik, uste dugu sozialismo errealaren herentzia modu kritikoan jaso behar dugula, begi bistakoa baita ez zuela lortu sozialismoa egonkortzea eta gizarte komunista errealizatzea. Ariketa kritikoak, ordea, benetakoa izan behar du; hau da, XX. mendeko esperientzien balorazio zorrotz batetik gaur egunerako irakaspenak atera behar ditugu.
3. Gizateriaren askatasunerako proiekturik aurrerakoiena egun komunismoa dela uste dugu, eta, ondorioz, komunismoa indar erreal bihur dadin lanean dihardugu, beste asko bezala. Komunismoaren ekarpena, beste ezer baino lehen, historikoa da, gizateriaren historian atal berri bat irekitzea ahalbidetuko baitu.
Komunismoak, proiektu gisa, unibertsaltasuna dauka printzipio nagusi modura, gizateriari zuzendua baitago, baina horrek ez du esan nahi partikulartasunak arbuiatzen dituenik. Kontrara, zapalkuntza guztiak borrokatu, erreakzionarioak ez diren berezitasun kulturalak errespetatu eta horien, zein norbanakoen garapen arrazional eta librerako baldintzak jarri behar ditu. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202406/cortek-esprintean-lortu-du-vuelta-honetako-bere-bigarren-garaipena.htm | Kirola | Cortek esprintean lortu du Vuelta honetako bere bigarren garaipena | Danimarkarra Baglioliren eta Matthewsen aurretik nagusitu da. Roglicek eroriko arin bat izan du, eta Eikingek lidergoari eutsi dio. | Cortek esprintean lortu du Vuelta honetako bere bigarren garaipena. Danimarkarra Baglioliren eta Matthewsen aurretik nagusitu da. Roglicek eroriko arin bat izan du, eta Eikingek lidergoari eutsi dio. | Edozein lekutan eta edozein modutan irabazteko kapaza da Magnus Cort (Education). Horren erakusgarri dira Vuelta honetan lortu dituen bi garaipenak: ihesean eta maldan gora lortu zuen bata, eta esprintean bestea, gaur Kordoban amaitu den etapan. Danimarkarrak etekina atera dio UAE eta Bike Exchange taldeek ihesaldiak ezerezteko egindako ahaleginari. Asko zor dio Jens Keukeleire taldekideari ere, esprinta maisuki bideratu baitio. Danimarkarrak ez du hutsik egin, eta Andrea Baglioliren (Deceuninck) eta Michael Matthewsen (Bike Exchange) aurretik sartu da helmugan. Gainera, Odd Christian Eikingek (Wanty) lidergoari eutsi dio beste egun batez.
Bi mendate zeuden azken 60 kilometroetan, hirugarren mailakoa bata, eta bigarren mailakoa bestea. Faboritoek ez dute erasorik egin, baina eroriko batek alarmak piztu ditu: kaltetuen artean zeuden Primoz Roglic (Jumbo) eta Adam Yates (Ineos). 54 kilometro gelditzen ziren oraindik, eta arazorik gabe egin dute bat tropelarekin.
Hasieran, zortzi txirrindularik egin diote desafio multzo nagusiari, eta segidan, maila handiko saiakera egin dute Giulio Cicconek (Trek), Jay Vinek (Alpecin), Romain Bardetek (DSM) eta Sergio Henaok (Qhubeka). Oso estu hartu dute tropela, eta azken kilometroraino eutsi diote sokatirari. Bike Exchangek indar betean jardun behar izan du jazarpenean. Bazeraman Matthews esprinterantz, eta, halako batean, suziria bezala atera da Keukeleire, gero Cortek ginga jar zezan. Danimarkarra Vuelta honetan bi garaipen lortu dituen bosgarren ziklista bihurtu da. Guztira, bost etapa ditu irabaziak lasterketa espainiarrean:âbi 2016an, bat iaz, eta beste bi aurten.
203 kilometroko etapa laua jokatuko da bihar. Fabio Jakobsen (Deceuninck) izango da faboritoa, betiere esprintean erabakitzen bada. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202407/ertzetan-su-txikiak-piztera.htm | Gizartea | Ertzetan su txikiak piztera | Asteazkenetik martxan da Iraultza Txikien Akanpada, Arteagako Basoa etxean, igandera arte. Herri mugimenduek elkarren berri izatea eta sareak eraikitzea jarri dute helburu antolatzaileek | Ertzetan su txikiak piztera. Asteazkenetik martxan da Iraultza Txikien Akanpada, Arteagako Basoa etxean, igandera arte. Herri mugimenduek elkarren berri izatea eta sareak eraikitzea jarri dute helburu antolatzaileek | Bildosola auzoan zuhaitzen artean ezkutatuta dago Basoa etxea (Arteaga, Bizkaia). Seinaleei kasu egin, eta aparkalekutik bada bidezidor bat heltzeko. Iraultza Txikien Akanpadara ongietorria ematen du pankarta batek, eta afixetan, lelo bat, proposamen modura: Piztuko dugu sua?. Herri mugimenduen topaleku izateko asmoa du. Asteazken arratsaldean hasi zen, eta, igandera bitarte, borrokarako, gogoetarako eta eraikitzeko topagunea izango da.
Garaiotan «sareak sortzeko» eta mugimenduak ezagutzeko aukera eskaintzen du akanpadak, Olatz Tavalera antolatzailearen hitzetan: «Mundu hau errotik aldatzeko eta batasun politikoa eraikitzeko beharrizanak batzen gaitu». 2018an egin zen lehen aldiz. Hasierako asmoa zen «tarteka» egitea, Gorka Nobales antolatzaileak azaldu duenez: «Dinamika bat da, aldakorra; prozesu ireki eta parte hartzailea den heinean, halabeharrez gertatzen da hori».
Euskal Herrian eta kanpoan gertatzen diren «mugimendu txiki» horiek ezagutu, eta «militatzen» duten horien artean «saretzeko» gune izan nahi duela esan du Tavalerak: «Galderak sortzea eta hausnartzea nahi genuke. Ez dugu erantzunik, ez dugu soluziorik, baina bai kezka». Parte hartzearekin «kontent» dago Nobales: «Etorri garen baino galdera gehiagorekin irtengo gara, baina baita gogoeta batzuekin ere, ikasiago». Herri mugimendua indartzeko «tresna» ere bada akanpada: «Ezagun gehiagorekin irtengo gara, kontaktu gehiagorekin eta zubi gehiagorekin. Hala, behar denean errazago batuko gara berriz».
Kanpadenden kremailerak zabaltzeaz bat hasi da goiza. Giharrak luzatzeko eta arnasketa sakontzeko ariketekin, falta ziren txandak bete eta egunaren nondik norakoak adostu dituzte asanbladan. Gosaltzera elkartu da jendea ondoren. 10:00ak aldera, hiru txoko banatu dira: krisi ekologikoaren ondoriozko mehatxu eta erronken hitzaldira joan dira batzuk; herri mugimenduetan jazotzen diren eraso matxistei erantzun kolektibo bat atontzera besteak; bada internazionalismotik Latinoamerikako esperientziak entzutera hurbildu denik; eta gainontzekoak zelaigunean lasai, bazkaria prestatzen edota txandak egiten egon dira. Haurrek ere probestu dute Basoa etxea. Sormen gunea eta lasai egoteko lekuari muzin egin diote askok. Igerilekuak irabazi du.
Hiru orduko tartea labur gelditu da karpa denetan. Galdera gosez gelditu dira asko, baina entsaladak eta dilistek ase dituzte Basoa etxean, bidea urratu duten bederatzi emakumeren irudien begiradapean. Bazkaloste musikatuak bide eman die arratsaldeko saioei. Mundua eraldatuz gozatzeko errezeta liburuaren aurkezpena, trans borroka teoriarik praktikara eramateko hitzartzea eta lurraren defentsan ari diren Latinoamerikako eta Euskal Herriko testigantzak izan dira.
Sargoria gorputzetik kendu ezinda, piztu da sua Basoan. Ostegunak berea eman du etxebizitzaren borrokari helduz; sendabelarrei buruz euskal tradizioan dagoen jakintza ezagutzeko aukera ere izan dute, eta XXI. mendean independentismoa nola eta zertarako erabil daitekeen eztabaidatu dute. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202408/alexander-sorloth-anbizio-handiko-klub-batera-etorri-naiz.htm | Kirola | Alexander Sorloth: «Anbizio handiko klub batera etorri naiz» | Realak gaur aurkeztu du Alexander Sorloth, Reale Arenan. Norvegiarra Leipzig Alemaniako taldetik etorri da utzita. Aurrelariak esan du Imanol Aguacilek nahi badu «prest» dagoela larunbateko partida jokatzeko. Jon Bautistak Leganesen jokatuko du, utzita. | Alexander Sorloth: «Anbizio handiko klub batera etorri naiz». Realak gaur aurkeztu du Alexander Sorloth, Reale Arenan. Norvegiarra Leipzig Alemaniako taldetik etorri da utzita. Aurrelariak esan du Imanol Aguacilek nahi badu «prest» dagoela larunbateko partida jokatzeko. Jon Bautistak Leganesen jokatuko du, utzita. | Fitxatu du Realak behar zuen aurrelaria: Alexander Sorloth. Alemaniako Leipzig taldetik etorri da utzita norvegiarra, eta 23 zenbakia eramango du soinean. Atzo egin zuen mediku azterketa, eta gaur goizean taldekideekin entrenatu du. Arratsaldean, Jokin Aperribay presidenteak aurrelaria aurkeztu du. Realeko presidenteak jakinarazi dio «anbizio handiko» talde batera etorri dela.
Haren ostean, aurrelariak hartu du hitza. Talde donostiarrak dituen helburuengatik borrokatzeko «anbizio handiarekin» etorri dela azpimarratu du. Horretaz gain, zirrara erakutsi du Realaren jokatzeko moduaz: «Realaren jokatzeko modua gustatzen zait; atzeko lerro sendoa du, maila handiko jokalariak ditu, eta talde gaztea da».
Realeko jokalariez ez ezik, bere bertuteez ere aritu da, eta jokalari «altua» dela nabarmendu du. Izan ere, 1,83 metro garai da. Goleko paseak ematea ere «gustatzen» zaiola gehitu du. Alexander Isakekin batera jokatzeko aukera ere badagoela azpimarratu du: «Bateragarriak izan gaitezke». Gainera, larunbateko partidan jokatzeko moduan egongo dela esan du norvegiarrak; betiere, Imanol Aguacilek hala nahi badu.
Realeko kirol zuzendaritzak hainbat buruhauste izan ditu udara honetan erdiko aurrelariaren postuan. Batetik, denboraldiaurrearen hasieran Carlos Fernandezek aurreko lotailuan haustura izan zuen, eta, bestetik, William Joseri beste talde bat bilatzen aritu dira, eta azkenean, lortu dute: Betisera joan da utzita, denboraldi baterako. Azkenik, Jon Bautista zen beste aukeretako bat, baina Imanolek ez zuen konfiantzarik harengan. Gaur egin du ofizial Leganesek Bautistaren fitxaketa. Asier Garitano dago entrenatzaile Leganesen, eta prestatzaile bergararrak nahi zuen taldean. Beraz, denboraldi honetan, Jon Bautista Bigarren Mailan ariko da Realak utzita. |
2021-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/202409/uefak-irene-paredes-izendatu-du-txapeldunen-ligako-atzelaririk-onena.htm | Kirola | UEFAk Irene Paredes izendatu du Txapeldunen Ligako atzelaririk onena | Final-zortzirenak jokatu zituzten taldeetako entrenatzaileek aukeratu dute Legazpiko (Gipuzkoa) atzelaria txapelketako onena. | UEFAk Irene Paredes izendatu du Txapeldunen Ligako atzelaririk onena. Final-zortzirenak jokatu zituzten taldeetako entrenatzaileek aukeratu dute Legazpiko (Gipuzkoa) atzelaria txapelketako onena. | Irene Paredes izendatu du UEFAk 2020-2021eko denboraldiko Txapeldunen Ligako atzelaririk onena. Turkian egin du saria emateko ekitaldia UEFAk, Istanbulen, eta han eman du horren berri. Paredes finalerdietara iritsi zen Paris Saint-Germain taldearekin, eta Frantziako Liga irabazi zuen. Jokalari legazpiarra taldeko kapitaina izan zen, gainera.
Iazko sarietan seigarren geratu zen Paredes, eta Wendie Renand izendatu zuten atzelaririk onena. Aurten alderantziz izan da, eta, Paredesen atzetik, Mapi Leon Bartzelonakoa eta Magdalena Eriksson Chelseakoa geratu dira, hurrenez hurren.
Bozketaren emaitza
1 Irene Paredes (Paris Saint-Germain) – 62 puntu 2 Mapi Leon (Bartzelona) – 56 p. 3 Magdalena Eriksson (Chelsea) – 42 p. 4 Ashley Lawrence (Paris Saint-Germain) – 29 p. 5 Marina Hegering (Bayern Munich) – 24 p. 6 Wendie Renard (Lyon) – 16 p.
Paredesek sei partida jokatu zituen joan den sasoian Txapeldunen Ligan, guztira 524 minutu. Bi gol sartu zituen. Saria erabakitzeko, Txapeldunen Liga final-zortzirenetatik aurrera jokatu zuten taldeetako entrenatzaileek eta hogei kazetari adituk eman dute botoa. Bakoitzak hiru jokalari aukeratu ditu, eta lehenengoari bost puntu eman dizkio, bigarrenari, hiru, eta hirugarrenari, bat.
Paredes oporretan zela elkarrizketatu zuen BERRIAk, ekainean. Jokalariak apal erantzun zuen: "Beste urrats bat egin dudan edo ez esatea ez dagokit niri. Nik esan dezakedana da hasieratik oso ondo sentitu nintzela; ez dut aparteko arazo fisikorik eduki, eta taldearen bolada onak ere asko lagundu dit". Azken bost urteek bete egin dutela aitortu zuen Paredesek, eta beretzat "urte ahaztezinak" izan direla gaineratu: "Ez naiz batere damutzen duela bost urte hartu nuen erabakiaz. Pertsona eta futbolari moduan hazi egin naiz, eta horretan jarraitu nahi dut".
Ekainean amaitu zitzaion kontratua PSGrekin, eta Bartzelonak fitxatu du. Uztailean aurkeztu zuen Kataluniako klubak. Aurrera begira, futbolarekin gozatzen jarraitzeko asmoa du, horrek motibatzen duela jokatzeko. Oraindik ere hobetzen eta hazten segitu dezakeela ere esan zuen. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202410/peruko-gobernuko-presidenteak-kitxuaz-eta-aimaraz-hitz-egin-du-parlamentuan-eta-oposizioak-protesta-egin-du.htm | Mundua | Peruko Gobernuko presidenteak kitxuaz eta aimaraz hitz egin du parlamentuan, eta oposizioak protesta egin du | Guido Bellidok argudiatu du Peruko Konstituzioaren 48. artikuluak dioela kitxua hizkuntza ofiziala dela. | Peruko Gobernuko presidenteak kitxuaz eta aimaraz hitz egin du parlamentuan, eta oposizioak protesta egin du. Guido Bellidok argudiatu du Peruko Konstituzioaren 48. artikuluak dioela kitxua hizkuntza ofiziala dela. | Guido Bellido Peruko Ministro Kontseiluko presidenteak ostegunean parlamentuan egin duen hitzaldiak hautsak harrotu ditu Pedro Castillo Peruko presidentearen oposizioan. Ministro Kontseiluarentzat babesa eskatzeko hartu du hitza Bellidok, baina ez du gazteleraz egin, kitxuaz eta aimaraz baizik. Hasieran, denek entzun dituzte haren hitzak, baina, minutu eta erdi pasatu ondoren, oposizioko kideak protestan hasi dira (ikusi bideoa).
Maria del Carmen Alva parlamentuko presidenteak eten egin du hitzaldia: "Premier, zuk esan duzu itzuli egingo zenuela. Mahaiarekin adostuta zegoen itzuliko zenuela. Eskertuko nizueke lehenbailehen egitea itzulpena. Zure azalpena ez dadila hain luzea izan kitxuaz, mesedez, besteok ez dugu-eta ulertzen". Bellidok erantzun dio konstituzioaren arabera kitxua hizkuntza ofiziala dela. "Barkatu, premier: guztiok eskertuko genuke, nik ere ez baitut ulertzen, aurrerantzean gazteleraz hitz egitea, mesedez, Mahaiarekin adostu bezala".
Behin gazteleraz, Bellidok azaldu du zergatik hitz egin duen kitxuaz eta aimaraz. Esan du gazteleraz hitz egiten denean bazterrean uzten dituztela hizkuntza hori ez dakiten eta soilik kitxuaz egiten dutenak: "Honek erakusten du gure herrialdeak ez duela ulertu badaudela sustrai luzeak dituzten herriak, euren kultura dutenak, euren hizkuntzak". Bere gobernuarentzat babesa eskatuz, esan du Perun tolerantzia, ahaidetasuna eta bakea bilatuko dituen gobernu bat behar dela.
"Eskuina, amorratzen, [gobernuko] presidenteak bere hitzaldia kitxuaz eman duelako. Arrazistak dira, eta hori ere hizkuntza ofiziala dela ahazten dute", argitaratu du Twitterren Guillermo Bermejo parlamentariak.
Guido Bellido Ugarte Livitaca herrian jaio zen, Cusco departamentuan, eta Peru Aske ezkerreko alderdiarekin aurkeztu zen hauteskundeetara. Castillok ekainean hauteskundeak irabazi ostean, gobernua osatzeko ardura eman zion, eta Ministro Kontseiluko presidente izendatu zuen uztailaren 29an. Gobernua aukeratuta, parlamentuan harentzat babesa eskatzera joan denean mintzatu da kitxuaz eta aimaraz. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202421/joe-biden-laquojazarri-egingo-dizuegu-eta-ordainaraziraquo.htm | Mundua | Joe Biden: «Jazarri egingo dizuegu, eta ordainarazi» | Estatu Islamikoaren Afganistango adarrak bere gain hartu ditu Kabulen dozenaka hildako eragin dituzten bi erasoak. Gutxienez 60 afganiar daude hildakoen artean. Atentatuetan zendutako AEBetako soldaduak hamahiru dira. AEBetako presidenteak mendekua iragarri du. | Joe Biden: «Jazarri egingo dizuegu, eta ordainarazi». Estatu Islamikoaren Afganistango adarrak bere gain hartu ditu Kabulen dozenaka hildako eragin dituzten bi erasoak. Gutxienez 60 afganiar daude hildakoen artean. Atentatuetan zendutako AEBetako soldaduak hamahiru dira. AEBetako presidenteak mendekua iragarri du. | Kabulen atzo gertatutako atentatuetan dozenaka lagun hil eta zauritu zituzten —gehienak zibil afganiarrak dira, gutxienez 60—, eta AEBetako armadako hamahiru soldadu daude EI Estatu Islamikoaren Afganistango adarrak bere gain hartutako bi erasoetan hildakoen artean. Hori dela eta, Joe Bidenek mendekua iragarri du. «Ez dugu barkatuko. Jazarri egingo dizuegu, eta ordainarazi», nabarmendu zuen AEBetako presidenteak, atzo, Etxe Zurian egindako prentsa agerraldian.
«Terroristek ez dute irabaziko», esan zuen, eta jakinarazi Pentagonoari eskatu diola diseinatu ditzala askotariko planak EIren kokalekuei eraso egiteko. AEBetako tropak hilaren 31n dira Afganistandik ateratzekoak. Hori da epemuga. Nolanahi ere, atzokoaren ondoren Bidenek ez du baztertzen soldadu gehiago bidaltzea hara.«Militarrek indar gehigarria behar baldin badute, nik onartu egingo dut».
Hainbatetan ohartarazi eta gero gertatu ziren atzoko erasoak. Bi leherketa izan ziren Kabulgo aireportuaren kanpoaldean. AEBetako Pentagonoko bozeramaile John Kirbyk zehaztu zuenez, horietako bat Abbey atean izan zen, aireporturako lau sarbideetako batean, eta bestea, Baron hotelaren inguruan; esan zuen «estatubatuarrak eta zibilak» zeudela «biktimen» artean. Gerora, Etxe Zuriak jakinarazi zuen gutxienez hamahiru soldadu estatubatuar daudela hildakoen artean, eta hamabost zauritu. Talibanek ere baieztatu zuten leherketa, eta, haien iturriek Al-Jazeera kateari emandako informazioaren arabera, gutxienez hamahiru lagun hil zituzten. Azken datu ofizialen arabera, gutxienez 85 dira erasoetan hildakoak, eta zaurituak, 150 inguru.
Reuters berri agentziak, AEBetako armada iturri moduan aipaturik, adierazi zuen lehen leherketa eraso suizida baten ondorio izan zela, eta bigarrengoan, berriz, bonba-auto bat zartarazi zutela. AEBetako funtzionarioek hainbat hedabidetara filtratu zuten EI Estatu Islamikoaren Afganistango adarra— Jorasan Probintzia Estatu Islamikoa— zela susmagarri nagusia, eta taldeak berak bere gain hartu zituen erasoak.
AEBek eta haren aliatuek esana zuten aireportua geroz eta eremu arriskutsuagoa bihurtzen ari zela, eta eraso bat izateko arriskua handiagotzen ari zela. Argudio hori erabili zuen AEBek Kabulen duen enbaxadak herritarrei eskatzeko hara ez gerturatzeko, AEBetako funtzionarioen bestelako jarraibiderik jaso ezean. Erresuma Batuak ere egina zuen ohartarazpena. James Heappey Erresuma Batuko Indar Armatuetako ministroaren azpikoak esan zuen EIren «berehalako eraso bat» izan daitekeela zioen informazio «oso sinesgarria» zutela.
Segurtasunik ezagatik, ebakuazio lanak utzi zituzten atzo, hain justu, egunotan horretan aritutako Europako bost herrialdetako gobernuek: Poloniak, Hungariak, Herbehereek, Danimarkak eta Belgikak. Frantziak eta Espainiak bihar dituzte amaitzekoak lanok, eta pentsatzekoa da, hori egiten azkenak izango diren arren, atzoko ustezko erasoaren ondoren, erretiroa aurreratuko dutela AEBek eta Erresuma Batuak.
Ez zuen halakorik iradoki NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, eta nabarmendu zuen «ahalik eta jende gehiena leku seguruetara eramatea» segitzen duela izaten «lehentasuna».
Oraingoz, atzerriko tropek 95.000 lagun inguru ebakuatu dituzte talibanek agintea hartu zutenetik, Etxe Zuriak atzo emandako datuen arabera. Moteltze bat nabari da ebakuazio erritmoan, azken egunetakoarekin alderatuta. Izan ere, asteartean eta asteazkenean eguneko 20.000 lagun ere atzerriratu zituzten.
Lurrekoa ere, gurutze bidea
Airez ez ezik, lurrez ere herrialdetik ihes egiten saiatzen ari dira Afganistango herritarrak, baina ez du ematen aireportukoa baino bide errazagoa denik. Afganistanek mugakide dituen herrialde guztietarako pasabideetan kontrol postuak jarri dituzte talibanek, eta Pakistanek eta Iranek itxiak dituzte euren mugak. Dokumentazioa eguneratua dutenek soilik igaro ditzakete. Iran laguntza humanitarioa eskaintzen ari da zenbait tokitan, behin-behinean. Migratzaile askok, Iranera zuzenean sartu ordez, Pakistanera jo ohi dute lehenengo, eta Sistan Balutxistan probintziatik sartu ohi dira Iranera.
Izan bide hori egiteko, izan Pakistanen geratzeko, milaka lagun pilatuta daude Spin Boldak mugako bidean, Afganistan eta Pakistan artean. Zenbait kazetarik ohartarazi dute larriagotzen ari dela egoera han, nahiz eta foku mediatikoa Kabulen zentratuta egon.
Gainera, datorren asteartera gerturatu ahala —ordurako amaituak behar dituzte Kabulgo ebakuazioak— espero da ugaritu egingo dela ihesera lurrez abiatuko direnen kopurua, nahiz eta talibanek azpimarratu hegaldi komertzialetan atera ahalko dela herrialdetik. UNHCR Iheslarientzako NBEren Agentziak uste du milioi erdi afganiarrek alde egingo dutela bizilekutik, eta Afganistandik ihes egiten ahaleginduko direla. Horrez gain, Pakistani eskatu dio herrialdera sartzen uzteko «bizia arriskuan duten afganiarrei». Erakundeak Pakistanen duen bozeramaile Qaiser Khan Afridik azaldu du Islamabadek ez diela horretarako aukerarik ematen bisarik ez dutenei. Pakistango Armadako komunikazio zuzendari Babal Iftikharrek segidan erantzun dio, esanez bere herrialdeko mugetan ez dagoela errefuxiaturik.
Iheslarien olatuak migrazio politikak berrikustera behartu ditzake inguruko herrialdeak, Mendebaldearen eta, batez ere, Europako Batasunaren presioen eraginez.
Turkiako Gobernua izan da migratzaileak gerarazteko neurriak hartzen aurrenetakoa, ohi duen moduan. Iranekin muga egiten duten Igdir eta Agri probintzietan 156 kilometroko horma bat eraiki du, eta murru hori iristen ez den lekuetan ere jarri ditu hesiak. Horrez gain, Ankarak eskua luzatua die talibanei, behin atzerriko gainerako tropak Kabulgo aireportutik joandakoan, haren segurtasunaren kontrola izaten utz diezaion. Talibanen erantzunaren zain jarraitzen du. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202428/alexandre-leautek-beste-domina-bat-lortu-du-tokion.htm | Kirola | Alexandre Leautek beste domina bat lortu du Tokion | Atzo urrea kolkoratu eta gero, gaur zilarra irabazi du 1.000 metroko proban | Alexandre Leautek beste domina bat lortu du Tokion. Atzo urrea kolkoratu eta gero, gaur zilarra irabazi du 1.000 metroko proban | Alexandre Leaute txirrindularia uzta oparoa biltzen ari da Tokion jokatzen ari diren Paralinpiar Jokoetan. Atzo urrezko domina irabazi zuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan, eta gaur zilarrezko domina kolkoratu du Ahurtin bizi den Frantziako selekzioko pistardak. Li Zhangyuk (Txina) irabazi du urrea, eta Jaco van Gassek (Erresuma Batua) brontzea.
20 urte ditu Leautek, eta aurrenekoz parte hartzen ari dira Paralinpiar Jokoetan. Baionako Urt Velo 64 taldeko kidea da. Munduko paralinpiar txirrindulari entzutetsuenetako bat da Leaute, eta esan daiteke gaur aurreikuspenak betetzen ari dela Tokion. Gainera, errepidean ere puntako txirrindularia da. 2019an errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta aurten, joan den ekainean, gauza bera egin zuen Cascaisen (Portugal). Erlojupekoan ere nagusitu zen aurtengo aldian.
Paralinpiar Jokoak abuztuaren 24an hasi ziren, eta irailaren 5era arte izango dira. Guztira hogei euskal kirolari lehiatuko dira. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202429/esk-k-salatu-du-osakidetza-langile-migranteak-kaleratzen-ari-dela.htm | Gizartea | ESK-k salatu du Osakidetza langile migranteak kaleratzen ari dela | Europako nazionalitatea ez dutela argudiatuta, Osakidetzak behin-behineko langile batzuei jakinarazi die aurrerantzean ezingo dutela lanean jarraitu, sindikatuaren arabera. | ESK-k salatu du Osakidetza langile migranteak kaleratzen ari dela. Europako nazionalitatea ez dutela argudiatuta, Osakidetzak behin-behineko langile batzuei jakinarazi die aurrerantzean ezingo dutela lanean jarraitu, sindikatuaren arabera. | ESK sindikatuak salatu duenez, Osakidetzak behin-behineko langile batzuei jakinarazi die aurrerantzean ezin izango dutela lanean jarraitu, Europako nazionalitatea ez dutelako. Sindikatuak ohar batean jakinarazi duenez, Osakidetzako ESI erakunde sanitario integratu ezberdinetan ari da hori gertatzen, eta erabakia ustez Osakidetzak bidalitako instrukzio batean oinarrituta hartzen ari da. Sindikatuak azpimarratu du langile horietako askok bi urte baino gehiago daramatzatela Osakidetzan lanean, eta haiek izan direla, gainera, COVID-19aren izurriaren aurka lehen lerroan aritu direnak. «Osakidetzak bat-batean kanporatu egin ditu, inolako begirunerik gabe». ESKrentzat «ulergaitza» da Osakidetzak langile horiek alde batera uztea, kontuan hartuta langile kopuru aldetik «egiturazko gabeziak» dituela eta behargin faltan dela. Osakidetzari «hipokrita eta xenofoboa» izatea aurpegiratu dio ESK sindikatuak. «Interesa duenean ez du zalantza izpirik edozein legezkotasun alde batera uzteko langileak, batez ere langile migratzaileak, esplotatu eta prekarizatzeko. Ondoren, inongo lotsarik gabe, pertsonak kaleratzen ditu bizimodu duinik gabe utziz eta herrialde honetako herritarrek merezi duten arreta prekarizatutz». Sindikatuak Osakidetzari eskatu dio beharrezko mekanismoak jar ditzala egoera hori konpontzeko, pertsona horiek lan poltsan sartzeko eta herritarrei «kalitatezko osasun arreta» emateko. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202430/euskal-kirolariek-hiru-domina-lortu-dituzte.htm | Kirola | Euskal kirolariek hiru domina lortu dituzte | Dorian Foulounek urrea kolkoratu du pistako jazarpen proban; Alexandre Leautek, zilarra, 1.000 metroko erlojupekoan; eta Iñigo Llopis igerilariak, zilarra, bizkar estiloko 100 metrokoan | Euskal kirolariek hiru domina lortu dituzte. Dorian Foulounek urrea kolkoratu du pistako jazarpen proban; Alexandre Leautek, zilarra, 1.000 metroko erlojupekoan; eta Iñigo Llopis igerilariak, zilarra, bizkar estiloko 100 metrokoan | Euskal kirolariek hiru domina lortu dituzte gaur Tokion egiten ari diren Paralinpiar Jokoetan. Dorian Foulounek urrea kolkoratu du pistako jazarpen proban; Alexandre Leautek, zilarra, 1.000 metroko erlojupekoan; eta Iñigo Llopis igerilariak, zilarra, bizkar estiloko 100 metrokoan.
Fouloun Frantziako selekzioko txirrindularia azkarrena izan da C5 diziplinako 4.000 metroko bakarkako jazarpenean, Alistair Donohoe australiarra lau segundora utziz. 23 urte ditu Foulonek, eta aurrenekoz parte hartzen ari da Paralinpiar Jokoetan.
Horretaz gain, finalean 4:20.757ko denbora egin badu ere, sailkapen lasterketan munduko marka berria ezarri du: 4:18.274. Baionako Urt Velo 64 taldeko txirrindulariak badaki zer den irabaztea, eta hala, 2020an pistako Munduko Txapelketa irabazi zuen Miltonen (Kanada).
Leauate, atzo, podiumean. EFE
Leaute uzta oparoa biltzen ari da Tokion jokatzen ari diren Paralinpiar Jokoetan. Atzo urrezko domina irabazi zuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan, eta gaur zilarrezko domina kolkoratu du Ahurtin (Lapurdi) bizi den Frantziako selekzioko pistardak. Gaurko proban Li Zhangyuk (Txina) irabazi du urrea, eta Jaco van Gassek (Erresuma Batua) brontzea.
20 urte ditu Leautek, eta aurrenekoz parte hartzen ari dira Paralinpiar Jokoetan. Baionako Urt Velo 64 taldeko kidea da. Munduko paralinpiar txirrindulari entzutetsuenetako bat da Leaute, eta esan daiteke gaur aurreikuspenak betetzen ari dela Tokion. Gainera, errepidean ere puntako txirrindularia da. 2019an errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta aurten, joan den ekainean, gauza bera egin zuen Cascaisen (Portugal). Erlojupekoan ere nagusitu zen aurtengo aldian.
Bihar ere lehiatuko dira Baionako Urt Velo 64 taldeko bi txirrindulariak: C1-5 diziplinako 750 metroko taldekako esprintean, goizaldean, 3:32an.
Rion lortu ez zuena lortuz
Rioko Jokoetan (2016) lortu ez zuena eskuratu du Tokioko Paralinpiar Jokoetan: zilarrezko domina. Lehen sailkatua Robert Griswold estatubatuarra izan da, eta munduko marka ezarri du: 1.02.55. Espainiako selekzioko igerilaria lau segundo geroago ailegatu da, 1.06.82ko denbora eginez. Hirugarren sailkatua Liu Fengqi txinatarra izan da.
Llopis, gaur, Tokion. BERRIA
Ez da kasualitatea izan Llopisek proba horretan medaila eskuratzea. Izan ere, bizkar estiloko 100 metrokoan trebatzen aritu da, eta horren erakusle da Espainiako errekorra ezarri zuela Mallorcan (Espainia), bizkar estiloko 100 metrokoan. Hain justu, ezarritako marka horrekin Tokioko Jokoetara joateko txartela lortu zuen.
Gaur ez ezik, abuztuaren 31n ere lehiatuko da S8 mailako estilo libreko 400 metrokoan; sailkapeneko proba izango da.
Paralinpiar Jokoak abuztuaren 24an hasi ziren, eta irailaren 5era arte izango dira. Guztira hogei euskal kirolari lehiatuko dira. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202434/gorputza-afektuak-lurraldea.htm | albisteak | Gorputza, afektuak, lurraldea | Praktika Artistikoak eta Ikasketa Kulturalak: gorputza, afektuak, lurraldea masterraren bigarren edizioaren izen ematea zabalik dago. | Gorputza, afektuak, lurraldea. Praktika Artistikoak eta Ikasketa Kulturalak: gorputza, afektuak, lurraldea masterraren bigarren edizioaren izen ematea zabalik dago. | Praktika artistikoak eta kultur ikasketak edo gaur egungo pentsamendua bateratzen dituen formakuntza bat da master hau. Uharte Zentroak, EHUk eta NUPek batera sustatzen dugun berezko titulua da eta akademia eta arte garaikidearen topagune izateko helburuarekin diseinatu dugu. Praktika artistikoa esperimentazioan eta ikerketan oinarritzen dela kontuan izanda, bi alorrak batzeko lekua sortuko dugu.
Programaren helburua hausnarketarako, eztabaidarako eta ezagutzaren ekoizpenerako eremu bat sortzea da, tokian tokikoa, baina beste testuinguru geografiko batzuekin eta beste errealitate batzuekin harreman eta truke estuan. Ikasleek arte-ikerketako tresnak eta metodologiak ikasi, partekatu, aplikatu eta garatu ahal izango dituzte, proiektu indibidualak zein kolektiboak gauzatzeko. Horretarako, beharrezko baliabideak izango dituzte: Huarte Zentroko instalazioetan praktika artistikorako baliabide teknikoak eta espazioak, baina baita Masterreko irakasleen laguntza eta tutoretza.
Masterrak, ikasketa programa eta ibilbide ezberdinak proposatzen ditu, hiru ildo nagusi jarraituz: GORPUTZA, AFEKTUAK, LURRALDEA. Hauen edukiek hainbat alderdi aztertzen dituzte, praktika artistikoak eta errealitate garaikidea pentsatzeko funtsezkoak direnak, ikuspegi kokatu eta gorpuztu batetik. Ikerketa lerro bat edo master osoa egiteko aukera dago. Modalitate erdipresentziala du, hilean astebetez aurrez aurreko saioak eskainiz.
Masterra lau modulutan banatuta dago. Bakoitza modu independentean egin daiteke, eta horren arabera, titulazio ezberdinak eskuratzeko aukera dago:
- Berezko Masterra. Praktika Artistikoak eta Kultur Ikaskerak: Gorputza, Afektuak Lurraldea (62 ETCS)
- Praktika Artistikoan Espezializazio Diploma (32 ETCS)
- Unibertsitateako Aditua: Generoa eta Kultur Ikasketak (16 ETCS)
- Unibertsitateako Aditua: Kultur Ikasketak eta Lurraldea (16 ETCS)
- Unibertsitateko Aditua: Kultur ikasketak, Afektuak eta Ezagutza Kokatua (16 ETCS)
Master amaierako aurkezpenak, 2021eko ekaina. UHARTE ZENTROA
Masterreko lehen edizioan landutako PODCASTen bidez masterraren nondik norakoak ezagutzeko aukera dago, hemen doa lehenengoa, Maite Garbayo, masterreko zuzendari akademikoaren eskutik. PODCASTa entzuteko
Bigarren edizio honetako plazak bete arte izena emateko epea zabalik dago. Animatu ! esteka honetan
Informazio eguneratu guztia gure webgunean eskuragarri: https://www.centrohuarte.es/eu/ |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202435/inigo-llopisek-zilarra-lortu-du-bizkar-estiloko-100-metroko-proban.htm | Kirola | Iñigo Llopisek zilarra lortu du bizkar estiloko 100 metroko proban | Donostiako igerilariak domina kolkoratu du S8 mailan, 1.06,82ko denbora eginez. | Iñigo Llopisek zilarra lortu du bizkar estiloko 100 metroko proban. Donostiako igerilariak domina kolkoratu du S8 mailan, 1.06,82ko denbora eginez. | Iñigo Llopisek domina eskuratu du S8 mailan, bizkar estiloko 100 metrokoan. Rioko Jokoetan (2016) lortu ez zuena eskuratu du Tokioko Paralinpiar Jokoetan: zilarrezko domina. Lehen sailkatua Robert Griswold estatubatuarra izan da, eta munduko marka ezarri du: 1.02.55. Espainiako selekzioko igerilaria lau segundo geroago ailegatu da, 1.06.82ko denbora eginez. Hirugarren sailkatua Liu Fengqi txinatarra izan da.
Ez da kasualitatea izan Llopisek proba horretan medaila eskuratzea. Izan ere, bizkar estiloko 100 metrokoan trebatzen aritu da, eta horren erakusle da Espainiako errekorra ezarri zuela Mallorcan (Espainia), bizkar estiloko 100 metrokoan. Hain justu, ezarritako marka horrekin Tokioko Jokoetara joateko txartela lortu zuen.
Gaur ez ezik, abuztuaren 31n ere lehiatuko da S8 mailako estilo libreko 400 metrokoan; sailkapeneko proba izango da. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202436/ertzaintzak-lau-lagun-atxilotu-ditu-bilbon-agintaritzaren-aurkako-delitua-egotzita.htm | Gizartea | Ertzaintzak lau lagun atxilotu ditu Bilbon, agintaritzaren aurkako delitua egotzita | Urkulluk ezker abertzaleari eskatu dio istiluak gaitzesteko. Iruñean, berriz, 11 pertsona atxilotu ditu Udaltzaingoak, Alde Zaharrean izandako istiluetan. | Ertzaintzak lau lagun atxilotu ditu Bilbon, agintaritzaren aurkako delitua egotzita. Urkulluk ezker abertzaleari eskatu dio istiluak gaitzesteko. Iruñean, berriz, 11 pertsona atxilotu ditu Udaltzaingoak, Alde Zaharrean izandako istiluetan. | Ertzaintzak 23 eta 29 urte bitarteko lau pertsona atxilotu ditu goizaldean Bilbon, agintaritzaren aurkako delitua egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, COVID-19aren aurkako osasun arauak urratzeagatik identifikatzera joan zaizkien ertzainei eraso egitea leporatuta atxilotu dituzte. Goizaldeko 03:30ak aldera izan dira istiluak, Bilbo Zaharra kalean. Segurtasun Sailak emandako informazioaren arabera, ertzainek hainbat pertsonari ohartarazi die ez zirela osasun neurriak errespetatzen ari, eta, identifikatzera hurbildu direnean, haietako batzuek eraso egin diete. Ertzaintzaren errefortzu gehiago iritsi dira tokira, eta poliziek lau lagun atxilotu dituzte. Atxilotutakoei agintaritzaren aurkako atentatu delitu bat egotzi diete; beste bati desobedientzia delitu larria ere leporatu diote. Atxilotuak Bilboko Guardia Epaitegiaren esku geratu dira, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.
Istilu horiek gaitzetsi egin ditu Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, sare sozialetan. Azpimarratu du ezinbestekoa dela halako istiluak «denok aho batez» alboratzea, eta ezker abertzaleari zuzendu zaio, istiluak gaitzetsi ditzan eskatuz. Gogoratu du duela egun batzuk EH Bilduk ez zuela babestu Donostian izandako istiluen harira udalak hitzartutako gaitzespena. Gainera, aste honetan bertan «akusazio larriak» jaso dituztela salatu du Urkulluk: «Bakearen etsaiak garela esan digute ongietorriak kritikatu ditugunean». Lehendakariaren ustez, adierazpen horiek «onartezinak» dira, eta ez dute laguntzen bizikidetza eraikitzen.
Iruñean atxilotuak Bestalde, udaltzainek 11 pertsona atxilotu dituzte goizaldean Iruñean, Alde Zaharrean izandako istiluetan. Halaber, zortzi udaltzain zauritu dituzte istilu horietan, Iruñeko Udaltzaingoak jakitera eman duenez. Poliziek alde zaharreko hainbat gune hustu dituzte, jende pilaketengatik, eta, Udaltzaingoaren arabera, hainbat pertsonak objektuak jaurti dizkiete poliziei. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202437/artechek-jakartako-esitas-enpresa-erosi-du.htm | Ekonomia | Artechek Jakartako Esitas enpresa erosi du | Salerosketa berriaren bidez nazioarteko merkatuan hedatu nahi du euskal enpresak. | Artechek Jakartako Esitas enpresa erosi du. Salerosketa berriaren bidez nazioarteko merkatuan hedatu nahi du euskal enpresak. | Indonesian tentsio ertain eta txikiko neurgailuak fabrikatzen dituen Esitas Pacific erosi du Artechek, bere hedapen estrategiaren barruan. Artecheren negozio nagusia transformagailu eta gailu elektrikoak dira, baina beste segmentuetan ere aritu nahi du.
Euskal enpresak azaldu du Esitas lantegiak erosiz "nazioarteko merkatuan duen posizioa indartu" nahi dutela. Gainera, enpresak ziurtatu du operazio horrekin bere helburua lortu duela: “Horrela, produktuen eskaintza zabalduko dugu, eta gure teknologian berrikuntzak egitea lortuko dugu”.
