date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202576/iraultza-txikien-akanpada-arnasgunetzat-jo-dute-antolatzaileek.htm | Gizartea | Iraultza Txikien Akanpada «arnasgunetzat» jo dute antolatzaileek | Joan den astean egin zuten Iraultza Txikien Akanpada, Arteagako Basoa etxean. Emaitzarekin gustura agertu dira antolatzaileak. | Iraultza Txikien Akanpada «arnasgunetzat» jo dute antolatzaileek. Joan den astean egin zuten Iraultza Txikien Akanpada, Arteagako Basoa etxean. Emaitzarekin gustura agertu dira antolatzaileak. | Igandean bukatu zen Iraultza Txikien Akanpada, eta balorazio positiboa egin du antolakuntzak. Arratia eskualdeko Arteagan (Bizkaia) dagoen Basoa defendatzaileen etxean egin zuten akanpadaren bigarren aldi hau bost egunez, Piztuko dugu sua? lelopean. «Pozik» agertu dira antolatzaileak: «Dibertitu gara, baita parte hartzaileak ere». Pandemiak urtebetez atzeratu die Iraultza Txikien Akanpada, asmoa bi urtean behin egitea baitzen: «Pandemiaren ondoren, arnasgunea izan da».
Antolakuntzak nabarmendu du, haiek dakitenaren arabera, ez dela inolako erasorik gertatu kanpaldia egin bitartean: «Ez dugu erasoen protokolorik martxan jarri behar izan». Askotariko gaiak landu dituzte jardunaldian: ekologismoa, feminismoa, autodeterminazioa eta abar. Ikuspuntu ahalik eta desberdinenak jasotzen saiatu dira: «Euskal Herriko herri mugimendua zatikatze prozesu batean dagoen honetan, ahalegin bat egin dugu esparru guztietako jendea batzeko». Egindakoarekin gustura agertu dira, eta hurrengo bat egiteko gogotsu. Bigarrena bukatu berritan, hirugarrenean pentsatzen ari dira dagoeneko: «Hurrengo edizio baten asmoa elikaturik bueltatzen gara etxera».
Akanpada Basoan
Joan den asteko asteazkenean hasi eta igandean bukatu zen Iraultza Txikien Akanpada. Herri mugimenduen topagune izateko asmoz batu ziren Basoan, defendatzaileen etxean. Hitzaldiak, mahai inguruak, tailerrak, bertso saioak eta beste hainbat jarduera antolatu zituzten, eta parte hartzaileek bertan lo egiteko aukera izan zuten. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202577/lanean-azken-unera-arte.htm | Kirola | Lanean azken unera arte | Athletic eta Realak mugitu dira astearte honetan: Rayok Unai Lopez fitxatu du, eta Iñigo Cordobak Go Ahead Eagles (Holanda) taldean jokatuko du, utzita; Modibo Sagnanek Tondelan (Portugal) jokatuko du urte batez, utzita. | Lanean azken unera arte. Athletic eta Realak mugitu dira astearte honetan: Rayok Unai Lopez fitxatu du, eta Iñigo Cordobak Go Ahead Eagles (Holanda) taldean jokatuko du, utzita; Modibo Sagnanek Tondelan (Portugal) jokatuko du urte batez, utzita. | Batzuk lehenago, beste batzuk beranduago, baina euskal talde guztiek izan dituzte eginbeharrak udako merkatuan. Gizonezkoen denboraldia duela bi aste hasi arren, azken egunotan gestioak egiten ibili dira jokalariei irteera emateko eta beste batzuk kontratatzeko. Athletic eta Reala izan diraazken egunean mugitu diren taldeak. Zuri-gorriek Unai Lopezen eta Iñigo Cordobaren irteerak iragarri dituzte astearte honetan, eta txuri-urdinek Modibo Sagnanen irteera iragarri dute. Nesken taldean, asteburu honetan ekingo diote ligari eta denek berritu dituzte taldeak; bereziki, Realak.
Alaves
Babazorroek baja garrantzitsuak izan dituzte uda honetan. Deigarrienak Lucas Perez, Rodrigo Ely eta Manu Garciarenak izan dira; aurrelariak Elxerekin fitxatu berri du, atzelaria talde gabe dago eta orain arte kapitaina izan denak Aris Limassol (Txipre) taldean jokatuko du. Pasa den denboraldiko helburua beteta, Callejaren taldeak Lehen Mailan jarraitu gura du datorren urtean ere. Baina horretarako hasiera txar honi buelta eman beharko diote, eta horretarako beharrezkoak izango dira fitxaketen ekarpena: Toni Moya, Ivan Martin, Manu Garcia (Sporting), Florian Lejeune (orain jabetzan), Mamadou Loum, Facundo Pellestri (berriz ere utzita), Matt Miazga, Mamadou Sylla eta Miguel De la Fuente.
Mikel Cresporen taldeak ere erronka polita dauka aurretik. Lehen Mailan ariko dira lehen aldiz eta hori merkatuan ikusi da islatuta. Bederatzi jokalari berri sinatu dituzte eta denen batasuna funtsezkoa izango da gorengo mailan jarraitzeko datorren denboraldian. Fitxaketak honako hauek izan dira: Nerea Nevado, Osinachi Ohale, Sara Carrillo, Carla Armengol, Garazi Facila, Abdulai Mukarama, Sonia Garcia Majarin, Jana Xin Henseler eta Cris Auñon.
Athletic
Zuri-gorriak azkar ibili ziren merkatu hasieran fitxaketak egiteko. Alex Petxarroman, Mariasun Quiñones eta Itxaso Uriarte fitxatu zituzten, hauek berritzeko kontratua ez onartu eta gero. Eta nabarmentzekoa den beste fitxaketa bat Ainize Barea ‘Peke’ da. Orain arte Deportivon aritu den aurrelaria golegile nagusia izan da eta Iraia Iturriegiren hamaikakoan funtsezkoa izango da. Irene Oguizak eta Leyre Monentek lehen taldeko fitxa izango dute.
Iristeaz gain, beste hainbatek amaitutzat eman dute euren etapa Athleticen. Nesken taldeko Andene Leginak eta Leia Zaratek futbola utzi dute; Andrea Sierrari, Jone Ibañezi, Marta Pereari eta Maria Diazi ez diote kontratua berritu; eta Bibiane Schulzek, Nerea Nevadok eta Amaia Peñak beste talde batean jokatuko dute, utzita. Azken egunera arte itxaron dute Unai Lopezen eta Iñigo Cordobaren egoerak argitzeko. Errenteriarrak Rayon jokatuko ditu hurrengo hiru denboraldiak eta bilbotarrak Go Ahead Eagles (Holanda) taldean jokatuko du, utzita. Gainera, Ibai Gomez, Kenan Kodro eta Iago Herrerinek ere talde zuri-gorria utzi dute uda honetan.
Fitxaketa etiketa ez duten arren, Marcelinok lehen taldeko fitxa egitea erabaki du Daniel Viviani eta Oihan Sanceti, eta biek itxura oso ona eman dute denboraldi aurrean.
Osasuna
Jagoba Arrasateren taldea ongi mugitu da merkatuan. Ante Budimir, Jonas Ramalho, Cote, Kike Garcia eta Jesus Areso fitxatu dituzte, eta Manu Sanchez eta Ontiverosek utzita jokatuko dute urte batez. Zazpi fitxaketak aurtengo beste zazpi baja ordezkatzeko izango dira: Ruben Martinez, Adrian Lopez, Facundo Roncaglia, Brandon Thomas, Jony Rodriguez, Jonathan Calleri eta Enric Gallego. Marc Cardona, aldiz, Go Ahead Eagles taldean ariko da, utzita.
Reala
Talde txuri-urdina etengabe ibili da lanean uda osoan. Emakumezkoen zein gizonezkoen taldeetan fitxaketan egin behar izan dituzte, baina bereziki Natalia Arroyorenean. Udako merkatua ireki orduko, hamar jokalarik utzi zuten Reala; besteak beste, Nahikari, Leire Baños eta Maitane Lopez. Batek ere ez zuen berritzeko kontratua onartu. Hauen ordez etorri direnak bost izan dira: Pleurer, Vanegas, Iris Arnaiz, Emma Ramirez eta Gaby Garcia. Mirari Uria lehen taldeko dinamikan egongo da.
Imanolen taldean, aldiz, izan dituzten bost irteeretatik bat ere ez da izan salmenta; guztiek jokatuko dute utzita: Martin Merquelanz eta Kevin Rodrigues (Rayo), Willian Jose (Betis) eta Jon Bautista (Leganes). Azken mugimendua Modibo Sagnanena izan da, astearte honetan iragarritakoa; Tondele (Portugal) taldean jokatuko du sasoi honetan, utzita. Miguel Angel Moyari ez zioten eskaini kontratu berria. Zubietako aurpegi berriak Mathew Ryan, Diego Rico eta Alexander Sorloth dira.