Horrez gain, hilaren 9an, Artechek Istanbulen dagoen Esitas (Elektrik Sarrayi ve Ticaret Anomin Sirketi) lantegi turkiarra erosi zuen. Orain, salerosketako kontratua formalizatzeko baimena lortu du Artechek. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202438/realak-psvren-zelaian-jokatuko-du-lehen-jardunaldian-irailaren-16an.htm | Kirola | Realak PSVren zelaian jokatuko du lehen jardunaldian, irailaren 16an | PSV Eindhovenen, Monakoren eta Sturm Grazen kontra jokatuko dute txuri-urdinek ligaxkan. Lehen partida etxean izango du, irailaren 30ean, Monakoren aurka. Soilik multzoko aurrenekoa sailkatuko da zuzenean final-zortzirenetarako. Azken jardunaldia abenduaren 9an izango da. | Realak PSVren zelaian jokatuko du lehen jardunaldian, irailaren 16an. PSV Eindhovenen, Monakoren eta Sturm Grazen kontra jokatuko dute txuri-urdinek ligaxkan. Lehen partida etxean izango du, irailaren 30ean, Monakoren aurka. Soilik multzoko aurrenekoa sailkatuko da zuzenean final-zortzirenetarako. Azken jardunaldia abenduaren 9an izango da. | Realak PSV Eindhovenen Philips Estadioan (Herbehereak) egingo du debuta sasoi honetako Europa ligan, datorren irailaren 16an (21:00). Honela geratu da egutegia:
2 jardunaldia: Reala-Monako. Irailak 30 (18:45). 3. jardunaldia: Sturm Graz-Reala. Urriak 21 (21:00). 4. jardunaldia: Reala-Sturm Graz. Azaroak 4 (18:45). 5. jardunaldia: Monaco-Reala. Azaroak 25 (21:00) 6. jardunaldia: Reala-PSV Eindhoven. Abenduak 9 (18:45)
Realak kontrario zailak izango ditu Europa ligan. Zozketa egin zuten atzo Istanbulen (Turkia), eta PSV Eindhoven Monako eta Sturm Graz (Austria) tokatu zaizkie txuri-urdinei. Aurkari bakoitzaren kontra etxean zein kanpoan aritu beharko du Imanol Alguacilek entrenatzen duen taldeak, eta ligaxkako lehen jardunaldia irailaren 16a izango da, ostegunarekin. Azkenekoa, seigarrena, abenduaren 9an. Eta kontuan hartu behar da lehiaketan egin dituzten aldaketen ondorioz multzo bakoitzeko aurrenekoa bakarrik sailkatzen dela, zuzenean, kanporaketetarako.
Lehen begiratu batean, multzoko talderik ahulena Sturm Graz da. Beste bi kontrarioek garai hobeak izan dituzte, baina kontuan hartu behar da Txapeldunen Ligarako sailkatzekotan egon direla, eta Europako kluben arteko lehiaketa nagusia jokatu ohi dutela. Aurten, horretatik kanpo gelditu dira. Monakok ezin izan zuen Xaktar Donets (Ukraina) gainditu kanporaketa aurrekoan, eta beste hainbeste gertatu zitzaion PSVri Benficarekin (Portugal).
Behinola, 1988an, Europako Kopa irabazi zuen PSVk, Philips etxearen taldeak, hain zuzen Benfica gaindituz finalean. Ronald Koeman Bartzelonaren entrenatzaileak jokatzen zuen talde hartan. 1990eko hamarkadaren hasieran ere puntan jarraitu zuen Eindhovengo taldeak, besteak beste Romario eta Ronaldo Nazario da Lima aurrelari brasildarrekin. 21 aldiz irabazi du Herbehereetako Liga, baina azken urteetan Ajaxek hartu dio gaina etxeko lehiaketan. Roger Smichdt da Europako lehiaketetan klasiko bat den taldearen entrenatzailea.
Monako ere ohituta dago Europan lehiatzera. Realak duela aste batzuk jokatu zuen Monakoren aurka lagunarteko lehia Anoetan, eta, gisa horretako partidetatik ondorio gutxi atera daitezkeen arren, txuri-urdinak 2-1 nagusitu ziren. Azken urteotan distira galdu du taldeak, baina aintzat hartu behar da 2016-2017an Txapeldunen Ligako finalerdietara heldu zenean Kylian Mbapperen abiadurak eta indarrak gidatzen zuela taldea —2004an, Didier Deschamps entrenatzaile zela, lehiaketako finala jokatu zuen—. Nolanahi ere, jokalari deigarriak dauzka oraindik ere. Goleatzaile nagusia, esaterako, Wissam Ben Yedder da, Frantziako selekzioarekin aritu ohi den jokalaria, eta zelai erdiko jokoa Cesc Fabregase beteranoaren talentuak argitzen du. Niko Kovac da entrenatzailea.
Eta Sturm Graz da, itxuraz behintzat, multzoko talderik ahulena. Christian Ilzerrek zuzentzen duen taldeak ez dauka izarrik. Hiru aldiz irabazi du Austriako Liga (1998, 1999, eta 2011), eta joan den denboraldian hirugarren sailkatu zen.
Bigarren eta hirugarren sailkatuak Europako beste lehiaketa bat estreinatuko du UEFAk denboraldion, Konferentzia liga delakoa, eta horrek Europa ligari ere eragingo dio. Hasteko, 48 talde lehiatu beharrean, 32 talde lehiatuko dira. Multzo bakoitzeko lehenak zuzenean sailkatuko dira final-zortzirenak jokatzeko. Horiek martxo hasieran jokatuko dituzte. Eta hona berritasunetako bat: bigarren sailkatuek Txapeldunen Ligako ligaxkako multzoetan hirugarren sailkatzen direnen kontra kanporaketa bat jokatuko dute otsail amaieran, eta irabazleek final-zortzirenetarako txartela lortuko dute. Beste berritasun bat: Europa ligako ligaxkan hirugarren sailkatzen direnek ez diote zuzenean agur esango lehiari, eta Konferentzia ligako ligaxkan bigarren sailkatzen direnen kontra kanporaketa bat jokatuko dute otsailean, Konferentzia ligako final-zortzirenetarako txartel bat lortzeko.
Ligaxkako sei jardunaldiak irailaren 16a eta abenduaren 9a bitartean jokatuko dira, eta, behin kanporaketak igarota, finala 2022ko maiatzaren 18rako programatuta dago, Sevillako Sanchez Pizjuan estadioan.
Reala hamazazpigarren aldiz ariko da Europako lehiaketa batean. Hamabi aldiz jokatu du Europa liga —garai bateko UEFA Kopan egindako parte hartzeak hartuta—, lautan Txapeldunen Liga edo Europako Kopa, eta behin 1999an desagertutako Errekopa. Joan den denboraldian ere Europa liga jokatu zuten txuri-urdinek, eta, ligaxkan bigarren sailkatu ondoren, final-hamaseirenetan Manchester United txapeldunordeak kanporatu zuen. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202439/nberen-arabera-baliteke-milioi-erdi-lagunek-ihes-egitea-aurten-afganistandik-babes-bila.htm | Mundua | NBEren arabera, baliteke milioi erdi lagunek ihes egitea aurten Afganistandik, babes bila | Talibanek diote «behin-behineko gobernu inklusibo bat» osatuko dutela, nahiz eta azpimarratu duten haien erregimenari leial zaion bat jarriko dutela denen buru. | NBEren arabera, baliteke milioi erdi lagunek ihes egitea aurten Afganistandik, babes bila. Talibanek diote «behin-behineko gobernu inklusibo bat» osatuko dutela, nahiz eta azpimarratu duten haien erregimenari leial zaion bat jarriko dutela denen buru. | Afganistango egoeraren ondorioz, baliteke datozen hilabeteetan milioi erdi lagunek zeharkatzea Afganistango muga, beste herrialde batzuetan babesa bilatzeko. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, jada 550.000 pertsonak utzi dute beren etxea, eta Afganistango mugen barruan lekualdatu dira talibanengandik ihesi. Egoera okertzen bada, UNHCRren arabera, baliteke antzeko iheslari kopuru batek bilatzea babesa atzerrian. Kelly Clements UNHCRko arduradunak azaldu duenez, baliteke 515.000 errefuxiatu izatea aurten.
Erakunde horrek laguntza eskatu dio nazioarteari, eta afganistandarrak hartzen dituzten herrialdeak laguntzeko galdegin du. 5,2 milioi iheslari afganistandar daude gaur egun, eta %90 Iranen eta Pakistanen daude.
Talibanek joan den astean lurraldea berreskuratu zutenean, UNHCRk ohartarazi zuen Afganistan ez dela jada leku seguru bat bizitzeko, eta herritarren ihesa ez oztopatzeko eskatu zuen. Abuztuaren 14tik, AEBen arabera, 105.000 lagun atera dira Kabulgo aireportutik.
Lurrekoa ere, gurutze bidea
Talibanek kontrol postuak jarri dituzte Afganistanek mugakide dituen herrialde guztietarako pasabideetan, eta Pakistanek eta Iranek itxiak dituzte beren mugak; dokumentazioa eguneratua dutenek soilik igaro ditzakete. Iran laguntza humanitarioa eskaintzen ari da zenbait tokitan, behin-behinean. Migratzaile askok, Iranera zuzenean sartu ordez, Pakistanera jo ohi dute lehenengo, eta Sistan Balutxistan probintziatik sartu ohi dira Iranera.
Izan bide hori egiteko, izan Pakistanen geratzeko, milaka lagun pilatuta daude Spin Boldak mugako bidean, Afganistan eta Pakistan artean. Zenbait kazetarik ohartarazi dute larriagotzen ari dela egoera han, nahiz eta arreta mediatikoa Kabulen zentratuta dagoen.
Gainera, datorren asteartera gerturatu ahala —ordurako amaituak behar dituzte Kabulgo ebakuazioak—, espero da ugaritu egingo dela ihesera lurrez abiatuko direnen kopurua, nahiz eta talibanek azpimarratu duten hegaldi komertzialetan atera ahalko dela herrialdetik. Baliteke iheslarien olatuak inguruko herrialdeak behartzea beren migrazio politikak berrikustera, Mendebaldearen eta, batez ere, Europako Batasunaren presioen eraginez.
Turkiako Gobernua izan da migratzaileak gerarazteko neurriak hartzen aurrenetakoa, ohi duen moduan. Iranekin muga egiten duten Igdir eta Agri probintzietan 156 kilometroko horma bat eraiki du, eta murru hori iristen ez den lekuetan ere jarri ditu hesiak. Horrez gain, Ankarak eskua luzatua die talibanei, behin atzerriko gainerako tropak Kabulgo aireportutik joandakoan haren segurtasunaren kontrola izaten utz diezaion. Talibanen erantzunaren zain dago oraindik ere.
«Gobernu inklusiboa»
Talibanek Dohan AEBekin sinatutako akordioarekin «konprometituta» daudela adierazi dute. Afganistango etnia eta tribu guztietako ordezkariak barnean hartuko dituen «behin-behineko gobernu inklusibo bat» nahi dutela adierazi diote talibanen iturriek Al-Jazeera telebista kateari. Zehaztu dute batzorde bat eratu dutela gobernuaren osaketaren eta ministroen izendapenaren inguruko erabakiak hartzeko, eta «dozena bat lagun» aztertzen ari direla karguak banatzeko. Hala ere, jakinarazi dute amir-ul nomineen bat izango dela guztien buru, hau da, leialen komandante bat.
Talibanen fundatzaileetako bat, Abdul Ghani Baradar, Kabulera joan da asteon, gobernua osatzeko negoziazioetan parte hartzera, eta, talibanek Al-Jazeerari esan diotenez, Mohammed Yaqoob ere batu da elkarrizketetara, Mohammed Omar talibanen sortzaileetako baten semea.
Al-Jazeerak aipatutako iturriek gaineratu dute behin-behineko gobernua osatzeko ahaleginean kontuan hartu dituztela tajiko eta uzbeko tribuetako kideak ere. Haien buruzagien semeak batzea nahi dutela adierazi dute. Gainera, azaldu dute AEBek presio egin dietela 2001eko inbasioaren ostean agintean jarri zirenetako batzuk gobernuan integratzeko, hala nola Hamid Karzai presidente ohia eta Abdullah Abdullah Afganistango Adiskidetze Nazionalerako Kontseilu Gorenaren arduraduna.
Ezarri nahi duten erregimenaren inguruko azalpenak ere eman dizkiete talibanek Al-Jazeerari. Nabarmendu dute emakumeek «gobernuko zenbait organotan» lan egin ahalko dutela, «aurreko gobernuarekin egin zuten moduan»: besteak beste, osasungintzan eta hezkuntzan. Horrez gain, azaldu dute epaitegi bereziak ezarriko dituztela ustelkeriaren kontra egiteko.
Kazetarien kontrako jazarpena
Talibanen adierazpenak ez datoz bat haien jazarpena pairatzen ari diren kolektiboek emandako informazioarekin. Hainbatek salatu dute egunotan haien jopuntuan daudela kazetariak, eta, hain justu, CPJ Kazetariak Babesteko Batzordeak ohar bat plazaratu du lanbide horretako kideen egoera ahula ikusarazteko. «Azken asteetan, talibanek eraso fisikoak egin dizkiete kazetariei, etxeak miatu dituzte, eta telebistan agertzeko debekua ezarri diete emakumeei», gaitzetsi dute.
Guztira, ia 400 kazetariren kasuak aztertzen ari dira talibanak, CPJren arabera, eta horiek erreskatatu beharra dagoela azpimarratu du. Alde horretatik, gogorarazi du CPJk, gizarte zibileko beste 50 erakundek bezala, G7ko herrialdeei eskatu diela kazetariak eta hedabideetako langileak atzerriratzeko eta datorren asteartetik aurrera ere ebakuazioak egiten jarraitzeko. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202440/eraso-matxista-bat-salatu-dute-itsasuko-bestetan.htm | Gizartea | Eraso matxista bat salatu dute Itsasuko bestetan | Erasoa salatzeko elkarretaratzea eginen dute bihar, 19:00etan, Itsasuko plazan. | Eraso matxista bat salatu dute Itsasuko bestetan. Erasoa salatzeko elkarretaratzea eginen dute bihar, 19:00etan, Itsasuko plazan. | Iragan larunbatean Itsasuko (Lapurdi) besten denboran eraso matxista bat gertatu zela salatu dute. 50 bat urteko gizon batek 16 urteko neska bati eraso zion. Mediabask kazetak jakinarazi duenez, hunkituak eta irainak jasan zituen neskak. Berehala, Itsasuko besten antolatzaileengana jo zuen, erasoa salatzeko. Antolatzaileek gizona bilatu zuten, baina ospa egina zen.
Erasoa salatzeko, elkarretaratzea eginen dute bihar, 19:00etan, Itsasuko plazan, Eraso sexistarik ez! lelopean. Besta komiteak, Goxoki gaztetxeak eta Femin'Hitzak elkarte feministak deitu dute protestara. EH Bai alderdiak ere bertaratzeko deia egin du.
Iragan asteburuan, beste hiru eraso salatu zituzten: bat Araban eta bi Lapurdin. Basusarriko (Lapurdi) bestetan gertatu zen horietako bat, eta horren salatzeko elkarretaratzea antolatu zuten herrian. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202441/beste-602-positibo-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 602 positibo atzeman dituzte Hegoaldean | Positibo tasa gomendatutakoa baino handiagoa da oraindik ere, baina hor ere nabaritu da beherakada: %8,4koa da. | Beste 602 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo tasa gomendatutakoa baino handiagoa da oraindik ere, baina hor ere nabaritu da beherakada: %8,4koa da. | Bosgarren olatua atzeraldian da: beheranzko joera bermatu dela berretsi dute osasun agintariek, eta datuek ere horixe diote. 602 kasu jakinarazi dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak, azken egunetako joera bertsuan bada ere, nabaritu da jaitsiera datuetan. 100.000 biztanleko intzidentzia tasa ere badoa behera, pixkanaka-pixkanaka; hala ere, mugarritzat jarritako %5a ganditzen du oraindik: %8,4koa da.
Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 266 izan dira. 174 izan dira Gipuzkoan, 66 Araban, eta 87 Nafarroan.
Bilakaera epidemiologikoaren hobetzea mantsoagoa da, askoz, ospitaleetan. Atzo beste 49 gaixo izan ziren Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Egun 400dik gora daud eospitaleratuta, horietatik 96 ZIUetan. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202442/jon-aberasturi-trek-segafredo-taldean-ariko-da-datozen-bi-urteetan.htm | Kirola | Jon Aberasturi Trek-Segafredo taldean ariko da datozen bi urteetan | Bi urterako kontratua sinatu du 32 urteko gasteiztarrak, eta haren eginkizun nagusia taldekideen «esprintak gidatzea» izango da. | Jon Aberasturi Trek-Segafredo taldean ariko da datozen bi urteetan. Bi urterako kontratua sinatu du 32 urteko gasteiztarrak, eta haren eginkizun nagusia taldekideen «esprintak gidatzea» izango da. | Jon Aberasturi bueltan da World Tour mailara, Trek-Segafredo taldearen eskutik. Esprinter gasteiztarrak bi urterako kontratua sinatu du, 2023ra arte. Espainiako Vuelta ari da lehiatzen Caja Rural taldearekin egunotan.
Aberasturiren goi mailako azken taldea Euskaltel Euskadi izan zen, 2013an. Ordutik, Ukyo, Euskadi Murias eta Caja Rural taldeetan aritu da. Aurtengo denboraldian garaipen bakarra eskuratu du, Esloveniako itzulian.
Aberasturik pozez adierazi du «World Tourrera itzultzeko gogo handia» zuela, Pro Tour mailan urte batzuk eman ondoren. Haren gertukoek esan diotenez, Trek «talde ona» da. AEBtako taldearentzat, berriz, «profil egokia» da gasteiztarrarena. Horregatik, «taldekideen esprintak gidatuko» ditu garaipenak lortzen laguntzeko. «Baina nire aukerak ere izango ditut» irabazteko, esan du.
Luca Guercilena taldeko managerraren hitzetan, Aberasturi «eskarmentu handiko txirrindularia da, eta World Tourrera bueltatzea merezi izan du». «Azkarra, esperientzia duena eta akaberak kudeatzen trebea» den txirrindularitzat hartzen du. «Bere ezaugarriak zituen txirrindulari azkar bat falta zitzaigun», gehitu du. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202443/pinporta-koloretsu-bakan-batzuekin.htm | Kirola | Pinporta koloretsu bakan batzuekin | Kontxako Banderako sailkatze estropadetan 44 traineru ariko dira: hogei emakumezkoetan, eta 24 gizonezkoetan. Asteazkenean eta ostegunean ez da ikuslerik egongo; irailaren 5ean eta 12an, berriz, 1.200 zalerentzat lekua egingo dute. | Pinporta koloretsu bakan batzuekin. Kontxako Banderako sailkatze estropadetan 44 traineru ariko dira: hogei emakumezkoetan, eta 24 gizonezkoetan. Asteazkenean eta ostegunean ez da ikuslerik egongo; irailaren 5ean eta 12an, berriz, 1.200 zalerentzat lekua egingo dute. | Normaltasun erabatekotik urrun, baina hartara gerturatu nahian. Aurtengo Kontxako Banderaren garailea zaleen aurrean erabakiko da; ez, ordea, Donostiarra klubaren traineruei lehen bi igandeetan zer ontzi batuko zaizkien erabakiko dituzten estropadak. Gaur egin dute udako banderarik entzutetsuena aurkezteko ekitaldia, Donostian, eta antolatzaileek han azaldu dute hartutako erabakia: sailkatze estropadak zalerik gabe jokatuko dira. Banderarako lehia, aldiz, 1.200 zaleren aurrean. Sarrerak aurrez jarriko dituzte salgai. Horixe da aurtengo berritasun nagusia. Iaz zalerik gabe jokatu ostean, arraunlariek pinporta koloretsuak ikusiko dituzte, bakanak baldin badira ere. Beste urtebetez, jende pilaketarik ez da izango.
Datorren asteazkeneko eta osteguneko sailkatze saioetan, parte hartzaileak eta haien klubetako ordezkariak soilik izango dira kaian. Jardunaldi horiek publikorik gabe egitea onetsi dute. Irailaren 1ean, hogei traineru ariko dira emakumezkoen sailkatze estropadan, Kontxako Banderan leku bat egin nahian. Biharamunean, hilaren 2an, 24 izango dira gizonezkoen traineruak. Maila bakoitzean zazpina traineruk egingo dute aurrera.
Andreetan, hamar ontzik osatutako bi multzo osatuko dituzte asteazkeneko lehiarako. Parte hartzaileen artean, Euskotren ligakoak izango dira hiru: Orio, Hondarribia eta Arraun Lagunak, hirikoa izanagatik lekua bermatzeke baitu. ETE mailakoak izango dira 11: Zumaia, Deustu, Pasai Donibane, Zarautz, Ondarroa. Lutxana, Lapurdi, Isuntza, Tolosaldea eta Hibaika, eta Castro. Galiziako ligak sei ordezkari izango ditu: Cabo, Chapela, Mugardos, Riveira, Perillo eta Tiran. Sailkatze estropadan sekula izan den kopururik handiena da.
Gizonezkoetan, ohiko traineru kopurua ariko da, 24 ontzirekin. Hamabina aterako dira multzo bakoitzean. Hautagai nagusia Eusko Label ligako 11 ontzik —Donostiarra ez, beste guztiak— eta Getaria KAE 1 ligako txapeldunak osatuko dute. Beste multzoan ariko dira KAE 1 ligako Kaiku, Pedreña, San Pedro, San Juan, Arkote, Zumaia, Castro, Deustu, Lapurdi eta Camargo; KAE 2ko Mutriku eta Hibaikak ere haiekin batera jokatuko dute. Galiziako ligako ontziak, berriz, ez dituzte gonbidatu.
Sailkatze estropadak 17:30ean hasiko dira. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202444/abuztuaren-31n-amaituko-dira-zaldibarko-zabortegia-egonkortzeko-eta-egokitzeko-lanak.htm | Gizartea | Abuztuaren 31n amaituko dira Zaldibarko zabortegia egonkortzeko eta egokitzeko lanak | Joaquin Beltran bilatzeko lanak maiatzaren 14an amaitu ziren. Zabortegia ixteko asmoa berretsi du Jaurlaritzak. | Abuztuaren 31n amaituko dira Zaldibarko zabortegia egonkortzeko eta egokitzeko lanak. Joaquin Beltran bilatzeko lanak maiatzaren 14an amaitu ziren. Zabortegia ixteko asmoa berretsi du Jaurlaritzak. | Eusko Jaurlaritzak ohar bidez jakinarazi du abuztuaren 31n amaituko dituela Zaldibarko zabortegia (Bizkaia) egonkortzeko eta egokitzeko lanak. Ekonomiaren Garapen eta Ingurumen Sailak azaldu duenez, ezbeharra gertatu zenetik «modu jarraituan eta etenik gabe» egin dute lan, eta neurriak aldatuz joan dira egoeraren arabera. Hala ere, lanen helburuak hauek izan direla nabarmendu du Jaurlaritzak: «Desagertutako pertsonak erreskatatzea, Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze bilatzeko erritmoa arinduz; ingurumenari beste kalte batzuk eragin dakizkion eragoztea; eta zabortegia egonkortzea».
2020ko otsailaren 6an amildu zen Verter Recycling enpresaren zabortegia, eta luiziak azpian harrapatu zituen Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileak. Hondamendiaren ostean, Jaurlaritzak hilabeteak egin zituen gorpuen bila: iazko abuztuaren 16an aurkitu zuten Sololuzeren hilotza, baina ez dute lortu Beltranen gorpua hondakin artetik ateratzea, eta maiatzaren 14an bilaketa lanak bertan behera uztea erabaki zuen gobernuak.
Zabortegiko lanak amaitzear direla, Jaurlaritzak baieztatu du lur eremua «egonkorra» dela, eta ingurua etorkizunean ere egonkorra izango dela. Bestalde, obrak egin dituzte uretan ingurumen eraginik izan ez dadin, eta zabortegiaren kanpoaldera begira dauden malda txikietan ura infiltra ez dadin.
Zabortegia «ixtea» da Jaurlaritzaren asmoa; beraz, bertan «ezin izango da inolako hondakinik hartu». Obrak amaitu eta gero, zigilatzeko tramiteak abiatuko ditu gobernuak, baita lixibiatuen tratamendua egitekoak ere. Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Aldundiak maiatzean eman zituzten datuen arabera, erakundeek 30 milioi eurotik gora gastatuak zituzten dagoeneko Verter Recyclingen zabortegia amildu izanak eragindako kalteak konpontzen, eta litekeena da kopuru hori gehiago handitu izana.
Oposiziotik, EH Bilduk sare sozialetan salatu du Zaldibarko zabortegia erori zenean egin zuen bezala orain ere «eskuak garbitu» dituela Jaurlaritzak. «Hau ez da enpresen arteko arazo teknikoa. Aurrekaririk gabeko ingurumen hondamendi honi tresna politikoekin erantzun behar zitzaion eta erantzun behar zaio», ohartarazi du. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202445/unibertsitateek-datorren-ikasturtean-eskola-guztiak-aurrez-aurre-ematea-jarri-dute-helburu.htm | Gizartea | Unibertsitateek datorren ikasturtean eskola guztiak aurrez aurre ematea jarri dute helburu | EHU Euskal Herriko Unibertsitateak %75eko presentzialtasunarekin hasiko du ikasturtea. | Unibertsitateek datorren ikasturtean eskola guztiak aurrez aurre ematea jarri dute helburu. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak %75eko presentzialtasunarekin hasiko du ikasturtea. | Ikasturte berria hastear dela, unibertsitateak ere irailetik aurrera izango duten jardunaren berri ematen ari dira. Gaur goizean bilera egin dute Eva Ferreira EHU Euskal Herriko Unibertsitateko errektoreak, Jose Maria Guibert Deustuko Unibertsitateko errektoreak eta Vicente Atxa Mondragon Unibertsitateko errektoreak Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin, eta bukatu ostean egindako agerraldian zehaztu dute zein izango den 2021-2022ko ikasturteko helburua: hiru unibertsitateetan %100eko presentzialtasuna berreskuratzea.
Ordea, oraingoz eskolak aurrez aurre eta online emanez hasiko dute ikasturtea. Ferreirak azaldu duenez, iaz bezala, gutxienez %75eko presentzialtasuna bermatuko dute, eta, datuek baimentzen badute, gero eta eskola gehiago emango dituzte aurrez aurre. Nabarmendu du xedea bigarren seihilekoan ikasleek eskola guztiak ikasgelan bertan jasotzea izango dela. Deustuko unibertsitateak, berriz, eskolak bi eratara emateko egokitu ditu; hau da, prestatuta daude eskolak «egokitutako presentzialtasunarekin» eta erabat presentzialki emateko, Guiberten hitzetan. Hasi, iazko ereduarekin hasiko dira, baina «ahal denean» eskola guztiak aurrez aurre ematen hasiko dira. Atxak ere zehaztu du Mondragon Unibertsitatearen presentzialtasun maila zenbatekoa izango den: graduen eta masterren %80an erabateko presentzialtasunarekin hasiko dira.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek mezu argi bat zabalduz ekin dio agerraldiari: «Iazko ikasturtea arrakastatsua izan zen». Gainera, nabarmendu du unibertsitateen eta Hezkuntza Sailaren arteko koordinazioa eta elkarlana «etengabea» izan dela. Orain, irailera begira jarrita daude, eta hiru unibertsitateekin adostuta dituzten lehentasunen berri eman du: osasun krisiari eta pertsonei arreta ematea, aurrez aurreko formakuntza eredua lehenestea eta digitalizazio prozesuak «sendotzea»; eskaintza akademikoaren «kalitatea eta bikaintasuna» bermatzea; «nazioarteko elkarlan presentziala» indartzea; eta unibertsitateen eta enpresen arteko elkarlana hedatzea.
Hamabost egun barru hasiko dena «normaltasuna berreskuratzeko ikasturtea» izatea espero du Bildarratzek. Horretarako gakoak segurtasun neurriak betetzea eta txertoa izango direlakoan dago. Eman dituen datuen arabera, irailaren erdi aldean ikasturtea hasterako 16-19 urteko eta 20-29 urteko gazteen %80 gutxienez txertoaren dosi bat hartuta edo gaixotasuna pasatuta egongo dira. Hilaren bukaerarako zenbaki hori %90ekoa izango delakoan dago. Halere, zuhurtzia ere eskatu du Bildarratzek.
NUPen, dena aurrez aurre
EHUk, Deustuko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak helburu dutena errealitatea izango da NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan: 2021-2022ko ikasturtea eskola guztiak aurrez aurre emanez hasiko dute. Horrenbestez, ez dituzte erabili beharko joan den ikasturterako prestatu zituzten 46 «ispilu gelak». Ikasgela osoa beteta zegoenean, ikasleek ikasgela horietatik jaso zitzaketen eskolak, kamerak, mikrofonoak eta entzungailuak baitzituzten bertan. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202446/gaur-amaituko-da-donostiako-82-musika-hamabostaldia-budapest-festival-orchestraren-kontzertuarekin.htm | Kultura | Gaur amaituko da Donostiako 82. Musika Hamabostaldia, Budapest Festival Orchestraren kontzertuarekin | Aurtengo jaialdiak 74 kontzertu jaso ditu, eta guztira 18.249 pertsona bertaratu dira | Gaur amaituko da Donostiako 82. Musika Hamabostaldia, Budapest Festival Orchestraren kontzertuarekin. Aurtengo jaialdiak 74 kontzertu jaso ditu, eta guztira 18.249 pertsona bertaratu dira | Donostiako Musika Hamabostaldia amaierara iritsi da. Aurtengo jaialdia «neurri zorrotzek» baldintzatu badute ere, Patrick Alfaya jaialdiko zuzendaria pozik agertu da izan duten harrerarekin: «Publikoaren erantzuna oso positiboa izan da egoera honetan». Gaur amaituko da jaialdia, Budapest Festival Orchestraren kontzertuarekin, Ivan Fischer zuzendariaren gidaritzapean. 19:30ean da, Kursaaleko auditoriumean. Gaur goizean egin du zuzendariak jaialdiaren balorazioa.
Bigarren urtea da Hamabostaldiak COVID-19arekiko prebentzio neurriak hartu behar izan dituela. Zailtasunak izanda ere, Andra Mari abesbatzaren inaugurazio eguneko kontzertua izan da bertan behera geratu den bakarra. Programatutako gainontzeko kontzertuak «erabateko normaltasunez» egin direla azaldu du Alfayak. Edukiera eserlekuen erdira murriztuta egon den aldi honetan, okupazioaren batezbestekoa %95ekoa izan da, eta Kursaaleko kontzertu handiei dagokienez, ia %100ekoa. Guztira 18.249 pertsona bertaratu dira 74 kontzertuetara, eta leihatilan bildutako diru kopurua 385.000 euro gordinekoa izan dela azaldu du zuzendariak. Kursaal auditoriumean egindako kontzertuetatik 11 erabat bete dira, guztira 8.800 ikuslerekin.
Jaialdiak «bere nazioarteko izaera berreskuratu» duela esan du zuzendariak, Luxenburgoko orkestraren, Budapest Festival Orchestraren eta mundu mailako beste hainbat artistaren eskutik. Aurtengo jaialdiaren ezaugarrietako bat da koruak bueltatu direla. Alfayaren hitzetan, Easo Ahots Mistoen Abesbatzak eta Donostiako Orfeoiak «eskakizun handiko» obrei egin diete aurre. Jaialdiko beste hainbat ziklotan ere izan dira ahots taldeak: KUP Taldea, Suhar abesbatza eta Euskal Herriko Gazte Abesbatza, besteak beste.
Jaialdiak euskal artistak bultzatzeko «konpromiso sendoa» duela azaldu du zuzendariak, eta, horregatik, hainbat izan dira kontzertuetan parte hartu duten bertako musikari eta taldeak. Kursaaletik Euskadiko Orkestra igaro da, baita Euskal Herriko Gazte Orkestra ere. Viktoria Eugenia antzokiak bi dantzari gipuzkoarren proiektuen aurkezpenei eman die aterpe, biak Espainiako Dantza Sari Nazionala jasotakoak eta azken Max sarietan izendatuak: Lucia Lakarra eta Iratxe Ansa. Antzokian, gainera, haurrek haurrentzat sortutako Hirira proiektua antzeztu da. Hamabostaldiko zikloetatik 50 interprete gipuzkoar baino gehiago igaro direla azpimarratu du zuzendariak. Errepertorioari dagokionez, ohiko obrez gain, jaialdiak gaurkotasuna duten obren eta bertako egileen alde egin duela aitortu du zuzendariak: «Estatuko [Espainia] 37 konpositoreren obrak entzun ahal izan dira, horietatik gehienak euskal herritarrak».
Zikloetan ere bai
Jaialdia osatzen duten zikloei dagokienez, San Telmo museoko klaustroa izan da beste urte batez Antzinako musika eta Ganberako musika zikloetako kontzertu gehienen egoitza. Guztira 1.632 pertsona bildu dira han, eta interes handiena piztu duen kontzertua Stephen Hough pianistarena izan da. Beste alde batetik, Musika Garaikideko Zikloan, Felix Ibarrondo eta Zuriñe F. Generabarrena konpositoreen bi obraren erabateko estreinaldia egin da. Dantza oinarri hartuta, egitarauan bigarren urtez egin da Tabakalera Dantzan, dantza garaikideari eskainitako zikloa. Bestalde, Organo Zikloko programazioa hamabost kontzertuk osatu dute, eta 2.644 pertsona bildu ditu. Interprete gazteen zikloaren kasuan, berriz ere amaitu dira sarrerak, eta entzuleek Musikeneko ikasleen talentua ezagutzeko aukera izan dute. Azkenik, Musika Aitzaki jaialdiko ziklo ibiltariak, musika Donostiako oholtzetatik kanpo eraman du beste behin. Txillida Leku museoa (Hernani, Gipuzkoa) eta Loiolako Santutegia (Azpeitia, Gipuzkoa) aukeratu dituzte kontzertuen egoitza gisa, beste batzuen artean. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202447/foro-sozialak-egia-eskatu-du-behartuta-desagertutako-biktimen-senideentzat.htm | Politika | Foro Sozialak «egia» eskatu du behartuta desagertutako biktimen senideentzat | Abuztuaren 30a Behartutako Desagertzeen Biktimen Nazioarteko Eguna da 2011z geroztik, eta giza eskubideen urraketa larrien biktima direla azpimarratu dute | Foro Sozialak «egia» eskatu du behartuta desagertutako biktimen senideentzat. Abuztuaren 30a Behartutako Desagertzeen Biktimen Nazioarteko Eguna da 2011z geroztik, eta giza eskubideen urraketa larrien biktima direla azpimarratu dute | Nazio Batuen Erakundeak hala erabakita, abuztuaren 30a Behartutako Desagertzeen Biktimen Nazioarteko Eguna da. Orain dela lau urte, Foro Sozial Iraunkorrak bere agendan txertatu zuen, eta gaur prentsaurreko baten bidez eguna baliatu du biktima horiek gogoratzeko. Tasio Arrizabalagak eta Nekane Altzelaik aldarrikatu dute behartutako desagertzeak «giza eskubideen urraketa larriak» direla, eta «egia» eskatu dute biktimentzat eta senideentzat. Haien arabera, Euskal Herrian gutxienez hamalau lagun desagerrarazi dituzte, eta haietako zazpi desagertuta daude oraindik. «Euskal Herrian bizi izandako indarkerien zikloaren testuinguruan gehiagotan ere baliatutako estrategia bat izan da», ohartarazi dute.
Argitu gabeko desagertzeei dagokienez, zazpi zenbatu ditu Foro Sozialak. Horien artean ezagunenak dira Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur (1976an desagertua) eta Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra (1980an), baina Coruñako (Galizia) hiru gazteren auzia ere jaso dute: Jose Humberto Fouz, Jorge Juan Garcia eta Fernando Quiroga Irunen (Gipuzkoa) bizi ziren, eta 1973an desagertu ziren. Dokumentatutako beste bi biktimak Tomas Hernandez eta Jean Louis Larre dira; 1979an eta 1983an desagertu ziren, hurrenez hurren.
Geroago aurkitu diren biktimen zerrendan ere zazpi dira. Bernardo Bidaola Txirritaren kasua jaso dute: 1976an desagertu zen, eta handik hilabetera aurkitu zuten, hilik; Poliziaren arabera Txirritak bere buruaz beste egin bazuen ere, 2018an egindako autopsiak baieztatu zuen tiroz hil zutela. Espainiako bi polizia ere ageri dira: Jesus Martinez eta Jesus Maria Gonzalez 1976an desagertu ziren, Hendaian (Lapurdi), eta urtebete geroago aurkitu zituzten.
Baina Joxean Lasa eta Joxi Zabalaren, Mikel Zabalzaren eta Jon Anzaren kasuak dira ezagunenak. Lasa eta Zabala 1983an desagertu ziren Ipar Euskal Herrian. GALen lehen ekintza antolatua izan zen; hamahiru urte geroago aurkitu zituzten kare bizian lurperatuta, Alacanten (Herrialde Katalanak). Zabalza, berriz, atxilotuta eraman zuten Intxaurrondoko kuartelera, eta polizia etxetik irten gabe desagertutzat jo zuten. Gorpua handik hogei egunera topatu zuten Bidasoa ibaian, aurrez miatuta zegoen toki batean. Zerrendako azkena Jon Anza da. 2009an ETArekin hitzordua zuen egunean jo zuten desagertutzat, eta gorpua handik urtebetera topatu zuten. ETAk publikoki salatu zuen desagerpena, eta Espainiako eta Frantziako estatuei egotzi zien errua; oraindik ez da argitu gertatutakoa.
Foro Sozialak nabarmendu du halako desagertzeak «terrorea eragiteko estrategia» bat ere izan zirela: «Segurtasunik eza ez da desagertutako pertsonaren hurbileko ahaideengana mugatzen, baizik eta bere komunitateari eta gizarte osoari eragiten dio». Era berean, Arrizabalagak eta Altzelaik gogora ekarri dute bi premisak gidatzen dutela beren lana: biktima guztiek daukatela «egia eta justiziarako eskubidea» eta «urraketa berak maila berean» aitortu behar direla. «Bizikidetza demokratikoaren eraikuntzan aurrera egiten jarraitzeko urrats garrantzitsuak dira». |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202448/irabazi-bai-galdu-ere-bai.htm | Bizigiro | Irabazi bai, galdu ere bai | Analogikoa zena digital, eta geldoa zena bizkor. Teknologiak abantailak ekarri dituela diote kazetari adituek, baina galdu direla gauzak bidean: aurrez aurreko harremanak, esaterako. | Irabazi bai, galdu ere bai. Analogikoa zena digital, eta geldoa zena bizkor. Teknologiak abantailak ekarri dituela diote kazetari adituek, baina galdu direla gauzak bidean: aurrez aurreko harremanak, esaterako. | Iñaki Elorzaren lehen sakelakoak hiru kilo pisatzen zituen, Elixabete Garmendiak metalezko tipoekin egiten zituen zuzenketak, eta Jose Mari Pastorren ikasleek ez dakite zer den tipometro bat. Digitalak analogikoa ordezkatu zuen garaiko kazetariak dira, arinak pisua ordezkatu zuenekoak, presak lasaia eta berehalakoak berandua zanpatu zituztenekoak, eta kazetaritza aurrez aurre egiten zenekoak. Ez dira nostalgiaz mintzo, espiritu kritikoz baizik. Eta ez da hori teknologia berriek utzitako ondare bat izango. Hirurak datoz bat: sekulakoa da kazetariak teknologiari esker irabazi duena. Hirurak datoz bat: sekulakoa da kazetariak teknologiaren ondorioz galdu duena.
Iñaki Elorza Txapas (Azpeitia, Gipuzkoa, 1952) erretiroa hartuta dago ofizialki. Besterik da haren datu basea ere hala ote dagoen. Irratian urtetan pilatutako eskarmentutik ari da, eta pasadizoz janzten daki kontakizuna. Nola egin zuen Euskadi Irratiak analogikotik digitalerako jauzia, Donostiako kaletik Miramonerakoa. Biniloak eta CDak akorduan. Eta irratsaio hura: Konpaktuaren ordua. Eta sakelakoen garaiotan, nola ez zegoen haren garaietan telefono finkorik ere etxe guztietan: «Komeriak izaten genituen elkarrizketa lotzeko. Norbaitek esaten zizun elkarrizketatuari buruz: 'Kafea hartzen du halako tokitan eta halako ordutan'. Eta deitzen zenuen tabernara esanez deituko zenuela 13:30ean, eta erantzuten zizuten: 'Ados, bai, hemen egoten da Fernando Tapia ordu horretan'».
Kirol emankizunari, zuzenekoari eta kaleari lotuta beti Txapas. Gaurtik begiratuta, irudikaezinak dirudite pasarte batzuek. «Txirrindularitza probetan ere ez zegoen sakelakorik orduan. Kabinetatik bidaltzen genituen kronikak, edo lasterketa pasatu aurretik galdetzen genuen. Akordatzen naiz behin Donezteben. Kalean ni, eta bigarren solairuan emakumezko bat. 'Badaukazue telefonorik etxean?', nik. 'Badaukagu, igo nahi baduzu!', berak. Haien logelatik bidali nuen kronika».
Lehen sakelakoa: hiru kilo
Txapasek gogoan du Aralarko Hamalau Orduko Martxa. Lau urtez behin egiten zela, eta izango zela 1984a edo 1988a. «Gipuzkoan sakelako bi telefono bakarrik zeuden orduan: Gobernadore Zibilarena bata, eta Euskadi Irratiarena bestea. Garai hartan, 500.000 pezeta balio zuen. Bi edo hiru kilo pisatzen zuen. Martxa hartan estreinatu nuen neronek. Jendeak harrituta begiratzen zidan: 'Baina nolatan ari zara hitz egiten mendi puntatik?'».