Eibar
Armaginek bigarren urtez jokatuko dute Lehen Mailan. Erronka berri honi aurre egiteko, merkatura jo behar izan dute: Nerea Abancesek eta Esti Aizpuruak erretiroa hartu dute; eta Jujubak, Mar Torresek, Jimena Lopezek eta Thembik taldez aldatu dute. Lau fitxaketa egin dituzte: Amaia Peña, Alejandra Bernabe, Ana de Teresa eta Alba Vergues. Azkenak ez ezik, beste hirurek utzita jokatuko dute Eibarren. Bestalde, Ana Junyent entrenatzaileak Iker Dorronsoro ordezkatuko du.
Nazioartea
Futbol zaleek inoiz ahaztuko ez duten merkatua izango da aurtengoa. Mundu mailako futbolari garrantzitsu batzuek taldeez aldatu dute eta horietako bi ezustean izan dira. Cristiano Ronaldo Manchester Unitedera bueltatu da, eta Leo Messik PSGatik fitxatu du Bartzelonaren arazo ekonomikoak direla medio. Argentinarrak Sergio Ramos izango du taldekide, honek ere Pariserako bidea hartu baitu. Bestalde, Real Madril azken unera arte saiatuko da Kylian Mbappe (PSG) fitxatzen. Sky Sports hedabidearen arabera, 220 milioi euro eskaini ditu Madrilgo taldeak izar frantziarrarengatik.
Euskal jokalarien artean, mugimendu nabarmenena Irene Paredesena izan da. Parisen bost urte egon eta gero, Bartzelona taldean jokatuko du datozen bi denboralditan. Duela gutxi UEFAk Txapeldunen Ligako atzelaririk onena izendatu zuen legazpiarra. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202578/naftomar-81000-euro-ordaintzera-zigortu-dute-mekanikari-baten-heriotzarengatik.htm | Ekonomia | Naftomar 81.000 euro ordaintzera zigortu dute, mekanikari baten heriotzarengatik | LAB sindikatuak jakinarazi du Bilboko lan arloko 5. epaitegiak ebatzi duela enpresa hori errudun dela amiantoaren eraginez hildako langilearen auzian. | Naftomar 81.000 euro ordaintzera zigortu dute, mekanikari baten heriotzarengatik. LAB sindikatuak jakinarazi du Bilboko lan arloko 5. epaitegiak ebatzi duela enpresa hori errudun dela amiantoaren eraginez hildako langilearen auzian. | Amiantoaren ondorioz sortutako gaixotasun baten eraginez hil zen merkataritza ontzi bateko mekanikari bat, epaitegiak argitu duenez, eta haren oinordekoei 81.000 euro ordaintzera zigortu du Naftomar enpresa. Mekanikariak nazioarteko hainbat enpresa eta ontzi ustiatzailetan egin zuen lan, baina egiaztatuta geratu da joan den mendeko 1960ko hamarkadatik aurrera eraikitako ontzi guztietan amianto kantitate handia zegoela. «Mekanikari gisa, lan mekanikoak, eskuzkoak, soldadura elektrikokoak eta autogenokoak egiten zituen, eta amiantoarekin berotutako hodietan mantentze lanak egiten zituen», dio ebazpenak; «Konponketak egiteko, amiantoa estaltzen zuen geruza metalikoa kentzen zuten, eta, ondoren, isolatzaile geruza hori (amiantoa) hondatu egiten zen. Amianto zati horiek berriro erabiltzen zituzten hodien gainean jartzeko, eta, horretarako, urez bustitzen zituzten».
LAB sindikatuak gustura hartu du epaia. «Batetik, langilearen gaixotasuna eta heriotza amiantoa prebentzio neurririk gabe erabiltzeagatik gertatu direla aitortu duelako. Bestetik, itsas merkataritzaren esparruan epai aitzindari bat lortzeagatik. Izan ere, gutxi dira itsas merkataritzan aitortutako lanbide gaixotasunagatiko kalte ordaina ezartzen duten epaiak, amiantoaren erabilera frogatzeko zailtasunengatik»; kasua duela urte askotakoa denean edo honezkero desagertuta dauden itsasontzietan gertatutakoa bada, are zailagoa da aldeko epaiak lortzea. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202579/beste-pertsona-bat-atxilotu-dute-zornotzako-jipoiaren-harira.htm | Gizartea | Beste pertsona bat atxilotu dute Zornotzako jipoiaren harira | Leioan gaur atxilotutakoarekin, dagoeneko 16 pertsona atxilo hartu dituzte kasuarekin lotuta. Horietako zortzi adin txikikoak dira. Jipoia jasan zuen gaztea oso larri dago oraindik ere ZIUan. | Beste pertsona bat atxilotu dute Zornotzako jipoiaren harira. Leioan gaur atxilotutakoarekin, dagoeneko 16 pertsona atxilo hartu dituzte kasuarekin lotuta. Horietako zortzi adin txikikoak dira. Jipoia jasan zuen gaztea oso larri dago oraindik ere ZIUan. | Dagoeneko hamasei pertsona atxilotu dituzte uztailaren 25ean Zornotzako (Bizkaia) parke batean gazte bat jipoitzea leporatuta. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 20 urteko gazte bat atxilotu dute Leioan (Bizkaia), eta asteazkenean kasua eramaten ari den Durangoko epaitegira eramango dute epaile baten aurretik igaro dadin. Atxilotuetatik zortzi adingabeak dira. Ikerketa zabalik dago oraindik.
Bien bitartean, jipoia jaso zuen 23 urteko gaztea ZIU zainketa intentsiboen unitatean dago oraindik ere, oso larri, garunaren bi aldeak baitauzka oso kaltetuta erasoaren ondorioz. |
2021-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/202580/jakobsenen-hirugarren-garaipena-vueltako-etapa-nagusien-atarian.htm | Kirola | Jakobsenen hirugarren garaipena Vueltako etapa nagusien atarian | Herbeheretarrak esprintean irabazi du lasterketako 16. etapa. Eikingek lidertzari eutsi dio; bestelako komeriak izango ditu bihar eta etzi, Asturiasen jokatuko diren etapa menditsuetan | Jakobsenen hirugarren garaipena Vueltako etapa nagusien atarian. Herbeheretarrak esprintean irabazi du lasterketako 16. etapa. Eikingek lidertzari eutsi dio; bestelako komeriak izango ditu bihar eta etzi, Asturiasen jokatuko diren etapa menditsuetan | Vuelta biribila ari da osatzen Fabio Jakobsen (Deceuninck), esprintetan erabateko nagusitasuna erakutsiz. Hiru etapa patrikaratu ditu dagoeneko; azkenekoa gaur, Santa Cruz de Bezanako bukaera bihurrian. Holandarrak 25. urtebetetzea zuen gaur, eta garaipenaren eztiarekin gozatu du. Deceuninckek ezin izan dio esprinta beste egun batzuetan bezain garbi bideratu, baina beharrik ere ez du izan: aurkarien gurpila hartu, eta aise gailendu da azken metroetako ahaleginean, Jordi Meeus (Bora) eta Matteo Trentinen (UAE) aurretik. Garaipen bilduma handitzeaz gain, Jakobsenek urrats handia egin du elastiko berdea irabazte aldera.
Maillot gorriak, berriz, Odd Christian Eikingen (Wanty) soinean jarraitzen du. Norvergiarraren seigarren eguna izan da lasterketako lider moduan, eta lasai jardun du, faborito gehienek bezala. Batzuek, ordea, etapa hasiera petrala izan dute, eroriko baten ondorioz. Tartean izan dira Enric Mas (Movistar) eta Guillaume Martin (Cofidis), baina aparteko arazorik gabe itzuli dira tropelera. Haatik, etxerako bidea hartu behar izan du Giulio Cicconek (Trek), nagusiko hamabigarren sailkatuak.
Erorikoaren ostean osatu da eguneko ihesaldia. Bost txirrindulari sartu dira bertan: Mikel Bizkarra (Euskaltel), Stan Dewulf (Ag2r), Dmitry Claeys (Qhubeka), Quinn Simmons (Trek) eta Jetse Bol (Burgos). Geroago, Harm Vanhoucke (Lotto) batu zaie. Bi hanka gehiago lanerako. Alabaina, kate motzean lotuta izan ditu tropelak. Ozta-ozta gainditu dute bi minutuko langa.
Errenta nabarmen jaitsi da UAEren joaldiarekin. Ibilbide hautsia zuen etaparen azken zatiak, eta Trentinen taldeak jokoz kanpo utzi nahi izan ditu esprinter petoak; kasurako, Jakobsen. Helmugan gozatu aurretik, sufritu egin behar izan du Deceuninckek liderrak. Eten egin da une batez, baina lortu du berriro multzoarekin bat egitea.
Hamar kilometroren faltan harrapatu dituzte iheslariak, Dewulf izan ezik; sei kilometro gehiago egin ditu hark buruan, mirarian sinetsiz. Azkenean, ezin izan dio iskin egin tropelaren legeari. Era berean, esprinterrek ezin izan dute Jakobsenen nagusitasuna ezbaian jarri.