Pisuak arindu egin dira geroztik; grabazioak ere beste modu batera egiten dira orain —«Whatsapp bidez eskatzen dira askotan»—, ez dago lehen bezala deika aritu beharrik eta kontrola libre eduki beharrik grabazioa egiteko: «Hor, dena irabazi dugu». Baina badago bidean galdutakorik ere: «Lehen, futbol partida bat zegoenean, pilota partida bat... kazetaria bertara joaten zen. Orain nik ulertzen dut komunikabideak daudela dauden egoeran, eta Gasteizen jokatzen den partidara ez dutela kazetaririk bidaltzen, telebistaz ikusten dutela eta horrela aurrezten dituztela gastuak eta denbora. Baina behin telebistaz egitera ohitzen zarenean, jada, ez zoaz». Zer galtzen da? «Kirolariarekiko harremana, futbolaren kasuan zuzendaritzekiko harremana, eta pilotari dagokionez... nik beti esaten dut frontoia ez dela bakarrik partida. Nik albisteak askotan artekarien bidez jakiten nituen, haiek denaren berri izaten baitute, edo familiaren bidez. Denen laguna egiten saiatzen bazara, albisteak lortzen dituzu. Galdu da gertutasun hori, galdu da berotasun hori. Lehen denekin egoten zinen, eta orain, inorekin ez».
Aldagai garrantzitsu bat dakar, hurrena: sinesgarritasuna. Garbi dauka nola lortu zuen berak berea: «Ni kalekoa naiz. Kaleari esker lortu dut lortu dudan guztia. Batez ere, sinesgarritasuna. Jendea ohartzen delako ikusi duzuna ari zarela kontatzen, eta ez beste batek kontatu dizuna».
Horregatik nabarmendu du Txapasek sare sozialen «iruzurra». Nola bihurtu den «jende guztia» kazetari. «Berdin dio egia esan, gezurra esan, nahi duzuna esan... eta jendearen erreakzioa da: 'Bai, baina hor azaldu bada, zerbaitengatik izango da'. Bai, baina nork esan du? Egiaztatu al du norbaitek? Iturri bakarrarekin egin behar da lan? Asko kezkatzen nau gure gremioan horrekin gertatzen ari denak».
Eta ez da bakarra. Kezka berbera plazaratu baitu Elixabete Garmendiak ere (Ormaiztegi, Gipuzkoa, 1953). Zeruko Argia-n hasi eta jarraitu, ETBn segi eta bukatu. Idazle eta BERRIAko kolaboratzaile. Akorduan du oraindik nola hasi zen Zeruko Argia-k Iruñean zuen inprenta hartan, probak zuzentzen. «Karrerako azken kurtsoa nuen: 1975. Tipografia ezagutu nuen han. Metalezko tipoak kaxetan sartuta egoten ziren. Letren eta zeinuen eskaparate moduko bat zen. Haien bidez osatzen ziren testuak, eta zuzenketak ere tipoz tipo egin behar ziren. Ondare bat utzi dit hark, kazetaritzarekiko eta inprentarekiko halako lotura bat. Letrekin neukan harreman fisiko, harreman organiko bat».
Kontatu du Zeruko Argia-ren erredakzioan ez zegoela teletiporik, idazmakinak bakarrik. Astekaria izanda, irratiak eta egunkariak zirela oinarria, eta oinarri horren «beste tratamendu bat» egiten zutela haiek. «Baina, informazioa jaso, zuzenean jasotzen genuen. Gure lehengaia zuzenean jasotzen genuen. Zuzeneko iturriak ziren. Elkarteak, gizarte mugimenduak... postaz, telefonoz... Eta kalean ibiltzen ginen; asko. Jendea ezagutu eta tratatu. Hori zen gure balioa».
Elixabete Garmendia 'Carlos Garaikoetxea. Lider bat lehendakari' liburuaren aurkezpenean, Kondestable jauregian. Iñigo Uriz, FOKU
ETBn bizi izan zuen analogikotik digitalerako pausoa. «Sekulako aurrerapena» izan zela dio, «batez ere, kamerarientzat eta euren bizkar eta aldakentzat». Gogoan ditu editatzeko geletan sortzen ziren «borrokak», eta norberak bere ordenagailutik editatu ahal izateak ekarritako aurrerapena: «Zuk lortzea irudiak, ahotsa bertan sartzea... Aurrerapen handia izan zen hori lan egiteko moduari dagokionez».
Goratu egin du Garmendiak «aro digitala». Dio informazio iturriak «ugaritu» dituela, «azkartu» dituela, eta asko irabazi dela «irismenean». Baina izan direla «galerak» ere: «Irisgarritasun horrek talka egiten du aurrez aurrekoaren kontra. Esate baterako, ganorazko elkarrizketa pertsonal bat egiteko, kazetariak elkarrizketatuarekin egon behar du aurrez aurre, elkarri usaina hartzeko moduan. Nik horretan sinesten dut. Beharrezkoa da kazetaritzan». Baina ez elkarrizketetan, bakarrik: «Berdin kaleko istiluetan, edo festetan... han egon behar du kazetariak. Telebistara iristen zaizkizu ekipoak hartutako irudiak eta muntatzen dituzu han egon gabe? Faborez. Kazetariak han egon behar du. Ez dakit gure belaunaldiaren azken testamentua izango den hau, baina kazetariek oso kontuan hartu beharko lukete hori»
Garmendiari «oso inportantea» iruditzen zaio, horregatik, «espazio publikoaren galeraz» jabetzea. Nabarmendu du «degradazio ikaragarria» ari dela gertatzen: «Irisgarritasuna eta erraztasuna bai teknologia berriei esker, baina beste faktura bat ari da hori pasatzen». Horregatik dio kazetaritzaren «oinarrietara» bueltatu behar dela. «Prentsa oharren kazetaritza egiten ari gara. Ohartu gabe erosotze hori ofizioa edukiz hustea dela».
Iturrien eta sare sozialen «anabasa» horretan, inoiz baino beharrezkoagoa iruditzen zaio Garmendiari «kazetaritza irizpideak» ezartzea. «Zu kazetari? Bai. Eta zu mediku? Merkromina ematen dakizulako?». Etor daitezkeen aldaketa teknologikoak gutxietsi gabe —«auskalo zeintzuk izango diren»—, kazetaritzaren «funtsa» ez ahazteko eskatu du: «Kazetaritzak gizartea ehuntzen lagundu behar du, eta hura sendotu, ehuntze horren bidez. Aldaketa teknologiko horien aurrean, kazetaritzaren papera eta tokia aldarrikatu behar ditugu, eta ez diot korporatibismoz».
Eskarmentu handiko kazetari batek egindako ohartarazpena da, eta eskarmentu handiko beste batek hartu dio hitza. Jose Mari Pastor (Barakaldo, Bizkaia, 1961) EHUko irakaslea da egun, eta kazetari gisa ibilbide luzea egindakoa, hasi Anaitasuna astekarian (1982), eta, ondoren, Egin-en, ETBn, Euskaldunon Egun- karia-n eta BERRIAn. «Garai desberdinak ziren. Prentsak ere beste funtzio bat zuen, edo gehiago nabaritzen zitzaion puntu errebelde hori. Esango nuke orain lotuago daudela hedabideak eta kazetariak. Agian gu erromantikoegiak ginen, inozoegiak».
Gauzak «aldatu» direla dio Pastorrek, «baliabide gehiago» daudela orain, kazetariak «prestatuago» daudela teknologia aldetik, eta «azkartasunean» eta «berehalakotasunean» irabazi dela. Baina ikusten ditu gabeziak: «Ez dago gauzak patxadaz pentsatzeko eta egiteko astirik. Gure garaien seinalea da». Eta horren ondorio zuzena: «Formakuntza teorikoa falta da». Irakaslearen azalpena: «2002an jaiotako ikasle bati 80ko edo 90eko urteen hamarkadetako gertakari garrantzitsuak azaltzen badizkiozu, zerbait testuinguruan jartzeko, eta 'horrek niri zer ardura dit' esaten badu, seinale txarra. Eta orduan esan behar diozu mundua ez zela bera jaio zen egunean sortu, lehenago baizik, eta bera doanean, orduan ere hor segituko duela».
Eta teknologia berriek eragindako presek eta berehalakotasunak badute beste «hutsune» bat, Pastorrek dioenez: «Kazetari izan nahi dutenek ez dituzte hedabideak irakurri, ikusi, entzuten. Kazetaritza gradu batean galdetu, eta ikasleen laurdenek baino gehiagok esaten badizute, lasai asko, normalean ez dutela egunkaririk irakurtzen, ez paperean ez online, telebista edo irratiko albistegirik ere ez dutela ikusten edo aditzen...».
Multimediaren ajeak
Multimedia kazetaritzari buruz dio asko «goratu» dela, eta «ukaezina» dela egin duen ekarpena». Baina: «Dena ez da urrea. Euskal kazetari ezagun batek, munduan barrena ibiliz urteetako esperientzia duenak, multimierda kazetaritza deitzen dio. Izan ere, multimedia munduari ere neurria hartzen ikasi behar dugu, baina nola? Zu ere kazetari. Horixe. Nik bideo bat grabatu eta hedatu, eta kazetaria naiz, automatikoki, besterik gabe. Oso ondo. Eta buruko mina kentzeko amonaren trikimailuak ikasi ditudanez, medikua naiz. Ederto».
Aurrera begira, orduan, zer? Belaunaldi berrienek, gazteenek, beste joera batzuk dituztela dio Pastorrek,eta sare sozialen bidez informatzen direla. «Nola erakarri? Albiste eta analisiak kapsula tamainan ekoizten hasi beharko dugu, txio baten bidez dena azaltzeko? Ikasleen artean ikusten dut: askok Facebook, Twitter edo besteren bidez baizik ez dute jasotzen informazioa. Prentsan beti egon dira iruzur kasuak, baina orain ziria errazago sartzen digutela esango nuke. Nola egiaztatu informazio oldea? Bai, badira baliabideak eta, baina uste duzu zorabio honetan hausnarketarako denborarik edo gogorik dugula beti? Irrikan gabiltza-eta lehenbailehen txiokatzeko!».
Hori ikusita: «Espiritu kritikoa piztu eta hedatu egin behar da. Eskoletatik, txikitatik jorratu eta bultzatu, baina benetan nahi dugu edo nahi dute?».
Bihar: Posta zerbitzuak eta banatzaileak. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202449/nafarroan-lau-gizonezko-atxilotu-dituzte-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Nafarroan lau gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxista egotzita | Tafallan, Milagron, Artaxoan eta Burlatan egin dituzte atxiloketak. | Nafarroan lau gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxista egotzita. Tafallan, Milagron, Artaxoan eta Burlatan egin dituzte atxiloketak. | Indarkeria matxista delitua leporatuta, lau gizon atxilotu dituzte azken astean Nafarroan, lau herritan. Zehazki, Poliziak Tafallan, Milagron, Artaxoan eta Burlatan eraman ditu atxilo gizonezkoak. Burlatan udaltzainek jardun dute operazioan; gainerako hiruretan, foruzainek. EITBk zabaldu du erasoen eta haien ondoko atxiloketen gaineko informazioa.
Ez dira gaur indarkeria matxistaren alorrean aditzera emandako kasu bakarrak. Hain zuzen, joan den larunbatean Itsasuko (Lapurdi) festetan gertatutako eraso bat salatu dute. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202451/londresek-60tik-gorako-babesa-jarri-du-eskozian-bigarren-erreferenduma-onartzeko-baldintza-gisa.htm | Mundua | Londresek %60tik gorako babesa jarri du Eskozian bigarren erreferenduma onartzeko baldintza gisa | Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroak jakinarazi duenez, herritarrak «epe luze batez» agertu behar dira galdeketaren alde gobernuak hori egitea onartzeko. | Londresek %60tik gorako babesa jarri du Eskozian bigarren erreferenduma onartzeko baldintza gisa. Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroak jakinarazi duenez, herritarrak «epe luze batez» agertu behar dira galdeketaren alde gobernuak hori egitea onartzeko. | Erresuma Batuko Gobernua prest dago Eskozian bigarren independentzia erreferendum bat onartzeko, baina baldintza bat jarri du horretarako: herritarren %60 baino gehiago galdeketa hori egitearen alde agertzea «epe luze batez».
Alister Jack Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroak eman du jarrera horren berri, Politico atariari emandako elkarrizketa batean: «Ikusten badut biztanleriaren %60 erreferenduma egitearen alde dagoela, orduan aitortu egingo nuke horretarako nahia dagoela».
Theresa May lehenik, eta Boris Johnson ondoren, Londresen bigarren independentzia erreferenduma onartzearen aurka izan dira urteotan, 2014koak auzia «belaunaldi batentzako» konpondu zuelakoan. Eskoziako Gobernuak, ordea, argudiatu du brexit-ak egoera aldatu duela, eta bigarren galdeketa egitea beharrezkoa dela.
Gainera, Edinburgoren iritziz, iragan maiatzeko bozetan SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko eta Alderdi Berdeko independentistek parlamentuko gehiengo osoa handitu izanak eta iragan astean bi indar horiek adosturiko lankidetza akordioak sendotu besterik ez du egin erreferendumerako nahia eta zilegitasuna.
Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroari osasun pandemiari buruzko prentsaurrekoan galdetu diote Jacken adierazpenez, eta erantzun azkarra eman du: «Alderdi batek bozak proposamen jakin baten inguruan irabazten baditu, proposamen hori inplementatzeko aukera izan beharko luke».
Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroaren aurretik, Michael Gove Kabinete ministroak aitortu zuen Eskozian bigarren erreferenduma egingo luketela «horretarako nahi adoretsua balego». Hortaz, badirudi Londres iritzia aldatzen ari dela auzi horren inguruan, baina bere jarrera ofiziala oraindik jakinarazi ez izanak zuhurtzia eragin du.
2020ko udaren eta aurtengo udaberriaren artean, baiezkoa ezezkoaren aurretik agertu zen independentziari buruzko inkesta guztietan, baina harrez geroztik Erresuma Batuan geratzearen aldeko jarrera nagusitzen ari da, alde txikiaz. Hori bai, YouGov etxearen uztaileko inkesta baten arabera, Eskoziako herritarren %59 galdeketa «laster» egitearen alde leudeke. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202452/gizon-bat-hil-da-sopelako-hondartzan-ondoezik-sentitu-ondoren.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Sopelako hondartzan, ondoezik sentitu ondoren | Uretatik atera denean gertatu da ezbeharra. 65 urte zituen. | Gizon bat hil da Sopelako hondartzan, ondoezik sentitu ondoren. Uretatik atera denean gertatu da ezbeharra. 65 urte zituen. | EITB.eus-ek jakinarazi duenez, gaur arratsaldean gizon bat hil da Sopelako hondartzan. Polizia iturriak aipatuz azaldu duenez, uretatik atera denean gertatu da ezbeharra: ondoezik sentitu, eta konortea galdu du.
Bizkaiko Aldundiko sorosleak laguntzera joan zaizkio, eta hiru anbulantzia eta helikoptero bat ere hurbildu dira gero. Ordu erdiz saiatu dira salbamendu taldekoak gizona bizirik mantentzen, baina hil egin da. 65 urte zituen. |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202453/urruntze-politika-bertan-behera-uztea-eta-gradu-progresioa-normaltasunez-egitea-eskatu-du-sarek.htm | Politika | Urruntze politika bertan behera uztea eta gradu progresioa normaltasunez egitea eskatu du Sarek | Salbuespenezko espetxe politikaren aurkako manifestazioa egin dute Bilbon, zenbait konpartsaren babesarekin. Mobilizazio jendetsua izan da: 2.000 lagun inguruk egin dute bat protestarekin. | Urruntze politika bertan behera uztea eta gradu progresioa normaltasunez egitea eskatu du Sarek. Salbuespenezko espetxe politikaren aurkako manifestazioa egin dute Bilbon, zenbait konpartsaren babesarekin. Mobilizazio jendetsua izan da: 2.000 lagun inguruk egin dute bat protestarekin. | Aste Nagusian urtero egin ohi duen manifestazioa egin du gaur iluntzean Sarek Bilbon, euskal presoen eskubideen alde. Beste urte batzuetako jai giroaren faltan, elkartasunez bete dituzte kaleak bi mila pertsona inguruk, Ibilian-ibilian, etxerako bidean lelopean. Moyua plazan abiatu dute protesta, eta Plaza Berrian bukatu. Hainbat konpartsak bat egin dute deialdiarekin, baita kultura arloko zenbait norbanakok ere. Sareren deialdira batutako konpartsak izan dira manifestazioaren buru. Bukaerako ekitaldian, Francis Diezek –Doctor Deseo– pare bat kanta abestu ditu, eta Arkaitz Estiballes bertsotan aritu da.
Bertaratuakoei eskerrak emanez hasi du Bego Atxa Sareko bozeramaileak manifestuaren irakurketa, babes hori ezinbestekoa delakoan elkarbizitzan aurrera egiteko. Adierazi du euskal presoen egoeran egin diren aldaketak «argi izpi bat» direla, gradu progresioei eta presoen gerturatzeei erreferentzia eginez: «Senide eta lagunen zama arintzeko ezinbestekoa izaten ari da». Halaber, Atxak argi utzi du Sarerentzat orain artekoa ez dela nahikoa: «Salbuespen legedia bertan behera geratu ezean, ez da legedi arrunta normaltasunez ezarriko». Mobilizatzen jarraitzera dei egin du.
Manifestazioarekin bat egin duten konpartsen izenean hartu du hitza Paulo Guridik: «Hemen egon ezin direnen eskubideak ekarri nahi ditugu erdigunera». Atxak esandakoaren ildo beretik, salbuespenezko espetxe politikaren alde agertu da Guridi: «Euskal preso, iheslari eta deportatuen egoerak ezohikoa izaten jarraitzen du». Herritarrei mobilizatu daitezen eskatzeko ere baliatu du irakurketa: «Herritarron aktibazioa behar-beharrezkoa da, konpromisoa eta elkartasuna baitira egoera aldatzeko bultzada.
Ez da lehena, azkena ere ez
Beste urte batzuetan egin izan duten bezala, gainontzeko hiriburuetako jaietan ere manifestazioak egin ditu Sarek. Iruñean eta Gasteizen egin dituzte, baita Donostian ere, duela astebete. Datozen hilabeteetan ere mobilizatzen jarraitzeko asmoa agertu dute manifestazioan: herrialdez herrialde martxa ibiltariak egingo dituzte, eta urriaren 23an manifestazio orokorra deitu dute Donostian. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202466/aebek-eiren-afganistango-adarraren-kokaleku-bati-eraso-diote.htm | Mundua | AEBek EIren Afganistango adarraren kokaleku bati eraso diote | Aireportuko ebakuazioak «azken unera arte» luzatuko ditu Washingtonek, eraso gehiago izateko arriskua dagoen arren. UNHCRk uste du milioi erdi lagunek euren etxeetatik ihes egingo dutela | AEBek EIren Afganistango adarraren kokaleku bati eraso diote. Aireportuko ebakuazioak «azken unera arte» luzatuko ditu Washingtonek, eraso gehiago izateko arriskua dagoen arren. UNHCRk uste du milioi erdi lagunek euren etxeetatik ihes egingo dutela | Kabulen ostegunean gertatutako atentatuen ondoren mendekua iragarri zuen Joe Bidenek, eta AEBek EI Estatu Islamikoaren Afganistango adarrari eraso egin diote bart. Armadako bozeramaile batek jakinarazi duenez, muturreko islamisten kokaleku bati eraso diote, dronak erabilita. «Helburua jo dugu. Ez dago biktima zibilen zantzurik». Iturri horrek berak nabarmendu du erasoa muturreko talde islamista horretan ekintza planifikatzen dituen kide baten kontrakoa izan dela. Nangarhar probintzian izan da. Gerora Pentagonoak berak zabaldu duenez, EI Estatu Islamikoko Afganistango adarreko bi kide hil dira erasoan.
Etsaiak mailakatzera eta lehentasunak birdefinitzera behartu ditu Kabulgo atentatuak AEBak. EIren Afganistango adarra gordin agertu da aireportuko anabasaren erdian, eta haren erasoek —170 dira dagoeneko hildakoak; tartean, hamahiru soldadu estatubatuar—, erakutsi dute orain arte talibanen itzalpean izan den mehatxuaren tamaina.
Ikusteko dago horrek Etxe Zuriaren planak aldaraziko ote dituen, baina atentatuaren osteko beroan Joe Biden presidenteak jopuntuan jarri zituen egileak: «Ez dugu barkatuko. Jazarri egingo dizuegu, eta ordainarazi». Gainera, jakinarazi zuen Pentagonoari eskatu diola diseinatu ditzala askotariko planak EIren kokalekuei eraso egiteko. Halaber, ez zuen baztertu atentatuari erantzuteko Afganistanera militar gehiago bidaltzea.
Ez du ematen asmo hori talibanek jarritako baldintzarekin ondo ezkontzen denik: datorren astearterako Kabulgo aireportua uztearekin. Luzapenik ez dela egongo esan du orain arte Washingtonek, eta ebakuazioak «azken momentura arte» egingo dituztela. Hala ere, baliteke atentatuak eta Kabulgo aireportuko segurtasunik ezak AEBak behartu izana talibanekin lankidetza sendotzera, azken horiek baitira aireportuaren kanpoko perimetroa zaintzen dutenak. Alde horretatik, Politico hedabideak zabaldu zuen AEBetako soldaduek herritar estatubatuarren izenen zerrendak eman dizkietela talibanei, aireportura sartzen utz diezaieten. Horri buruz galdetuta, Bidenek ez zuen baieztatu halako zerrendarik existitzen denik, baina aitortu zuen AEBetako armadako kideek izenak trukatu izan dituztela talibanekin.
Washingtonen aliatuak —Italia, Norvegia, Erresuma Batua— ari dira, apurka, ebakuazio lanak amaitzen. AEBak izango dira azkenak aireportua uzten, eta gobernuz kanpoko zenbait erakundek ohartarazi dute arriskua dagoela azken operazioetan funtzionarioak eta militarrak erreskatatzeari lehentasuna emateko, zibilak alboratuta. 105.000 lagun ebakuatu dituzte atzerriko indarrek orain arte, Etxe Zuriaren arabera. Atzo arratsaldean, oraindik 5.400 zeuden bertan, zain.
Behin astearteko epemuga igaro ondoren Kabulgo aireportuaren kudeaketa noren gain geratuko den ere ez da argitu oraindik. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen arabera, talibanek bere gobernuari eskaini diote kontu logistikoez arduratzea, baina Ankarak ez du erabakirik hartu oraindik horren inguruan. Kudeaketaz ez ezik, segurtasunaz ere arduratu nahi du Turkiak, eta, era horretan, bere militarren presentzia bermatu Kabulen. Talibanek, ordea, ez dute halakorik onartu, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko gainerako indarrekin egin ez duten moduan.
Gobernua osatzeko negoziazioetan ere ari dira talibanak. Euren iturriek Al-Jazeera telebista kateari adierazi zioten «behin-behineko gobernu inklusibo bat» eratu nahi dutela, Afganistango etnia eta tribu guztietako ordezkariak barnean hartuko dituena. Halere, guztien buru amir-ul nomineen bat izango dela zehaztu zuten, hau da, leialen komandante bat.
Ezarri nahi duten erregimenaren inguruko azalpenak ere eman zizkioten talibanek Al-Jazeerari. Emakumeek «gobernuko zenbait organotan» lan egin ahalko dutela berretsi zuten, «aurreko gobernuarekin egin zuten moduan»; besteak beste, osasungintzan eta hezkuntzan. Horrez gain, azaldu zuten epaitegi bereziak ezarriko dituztela ustelkeriaren kontra egiteko.
Kazetariak ere, estu
Talibanen adierazpenak ez datoz bat haien jazarpena pairatzen ari diren kolektiboek emandako informazioarekin. Hainbatek salatu dute egunotan haien jopuntuan daudela kazetariak, eta, hain justu, CPJ Kazetariak Babesteko Batzordeak ohar bat plazaratu zuen lanbide horretako kideen egoera ahula ikusarazteko. «Azken asteetan, talibanek eraso fisikoak egin dizkiete kazetariei, etxeak miatu dituzte, eta telebistan agertzeko debekua ezarri diete emakumeei», gaitzetsi zuten.
Guztira, ia 400 kazetariren kasuak aztertzen ari dira talibanak, CPJren arabera, eta horiek erreskatatu ditzatela eskatu zuen. Alde horretatik, gogoratu zuen CPJk, gizarte zibileko beste 50 erakundek bezala, G7ko herrialdeei eskatu diela kazetariak eta hedabideetako langileak atzerriratzeko eta datorren asteartetik aurrera ere ebakuazioak egiten jarraitzeko.
Iheslarien kopurua handitzen ari da, bien bitartean, eta espero da, datorren asteartera gerturatu ahala, ugaritu egingo dela ihesera lurrez abiatuko direnen kopurua, nahiz eta talibanek hainbatetan azpimarratu hegaldi komertzialetan atera ahalko dela herrialdetik. UNHCR Iheslarientzako NBEren Agentziak uste du milioi erdi pertsonak alde egingo dutela aurten bizilekutik. Horrez gain, Pakistani eskatu zion herrialdera sartzen uzteko «bizia arriskuan duten afganiarrei». Pakistango armadako komunikazio zuzendari Babal Iftikharrek segidan erantzun dio esanez bere herrialdeko mugetan ez dagoela errefuxiaturik. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202468/oskorri-taldearen-abestia-oso-polita-da.htm | Bizigiro | «Oskorri taldearen abestia oso polita da» | Satish munduko errekor bat hausten saiatu da Dubain, 120 abesti kantatuz, bakoitza hizkuntza batean. Horietako bat euskaraz abestu du: Oskorri taldearen 'Kanuto' kantu ezaguna. | «Oskorri taldearen abestia oso polita da». Satish munduko errekor bat hausten saiatu da Dubain, 120 abesti kantatuz, bakoitza hizkuntza batean. Horietako bat euskaraz abestu du: Oskorri taldearen 'Kanuto' kantu ezaguna. | Suchetha Satishek (Kerala, India, 2005) munduko bi errekor lortu zituen 12 urterekin: kontzertu batean abestutako hizkuntza gehienena eta haur batek egindako zuzeneko abestien kontzerturik luzeenarena. Orain, 16 urterekin, beste errekor bat lortzear dago, aste honetan bertan 120 abesti abestea lortu ostean, bakoitza hizkuntza batean. Horietako bat euskaraz abestu du.
Zergatik aukeratu duzu 120 abestietatik bat euskaraz abestea? Nire ama izan zen Europako hizkuntza zaharrenetakoa euskara zela jakin zuena, eta, euskarazko abestiak bilatu zituenean, Oskorri taldearen Kanuto abestiarekin topo egin zuen. Abestia entzun nuenean, oso interesgarria iruditu zitzaidan. Musika eta doinua asko gustatu zitzaizkidan. Horren ostean, Oskorriren abesti gehiago entzuten hasi nintzen.
Nola praktikatu duzu euskarazko ahoskera? Jatorrizko abestia askotan eta arreta handiz entzunez ikasi nuen. Inork ez dit lagundu zuzen ahoskatzeko. Zorte handia izan da hizkuntza gehienetan zuzen ahoskatzea.
Lehenagotik ezagutzen zenuen Euskal Herria? Bai, lehenago ere entzun izan dut nire aita Euskal Herriaren inguruan hitz egiten.
Noizbait entzun duzu norbait euskaraz hitz egiten? Bai, duela gutxi euskal irrati bat entzun nuen, eta euskara oso hizkuntza berezia eta interesgarria dela iruditzen zait.
Nola bururatu zitzaizun kantatuz Guinness errekorra lortzea? 2018an, 12 urte nituela, 6 ordu eta 15 minutu baino gehiago eman nituen 102 hizkuntzatan abesten. Miamin [AEB] dagoen Munduko Errekorren Akademiak eman zidan errekor hori. Guinnessek ez die uzten 16 urtetik beherako haurrei errekor horietan parte hartzen. Horregatik, Guinness errekorraren saiakera ofiziala egitea erabaki nuen 16 urte bete eta berehala. Gainera, aurten ez gaude udako oporretan Indiara itzultzeko moduan, eta, beraz, zerbait berezia egitea pentsatu nuen.
Hizkuntza gutxituak abestu nahi izan al dituzu bereziki? Mugaz haratago dagoen musika izan da nire bizitzako leloa. Hizkuntza gutxituetan ere abestu nahi nuen, mundua haien existentziaz jabetu dadin. Horregatik, hizkuntza gutxitu batzuk aukeratu nituen: euskara eta aromaniera, besteak beste.
Norbaitek lagundu dizu hizkuntzak hautatzen? Gurasoek lagundu zidaten abesti eta hizkuntza bereziak eta berriak hautatzen.
Zein da zure hizkuntza, eta zein kanta aukeratu zenuen zure hizkuntzan abesteko? Nire ama hizkuntza malayalama da. Indiako hegoaldeko estatu batean hitz egiten da, Keralan. Errekor saiakerarako, hizkuntza horretan sehaska kanta oso fin bat kantatzea aukeratu nuen, abestiak lasaitasuna transmititzen duelako. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202469/sagardoa-beste-modu-batean.htm | Bizigiro | Sagardoa, beste modu batean | Ohiko sagardo botilak saltzeaz gain, zenbait sagardotegik bestelako produktuak eskaintzen dituzte: Oialume Zar sagardotegiak sagardo lupuluduna merkaturatu berri du: Iparla; Oihartek eta Kupelak sagardoa latan saltzen dute; Petritegik eta Iturrietak, sagardo aparduna, eta badaude izotzezkoak ere. | Sagardoa, beste modu batean. Ohiko sagardo botilak saltzeaz gain, zenbait sagardotegik bestelako produktuak eskaintzen dituzte: Oialume Zar sagardotegiak sagardo lupuluduna merkaturatu berri du: Iparla; Oihartek eta Kupelak sagardoa latan saltzen dute; Petritegik eta Iturrietak, sagardo aparduna, eta badaude izotzezkoak ere. | Azken bi urteak ez dira batere onak izan sagardotegientzat, osasun larrialdiaren eraginez. «Bigarren urtea ere zaila izan da, neurriak etengabe aldatzen zirelako. Jendeak ez zekien etor zitekeen ala ez», azaldu du Ander Barrenetxeak, Astigarragako (Gipuzkoa) Oialume Zar sagardotegiko arduradunak. «Gogorra izan da». Sagardogile askoren sentimendua da. Eta bizipena, halakoa. Askok etxez etxeko banaketari ekin zioten, eta gero eta gehiago dira Internet bidez sagardo botilak saltzen dituztenak. Baina, ohiko botilaz gain, badira bestelako produktuak: aparduna duela ehun urte inguru egiten zuten jada, Lasarte-Orian eta Oiartzunen (Gipuzkoa); lupuluduna aukera berrietako bat da; izotzezkoa ere badago gradu gehiago ditu; eta badira sagardoa latan esportatzen ari direnak ere.
Freskoa, lupulu usaina du
Oialume Zarreko Ander Barrenetxea da Gipuzkoan sagardo lupuluduna botila txikian merkaturatu duen lehen sagardogilea. Nabarmendu duenez, Iñaki Sanz-Azkuek idatzitako artikulu bati esker jakin zuen Hernaniko Orkolaga baserrian (Gipuzkoa) Antonino Pagolak edari freskagarri bat egiten zuela 1950ean, sagardoa eta lupulua uztartuta. «Jakin nuen gure etxe ondoan zegoela lupulua, eta Ergoienen lehortzen zutela». Ondotik, sagardo azoka batean Galiziako sagardo lupuludun bat dastatu zuen. «Oso ona eta freskoa iruditu zitzaidan, eta neronek ekoizteko ideia piztu zitzaidan». Horrela sortu da Iparla. Bidarraitik (Nafarroa Beherea) ekartzen du lupulua, «lagun baten bitartez». Eta horra, izenaren arrazoia: Bidarrai gainean dago Iparla mendia. Oraingoz, «ekoizpen txikia» egin duela aipatu du Barrenetxeak. «Baina jendeak oso ondo hartu du». Zaporean nabari da ez dela garagardoa, sagardoa baizik. Hala ere, usainean lupulua senti daiteke, eta, amaieran, lupulu zaporea uzten du. «Hotza hartu beharrekoa da». Kanadan eta AEBetan ere ekoizten dute sagardo lupuluduna, baina Euskal Herrian ez da ohikoa izan. Orain arte. Datorren urtean, Iparlaren bi bertsio aterako ditu Oialume Zarrek: bat lupulu gehiagorekin, eta bestea, gutxiagorekin. «Ilusioarekin gaude», dio Barrenetxeak.
'Champenoise' metodoarekin egina
Duela 100 urte inguru, Lasarte-Oriako Mikelete Brunet familiak El Miquelete markarekin eta Oiartzungo Mitxelena sendiak sagardo aparduna egiten zuten. Ez da berria, beraz, sagardoa xanpainaren gisan ekoizteko teknika. Egun, Petritegi (Astigarraga) eta Iturrieta (Aramaio, Araba) dira sagardo aparduna ekoizten duten sagardotegietako batzuk. Petritegikoak 2016an hasi ziren horretan: Ainara Otaño sagardotegiko arduradunak champenoise metodoa azaldu du. «Sagardo naturala aukeratzen dugu, eta, gero, botilan bigarren irakina egiten da. Hor uzten dira azukreak eta legamia, bigarren irakina egiteko». Saltzen dituzten sagardo apardunen artean, bederatzi hilabetez ontze prozesua pasatzen dute Brut nature eta Extra lehorra motakoek. «Beste apardun bat hemezortzi hilabetez izaten dugu ontzen, eta hori aromatikoagoa da». Otañok nabarmendu du produktua «arreta handiz» egiten dutela. Ez zaio iruditzen zabalpen «masiboa» izango duenik, baina aitortu du ospakizunetarako eta eguberri garaian bezeroek eramaten dutela. «Hau ez da cava edo xanpaina: sagardoa da, eta suabeagoa da xanpaina baino». Zazpi gradu inguru izaten ditu. Iturrieta sagardotegiak, berriz, iaz egin zuen lehen saiakera apardunarekin, eta Juan Antonio Aretxaga sagardogileak nabarmendu du «oso ondo» saldu zutela. «Champenoise prozesuak lana dauka, baina produktuak merezi du. Eta jendeak eskertzen du». Esperientziarekin pozik, eguberrietan aterako dituzte salmentara sagardo apardun botilak. Iaz baino dezente gehiago. «Agian hemendik aurrera sagardotegi gehiago hasiko dira apardunarekin», dio Aretxagak.
Ainara Otano, Petritegi sagardotegikoa, apardun sagardoarekin.. Andoni Canellada / Foku
Lapurditik AEBetara esportatzen ari dira
Euskal Herrian botila da nagusi sagardoaren kontsumorako. Baina AEBetan eta beste herrialde batzuetan latan kontsumitzen da gero eta gehiago. Kupela enpresa 2019an hasi zen sagardoa latan ekoizten, eta AEBetako merkatuan saltzen ari dira. Xalbat Seosse Kupelako kudeatzaileak azaldu duenez, Astigarragako Etxeberria sagardotegian sartzen dute latetan sagardoa. «2020an hasi ziren gure sagardoa AEBetan saltzen, baina pandemia iritsi zen, eta, ordutik, ez da erraza». Kupelak Angelun (Lapurdi) ditu bulegoak, biltegia eta banaketa zentroa. «Sagardo lataren kontsumoak Euskal Herrian ez du izan arrakastarik oraindik, baina iritsiko da», adierazi du Seossek. Aipatu du artisau garagardoa azkenaldian gero eta gehiago saltzen dela latan. «Lataren balio handienetakoa da ingurumenarentzat botila baino hobea dela». Zeraingo (Gipuzkoa) Oiharte sagardotegia ere duela bi urte hasi zen sagardoa latan saltzen. Maite Retolaza Oiharteko sagardogileak azaldu du Euskal Sagardo izendapenari baimena eskatu ziotela, eta, baimena lortu zutenean, aurrera egin zutela. Iruditzen zaio ondo saltzen ari dela. «Erosten duenak errepikatu egiten du. Ohitura falta egon daiteke, baina bezeroek bakarkako ontzi bat erosten dute, eta aipatzen dute botila askotxo iruditzen zaienentzat gozamena dela». Mendira joaten direnek ere erosten dutela azaldu du Retolazak. «Latak aurrera egingo duela iruditzen zait; ziur nago». Seossek uste du Ipar Euskal Herrian eta Frantzian herritar askok balio ezkorra ematen diola latari. «Baina ikuspuntu hori aldatuko da». Kupelako kudeatzailea produktu berriak asmatzearen aldekoa da, eta iragarri du laster berritasun gehiago izango dituztela.
Kupela enpresaren sagardoa latan. AEBetara ari dira esportatzen.. Kupela
Gradu gehiagokoa
«Dibertsifikazioa» aipatu du Oiharte sagardotegiko Retolazak, eta sagardo mota desberdinak eskaintzeko aukera ontzat jo du. Aukera berrien artean dago Oiharteren izotzezko sagardoa. Sagardo hori «tentuz» aukeraturiko errezil sagarra prentsatuz sortzen den muztiotik lortzen dute: muztio hori bi aldiz izoztu eta desizoztuz, muztio kontzentratu bat lortzen da, ura kenduta; ondoren, hartzitzen uzten dute, eta, sagardo horrek 9-10 gradu inguru dituenean, filtratu eta pasteurizatu egiten da. Kanadan izoztutako sagarrekin egiten dute. Zerainen lortzen dutena, berriz, sagardo gozoaren edari bat dela azaldu du Retolazak. «Egokia da aperitibo moduan edateko. Ez da erabat gozoa: garraztasuna ere badauka». Kuartango sagardotegian (Araba) ere ekoizten dute izotzezko sagardoa.
Maite Retolaza sagardogile, Oiharte Sagardotegikoa. Izotz sagardoa, botila berexian, eta sagardoa latan saltzen dute. Raul Bogajo / Foku
Limoia edo sagarra gehituz, edari freskagarria
Petritegi sagardotegian, bestalde, Sagar Krash edaria ekoizten hasi dira berriki: cider moduko edari bat da. «Beste fruta batzuk sartzen dizkiogu sagardoari. Egin dugunaren %95 sagardo naturala da, eta, gero, %5 zukua», dio Otañok. Batean limoia sartu diote, eta beste batean, sagarra. Edari freskagarri bat da: lau gradu eta erdi ditu. «Eguneko beste tarte batean edateko pentsatua dago». |
2021-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/202472/alavesek-berriro-galdu-du.htm | Kirola | Alavesek berriro galdu du | Lehen hiru jardunaldietan gol bakarra sartu dute gasteiztarrek, eta penaltiz izan zen, lehen jardunaldian. | Alavesek berriro galdu du. Lehen hiru jardunaldietan gol bakarra sartu dute gasteiztarrek, eta penaltiz izan zen, lehen jardunaldian. | Denboraldia ez da ondo hasi Alavesentzat. Lehen bi jardunaldietan 1-4 eta 0-1 galdu ostean, hirugarrengoan 3-0 galdu du Valentziaren aurka. Bi taldeek joko zuzena egin dute, baloia aurrelariei helaraziz, baina etxekoek nahikoa eginez irabazi dute, eta Alavesek punturik bildu gabe jarraitzen du.
Lehen zatian, Alavesek gehiago izan du baloia oinen artean, baina eraginkortasun gutxi erakutsi du. Aipatzekoa da denboraldiko lehen hiru partidetan gol bakarra sartu dutela gasteiztarrek, eta gol hori penaltiz sartu zuela Joseluk, Real Madrilen aurka, lehen partidan.
Miazga jokalari fitxatu berria zelairatu du Javier Calleja entrenatzaileak hasierako hamaikakoan. Lejeunerekin osatu du erdiko atzelarien bikotea, eta biek txartel hori banarekin amaitu dute partida. Baita Pacheco atezainak ere. Aurrean, berriz, Guidetti eta Joselu atera ditu Callejak.
Hasi eta berehala jarri zaio partida aldapa gora. Laugarren minutuan sartu du lehen gola Daniel Wassek. Alavesek, ordea, zelaian lekua hartzen jakin du gero, eta, Valentziak joko zuzena egin arren, lehen zatiak aurrera egin ahala, geroz eta gehiago kosta zaio gora iristea. Hala ere, lehen zatia amaitzear zela, 49. minutuan, bigarren gola sartu du. Bi golak, beraz, une erabakigarrietan jaso ditu Alavesek.
Callejak Luis Rioja zelairatu du bigarren zatian, eta taldeak itxura hobea eman du. Atsedenaldiaren ostean erasokorrago aritu da Alaves, baina Valentziak ez dio jokatzen utzi, eta, hori gutxi balitz bezala, 61. minutuan Guedesek valentziarren hirugarren gola sartu du. Valentzia ez da askoz ere gehiago izan zelaian, baina egin behar zuena egin du, eta hiru puntuak irabazi ditu. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202473/pertsona-baten-gorpua-atera-dute-suhiltzaileek-bilboko-itsasadarretik.htm | Gizartea | Pertsona baten gorpua atera dute suhiltzaileek Bilboko itsasadarretik | Segurtasun Sailaren arabera, gizonezko bat itsasadarrera erori da Bilbon, Erriberako Merkatuaren inguruan, 05:30ak inguru zirenean. Lekuko bat hura erreskatatzen ahalegindu da, baina ezin izan du lortu. | Pertsona baten gorpua atera dute suhiltzaileek Bilboko itsasadarretik. Segurtasun Sailaren arabera, gizonezko bat itsasadarrera erori da Bilbon, Erriberako Merkatuaren inguruan, 05:30ak inguru zirenean. Lekuko bat hura erreskatatzen ahalegindu da, baina ezin izan du lortu. | Suhiltzaileek pertsona baten gorpua atera dute Bilboko itsasadarretik. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Saileko iturriek Efe berri agentziari jakinarazi diotenez, ez dakite zergatik erori den itsasadarrera. Bilbon gertatu da, Erriberako Merkatuaren inguruan.
Iturri horiek adierazi dutenez, 05:30ak inguru zirenean hainbat lekukok larrialdi zerbitzuetara deitu dute esateko gizon bat itsasadarrera erori dela, eta lekuko horietako batek uretara jauzi egin du gizonari laguntzeko, baina ez di lortu. Suhiltzaileak heldu dira, eta aurrena lekukoa erreskatatu dute, eta gero gizonezkoaren gorpua topatu dute. Ahaleginak ahalegin, ezin izan dute suspertu. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202474/leioako-pertsona-bat-hil-da-errioxan-gertatutako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Leioako pertsona bat hil da Errioxan gertatutako auto istripu batean | Hildakoak 20 urte zituen. Gidatzen ari zen autoa errepidetik atera da, irauli egin da, eta ibilgailuaren barruan zihoazen bi lagun zaurituta eraman dituzte ospitalera. Santurdejon (Errioxa, Espainia) izan da ezbeharra | Leioako pertsona bat hil da Errioxan gertatutako auto istripu batean. Hildakoak 20 urte zituen. Gidatzen ari zen autoa errepidetik atera da, irauli egin da, eta ibilgailuaren barruan zihoazen bi lagun zaurituta eraman dituzte ospitalera. Santurdejon (Errioxa, Espainia) izan da ezbeharra | Leioako 20 urteko gazte bat hil da gaur 06:00ak inguruan Santurdejon (Errioxa, Espainia) gertatutako auto istripuan. Iturri ofizialen arabera, LR-413 errepidetik atera da autoa herriaren sarreran, eta irauli egin da. Ibilgailuaren barruan zihoazen beste bi lagun Logroñoko San Pedro ospitalera eraman dituzte, zaurituta.
Autoa gidatzen ari zena da hildakoa. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202475/robert-f-kennedy-hil-zuena-baldintzapean-aske-uztearen-alde-bozkatu-dute.htm | Mundua | Robert F. Kennedy hil zuena baldintzapean aske uztearen alde bozkatu dute | 1968tik dago preso Sirhan Sirhan. Kaliforniako baldintzapeko askatasunaren batzordeko talde batek bozkatu du alde, eta orain batzordeak berak erabakia berrikusi beharko du. Kennedyren familia baldintzapean aske uztearen alde dago. | Robert F. Kennedy hil zuena baldintzapean aske uztearen alde bozkatu dute. 1968tik dago preso Sirhan Sirhan. Kaliforniako baldintzapeko askatasunaren batzordeko talde batek bozkatu du alde, eta orain batzordeak berak erabakia berrikusi beharko du. Kennedyren familia baldintzapean aske uztearen alde dago. | Robert F. Kennedy 1968ko AEBetako presidentetzarako hauteskundeetan ezustekorik ezean Alderdi Demokrataren hautagaia izatekoa zena hil zuten urte bereko ekainaren 6an, tiroz, Los Angelesen. Sirhan Sirhani egotzi zioten AEBetako presidente izandako John F. Kennedyren (1917-1963) anaiaren hilketa, eta bizi osorako zigorra ezarri zioten. Orduz geroztik, kartzelan dago. Baina Kaliforniako baldintzapeko askatasunaren batzordeko talde batek hura behin-behinean aske uztearen alde bozkatu du. The Washington Post egunkariaren arabera, Kennedyren beraren senideak Sirhan Sirhan aske uztearen alde daude.
Kennedy, tirokatua izan eta gero.
Nolanahi ere, ostiralean talde horretako bi pertsonak hartutako erabakiak ez du esan nahi 53 urteren ondoren aske geldituko denik. Hasteko, batzordeak berak erabakia berrikusi beharko du osoko bilkura batean. 90 eguneko epea dauka horretarako. Eta, gero, Kaliforniako gobernadore Gavin Newsomek beste 30 egun edukiko ditu osoko bilkurak erabakitakoari eusteko, deliberazioa aldatzeko, edo atzera erabakia batzordera itzultzeko. 1975az geroztik hamasei aldiz eskatu du zigortuak askatu dezaten, baina beti ukatu diote. Haren anaia baten hitzak aipatuz, The Washington Post-ek kaleratu du batzordeko taldeak ebatzi duela zigortua jada ez dela «mehatxu bat» gizartearentzat.«Mende erdi baino gehiago igaro da. Eta gazte oldarkor hura jada ez da existitzen. Kennedy munduaren itxaropena zen... Eta nik hari eta denei min egin nien», adierazi zuen Sirhan Sirhan 77 urtekoak, AEBetako hedabideak jaso duenez.
Sirhan Sirhan, atxilotua izan ondoren.
Hasieran heriotza zigorra ezarri zioten, baina Kaliforniako estatuak neurri hori bertan behera utzi zuen 1972an, eta, hortaz, zigorra aldatu zioten Sirhani. Eraila izan aurretik, senataria izan zen Kennedy AEBetako Kongresuan, baita AEBetako fiskal nagusia ere 1961etik 1964ra, haren anaia presidente zen garaian. Haren anaia ere tiroz hil zuten. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202476/hego-euskal-herrian-266-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian 266 positibo atzeman dituzte | Joan den ekainaren 29tik atzemandako kopururik txikiena da. | Hego Euskal Herrian 266 positibo atzeman dituzte. Joan den ekainaren 29tik atzemandako kopururik txikiena da. | Beherantz jarraitzen du kutsatu kopuruak Hego Euskal Herrian. Atzo, Osakidetzak eta Osasunbideak egindako probetan 266 positibo atzeman zituzten; joan den ekainaren 29tik atzemandako kopururik txikiena da. Denera 5.308 proba egin zituzten, eta, ondorioz, positibo tasa %5 da.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 116. Gipuzkoan 62 izan ziren, Nafarroan 54, eta Araban 22. Horiez gain, Osakidetzak Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik kanpokoak diren lagunen artean beste hamabi positibo atzeman zituen.
Ospitaleei dagokienez, berriz, antzeko jarraitzen du presioak. Atzo 36 lagun erietxeratu zituzten Hegoaldean COVID-19aren ondorioz, eta 96 lagun daude oraindik ere ZIUetan, atzo baino bat gehiago. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202477/sanceten-grinak-hauspotu-du-athletic-0-1.htm | Kirola | Sanceten grinak hauspotu du Athletic (0-1) | Zuri-gorriek partida serioa jokatu dute Vigon, eta Celtaren opari bat baliatu dute sasoiko lehen garaipen lortzeko | Sanceten grinak hauspotu du Athletic (0-1). Zuri-gorriek partida serioa jokatu dute Vigon, eta Celtaren opari bat baliatu dute sasoiko lehen garaipen lortzeko | Golak. 0-1: Williamsek (34. min.). Epailea. Mateu Lahoz. Txartel horia Celtako Braisi eta Beltrani eta Athleticeko Simoni. Bestelakoak. 5.492 ikusle Balaidos Vigoko estadioan.
Athletic lasai iritsiko da denboraldiko lehen eten luzera. Lehen jardunaldietako itxura ona garaipen bilakatzea behar zuen eta Vigon puztu du puntu uzta --bost lortu ditu hiru partidatan--. Ez du partida bikainik egin, baina bai serioa. Atzean sendo aritu da, Celta deseroso jokatzera behartuz, eta erasoan aurkarien huts bat baliatu partidako gol bakarra sartzeko (34. min.). Aidoo etxekoen erdiko atzelariak baloi inozo bat galdu du Oihan Sanceten presioaren aurrean, eta haren pasea sareetara bidali du Iñaki Williamsek.
Azken asteetako eztabaida inozoa izan da Williams goleatzailea den ala ez. Egia da sekulako aurrelari senik ez duela, baina beste bertute handi batzuk ditu, eta asko ematen dio taldeari. Golean, esaterako, oso ondo jarraitu du jokaldia eta patxada izan du jaurtitzean. Golaren meritu handiena, dena den, Sancetena izan da. Indarrak iraun dioten bitartean partida ikusgarria egin du. Hura da taldearen albiste onena sasoia hasiera honetan.
Celta hobea izan da lehen zatian. Baloia kontrolpean izan du eta Athleticen baino aukera gehiago izan ditu. Nolitok eta Santi Minak susto bana eman dute lehen ordu erdian baina ez dute Iñigo Simon izutu. Marcelinok haren aldeko aukera egin du eta atearen jabea zein izango den argi utzi du. Etxekoak hobekien zeudenean iritsi da Athleticen gola. Esan bezala presioak bere fruitua eman du, eta zuri-gorriek ondo kudeatu dute aldea atsedenaldira arte.
Bigarren zatia ezberdina izan da. Emaitza alde, Athleticek konfiantza handiagoz jokatu du, eta gaina hartu dio aurkariai. Atzean itxaron dio Celtari, kontraerasoaren bila. Gola ere sartu du zatia hasi eta berehala (49. min.), baina Mateu Lahoz epaileak ez du ontzat eman VARa begiratu ondoren. Berenguerrek buruz buruko jokaldi bikaina egin eta haren erdiraketa sareetara bidali du Williamsek. Jokaldian, baina, falta egin dio Denis Suarezi. Ez zen beharrezkoa, izkin egina zion ordurako, baina bai, besoarekin falta egin dio.
Bigarren zatiak aurrera egin ahala partida ireki egin da. Celtak itsu-itsuan egin du aurrera eta zulo asko utzi ditu atzean. Athleticek bigarren gola sartzeko aukera garbiak izan ditu, baina ez ditu baliatu. Etxekoek ere estu hartu dute Simon, baina Athleticek ondo kudeatu ditu azken minutuak eta ez du gehiegi sufritu. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202478/izana-berreskuratu-du-romain-bardetek.htm | Kirola | Izana berreskuratu du Romain Bardetek | Frantziarrak irabazi du Vueltako 14. etapa, ihesaldiaz baliatuz. Faboritoak ez dira ia mugitu maldan gora, eta Eikingek sailkapeneko lehen postuari eutsi ahal izan dio | Izana berreskuratu du Romain Bardetek. Frantziarrak irabazi du Vueltako 14. etapa, ihesaldiaz baliatuz. Faboritoak ez dira ia mugitu maldan gora, eta Eikingek sailkapeneko lehen postuari eutsi ahal izan dio | Izenarekin ez da aski itzuli handi batean garaipena lortzeko. Hori ongi daki Romain Bardetek (DSM). Tropeleko igotzailerik sonatuenetako bat da frantziarra, bi aldiz bukatu baitu Tourra hiru onenen artean. Alta, aspaldi zegoen hiru asteko itzuli batean besoak altxatu gabe; 2017ko Tourrekoa zuen azken etapa garaipena. Luze ari zen jotzen itxaronaldia, baina pazientzia izan du Bardetek, eta egonarri berarekin irabazi zdu Vueltako 14. etapa. Haren izena zen sona handienekoa eguneko ihesaldia osatu duten hemezortzi ziklisten artean; alegia, hari so zeuden iheskide guztiak. Aurkarien erasoek ez dute itsutu frantziarra, eta nagusitasunez gailendu da Pico Villuercasen. Aurrenekoz igo dute mendate hori; Bardeten izenak distira emango dio historia liburuetan. Distiratsutik gutxi izan du ordea, hautagai handien lehiak. Bazegoen zuhaitza non astindu: Villuercasen bertan, hara heldu aurretik zegoen zati gorabeheratsuan, helmugatik 70 kilometrora igo duten Ballesteroseko horma ikusgarrian... Alabaina, onenek ez dute lasterketa apurtzeko borondaterik erakutsi. Eraso bakarra izan da haien artean, Miguel Angel Lopezek (Movistar) helmugarako bi kilometrora egin duena. Eta hutsala izan da kolonbiarraren ahalegin berantiarra, lau segundo besterik ez baitizkio urratu Primoz Roglici (Jumbo Visma), oraintxe lasterketa irabazteko faborito nagusia denari. Elastiko gorria ez dago, aitzitik, haren soinean: Odd Christian Eikingek (Wanty) darama. Liskarrik ez denez izan oilarren artean, norvegiarrak arazo handiegirik gabe eutsi dio lidertzari. Liderrek ez bezala, iheslariek zukutu dute ibilbidea. Multzo jendetsua osatu dute etaparen hasieran; han ziren, besteak beste, Bardet bera, Aritz Bagues (Caja Rural), Xabier Mikel Azparren (Euskaltel), Tom Pidcock (Ineos), Clement Champoussin (Ag2r), Jay Vine (Alpecin) eta Jesus Herrada (Cofidis). Nahiko batera igaro dute Ballesteroseko horma, baina jaitsieraren ostean, tartea zabaldu dute Nicolas Prodhommek (Ag2r) eta Dani Navarrok (Burgos BH), eta 50 segundoren abantaila lortu. Vineren itzulera miragarria Lehia handia izan daiheslarien artean, baina azken igoerara buruan iristea lortu du Prodhommek, minutu inguruko errentarekin. Bardet, aldiz, ez da gehiegi urduritu: zatirik gogorrenaren aurretik egin du bat lasterketa buruarekin, eta sei kilometro falta zirenean gelditu da bakarrik. Frantziarrak bere lehen garaipena ospatu du Vueltan. Bigarren Herrada sartu da, eta hirugarren Vine, dortsalak zintzilik zuela. Oso eroriko arriskutsua izan du taldeko autoari helduta zela, eta halere, gai izan da berriro lasterketan sartu, eta etaparen lehian egoteko. Hamar minututik gorako atzerapenarekin iritsi dira faboritoak. Lasai hartu dute eguna. Bestela izan daiteke igandean, Navalmoral de la Mata eta El Barraco artean jokatuko den etapa menditsuan. Lau igoera kateatuko dituzte, horietatik bi lehen mailakoak. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202479/santurtzi-azkarrena-aresen.htm | Kirola | Santurtzi azkarrena Aresen | Sotera ontziak denboraldiko bosgarren bandera irabazi du, Hondarribiari azken txanpan nagusitu ostean, Eusko Label ligako hamazazpigarren jardunaldian, Aresen (Galizia); 74 ehunen besterik ez dizkio atera Ama Guadalupekoa traineruari, eta bostera du orain sailkapen nagusian. Zarautzek maila galdu du, eta KAE 1era jaitsi da. | Santurtzi azkarrena Aresen. Sotera ontziak denboraldiko bosgarren bandera irabazi du, Hondarribiari azken txanpan nagusitu ostean, Eusko Label ligako hamazazpigarren jardunaldian, Aresen (Galizia); 74 ehunen besterik ez dizkio atera Ama Guadalupekoa traineruari, eta bostera du orain sailkapen nagusian. Zarautzek maila galdu du, eta KAE 1era jaitsi da. | Santurtzik bi asteburu zeramatzan banderarik irabazi gabe, eta orain arte Eusko Label ligako talderik indartsuena izanagatik, Sotera ontzian dabilen arraunlariarentzat ez da bat ere samurra izaten lau estropadetan trapurik ez etxeratzea. Bada, Iker Zabala eta haren kuadrillak ez dute irabazlearen sena galdu. Aresen nagusitu dira gaur, Eusko Label ligako hamazazpigarren jardunaldian. Eta nola gainera. Santurtzik eta Hondarribiak aurtengo denboraldiko buruz buruko lehiarik handiena izan dute helmugara arte, arraunzaleen gozagarrirako. Santurtziarrek, Gorka Aranberriren gidaritzapean, sekulako joaldia egin eta gero, Hondarribiari aurrea hartu eta azkarrenak izan dira; 74 ehunen besterik ez dira egon ligako lehen bi talde indartsuen artean.
Galizian ohikoa den bezala, mendebaleko haize petrala zebilen, eta eremua itsaso betean ez dagoenez, barrualdean bezala egin zuten arraun, olatu ale txiki apurren artean; halere, kanpoko balizetan bazen mugimendurik. Patroientzat galtza bete lan ontzia gogortuta eramateko. Haizeak lehenengo kaletik laugarrenerako norabidea zuzenez, estropadako aurreneko bi minutuetan lehendabiziko kalean zihoazen ontziek babes gehiago zuten kanpoko kaleetakoek baino. Lehen txandan Isuntzak aurreneko kaletik egindako lan onari Cabok segida eman zion bigarrenean. Hondarribia joan zen kale horretatik ohorezko txandan, eta ondo baino hobeto ekin zion lehen txanpari. Ama Guadalupekoa ontziaren ondoan, Donostiarra, Santurtzi eta Zierbena zihoazen, hurrenez hurren. Hasieratik, Hondarribiaren eta Santurtziren traineruen brankak estropada burua partekatzen ari ziren. Dena den, Zierbena ez zen aparte. Donostiarrak, aldiz, hiru segundoko atzerapena zuen ordurako.
Kanporanzko luzean, istriborreko arraunlariek pala uretatik garbi ateratzeko lan nekeza zuten. Santurtzi eta Hondarribia ia parean heldu dira lehen ziabogara, baina Ioseba Amunarriz berdeen patroiak Aranberrik baino ziaboga estuagoa eta azkarrago egin du; zehazki, segundo bateko errenta hartu du Mikel Orbañanosen taldeak. Zierbena hirura zen, eta Donostiarra seira. Minutuak aurrera joan ahala, estropada bitan hautsi da; Hondarribia eta Santurtzi aurretik, eta Zierbena eta Donostiarra atzetik. Aurreko bi oilarren arteko borrokan, GPS dantzari zebilen; une batzuetan Hondarribiari segundo bateko errenta ematen zion gailuak, baina segituan Santurtzi parean jartzen zen. Kuadrilla bakoitza zintzo demonio lanean ari ziren, beren arraunketari segika. Hirugarren ziabogara, Sotera ontzia pare bat tosta aurretik heldu zen. Azken luze zirraragarria falta zen bandera nork eramango zuen jakitek.
Amunarriz Hondarribiko patroiak istriborrera joateko inongo eragozpenik ez zuen, eta haizearen norabideari segika, hirugarren kalerako norabidea hartu zuen, Santurtziren ondoan jartzeraino. Segundo bakarreko aldea zuten berdeek; huskeria batzuetan; nahikoa besteetan. Apurka-apurka, bi ontzietan hankean zihoazen arraunlariek palakadaren erritmoa sarritzen joan dira. Azken 400 metrotan, biak ala biak herio bizian joan dira, lehertzera. Ama Guadalupekoa traineruaren branka aurretik zen, baina Sotera ontzia azkarrago zihoan, harik eta parean jarri eta lehena helmugaratu den arte. Garaipena eta puntu bat gehiago sailkapen nagusian; hiru jardunaldiren faltan bostera du orain Hondarribia. Donostiarra hirugarrena izan da; Zierbernak, aldiz, seigarren egin du, eta bigarren txandatik ariko da bihar, Moañan (12:13, ETB 1). Talde horren ordez, Cabok egingo du arraun ohorezko txandan.
Hain justu, Cabok eta Oriok bigarren txanda irabazteko borroka handia izan dute. Azken ziaboga, galiziarrek lau segundoko abantaila zuten oriotarrekiko, baina itzulerako luzean, apurka-apurka, San Nikolas ontzia aldea murrizten joan da, azken txanpan ia parean egoteraino. Amaieran, ordea, Caboko gorriak nagusitu dira, eta 44 ehunen besterik ez dizkiote atera Jon Salsamendiren taldeari. Hirugarren postuan Urdaibai sailkatu da, zortzi segundora, eta Ondarroak 32 segundoko atzerapena izan du; estropadako sailkapen nagusian bederatzigarren amaitu du.
Lehen txandan, Isuntza izan da azkarrena, baina Aresek azken palakada arte ez du amore eman; segundo bakarreko aldeaz nagusitu da Lekittarra, eta gaur bigarren txandan ariko da, Moañan. Hain justu, errenta bera atera dio Tiranek Zarautzi, atzetik aurrerako estropada egin ostean. Azken estropadaren faltan, sailkapen nagusian, hamabi puntura handitu da Tiranen eta Zarautzen arteko aldea, galiziarren alde. Horrenbestez, Enbata ontziak maila galdu du, eta KAE 1 ligara jaitsi da, Eusko Label ligan bi urtez aritu ostean. Moañako taldeak, berriz, jaitsierako kanporaketak jokatuko ditu, biak Bizkaian: irailaren 18an, Bermeon, eta irailaren 19an, Portugaleten.
Areseko estropada
1. Santurtzi 19.56,94
2. Hondarribia 0,74ra
3. Donostiarra 18,70era
4. Cabo 21,70ra
5. Orio 22,14ra
6. Zierbena 23,38ra
7. Urdaibai 30,70era
8. Isuntza 53,41ra
9. Ondarroa 54,24ra
10. Ares 54,95era
11. Tiran 1.12.75era
12. Zarautz 1.14.77ra
Eusko Label ligako sailkapen nagusia
1. Santurtzi 181 puntu
2. Hondarribia 176 pt.
3. Donostiarra 155 pt.
4. Zierbena 148 pt
5. Orio 148 pt.
6. Urdaibai 128 pt.
7. Ondarroa 92 pt.
8. Cabo da Cruz 90 pt.
9. Ares 76 pt.
10. Isuntza 72 pt.
11. Tiran 51 pt.
12. Zarautz 39 pt.
ETE eta KAE 2 ligak, kito Atzo amaitu ziren ETE eta KAE 2 ligak. Emakumezkoek Erandion (Bizkaia) izan zuten azken estropada, eta Tolosaldea ligako txapeldunak hamargarren bandera irabazi zuen. Talde horrekin batera, Deustu ariko da Euskotren ligako igoerako kanporaketan.
KAE 2 ligan, bestalde, Hondarribia B nagusitu zen Colindresen (Espainia), sasoi honetan bigarrenez. Busturialdea KAE 1 ligan ariko da datorren denboraldian; Portugalete eta Hondarribia B, berriz, igoerako kanporaketan ariko dira. KAE 1eko Castro eta Camargorekin batera. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202480/ehunka-herritarrek-ertzaintzaren-jokabidea-arbuiatu-dute-donostian.htm | Gizartea | Ehunka herritarrek Ertzaintzaren jokabidea arbuiatu dute Donostian | Manifestazio bat egin dute Errepresiorik ez lelopean, Parte Zaharra Aske taldeak deituta. | Ehunka herritarrek Ertzaintzaren jokabidea arbuiatu dute Donostian. Manifestazio bat egin dute Errepresiorik ez lelopean, Parte Zaharra Aske taldeak deituta. | Donostian ez zen Aste Nagusirik ospatu hala zegokion astean, abuztuaren 14tik 22ra bitartean, baina Ertzaintzak 40 pertsona atxilotu eta 63 ikerketapean jarri zituen, istiluak eragitea egotzita. Parte Zaharra Aske taldeak, ordea, Ertzaintzaren zenbait portaera txarretsi ditu, eta, kolektiboak deituta, manifestazio bat egin dute Donostiako Parte Zaharrean, Errepresiorik ez, Alde zaharra bizirik lelopean.
Konstituzio plazan elkartzera deitu zuen Parte Zaharra Aske taldeak, eta ehunka herritarrek egin dute bat deialdiarekin. Ibilbidean zehar, protestara batutakoek «gazteak gara, ez terroristak». «ez, ez, ez, errepresiorik ez», eta «Iñigo Cabacas, gogoan zaitugu» oihukatu dute, besteak beste. EAJren eta PSE-EEren aurka ere agertu dira.
Martxa amaierako hitzartzean, Ertzaintzaren jokabidea kritikatu dute: «Identifikazio arbitrarioak egon dira une oro, aurrekari penalak dituzten pertsonen zuzeneko atxiloketak eman dira, etxera zihoazen langile ugariren kontra ere oldartu dira, eta gazte ugari jipoitu dituzte atxiloketen unean eta komisaldegian». Protestara deitzeko oharrean, gainera, jakinarazi zuten «adin txikikoak gurasoen presentziarik gabe kalabozoetan autoinkulpazioak sinatzera bultzatu» zituztela.
Antolatzaileek ohartarazi dute «errepresioari modu kolektiboan aurre egiteko beharra» azpimarratu nahi dutela: «Manipulazio mediatikoaren zein inpunitate polizialaren aurrean, elkartasuna antolatzen jarraitzeko borondatean berresten gara».
Ia lau urteko eskaera
Gaur bertan, beste hiru herritar atxilotu dituzte Donostian bertan eta Andoainen (Gipuzkoa), COVID-19aren aurkako neurriak ez betetzea eta Poliziaren aurrean oldartzea egotzita. Zehazki, desordena publikoak eragitea eta agintearen aurkako atentatua egitea leporatu diete. 26 eta 23 urte dituzte Donostian atxilotutako biek, eta 21 ditu Andoainen atzemandakoak. Hirurak utzi dituzte libre ordu batzuk geroago.
Iruñean ere izan ziren liskarrak ostegunetik ostiralerako goizaldean, eta 11 lagun eraman zituzten atxilo. Iruñeko 2. Instrukzio Auzitegiko epaileak baldintzapean aske utzi ditu horietako sei, baina debekatu egin die Iruñeko Alde Zaharrera sartzea irailaren 9ra arte. Egun horretan egingo dute gertatutakoari buruzko epaiketa.
Hala ere, fiskalak gailu arriskutsu batekin eginiko atentatu delitu bat egotzi die seiei, eta hiru urte eta hamar hilabeteko zigorra eskatuko du horientzat. Beste atxilotuentzat erresistentzia jartzea eta lesioak eragitea egotzi diete, eta bi eta hamar hilabete arteko zigorrak eskatu ditu horientzat. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202481/indar-errepresiboak-euskal-herritik-joateko-eskatu-dute-ospa-egunean.htm | Politika | «Indar errepresiboak» Euskal Herritik joateko eskatu dute Ospa Egunean | Ehunka herritarrek bat egin dute Altsasun eginiko manifestazio batean. Ospa Egunaren hamargarren edizioa izan da aurtengoa. | «Indar errepresiboak» Euskal Herritik joateko eskatu dute Ospa Egunean. Ehunka herritarrek bat egin dute Altsasun eginiko manifestazio batean. Ospa Egunaren hamargarren edizioa izan da aurtengoa. | Ehunka herritar elkartu dira Altsasun (Nafarroa), urteroko legez, Ospa Egunarekin bat egiteko. Hamargarren edizioa zuen aurtengoak, eta hiru egunez ikusgai jarri dute mobilizazioari buruzko erakusketa bat. Halere, gaur arratsaldean eginiko manifestazioak mamitu du aurtengo deialdi nagusia, eta protestan elkartutakoek eskatu dute «indar errepresiboek» Euskal Herritik alde egin dezatela.
Errepresioaren kontrako borrokak darrai lelopean abiatu da martxa, 19:00etan eta hiru ilaratan, eta ia ordubete geroago heldu da Foruen plazara. Bidean, manifestariek «herriak ez du barkatuko», «alde hemendik», «indar errepresiboak kanpora» eta beste oihu batzuk deiadarkatu dituzte. Amaieran, txalaparta hotsek eta txaloek egin diote ongietorria manifestazio buruari.
Aurtengo ediziorako osatu duten kartelean, George Orwellen 1984 nobelari egin diote erreferentzia, 1 eta 9 zenbakien gainean 2 eta 0 zifrak jarrita. Azaldu dutenez, Orwellena «fikzio zahar bat izan arren, egungo kontrol sozialaren areagotzea, isunak, manipulazio ereduak... gure azalean jasaten dugun errealitate baten isla da».
Guardia Zibilaren elkarte batzuek, eskuin unionistako alderdiek eta beste kolektibo batzuek Ospa Egunaren aurka jo dute aurten ere, eta hura debekatzeko eskatu. Horren aurrean, Javier Ollo alkateak «adierazpen eta elkartze askatasunen» barruan kokatu du Ospa Eguna, eranstearekin batera «herritar gehienek» ez dutela bat egiten ekimenarekin. |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202482/elkarretaratzea-egin-dute-itsasun-neska-baten-aurkako-eraso-sexista-arbuiatzeko.htm | Gizartea | Elkarretaratzea egin dute Itsasun, neska baten aurkako eraso sexista arbuiatzeko | Elkarretaratzea egin dute Itsasun, neska baten aurkako eraso sexista arbuiatzeko. | Dozenaka lagun batu dira gaur arratsean Itsasun, Lapurdin, neskato bati eginiko erasoa arbuiatzeko. Ez Itsasun ez nehun lelopean egin dute protesta.
Adingabea da biktima, eta salatu zuen gizon batek ukituak egin zizkiola eta sexu harremanak izateko eskatu ziola. | |
2021-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/202483/hiru-puntuak-eta-lepoko-txuri-urdinak-zerura.htm | Kirola | Hiru puntuak, eta lepoko txuri-urdinak zerura | Realak Levanteri irabazi dio, eta sasoiko bigarren garaipena lortu du. Azken bi jardunaldietan, bi gol egin eta bi jaso ditu. Alex Sorloth lehen aldiz aritu da txuri-urdinekin. | Hiru puntuak, eta lepoko txuri-urdinak zerura. Realak Levanteri irabazi dio, eta sasoiko bigarren garaipena lortu du. Azken bi jardunaldietan, bi gol egin eta bi jaso ditu. Alex Sorloth lehen aldiz aritu da txuri-urdinekin. | Futboleko emaitza baten berri jakiteko, ez da partida baten amaieran hura jokatu den estadioko atera gerturatzea bezalakorik. Handik irteten diren zaleen aldarteak agerian uzten du taldeak helburua lortu duen ala ez. Barruan gozatu duten ala ez. Realeko jarraitzaileak Anoetara itzuli direnez geroztik, dena izan da bozkario estadioa uzterakoan. Bi neurketa jokatu, eta bi garaipen eskuratu dituzte. Gaur, 1-0 menderatu dute Levante.
Oraindik murritza da estadioetara joan daitezkeen zaleen kopurua. Leporaino beteta egoteko baimenik ez da, oraingoz. Azken aldiz mukuru beteta zenetik mende bat igaro dela dirudi, eta, gainera, 2020ko martxoan estadiora joaten ziren bazkide batzuk ez dira sekula itzuliko. Eten luze baten ondorioak dira. Denboraren joana omen da bizitzaren lege gorena. Onartu beharra dago.
Gaur Anoetan izan direnen artean, ordea, lehengo lepotik burua. Batzuk aurreko astean ere han izan ziren, Hiru puntuak bildu izana ospatu zuten. Gaurkoan ere, berdin. Realeko lepokoak airean ibili zituzten. Zerua txuri-urdina izan da.
Bederatzitik sei puntu eskuratu dituzte donostiarrek. Hiru jardunalditik bi irabazi, eta bat galdu dute. Justuko garaipena eskuratu dute (1-0), baina garaipena, azken finean. Aurrekoan Rayo Vallecanoren aurka bezala. Lehengo asteko lanarekin gustura geratu zela esan zuen Imanol Alguacil teknikariak, eta, akaso, horregatik hautatu du hamaikako berbera Levanteren aurka aritzeko. Distira baino, sailkapeneko kokapen erosoa lehenetsi du prestatzaile oriotarrak.
Izan ere, Realak urrun du lehengo joko dotorea. Eraginkortasunaren aldeko apustua egin du, eta oraingoz, emaitzak lortzen ari da. Defentsako jarduna izan da txuri-urdinen lan azpimarragarriena: Aritz Elustondok eta Robin Le Normandek birritan pentsatu gabe moztu dituzte Levanteren erasoko jokaldiak, eta bisitariek zigorra eskatu badute ere, ez da halakorik izan: maila oso onean aritu dira erdiko atzelariak.
Defentsako lan sendoari erasoko jokalarien printzak gehitu zaizkie. Realak ez du lehengo erritmorik eta bizitasunik. Hori bai, une jakinetan aldeak markatzen dakiten jokalariek dituzte. Partidako gol bakarra izan dahorren adibide. Lehen zatiko 42. minutuan ezker hegaletik jokaldi bat antolatu dute etxekoek, eta David Silvak orpoz emandako baloia indarrez errematatu du Ander Barrenetxeak. Donostiarrak gola egin, eta garaipenerako bidean jarri du bere taldea.
Hortik aurrera, partidak gora-behera handiak izan ditu. Alex Remirok huts egin du zenbait irteeretan, eta atzeko lerroak lan asko egin behar izan du. Haatik, bigarren zatian neurketa grisa jokatu duten bi taldeek, eta Realak azken minutuetan izandako oldarraldiak bigarren gola egiteko bidean jarri ditu txuri-urdinak. Ez dute lortu.
Lehen hartu-emana
Realak aldeak handitu nahi izan ditu baina zutoinak, lehenik, eta Alexander Sorlothen saialdiak, gero, ez dute emaitza onik izan. Aurrelari norvegiarra gaur aritu da Realarekin estreinako aldiz. Norgehiagokaren azken zatian zelairatu da. Oraindik badu denbora bere maila agerian uzteko.
Robert Navarro izan da beste berritasun nagusia. Jokalari kataluniarrak joan zen urteko abenduan jokatu zituen lehen minutuak Espainiako Ligan, Realaren elastikoa soinean, baina orduko ordu erdia baino emankorragoa izan dira oraingo hamar minutuak.
Izan ere, gola sartzeko aukera izan dui, eta lortu ez badu ere, irabazi egin du Realak. Gustura mintzatu da Imanol teknikaria norgehiagokaren amaieran: «Pozik nago. Bi partida segidan irabazi ditugu, atea hutsean mantenduta. Bi gol egin ditugu bi partidetan baina sei puntu lortu ditugu. Gol gehiago ezin baldin baditugu egin, ona da alerik ez jaostzea». Halaber , Imanolek «taldearen jarrea» goratu du.
PSV, Europako lehen arerio
Espainiako liga abian, Europa liga da Realak hasiko duen hurrengo txapelketa. UEFA erakundeak atzo eman zuten argitara multzoen faseko egutegia. Imanolen taldeak etxetik kanpora hasiko du txapelketa, PSV EIndhovenen zelaian, Herbehereetan. Irailaren 16an jokatuko da norgehiagoka hori (21:00). Bi aste geroago, hilaren 30ean jokatuko du Anoetako lehen neurketa, Monakoren aurka (18:45). Hirugarren jardunaldia urriaren 21ean jokatuko da, eta donostiarrak Sturm Grazen zelaian ariko dira (21:00). Berriz ere austriarren kontra jokatuz ekin dio bigarren itzuliari: Azaroaren 4an, Anoetan (18:45). Bi aste geroago ariko da Monakon (21:00), eta abenduaren 9an amaituko du multzoen fasea, etxean, PSV Eindhoven jasoz (18:45). Realeko zaleek irrikaz itxaron dute egutegia, taldea kontinentean zehar segitzerik izango duten jakin ez arren. Irail hasieran hartuko dute horren inguruko erabaki bat. Aurreko sasoian, ez zuten bidaiatu. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202503/donostian-beste-hamabost-lagun-atxilotu-dituzte-bart.htm | Gizartea | Donostian beste hamabost lagun atxilotu dituzte bart | Hernanin ere pertsona bat atxilotu dute. Atxilotuei desordena publikoak eragitea eta agenteen aurka egitea egozten diete. | Donostian beste hamabost lagun atxilotu dituzte bart. Hernanin ere pertsona bat atxilotu dute. Atxilotuei desordena publikoak eragitea eta agenteen aurka egitea egozten diete. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bart gauean ere istiluak izan dira Donostian. Haren arabera, gaueko ordu biak aldera hasi dira lehen liskarrak, gazte multzo bat Parte Zaharrean zeuden ertzainei eta udaltzainei gauzak jaurtitzen hasi denean.
Bi orduz luzatu dira istiluak, eta bitarte horretan edukiontziak gurutzatu eta erre dituzte, besteak beste. Ertzaintzak istiluen aurkako materialarekin erantzun du. Hala, hamabost lagun atxilotu dituzte, desordena publikoak eragitea eta agenteen aurka egitea egotzita.
Goizeko laurak aldera Hernaniko (Gipuzkoa) Txantxila auzoan ere izan dira istiluak, eta lagun bat atxilotu du Ertzaintzak. Poliziak azaldu du jende pilaketak zeudelako bertaratu dela hara.
Donostiako Udaleko eta Eusko Jaurlaritzako ordezkariek argi utzi zuten joan den astean zein den euren jarrera: udaltzainak eta ertzaintzak erabat babestea, eta gertakariak gaitzestea. Gaur jarrera berarekin jarraituko dutela berretsi du Eneko Goia alkateak, goizean idatzi duen txioan: «Ez dago eskubiderik. Gutxi batzuk egiten dakiten bakarra egin dute berriz ere: hiria hondatu eta bizilagunen bizimodua aztoratu. Nire gaitzespenik gogorrena, eta nire babes guztia udaltzain eta ertzainei. Nahikoa da!», idatzi du.
Ildo beretik jo du Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak. Esan du gauez ikusi ahal izan diren jokabideak «soberan» daudela, eta arriskuan jartzen dutela «guztion osasuna»: «Gutxiengoa dira, baina min handia egiten dute bizikidetzarako oinarrizko arauak hautsita».
Ertzaintzaren jokabidearen aurka
Atzo arratsaldean, Parte Zaharra Aske taldeak deituta, Ertzaintzaren zenbait portaera txarretsi zituzten ehunka lagunek Donostian. Manifestazio bat egin zuten Errepresiorik ez, Alde zaharra bizirik lelopean. Donostian ez zen Aste Nagusirik ospatu hala zegokion astean, abuztuaren 14tik 22ra bitartean, baina Ertzaintzak 40 pertsona atxilotu eta 63 ikerketapean jarri zituen, istiluak eragitea egotzita. Bart gaueko hamalauak eta herenegungo biak gehitu behar zaizkie orain.
Ibilbidean, protestara batutakoek «gazteak gara, ez terroristak», «ez, ez, ez, errepresiorik ez», eta «Iñigo Cabacas, gogoan zaitugu» oihukatu zuten, besteak beste. EAJren eta PSE-EEren aurka ere agertu ziren.
Martxa amaierako hitzartzean, Ertzaintzaren jokabidea kritikatu zuten: «Identifikazio arbitrarioak egin dira une oro, aurrekari penalak dituzten pertsonen zuzeneko atxiloketak egin dira, etxera zihoazen langile ugariren kontra ere oldartu dira, eta gazte ugari jipoitu dituzte atxiloketen unean eta komisarian». Protestara deitzeko oharrean, gainera, jakinarazi zuten «adin txikikoak gurasoen presentziarik gabe kalabozoetan autoinkulpazioak sinatzera bultzatu» dituztela.
Antolatzaileek ohartarazi zuten «errepresioari modu kolektiboan aurre egiteko beharra» azpimarratu nahi zutela: «Manipulazio mediatikoaren zein inpunitate polizialaren aurrean, elkartasuna antolatzen jarraitzeko borondatean berresten gara». |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202504/santurtzik-asteburua-biribildu-du.htm | Kirola | Santurtzik asteburua biribildu du | Denboraldiko seigarren bandera eskuratu du Sotera-k, eta sailkapen nagusian puntu bat gehiago atera dio Hondarribiari. Bi jardunaldi falta dira liga amaitzeko. | Santurtzik asteburua biribildu du. Denboraldiko seigarren bandera eskuratu du Sotera-k, eta sailkapen nagusian puntu bat gehiago atera dio Hondarribiari. Bi jardunaldi falta dira liga amaitzeko. | Santurtzik mahai gainean kolpea jo du asteburu honetan. Bizkaitarrek lau estropada zeramatzaten banderarik astindu gabe, baina beste behin ere argi utzi dute Galizian eurek direla onenak: azken bi garaipenekin, han jokatutako sei estropadetatik lau irabazi dituzte. Denboraldi honetan ligan eskuratu dituzten sei garaipenetatik lau han lortu dituzte santurtziarrek.
Atzo buruz buruko ikusgarriaren protagonistak izan ziren Eusko Label Ligako bi oilarrak, Santurtzi eta Hondarribia, eta antzeko ibili dira gaur ere Moañan (Galizia). Bi horiek dira liga irabazteko hautagaiak, eta erakutsi dute zergatia. Lau puntuko errentarekin hasi zuen asteburua Santurtzik, eta seiko tartearekin itzuliko da Euskal Herrira bi estropadaren faltan.
Gaur, lehen ziabogan, pare-parean ziren moreak eta berdeak, arraunzaleen gozagarrirako. Bigarren luzean hartu du hiru segundoko tartea Santurtzik, eta horri eutsi dio azken txanpara arte. Azkenean, lau segundo atera dizkio Ama Guadalupekoa-ri, eta sei hirugarren izan den Oriori, bigarren txandako garaileari.
Ate joka daude Kontxako Estropadak ere, eta igarri da hori Moañako uretan. Aldaketa ugari egin dituzte entrenatzaile batek baino gehiagok. Hala, izan dira ezohiko emaitzak: laugarren egin du Ondarroak, zortzigarren atzo jaitsiera ziurtatu zuen Zarautzek, eta hamargarren Zierbenak. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202505/athleticek-irabazi-du-euskal-herriko-kopa.htm | Kirola | Athleticek irabazi du Euskal Herriko Kopa | Markagailua iraulita eskuratu dute garaikurra bizkaitarrek. Alaves 8. minutuan aurreratu da Chamorroren gol bati esker, baina bigarren zatian Nekaneren eta Azkonaren golek eman diote garaipena Athletici. | Athleticek irabazi du Euskal Herriko Kopa. Markagailua iraulita eskuratu dute garaikurra bizkaitarrek. Alaves 8. minutuan aurreratu da Chamorroren gol bati esker, baina bigarren zatian Nekaneren eta Azkonaren golek eman diote garaipena Athletici. | Athletic da Euskal Herriko Kopako txapelduna. Txuri-gorriak ziren neurketa irabazteko faboritoak, baina erruz lan egin behar izan dute gaur Zarauzko (Gipuzkoa) Asti futbol zelaian. Iaz igo zen Lehen Mailara Alaves, eta aurtengo Euskal Herria Kopako finalaurrekoan Reala kanporatu zuen. Athleticek, berriz, Eibar kaleratu zuen.
Neurketa hasi eta gutxira sartu du partidako lehen gola Alavesek. Ezkerraldetik jokaldi ona egin dute arabarrek, eta burukada ikusgarri batekin amaitu du jokaldia Chamorrok. Hortik aurrera parekatua izan da lehen zatia, eta ez talde batek, ez besteak ez du izan aukera argirik, baina gehiago izan da Alaves.
Bestelakoa izan da bigarren zatia. Aukerak sortzen hasi da Athletic, eta 62. minutuan Alavesenaren antzeko jokaldi batean berdindu du Nekanek, buruz.
Eta neurketa amaitzeko hamar minutu falta zirela, berriz, garaipenaren gola sartu du Ane Azkona, hura ere buruz. Amaierara arte eutsi dio Athleticek, eta txuri-gorriek eurek altxa dute garaikurra. |
2021-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/202506/osasunak-biderik-zailenetik-irabazi-du-cadizen.htm | Kirola | Osasunak biderik zailenetik irabazi du Cadizen | Gorritxoek luzapenean bi gol sartuta irauli dute markagailua. Denboraldiko lehen garaipena da. | Osasunak biderik zailenetik irabazi du Cadizen. Gorritxoek luzapenean bi gol sartuta irauli dute markagailua. Denboraldiko lehen garaipena da. | 90. minutuan 2-1 galtzen ari zen Osasuna, gaur, Cadizen (Espainia). Aurrekariak ere ez ziren onenak: aurtengo lehen bi partidetan golik sartu gabe zen Jagoba Arrasateren taldea, eta ordura arte sartutako bakarra penaltiz sartu du Kike Garciak 30 minutu lehenago. Futbolean, ordea, edozer gerta daiteke: Osasunak bi gol sartu ditu hurrengo bost minutuetan.