Azkarrenak itzalpean izango dira bihar eta etzi, etapa menditsuak jokatuko baitira Asturiasen. Biharkoa Covadongako aintziretan amaituko da, aurrez lehen mailako bi mendate kateatu ondoren. Etzi, berriz, Gamoniteirun egongo da helmuga. Ikusteko dago Eiking lidertzari eusteko gai den, eta Movistarrek Primoz Roglici (Jumbo) eraso egiteko adorea duen, Mas eta Miguel Angel Lopezekin. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202603/ertzaintzak-hiru-lagun-atxilotu-ditu-plentziako-ez-festetan.htm | Gizartea | Ertzaintzak hiru lagun atxilotu ditu Plentziako ez-festetan | Atxilotuetako bat adin txikikoa da. Hainbat herritarrek gaitzetsi dute Ertzaintzak istiluen aurka erabilitako materiala, eta elkarretaratzera deitu dute arratsalderako. | Ertzaintzak hiru lagun atxilotu ditu Plentziako ez-festetan. Atxilotuetako bat adin txikikoa da. Hainbat herritarrek gaitzetsi dute Ertzaintzak istiluen aurka erabilitako materiala, eta elkarretaratzera deitu dute arratsalderako. | Ertzaintzak herrietako eta hirietako ez-festei atxiloketekin erantzuten jarraitzen du. Atzo ziren hastekoak Sanantolinak Plentzian (Bizkaia), eta, horri erantzuteko, ertzain asko mobilizatu zituzten udalak eta Eusko Jaurlaritzak.
Gauen sartu da Polizia Plentziako alde zaharrean, eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, irainekin eta botilen jaurtiketekin erantzun dute. Gauzak hala, hiru lagun atxilotu ditu Ertzaintzak, haietako bat adin txikikoa, desordena publikoak eragitea eta agenteen aurka egitea egotzita.
Sarean, herritar batek baino gehiagok gaitzetsi du Poliziaren jokabidea, besteak beste, egin duten istiluen aurkako materialaren erabileragatik. Irudietan agenteak ikus daitezke herritarren aurka foam jaurtigailuak jaurtitzen, behar baino distantzia txikiagora.
Udalak aurretik jakinarazi zuen Ertzaintzarekin elkarlanean zebilela festak oztopatzeko: «Ertzaintzari jakinaraziko diogu zeintzuk diren gure beharrak, eta adostuko dugu zer egin», adierazi zuen Elixabete Uribarri alkateak (EAJ).
Gertatutakoa salatzeko, Uribe Kostako GKSk elkarretaratzera deitu du gaurko, 19:30erako, Jazarpenaren aurrean, klase elkartasuna lelopean. Sozialistek elkartasuna adierazi diete jazartuak, zaurituak eta atxilotuak izan direnei.
Argi utzi dute Plentziakoa ez dela kasu isolatu bat, eta Euskal Herriko beste leku batzuetan gertatutakoekin lotu dute bart gauekoa: «COVID-19aren aitzakipean burgesia gizarte are totalitarioago bat ezartzen ari da. Poliziak duen betebeharra ordena burgesa mantentzea eta langileriaren askatasun politikoak jazartzea da» adierazi dute. Alderdi politiko instituzional guztien jarrera ere gaitzetsi dute.
«Balioen krisia»
Azken asteetan ohikoak bilakatu dira istiluak ez-festetan, baita ohiko larunbatetan ere. Donostian, adibidez, Ertzaintzak hamalau lagun atxilotu zituen joan den larunbatean; haiei ere desordena publikoak eragitea eta agenteen aurka egitea egozten diete.
Iñigo Urkullu lehendakariak hizpide izan zuen gaia atzo, eta kezka agertu zuen «balioen krisi» horren aurrean. Lehendakariaren iritziz, gazteen hezkuntzan dago arazoaren jatorria, eta ertzainak irakasleekin alderatu zituen. Goraipatu egin zituen Poliziaren «sakrifizioa, konpromisoa eta ahalegina», eta gaitzetsi egin zuen «osasunaren alde eta delituen aurka» egiten dutenei jazartzen zaizkienen jarrera. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202604/goizaldeko-ekaitz-handiek-kalte-ugari-eragin-dituzte-nafarroan.htm | Gizartea | Goizaldeko ekaitz handiek kalte ugari eragin dituzte Nafarroan | Zaparrada handiak izan dira goizaldean, eta zenbait lekutan uholdeak ere izan dira. Arratsalderako ere haize bolada indartsuak eta euriteak espero dituzte. | Goizaldeko ekaitz handiek kalte ugari eragin dituzte Nafarroan. Zaparrada handiak izan dira goizaldean, eta zenbait lekutan uholdeak ere izan dira. Arratsalderako ere haize bolada indartsuak eta euriteak espero dituzte. | Bart goizaldean okertu da panorama: ekaitz handiek eta euri jasa erraldoiek kalte ugari eragin dituzte Nafarroako zenbait lekutan. Miranda Argan, Artaxoan, Vergalijon, Caparroson, Lodosan eta beste hainbat herritan izan dira kalte gehien, eta horietako zenbaitetan suhiltzaileen laguntza behar izan dute.
Miranda Argan, Artaxoan eta Vergalijon, adibidez, uholdeak eragin dituzte euriteek, eta suhiltzaileak gerturatu behar izan dira bertara. Gainera, eurite indartsuen ondorioz, luiziak ere izan dira inguru horietan.
Artaxoan, bestalde, urez bete da Guardia Zibilaren kuartela, eta Caparroson ere urez bete da lantoki bat. NA-6100 errepidean ibilgailu bat trabatuta geratu da, eta Lodosako tren geltokitik 100 metrora zegoen tren bat ere hustu egin behar izan dute bidaiaren segurtasuna bermatzeko.
Iragarpena ez da hobetzen
Arratsalderako ere haize bolada indartsuak eta euriteak espero dituzte; hori dela eta, zuhurtasunez jokatzeko eskatu du Nafarroako Udaltzaingoak. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202605/betiko-bigarrena.htm | Mundua | Betiko bigarrena | 2018tik hona, eskuin muturraren buruzagiak bere eta alderdiaren irudia zuritzea lortu du, boterera iritsi aurreko azken pausoa delakoan. Datorren urtekoa hirugarren saiakera izango du Le Penek: galtzaileak ba al du oraingoan garaipena lortzeko aukerarik? | Betiko bigarrena. 2018tik hona, eskuin muturraren buruzagiak bere eta alderdiaren irudia zuritzea lortu du, boterera iritsi aurreko azken pausoa delakoan. Datorren urtekoa hirugarren saiakera izango du Le Penek: galtzaileak ba al du oraingoan garaipena lortzeko aukerarik? | Alderdiaren iragan uztaileko kongresuan, Marine Le Pen argi mintzatu zitzaien militanteei eta boto emaileei: «Ez gara Fronte Nazionalera itzuliko».
Le Penen esaldi horrek ez zuen ezer kasualitatetik, eskuin muturraren oinarrian bai baitago kezkarik. BN Batasun Nazionaleko buruzagiak bere indar politikoa moldatzeko eta zuritzeko abiaturiko prozesuak fruituak eman ditu, baina agintariak ez du Frantziako presidentetza eskuratu, bitan saiatu den arren eta 2011tik honako bidea goranzkoa izan badu ere. Salbuespen batekin, noski: joan den ekaineko eskualdeetako bozak, desmobilizazioaren hauteskundeak.
Hamar urte gehiegi dira askorentzat, lehiatu diren hauteskundeak beste hainbeste izan direlako, eta fronte errepublikanoa delakoak une oro eragotzi dielako agintera iristea, herri eta hiri gutxi batzuetan izan ezik. Le Pen marka indartsua da, baina BNkoak betiko bigarrenak direnaren sentsazioa gailentzen ari da pixkanaka; arrakasta horren arrazoia alderdiko buruzagia den arren, sabaia ez haustearena ere hura bera litzatekeela baitago askoren arrazoinamenduaren atzean.
Testuinguru horren aurrean dago agintari ultraeskuindarra, eta horregatik murgildu da bere oinarri elektorala berriz mobilizatzeko ahaleginean, jakitun baitago boto emaile fidelenak dituela —2017an haren alde egin zutenen %89k hautu bera egingo lukete 2022an—. Eta horregatik egin zuen adierazpen hori alderdiaren kongresuan; hein batean bada ere, eskualdeetako bozetan espero baino emaitza txarragoak eskuratu izanak eta aginterik lortu ez izanak harridura eta haserrea eragin baitzituen boto emaile askoren artean.
Halere, oinarri elektoraleko batzuen iritziaren kontrara, itxaropenak bere horretan jarraitzen du BNren buruzagitzan, 2018an abiaturiko prozesua boterera iritsi aurreko azken pausoa delakoan. 45 urteko bakartze politikoa amaitzeko, alderdiaren izena aldatu zuten duela hiru urte; eskuin tradizionalaren auzi batzuetara hurbildu dira; BN ireki eta gaztetu egin dute, eta, urteek aurrera egin ahala, mehatxu denaren argudioari kontra egiten ari zaio Le Pen.