Berdinduta hasi da neurketa. Antzeko jokoa duten bi talde dira Cadiz eta Osasuna, eta nahiago dituzte joko zuzena eta kontraerasoa baloi jabetza baino. Baloi jabetza, gaur, Osasunarentzat izan da, baina kontraerasoan onena Cadiz izan da lehen minutuetan; hala iritsi da gola 16. minutuan. Ruben Garciak baloi bat galdu du zelai erdian, kontraerasoa bikain gidatu du Salvik, eta haren erdiraketa bultza besterik ez du egin behar izan Alex Fernandezek. Markagailu horrekin iritsi dira atsedenaldira.
Bigarren zatian eskuak eta VAR sistema izan dira protagonistak. Hurrengo hiru golak, Cadizen bat eta Osasunaren bi, penalti puntutik iritsi dira, hirurak area barruan baloia eskuarekin ukitzeagatik seinalatuak. Osasunaren lehena Kike Garciak sartu du, eta gutxi geroago Alex Fernandezek Cadizena. Hortik aurrera, atzean sartu da etxeko taldea, eta erasora jokatu dute nafarrek. Kostata, baina penalti moduan iritsi da saria berriz. Bigarrena Roberto Torresek sartu du, 91. minutuan.
Gol erabakigarria ere askotan errepikatu den jokaldi batean eskuratu du Osasunak, atera duen 11. kornerrean. David Garcia izan da golegilea, buruz, eta behar bezala ospatu dute jokalariek, gogoz. Gauzak hala, porrotik gabe iritsi da geldialdira Osasuna, eta lehen hiru puntuak poltsikoratuta.
Cadiz: Ledesma; Akapo, Perea (Haroyan, 45'), Fali, Espino; Alarcon, Salvi (Osmajic, 78'), Iza, Alex Fernandez; Lozano (Cala, 45') eta Negredo (Andone, 68').
Osasuna: Herrera; Vidal, Aridane, David Garcia, Manu Sanchez (Cote, 87'); Oier (Ibañez, 74'), Brasanac, Torro (Barbero, 87'); Ruben Garcia (Torres, 74'), Javi Martinez (Chimy Avila, 61') eta Kike Garcia. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202507/bortxatu-egin-dutela-salatu-du-neska-adingabe-batek-plentzian.htm | Gizartea | Bortxatu egin dutela salatu du neska adingabe batek Plentzian | Bortxaketa larunbatean gertatu zen, 02:30ak aldera. Ertzaintza taldeko bortxaketa bat izan ote zen ikertzen ari da. | Bortxatu egin dutela salatu du neska adingabe batek Plentzian. Bortxaketa larunbatean gertatu zen, 02:30ak aldera. Ertzaintza taldeko bortxaketa bat izan ote zen ikertzen ari da. | Plentziako (Bizkaia) hondartza inguruan egin zioten eraso 17 urteko neskari, larunbatean, 02:30ak aldera. Ertzaintzak ikerketa bat jarri du martxan, taldeko eraso bat izan ote zen argitzeko, baina oraindik ez dute inor atxilotu.
Atzo goizean jarri zuen salaketa biktimak, eta arratsaldean ehunka lagun bildu ziren Sorginen Alabak talde feministak deitutako elkarretaratzera, erasoa gaitzesteko. «Ez dugu inolako eraso matxistarik onartuko», adierazi zuten.
Gaurko bozeramaileen batzarrera deitu du Plentziako Udalak, gertakaria salatzeko ohar bateratu bat kaleratzeko asmoz. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak ere sare sozialen bidez salatu zuen gertakaria: «Beti egongo gara biktimen alde. Ez beti da ez».
Bizkaiko Foru Aldundiak ere bere babesa adierazi dio eraso egin diotenari, eta gertakarien salaketak daukan garrantzia ere azpimarratu du: « Gizarte osoak modu bateratuan horrelako erasoak gaitzestea beharrezkoa da, erasotzaileak sozialki isolatzeko». Horrez gain, nabarmendu du emakumeek gizonek bezainbesteko eskubidea daukatela «espazio publikoaz gozatzeko», eta testuinguruak, edozein izanda ere, ez dituela eraso horiek justifikatzen. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202508/aebek-kabul-bonbardatu-dute-eta-hamar-zibil-hil.htm | Mundua | AEBek Kabul bonbardatu dute, eta hamar zibil hil | 95 estatuk konpromisoa hartu dute Afganistandik irten nahi duten herritarrei laguntzeko. Talibanek iragarri dute neska eta mutilek eskola bereizietara joan beharko dutela. | AEBek Kabul bonbardatu dute, eta hamar zibil hil. 95 estatuk konpromisoa hartu dute Afganistandik irten nahi duten herritarrei laguntzeko. Talibanek iragarri dute neska eta mutilek eskola bereizietara joan beharko dutela. | AEBetako armadaren hegaldiak soilik irteten dira azken orduetan Kabulgo aireportutik. Etxe Zuriak iragarri du beste 500 estatubatuar ateratzeko tokia dutela oraindik, eta Joe Biden presidenteak zehaztu du horiekin batera atera ahalko dituztela AEBei lagundi dieten «hainbat afganiar» ere, azken horien kopurua zehaztu gabe. Hamid Karzai nazioarteko aireportua, ordea, gero eta hutsago dago. Talibanek zorroztu egin dituzte sarrera-irteerak, sartzea ia ezinezko egiteraino. Hala, Afganistandik irten nahi dutenek mugako pasabideetara jo dute, gehienbat Pakistan aldera. Bien bitartean, mundu osoko 95 estatuk hitzeman dute herrialdetik irten nahi dutenei lagunduko dietela AEBetako armada herrialdetik irten ostean ere.
Washingtonek bihar arteko epea du tropa herrialdetik ateratzeko. Hortik aurrera talibanen esku geratuko da segurtasuna. Miliziak, berriz, aurreratu du aste honetan iragarriko duela zein izango den herrialdean aginduko duen behin-behineko gobernua. Hainbat iturriren arabera, ministroen kontseilu bat osatuko lukete, eta Haibatullah Akhundzada izango litzateke haren buru, zeinak presidente batek baino eskumen gehiago izango lituzkeen, lidergo politikoa ez ezik, erlijiosoa ere berea izango litzatekeelako. Akhtar Mansurren albokoa zen Akhundzada, eta haren heriotzaren ondoren hartu zuen taldea zuzentzeko ardura.
Hiriburuan tentsioa da nagusi azken egunetan. Joan den ostegunean EI Estatu Islamikoaren Afganistango adarrak ia 200 lagun hil zituen eraso suizida batean, eta geroztik nazioarteko tropak alerta egoeran dira. Atzo iluntzean AEBetako armadak ustez lehergailuz beteta zegoen ibilgailu bat zartarazi zuen, eta erasoan gutxienez hamar pertsona hil dituzte, guztiak zibilak: besteak beste, hiru haur—. Talibanek gaitzetsi egin dute erasoa, eta salatu inongo potentziak ez duela eskumenik beste herrialde batean halako ekintzak egiteko, aurrez agintariekin hitz egin gabe.
Afganistango gobernu berriaren politikak zer-nolakoak izango diren ere argituz doa egunek aurrera egin ahala. Talibanek eurek berretsi dute aspaldian zurrumurru zena: neskak eta mutilek ezin izango dute ikastetxe beretara joan. Gobernuz kanpoko erakundeek salatu egin dute neurria, eta ohartarazi horrek esan nahi duela neskek ezin izango dutela unibertsitatera joan, ez dagoelako dirurik neskentzako unibertsitate bereiziak egiteko, eta, beraz, mutilek izango dutelako lehentasuna.
Egunerokoa ez da erraza izaten ari herrialdean geratu beste aukerarik izan ez dutenentzat. Talibanak boterera heldu zirenetik, soilik hiru egunez ireki dituzte bankuak, eta horietan ere herritar gutxi batzuek lortu ahal izan dute dirua ateratzea, eta soilik hiriburuan. Gaur, berriz, bulegoak itxita dauzkate, nahiz eta horien kanpoaldean jende andana pilatu den. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202509/labik-erabaki-du-edukiera-handitzea-kultur-gizarte-eta-kirol-jardueretan.htm | Gizartea | Labik erabaki du edukiera handitzea kultur, gizarte eta kirol jardueretan | Orokorrean, %60ko edukiera izango dute lokal eta instalazio guztiek, hainbat muga badaude ere. Neurri berriak etzi sartuko dira indarrean. Txertatuta dauden ikasleek ez dute berrogeialdirik egin beharko. | Labik erabaki du edukiera handitzea kultur, gizarte eta kirol jardueretan. Orokorrean, %60ko edukiera izango dute lokal eta instalazio guztiek, hainbat muga badaude ere. Neurri berriak etzi sartuko dira indarrean. Txertatuta dauden ikasleek ez dute berrogeialdirik egin beharko. | Eusko Jaurlaritzak COVID-19aren hedapena eteteko hartutako neurriak malgutzea erabaki du. Hala jakinarazi dute Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik eta Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek, Labi aholku batzordea bildu ostean egindako prentsaurrekoan. Batez ere, edukieretan izango dute eragina neurri berriek. Orokorrean, lokal eta instalazio guztien edukiera %60ra handituko dute. Halere, aparteko zenbait muga ezarri dituzte jarduera batzuetarako. Ostalaritzaren barnealdean, edukiera muga %50ekoa izango da, eta mahaiko zortzi lagun esertzeko aukera egongo da, sei izan beharrean. Gainera, gizarte, kultura edo kirol ekitaldietan gehienez ere 600 pertsona bildu ahal izango dira barruan direnean, eta 800 pertsona kanpoan badira. 600-5.000 pertsona sar daitezkeen lekuetan 800 pertsona biltzeko aukera emango dute, eta 1.200 pertsona kanpoan; eta 5.000 lagun baino gehiago sar daitezkeen lekuek %30eko edukiera izango dute. Erabakiok asteazkenetik egongo dira indarrean.
Zenbait neurri leundu arren, beste batzuei eustea erabaki dute: hala nola jarduera guztiak 1:00ean amaituko dira; gazte lokalek eta gaueko aisialdikoek itxita jarraituko dute, eta debekatuta egongo da tabernetan barran edo zutik kontsumitzea.
Sagarduik azaldu duenez, pandemiaren bilakaeraren ondorio dira erabaki berriak. «Joera aldaketa argia da», nabarmendu du. Halere, haren hitzetan, joera aldaketa hori ez da hainbeste nabaritzen ari ospitaleetan, eta herritarrak txertatzera eta prebentzio neurriak mantentzera deitu ditu: «Aste erabakigarriak dira bosgarren olatu hau menderatzeko eta seigarren olatua saihesteko».
Txertatuek berrogeialdirik ez
Datorren ikasturtea hasteko astebete pasatxo falta den honetan, ikastetxeetako protokoloan egin dituzten aldaketen berri eman du Bildarratzek. Haren hitzetan, eutsi egingo diete iazko ikasturteko neurri nagusiei: maskara erabili beharko dute oraindik ere, garbitasun eta higiene neurriei eutsiko diete, metro eta erdiko segurtasun distantzia mantenduko dute... Gainera, kazetarien galderei erantzunez, Sagarduik esan du protokoloa herritar guztientzat bera dela; beraz, txertatuta dauden ikasleek ez dute berrogeialdirik egin beharko, positibo eman duen pertsona baten kontaktu estuak izanda ere.
Protokoloaren zenbait puntu nabarmendu ditu Bildarratzek. Esaterako, ikasleak gelan daudenean, Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzan «bizikidetza talde iraunkorrak» osatzeko aukera izango dute. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lehen eta bigarren mailetan, berriz, hiru edo lau ikasleko talde egonkorrak osatzeko aukera edukiko dute, elkarren artean 1,5 metroko distantzia mantenduz. Gainera, jakinarazi duenez, berriro ere ikasleek euskara lantzeko barnetegiak antolatuko dituzte, iaz pandemiagatik bertan behera utzi ostean.
Ikastetxe barruko jarduna ez ezik, eskolaz kanpoko jarduerak ere arautu ditu protokoloak. Besteak beste, ahal den neurrian, eskolako «bizikidetza talde iraunkorrak» mantendu beharko dituzte; metro eta erdiko distantziara egon beharko dute, eta materiala partekatzeko aukera izango dute, baina talde batetik bestera materiala garbituta. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202510/herrika-bilduko-dira-arbonako-okupazioa-atxikitzeko.htm | Gizartea | Herrika bilduko dira Arbonako okupazioa atxikitzeko | Jabeak irailaren 16an eman behar dio SAFER egiturari lehentasunez partzialki erosteko galderaren erantzuna, baiezkoa edo ezezkoa. | Herrika bilduko dira Arbonako okupazioa atxikitzeko. Jabeak irailaren 16an eman behar dio SAFER egiturari lehentasunez partzialki erosteko galderaren erantzuna, baiezkoa edo ezezkoa. | 68 egun pasatu dira Arbonako lurren eta etxearen okupazioa hasi zutenetik. Laborantza lurren saltze prezio espekulatiboa salatzen dute laborariek, eta bitarte horretan herritar anitzek bat egin dute borrokarekin.
Besteak beste, lur horietan baratzezainak plantatzen ahal liratekeela erakusteko, baratzea egin dute ELBk eta Lurzaindiak. Okupazioa sostengatzeko BOST kolektiboa ere sortu berri dute herritar batzuek, eta asmoa da iraileko egun bakoitzeko jendea herrika biltzea okupazioaren atxikitzeko. Egutegi bat osatu dute horretarako.
Jabeak irailaren 16an eman behar dio SAFER egiturari laborantza lurrak lehentasunez partzialki erosteko galderaren erantzuna. Baiezkoa ala ezezkoa: «Determinatuak gara», azaldu dute laborariek.
Ekainaren 23tik
Ekainaren 23tik ELBk eta Lurzaindiak Arbonan okupatzen duten lurrak hamabost hektarea ditu, etxea barne. Laborari bat baino gehiago instalatu daitezke bertan, baratzezaintzan, adibidez. Baina hiru milioi euroan dago salgai, eta diru hori emateko prest den erosleak ez du laborantza proiektu baterako nahi. Lehentasunezko erosketa partziala hamabi hektareako laborantza lurrentzat egin du SAFER egiturak.
Horregatik, ekintzara pasatzea erabaki zuten laborariek. Okupazioarekin hasi ziren lehenik, eta baratze bat landatu zuten ondotik. Uztailaren 13an, ekintza ikusgarri bat ere egin zuten: 125 traktore bildu, eta Miarritzeko (Lapurdi) aireportura abiatu ziren Arbonatik, barekurkuilu operazio batean, eta inguruko errepideetako zirkulazioa kolapsatu zuten. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202511/asteotan-transmisioak-izan-duen-gorakada-oso-kezkagarria-dela-esan-du-omek.htm | Gizartea | Asteotan transmisioak izan duen gorakada «oso kezkagarria» dela esan du OMEk | Europako datuei begira egin du ohartarazpena, eta egoera lotu du, besteak beste, udan jendearen joan-etorriek izan duten igoerarekin | Asteotan transmisioak izan duen gorakada «oso kezkagarria» dela esan du OMEk. Europako datuei begira egin du ohartarazpena, eta egoera lotu du, besteak beste, udan jendearen joan-etorriek izan duten igoerarekin | Kopenhagen gaur egindako agerraldi batean plazaratu du mezua Osasunaren Mundu Erakunde OMEko Europako zuzendari Hans Klugek. Igaro asteotan kontinenteko hainbat tokitan transmisioaren igoera bat egon dela esan du, eta nabarmendu du hainbat motibo daudela horren atzean: birusaren delta aldaerak hedatzeko duen erraztasuna, herrialde askotan murrizketetan egon den arintzea, eta uda sasoian jendearen joan-etorriek izan duten igoera, besteak beste.
Horiez aparte, zenbait tokitan oraindik txertaketa kanpainak ez daudela oso aurreratuta nabarmendu du, eta horrek ere eragina izan duela. Horregatik, adi jarraitzeko deia egin du: «Babesa emateko ildo guztietan irmo jarraitu behar dugu, eta hor daude, adibidez, txertaketa eta maskararen erabilera. Txertoak dira gizarteak berriro ireki eta ekonomiak egonkortzeko bidea».
OMEk 53 herrialde hartzen ditu erakundearen Europako erregioan, eta, Klugek gaur nabarmendu duenez, horietatik 33 herrialdetan igaro hamalau egunetan kasuen intzidentzia metatua %10 igo da, eta ospitaleratzeetan eta heriotzetan ere igoera bat egon da. Izurria hasi zenetik OMEk Europan 64 milioi COVID-19 kasu erregistratu ditu, eta eritasunak eragindako 1,3 milioi heriotza.
Herritarren ia %50 txertatuta daudela esan du Klugek, baina, hala ere, igaro sei asteotan moteldu egin direla txertaketa kanpainak, eta adi erreparatu behar zaiola horri. «Dosien ekoizpena, banaketa eta eskuragarritasuna hobetu behar dira herritarrak era oso batean txertatzeko», nabarmendu du.
Eskola sartzeari begira, aurrez aurreko eskolak bermatzea garrantzitsua dela gogoratu du erakundeak, eta horretarako irakasleak eta osasun arazoren bat duten 12 urtetik gorako nerabeak txertatzea garrantzitsua dela. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202512/beste-366-kutsatu-zenbatu-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 366 kutsatu zenbatu dira Hegoaldean | Igandean egindako testen %8,5ek eman dute positibo. ZIUetan 99 paziente dira gaitzak jota. | Beste 366 kutsatu zenbatu dira Hegoaldean. Igandean egindako testen %8,5ek eman dute positibo. ZIUetan 99 paziente dira gaitzak jota. | Kutsatuen kurbak maldan behera segitzen du Hego Euskal Herrian. Izurriaren bosgarren olatu deiturikoa indarra galtzen ari da, argiki; hala erakusten dute transmisioari loturiko aldagaietako datuek. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak argitaratutako informazioaren arabera, atzo 366 positibo detektatu ziren Hegoaldean. 4.328 proba egin ziren gaitza atzemateko, eta, beraz, %8,5 izan zen positiboen portzentajea.
Zehazki, Bizkaian 148 kasu atzeman zituzten; Gipuzkoan, 98; Nafarroan, 70, eta Araban, berriz, 44. Halaber, aipatzekoa da intzidentzia tasa metatuak lau lurralde horietan izandako beherakada. Ostiraletik, tasa 400dik beherakoa da horietan guztietan, hau da, azken bi asteetan 400 kasu baino gutxiago zenbatu dituzte 100.000 biztanleko.
Halaber, ospitaleei dagokienez, Hego Euskal Herriko osasun sistemek 32 lagun erietxeratu zituzten atzo gaitzarekin eri. Horiek kontuan izanda, oraintxe bertan guztira 379 lagun daude ospitaleratuta. Zehaztu dutenez, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 99 dira, larri. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri zen pertsona bat hil dela herrialdean. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202513/ez-dago-prozesu-diplomatikorik-palestinarrekin-eta-ez-da-egongo.htm | Mundua | «Ez dago prozesu diplomatikorik palestinarrekin, eta ez da egongo» | 2010etik lehen aldiz bildu da PANeko buru Mahmud Abbas Israelgo Gobernuko goi arduradun batekin. Segurtasunaz eta ekonomiaz aritu dira bi buruzagiak. | «Ez dago prozesu diplomatikorik palestinarrekin, eta ez da egongo». 2010etik lehen aldiz bildu da PANeko buru Mahmud Abbas Israelgo Gobernuko goi arduradun batekin. Segurtasunaz eta ekonomiaz aritu dira bi buruzagiak. | Ezustean heldu da PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eta Israelgo Defentsa ministro Benny Gantzen arteko bilera. Bart gauean elkartu ziren, Ramallahn, Zisjordania okupatuan. Iturri ofizialen arabera, segurtasuna eta palestinarren menpeko lurretako egoera ekonomikoa izan zituzten hizpide. Palestinako iturriek zabaldu dutenez, mahai gainean izan dira bestelako gaiak ere; besteak beste, Israelgo armadaren operazioak geratzeko eskaria, Israelen senideak dituzten familiak elkartzeko aukera eta langile palestinarrei Israelera lanera joateko baimena ematearena. Ez, aldiz, bake prozesu bat hasteko aukera. Bennette oso gertuko gobernukide batek hala berretsi zuen atzo: «Ez dago prozesu diplomatikorik palestinarrekin, eta ez da egongo».
Abbasen eta Gantzen arteko elkarrizketak heldu dira Naftali Bennett lehen ministroa AEBetatik itzuli eta ordu gutxira. Gobernuburuak joan den ekainean hartu zuen kargua, eta hasieratik argi utzi du ez dagoela estatu palestinar bat sortzearen alde. Bere koalizio gobernuko gainontzeko kideak, baina, ez datoz bat haren jarrerarekin. Ezkerreko Meretz alderdiko diputatu Mossi Razek ohartarazi zuen atzo Israelen mesedetan litzatekeela bake prozesuari beste bultzada bat ematea.
Bennett eta AEBetako presidente Joe Bidenen arteko azken bileran, buruzagi estatubatuarrak «palestinarren bizi baldintzak» hobetzearen beharra nabarmendu zuen, eta bi estatuen irtenbidea babesten zuela berretsi. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202514/bukatu-da-iraultza-txikien-akanpada.htm | Gizartea | Bukatu da Iraultza Txikien Akanpada | Bukatu da Iraultza Txikien Akanpada. | Herri mugimenduen bilgune izan da Iraultza Txikien Akanpada bost egunez, Arteagako Basoa etxean (Bizkaia). 30 hitzaldi, tailer eta mahai inguru egin dituzte, eta abuztuaren 25etik 29ra bitartean elkarrekin borrokatzeko, gogoetatzeko eta eraikitzeko bilgune izan da. Kontzertuak, mendi martxak eta antzezlanak ere izan dituzte, eta txikienentzako ekintzak antolatu dituzte egunero.
Abuztuaren 25ean, asteazkena, bazkalostean egin zuten harrera ekitaldia, eta arratsaldean LGTBIQ+ kolektiboaz, mugimendu feministaz eta ekonomia sozial eraldatzaileaz aritu ziren. Lehenengo egunari amaiera emateko, Ane eta Maddi kantautoreen kontzertua izan zuten.
Luzaketekin eta arnasketekin ekin zioten bigarren egunari, eta gosaldu ondoren antolatu zituzten krisi ekologikoaren ondoriozko mehatxu eta erronken hitzaldia, herri mugimenduetan jazotzen diren eraso matxistei erantzun kolektibo bat emateko tailerra, eta internazionalismoen begiradei buruzko mahai ingurua. Bazkaloste musikatuaren ondoren egin zituzten arratsaldeko saioak. Besteak beste, hitz egin zuten trans borrokari buruz, lurraren defendatzaileei buruz eta etxebizitzaren borrokari buruz. Afalosteko rap gauak eman zion amaiera bigarren egunari.
Gorputza luzatu, arnasketak egin eta gosaldu ondoren, garaipenez aritu ziren kanpaldiko hirugarren egunean. Goizean, Next Generation funtsak izan zituzten hizpide, baita borroka arrakastatsuak eta euskalgintza ere. Bazkalostean Los caminos de la vida antzezlana ikusteko aukera izan zuten, Kuluxka konpainiaren eta Arteako emakumeen eskutik. Arratsaldean, ustelkeriari buruz, espetxe ereduari buruz, elikadura burujabetzari buruz, eta antiespezismoari buruz aritu ziren, besteak beste. Bertso afariak eman zion amaiera egunari.
Larunbat goizean, azoka erakusketa eta tomate dastaketa antolatu zuten Arteako plazan (Bizkiaia). Horrez gain, izan zituzten Arratiako borroken kontaketa ibiltaria, literatura eta euskal gatazkari buruzko hitzaldia, eta komunikabide alternatiboei buruzko mahai ingurua.
Nerea Arriolaren bakarrizketaren ondoren ekin zieten arratsaldeko saioei: komunitate alternatiboak, eskubideak eta pribilegioak, prekaritatea, eta eraldaketa soziala izan zituzten hizpide. Afalostean, Eingo musika taldeak girotu zuen kanpaldiko azken gaua.
Azkeneko egunean, mural bat margotzeaz gain, mendi martxa bat egin zuten, Eukaliptorik ez, haritza bai! lelopean.
Bazkalostean folkaraokea egin zuten, eta arratsaldeko itxiera ekitaldiak eman zioten amaiera bost egunetako kanpaldiari. | |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202515/helduen-euskalduntzerako-laguntzak-handitu-ditu-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Helduen euskalduntzerako laguntzak handitu ditu Nafarroako Gobernuak | «Euskara ahora» kanpaina aurkeztu du Euskarabideak, 33 toki entitaterekin eta euskaltegirekin batera. | Helduen euskalduntzerako laguntzak handitu ditu Nafarroako Gobernuak. «Euskara ahora» kanpaina aurkeztu du Euskarabideak, 33 toki entitaterekin eta euskaltegirekin batera. | Urtero bezala, helduen euskalduntzea sustatzeko kanpaina antolatu dute Nafarroako Gobernuaren Euskarabidea institutuak, 33 toki entitatek eta euskalgintzako beste zenbait eragilek; hala nola Zubiarte euskaltegi publikoarekin, hizkuntza eskola ofizialarekin, gizarte ekimeneko AEK eta IKA euskaltegiekin eta Lan Ta Land euskaltegiekin.«Euskara ahora. Ikasi eta mugitu zure mundua» izeneko kanpaina, batik bat, «gazte jendeari» zuzendu zaio: «Gazteak euskara ikastera bultzatzearren, euskara ikastea hautu erakargarria baita, bizipen eta aukera anitz ematen dituena». Euskarabideko zuzendari Mikel Arregik, Erronkaribarko batzordeburu Eneko Egigurenek eta AEKko irakasle Beatriz Buldainek eman dituzte azalpenak. Kepa Yecorak, Zubiarte euskaltegi publikoko zuzendariak, eta Ascen Argandoña IKAko irakasleak ere parte hartu dute aurkezpenean.
Irail osoan garatuko dute sustapen kanpaina. Horretarako, sustatzaileek sare sozialak erabiliko dituzte, iragarkiak txertatuko dituzte Nafarroan argitaratzen diren egunkarietan, baita Nafarroarako argitaratzen direnetan eta tokiko aldizkarietan ere; eta iragarkiak sartuko dituzte Nafarroako irratietan. Kanpainak gazte jendearen artean oihartzun handiagoa izan dezan, «garapen berezia» egin nahi dute NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko Arrosadiko Campusean. Horretarako, kanpainaren antolatzaileek erakunde horren laguntza izan dute.
Informazioa eta laguntzak
Laugarren urtez jarraian, Euskarabideak ikasleei zuzenduriko laguntza deialdi bat jarriko du abian, 2021-2022 ikasturtean ikastaroak egiteko asmoz: ikastaro trinkoak, barnetegiak eta autoikaskuntzarako ikastaroak. Horretarako, erakunde autonomoak 223.295 euro jarri ditu, iaz baino 33.000 gehiago. Joan den ikasturtean ia 900 ikaslek jaso zituzten diru laguntzak. Era berean, deialdi honetan ikasle bakoitzak 300 euro bitarteko laguntza lor dezake, eta, gainera, laguntzak bateragarriak dira toki entitateek banatzen dituztenekin.
Ikasleek laguntza eskatzeko epea irailaren 27an zabalduko da, eta urriaren 24an amaituko.
Informazioa eskuratzea errazteko asmoz, www.euskaraikasi.nafarroa.eus webgunea martxan da dagoeneko. Webgunean euskaltegi publikoen eta gizarte ekimeneko euskaltegien gaineko informazioa, ikasleek eskura ditzaketen diru laguntzen gainekoa eta halako laguntzak ematen dituzten udalen gaineko informazioa dago. Halaber, irailean, 012 telefono arretarako zerbitzuak ere eskaintzari eta diru laguntzei buruzko informazioa emanen du, astelehenetik ostiralera 08:00etatik 19:00etara.
Neurri horien bidez, Nafarroako Gobernuak «euskara ikasteko doakotasunera iristeko urratsak» egin nahi dituela azaldu du Euskarabideko zuzendariak; izan ere, laguntza horietaz gain, herri ekimeneko euskaltegien beharretan laguntzeko 1.200.000 euroko deialdia ere onartu baita.
Euskaltegiek egindako lana azpimarratu nahi izan du Arregik; izan ere, «eskaintza mantentzeaz gain, telelanaren eta erreminta birtualen bitartez aberastu egin dute». «Euskaltegiek ekarpen garrantzitsua egin diote Nafarroako gizarteari eta egiten jarraituko dute, orain bizitzea egokitu zaigun krisi garai honetan ere». |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202516/lee-scratch-perry-hil-da-reggaearen-aitzindaria.htm | Kultura | Lee Scratch Perry hil da, reggaearen aitzindaria | Abeslari eta musika ekoizle jamaikarra 85 urterekin zendu da. | Lee Scratch Perry hil da, reggaearen aitzindaria. Abeslari eta musika ekoizle jamaikarra 85 urterekin zendu da. | Aitzindaria izan zen Lee Scratch Perry, bere garaiaz gaindiko musikaria eta ekoizlea. Reggae eta dub musikaren sustatzaile nagusietako bat izan baitzen, eta hari zor zaio, besteak beste, Jamaikako herri musika mundu osora zabaldu eta Bob Marley doinu horien ikur bilakatu izana. Ia 60 urteko ibilbide baten ostean, atzo hil zen, bere sorterrian, Jamaikan, gaixotasun luze baten ondorioz.
85 urte zituen. 1936an jaio zen, Rainford Hugh Perry izenez, Jaimaika ipar mendebaldeko Kendal hirian. Gazte zelarik utzi zuen eskola, eta berehala murgildu zen musikan. Dick Coxsone Dodd edo Joe Gibbs ekoizle ezagunekin lan egin zuen, harik eta zigilu eta estudio propioa sortu zituen arte: Upsetter Records eta The Black Ark.
Dozenaka disko grabatu zituen bertan, eta dagoeneko ezaguna zen estudioan grabatzeko sortu zituen teknika eta estilo berritzaileengatik: esperimentazioa ardatz hartuta, sample-ak (aurrez grabatutako soinu piezak, gerora instrumentu gisa berrerabiltzen direnak) edota soinu efektuak erabiltzen zituen. Hala, lorezaintzako tresnekin grabatu zituen soinu efektuak, zuhaitzen azpian mikrofonoak lurperatu zituen, edota marihuana keari putz egin zion grabazioetan.
Upsetter Records zigiluarekin kaleratu ziren Jamaikako musikari gehienen diskoak 1970eko hamarkadaren hasieran. Tartean ziren, besteak beste, Junior Murvin, Max Romeo, Beastie Boys, The Wailers edota Bob Marley bera. Perryk jarri zituen, hain zuzen ere, Marleyren ibilbide arrakastatsuaren lehen oinarriak, The Wailers taldearekin batera argitaratutako klasiko handietako batzuk grabatu baitzizkion: Small Axe, Duppy Conqueror, Jah Live, Punky Reggae Party edota Rastaman Live Up, besteak beste. Ez zuen asko iraun abeslariaren eta ekoizlearen arteko elkarlanak, halere. Bere sorterritik kanpo aritu zen, eta The Clash taldearekin lan egin zuen.
Dub musikaren sustatzaile ere izan zen urte haietan; reggae musikaren esperimentaziotik sortu zuten musika elektronikoko genero berria. 1983an, ordea, su eman zion estudioari, izpiritu gaiztoek hartuta zutela argudiatuta. Ordurako drogak bere egunerokoaren parte ziren, eta gorabehera asko izan zituen hurrengo urteetan.
Ez zion inoiz kantuak grabatzeari utzi, nolanahi ere, eta milatik gora abesti grabatu zituen 60 urteko ibilbidean. 1990eko hamarkadan, gainera, musika elektronikoaren arrakastari esker, bere eragina eta ospea berreskuratu zituen. 2003an Grammy bat irabazi zuen Jamaican E.T. diskoari esker. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202517/eh-bildu-gehitze-eta-biderkatze-prozesu-batean-dagoela-azaldu-du-otegik.htm | Politika | EH Bildu gehitze eta biderkatze prozesu batean dagoela azaldu du Otegik | EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera egin du, eta dituen kezkak, erronkak eta konpromisoak jakinarazi | EH Bildu gehitze eta biderkatze prozesu batean dagoela azaldu du Otegik. EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera egin du, eta dituen kezkak, erronkak eta konpromisoak jakinarazi | EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera izan du gaur, eta udako balantzea egiteaz gain, egungo eta etorkizuneko kezkak, erronkak eta konpromisoak argitu ditu. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak egin du agerraldia, eta azaldu du joera kezkagarriak sumatzen ari direla. Hainbat hausnarketa egin ditu.
Otegiren iritziz, Espainiar Estatuan gatazka nazionalak zentralitate politikoa hartuko du, eta zentzu horretan, “plurinazionalitatea edota erabakitze eskubidea” eztabaida zentroan egongo dira. “Eta Euskal Herriak zer du esateko? Gure ustez, argi eta garbi dago, Hego Euskal Herriak eztabaida horretan parte hartu behar du, eta bere planteamendu propioa egin behar du”. Eta gaineratu du: “Espekulatzeko tarteak bukatu dira. Proposamen zehatzak egin behar zaizkie herritarrei, eta burujabetzarena izan behar da bat”. Otegiren arabera, beste politika publikoak egiteko tresnak behar dira: “Herri honetan, gure identitate nazionala gordetzeko beste tresna politiko batzuk behar ditugu”.
Nola ez, pandemiaren inguruan ere egin du gogoeta. Gogoratu du osasun publiko “larri” baten testuingurua dagoela, oro har. Horren aurrean, EH Bilduk komunitate zientifikoaren irizpideak babesten dituela adierazi du. Eta azpimarratu du osasuna administrazio publikoaren ardura dela. “Txertaketa bermatu behar da mundu osoan, pandemiari modu justu batean eta berdintasunetik begiratutako ikuspegi bat indartu nahi baldin bada”.
Aldaketa klimatikoa ere izan du hizpide. Datu eta txosten larriak daudela esan du, eta uda honetan izandako muturreko beroak gogoratu ditu, besteak beste. “Egungo kontsumo eta produkzio ereduarekin bizitza ez da sostengarria izango. Galdera sinplea da: belaunaldi berriei utziko diegu bizitzeko moduko planeta bat?”. Horretarako, neurriak orain hartu behar direla nabarmendu du.
Susperraldi ekonomikoari dagokionez, galdera bota du Otegik. “Probestuko dugu aldaketa klimatikoari aurre egiteko, berdintasunaren alde egiteko, zaintza eta berdintasuna bermatzeko? Edo, azkenean, baliatuko dugu berriro elite ekonomikoaren interesak defendatzeko?”. Susperraldiak orokorra eta integrala izan behar duela adierazi du, termino guztietan. EH Bilduren arabera, babes soziala sakondu eta bermatu behar da.
Nazio ikuspuntuaren aldetik, udan izandako hainbat kontu azpimarratu ditu. Olinpiar Jokoak eta gizonezkoen Europako futbol Txapelketa jokatu dira aurten, eta Otegik azpimarratu du euskal kirolariek ez dutela askatasunik izan erabakitzeko zer selekzioekin jokatu nahi duten. “Gureak behartuta daude Espainiako edo Frantziako selekzioarekin jokatzera. Berdin da zein den haien iritzia edo borondatea. Gurea, debekatuta dago”.
Azkenik, kezkatuta agertu da euskararen aurkako erasoekin. Baita eraso homofoboekin, eta matxistekin ere. “Kezkaz bizi dugu guzti hori. Horrek autoritarismoari eta faxismoari ateak irekitzen dizkiolako”.
Zentzu horretan, aldarrikapen bat egin du EH Bilduk: “Gure identitate nazionala da arriskuan dagoena. Horren aurkako estrategia garbi bat dago, eta hori mahai gainean jarri behar dugu”.
Otegik azaldu du “gehitze, biderkatze, prozesu batean” daudela. “EH Bildu soberanista, ezkerreko independentista, abertzale guztien esparru amankomun bat da, lanerako”. EH Bilduren bokazioa zein den azaldu du: “Proiektu politiko bat du herri honentzat, ezkerretik eta burujabetzatik. Gehitu, indartu eta biderkatu nahi dugu”. Frontea zabaltzeko nahia azaldu du. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202518/hazparneko-ttattola-gaztetxeak-kanporatze-agindua-jaso-du.htm | Gizartea | Hazparneko Ttattola gaztetxeak kanporatze agindua jaso du | Duela gutxi Ttattolako gazte asanbladak beste eraikin bat okupatu zuen. Elkartasuna adieraztera hurbiltzeko eskatu dute. | Hazparneko Ttattola gaztetxeak kanporatze agindua jaso du. Duela gutxi Ttattolako gazte asanbladak beste eraikin bat okupatu zuen. Elkartasuna adieraztera hurbiltzeko eskatu dute. | Urtebeteren ondoren, berriro errepikatzen ari da istorioa: bihar goizeko 10:30etarako eraikina utzi behar dutela jakinarazi dute gaur Ttattola gaztetxeko kideek.
Hemezortzi urteko ibilbidearen ondoren, 2020ko urtarrilean gaztetxeko kideek iragarri zuten Ttattola gaztetxea itxi egingo zela, «indarrez» bota zituztelako eraikinetik. Duela egun batzuk, ordea, — abuztuaren 21ean, zehazki— gaztetxeko kideek jakinarazi zuten beste eraikin bat okupatu zutela: «Hazparneko gazteok, urte bat eta erdi gaztetxerik gabe pasatu eta, etxe bat okupatzea deliberatu dugu». Sareetan zabaldutako mezu baten bidez eman dute kaleratze aginduaren berri, eta dei egin dute arratsaldean eta bihar goizean antolatuko duten elkarretaratzean babes ematera.
Beste eraikina hartu zutenean Ttattolako kideek BERRIAri azaldu ziotenez, urte eta erdi horretan batzarrak egiten aritu ziren, eta, azkenean, herriko kale nagusiko eraikin batean sartzea erabaki zuten. «Ekintza kulturalak egiteko, herria dinamizatzeko eta jendea elkartzeko gune bat izatea nahi dugu. Hau da, gaztetxe rol bat betetzea», esan zuten. Okupatu zuten eraikinak hamar urte zeramatzan hutsik: «Pisuak alokatzen dituen enpresa batena da, eta jabeak atzerrian bizi dira. Azken hamar urteotan ez du inork baliatu eraikina». |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202519/txertoa-hartu-eta-bi-hilabetera-erantzun-immunitarioa-20-apaltzen-dela-ondorioztatu-dute.htm | Gizartea | Txertoa hartu eta bi hilabetera erantzun immunitarioa %20 apaltzen dela ondorioztatu dute | Scientific Reports zientzia aldizkarian argitaratu duten ikerlan baten ondorioa da; ikerketa egin dute Moderna eta Pfizer botika etxeen txertoak aztertuta | Txertoa hartu eta bi hilabetera erantzun immunitarioa %20 apaltzen dela ondorioztatu dute. Scientific Reports zientzia aldizkarian argitaratu duten ikerlan baten ondorioa da; ikerketa egin dute Moderna eta Pfizer botika etxeen txertoak aztertuta | Txertoaren bigarren dosia hartu eta bi hilabetera COVID-19aren aurkako erantzun immunitarioa zer-nolakoa den aztertzen jardun dute Northwesterreko Unibertsitateko hainbat ikertzailek (AEB, Ameriketako Estatu Batuak), eta gaur eman dute ikerlanaren ondorioen berri. Aditzera eman dutenez, erantzun immunitarioaren apaltzea, oro har, aztertu dituzten pertsona guztietan ikusi dute, baita aurrez gaitza izan duten horiengan ere.
Pfizer eta Moderna botika etxeen txertoaren eragina aztertu dute, birusaren hainbat aldaeraren aurrean duten eraginari ere erreparatuta. Aurrena, txertoaren bigarren dosia hartu eta hiru astera aztertu zuten erantzun immunitarioa, antigorputzei erreparatuta, eta %98eko babesa ematen zutela ikusi zuten. Birusak garatu dituen aldaerek erasandako pazienteetan, apur bat apalagoa zen babesa: %67 eta %92 artekoa. Bi hilabeteren bueltan, ordea, antigorputzen eragina, oro har, %20 apalagoa zela ikusi zuten.
Aurrez birusean positibo eman zuten pertsonetan ere apaltze hori ematen dela ikusi dute, baina aintzat hartu beharreko ñabardura bat bada hor: gaitza ia sintomarik gabe edo asintomatiko igaro duten pertsonetan, oro har, apalagoa da erantzun immunitarioa eritasuna sintomekin igaro dutenetan baino.
Antigorputzei erreparatu diete ikertzaileok ikerketa lan honetan. Aintzat hartzeko aldagaia dira, garrantzitsua erantzun immunitarioa ulertzeko, baina immunologoek usu nabarmentzen dute antigorputzez harago ere, aldagai gehiago izaten direla erantzun immunitarioaren atzean. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202520/teknologia-lanaren-lagun-lagunak-urrun.htm | Bizigiro | Teknologia lanaren lagun, lagunak urrun | Teknologiaren etorrerak laneko zenbait arlotan lagungoa ekartzen badu ere, mezularitzan, postan eta banaketan giza harremanen urruntzea ekarri du: hala ondorioztatu dute ofizio horietan ari diren Joxe Manuel Jauregi Iturriotzek, Frantxoa Lambertek eta Raimundo Lanasek. Paperaren ttipitzeak eragin handia du. | Teknologia lanaren lagun, lagunak urrun. Teknologiaren etorrerak laneko zenbait arlotan lagungoa ekartzen badu ere, mezularitzan, postan eta banaketan giza harremanen urruntzea ekarri du: hala ondorioztatu dute ofizio horietan ari diren Joxe Manuel Jauregi Iturriotzek, Frantxoa Lambertek eta Raimundo Lanasek. Paperaren ttipitzeak eragin handia du. | Joxe Manuel Jauregi Iturriotzek ongi ezagutzen du mezularitza: BERRIA egunkariaren arbasoaren zerbitzuko ari baitzen jada; Euskaldunon Egunkaria-n, Andoainen (Gipuzkoa). Lana badago. Alta, ez da izan beti bera: «Gutun azal bat ez dakit nora eraman, pakete bat jaso, Donostiako Parte Zaharrera joan giltzen bila edo notariotzara...».
Ofizioaren kanbiamenduak lehen lerroan ezagutu ditu, eta teknologiak eragin du horretan. Izan ere, Interneten globalizazioak errotik inarrosi baititu lan moldea eta kantitatea. Fisikoki egin beharreko lana digitala bilakatu baita: «Orain dena Interneten bidez ateratzen da. Lehen, autobus geltokietara joaten ginen Donostiatik, Iruñetik, Baionatik edo Bilbotik bidalitako argazki filmak bildu eta egunkaria ateratzeko. Argazki filma argazki dendan uzten zen argazkiak ateratzeko: guk eramaten genuen, eta bila joaten. Egunkaria ateratzeko plantxak ere egunkaritik bidaltzen ziren...».
Joxe Manuel Jauregi Iturriotz mezularia. Jon Urbe, FOKU
Digitalizazioak Jauregiren lana erabat moldatzea ekarri du, ez baitu gehiago autobus geltokietara joan beharrik, eta gutun azalak ere arras murriztu baitira. Baina ez da lanaren eskasean, hark eta enpresak ukan baitute abilezia garai berrietara egokitzeko: «Papera pila bat jaitsi da, jendeak egunkaria Internetetik irakurtzen du, baina badago lana. BERRIAk zerbitzu berriak abiatu dituelako: agenden, aldizkarien eta publizitatearen banaketa».
Alta, Jauregiriri ez zaio batere laket teknologia, «kostatzen» baitzaio telefonotik mezuak bidaltzea, adibidez. GPSa ere, ahal dela, ez du baliatzen: «Gernikara baldin banoa, baten bati galdetzen diozu non dagoen bilatzen duzun kalea; nik telefonoa justu-justu deitzeko erabiltzen dut». Dena den, hautu pertsonala dela azpimarratu du, zeren eta teknologiaren ekarpena eskertzen baitu: «Hobeto antolatzen laguntzen du; teknologia berriak ekarri du estresaren txikitzea, mezuz jasotzen baituzu zer egin behar duzun, helbidea eta guzti. Lehen askoz ere estresagarriagoa zen lan erritmoa; plana aldatzen bada, badaukazu bestearen telefonoa eta besteak zurea: deitu eta kito. Lehen ezin zen».
Postan kostatzen da
Frantxoa Lambertek bizi osoko esperientzia du postari gisa. Garaien aldaketak bete-betean harrapatu du, eta lana errotik kanbiatu zaiola aitortu du. Errentagarritasunaren izenean postarien lanpostuak murriztu eta turnadak emendatzearekin hasi zen dena. «Teknologiaren estakurua baliatu zuten, erranez gutun gutiago zela. Turnadak handitu zizkiguten orduan, baina publizitate aise gehiago bada! Azkenean, postariak gero eta gehiago aritu behar; galtzaile». Lan zamaren handitzeaz gain, Lamberti gehien dolu zaiona lan sozialaren desagerpena da.
Banaketa bakoitzerako mendratu duten denborak desagerrarazi duelako jendearekiko harremana. «Lan soziala zen pietunen indarra. Ofizio eder bat zirtzikatu dute; gutun gutiago ekarri ditu teknologiak, eta langilearen kontrol handiagoa. Ene turnadan, 85 etxe nituen; orain 400 dituzte! Orain ez nintzateke postan ariko. Jendea agurtu gabe lanean aritzea? Teknologiak berehalako harreman galtzea ekarri du».
Lambert irriaz oroit da, zenbat badituen eginik bere ofizioan, loriatu baita. Diskrezioa erakutsiz gero, jendea pietunaz fida zela azpimarratu du. Telefonorik ez zelarik, konparazione, pietunak zituen herriko berriak ematen: «Absolutuki atxiki beharreko norbait zen pietuna».
Egun hartakoa ez du ahantziko: Eguberri kari, egutegiak saltzera joan zen etxalde baterat. Etxeko andere zaharrak pota eman zion, agurtzeko, baizik eta operatu behar zutela eta ez zela iratzarriko. Ebakuntzatik landa Lambert klinikarat joan zitzaion txokolatea eskaintzera: «Jainkoaren ondotik, ni ninduen!». Halako harremanen akabera ikusi du Lambertek teknologiaren agerpenarekin. Kronometratuak baitira orain: bi minutu eta 15 segundo baitituzte etxe bakoitzeko. Teknologiari abantaila ttipi bat aitortzen dio: gutunak herrika sailkatuak iristen direla. Baina hogei minutu irabazi badituzte ere, turnada emendatu dietenez, uste du ez duela konpentsatzen.
Gutunez gain, Lambertek denetarik garraiatu izan du herritarren alde: gasna, arnoa, konpota, farmaziatik erremedio franko, bai ardi bat ere. «Amatxi batek sagar eta banana konpota izugarri maite zuen; autorik ez zuenez, nik eramaten nion. Trukean, bazkaltzerat gomitatzen ninduen». Hilabeteko sariak ere eskurat helarazten zituen, bankutik pasatu nahi ez zutenek hala galdaturik: «Goxo zen, bi ele egiten zenituen, eta beti zerbait ematen zizuten ordainetan». Orain, ordea, postak zerbitzu horiek ordainarazten ditu. Are gehiago, naturaltasunez egiten zena ere burokratizatu, eta kobratuz egiten du: adineko jendearen berri hartzea.
Bi anaia mutilzahar eta arreba mutxurdina urruneko baserri batean bizi ziren. Ez zuten ikusten pietuna baizik. Behin, han zela, etxeko anderea ikusi zuen lurretik tanpez zutitzen, soinean zuen zaia luzea bere lekuan ezartzen, etxe aitzinean: «Bixkotxa hortxe egina zuen, etxe kantoian, eta arto zokorra gainean landatua! Ipurdia xahutzeko baliatu zuen! Belar ona ateratzen zen hor!».
Ironiaz aitortu du teknologiaren faltan egon zela behin: Ostankoako (Nafarroa Beherea) herriko etxeko bortan zerrama bat zegoela: «Argazkia merezi zuen!».
Teknologiaren mugak
Badu bulta bat Raimundo Lanas Oraintxe banaketa enpresan lanean ari dela, Iruñean: duela 24 urte. Hiriko berehalako garraio zerbitzua dute berezitasun; hala ere, nazioarteko banaketak ere egiten dituzte.
Raimundo Lanas Oraintxe enpresako banatzailea.
Teknologiak «barne burokrazian» ekarri die aldaketa; papera murriztearekin, lana «bizkortu» die: lehen ez bezala, emate agiriak eta bezeroen izenpeak, konparazione, telematikoak baitira orain. Hala ere, «berdin mugitu behar duzu toki batetik bertzera paketea eramateko», azpimarratu du Lanasek. Oroitu da lehen ez zela kasik telefonorik, eta zeudenak arras sinpleak zirela; «eskaera komunikatzeko baliatzen genuen doi-doia». Orain, karriketan aise kurritzeko baliatzen da, nahiz eta Lanasek nahiago duen mapekin aritu; Iruñeko karrikak errotik ezagutzen ditu. Dena den, kasu bakanetan bada ere, GPSa darabil, Erripagaña edo Lezkairu auzo berriztuetan, adibidez, duda gehiago sortzen baitzaio: «Pentsatzen dut adin kontua izanen dela, gazteek Google Maps erabiliko baitute segur aski».
Hori bai, teknologiak aparteko gorabeherak kudeatzeko aiseria ere ekarri du: «Paketearekin iritsi inora eta hetsia bazen, lehen, gure bulegora deitu beharra genuen: handik bilatzen zuten kontaktua, deitzen, eta gero guri berriz ere... Orain, ez; denbora irabazten da.
Alta, mundu telematikoak kalteak ekarri dizkio enpresari; izan ere, berezitasuna baitzuen dokumentazioa garraiatzea. Fisikoa zena telematikoa egin denetik, igorketa asko galdu dute. Gainera, COVID-19ak fenomenoa areagotu du: «Instituzio publikoetan dokumentazio telematikoa derrigortzen hasi baitira; beraz, paperaren aukera ezeztatu dute».
Hala, teknologiak lan zama murriztu eta lan moldea aldatu die Oraintxeko langileei: banaketak «zerbait bizkortu» badizkie ere, fisikoki joan beharrak bere mugak baititu; oren bakarrean zenbat pakete banatu behar dituzte? 60? minutu bat eskaera bakoitzeko? Emate agiria eta izenpe bilketaren zama «arindu» bazaie ere, helmugara haiek baitute joan behar, eskailerak eta guzi. «Orduko banaketa gehiago egin behar dugu, eta gutxiago ordainduak gara. Horretan teknologia langilearen kontra aritu da».
Lanas oroitu da lehengo maneran tramiteak geldoagoak zirenez harremanak humanoagoak ere bazirela, nahi ala ez, eskuz bete beharreko paperak zuzeneko elkarrekintza zekarrelako: ordua galdegitea, bolaluma eskatzea: «Teknologiak sekulako laguntza ekarri du gauza askotarako; hala ere, egia da harremanei gizatasuna kendu diela; inpertsonalizatu eta azalekoagoak egin ditu, eta horretara ohitu gara».
Azkenik, Oraintxe enpresak sentitu du globalizaziorako joera: gehienetan, tokian tokikoaren kaltetan. Badituzte nazioarteko enpresekin hitzarmen batzuk; horri esker, hala ere, lan zerbait kausitzen dute: kanpotik ekarria dena bertan banatzen baitute. Dena den, azpimarratu du merkatu telematikoari esker, tokian tokiko enpresekin ere ari direla, gozotegiekin, adibidez: Internetez eskatutako pastizak, adibidez, Iruñean berean banatzen dituzte. Gomendio bat egin du: «Gure ekintza guziek badute inpakturik; beraz, lokalki eragin dezagun, globalki pentsatuz!».
Bihar: Garraiolariak. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202522/pandemiaren-ondorioz-75-migratzaile-gutxiago-iritsi-dira-arabara-bizkaira-eta-gipuzkoara.htm | Gizartea | Pandemiaren ondorioz %75 migratzaile gutxiago iritsi dira Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara | Etorrerak murriztu dira, eta azken urtean 4.777 pertsona gehiago erroldatu dira. | Pandemiaren ondorioz %75 migratzaile gutxiago iritsi dira Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara. Etorrerak murriztu dira, eta azken urtean 4.777 pertsona gehiago erroldatu dira. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 4.777 pertsona erroldatu dira azken urtean, baina jende etorrerak %75,8ko beherakada izan du. Izan ere, 2019tik 2020ra bitartean 19.732 erroldatze berri izatera iritsi ziren. Hala eman ditu datuak Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak, atzerritar jatorriko biztanleez eginiko txostenean. Beste ondorio nagusi bat da 2021eko urtarrilaren 1ean Euskal Autonomia Erkidegoan atzerriko jatorria zuten 246.501 pertsona zeudela erroldatuta, hau da, biztanle guztien %11,1.
Estatistiken arabera, proportzioan Arabak du atzerritarren ehuneko handiena: %13. Gipuzkoan %11,2 dira, eta Bizkaian, %10,6. Kopuruari erreparatuta, ordena aldatzen da, Bizkaian bizi baita atzerritar jatorriko pertsona gehien: guztira, 121.737 lagun. Gipuzkoan, berriz, 81.354, eta, azkenik, Araban, 43.410 pertsona.
Jatorriari erreparatuta, berriz, erdia baino gehiago Latinoamerikako herrialderen batean jaiotakoak dira: %51,7. Atzetik datoz Europako Batasuna (%14,8) eta Afrika iparraldeko herrialdeak (%14,2). Hain zuzen ere, herrialde horietako pertsonetan eragin du gehien pandemiaren ondorioz ezarritako joan-etorrien murrizketak. Latinoamerikako eta Afrika iparraldeko herrialdeetatik %76,6 eta %63,6 lagun gutxiago etorri dira, hurrenez hurren. Halere, azken urtean etorritako pertsona gehienak Latinoamerikan jaioak dira (%66,8).
Herrialdeen arabera, ordea, marokoarrak dira jatorri atzerritarreko biztanle gehienak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan: 28.317 pertsona guztira. Kolonbian jaiotakoak 27.074 dira, eta, gainera, azken urtean gehien hazi den jatorri eremua izan da. Beste muturrean daude Errumania eta Bolivia.
Erdia baino gehiago emakumeak dira (%52,4); gehienak, latinoamerikarrak (%61,2). Emakume horiek etxeko lanekin edo zaintza lanekin lotutako lanak egiten dituzte gehienbat. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202523/asteazkenetik-aurrera-doakoa-izango-da-zaragoza-eta-bartzelona-arteko-autobidea.htm | Gizartea | Asteazkenetik aurrera doakoa izango da Zaragoza eta Bartzelona arteko autobidea | AP-2 eta AP-7 ordainpeko autobideetan ez da ordainsaririk ordaindu beharko. Hori erabaki du Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak, autobide horien kontzesioak iraungi egin direlako eta administrazioek horiek ez berritzearen alde egin dutelako. | Asteazkenetik aurrera doakoa izango da Zaragoza eta Bartzelona arteko autobidea. AP-2 eta AP-7 ordainpeko autobideetan ez da ordainsaririk ordaindu beharko. Hori erabaki du Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak, autobide horien kontzesioak iraungi egin direlako eta administrazioek horiek ez berritzearen alde egin dutelako. | Katalunia oporretarako lekua da euskal herritar askorentzat, eta haraino beren ibilgailuetan joaten direnek AP-2 eta AP-7 ordainpeko autobideak erabili ohi dituzte, behin Zaragozara (Espainia) helduta. Bada, asteazkenetik aurrera doakoa izango da Zaragoza eta Vendrell (Katalunia) arteko AP-2 autobidea (215 kilometro), baita Mediterraneo itsasoaren albotik joanez Katalunia iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duen AP-7 autobideko zati bat ere, Papiol eta Jonquera artekoa (262 kilometro). Hori erabaki du Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak, autobide horien kontzesioak iraungi egin direlako eta administrazioek horiek ez berritzearen alde egin dutelako.
Horrek guztiak esan nahi du Euskal Herritik Kataluniara errepide horiek erabilita ibilgailuz joan nahi dutenek diru dezente aurreztuko dutela hemendik aurrera. BERRIAk hiru ibilbide posible aztertu ditu. Batetik, Bilbo eta Cambrils artekoa, 541 kilometrokoa: AP-68a, AP-2a eta AP-7 erabilita, gaur-gaurkoz auto batek 53,75 euro ordaintzen ditu ordainsarietan; etzitik aurrera Zaragozara arteko 33,10 euroak ordaindu beharko dira ordainpeko autobidetik joan nahi duenak. Beste ibilbide bat, Iruñea eta Lloret de Mar artekoa, 555 kilometrokoa: AP-15etik, AP-68tik, AP-2tik eta AP-7tik joanda, ordainsarietan 57,15 euro ordaindu behar dira. Asteazkenetik aurrera 19,05 euro. Eta hirugarren adibide bat, Gasteiz eta Bartzelona arteko ibilbidea, 532 kilometrokoa: AP-68a Lodosan hartuta, 46,90 euro ordaindu behar dira orain Bartzelonara iristeko; errepide berberak hartuta, hemendik aurrera ordainsarietan 13,70 euro ordaindu beharko dira.
Azken urteetan, Nafarroako A-21 autobidea eraikiz joan diren heinean, euskal herritar askok erabaki dute Kataluniara joatea, behin Jaka (Huesca, Espainia) igarota, E-7 eta A-22 autobideak erabilita. Errepide horietatik ez da zentimo bakar bat ere ordaindu behar ordainsarietan; esaterako, Iruñea eta Lleida arteko bidean.
Joan den ostiralean eman zuen ministerioak albistea, eta jakinarazi zuen AP-2a eta AP-7a doakoak bihurtuta erabiltzaileek 515 milioi euro inguru aurreztuko dituztela, egungo 13 milioi bidaiak aintzat hartzen badira.
Ordaintzeko modu bat ezarri nahian
Espainiako Gobernuak orain hiru urte erabaki zuen bere jabetzakoak diren autobideak doakoak izango direla horien kontzesioak amaitu eta gobernuaren eskuetara itzuli ahala. Horren ondorioz, Araba eta Espainia arteko autobidea doakoa da 2018ko abenduaren 1etik; orduan itxi zuten Armiñongo ordainsaria.
Baina, kontrara, orain arte doakoak izan diren autobideetan ordaintzeko modu bat ezarri nahi du Espainiako Gobernuak 2024tik aurrera, eta Garraio eta Mugikortasun Ministerioak asmo horren berri ematen duen plan bat bidali zion udaberrian EB Europako Batasunari. Moncloaren asmoa da ordaintzeko modu bat artikulatzea, hori beste alderdi politikoekin, administrazioekin eta eragile sozialekin adostu eta gero. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202524/banco-sabadellek-1800-langile-inguru-kaleratzeko-asmoa-adierazi-du.htm | Ekonomia | Banco Sabadellek 1.800 langile inguru kaleratzeko asmoa adierazi du | Urtean 100 milioi euro inguru aurrezteko kaleratuko dituzte langileak, eta 300 milioi euroko kostua aurreikusten dute horretarako. | Banco Sabadellek 1.800 langile inguru kaleratzeko asmoa adierazi du. Urtean 100 milioi euro inguru aurrezteko kaleratuko dituzte langileak, eta 300 milioi euroko kostua aurreikusten dute horretarako. | Banco Sabadellek gaur goizean sindikatuei adierazi die enplegua erregulatzeko beste espediente bat martxan jartzeko asmoa duela. 1.800-2.000 langile inguru kaleratzeko asmoa dauka, urtean 100 milioi euro inguru aurreztu ahal izateko. Kaleratze horiek egiteko, Sabadellek aurre erretiroak, kalte-ordaina izango duten bajak eta langileak birkokatzeko plan sozial bat —«merkatuko estandarren gainekoa»— eskainiko ditu, 300 milioi euroren kostua aurreikusita.
Datorren ostegunean, Sabadelleko zuzendaritzak espedienterako aurreikusitako egutegia eta eragina zehaztuko dizkie langileen ordezkariei.
CCOO sindikatuak adierazi du ez duela onartuko «erregulazio traumatikorik», ez dagoela arrazoirik horrelako zerbait egiteko.
Hilabete gutxitan Sabadellek egiten duen bigarren erregulazioa da. 2020. urtearen amaieran, erakundeak 1.800 langile kaleratzea adostu zuen sindikatuekin.
Sabadellekoekin, aurten, Espainiako finantza erakunde nagusiek 17.000 langile baino gehiago kaleratu dituzte. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202525/txinak-adingabeei-debekatu-die-astean-hiru-orduz-baino-gehiagoz-jolastea-online-jolasetara.htm | Bizigiro | Txinak adingabeei debekatu die astean hiru orduz baino gehiagoz jolastea 'online' jolasetara | Haurrek eta nerabeek egunean ordubetez jolastu ahal izango dute ostiraletan, larunbatetan eta igandetan. Gainerako egunetan debekatuta izango dute. | Txinak adingabeei debekatu die astean hiru orduz baino gehiagoz jolastea 'online' jolasetara. Haurrek eta nerabeek egunean ordubetez jolastu ahal izango dute ostiraletan, larunbatetan eta igandetan. Gainerako egunetan debekatuta izango dute. | Txinako adingabeek Interneteko jolasetan ibiltzeko are eta denbora gutxiago izango dute aurrerantzean. Gobernuak aspalditik erakutsi izan du gaiarekiko kezka, eta azkenean are eta gehiago gogortuko ditu lehendik ere gogorrak ziren legeak.
Astean hiru orduz soilik jolastu ahal izango dute nerabeek eta haurrek; ez, gainera, nahi dutenean: astelehenetik ostegunera ezingo dute jolastu, eta ostiraletan, larunbatetan eta igandetan egunean ordubetez soilik, 20:00etatik 21:00etara. Pekinek azaldu duenez, neurria ezartzeko arrazoia gazteenek jolas horiekiko duten mendekotasuna da.
Neurria ez da erabat berria Txinan. Lehendik ere jolasteko orduak mugatuta zituzten 18 urtetik beherakoek, 2019tik: jai egunetan hiru orduz jolas zezaketen, eta gainerako egunetan ordu eta erdiz.
Legea aplikatzeko arduradunak, berriz, Internet bidezko jolasak eskaintzen dituzte enpresak izango dira, eta haiek ziurtatu beharko dute gainontzeko orduetan adingabeek ez dituztela euren zerbitzuak erabiltzen. Horretarako, nortasuna egiaztatzeko sistemak ezarri beharko dituzte, eta horiek lehendik ere sortu izan dute eztabaida. Tencent Holdings konpainiak —sektoreko handienak Txinan—, adibidez, aurpegia antzemateko sistema bat ezarri zuen bere jolasetan, eta milaka erabiltzaileren haserrea eragin zuen horrek.
Bestetik, Txinako Gobernuko Prentsa eta Argitalpenen bulegoak jakinarazi du areagotu egingo dituztela jolasen enpresetan egiten dituzten ikuskaritzak, denbora mugak errespetatzen dituztela baieztatzeko eta mendekotasunen aurka lanean dihardutela ziurtatzeko. Guraso, ikastetxe eta bestelako eragile batzuekin batera jardun beharko dute helburu horren alde.
«Droga elektronikoa»
Xi Jinping presidenteak atzo bertan esan zuenez, arrakastatsuak izan dira «teknologia enpresen hazkunde neurrigabea eragozteko» orain arte hartutako neurriak, eta haiekin jarraitzeko asmoa erakutsi zuen. Besteak beste, Tencent Holdingsek sektorearen monopolioa izatea da Pekinek eragotzi nahi duen gauzetako bat.
Dena den, ez dirudi konpainia hori oso kezkatuta dagoenik. Azken orduetan jakinarazi duenez, adingabeei esker Txinan irabazten duten dirua euren sarreren %3 inguru soilik da. Hori ulertzeko, kontuan izan behar dira aurretik ere ezarrita zeuden mugak.
Azken hilabeteetan Txinako Gobernuak eta haren hedabideek gogor jo dute Interneteko jolasen aurka. Economic Information Daily hedabideak hil hasieran argitaratu zuen artikulu batek, adibidez, jolas horiek «droga elektronikoak» eta «opio espirituala» direla zioen: «Ezin da onartu industria batek, kirol batek, edo halako ezerk belaunaldi oso bat suntsitzea», zioen idatziak.
Hortaz gain, Interneteko jolasak lotzen zituen eskolan nota txarrak ateratzearekin, miopiarekin, lo ezinarekin edota depresioarekin.
Haurrei azterketarik ez
Jolasena ez da Pekinek azken orduetan haurrei lotuta iragarri duen neurri bakarra. Aurrerantzean, ikastetxeetan, legez debekatuko dute sei eta zazpi urteko haurrei azterketak egitea. Gurasoek eta haurrek jasaten duten presioa apaltzea da neurriaren asmoa.
Txinan ohikoa da haurrek Lehen Hezkuntzako lehen mailatik azterketak egitea, baina gobernuak adierazi du horrek haurrei kalte egiten diela fisikoki eta psikologikoki. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202526/athleticen-eta-realaren-arteko-derbia-san-mamesen-jokatuko-da.htm | Kirola | Athleticen eta Realaren arteko derbia San Mamesen jokatuko da | Irailaren 12an izango da, eta estadioan edukieraren %30 sartu ahalko dira. | Athleticen eta Realaren arteko derbia San Mamesen jokatuko da. Irailaren 12an izango da, eta estadioan edukieraren %30 sartu ahalko dira. | Athleticek eta Realak San Mamesen jokatuko dute Primera Iberdrolako bigarren jardunaldiko partida. Datorren irailaren 12an (12:00) neurtuko dituzte indarrak, eta Athleticeko bazkideek soilik izango dute aukera bertatik bertara ikusteko, gaur egungo murrizketak direla medio.
Realaren lehen aldia izango da San Mamesen jokatzen; Athleticena, aldiz, ez. Duela bi denboraldi, birritan jokatu zuten bertan zuri-gorriek, eta erantzun bikaina izan zuten zaleen partetik. Espainiako Kopako final-laurdenetako Atletico Madrilen aurkako partidan 48.121 ikusle izan ziren; inoizko kopururik handiena nesken partida batean Europan. Eta, bi aste beranduago, San Mamesen jokatutako Athletic-Levante norgehiagokan 25.000 zale izan ziren. Kasu honetan, edukieraren %30 sartu ahalko dira (15.986).
Gainera, asteburu honetan abiatuko da emakumezkoen denboraldia. Alavesen igoerarekin, guztira lau talde euskaldun izango dira Primera Iberdrolan. Denei egokitu zaie igandean jokatzea: Eibar-Sevilla (11:00), Alaves-Betis (12:00), Reala-Valentzia (16:00) eta Madril CFF-Athletic (19:00). |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202527/abuztuaren-31ko-oroitzapeneko-ekitaldiak-bihar-donostian.htm | Bizigiro | Abuztuaren 31ko oroitzapeneko ekitaldiak, bihar Donostian | Jarduera guztietan bertaratutakoen sarrera kontrolatuko da | Abuztuaren 31ko oroitzapeneko ekitaldiak, bihar Donostian. Jarduera guztietan bertaratutakoen sarrera kontrolatuko da | Aurten ere, 2020. urtean bezala abuztuaren 31ko oroitzapen ekitaldiek formatu txikia izango dute, eta barrualdean egingo dira jarduera guztiak.
Urtero hirian egiten zen antzezpen dramatizatua berriz ere kalean ikusi eta 1813ko abuztuaren 31n gertatutakoaren memoria bizirik mantentzeko, San Bizente eta Santa Maria elizen artean egiten den desfile zibikoa ikusteko itxaron egin beharko dute donostiarrek.
Hala ere, abuztuaren 31 egun “garrantzitsua” denez donostiarrentzat, Donostia Festak-ek zenbait egun hartuko dituen egitarau bat prestatu du.Ekitaldi nagusiak bihar izango dira. Goizean, 11:30ean Elizkizun nagusia egingo da San Bizente elizan, Easo Araoz Gazte abesbatza, Udaleko txistulari taldea, dantzariak eta Josu Elberdin organojolea lagun dutela; eta Lore eskaintza 12:30ean. Arratsaldean, berriz, 19:00etan 1813ko Uda Hartan. Donostiako setioa hitzaldia izango da, J.M. Leclercq Saiz-en eskutik, Donostia Kulturak San Jeronimo kalean duen aretoan; 20:30ean, 1813an hirian bizitakoa oroitzeko kontzertua izango da San Bizente elizan, eta 21:30ean kanpai hotsak entzungo dira, herriko erdigunean.
Jarduera guztietan bertaratutakoen sarrera kontrolatuko da, gehieneko edukierara iritsi arte. Nahitaezkoa izango da maskararen erabilera, jarduera osoan zehar. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202528/nafarroako-unibertsitateko-aditu-batek-dio-gorrotoa-bezalako-sentimenduek-klik-gehiago-sortzen-dituztela.htm | Bizigiro | Nafarroako Unibertsitateko aditu batek dio gorrotoa bezalako sentimenduek klik gehiago sortzen dituztela | Eleonora Esposito ziberindarkeriari buruzko proiektu baten buru da, eta uste du asko gelditzen dela indarkeria digitala desagerrarazteko. | Nafarroako Unibertsitateko aditu batek dio gorrotoa bezalako sentimenduek klik gehiago sortzen dituztela. Eleonora Esposito ziberindarkeriari buruzko proiektu baten buru da, eta uste du asko gelditzen dela indarkeria digitala desagerrarazteko. | «Gorrotoa bezalako sentimendu biziek eta emozio indartsuek klik gehiago sortzen dituzte, eta hori da plataformek bilatzen dutena», adierazi du Eleonora Esposito Nafarroako Unibertsitateko ikertzaileak. Horregatik, «indarkeria digitala desagerrarazteko asko dago egiteko». Genero Berdintasunerako Europako Institutuko ziberindarkeriari buruzko proiektu baten buru da Esposito. Proiektuan, indarkeria mota horren formak eta adierazleak zehazteko marko kontzeptual bat landuko du, eta, horren bitartez, EB Europako Batasuneko herrialdeetan indarkeria horri aurre egitea du helburu.
Indarkeria digitala baliabide digitalen bidez egiten da, hala nola sare sozialen, posta elektronikoaren eta mugikorreko aplikazioen bitartez. Cybersmile fundazioaren arabera, Interneteko erabiltzaileen %60k ziberjazarpena jasan dute noizbait. Eraso horiek modu askotara egin daitezke; profil faltsuak sortzetik, beste baten informazio edota irudi pribatuak zabaltzeraino. Jazarpen mota horiek guztiek, biktima baten jarduteko modua baldintzatzeaz gain, osasun mentalean eta fisikoan eragin dezakete.
Espositoren arabera, indarkeria digitala «ezezaguna» da oraindik, eta horregatik uste du Europako eta estatuetako sistema legegileek kontuan hartu ahal izateko «parametro objektiboak» ezarri behar direla.
Ikerlariak adierazi duenez, lehen erronka «ziberindarkeriaren kontzeptualizazioa homogeneizatzea» da. Hau da, hurrengoa zehaztea: «zer den indarkeria eta zer ez, zein den generoak indarkerian duen eginkizuna, herrialdeetan zer lege espezifiko dauden horri aurre egiteko, nolakoa den Interneten emakume izatea eta zertan bereizten den gizona izatetik». Ikerketan alderdi intersekzionalak ere aztertuko dituzte, emakume izatea eta gutxiengo etniko edo erlijioso bateko kide izatea edo desgaitasunen bat izatea, adibidez.
Bi urte barru amaituko dute proiektua, eta Europako Batzordeari bidaliko dizkiote ondorioak. Ondorio horiek oinarri hartuta, Batzordeak indarkeria digitalari aurre egiteko zenbait gomendio sortuko ditu.
Espositok esperientzia du gai horretan, izan ere, emakume liderren aurkako indarkeria digitala aztertu du ICS Nafarroako Unibertsitateko Kultura eta Gizartea Institutuko Discurso público taldean. Ikerlariaren arabera, «profil publikoek Interneteko erasoen gune bihurtzen dituzte maiz», eta ikusgaitasun horrek «jazarpen digitalaren biktima diren beste emakume anonimo batzuei baino salaketa aukera gehiago» eskaintzen dizkie. Emakume guztiak babesteko beharra nabarmendu du Espositok: «Ikuspegia zabaldu behar dugu egoera ahulean dauden guztiak babesteko, ez bakarrik esfera publikoan daudenak». |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202529/munduan-jada-ez-da-saltzen-beruna-duen-gasolinarik.htm | Ekonomia | Munduan jada ez da saltzen beruna duen gasolinarik | NBEren arabera, erregai hori ez erabiltzearen ondorioz 1,2 milioi heriotza goiztiar eragotzi ahal izango dira urtero. Uste du beruna duen gasolina debekatzeko prozesua gauzatu izana «mugarri handi bat» dela osasunarentzat eta ingurumenarentzat. | Munduan jada ez da saltzen beruna duen gasolinarik. NBEren arabera, erregai hori ez erabiltzearen ondorioz 1,2 milioi heriotza goiztiar eragotzi ahal izango dira urtero. Uste du beruna duen gasolina debekatzeko prozesua gauzatu izana «mugarri handi bat» dela osasunarentzat eta ingurumenarentzat. | Aljeriako zerbitzuguneetan joan den uztailean utzi zioten beruna duen gasolina saltzeari, eta, modu horretan, ibilgailuak erregai horrekin ez hornitzeko prozesua bukatutzat eman zuten mundu guztian. NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak gaur iragarri du amaitu dela beruna duen gasolinaren aroa, eta ohar batean nabarmendu du horren ondorioz 1,2 milioi heriotza goiztiar eragotzi ahal izango direla urtero. «Beruna duen gasolina hondamendi bat izan da bai ingurumenarentzat, bai osasun publikoarentzat». Ibilgailuetan eman zaion erabileraren bidez, berunak kutsatu egin ditu airea, lurra, ura eta lur landuak.
1922an hasi ziren komertzializatzen, argudiatuta gasolinari beruna gehigarri gisa erantsita ibilgailuen motorren errendimendua hobetzen zela. 1970eko hamarkadarako, munduan ekoizten zen gasolina gehienak beruna zuen. 1980ko hamarkadan, baina, herrialde aberats gehienek erregai molde hori debekatzeko prozesuak hasi zituzten. Europako Parlamentuak erabaki zuen 2000ko urtarrilaren 1etik aurrera debekatuta egongo zela beruna duen gasolina saltzea.
Baina beste herrialde batzuetan askoz ere denbora gehiago behar izan da puntu horretara heltzeko. 2000ko hamarkadaren hasieran errenta baxu eta ertaineko herrialde gehienak erregai hori erabiltzen ari ziren. Horrenbestez, NBIPek beruna duen gasolina ez erabiltzeko kanpaina hasi zuen 2002an, iritzita hura zela «giza osasunarentzako ingurumen mehatxu larrienetako bat».
Nazio Batuen Erakundearen programak uste du beruna duen gasolina debekatzeko prozesua gauzatu izana «mugarri handi bat» dela osasunarentzat eta ingurumenarentzat. Erregai horrek sor ditzakeen gaixotasunen artean daude bihotzeko eritasunak, minbizia eta apoplexiak, besteak beste, eta garunaren garapenari ere eragiten dio, esaterako.
Ibilgailuak eta ingurumena
Nolanahi ere, NBEren Ingurumen Programak ohartarazi nahi izan du munduan gero eta ibilgailu gehiago daudela, eta horien emisioek ura, airea eta lurra kutsatzen dituztela. Garraioaren sektoreak isurtzen du, hain zuzen, munduan isurtzen diren berotegi gasen ia laurden bat. |
2021-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/202530/espainiako-gobernuak-baztertu-egin-du-argindarraren-prezioan-gehienekoak-ezartzea.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernuak baztertu egin du argindarraren prezioan gehienekoak ezartzea | Ribera ministroak argudiatu du Europak debekatzen duela esku hartze publikoa. Esan du fakturak «egonkorrago» egiteko modua bilatzen ari direla, eta zerga batzuk berrikusteko aukera aipatu du | Espainiako Gobernuak baztertu egin du argindarraren prezioan gehienekoak ezartzea. Ribera ministroak argudiatu du Europak debekatzen duela esku hartze publikoa. Esan du fakturak «egonkorrago» egiteko modua bilatzen ari direla, eta zerga batzuk berrikusteko aukera aipatu du | Argindarraren prezioaren igoerak ez du etenik. Inoizko garestienean egongo da astearte honetan Hego Euskal Herrian eta Espainian: megawatt-ordua 130,53 euro ordainduko da. Testuinguru horretan, Teresa Ribera Trantsizio Energetikoko ministroak agerraldia egin du Madrilgo diputatuen kongresuan, berak hala eskatuta. Baztertu egin du handizkako merkatuan esku hartze publikorik egitea, argudiatuta Europako zuzenbideak berariaz debekatzen duela hori. Gainera, jakinarazi du gobernua prest dagoela argindarraren zerga batzuk berrikusteko, eta kontsumitzaileen tarifa arautuan (PVPC ) aldaketak egiteko, prezioa «egonkorragoa» izan dadin; dena den, batean zein bestean ez du zehaztasunik eman.
Unidas Podemosek mesfidantzaz hartu du iragarpen hori. Gogorarazi du «konpainia elektrikoen lobbyak» antzeko proposamen bat egin duela, eta gakoa dela «zein preziotan egonkortu» nahi den faktura. Gobernuko kidearen proposamen nagusiari buruz, energia enpresa publiko bat sortzeko aukeraz Riberak ez du atea erabat itxi, baina esan du hori zentral hidroelektrikoen kudeaketaz arduratuko litzatekeela soilik, egungo ustiapen kontzesioak iraungi ahala.
Ministroak bere hizketaldian gogorarazi du argindarrarena Europa osoan gertatzen ari den fenomenoa dela, gasaren merkatuak eta CO2aren isurketenak baldintzatuta. Adibidez, Erresuma Batuan 132,69 eurotan ordainduko da astearte honetan megawatt-ordua, eta Frantzian, 108,17tan. Espainiako Gobernuak aitortu du igotzen jarraituko duela, eta urte amaierako faktura %25 inguru garestiago izango dela aurreko urtekoarekin alderatuta.
Dena den, Riberak azaldu duenez, argindarraren handizkako prezioa fakturaren zati bat da (%24 inguru), eta azpimarratu du gorabehera horien menpe dagoen tarifa arautua (PVPC) %20 merkeagoa dela oraindik ere librea baino (konpainiek eta bezeroek adostutakoa).
Fakturari dagozkion beste atalei buruz (azpiegitura eta garraio kostuez, eta zergez) prest agertu da proposamenak aztertzeko, baina ez du zehaztasunik eman. Gobernuak ekainaren amaieran %21etik %10era jaitsi zuen argindarraren BEZa urte amaierara arte, eta ekoizleek ordaintzen duten zerga (% 7koa) bertan behera utzi zuen hirugarren hiruhilekorako.
Enpatia sozial eskasa
Bere agerraldian, konpainia elektrikoentzako mezua ere izan du Riberak: «enpatia sozial eskasa» leporatu die, zentral hidroelektriko batzuk nahita husteagatik «irabaziak handitzeko». Hala, jakinarazi du Kongresuan batzorde bat sortuko dutela, horrekin batera, argindarraren prezioaren etengabeko igoeren bestelako arrazoiak aztertzeko.
Era berean, Riberak nabarmendu du bere gobernuak bi lege proiektu aurkeztu dituela, datozen urteetan faktura %15 inguru merkatu ahal izango dutenak. Sistema Elektrikoaren Iraunkortasunerako Funts Nazionala sortu nahi du, horrela berriztagarrien erregimena finantzatzen laguntzeko eta gizarte bazterketa arriskuan dauden kontsumitzaileentzako bonu sozialak zabaltzeko. Horri buruzko argibide gehiago eskatu du oposizioak. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202551/aebak-afganistandik-irten-dira-eta-talibanek-independentzia-osoa-aldarrikatu-dute.htm | Mundua | AEBak Afganistandik irten dira, eta Talibanek «independentzia osoa» aldarrikatu dute | Herrialdeko hainbat hiritan tiroak airera botatzen ibili dira Talibanak ordubetez, AEBen irteera «ospatzeko». Milizia Qatarrekin eta Turkiarekin hitz egiten ari da aireportua elkarlanean kudeatzeko. Washingtonek aitortu du ez dutela lortu iragarritako jende guztia herrialdetik ateratzea. | AEBak Afganistandik irten dira, eta Talibanek «independentzia osoa» aldarrikatu dute. Herrialdeko hainbat hiritan tiroak airera botatzen ibili dira Talibanak ordubetez, AEBen irteera «ospatzeko». Milizia Qatarrekin eta Turkiarekin hitz egiten ari da aireportua elkarlanean kudeatzeko. Washingtonek aitortu du ez dutela lortu iragarritako jende guztia herrialdetik ateratzea. | Gauerdia baino lehen irten da AEBen azken hegazkina Afganistandik, zehazki, 23:29an. Modu horretan, amaiera eman diote hogei urtez herrialdean izan duten presentzia militarrari. Handik ordubetera sartu dira Talibanak Kabulgo aireportuan, Ameriketako Estatu Batuek Afganistanen izan duten azken basea bereganatzeko. Qari Yusuf Ahmadi Talibanen bozeramaileak herrialdearen independentzia aldarrikatu du: «Afganiarrek eta gure herrialdeak independentzia osoa lortu dute azkenean».
Kabulen eta herrialdeko beste hiri askotan tiro hotsak entzun dira ordubetez, AEBak herrialdetik irten direnean. Hala ere, Talibanek jakinarazi dute airera bota dituztela tiroak, «Ameriketako Estatu Batuak azkenik erretiratu direla» ospatzeko. «Afganistango Emirerri Islamikoa herrialde subiranoa da orain. Gure balioak, independentzia eta balio islamikoak babestuko ditugu. Amerika menderatuta, harreman onak nahi ditugu gainerako herrialdeekin».
Ebakuazio militarra amaitu bada ere, Washingtonek zehaztu du misio diplomatikoak jarraitu egingo duela, «alde egin nahi duten estatubatuar eta afganiar gehiagoren irteera ziurtatzeko». Adierazi du momentuz 79.000 zibil eta beste nazionalitate batzuetako 73.000 afganiar eta laguntzaile atera dituela Afganistandik. Frank McKenzie armadaburuak aitortu du ez dutela lortu nahi zuten jende guztia ateratzea, baina zehaztu du hamar egun gehiago geratuta ere ez zuketela lortuko.
AEBetako tropek gaurkoa zuten hogei urtez okupatu duten herrialdetik ateratzeko azken eguna. Maiatzean hasi zuten erretiratze ofizialki, nahiz eta aurreko urteetan han zituzten soldadu kopurua apurka murriztuz joan. Joe Biden presidentea saiatu zen ebakuazioetarako epemuga luzatzen, baita horretarako CIAko arduraduna talibanekin hitz egitera bidaliz ere, baina miliziek eutsi egin zioten jarritako datari, eta ohartarazi zioten «ondorioak» egongo zirela okupazioa luzatzen bazuten. Hala, estatuburuak ez zuen izan amore eman beste aukerarik.
Nazioarteko armadak irtenda, Kabulgo aireportuko hegaldian etenda daude behin-behinean. Baina talibanak Qatarrekin eta Turkiarekin hitz egiten ari dira horiek berriz abiatzeko. Ankarak bere burua eskaini du aireportua kudeatzeko, baina talibanek segurtasuna euren gain hartu nahi dute. Hainbat iturriren arabera, Turkiak segurtasuna mertzenarioen esku uztea eskaini dio miliziari.
Errefuxiatuen krisia saihestea helburu
EB Europako Batasuneko Barne ministroek goi bilera egingo dute gaur Afganistango krisiaz hitz egiteko. Errefuxiatuena izango da mahai gainean izango duten eztabaidagai nagusia. EBko estatu kideek ez dute beste iheslari olderik nahi, eta hori saihesteko Afganistanekin mugakide diren estatuei «laguntzeko prest» agertu dira. Dena den, laguntza hori zer-nolakoa izango den gaur zehaztuko dute.