Estrategia horren helburua izen aldaketak islatu zuen: batasun hitzak zantzu gaullistak eta errepublikazaleak ditu, Charles de Gaullek II. Mundu Gerra amaitzean sortu zuen alderdiak erabili baitzuen hitz hori —Frantziar Herriaren Batasuna—, eta Jacques Chirac Frantziako presidente ohiaren alderdiaren izenaren antza duelako —Errepublikaren Aldeko Batasuna—, LR Errepublikanoak alderdiaren aurrekoa. Aldaketa sinplea da, eta xedea, argia: aliantzak lortzea, ahalik eta jende gehien elkartzeko haren figuraren inguruan.
Alerta mezuak
Gertakari horiek guztiak kontuan hartuta, zenbaterainokoak dira Le Penen garaipenerako aukerak? Inkestek 2022rako aurreikusten duten bigarren itzuliak kezka sortu du alderdien artean, Emmanuel Macron presidentea 2017an baino alde askoz ere txikiagoaz gailenduko litzaiokeelakoan agintari ultraeskuindarrari; %66,1-33,9 izan zen duela lau urteko emaitza, eta %55-45 litzateke datorrenenekoa, printzipioz.
Hala, 11 puntu irabaziko lituzke BNko presidenteak —agian gehiago, bozetako kanpainaren arabera—, eta ultraeskuina V. Errepublikan hirugarren aldiz —eta bigarren aldiz jarraian— pasatuko litzateke bigarren itzulira.
Le Penen asmoak eta lanak alde batera utzita, deigarria da alerta mezuak helarazten dituzten alderdietako askok ere lagundu dutela, zuzenean edo zeharka, eskuin muturraren zuritze eta normalizatze prozesu horretan, batez ere 2012ko presidentetzarako hauteskundeetatik.
Nicolas Sarkozy presidente ohia da horren erakusle, urte hartako bozetako bi itzulien artean «errepublikarekin bateragarritzat» jo baitzuen BNren buruzagia. Ezkerrean, gehienek luzeago eutsi diote eskuin muturraren kontrako jarrera horri, baina Jean-Luc Melenchonek 2017ko hauteskundeetako bi itzulien artean esplizituki Le Penen kontrako botoa ez agintzeak are gehiago hautsi zuen logika; haren kasuan, blokeo batetik ateratzeko izan zen, ez zuelako Macronen alde bozkatzera deitu nahi.
Kasua edozein dela ere, agerikoa da eskuin muturraren kontrako jarrera ez dela lehen zen bezalakoa, eta hori BNk —eta Fronte Nazionalak— lortutako babesaren eboluzioan islatu da: 2007an, 3,8 milioi boto; 2012an, 6,4 milioi; eta 2017an, 10,6 milioi. Ia hirukoiztu egin da hamar urtean.
Hori bai, Le Pen soilik duela lau urtekoan izan zen bigarren itzulian, eta, lehenengo itzuliarekin konparatuz gero, agintari ultraeskuindarrak hiru milioi boto gehiago bildu zituen; Macronek, berriz, hamabi milioi.
Garaipenerako baldintzak
Agerikoa da, baina are ezinbestekoagoa Le Penen kasuan: bigarren itzulian aurkariak baino boto emaile gehiago biltzea da haren erronka. Horretaz, Jean Jaures fundazioak hiru baldintza zerrendatu ditu ultraeskuindarraren arrakastaren inguruan, eta zehaztu gutxienez horietako bat beteko balitz garaipenerako aukera handiak izango lituzkeela.
Lehenik, «eskuin moderatuko oinarri elektoralak era masiboan» bozkatzea Le Penen alde. Izan ere, bigarren itzulian beharrezkoak dituen boto horiek soilik gertuen duen alderdi handitik etor daitezke, eta, hortaz LR-ren alde egiten dutenak konbentzitzea luke helburu; horretan aritu da urteotan, batez ere auzi kulturaletan gertutasun handia baitago bi oinarrien artean.
Aldiz, ekonomikoetan badira desberdintasun handiak, eta hori oztopo handia izango da 2022an. Agintariak, baina, leundu egin ditu horien inguruko jarreretako batzuk, batez ere Europako Batasunarekin eta euroarekin zerikusia dutenak.
Bigarrenik, Le Penen beste aukeretako bat da zuritze eta normalizazio prozesuak erabateko eragina izatea, eta, hortaz, bigarren itzulitik kanpo geratu diren hautagaien oinarriek abstentziora jotzea, ultraeskuindarra mehatxutzat ez dutelakoan.
Herritarrek agintariarekiko duten iritziaren eboluzioa litzateke arrakasta horren erakusle: 2019ko martxoan, horien erdiek «oso iritzi txarra» zuten Le Penez, eta, egun, kopurua %34raino txikitu da. Hortaz, eskuin muturreko presidentegaiak helarazten duen profila eta 2016an zuena ez da berbera, eta baliteke horrek haren alde jokatzea datorren urtean, boz horietarako urtebete baino gutxiago falta den honetan.
Eta, hirugarrenik eta azkenik, Le Penek beste aukera bat luke garaipenerako bide sendoa finkatzeko: Macronekiko arbuiatzea baliatzea. Egun, ezkerreko alderdien oinarrien artean handiagoa da BNko buruzagiarekiko iritzi negatiboa Frantziako presidentearekikoa baino; eskuinean, baina, kontrakoa gertatzen da. Alegia, agintari ultraeskuindarrak errealitate hori balia dezake, Macronekiko arbuiatzeak abstentzioaren gorakada eragin dezakeelako, eta oinarri fidela izateak garaipenera gerturatuko lukeelako.
Hipotesiak diren arren, kontuan hartzeko moduko testuinguruak dira hirurak. Le Penek 2022an irabazteko aukera gutxi ditu, baina, urteotako eboluzioa kontuan harturik, garaipenerako bidea inoiz baino zehatzagoa du.
Eric Zemmour polemista ezagunaren 2022rako hautagaitza ia prest dago, Frantziako hainbat hedabidek asteotan aurreratu dutenez. Ultraeskuindarra, arrazista, erreakzionarioa, homofoboa, subiranista... Haren diskurtsoa «Frantziaren gainbeheraren» ingurukoa da, eta Marine Le Peni bigarren itzulira pasatzeko beharrezkoak dituen zenbait boto kentzeko gai izango litzateke, bozetara aurkeztuz gero.
Orain arte, Zemmourrek ez du baieztatu presidentetzarako hauteskundeetan lehiatuko denik, baina informazio hori ez ezeztatzeak ere haren inguruko zurrumurruak areagotu ditu.
Eric Zemmour polemista ultraeskuindarra, artxiboko irudi batean. BERRIA
Polemistak ez du ez alderdirik, ezta mugimendurik ere, baina haren aldeko sostengu taldeak ugaritu egin dira asteotan, eta baliteke hil honetan argitaratzekoa duen liburua baliatzea jauzi ohol gisara; hark, baina, Nice-Matin egunkariari adierazi zion ez duela horretarako erabiliko: «Nirea ez da liburu-programa bat».
Bien bitartean, inkesta etxeak jada hasi dira polemista ultraeskuindarrak izango lukeen babesa neurtzen: %5,5ekoa litzateke, batez bestean —orain arteko handiena %7koa izan da, Ipsos enpresaren iragan astekoaren arabera—. Nondik eskuratuko lituzke botoak? Le Peni bi puntu kenduko lizkioke; eskuin muturreko beste presidentegai Nicolas Dupont-Aignani ere, beste bi; eta Xavier Bertrand eskuin tradizionalaren hautagai izateko faboritoari, bat.
Hala, boto gutxi batzuk izan arren, kanpainak izan dezakeen eboluzioaren arabera ezinbestekoak izan daitezke Le Penek Zemmourren mesedetan gal ditzakeenak; agian, bigarren itzulirako sailkatzea eragotziko lioketenak.
Estrategia horretan da polemista ultraeskuindarra, asteotan ugaritu egin baititu Batasun Nazionalaren buruzagiaren kontrako mezuak. Azkena, iragan asteburuan: «Argi geratu da ez duela inoiz irabaziko». |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202606/garraiolarien-norabideetan-teknologiak-abantaila.htm | Bizigiro | Garraiolarien norabideetan, teknologiak abantaila | Hainbat dira garraiolariengan eragina izan duten teknologiak, eta, zeruan ala errepidean izan, garraiolariek adierazi dute abantailak dakartzatela aurrerapen horiek. GPSa nabarmendu dute, baina baita «autonomoago» bilakatu dituzten beste gailu batzuk ere. | Garraiolarien norabideetan, teknologiak abantaila. Hainbat dira garraiolariengan eragina izan duten teknologiak, eta, zeruan ala errepidean izan, garraiolariek adierazi dute abantailak dakartzatela aurrerapen horiek. GPSa nabarmendu dute, baina baita «autonomoago» bilakatu dituzten beste gailu batzuk ere. | Teknologia berriek eragin zuzena dute bizitzako arlo gehienetan, guztietan ez bada, eta, ondorioz, baita lanbideetan ere. Batzuetan, zaila da pentsatzea nola jarduten zuten garai batean horrelako aurrerapenik gabe. Baliteke azken hogei urteetan jaiotako askorentzat ere ezezagun izatea bazirela beste era batzuk gauzak egiteko. Esate baterako, zenbait garraiolari mapa fisikoak erabiliz aritzen ziren batetik bestera, hala nola kamioi gidariak. Taxi gidariengan ere izan dute eragina aurrerapenek, eta agertu dira komunikatzeko bestelako gailu batzuk. Eta, noski: hegazkin gidariek ere nabaritu dute aldaketa.
Kamioi gidaria da Jose Maria Lasa. 16 urterekin hasi zen lan horretan, eta jada 43 urte igaro dira. Izan ere, 59 beteko ditu irailean. «Nire aita ere kamioi gidaria zen, autonomoa; ikasketetan ez nintzen oso ondo aritzen, eta harekin batera hasi nintzen lanean». Hala ere, trailerrak gidatzeko baimena 21 urterekin eskuratu zuen, soldaduska amaitu eta gutxira. Orduan hasi zen bakarrik lanean. «Leku ugaritan ibili naiz lanean; Erresuma Batuan, Alemanian, Frantzian eta Herbehereetan, esate baterako, nazioartean, eta baita Espainian ere». Hala ere, adierazi du azkenaldian Euskal Herritik kanpo joanez gero soilik Espainian aritzen dela lanean, eta ez duela ia nazioarteko bidaiarik egiten.
Haren arabera, zenbait aurrerapen teknologiko atzeman dituzte urte hauetan guztietan. Horren adibide da GPSa. «Lehen herrialde guztietako mapa fisikoak erabiltzen genituen, eta helmugako herrira edo hirira iristean lantegira iritsi beharra zegoen». Erantsi du bilaketa horretan «denbora asko» galtzen zela, eta zailtasunak nabarmenagoak zirela, hala nola beste hizkuntza batean komunikatu beharra zegoelako. «Nik ez dakit ez ingelesez, ez frantsesez, ez ezer; ahal bezala moldatu naiz, gainontzekoen eran». Hala ere, nabarmendu du aurrerapen teknologikoekin «abantailatsuagoa» dela ia dena, eta horren adibideetako bat GPS truck dela. «Zenbait errepidetan debekatuta daude ibilgailu astunak; GPS horrek markatzen digu zeintzuk diren guretzako ibilbideak».
Jose Mari Lasa kamioi gidaria. BERRIA
Taxietan ere eragina
Hamar urte daramatza taxi gidaria izaten Eneko Villalucek, eta haien sektorean ere teknologiak eragina izan duela nabarmendu du. «Lehen ahotsez funtzionatzen genuen: telefonistek hartzen zituzten bezeroen deiak, eta denok entzuten genuen non zegoen eskaria egina zuena, gertuen zegoen taxi gidaria bertaratzeko». Baina ezberdina da egun egoera, bilatzaileari esker bulegoan dagoenak badakielako non dagoen langile bakoitza eta zein den haren norabidea. «Telefonistak, orain, tekleatu egiten du, eta guri zuzenean iristen zaigu mezu bat telefonora esanez non jaso behar dugun bezeroa; teknologiekin lana pila bat aurreztu da».
Are, taxi gidariak badu teknologiak garatu aurreko anekdotaren bat ere. «Bazegoen 'jainkoa' deitzen zioten bat; bi zerbitzu egon zitezkeen, eta berak esaten zuen bietara joan zitekeela; leku guztietan zegoen aldi berean, nahiz eta hiriaren punta bat eta beste izan». Hala ere, nabarmendu du gaur egun kontrola ere «handiagoa» dela, bulegotik zein taxietatik langileetako bakoitza non dagoen ikusten dutelako. «Lankideak non dauden ikusi dezaket, libre daudenak, bederen, baina horrek abantaila bat ere badu: lankide asko dauden toki batera beharrean, inor ez dagoen geltoki batera gerturatu zaitezke». Lehen halakorik ezin zitekeela egin nabarmendu du, «itsuan» aritzen zirela, eta egon zitezkeela bost taxi gidari leku berean.
Gertaerei dagokienez, Lasak ere badu anekdota bat, egungo teknologiekin gertatzen zailagoa izango litzatekeela uste duena. «Batzuetan entzuten da kamioi bat mendi bide batean agertu dela; niri ez zait horrelakorik gertatu, baina bai autoentzako GPSekin aritzen ginenean bide estu batetik bidali izana; sekulako sustoa hartu nuen, eta bizilagunek autoak kendu behar izan zituzten alboetatik, trailerrarekin ezin bainuen atzera egin». Kamioi gidariak, ordea, behin baino gehiagotan azpimarratu du pertsonak direla ibilgailua gidatzen ari direnak, eta ez makinak. «Teknologiak ondo daude, baina gidaria da bolantearen atzean dagoena, guri ere meritu handirik ez kentzeko».
Eneko Villaluce taxi gidaria. GORKA RUBIO, FOKU
Aireko ibilgailuak
Errepideko ibilgailuetan ez ezik, airean aritzen direnetan ere izan dute eragina teknologia aurrerapenek; hegazkinetan, adibidez. 2009an amaitu zituen unibertsitateko ikasketak Xabier Dorronsoro hegazkin gidariak. Irakasle kurtsoa egin zuen ondoren, eta hiru urtez aritu zen lanean pilotuentzako Hondarribiko eskolan (Gipuzkoa). Azkenik, konpainia baten hasi zen lanean, eta hor dabil orduz geroztik. «Bartzelonan dut [hegazkin] basea egun, eta hortik mugitzen gara; Espainian bidaia asko egiten ditugu, eta Europan eta Afrika iparraldean ere aritzen gara: urrutira eginda, Errusiara eta Islandiara ere iritsi gara». Hain zuzen, bidaia «motz-ertainak» egin ohi ditu, eta horietan guztietan atzemandako aldaketak ugariak dira.
Jatorrira egin du jauzi Dorronsorok aurrerapenez jabetzeko. Haren arabera, ehun urte baino gehiago igaro dira lehen hegalditik, eta orain 50 urteko adibide bat jarri du egoeraz ohartarazteko: «Lehen bi pilotu, mekaniko bat eta nabigatzaile bat joaten ziren, eta, sarritan, baita komunikazioaz arduratzen zen bat ere; gaur egun, igaro gara bi pertsona egotera eta dena batera gestionatzera». Haren ustez, hegazkinak «gero eta modernoagoak» dira, eta «erraztasun» handiagoak ematen dizkiete pilotuei. Hark ere GPSa izan du gogoan. «Hasieran, iparrorratz batekin aritzen ziren, aurretik kalkulu batzuk eginda, baina pixkanaka hasi ziren teknologiak agertzen, lurrean zegoenarekin komunikatzen, esate baterako». Halere, erantsi du egungo GPSek ematen dutela aukera «norbere kabuz» aritzeko, lurrean sistemarik eduki gabe eta sistema berriek markatzen dituzten puntuetatik zehaztasun «handiarekin» aurrera eginez.
Komunikazioarentzat abantaila izan diren beste aurrerapen batzuk ere egon dira urte hauetan guztietan, Dorronsororen ustez. «Aire kontrolatzaileen mezuak, esate baterako, orain idatziz iristen zaizkigu; horrekin lortzen dugu, besteak beste, oso garbiak izatea komunikazioak, ahoz beharrean idatzita dagoelako eta irakurri daitekeelako; era horretan, gutxiago dira hutsegiteak ere». Horrez gainera, aipatu du egungo hegazkinetako sistema guztiak monitorizatuta daudela, eta matxuraren bat egonez gero abisua iristen dela. Esate baterako, aipatu du egon daitekeela akats bat sistema hidraulikoan, baina makinek abisatzen dutela non dagoen arazoa eta baita zeintzuk diren eman beharreko pausoak ere.
Xabier Dorronsoro hegazkin gidaria. BERRIA
Abantailak, gehiago
Hiru garraiolariek bat egiten dute: teknologiek desabantailak baino abantaila gehiago dituzte. «Teknologiek erraztasunak ematen dituzte, baita segurtasun handiagoa ere; estatistikek hori diote, eta arrazoia dute», adierazi du hegazkin gidariak, eta baita erantsi ere garai batean horrelako aurrerapenik gabe istripu gehiago gertatzen zirela. «Hegazkinetan, adibidez, pilotuek berandu jakiten zuten arazo bat zegoela, sistemak ez zuelako ondo abisatzen eta prozesuak ere ez zirelako zuzenak; egun, dena dago kontrolatuta, eta sistema guztiak hirukoiztuta». Hau da, sistema batek huts egiten badu, beste bi gelditzen dira, eta bigarrenak ere akatsen bat baldin badu, hirugarren bat dago. Hala ere, aitortu du «oso zaila» dela hirurek huts egitea.
Beste bi garraiolarientzat ere abantailak dakartzate aurrerapenek, eta Lasak uste du horri esker lortzen dela jardunean «autonomoagoa» izatea: «Teknologia asko ari da aurreratzen, baita oso azkar ere; ez dut uste atzerapen bat izango denik gure lanarentzako».