Bitartean, mugak itxita daude oraindik ere. Turkiak Iranekin mugan zuen hesia gotortu du, eta ohartarazi dio Bruselari ez dituela iheslari gehiago hartuko. Uzbekistanek ere, hasieran errefuxiatuak hartzeko prest agertu zen arren, mugako pasabideak itxi egin dituela iragarri zuen atzo.
Talibanak abuztuaren 15ean heldu ziren Kabulera, bi aste eskasean herrialde osoa bereganatu ostean. Geroztik nazioarteko indarrek ahalegin berezia egin dute herrialdean zituzten ordezkariak ateratzeko, baina hogei urteotan NATOko indarrei lagundu zieten milaka herritarretatik asko bertan geratu dira. Horietako askok ezkutura jo dute, eta beste askok Pakistan aldera. Miliziak esan duen arren ez duela mendekurik nahi, ugari izan dira salatu dutenak exekutatu egin dituztela haiekiko kritiko zirenak. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202552/akademia-ikuskariak-hiru-murgiltze-klaserentzat-baiezkoa-eman-du-eta-batentzat-ezezkoa.htm | Gizartea | Akademia Ikuskariak hiru murgiltze klaserentzat baiezkoa eman du, eta batentzat ezezkoa | Departamenduko hezkuntza nazionaleko kontseiluak irailaren 6an emanen du azken hitza. Ortzaize, Idauze Mendi eta Aiherrako eskolentzat eman du baiezkoa, eta Larrainekoarentzat ezezkoa. | Akademia Ikuskariak hiru murgiltze klaserentzat baiezkoa eman du, eta batentzat ezezkoa. Departamenduko hezkuntza nazionaleko kontseiluak irailaren 6an emanen du azken hitza. Ortzaize, Idauze Mendi eta Aiherrako eskolentzat eman du baiezkoa, eta Larrainekoarentzat ezezkoa. | Akademia Ikuskariak hiru murgiltze klaserentzat baiezkoa eman zuen atzo arratsean, ohar batean jakinarazi duenez: Ortzaizeko (Nafarroa Beherea) eta Idauze-Mendiko (Zuberoa) eskola publikoetan, eta Aiherrako (Nafarroa Beherea) eskola pribatuan. Gainera, Donapaleuko (Nafarroa Beherea) eskola publikoan ere murgiltzea ama eskolako azken urteari irekitzea onetsi du. Ama eskola murgiltzea ezartzea galdetzen zuen Larraineko (Zuberoa) eskolarendako, berriz, ez du baimenik eman.
Dena den, erabakia ez da ez ofiziala, ez behin betikoa. Azken hitza irailaren 6an emanen du departamenduko hezkuntza nazionaleko kontseiluak. Alta, eskola sartzea ostegunean eginen dute Ipar Euskal Herriko ikasleek; ordurako, beraz, ez da ofizialki zehaztua izanen zein diren murgiltze esperimentazio berriak.
Hori jakin ostean, murgiltze ereduaren aldeko hainbat eragilek agerraldia egin dute Ortzaizeko (Nafarroa Beherea) eskola publikoan, hautetsiekin batera. Haiek iazko ikasturte bukaeratik galdegin zuten murgiltzea Ortzaize, Aiherra, Idauze-Mendi eta Larraineko eskoletan.
Hautetsiek salatu dute ez dutela jaso Akademia Ikuskariak gaur hartutako erabakiaren baieztapen ofizialik. Larraineko Jean Dominique Iriart auzapezak, gainera, salatu du Larraineko eskolak ez duela onespenik ukan: «Lortu arte segituko dugu», hitzeman du. Ikuskaritzak zehaztu du Larraineko eskolaren kasuak «lanketa gehiago» behar duela, ama eskolatik bosgarren urtera arte klase bakarrean biltzen direlako ikasleak.
Ortzaizeko Marc Ozafrain auzapezak, berriz, salatu du ere murgiltze ereduaren onartzea bakarrik ama eskolako lehen urtearentzat eman duela, eta ez ama eskolako urte guzientzat. Izan ere, igorritako oharrean Akademia Ikuskariak zehaztu du ama eskolako lehen urtean irekiko dutela murgiltze eredua. Ez dute zehaztu ama eskolako beste bi urteetan ere irekiko ote duten.
Azkenik, Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak esan du, dituen informazioen arabera, gaur goizean emanen dituela Akademia Ikuskariak gainerako xehetasunak: ama eskolako lehen urtean bakarrik irekiko duten ala ez, baita Larraineko kasuari buruzko xehetasunak ere. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202553/txibitek-esan-du-ez-dutela-etxeratze-agindua-berriz-ezartzeko-asmorik.htm | Gizartea | Txibitek esan du ez dutela etxeratze agindua berriz ezartzeko asmorik | Izurriarekin lotutako aldagaien apaltzea «indartsua» dela esan du, eta neurriak arintzera egingo dutela. Ostegun gauean amaituko da etxeratze agindua. | Txibitek esan du ez dutela etxeratze agindua berriz ezartzeko asmorik. Izurriarekin lotutako aldagaien apaltzea «indartsua» dela esan du, eta neurriak arintzera egingo dutela. Ostegun gauean amaituko da etxeratze agindua. | Asteburuetan eta jaiegunetan, intzidentzia handiko tokietan, etxeratze agindua ezarrita egon da Nafarroan uda honetan, baina neurri hori gehiago ezartzeko asmorik ez dutela esan du gaur Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek. Neurria astez aste berrituz joan dira, Nafarroako Auzitegi Nagusiari propio horretarako baimena eskatuta, baina jakinarazi du dagoeneko ez dutela gehiago eskabide hori bideratuko. Izan ere, izurriari lotutako datuetan hobekuntza izan dela argudiatuta, orain neurriak arintzera egin behar dela defendatu du. Neurriak 01:00etatik 06:00etara kalean ibiltzea galarazten du asteburuetan, jai egunetan, eta usadioz herrietan festak ospatzen diren egunetan eta jai horien bezperatan.
Nafarroak «arrisku handiko» eremu izateari utzi diola azaldu du Txibitek, eta egoera berri horri erantzunez hartu behar direla orain neurriak. Esker ona adierazi nahi izan die herritarrei, oro har, hartu diren neurrien aurrean izan duten jarrera onarengatik, eta hobekuntza jarrera «arduratsu» horren ondorioz heldu dela esan du. Datuak oro har ari dira hobera. Hego Euskal Herriko datuei begira, bosgarren olatu deituak uztailaren hondarrean jo zuen goia, eguneko bi mila positibo gaindituta, eta ordutik indarra galtzen ari da. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202554/bbc-news-mundo-kateak-euskarari-buruzko-bideo-bat-argitaratu-du.htm | Gizartea | BBC News Mundo kateak euskarari buruzko bideo bat argitaratu du | Iruzkin andana ekarri du bideoak, eta latinoamerikar askok beren euskal abizenak azaleratu dituzte ikus-entzunezkoaren harira. | BBC News Mundo kateak euskarari buruzko bideo bat argitaratu du. Iruzkin andana ekarri du bideoak, eta latinoamerikar askok beren euskal abizenak azaleratu dituzte ikus-entzunezkoaren harira. | Ze hizkuntza da euskara? Nondik dator? Nortzuk hitz egiten dute? Horrelako galderak argitu dizkie BBC News Mundo kateak mundu osoko ikusleei. Kateak sareetan argitaratutako bideo labur batean, euskara eta haren ezaugarriak aurkeztu ditu. Leire Ventas kazetaria da ikus-entzunezkoan azalpenak emateko arduraduna, BERRIAn eta Urola Kostako Hitza-n ere kazetari izandakoa.
Bideoak harrera arrakastatsua izan du, batez ere latinoamerikarren artean. Kazetariak bideoaren amaieran azaltzen du euskaldun asko herrialde horretara joan zirela XX. mendean, eta, horren ondorioz, bertan euskal izen ugari daudela. Horri jarraituz, iruzkin zaparrada hasi da: Hego Amerikan geratu diren euskal abizenez aritu dira bertako biztanle asko, eta hizkuntzari buruzko informazio gehiago eskatu dute beste hainbestek. Momentuz, 49.000 ikustaldi izan ditu bideoak.
«Kaixo eta ongi etorri guztioi», euskaraz agurtzen ditu Ventasek ikusleak BBCko kanalean. Euskararen jatorriaren misterioa aipatu ondoren, gaztelaniak ere euskaratik hartu dituen 95 hitzetako batzuk aurkeztu ditu: izquierda, chatarra, chabola, mochila... Euskaldunak ere aipatzen ditu bideoan. Ventasen arabera, 700.000 dira gaur egun, eta «erregioko» biztanleen %35ek erabiltzen dute hizkuntza. Hala ere, badira akats txiki batzuk: erakusten duen mapa zaharra da, eta, besteak beste, eremu euskaldunetik kanpo uzten ditu Gasteiz eta baita beste herri batzuk ere.
Hiztunez gain, hizkuntza galzorian egon den momentuez ere jardun da, Frantziako Iraultza edo Frankismoaren mehatxua kasu. Euskalkiak ere ez ditu ahazten; haien arteko ezberdintasunak azaltzeko, esaldi berdina azaltzen da bideoan, batean bizkaieraz eta bestean gipuzkeraz. Azkenik, batuaren eta alfabetoaren erabilerari ere jarri die arreta.
Baina ikus-entzunezkoa behin eta berriz bueltatzen da hasierako galderara: nondik dator euskara? Orain arte azaleratu diren hainbat teoria ekarri ditu kazetariak: euskararen eta iberieraren ahaidetasuna aldezten duen eusko-iberismoaren teoria, euskara hizkuntza berbereen amazig hizkuntzarekin lotzen duena, baita Kaukasotik datorrela azaltzen duen ustea ere.
Bestelako bitxikeriak aipatu ditu Ventasek. Esaterako, hizkuntzaren jatorriari lotzen zaizkion erlijio kutsuko mitoak. Noeren iloba zen Tubal Bibliako pertsonaiak Babeletik ekarri zuela esaten omen dute batzuek, eta bada Adam eta Ebak euskaraz hitz egiten zutela esaten duenik ere. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202555/macronen-magnetismoa.htm | Mundua | Macronen magnetismoa | Frantziako alderdiak hasiak dira lehen erabakiak hartzen datorren urteko hauteskundeetara begira. BERRIAk indar politiko eta presidentegai nagusien egoeren errepasoa egingo du, egungo estatuburuarekin hasita. | Macronen magnetismoa. Frantziako alderdiak hasiak dira lehen erabakiak hartzen datorren urteko hauteskundeetara begira. BERRIAk indar politiko eta presidentegai nagusien egoeren errepasoa egingo du, egungo estatuburuarekin hasita. | Emmanuel Macronek bere iparrorratzari begiratu dio, eta ardatzak eskuinerantz jarri dira berriz ere.
Bere burua «ez ezkerrekotzat, ez eskuinekotzat» dauka Frantziako presidenteak, eta harentzat, finkaturiko ordena politikoa hautsi zuen bankari ohiarentzat, bitxia iduri lezake 2017tik hona egiten ari den bideak; ezezaguna, agian. Eta, halere, datozen hilabeteetan haren inguruan gerta daitekeenak badu zerbait ezagunetik, Macron beti ari baita kanpaina egiten, etenik gabe.
Frantziako estatuburuak ez du batere argitu zein den haren hilabeteotarako plana, ezta baieztatu ere datorren urteko apirilean egitekoak diren presidentetzarako bozetara aurkeztuko den; agian François Mitterrandek 1988an eginikoa errepikatu nahi du: hauteskundeetarako hilabete falta zela eman zuen hautagaitzaren berri. Finean, edozer espero daiteke ikurretan eta marketan adituarengandik, are gehiago pandemiaren garaian.
Baina ez dago zalantzarik Frantziako presidentea hitzordurik garrantzitsuenaren atarian dagoela berriz ere: haren egiazko indarra, egiazko itxura, egiazko babesa islatzen duten bozen atarian. Eta hor dena eman nahiko du behinola herrialdearen eta Europako Batasunaren itxaropena irudikatu zuen agintari gazteak, urteotan harroputz eta autoritario ospea bereganatu duen presidenteak, inork ez baitu espero berriz ez aurkeztea erabakiko duenik.
Bidea, ordea, ez du erraza izango, Frantziako presidentea testuinguru zail batean baitago. Oraingoz amaierarik ez duen pandemia bat eta krisi sozioekonomiko bat kudeatzen ari da, eta iazko eta aurtengo bozetan porrot mingarriak jasotzetik dator, haren alderdi LREM Errepublika Martxan-ek ez baitu ez hiri handirik, ez departamendurik ezta eskualderik ere bereganatu.
Horrek, beste behin ere, agerian utzi du Macronek eta LREMk ez dutela sustrai lokalik; hain justu, Jaka Horien sorrera eta protestarako arrazoiak aurreikusteko balio zitzaketen sustrai baliagarri horiek.
Aldi berean, politikarekiko mesfidantza handitzen ari da, abstentzioa gora doa hauteskunde bakoitzean eta haserrea nabaria da milaka herritarren artean, horren arrazoia bat edo beste dela ere. Batzuentzat, dirudunen presidentea da; besteentzat, ez du segurtasunaren auzia konpondu, batez ere immigrazioaren eta krimenaren aferak.
Herritarrekiko deskonexioa ere egotzi diote Macroni, eta urteotako jarrerak badu zer edo zer horretatik. 2017ko bozen kanpainan, agintariak «presidente jupitertar» baten beharra aldarrikatu zuen Frantziarentzat, bere burua jainkoarekin konparatuz, eta hala aritu da herrialdeko estatuburu karguan, bere autoritatea inposatzen, eta gutxitan, beharrezkoa denean soilik hitz egiten. Finean, buruzagitza gogorra, zentralizatua eta pertsonala du oinarri, eta hori ez da denen gustukoa izaten ari.
Erreformak balioen gainetik
Europarra, globalizazioaren aldekoa, horizontala funtzionatzeko eran, eta sistema tradizionalari buelta ematearen aldekoa, alderdien sistematik at: hala aurkeztu zuen bere burua Macronek duela lau urte, baina garaipen horretaz geroztik agerian utzi du bere lehentasuna, balioak baino gehiago, erreformak egitea dela. Ahalik eta azkarren, ahalik eta sakonenak eta eragin handikoak izateko.
Horrek, noski, askoren haserrea eragin du, eta, urteotako norabideak eta bozetako porrotak ikusita, iduri du Frantziako presidenteak bide txarretik ekin diola karguari eusteko asmoari. Ez erabat.
Batetik, Macronek herritarren artean duen babesa Nicolas Sarkozyk eta François Hollandek beren agintaldien garai berean zutena baino hobea da (%41ekoa); bestetik, txertatzera behartzeko harturiko azken erabakiak ere begi onez ikusi dituzte herritar gehienek (%64), nahiz eta, noski, kontrako iritziak sorrarazi eta manifestazioak eragin dituen. Eta, oro har, pixkanaka bada ere, pandemia bide onetik kudeatzen ari denaren sentsazioa gailentzen ari da. 2022ko bozen kanpainarako argudio zenbait bildu ditu Frantziako presidenteak, hortaz.
Macronek, ordea, ez du oinarrizko arazoetako bat konpondu urteotan: babes elektorala. 2017ko lehen itzulian botoen %24 eskuratu zituen, eta, bai, emaitza ona da, baina ez hainbestekoa, adibidez aurreko biekin alderatuz gero: 2007an, Sarkozyk %31 lortu zituen, eta, 2012an, Hollandek, %28,6. Inkestek, gainera, duela lau urteko babes bera aurreikusten diote 2022ko lehiarako: ona al da kopurua ez igotzea —edo jaistea— lau urteotan?
Horrekin lotuta, herritarrak konbentzitzeko arrazoiak izango ditu berriz ere kezkarako iturri. 2017ko bigarren itzulian Marine Le Pen eskuin muturrekoari alde handiaz gailendu zitzaion arren —babesen %66,1 lortuta—, boto emaile gehienek Le Penen garaipena eragozteko egin zuten haren alde. Gauza bera gertatu zen lehen itzulian: askok beldurra zioten Le Penen eta François Fillon eskuindarraren arteko lehiari. Eta, handik hona, Europako Parlamenturako bozetan izan ezik, gainontzekoetan LREMk izan dituen porrotek kezka eragin dute arrazoi horietara begira.
2017ko garaipena estrategia bati helduta bereganatu zuen: PS Alderdi Sozialista suntsitu zuen, oinarri elektoralaren parte handi bat kenduta —PSk botoen %6 eskuratu zituen—. Datorren urteko lehia, ordea, bestelakoa izango da, paisaia politikoaren eskuinean jokatuko baita; Macron horretaz jakitun dago, pare bat urte baitira Frantziako presidentea LR Errepublikanoak indar politikoaren boto emaileei begira jarria dela.
Agintaldia hasi eta berehala, ezkerrera eta eskuinera begira gobernatu nahi zuenak nahiko azkar hartu zuen alde bakarrera begiratzeko ohitura, eta horrek azaltzen ditu urteotan harturiko erabakietako batzuk; besteak beste, lan kodearen erreforma, aberastasunaren zerga (ISF) kendu izana, separatismoaren kontrako legea delakoa onarrarazi izana eta agintaldiko gobernuburuak, Edouard Philippe eta Jean Castex, LRko kide ohiak izatea; baita ministroetako batzuk ere: Ekonomia eta Finantzako Bruno Le Maire, eta Barneko Gerald Darmanin, kasurako.
Macronen oinarri elektoralaren eboluzioa ere agintaldian harturiko joeraren isla bilakatu da, Ifop etxeak uztailean macronismoari buruz egindako inkestak agerian utzi duenez. 2017an, boto emaileak gehienbat «zentro-ezkerrekoak» (%38) eta «zentro-eskuinekoak» (%35) zituen; aurten, «zentro-ezkerrekoak» jaitsi egin dira (%30era), eta «zentro-eskuinekoak», nabarmen igo (%45era). Hori bai, Frantziako presidenteak eskuinera egin duen arren, duela lau urte haren alde bozkatu zutenen gehiengoa (%81) ez da damutu bere hautuaz.
Indarguneak
Hala, inkesta horrek hainbat zantzu eman dizkio Frantziako presidenteari 2022an berriz ere irabazteko: batetik, boto emaileek uste dute «engaiamenduei eusteko gaitasuna» duela; bestetik, «irtenbide ekonomiko eta sozial egokiak» dituela; eta, azkenik, «maila presidentziala» duela. Horiek lirateke haren alde egiteko arrazoi nagusietako batzuk, hortaz.
Neurriei dagokienez, Macronen alde bozkatzeko prest egongo liratekeenei ezinbestekoa zaie klima larrialdiaren aurkako borrokan sakontzea, eta erretreten erreforma bat egitea, beste hainbat erabakiren artean; hain justu, azken hori abiatua du Frantziako presidenteak, baina, pandemiaren ondorioz, behin-behinean gelditzea beste aukerarik ez du izan.
Hortaz, litekeena da datozen hilabeteak hainbat neurri onartzeko une egokiz beteta egotea, kontuan harturik pandemiak hobera egin beharko lukeela eta inbertsioak egiteko garaia izango dela, krisi ekonomikoari aurre egiteko. Gainera, Frantziak Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza izango du 2022an, urtarriletik ekainera, eta Macronek erakusleiho hori balia dezake haren hautagaitza eta figura sendotzeko, batez ere presidentetzarako bozen kanpainarako.
Zer esanik ez Alemanian Angela Merkelek agintean ez jarraitzeak hutsune handia utziko duela talde komunitarioan, eta Frantziako presidentea hori betetzen saiatuko dela, Italiako lehen ministro Mario Draghiren baimenarekin.
Bien bitartean, begi bat oposizioko alderdiei begira ere izan beharko du, batez ere LRko eskuin tradizionalari, barne gatazka baitu bere presidentegaiaren inguruan, primarioak egin ala ez, eta, hautagai bakarra aurkeztu beharrean, bi aurkezteko arriskuan baitago. Zatiketa posible horrek, noski, Macroni egingo lioke mesede.
Eta, eskuinerago, badirudi Marine Le Pen ultraeskuindarra dela, gaur-gaurkoz, Frantziako presidentearen aurkari bakarra. Inkesten arabera, 2017koaren antzeko emaitzak izango lirateke lehen itzulian, baina bigarrenean Le Penen aldeko babesa nabarmen handituko litzateke (%34tik %45era); hori bai, ez litzateke nahikoa izango Macron garaitzeko.
Frantziako egungo presidenteak bigarren —eta azken— legealdia eskuratzen badu, hori egiten lehena bilakatuko da Jacques Chiracez geroztik eta estatuburuaren agintaldia zazpi urtetik bostera txikitu zutenetik. Macronek baditu kezkarako arrazoiak, baina arrakastan pentsatzekoak ere bai.
Bihar: Marine Le Pen. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202556/iruneko-hipika-txapelketa-prestatzeko-erabiltzen-ari-diren-makina-bat-sabotatu-dute.htm | Gizartea | Iruñeko hipika txapelketa prestatzeko erabiltzen ari diren makina bat sabotatu dute | Sabotajeak ez du ekitaldia eragotziko, eta Iruñeko Udaltzaingoa gertakaria ikertzen ari da. | Iruñeko hipika txapelketa prestatzeko erabiltzen ari diren makina bat sabotatu dute. Sabotajeak ez du ekitaldia eragotziko, eta Iruñeko Udaltzaingoa gertakaria ikertzen ari da. | Zizurko (Iruñea) hipika zentroak salatu du Iruñeko hipika txapelketa prestatzeko erabiltzen ari ziren makinetako bat sabotatu dutela. Iruñeko Udalak babestutako txapelketa Ziudadelan izanen da, irailaren 2tik 5era. Udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.
Igande eta astelehen arteko goizaldean egin zuten sabotajea: hondeamakina baten kableak moztu zituzten. Hala ere, kalteak ez dira oso handiak izan, eta laster konpontzea espero dute. Maria Caballero Iruñeko Gizarte Zerbitzuetako zinegotziak gertatutakoa salatu du: «Gauza bat da ekitaldiari kritika egitea, eta beste bat batzuek hori boikota egiteko aprobetxatzea».
Horrez gain, zinegotziak azpimarratu du ekitaldiak aurrera jarraituko duela, eta Zizurko zentroari babesa helarazi dio: «Lehenengo aldia da Iruñean horrelako ekitaldi bat egiten dela, eta babes osoa ematen diogu». |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202558/frankismoaren-jazarpen-ekonomikoa-pairatu-zutenen-errolda-egin-du-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Frankismoaren jazarpen ekonomikoa pairatu zutenen errolda egin du Nafarroako Gobernuak | 1936. eta 1966. urteen artean, 1.086 pertsonari ezarri zizkieten enbargoak, zehapenak eta bestelako zigor ekonomikoak Nafarroan | Frankismoaren jazarpen ekonomikoa pairatu zutenen errolda egin du Nafarroako Gobernuak. 1936. eta 1966. urteen artean, 1.086 pertsonari ezarri zizkieten enbargoak, zehapenak eta bestelako zigor ekonomikoak Nafarroan | Fusilamendu, kartzelatze eta beste hainbat zigorrez gainera, erregimen frankistak bestelako jazarpen mota bat ezarri zien 1936ko gerra galdu zutenei: jazarpen ekonomikoa. Hala, errepublikazaleen aurkako enbargoak, ondasunen besterentzea eta diru zehapenak ohiko bihurtu ziren gerra garaian, baina baita diktadurapean ere. Jazarpen hori azaleratzeko ahalegina egin du Nafarroako Gobernuak, 1936. eta 1966. urteen arteko errepresio ekonomikoa pairatu zutenen errolda onduta.
Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak aurkeztu du egitasmoa gaur goizean. Nafarroan bizi diren 1.012 gizon eta 74 emakumeren aurka Ondasunen Konfiskaziorako Probintzia Batzordeak eta Nafarroako Erantzukizun Politikoen Eskualde Auzitegiak hasitako espedienteen datu pertsonalak eta gertaera nagusiak jasotzen dira errolda horretan.
Kontseilariak adierazi duenez, «Nafarroako Gobernuak beste urrats bat egin du memoriaren politika publikoen konpromisoan, erregimen frankistak inpunitatez gauzatutako giza eskubideen bortxaketa larrien biktimek eskubidea baitute egia jakiteko». Ollok gaineratu du errolda «kontsulta tresna garrantzitsua» izanen dela, bai militar kolpisten indarkeria ikertu nahi dutenentzat, baita jazarriak izan zirenen familientzat ere. «Errolda honek gordin-gordinean erakusten du nola jardun zen frankismoa garaituekin, enbargo, zehapen eta izapide motelen bidez, eta zigor larriak ezarri zizkien jada beste errepresio mota batzuk jasan zituzten ehunka pertsonari».
Espainiako Kongresuan tramitatzen ari den Memoria Demokratikoaren lege proiektua ere aipagai izan du Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak. Haren irudiko, «aukera paregabea da» zigor eta kondena frankisten baliogabetze formala gainditzeko: «Biktimei ordain ekonomikoa emateko formulak diseinatu behar dira, aintzatespen eta aitortza pertsonalaren esparruaz harago».
Indarkeria «ezezaguna»
Ollorekin batera, aurkezpenean parte hartu dute Nafarroako Memoriaren Institutuko zuzendari Josemi Gastonek eta Institutuko Dokumentazio Zentroko arduradun Cesar Layanak. Gastonek azaldu duenez, errepresio ekonomikoaren inguruan eginiko ikerketa bat erabili dute errolda garatzeko. Zuzendariak gogorarazi du errepresio ekonomikoa «matxinatuen indarkeriaren beste forma bat» dela: «Indarkeria mota ezezagunenetako bat». Hain zuzen, jazarpen mota horren gainean informazio gutxi dagoenez, dei egin die halako zigorren frogak edo agiriak dituztenei, Nafarroako Memoriaren Institutuarekin harremanetan jar daitezen, inm@navarra.es helbidearen bidez Ikerketa lerro horretan sakonduko dutela iragarri du Gastonek, «zigor ekonomikoen arrastoa sakonago ezagutzeko eta espoliazio praktikekin zerikusia izan dezaketen jabetza-aldaketak ikertzeko».
Jazarpen ekonomikoak «hamaika aurpegi» izan zituela gaineratu du Layanak: «Harrapaketaren, konfiskazioen eta isunen forma hartu zuen, hasieran, eta geroago, legezkotasun itxura eman nahi izan zioten, 108. dekretuaren eta Erantzukizun Politikoen Legearen pean irekitako espedienteen bidez». Erroldan jasotako errepublikazaleei, esate baterako, ia 50 milioi pezetako zigor ekonomikoak ezarri zizkieten [300.000 euro], eta horrek «kalte ekonomiko oso larria» eragin zien. Fitxa pertsonal bakoitzean espedienteak, epaiak, errekurtsoak edo indultuak, besteak beste, kontsultatzeko iturriak eta artxiboak zehazten dira.
Errolda ikusgai dago Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen Zuzendaritza Nagusiaren webgunean: https://pazyconvivencia.navarra.es/eu/memoria/errepresio-ekonomikoaren-errolda helbidean. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202559/kanporatze-agindua-jaso-arren-davidenean-jarraitzeko-asmoa-dute-ttattolakoek.htm | Gizartea | Kanporatze agindua jaso arren, Davidenean jarraitzeko asmoa dute Ttattolakoek | Auzitegian errekurtsoa jarri dute, eta elkarretaratzera deitu dute 18:30erako Hazparnen (Lapurdi). | Kanporatze agindua jaso arren, Davidenean jarraitzeko asmoa dute Ttattolakoek. Auzitegian errekurtsoa jarri dute, eta elkarretaratzera deitu dute 18:30erako Hazparnen (Lapurdi). | Hazparneko (Lapurdi) Ttattola Gazte Asanbladako kideek ez dute abuztuaren 21ean okupatu zuten Davidenea eraikina uzteko asmorik. Hala jakinarazi dute gaur egin duten prentsaurrekoan. Atzo jaso zuten kanporatze agindua; gaur goizeko 10:30erako eraikina husteko zioen hark. Horren ordez, Ttattolakoek errekurtsoa jarri dute auzitegian, eta bi elkarretaratze deitu dituzte: bat gaurko, 18:30erako, eta bestea irailaren 4rako, larunbaterako.
Hemezortzi urteko ibilbidearen ondoren, 2020ko urtarrilean gaztetxeko kideek iragarri zuten Ttattola gaztetxea itxi egingo zela, «indarrez» bota zituztelako eraikinetik. Duela egun batzuk, ordea, — abuztuaren 21ean, zehazki— gaztetxeko kideek jakinarazi zuten beste eraikin bat okupatu zutela: «Hazparneko gazteok, urte bat eta erdi gaztetxerik gabe pasatu eta gero, etxe bat okupatzea deliberatu dugu». Sareetan zabaldutako mezu baten bidez eman zuten atzo kaleratze aginduaren berri, eta dei egin zuten elkarretaratzeetan babes ematera.
Beste eraikina hartu zutenean Ttattolako kideek BERRIAri azaldu ziotenez, urte eta erdi horretan batzarrak egiten aritu ziren, eta, azkenean, herriko kale nagusiko eraikin batean sartzea erabaki zuten. «Ekintza kulturalak egiteko, herria dinamizatzeko eta jendea elkartzeko gune bat izatea nahi dugu. Hau da, gaztetxe rol bat betetzea», esan zuten. Gaur berretsi dute hori. Okupatu zuten eraikinak hamar urte zeramatzan hutsik: «Pisuak alokatzen dituen enpresa batena da, eta jabeak atzerrian bizi dira. Azken hamar urteotan ez du inork baliatu eraikina». |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202560/madrilek-rugui-siderurgia-taldea-erreskatatuko-du.htm | Ekonomia | Madrilek Rugui siderurgia taldea erreskatatuko du | Maileguetan 25 milioi euro jasoko ditu. Euskal Herrian lantegiak ditu. Lagundutako bigarren siderurgia da, Tubos Reunidosekin batera. | Madrilek Rugui siderurgia taldea erreskatatuko du. Maileguetan 25 milioi euro jasoko ditu. Euskal Herrian lantegiak ditu. Lagundutako bigarren siderurgia da, Tubos Reunidosekin batera. | Espainiako Gobernuak Rugui siderurgia taldea erreskatatuko du, 25,03 milioi euroko laguntza publikoarekin. Aurreikusita dago gaurko Ministroen Kontseiluan berrestea erabakia. Enpresa horrek eta bere filialek lantegiak dituzte Euskal Herrian, Azkoitian (Gipuzkoa), Gernikan (Bizkaia) eta Beriainen (Nafarroa). Egoitza Sorian (Espainia) du. Guztira, 300 zuzeneko langile ditu eta 1.000 zeharkako. Bereziki, autogintzarako eta eraikuntzarako altzairuak ekoizten ditu.
Espainiako Gobernuak iazko uztailean sortu zuen COVID-19agatik kaltetutako enpresak erreskatatzeko funts berezia, eta ordutik beste sei enpresarekin erabili du: Air Europa, Avoris, Plus Ultra, Duro Felguera eta Tubos Reunidosekin. Azken horrekin batera, lagundutako altzairugintzako bigarren taldea izango da.
Sektoreak azken hilabeteetan susperraldia bizi duen arren, COVID-19 dela-eta enpresa batzuk zailtasun handiak izaten ari dira pandemiaren aurretik zituzten arazoei aurre egiteko. Ruguik azaldu duenez, bere negozioa ahuldu egin zen 2019an hiru faktorerengatik: Alemaniako merkatuaren geldialdiagatik, brexit-agatik edo AEBeek altzairuari jarritako muga zergengatik.
Ruguik jasoko duen 25,03 milioi euroko laguntza bitan banatuko da: 13.525.000 euroko partaidetza mailegua jasoko du eta 11.500.000 euroko mailegu arrunta.
Erreskate funts berezia kudeatzen duen batzordeak laguntza hori onartzea erabaki du enpresaren egoera ekonomikoa eta juridikoa zein den aztertu eta enpresak bideragarritasun plan bat aurkeztu ondoren.
Bere negozio planean taldeak nabarmendu du 2023rako bere produktuak karbonoan neutroak izatea aurreikusten duela. Ruguik, Euskal Herrian jarduten duten gainerako altzairutegi guztiek bezala, labe elektrikoak erabiltzen ditu eta txatarra birziklatzen du, batez ere automobilgintzak sortzen duena. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202561/nafarroako-gobernuak-laquobeharrezko-esperantzazraquo-ekin-dio-urte-politikoari.htm | Politika | Nafarroako Gobernuak «beharrezko esperantzaz» ekin dio urte politikoari | Maria Txibitek nabarmendu duenez, Nafarroa «berreskuratze eta berraktibatze ekonomiko zein sozial betean» sartua dago. | Nafarroako Gobernuak «beharrezko esperantzaz» ekin dio urte politikoari. Maria Txibitek nabarmendu duenez, Nafarroa «berreskuratze eta berraktibatze ekonomiko zein sozial betean» sartua dago. | Ohi bezala, Nafarroako Gobernuak irailaren atarian zabaldu dizkio ateak urte politiko berriari. Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek prentsaurrekoa egin du irekiera ekitaldi gisan, eta hitzez zehaztu ditu gobernuak parez pare dituen hainbat asmo eta erronka. Aitortu du joandakoa «urte oso gogorra» izan dela, batik bat pandemiarengatik, baina irmoki adierazi du badela «baikor izateko arrazoirik». Haren hitzetan, «premiazkoa den esperantzaz begiratu behar da aurrera».
Izurriak korapilatu dituen sektoreen egoera hobetzea da Nafarroako Gobernuaren erronketako bat, Txibiteren arabera. Besteak beste, urratsak egin nahi dituzte lehen arretako zentroetan aurrez aurreko arta berreskuratzeko, itxaron zerrendak murrizteko, eta «aurretik ere baziren hutsuneak betetzeko»: profesionalek eskasiari kontra egiteko, adibidez. Halaber, osasun mentalari erreparatu beharra nabarmendu du Txibitek: «Izurritea erretiratutakoan bistan geldituko da pandemiak buru osasunean eragindako ajea».
Osasun arlorako bakarrik ez, esparru ekonomikorako eta sozialerako asmoak ere zehaztu ditu gobernuak. Esaterako, presidenteak azaldu du urtea bukatzerako eginak izanen direla Nafarroako trafiko eskuduntzen transferentziak. Gainera, datozen hilabeteetan jarriko dute martxan herrialdeko errepideen kudeaketaz arduratuko den Nafarbide enpresa publikoa, eta, bestalde, Txibitek jakinarazi du orain arte Nafarroan inoiz egin den Lan Eskaintza Publikorako deialdirik handiena eginen dutela, batik bat behin-behinekotasunari aurre egiteko.
Aurrekontu ekonomikoari dagokionez, Txibitek argitu du joan diren urteetan bezala jardungo dutela: «Talde politiko guztiekin izanen gara harremanetan». Negoziazio horiei dagokienez, UPNko presidente eta bozeramaile Javier Esparzak dagoeneko erantzuna eman dio Txibiteri, kritiko: «Inork ez du sinesten gobernuak guztiekin hitz egiteko asmoa duenik. Eskutik heldua du EH Bildu, eta EH Bilduren eskutan dira».
Aitortza herritarren ahaleginari
Kazetarien aurrean egindako agerraldian, Maria Txibitek zenbait alditan eskaini dizkie esker oneko hitzak Nafarroako biztanleei. Besteak beste, azaldu du Nafarroak herritarrek egindako ahaleginari esker erdietsi duela pandemian aurrera egitea. «Mila esker erakutsitako arduragatik, denak elkarrekin ari gara gauzak lortzen», esan du herritarrei zuzenduta. Gazteetan ere jarri nahi izan du arreta: «Inork ez bezala sufritu dituzte izurritearen eraginak, eta oso eskertzekoa da, adibidez, txertatzeko ordenan haien txanda azkena izanik ere une oro erakutsi duten eskuzabaltasuna». |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202562/ebko-biztanle-helduen-70-txertatuta-daude.htm | Gizartea | EBko biztanle helduen %70 txertatuta daude | Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek jakinarazi du. | EBko biztanle helduen %70 txertatuta daude. Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek jakinarazi du. | «Europako Batasuneko helduen %70 guztiz txertatuta daude. Eskerrak eman nahi dizkiet lorpen honetan lagundu duten guztiei», Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek pozarren jakinarazi du gaur albistea, baina bertan goxo ezin dela geratu ere argi esan du: «Harago egin behar dugu. Herritar gehiago txertatu behar ditugu Europan, eta munduko gainerako tokietan ere txertoak jartzen lagundu behar dugu».
Osasun komisario Stella Kyriakidesek esan du portzentaje horretara helduta «benetako mugarria» jarri dela. Izan ere, usu nabarmendu izan dute osasun agintariek herritarren %70 txertatzea erabakigarria izan daitekeela taldeko immunitatea lortzeko, eta izurriari aurre egiteko. Izurria bizi dago oraindik, hala ere, eta gero eta iritzi zabalduagoa da oraindik ere, ehuneko handiagorik lortu gabe, zaila izango dela izurria kontrolatzea.
Txertaketak egun ez du guztiz eragozten gaitzaren transmisioa. Birusaren aldaerak, gainera, ugaritzen ari dira, eta horrek zaildu egiten du dena. Horregatik, adi jarraitzeko deia egin du Kyriakidesek ere. «Ezin dugu hemen geratu. Aldaera berrien ondorioz, %70a gainditu egin behar dugu, seguruago egoteko».
Europako Batzordeak xede gisara jarria zuen helduen %70 txertatzea uda amaitu aurretik. Helburua lortuta ere, aldeak badira. Irlandan, adibidez, helduen %85,5 daude txertatuta, Bulgarian, %20. «Arrakala» horiek apaltzera egin nahi du orain Europako Batzordeak. Txertoaren hirugarren dosi bat jartzea aztertzen ari dira hainbat herrialde baina Botiken Europako Agentzia EMAk ez du eman horren gaineko onespenik.
Hego Euskal Herrian txertaketa pauta 2.027.565 lagunek osatu dute; herritarren %70eko langa gainditu du. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202563/brontzea-eskuratu-du-leautek-errepideko-c2-mailan.htm | Kirola | Brontzea eskuratu du Leautek errepideko C2 mailan | Bere hirugarren domina da Jokoetan, eta honezkero urrea, zilarra eta brontzea irabazi ditu. | Brontzea eskuratu du Leautek errepideko C2 mailan. Bere hirugarren domina da Jokoetan, eta honezkero urrea, zilarra eta brontzea irabazi ditu. | Alexandre Leauteren jarduna emankorra dabil izaten Tokioko Paralinpiar Jokoetan. Hirugarren denbora onena eskuratu du, astearte honetan, errepideko txirrindularitzako C2 mailan, eta brontzezko domina gehitu du bere palmaresera. Proba honetako irabazlea Darren Hicks (Australia) izan da, eta bigarren sailkatua Ewould Vromant (Belgika) izan da.
Gaurko brontzeaz gain, urrezko eta zilarrezko dominak ere eskuratu ditu Ahurtin (Lapurdi) bizi den txirrindulariak. Denbora onena ezarri zuen pistako C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan pasa den ostegunean, eta hurrengo egunean bigarren egin zuen pistako 1.000 metroko erlojupekoan.
Eduardo Santasek ere ez du esku-hutsik amaitu errepideko C3 mailan. Domina lortzetik urrun gelditu ez baldin bada ere, diplomarekin konformatu behar izan da bosgarren denbora onena egin eta gero.
Igeriketan, aldiz, dominarik ez dute eskuratu, baina Nahia Zudairek eta Iñigo Llopisek diploma lortu dute. Zubietakoa brontzea eskuratzetik pausu batera gelditu da, laugarren egin baitu 400 metroko estilo librean. Donostiarraren kasuan, bigarren diploma da irabazten duena Joko hauetan; kasu honetan, 400 metroko estilo librean baita ere. Mahai tenisean ere diploma lortu du Iker Sastrek, Hego Korearen aurka galdu eta gero final-laurdenetan.
Bestalde, euskal ordezkariek ez dute zorterik izan saskibaloian. Agurtzane Egiluz eta Beatriz Zudaire ez dira finalerdietan izango, Alemaniaren aurka galdu eta gero (57-33). Dominaren lehiatik kanpo gelditu baldin badira ere, diploma ziurtatuta daukate. AEBren aurka jokatuko dute zazpigarren postuarengatik, ostegunean (08:00). |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202564/427-positibo-atzeman-dituzte-hegoaldean-egindako-testen-52.htm | Gizartea | 427 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, egindako testen %5,2 | Bizkaian atzeman dituzte kasu positibo gehien: 206 izan dira. Atzetik, Gipuzkoa, Nafarroa eta Araba | 427 positibo atzeman dituzte Hegoaldean, egindako testen %5,2. Bizkaian atzeman dituzte kasu positibo gehien: 206 izan dira. Atzetik, Gipuzkoa, Nafarroa eta Araba | OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, izurria kontrolpean jartzen haste aldera, ezinbestekoa da egiten diren testen artean %5 baino gutxiago izatea positiboak. Eta ehuneko horretatik hurbil daude datuak, Hego Euskal Herriko osasun sistemek egindako azken jakinarazpenen arabera: atzo 8.189 test egin zituzten denera, eta horietako 427k eman zuten emaitza positibo, alegia, testen %5,2 izan ziren.
Erietxeetan, hala ere, oraindik agerikoa da izurriaren zama. Osasunbideko erietxeetan COVID-19a duten 80 pertsona daude ospitaleratuta, eta 25 larri daude, ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetan. Nafarroako Osasun Departamenduak jakinarazi du, halaber, igaro orduotan bi pertsona hil direla gaitzaren ondorioz: 78 urteko gizon bat eta 92 urteko andrazko bat.
Osakidetzako zentroetara azken orduotan gaitzak jotako 31 pertsona eraman dituzte. Hala ere, jaitsiera bat dago COVID-19arekin gela arruntetan dauden pazienteen kopuruan: 196 dira orain, eta abuztuaren 17an 256 ziren. ZIUetan daudenetan ez da aparteko jaitsierarik: 72 paziente daude, eta abuztuaren 17tik egun bakarrean izan dira 70 baino gutxiago. Abuztuaren 27an, hain zuzen ere, 69 izan ziren.