Villalucek ere ildo beretik eutsi dio gaiari, eta taxi gidarien adibide bat aipatu du horretarako. Azaldu duenez, haien kasuan, lehen, «agian», «gardenagoa» izan zitekeen beren lana, besteak beste, hiriko zerbitzu guztiez ohartzen zirelako, dena entzuten zutelako. Baina orain bakoitzari esleitutako zerbitzuen berri izaten dute soilik. Halere, esan du ez duela desabantailarik ikusten. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202607/gutxieneko-soldata-berehala-igoko-duela-iragarri-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldata «berehala» igoko duela iragarri du Espainiako Gobernuak | Espainiako Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren bilera egin dute gaur, eta gutxieneko soldataren igoera CEOE patronalaren akordioz egin ote daitekeen aurreikusi ahal izango da laster. Igoera 2021. urtea amaitu aurretik egingo dela zehaztu du Sanchezek, eta 15 euroko zenbatekoa proposatu du gobernuak, 965 euro arte. 2022rako 23 euro gehiago igo nahi ditu, eta 2023rako beste hainbeste. | Gutxieneko soldata «berehala» igoko duela iragarri du Espainiako Gobernuak. Espainiako Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren bilera egin dute gaur, eta gutxieneko soldataren igoera CEOE patronalaren akordioz egin ote daitekeen aurreikusi ahal izango da laster. Igoera 2021. urtea amaitu aurretik egingo dela zehaztu du Sanchezek, eta 15 euroko zenbatekoa proposatu du gobernuak, 965 euro arte. 2022rako 23 euro gehiago igo nahi ditu, eta 2023rako beste hainbeste. | Espainiako Gobernuak erabakia hartu du, eta ikusteko dagoen gauza bakarra da oraingoan ere patronalaren adostasunez egingo ote den. Goizeko 10:00etan hasi da PSOE eta Unidas Podemosen exekutiboaren, UGT eta CCOO sindikatuen eta CEOE eta Cepyme patronalen arteko bilera Elkarrizketa Sozialareko Mahaian, gutxieneko soldataren igoera aztertzeko.
Yolanda Diaz Lan ministroa aspaldian ari da eskatzen igoera hori, baina gobernuaren barruan beste kide batzuek altoa eman diote neurri horri, batik bat Nadia Calviño Ekonomia ministroak. Bada, orain ematen du gobernuak baduela erabakia hartuta, eta lehenbailehen gauzatu nahi duela, Pedro Sanchez presidenteak «berehalako igoera» iragarri baitu. «Inork ezin du geratu atzean», esan du; «ez da susperraldirik egongo ez bada bidezkoa». Horiek horrela, hamabost euroko zenbatekoa proposatu du gobernuak, 965 euroko soldata osatu arte. 2022rako 23 euro gehiago igo nahi ditu, eta 2023rako beste hainbeste, legegintzaldia bukatzean 1.027 euroko gutxieneko soldata egon dadin.
Berehalakotasun horri epemuga bat jarri dio Sanchezek, gainera: 2021 amaitu baino lehen. Bilera-sorta baten lehena da gaurkoa ez alferrik. Patronalarekin negoziazio politiko bat zabal daiteke, edo ez, Diaz ministroak ikusten badu CEOEk aukera guztiak ixten dituela aurrera egingo baitu prozedurak soldata txikienak igotzeko. «Ez da gutxieneko soldata igotzeko momentua», esan du Antonio Garamendi CEOEko presidenteak; «urte eta erdi izugarri batetik gatoz».
Azken igoera, 2020ko hasieran
2020. urteko hasieran iritsi zen azken akordioa eragile sozialen artean, eta gutxieneko soldata %5,5 igo zuten, 950 eurora arte; hamalau ordainketa dira urtean: 13.300 euro urtean. Madrilek 2018an igo zuen aurretik gutxieneko soldata; orduan ere, Pedro Sanchez (PSOE) zegoen gobernuan eta Unidas Podemosekin hitzartu zuen igoera, aurrekontuak babestearen truke. 900 eurotan jarri zuten, %23,3 igota —1977tik izandako igoerarik handiena—.
Azken gobernu konposaketaren akordioaren negoziazioetan 1.000 eurora igotzeari buruz hitz egin zuten bi aldeek, baina, gaurkoz, 950ekoa da. Hori bai, gobernu itunean jasota dago legealdi amaierako igotzea batez besteko soldataren %60ra: 1.166 euro. Ikusi egin beharko da zenbat hurbiltzen den oraingo igoerarekin helburu horretara, eta CEOEren oniritzia lortzen duen. Hasteko, Diaz ministroak hamabost euroko proposamena egin du 2021. urtea amaitzeko falta diren hileetarako. Gainera, 2023rako, legegintzaldia amaitzerako, 1.027 euroko soldata helburu duen bide orria mahairatu du.
UGTk jakinarazi du 25 euroko igoera proposatu duela gaurko bileran, 975 euro gordineko gutxieneko soldata egon dadin. 2022rako eta 2023rako utzi du batez besteko soldataren %60a lortzeko helburua. «Inflazioaren eboluzioak igoera eskatzen du orain; ez da arrazoirik 2022an eta 2023an ere igoerak ez egoteko», esan du UGTko politika sindikaleko lehendakariorde Mariano Hoyak. KPI %3tik gora igotzen ari da Hego Euskal Herrian, energiaren prezioek bultzatuta. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202608/anarik-nacho-vegasen-vinu-cantares-y-amor-abestia-moldatu-du.htm | Kultura | Anarik Nacho Vegasen 'Vinu, cantares y amor' abestia moldatu du | Tradizioz udako oporren osteko lan egutegiaren hasiera ezartzen duen eguna aukeratu du Anari kantariak grabatu duen azken abestia plazaratzeko. Nacho Vegas asturiarraren Vinu, cantares y amor kantuaren bertsio bat egin du, euskarara egokituta. Abestiaren bideoklipa BADOK atariak estreinatu du, gaur. | Anarik Nacho Vegasen 'Vinu, cantares y amor' abestia moldatu du. Tradizioz udako oporren osteko lan egutegiaren hasiera ezartzen duen eguna aukeratu du Anari kantariak grabatu duen azken abestia plazaratzeko. Nacho Vegas asturiarraren Vinu, cantares y amor kantuaren bertsio bat egin du, euskarara egokituta. Abestiaren bideoklipa BADOK atariak estreinatu du, gaur. | Zarauzko (Gipuzkoa) Putzuzulon grabatua da bideoklipa, «amets fabrikaren eraiste neurtuaren bezperetan», plano sekuentzia bakarrean, eta Anari Alberdiren eta Iker Trebiñoren zuzendaritzapean. Anariren taldeko ohiko kideez gain —Mariano Hurtado (teklatua), Mikel Abrego (bateria), Xabier Olazabal Drake (baxua), Ander Mujika (gitarra) eta Xabi Etxeberri (biola)—, hainbat lagunek parte hartu dute abestiaren grabazioan, koruak eginez; besteak beste, Mursego eta Miren Narbaiza musikariek, Maialen Lujanbio bertsolariak, eta Eider Rodriguez eta Kattalin Miner idazleek.
Vinu, cantares y amor abestia Ramon Bilbao bodegaren enkarguz sortu zuen Vegasek, eta ondoren Canciones populistas diskoan (2015) jaso zuen.
Hurrengo kontzertua irailaren 11n emango du Anarik, Lemoan (Bizkaia), formatu akustikoan, Lemoakustik jaialdiaren barruan. Eneritz Furyak, Abereh, Hartz eta Serge ere bertan izango dira. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202609/bertan-behera-utzitako-hegaldiak-atzerapenak-overbooking-a-zein-dira-zure-eskubideak.htm | albisteak | Bertan behera utzitako hegaldiak, atzerapenak, 'overbooking'-a… Zein dira zure eskubideak? | Gorabehera asko gerta daitezke hegaldi bat kontratatzen dugunean, eta aireko konpainia gutxik konpontzen dituzte arazoak azkar eta ongi. Horregatik, garrantzitsua da zure eskubideak ezagutzea eta dagokizuna erreklamatzea. ERREKLAMATUn, kontsulta eta argibideak doakoak dira. | Bertan behera utzitako hegaldiak, atzerapenak, 'overbooking'-a… Zein dira zure eskubideak?. Gorabehera asko gerta daitezke hegaldi bat kontratatzen dugunean, eta aireko konpainia gutxik konpontzen dituzte arazoak azkar eta ongi. Horregatik, garrantzitsua da zure eskubideak ezagutzea eta dagokizuna erreklamatzea. ERREKLAMATUn, kontsulta eta argibideak doakoak dira. | Pandemia arintzen ari da, eta aireportuak hasi dira mugimendua berreskuratzen. Horrekin batera, nola ez, bueltan dira bertan behera utzitako hegaldiak, atzerapenak, overbooking-ak, maleta galduak… Halakoak suertatuz gero, zer egin? Eta nola erreklamatu hegaldia kalte ordaina jasotzeko?
1.- HEGALDIA BERTAN BEHERA UZTEA
Zure hegaldia bertan behera utzi baldin badute, edozein dela ere arrazoia, eskubidea duzu txartelaren dirua itzuli edo garraiobide alternatibo bat jar diezazuten, zure destinora lehenbailehen eramango zaituena, edo bestela zuk erabakitzen duzun egunean eta kontratatua zenuen zerbitzuaren antzeko baldintzetan. Txartelaren dirua itzultzea aukeratzen baduzu, aireko konpainiak zazpi eguneko epea du horretarako. Beharbada bonuak eskainiko dizkizute aurrerago bidaiatzeko, baina ez zaude behartuta horiek onartzera.
Batzuetan, hegaldia bertan behera uztearen ondorioa da aireportuan ez atzera ez aurrera gelditzea. Halakoetan, aireko konpainiak zutaz arduratu behar du gorabeherak irauten duen bitartean; hau da, edatekoa, jatekoa, ostatua eta aireporturako garraioa eman behar dizute, zure destinora hegaldi alternatibo batean irits zaitezen. Hala ez bada eta bakarrik moldatu behar baduzu, gorde itzazu gastu guztien fakturak, erreklamatu ahal izango dituzu eta.
Horrez gain, hegaldia bertan behera uzteko arrazoia aireko konpainiari egotzi ahal baldin bazaio —ez bada gertatu ohiz kanpoko egoera batengatik, epidemia bat edo denborale bat, esate baterako— eskubidea duzu kalte ordain ekonomikoa ere jasotzeko, hegaldiaren distantziaren araberakoa. Eta hegaldia agentzia bitartekari baten bidez erosi baduzu, eskubide berberak dituzu: aireko konpainiak txartelen diru guztia adinako kalte ordaina eman behar dizu.
Araudiak erabiltzaileak babesten ditu, inongo zalantzarik gabe, baina aireko konpainiak beti saiatzen dira beren erantzukizunari izkin egiten, eta, beraz, edozein gorabehera gertatuz gero komeni da kasua profesionalen eskuetan uztea. ERREKLAMATUn kontsulta eta argibideak doakoak dira, eta, azkenean zure erreklamazioa kudeatu behar badugu, irabazten badugu baizik ez dugu kobratuko, zuretzat lortzen dugunaren %20, zehazki. Deitu gurera, eta gu arduratuko gara jaso ditzazun zureak diren kalte ordainak.
Bilboko abokatu talde bat da, hegaldien erreklamazioetan espezializatua.ERREKLAMATU
2.- OVERBOOKING-a
Overbooking deitzen dena, hegazkinean sartzea ukatzea alegia, aire konpainia batek hegazkineko tokiak baino txartel gehiago saltzen dituenean gertatzen da. Horrelakoetan, bidaiari batzuek lurrean gelditu behar dute. Hori egitea legezkoa bada ere, eragozpen larriak eragiten dizkie bidaiari horiei, eta kalte ordain ekonomikoa jasotzeko eskubidea dute.
Hasteko, konpainiak boluntarioak bilatuko ditu: hurrengo hegaldi batean bidaiatzeko prest dauden pertsonak, onura baten truke, adibidez, hegan egiteko abonuak, eskudirua edo lehen mailako eserlekuak. Boluntarioa izatea onartzen baduzu, kontuan hartu horrekin uko egiten diozula gerora kalte-ordaina jasotzeko aukerari, eta aire-konpainiarekin adosten duzun guztia idatziz jasotzen saiatu beharko zara.
Bidaiarien artean boluntariorik ez badago, edo sobran saldutako txartelak konpentsatzeko adina ez badira, konpainiak erabaki dezake behar den pertsona kopuruak ez duela hegaldia hartuko, eta horiek aukeratuko ditu irizpide guztiz subjektiboak edo ausazkoak erabiliz.
Nahi gabeko overbooking kasu hauetan, hegaldia erreklamatu behar duzu dagokizun kalte-ordaina lortzeko. Hasteko, lurrean gelditzen bazara, ziurtatu gertatu den guztia idatziz jasotzen dela. Horretarako, aireko konpainiak aireportuan duen informazio-mahaira jo, edo, ez badu, AENAren argibide-mahaietara edo aireko agintari eskudunetara, eta bertan eskatu agiri bat, overbooking-aren ondorioz hegaldia hartzerik izan ez duzula frogatzen duena.
Overbooking-ak kaltetutakoen eskubideak hegaldia bertan behera uzten denean dituzten berberak dira: txartelaren dirua itzultzea edo hegaldi alternatiboa jartzea destinora, bai eta gorabeherak eragindako gastuak ordaintzea ere. Eta eskubidea dute, halaber, kalte-ordain bat jasotzeko, hegaldiaren distantziaren araberakoa:
1.500 km baino gutxiago: 250€ bidaiari bakoitzeko.
1.500 eta 3.500 km artean: 400€ bidaiari bakoitzeko.
3.500 km baino gehiago: 600€ bidaiari bakoitzeko.
Overbooking-aren ondorioz hegazkinean sartzea ukatu badizute, ERREKLAMATUn egingo ditugu behar diren kudeaketa guztiak aire-konpainiarekin, dagokizun kalte-ordaina jaso dezazun.
3.- ATZERAPENA
Zure hegaldiak hiru ordu baino gehiagoko atzerapena badu, eskubidea duzu diru-ordain bat jasotzeko. Atzerapena kalkulatzeko, hegazkina iritsi den ordua da lurreratu ondoren ateak zabaldu dituzten unea. Hegazkina aurreikusitako ordua baino hiru ordu beranduago iristen bada, aireko konpainiak kalte-ordaina eman behar dizu, haren zenbatekoa hegaldiaren distantziaren arabera kalkulatuz, hegaldia bertan behera uzten dutenean edo overbooking-a dagoenean bezalaxe.
Atzerapenagatik galtzen baduzu hurrengo hegaldia, eskubidea duzu garraio alternatibo bat jartzeko eta aireko konpainiak bere gain hartzeko mantenu eta ostatu gastuak.
Zenbateko horiek Europar Batasunak ezarri ditu, eta nahitaez bete beharrekoak dira munduko edozein tokitan, baldin eta aireko konpainiak Europan badu egoitza. Egoitza beste kontinente batzuetan dituzten konpainien kasuan kalte-ordain horiek aplikatzen dira hegaldia Europatik abiatu baldin bada.
4.- EKIPAJEA GALTZEA
Zure maleta agertu ez bada ekipajeen zintan, bi gauza gerta daitezke: handik egun batzuetara berreskuratzea edo betirako galtzea. Bi kasuetan erreklamazioa jar daiteke. Horretarako, arazo hauetaz arduratzen den mahaira joan, eta Property Irregularity Report (PIR, Ekipajearen Irregulartasunen Agiria) bete ezazu, adieraziz zure bizilekua edo ostatu lekua, ekipajea agertzen bada bertara bidaltzeko.
Oso garrantzitsua da PIR horren kopia gordetzea geroago erreklamazioak egiteko. Eta ez galdu ekipajearen taloia ere, ez da ezinbestekoa, baina ongi etorriko zaigu erreklamaziorako. Ez eman aireko konpainiari, eta, eskatzen badizute, argazki bat atera telefonoarekin.
Horrez gain, zure gauzak agertzen ez diren bitartean beste gastu batzuk egin beharko dituzu: higieneko produktuak, jantziak… Gorde itzazu tiket eta faktura guztiak, diru hori erreklamatu ahal izanen dugu eta.
Maleta ez bada agertu 21 egunen buruan, konpainiak galdutzat emango du eta eskubidea izango dugu kalte-ordaina eskatzeko. Horretarako, zerrenda bat prestatu beharko duzu maletan zenuen guztiarekin, produktu bakoitzaren marka, modeloa eta erosketaren urtea adierazita. Dei iezaguzu eta ERREKLAMATUn arduratuko gara kalte-ordaina jaso dezazun.
ERREKLAMATU
944 027 596 / 688 651 944
www.erreklamatu.com
info@erreklamatu.com |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202610/israelgo-soldaduek-palestinar-bat-hil-dute-tiroz.htm | Mundua | Israelgo soldaduek palestinar bat hil dute tiroz | Raed Jadallahk 39 urte zituen, eta lanetik etxera zihoan tirokatu zutenean. Tel Avivek ez du azalpenik eman. | Israelgo soldaduek palestinar bat hil dute tiroz. Raed Jadallahk 39 urte zituen, eta lanetik etxera zihoan tirokatu zutenean. Tel Avivek ez du azalpenik eman. | Abuztuan sei palestinar hil dituzte tiroz Israelgo segurtasun indarrek; azkena Raed Jadallah. 39 urteko palestinarra Zisjordaniako Beit Ur al Tahta herrira zihoan tirokatu zutenean. Komunikabideek zabaldu dutenez, Jadallah lanetik etxera zihoan eraso ziotenean. Tel Avivek ez du gertatutakoaren inguruko azalpenik eman, baina bai esan du «tiro egitera zihoalako» tirokatu zutela soldaduek, eta, hasieran ihes egitea lortu zuen arren, handik ordubetera hil zela.
Palestinako Atzerri Ministerioak exekuziotzat jo du hilketa, eta iragarri du salaketa aurkeztuko duela Nazioarteko Zigor Auzitegian. «Kontrolguneetan dituzte soldaduei agintzen diete gertu igarotzen diren palestinarrei tiro egiteko», salatu du ministerioak ohar batean.