Txertaketan aurrerapauso agerikoa egin da asteon: Hego Euskal Herriko biztanleen 70ek jadanik osatua dute txertaketa pauta. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202565/donostiako-metroaren-aurkako-protesta-egin-dute-miramar-aurrean.htm | Gizartea | Donostiako metroaren aurkako protesta egin dute Miramar aurrean | Lanak eteteko eskatu dute, iritzita azpiegitura hori ez dela beharrezkoa. | Donostiako metroaren aurkako protesta egin dute Miramar aurrean. Lanak eteteko eskatu dute, iritzita azpiegitura hori ez dela beharrezkoa. | Eusko Jaurlaritzak urte politikoko lehen gobernu kontseilua egin du gaur goizean Donostiako Miramar jauregian, eta, urtero legez, Donostiako metroaren aurkakoek protesta egin dute jauregiaren aurrean. Dozenaka lagun elkartu dira Kontxako erlojuen inguruan, eta handik manifestazioan joan dira Miramarreraino, Jaurlaritza, entzun: metroa gelditu. Behargabekoa, xahuketa, erokeria lelopean.
Guardasola horiak eskuan, Satorralaia plataformak salatu du abuztuan berriro ekin dietela Kontxako hondartza inguruan egiten ari diren zulaketa lanei. «Obra hori egitea astakeria bat da edonondik, tunela zulatzeak hirigunean eragingo dituen arriskuez proiektuan egiten diren ohartarazpen latzak kontuan hartuta. Kontxako hondartzaren lurpean ere kalte larriak eragin direla egiaztatu du Itsasertzetako Zerbitzuak», ohartarazi du plataformak.
Era berean, azaldu du Jaurlaritza eta Donostiako Udala «gezurretan» aritu direla Donostian «metroaren eraikuntzak dituen inpaktuen, kostu errealen eta helburuen» inguruan: «Gure ustez, gehiegikeria hau Donostian sustatzen ari den hiri ereduaren eta turismoan oinarritutako eredu ekonomikoaren ondorioa da. Horrek espekulazioa areagotzea eta inbertsoreen interes ekonomikoak bizilagunen eta langileen beharren gainetik jartzea dakar berekin». |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202566/europako-batasunean-lobbygintzan-aebtako-teknologia-konpainia-handiek-jartzen-dute-diru-gehien.htm | Ekonomia | Europako Batasunean, lobbygintzan AEBtako teknologia konpainia handiek jartzen dute diru gehien | Batez beste, urtero, konpainiek 97 milioi euro gastatzen dituzte lobbyetan. Iaz, Googlek, Facebookek eta Microsoftek 5 milioi eurotik gora gastatu zituzten, besteak beste. | Europako Batasunean, lobbygintzan AEBtako teknologia konpainia handiek jartzen dute diru gehien. Batez beste, urtero, konpainiek 97 milioi euro gastatzen dituzte lobbyetan. Iaz, Googlek, Facebookek eta Microsoftek 5 milioi eurotik gora gastatu zituzten, besteak beste. | Google, Facebook eta Microsoft dira Europako Batasunean lobbygintzan diru gehien jartzen duten konpainiak, Corporate Europe Observatory eta Lobby Controlek gaur argitaratutako ikerketa baten arabera. AEBetako erraldoi teknologikoen helburua haien itzelezko nagusitasuna geldiarazteko mugimenduei aurre egitea da, bai Europako Batzordearen ikerketa eta isunei, bai Europako Parlamentutik etor daitezkeen arau berriei ere.
Bi dira konpainia horiek lobbygintzaren bitartez kamustu edo, behintzat, haien mesedera lerratu nahi dituzten legeak: Merkatu Digitalen Legea eta Zerbitzu Digitalen Legea.
Baina teknologikoak ez dira bakarrak. Ikerketaren arabera, 612 konpainiak, interes taldek eta elkartek urtero 97 milioi euro gastatzen dituzte lobbyetan, ekainean EBko Gardentasun Erregistroan aurkeztutako datuen arabera.
Sektore askotakoak dira; besteak beste, farmazeutikoa, erregai fosilena, finantzarioa eta kimikoa. Baina, Bruselako lobbygintzari erreparatzen dioten gobernuz kanpoko erakundeen ustez, «teknologiako konpainia handiek eta, oro har, industria digitalak gero eta presio handiagoa egiten dute. Horrek ondo islatzen du sektoreek gizartean duten garrantzi handia».
Horien artean, Googlek iaz 5,75 milioi euroko gastua gainditu zuen; Facebookek 5,5 milioi gastatu zituen; Microsoftek, 5,25 milioi; Applek, 3,5 milioi; Huaweik, hiru milioi; eta Amazonek, 2,75 milioi. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202567/izurria-eta-egoera-sozioekonomikoa-lehentasun-jaurlaritzaren-urte-politikoa-abiatzeko-gobernu-kontseiluan.htm | Politika | Izurria eta egoera sozioekonomikoa lehentasun Jaurlaritzaren urte politikoa abiatzeko Gobernu Kontseiluan | Jaurlaritzak aurten lortu nahi ditu beste bederatzi eskumen | Izurria eta egoera sozioekonomikoa lehentasun Jaurlaritzaren urte politikoa abiatzeko Gobernu Kontseiluan. Jaurlaritzak aurten lortu nahi ditu beste bederatzi eskumen | Jaurlaritzak urte politikoko lehen Gobernu Kontseilua egin du gaur, Donostiako Miramar jauregian. Gobernuaren eta gizartearen egoera izan dute hizpide. Jarraian, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak prentsaurrekoa eman du, eta pandemiaren eta egoera sozioekonomikoaren bilakaeran jarri du arreta.
Urriaren 1etik aurrera Urkulluren gobernuaren esku geratuko da espetxeen eskumena; beraz, hari egokituko zaio Zaballako (Araba), Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelak kudeatzea. Horri dagokionez, Jaurlaritzak gizarteratzeko erakunde propioa sortu duela gogorarazi du, eta azaldu asmoa dela datorren urteko urtarrilean hastea lanean. Urkulluren arabera, espetxeetan daudenei lan egiteko aukera eman nahi diete, «betiere birgizarteratzeko helburua izanda».
Horrez gainera, Espainiako Gobernuak eta Jaurlaritzak atzeratuta dituzte eskumenen transferentziei lotutako lanak; apirilean, bi gobernuek lau eskumenen inguruko akordioa itxi zuten, nahiz eta martxorako 11 ziren Jaurlaritzaren esku utzi beharreko eskumenak. Jaurlaritzako lehendakariak esan du espero duela egutegiari erreparatzea eta hori betetzea: «Itxaropena da aurten eskualdatuko diren beste bederatzi eskuduntza jorratzea».
Autogobernu ereduaz eta estatus politikoaz ere aritu da Urkullu, eta gogoeta sakona behar dela esan du: «Estatus politikoari dagokionez, legebiltzarrean dago kokatua eztabaida, eta hari dagokio horri eustea. Legealdi honetako urte bat igaro da, eta uste dut nabarmenagoa dela eguneratu egin behar dugula aitortutako autogobernua, eta garatu». Azpimarratu du gobernuak autogobernua defendatu behar duela.
Ekiteko arloak
Jaurlaritzak hastekoa den urte politikoan izango dituen lehentasunen artean, izurria nabarmendu dute. Urkulluk adierazi du «zailtasun eta oztopo askorekin» bada ere joerari buelta ematea lortzen ari direla. Hiru helburu zehaztu ditu datozen asteetara begira: intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 300etik behera kokatzea, ZIUetako okupazioa murriztea eta 12 urtetik gorako biztanleen % 85ek txertoaren bi dosiak hartuak izatea —%70 inguruan dago egun—.
Gainera, lehentasunezkotzat jo dute ikasturtea segurtasun neurri guztiekin hastea. Urkulluk gogorarazi du atzo eguneratu eta zabaldu zutela protokoloa.
Lehendakariak esan du testuinguruak hobera egin duen arren ikasturte berrian «zuhurtziaz» jokatu behar dela: «Gure nahia da hezkuntza hitzarmena sendotzea hezkuntza komunitate osoarekin. Hau aukera bat da etorkizuneko euskal hezkuntza eredua berritzeko eta sendotzeko».
Horrez gain, adierazi du Kontseiluan egoera sozioekonomikoaren inguruko hausnarketa egin dutela. Urkulluren arabera, euskal ekonomiaren eta enpleguaren bilakaera positiboa «sendotzen» ari da. Halere, merkataritza, kultura eta ostalaritzan oraindik ere zailtasunak dituztela adierazi du. «Dena den, datuek hobekuntzarako bilakaera erakusten dute. Industria indartsu ateratzen ari da krisitik». Susperraldi ekonomikoa «lan merkatura iristen» ari dela dio.
«Datu itxaropentsuak dira, baina argi dugu epe luzeko bilakaera bati aurrea hartu behar diogula. Krisian galdutako enplegu guztia berreskuratu behar dugu, eta, aldi berean, gure ekonomia eraldatzeko eta berritzeko faseari ekin behar diogu». Hiru trantsiziori «arrakastaz» heldu nahi diotela ere argitu du: teknologiko-digitalari, energia-ingurumenekoari eta osasun-gizartekoari. «Aurrekontu gidalerroak, Berpiztu programa eta Europako funtsetarako Euskadi Next plana dira eraldaketa berde, digital eta sozialari ekiteko oinarriak», azpimarratu du Urkulluk. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202568/donostia-festak-ek-kultur-jarduerak-antolatu-ditu-euskal-jaien-ordez.htm | Bizigiro | Donostia Festak-ek kultur jarduerak antolatu ditu euskal jaien ordez | Jardueretan nahi duen orok parte hartu ahal izango du, aurreikusitako edukiera bete arte. | Donostia Festak-ek kultur jarduerak antolatu ditu euskal jaien ordez. Jardueretan nahi duen orok parte hartu ahal izango du, aurreikusitako edukiera bete arte. | Aste Nagusiarekin gertatu den bezala, euskal jaiak ere ez dira ospatuko Donostian. Baina, hala ere, Donostia Festak-ek iaz egin zuen moduan, formatu txikiko kultur jardueren programa bat prestatu du, estropaden bi igandeen inguruan. Kaleko programazioa ostiral eta larunbatean izango da, Trinitate plazan, estropadetako bi igandeak aprobetxatuta.
Musikaren atalean, bi kontzertu egongo dira: irailaren 3an Faltriqueira taldearen Luas de Prata kontzertua. Horretan, hogei urteko ibilbide musikala ospatuko dute, eta, horrekin batera, duela gutxi hil zen Javier Area musikaria omenduko dute; eta irailaren 11n, Errenteriako musika Banda eta Udaleko Txistulari Taldeak, Donostiako Udalaren Musika eta Dantza eskolako ikasleen laguntzarekin, Gabiltza kalez kale kontzertua emango dute. Bertan, XIX. eta XX. mendeko euskal musikarien (Sorozabal, Sarriegi, Ibarrondo, Oiartzabal...) obrak eskainiko dituzte.
Dantzari dagokionez, irailaren 4an, Sueltoko Dantza Txapelketa egingo da. Bestela ere, poesia ere izango da: bi errezital musikatu egingo dira, Viktoria Eugenia antzokiko Club Aretoan (gonbidapena behar da), irailaren 6 eta 7an; eta Donostia Bertsotan Trinitate plazan izango da, irailaren 10ean.
Irailean pilota, eta lehen aldiz, boloek ere tartea izango dute: Donostialdeko Esku Pilota Txapelketa egingo dute Trinitate plazan, eta I. Bolo Txapelketa irailaren 11n izango da, 17:30etik aurrera, Arrobitxulo parkean.
Egitaraua Sagardoak elkartzen gaitu kanpainaren aurkezpenak osatzen du. Horretan, Gipuzkoako Sagardogileen Elkarteak aurtengo sagar uzta eta udazken honetako sagardo kanpaina aurkeztuko dute, irailaren 7an, Trinitate plazan. Horrez gain, Nekazaritza ekologikoaren merkatua eta Gipuzkoako Tomate Lehiaketa, irailaren 4an izango dira; eta haurrei dagokienez, San Telmo Museoan, irailaren 12ra arte, erraldoiak ikusgai egongo dira.
Aipatutako kultur jarduera horietan, nahi duen orok parte hartu dezake, aurreikusitako edukiera bete arte. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202569/guatemalako-bi-jeneral-ohi-epaituko-dituzte-indigenen-sarraskiagatik.htm | Mundua | Guatemalako bi jeneral ohi epaituko dituzte indigenen sarraskiagatik | Gizateriaren kontrako delitua, genozidioa eta desagertze behartuak egotzi dizkie fiskaltzak Benedicto Lucasi eta Manuel Callejasi. 1978. eta 1982. urteen artean, ixil etniako 1.700 lagun baino gehiago hil zituzten. | Guatemalako bi jeneral ohi epaituko dituzte indigenen sarraskiagatik. Gizateriaren kontrako delitua, genozidioa eta desagertze behartuak egotzi dizkie fiskaltzak Benedicto Lucasi eta Manuel Callejasi. 1978. eta 1982. urteen artean, ixil etniako 1.700 lagun baino gehiago hil zituzten. | Benedicto Lucas eta Manuel Callejas Guatemalako armadako jeneral ohiak epaituko dituzte, 1978. eta 1982. urteen artean ixil etnia indigenako 1.731 lagunen hilketarekin zerikusia izan zutelakoan.
Fiskaltzak 2020ko martxoan egin zuen eskaria, eta epaileak gaur hartu du erabakia; hortaz, Lucas eta Callejas gizateriaren kontrako delituagatik, genozidioagatik eta desagertzen behartuengatik epaituko dituzte. Herrialdearen iparraldean 23 komunitate suntsitu zituzten 31 sarraskiren atzean daudela argudiatu du akusazioak.
Erdialdeko Amerikako herrialdean izandako gerra zibilak (1960-1996) 250.000 hildako eta 50.000 desagertu utzi zituen, eta bi jeneral ohiei egotzitakoak gatazkako garairik odoltsuenean egin zituzten.
Errudunak direla ebatziz gero, ez litzateke jasoko luketen lehen zigorra izango, 2018an biei ala biei 30 urteko espetxealdiak ezarri baitzizkieten 1981ean haur bat desagerrarazteagatik. Kartzelan daude egun.
ODHAG Guatemalako Artzapezpikutzaren Giza Eskubideen Bulegoak begi onez ikusi du epailearen erabakia, eta, ohar baten bidez, honakoa adierazi du: «Justizia ospatzen dugu, berandu dabilena, baina biktimen duintasunaren borrokaren eta memoriaren ostertzera hurbiltzen dena».
Ia 200 lekuko eta adituen 148 txosten aurkeztu zituzten akusazioa frogatzeko, ODHAGek oroitarazi duenez: «Inteligentzia militarrak modu faltsuan jo zituen ixil indigenak estatuaren etsai gisara, gerrillekin harremana zutelakoan».
Berradiskidetzerako Justizia Elkartearen arabera, Lucasen agindupean 12.400 lagun baino gehiago hil zituzten militarrek etnia hori bizi zen eremuan.
Militar ohia Romeo Lucas presidente ohiaren (1978-1992) anaia da, eta armadako brigada jenerala izan zen, buruzagitzaren parte izateaz gain; Callejas, berriz, jenerala izateaz gain, inteligentzia adarraren buruzagia ere izan zen Guatemalako armadan.
Beste zigorrak
2013an, Jose Efrain Rios Montt herrialdeko diktadore (1982-1983) izandako jenerala 80 urteko espetxealdira zigortu zuten bere agintaldian ixilen kontra egindako genozidioagatik —lehen aldiz epaitu zuten estatuburu ohia izan zen—, baina gerora herrialdeko Auzitegi Konstituzionalak bertan behera utzi zuen erabaki hori, zigorra ebatzi zuen epaileak Konstituzionalaren agindu batzuk bete ez zituelakoan.
Agintari ohiaren kontrako auzian, Hector Rosada Granados UNRG gerrillarekin bake negoziazioetan parte hartu zuen Guatemalako Gobernuko ordezkariak aitortu zuen «ixilen eremuan 1981-1983 artean estatuak genozidioaren» delitua egin zuela «sistematikoki».
Rios Monttek de facto gobernatu zuen Guatemalan 1982 eta 1983 artean, 46 urteko gerra zibileko urterik odoltsuenetan. Hamazazpi hilabete egin zituen agintean: tarte horretan, egunero 800 hilketa gertatu ziren batez beste.
2015ean, berriz, Hector Mario Lopez Fuentes Guatemalako jeneral erretiratua hil zen, etnia horren kontrako genozidioagatik zigortua eta Rios Montteren legealdian Defentsako Estatu Goreneko burua izana; indigena horiek desagerrarazteko Victoria 82 planaren egile intelektualtzat hartua zen Lopez Fuentes. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202570/ccook-petronorri-eskatu-dio-langile-denak-ateratzeko-erregulaziotik.htm | Ekonomia | CCOOk Petronorri eskatu dio langile denak ateratzeko erregulaziotik | Sindikatuak espero du justiziak legez kanpokotzat jotzea Bizkaiko findegiko enplegu erregulazioa. Enpresak berretsi du urriaren 1ean amaituko dela, eta gogoratu du 140 milioi euroren galerak izan zituela iaz. | CCOOk Petronorri eskatu dio langile denak ateratzeko erregulaziotik. Sindikatuak espero du justiziak legez kanpokotzat jotzea Bizkaiko findegiko enplegu erregulazioa. Enpresak berretsi du urriaren 1ean amaituko dela, eta gogoratu du 140 milioi euroren galerak izan zituela iaz. | CCOO sindikatuak uste du Petronorreko Aldi Baterako Enplegu Erregulazioa legez kanpokotzat joko duela justiziak, baina, haren erabaki baten zain egon gabe, erregulazioan dauden langile guztiak lan ordutegi ohikoan has daitezen eskatu dio zuzendaritzari. Urriaren 1ean amaituko da erregulazioa, eta dagoeneko ordutegi murriztuarekin ari ziren zenbait behargin hasi dira galdutako orduak berreskuratzen, baina CCOOk behargin guztiak nahi ditu erregulaziotik kanpo orain.
Bizkaiko birfindegiak erabakitako ABEE horrek 120 egun egin ditu indarrean, eta langileen mobilizazioak eragin ditu uda osoan. Sindikatuak dio erregulazio horrek ez duela ezer konpondu eta enpresak emaitza ekonomiko positiboak izan dituela aurtengo lehen seihilekoan. «Benetan da beharrezkoa azken egunera arte estu hartzea gure lankideak», galdetu du ohar batean CCOOk.
Petronorren arabera baiezkoa da erantzuna. Enpresak erantzun du, ohar batean, plantaren %40 geldirik dagoela azken hamasei hilabeteotan, eta 4.000 orduko trebakuntza eman diela jarduerarik gabe geratu diren eremu horietako beharginei. 2020. urtean 140 milioi euroko galerak izan dituela gogoratu du, eta argitu ABEEak «bakarrik hamasei langileri» eragin diela lanaldi osoan; gainontzekoei soilik ohiko ordutegiaren %5 kendu zaiela. Enpresak berretsi du urriaren lehenean bukatuko dela ABEEa, eta dena doala «industria planarekin bat». |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202571/elkarbanatzea-oinarri-duten-erakusketak-eta-topaketak-egingo-dituzte-getxophoton-etzitik-aurrera.htm | Kultura | Elkarbanatzea oinarri duten erakusketak eta topaketak egingo dituzte Getxophoton etzitik aurrera | 30 ekintza baino gehiago izango dira Getxoko argazkilaritza jaialdian, eta hainbat proiektu digital ere bilduko ditu. Irailaren 26ra bitartean egingo da. | Elkarbanatzea oinarri duten erakusketak eta topaketak egingo dituzte Getxophoton etzitik aurrera. 30 ekintza baino gehiago izango dira Getxoko argazkilaritza jaialdian, eta hainbat proiektu digital ere bilduko ditu. Irailaren 26ra bitartean egingo da. | Elkarbanatzetik abiatuta mamitu du Begihandi taldeak 15. Getxophoto argazkilaritza jaialdia. 26 erakusketa ikusi ahal izango dira ostegunetik irailaren 26ra bitartean, eta, orotara, 30 ekintza baino gehiago egingo dituzte, topaketak ere eskainiko baitituzte, besteak beste. Aurten, Getxoko (Bizkaia) beste auzo bat gehituko da egoitza gisa, Itzubaltzeta, eta Bilbora eta Donostiara ere eramango dituzte pare bat erakusketa. Iazko aldian bezala, eremu digitalak indarra izango du oraingoan ere, eta ekoizpen propiorako tokia egongo da, orobat: lau proiektu estreinatuko dira, zehazki.
Erakusketa ohikoak zein «bereziagoak» egongo dira, Jon Uriarte jaialdiko zuzendari artistikoak iragarri duenez, eta nazioarteko artisten lanak ere erakutsiko dituzte festibaleko hamabost egoitzetan, gehienak aire librean. Esaterako, Hoda Afsharren Agonistes argazki bilduma ikusi ahal izango da Zabala ikastetxean. Australiako gobernu langile ohien salaketetatik abiatuta, erakusketak agerian uzten ditu administrazio publikoaren abusuak immigrazioari, gazteen atxiloketei eta dibertsitate funtzionalari dagokienez.
Azokan, berriz, Zahara Gomezen Recetario para la memoria proiektua kokatuko dute, narkotrafikoarekin eta krimen antolatuarekin lotutako milaka desagertzeei buruzkoa. Indarkeriaz mintzo da, halaber, Etinosa Yvonne artista Itzubaltzetako kultur etxean erakutsiko duten It’s all in my Head lanean; Nigeriako terrorismoak eragindako bortxa ageri du, hain zuzen. Aitzitik, haragiaren industriak ingurumenean duen eragina agertzen du Mishka Hennerren Feedlots-ek, Ereaga hondartzan.
Erakusketetatik harago
Erakusketez gain, beste hiru zutabe izango ditu programazioak, Jokin Aspuru jaialdiko zuzendariaren arabera: eremu digitala, hezteko funtzioa eta topaketak. «Ikusizko kultura sarean ere badago», eta, horrenbestez, digitalki bakarrik ikus daitezkeen edukiak ere prestatu dituzte. Janariarekin egiten den bezala, artea ere etxez etxe eramateko proiektu bat garatu dute Sebastian Schmiegek eta MawatreSek: Gallery Dellivery. Banatzaile batek erakusketa bat helaraziko dio bezeroari, eta hark ordubetez ikusteko aukera izango du, eta, nahi izatekotan, piezaren bat erostekoa ere. Aldiz, «eutanasia digitala» eskaintzen dute Roc Hermesek eta Daniel Moreno Roldanek Instadeath tailerrean. «Instagramekin harreman gatazkatsua duten erabiltzaileei zuzenduta dago», zehaztu du Aspuruk.
Hezkuntza artistikoari dagokionez, jaialdiaren eta publikoaren bitartekaritza eskaintzen du Getxophotok. Hala nola Alaia Martin eta Imanol Uria bertsolariak, eta Yogurinha Borova eta Belakoko Cris Lizarraga musikariak ariko dira zeregin horretan, bisita gidatuak eginez edota haien proposamenak ezagutaraziz. Bestalde, argazkilari egonkortuekin zein hasiberriekin topaketak antolatu ditu festibalak.
Kanpoan ondutako proiektuak ez ezik, lan propioak ere erakustea du xede Getxophotok. Aurtengo aldian, jaialdirako propio egindako lau ekoizpen izango dira, eta haietako bat da Gallery Dellivery. Dina Kelbermanen Your Hail Photos da beste bat: udalerriko Gizarte Zerbitzuetako eraikineko fatxadan, txingor bola mardulak eusten dituzten eskuen argazkiak kokatu ditu. Blanca Munten Alerta Vecino, berriz, WhatsApp aplikazioan garatutako herritarren zaintza sare bat da. Azkenik, Begoña Salazarren argazki albumak digitalizatuko dituzte: bizilagunek emandako Getxoren irudi andana bat biltzen dituzte albumok.
Getxotik harago, Junoren Las dos hebras erakusketa Bilboko eta Donostiako Fnac dendetan ere erakutsiko dute, eta Lebohang Kganyeren Ke Lefa Laka hartuko du Gipuzkoako hiriburuko Tabakalerak. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202572/zeintzuk-dira-ikustaldi-gehien-dituzten-euskarari-buruzko-bideoak.htm | Bizigiro | Zeintzuk dira ikustaldi gehien dituzten euskarari buruzko bideoak? | Oihartzuna izan du BBC News Mundok euskarari buruz argitaratu duen bideoak, baina ez da gisa horretako lehenengoa. Ikustaldi gehien dituenak bi milioitik gora ditu. | Zeintzuk dira ikustaldi gehien dituzten euskarari buruzko bideoak?. Oihartzuna izan du BBC News Mundok euskarari buruz argitaratu duen bideoak, baina ez da gisa horretako lehenengoa. Ikustaldi gehien dituenak bi milioitik gora ditu. | Zeresana eman du BBC News Mundo kateak sareetan argitaratu duen euskarari buruzko bideoak. Leire Ventas kazetariaren ikus-entzunezkoak euskara eta haren ezaugarriak aztertzen ditu, baita dituen bitxikeriak ere: desagertzeko zorian izan zela kontatzen du, gaztelerak dituen euskararen maileguetako batzuk aipatzen ditu... Bi egunean 100.000 ikustaldi baino gehiago lortu ditu, baina horrenbesteko berritasuna al dakar bideo horrek?
Egiari zor, ez. BBC News Mundo bezalako hedabide garrantzitsu batek euskarari buruzko bideo bat argitaratzeak sekulako oihartzuna du, bai, baina aurretik ere badira asko hedatu diren antzeko bideoak. Artikulu honetan horietako batzuk bildu ditu BERRIAk.
Youtuberen zenbakien arabera, plataforma horretan gehien ikusi den euskarari buruzko bideoak 2,3 milioi bisita ditu. Langfocus erabiltzaileak igo zuen 2016ko maiatzean, eta hark ere arrakasta izan zuen hasieratik: lehen lau egunetan 70.000 ikustaldi inguru izan zituen. Basque - A Language of Mystery (Euskara - Misteriodun hizkuntza) izenburu duen ikus-entzunezkoan azalpenak ematen dituena Paul Jorgensen hizkuntzalari kanadarra da, eta hizkuntza gutxituen inguruko bideo mordoa du.
Plataforman dauden bideo batek baino gehiagok uztartzen dute euskara Euskal Herriaren historiarekin. Badira halako bi, gutxienez, milioi erdi bisita inguru dituztenak. Bat, gainera, The Guardian Erresuma Batuko egunkariak 2011n igotakoa da. Beraz, baditu aurrekariak BBCren bideoak.
Jendea euskaraz hitz egiten entzuteak ere sortu izan du jakin-mina. Wikitongues kanaleko bideo ikusienetako batean, adibidez, Jon izeneko getxotar bat ageri da euskaraz hizketan, sei minutuz. Hark euskaraz azaltzen du nola iritsi zen pare bat urte lehenago New Yorkera (AEB), eta ordutik bizi izandakoaz dihardu. 2013an igotako bideo horrek milioi erdi ikustaldi baino gehiago ditu.
Iaz, baliabide hori erabili zuten gazteleraz egin ohi duten Euskal Herriko pare bat youtuberrek ere bideo bana egiteko. Maik da bat, eta Iban Garcia bestea. Euren erronka 24 orduz euskaraz bizitzea zen, eta hori grabatzea. Bisita ugari dituzte euren bideoek, baina kritikak ere izan zituzten. Izan ere, hainbat erabiltzailek euskararen erabilera erromantikoa egitea egotzi zieten, eta bisitak eskuratzeko baliabide gisa erabiltzea hizkuntza. Maiken bideoak 340.000 ikustaldi ditu, eta ia 200.000 Garciarenak. Garciak badu euskarazko Youtubeko kontu bat ere, baina joan den uztailetik ez du igo bideorik hara.
Antzeko kritikak egin zizkioten urte pare bat lehenago birala egin zen beste bideo bati. Izenburuan galdera bat zuen: «Euskara al da munduko hizkuntzarik ederrena?». Han, @ewiglu erabiltzaileak gaztelerazko eta euskarazko zenbait hitz eta esamolde alderatzen ditu. Youtubera Russia Today hedabideak igo zuen, eta 800.000 ikustaldi baino gehiago ditu.
Euskarari buruzko bideo guztiak, ordea, ez dira gaztelaniaz edo ingelesez. Deigarria da, adibidez, errusierazko bideo bat. «Euskara? Orain azalduko dizut!» da bideoaren izenburua, eta 200.000 ikustaldi baino gehiago ditu. Euskararen jatorriaz hitz egiten du, esaldiak nola osatzen diren azaltzen du...
Euskara beste hizkuntza batzuekin alderatzen duten bideoek ere badute arrakasta. Jarraian ikusgai duzuen bideoak ere 200.000 ikustaldi baino gehiago ditu, eta euskal hitzak gaztelerazkoekin, ingelesezkoekin, frantsesezkoekin eta alemanezkoekin alderatzen ditu, nolabait ere euskara haien oso ezberdina dela erakusteko. James Thomas erabiltzaileak 2013an igo zuen bideo hori.
Antzeko bideo bat du Pedro Rivas youtuber galiziarrak ere, Isabel izeneko neska euskaldun batekin batera; ia 700.000 ikustaldi ditu. Ikus-entzunezko horretan batak besteari bere hizkuntzako hitz bat proposatzen dio, eta besteak haren esanahia asmatu behar du: Isabelek galizierazko hitzen esanahia asmatu behar du, eta Rivasek euskarazkoena.
BBCren bideoak harrera arrakastatsua izan du, batez ere latinoamerikarren artean. Kazetariak bideoaren amaieran azaltzen du euskaldun asko herrialde horretara joan zirela XX. mendean, eta, horren ondorioz, bertan euskal izen ugari daudela. Horri jarraituz, iruzkin zaparrada hasi da: Hego Amerikan geratu diren euskal abizenez aritu dira bertako biztanle asko, eta hizkuntzari buruzko informazio gehiago eskatu dute beste hainbestek. @HellaBasque amerikar euskaldun youtuberrak badu bideo bat haiei buruz, eta 66.000 ikustaldi ditu.
Dena den, batek baino gehiagok ezustekoa hartuko du Youtuben basque hitza bilatuz gero. Izan ere, hitz horren inguruko bideo ikusienak ez dira historiari, hizkuntzari edo Euskal Herriko txokoei buruzkoak, labeko gazta tartari buruzkoak baizik. Dozenaka bideo daude basque burnt cheesecake-a nola egin azaltzen dutenak, eta milioi bat ikustaldi baino gehiago dituzte hainbatek.
Badira beste dozenaka kanal eta edukigile ere euskarari buruzko bideoak igotzen dituztenak, nahiz eta ikustaldi gutxiago dituzten.
Nahi edo nahi ez, hori da euskarak bideo plataforman duen arrasto digitala. Batzuentzat erromantikoegia izango da. Beste batzuek, berriz, esango dute edozein motatakoa izanda ere ona dela edukiak eta ikustaldiak izatea euskararen etorkizunarentzat. Ez da eztabaida berria. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202573/sei-preso-euskal-herriratuko-dituzte-eta-bat-hurbilduko-dute.htm | Politika | Sei preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bat hurbilduko dute | Bi Zaballara ekarriko dituzte, eta lau Basaurira. Beste bat El Duesora gerturatuko dute. | Sei preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bat hurbilduko dute. Bi Zaballara ekarriko dituzte, eta lau Basaurira. Beste bat El Duesora gerturatuko dute. | Espainiako Gobernuko Espetxe Erakundeek jakinarazi dute beste sei euskal preso Euskal Herriratuko dituztela eta beste bat Euskal Herritik gertuago dagoen kartzela batera hurbilduko dutela.
Basauriko espetxera ekarriko dituzte lau preso. Asier Rodriguez da horietako bat; Sorian dago, 260 kilometrora, 2010eko urritik hogei urteko zigorra betetzen. 2025ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Ibai Aginaga ere presondegi berera eramango dute, El Duesotik (170 km); 2003an kartzelatu zuten, hogei urteko zigorra betetzen ari da eta 2017an bete zituen hiru laurdenak.
Guillermo Merino, berriz, Zaragozatik (345 km) eramango dute Basaurira. 2000z geroztik dago preso, 26 urteko zigorra betetzen, eta 2019an bete zituen hiru laurdenak.
Era berean, Jose Angel Lerin ere Basauriko kartzelara ekarriko dute; hura ere Zaragozan dago preso. 2007an atxilotu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. 2025eko ekainean beteko ditu hiru laurdenak.
Beste bi preso, berriz, Zaballara ekarriko dituzte. Jon Etxeberria da bat; El Dueson zegoen orain arte. 2017an espetxeratu zuten, bederatzi urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko irailean beteko ditu hiru laurdenak.
Gainera, Iosu Ordoñez ere espetxe berean izango da, Topastik (460 km) Euskal Herriratuta. 2006az geroztik dago kartzelan, hamazazpi urteko zigorra betetzen, eta duela bi urte bete zituen hiru laurdenak.
Azkenik, Imanol Miner Dueñastik El Duesora gerturatuko dute. 2002ko maiatzean sartu zuten preso, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko azaroan bete zituen hiru laurdenak. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202574/garaian-garaikora-egokituz.htm | Bizigiro | Garaian garaikora egokituz | Teknologiak nabarmen eragin du musikaren lanbidean. Garai bateko biniloak, kaseteak eta diskoak alde batera utzi, eta klik batera dago munduko ia musika guztia entzungai. | Garaian garaikora egokituz. Teknologiak nabarmen eragin du musikaren lanbidean. Garai bateko biniloak, kaseteak eta diskoak alde batera utzi, eta klik batera dago munduko ia musika guztia entzungai. | «Nola aldatzen diren gauzak, kamarada!» zioen Iñaki Garitaonandia Gari-k Hertzainak taldearen Kamarada abestian. Eta azken urteotan mundua aldatu da, musika entzuteko modua aldatu da, eta baita musikarien lanbidea bera ere. Teknologiak nabarmen eragin du sektore horretan. Biniloak, kaseteak eta CDak bata besteari lekua kentzen ibili izan dira luzaroan, baina, egun, formatu digitalak dira nagusi.
Anjel Valdes musika ekoizlea. RAUL BOGAJO, FOKU
Musikaren industriaren bilakaera bertatik bertara ezagutu du Anjel Valdes musika ekoizleak. IZ diskoetxean hasi zen; Esan Ozenkiren sortzaileetako bat izan zen, eta, 1994az geroztik, Elkar diskoetxeko arduradun izan da. Joan den urtean erretiroa hartu bazuen ere, hiru hamarkadatik gora eman ditu Valdesek musikagintzari lotuta: «Urte hauetan guztietan aldaketa asko gertatu dira, onerako zein txarrerako, baina musikak hor dirau, eta hor egongo da beti».
Aldaketarik nabarmenena kontsumoan eman dela dio Valdesek: «Kontsumitzeko modua erabat aldatu da». Garai bateko biniloak, kaseteak edo diskoak alde batera utzi, eta sarean bertan streaming bidez entzunez kontsumitzen da musika gaur egun. Klik gutxira dago munduko musika ia guztia eskuragarri. Nagusiki, Spotify eta Youtube plataformetan. «Duela urte batzuekin alderatuz, askoz ere musika gehiago eta modu pluralagoan entzuten da gaur egun», dio musika ekoizleak.
Era berean, garai bateko «esklusibotasun hori» galdu duela iruditzen zaio: «Musika edonon dago, ohartu gabe ere kontsumitzen da, eta hori konpondu beharreko alderdia da». Eta, horren eraginez, diskoetxeen zein musika denden funtzioa ere bere horretan geratu da pixkanaka-pixkanaka: «Zoritxarrez, musika dendak desagertzen ari diren bezala, diskoetxeak, diskoetxe gisa, desagertu egin dira».
Kontsumoaren aldaketarekin batera etorri da kate osoaren aldaketa. «Ekoizpena kontsumo modu berrietara egokitu behar izan da, eta sorkuntzan ere eragina izan du horrek», azaldu du. Garai batean estudio batean grabatzen ziren diskoak, modu analogikoan. Gerora, teknologia digitalak erabiltzen hasi ziren, eta egun, asko eta asko dira autoekoizpena egiteko hautua egin dutenak: «Azkartasuna eta hurbiltasuna dira egungo merkatu berriaren ezaugarri nagusiak: orain azkarrago ekoizten da, eta publikoarengandik hurbilago egotea bilatzen da».
Ikuspuntu desberdinak
Izatez, ez da kontu berria autoekoizpenarena. Euskal Herrian 80ko hamarkadan hasi zen hauspotzen bide hori, baina urterik urtera, teknologia berriek asko erraztu dute nork bere diskoa grabatzeko, kaleratzeko eta zabaltzeko aukera izatea.
Horren aldeko hautua egin duen taldeetako bat da J Martina. Baseekin musika egiteko gogoak bultzatuta abiarazi zuten proiektua Kattalin eta Ane Barcena ahizpek, eta Javi Jorajuriarekin batera osatu zuten hirukotea: «Javiren etxean elkartu ginen hirurok, hark zituelako baseak sortzeko materiala eta ezagutza; eta, hala, muga argirik gabe, gustuko melodiak sortzen hasi ginen». Mundu zahar abestiarekin aurkeztu ziren jendaurrean, eta haren segidan iritsi ziren gainerako singleak ere. «Hautu naturala izan da singleak banan-banan ateratzea, abesti bakoitzari merezi duen denbora eskainiz; baina urte amaierarako album bat kaleratzeko asmoa dugu», azaldu dute taldeko kideek.
J Martina musika taldea.
Taldekideak kontziente dira teknologiak musikan ekarri dituen aldaketez, baina beren kasuan, onuragarria izan da haren eragina: «Teknologiaren aurrerapenek aukera eman digute dirurik izan gabe nahi beste musika grabatu eta kaleratu ahal izateko». Egun, musika egiteko «aukera gehiago» daudela nabarmendu dute, eta haiei ere, aukera horien artean ibiltzea gustatzen zaie.
Era berean, baliabide gutxiren erabilera ere azpimarratu dute J Martinakoek: «Guk gitarra eta teklatua erabiltzen ditugu, baina, izatez, aski da ordenagailuz sortutako soinuekin». Horrek «autosufizientzia» eman die talde gisa, eta, aldi berean, musika ekoizteko «eskuragarritasuna» lortu dute. Hala ere, musika egiteko gogoaz gainera, jakintza izatea ere beharrezkoa da haien hitzetan: «Jakintza teknikoak zein esperientziazkoak izateak sortze prozesuan erraztasunak emateaz gainera, asko baldintzatzen du azken emaitza».
Mixel Ducau musikariak, berriz, bestelako ikuspegi bat du. Anje Duhalderekin batera, Errobi taldean egin zen ezagun 1970eko hamarkadan. Egun, 40 urtetik gorako esperientzia dauka musikaren munduan, eta hark ere lehen pertsonan bizi izan du teknologiaren eragina: «Ez nuen pentsatzen bilakaera hau ezagutuko nuenik; niretzat teknologia zientzia fikzioa zen».
Ducauk gogoan du Errobirekin grabatutako lehen diskoa: «1, 2, 3, 4 esan eta taldekide denok batera jotzen hasten ginen, zuzenean ariko bagina bezala; hori grabatu, eta akatsen bat egonez gero, errepikatu egiten genuen». Gerora, teknologiaren eragina «sekulakoa» izan dela nabarmendu du, eta egun, «milimetroki» egiten den lana da: «Gaur egun horren zehatza da dena, faktore asko hartzen direla aintzat». Hala ere, hark ere autoekoizpenera jo du zenbait kasutan. «Etxean musika programa bat dut, eta, horri esker, kantuak grabatu ditzaket», dio Ducauk. Dena dela, kantuak hala grabatzeak, sarritan, «freskotasuna» galtzen duela iruditzen zaio: «Autoekoizpenarekin kontuz ibili behar da, zuzenekoen bat-batekotasun hori galtzen duelako».
Hedapena ere digitalki
Egun, hala ere, ez da aski abestia sortzearekin soilik. Musikarekin batera, irudia eskutik helduta dator. «Gaur egun kanpoko eskakizun bat da irudia erabili behar izatea», diote J Martinakoek. Haien hitzetan, abestiaren eta irudiaren arteko harremana landu, eta «osotasun bat» sortzea da asmoa: «Irudiak argi eta garbi baldintzatzen du musika, baina baldintzapen horretan aritzea interesatzen zaigu».
Mixel Ducau musikaria. Guillaume Fauveau
Hedapenerako tresna gisa, berriz, sare sozialak erabiltzen dira. «Kontzertuez gain, publikoarekin harremanak izateko biderik nagusietako bat dira sare sozialak; etengabeko jarduera eskatzen dute, eta guk gure proiektua zabaltzeko erabiltzen ditugu». Ducau ere jabetu da eragin horretaz: «Belaunaldi berriek oso modu naturalean erabiltzen dituzte sare sozialak; zeharo aldatu da mundu hori». Baina desabantailak ere ikusi ditu: «Orain dena doa azkarrago, eta abestien moda ere azkar pasatzen da; jendea azkar aspertzen da, eta ez du baloratzen atzetik egiten den lana». Izan ere, garai bateko «ospea» galdu dutela uste du: «Euskal Herrian sekulako fenomenoa zen kontzertu bat; baina, egun, dena da normala, egunerokoa».
Garai batean, zabalkundea lortzeko, diskoa grabatu eta bira bat egiten zen Euskal Herrian. «Jendeak publizitatearen bitartez izaten zuen diskoen eta musika taldeen berri, baina hori atzean gelditu da», dio Valdesek. Hala ere, Ducauren hitzetan, bestelako bide batzuk ere bazeuden: «Guk ez genuen inolako promoziorik egiten: herrietako festetan jotzen genuen, eta, ahoz ahoko komunikazioari esker, beste herrietara joateko eskatzen ziguten».
Urte gutxian aldaketa asko eman dira musikarien lanbidean, eta aurrerantzean ere hala izango da. Egun, dena dago eskura, edozein musika entzun daiteke, edonon eta edonoiz. «Beste mundu bat da, eta, nahi edo nahi ez, horretara egokitu behar gara», argi du Ducauk.
Bihar: Diseinatzaileak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.