Bestalde, azken asteetako protestak baretze aldera, Israelgo Gobernuak iragarri du Gazan eraikuntzarako materiala sartzea baimendu eta arrantza eremua handituko duela —Osloko akordioen arabera, Gazako herritarrek 37 kilometro koadroko arrantza eremua lukete, baina Israelek inoiz ez du neurria bete—. Maiatzeko erasoaldiaz geroztik, Tel Avivek zorroztu egin zuen Gazaren aurkako blokeoa, hainbat baliabide debekatuz. Astelehenaz geroztik, baina, arindu egin dute blokeoa. Giza laguntzara bideratutako gobernuz kanpoko erakundeek, ordea, gutxiegitzat jo dute urratsa.
PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eta Israelgo Defentsa ministro Benny Gantzen bilera eta bi egunera datoz neurriok. Abbas eta Gantz joan den astelehenean bildu ziren. PANeko buruak Tel Aviveko goi agintari batekin 11 urtean egiten zuen lehen bilera izan zen. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202611/zenbat-ordaintzen-dute-kafea-euskal-herritarrek.htm | Bizigiro | Zenbat ordaintzen dute kafea euskal herritarrek? | Irakurrienen artean egon zen atzo kafearen prezioari buruz BERRIAk egin zuen lana. Sareetan ere eztabaida eragin zuen gaiak, eta hainbat erabiltzaile azken kafearengatik zenbait ordaindu duten esatera ausartu dira. | Zenbat ordaintzen dute kafea euskal herritarrek?. Irakurrienen artean egon zen atzo kafearen prezioari buruz BERRIAk egin zuen lana. Sareetan ere eztabaida eragin zuen gaiak, eta hainbat erabiltzaile azken kafearengatik zenbait ordaindu duten esatera ausartu dira. | Harrera itzela izan zuen atzo kafearen prezioari buruz BERRIAk argitaratu zuen erreportajeak. Kafearen merkatuari buruzko nondik norakoak xehatu zituen Imanol Magro kazetariak, eta, haren prezioaren goranzko joeraren arrazoiak zein diren azaltzeaz gain, denbora gutxira kafeak izan ditzakeen gutxi gorabeherako prezioak zein izan litezkeen jaso zuen artikuluan. Sareetan ere bolo-bolo zabaldu zen gaia, eta bada eztabaida edo galdera eremu horretara eraman zuenik ere. Goizalde Landabaso kazetari eta idazleak, kasu, horrela bota zuen Twitterren: «Zuek zenbat ordaindu duzue azken kafe ebakia? Nik 1,40 euro».
Galdera bota eta berehala etorri zen erantzun festa. Hala erantzun zion eztabaidara batu zen lehen erabiltzaileak: «Goiz goizekoarengatik, 1,30 euro. Goiz erdian, atsedena egiten dugunean, 1,40 euro». Horiek izan dira, batez beste, gehien errepikatu diren prezioak, baina badira kafearengatik hori baino dezente gehiago ordaindu behar izan duten kafezaleak ere: «Gaur herrian 1,30 euro, atzo Donostian 2,20 euro, eta oporretan Formentorren (Mallorca, Espainia) 4,5 euro kobratu ziguten kafesne arrunta!».
Kontrara, badira sorpresa politagoak hartu dituzten erabiltzaileak: «Portugalen, 0,70. Ikaragarria!». Edo apurtxo bat garestixeago: «0,90 euro. Ez da broma. Tenerifen». Eta, urrutira joan gabe, Euskal Herrian ere badira sorpresa halakoak: «Beran 1,20 euroan eta Ibardinen eta Dantxarinean euro batean». Donostian ere bai: «Euro bat. Donostian. Kafetegi onenean: Gipuzkoako plazako kafetegian».
Gorakada, izozteen eta inbertsio funtsen ondorioz
Baina zer gertatu da? Arrazoi nagusia eguraldi aldaketa bortitz bat izan da. Uztailaren 20an izotza bota zuen Brasilen, kafeondo gehien dituzten lurraldeetan. 1994az geroztik Sao Pauloko eta Minas Geraiseko estatuetan egon den izozterik gogorrena izan da. Brasil da munduko kafe ekoizlerik handiena: uzta osoaren %38. Izozterako, uztaren hiru laurden bilduta zeuden, baina kalte handia egin dio biltzeko zegoen azken laurdenari, eta ikusteko dago zer eragin izango duen hurrengo urteko uztan.
«Izoztearena ziur egia dela. Baina pandemia betean, Brasil Txina bezalako merkatu berrien bila dabilenean... Ziur zerbait gehiago dagoela igoeraren atzean», azaldu du Gorka Etxenike La Casa del Cafe etxearen arlo komertzialeko zuzendariak. Eta arrazoi du; Fernando Etxabe Cafes Baqueko zuzendari nagusia da, Euskal Herriko kafe eroslerik handiena, eta hark luzatu du azalpena: «Bi arrazoi daude: inbertsio funtsen jarduna eta eguraldia». Banaka azaldu ditu: «Urtarriletik ekainera kafearen kotizazioak %40 igo ziren. Arabica kafeak (Brasil, Kolonbia...) New Yorkeko burtsan (AEB) du merkatua, eta Robustak, Londresekoan. Aktibo erakargarririk gabe, inbertsio funtsak nekazaritza lehengaietan babestu dira pandemian, eta prezioak igo dituzte».
Irakurri xehetasun gehiago, hemen, jatorrizko artikuluan. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202612/josu-urrutikoetxea-absolbitu-du-parisko-zigor-auzitegiak.htm | Politika | Josu Urrutikoetxea absolbitu du Parisko Zigor Auzitegiak | Epaimahaiko hiru magistratuek uste dute ez dagoela elementu nahikorik frogatzeko 2011-2013 epean Urrutikoetxea ETAko kide zela. Ekainean epaitu zuten Parisko Zigor Auzitegian, eta bost urteko presondegi zigorra eskatu zuen haren kontra terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak. Irailaren 13 eta 14an izanen du ondoko epaiketa. | Josu Urrutikoetxea absolbitu du Parisko Zigor Auzitegiak. Epaimahaiko hiru magistratuek uste dute ez dagoela elementu nahikorik frogatzeko 2011-2013 epean Urrutikoetxea ETAko kide zela. Ekainean epaitu zuten Parisko Zigor Auzitegian, eta bost urteko presondegi zigorra eskatu zuen haren kontra terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak. Irailaren 13 eta 14an izanen du ondoko epaiketa. | Gaur arratsaldean eman du Parisko Zigor Auzitegiak Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide historikoaren kontrako epaia: absoluzioa. Ekainean epaitu zuten, 2011 eta 2013 bitartean ETAren aparatu politikoko kidea izatea, ETAko kide izatea, klandestinitatean bizi izatea eta ETAko kideekin harremanak atxikitzea leporatuta. Terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzako prokuradoreak onartu zuen Urrutikoetxeari auzi horretan 2017an eman zioten zigorra «gehiegizkoa» izan zela, baina, akusatzeko froga nahikoa zegoela ebatzita, bost urteko presondegi zigorra eskatu zuen haren kontra.
Epaimahaiko hiru magistratuek uste dute ez dagoela elementu nahikorik frogatzeko epe horretan Urrutikoetxea ETAko kide zenik, eta adierazi dute negoziatzea ezin dela gaizkile elkarte kide izatearekin parekatu. Hala, defentsako abokatuen eskaera ontzat eman du zigor auzitegiko epaimahaiak. «Ulertu dezaket zer erantzukizun den Urrutikoetxearen gisako figura bat errugabetzat jotzea. Amnistia gisa ikus liteke. Baina uste dut jakinen duzula zure erabakiaren zentzua esplikatzen, akusazioak ez duelako txostenik osatu», adierazi zuen Laurent Pasquet-Marinacce abokatuak joan den ekainean. Egun batzuetako epea du fiskaltzak erabaki dei egin nahi badio.
Epaiketa iragan eta egun batzuetara, Urrutikoetxea errugabe jotzeko eskatu zuten nazioarteko hamar pertsona ezagunek. Sinatzaileen hitzetan, epaiketan hitza hartu zuten lekukoen eta aurkeztu ziren dokumentuen bidez, agerian gelditu zen Urrutikoetxeak Euskal Herriko gatazkaren konponbidean izan diren elkarrizketa eta negoziazio saiakera gehienetan parte hartu zuela, izan Algerren, Genevan edo Oslon, eta 2006tik aitzina ETA erakundearekin erabat moztu zuela, zuzendaritza berriarekin zituen desadostasunengatik.
Gaur egun, Ipar Euskal Herrian bizi da Urrutikoetxea, Angelun, eta jada ez du eraman behar eskumuturreko elektronikorik: kontrol judizialpean dute oraindik, halere. Parisko Dei Auzitegiko instrukzio aretoak ekainaren 24an egindako auzi saio batean erabaki zuen euskal preso izandakoari eskumuturreko elektronikoa kentzea. Izan ere, auzitegiak bezperan jaso zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak hartutako erabakia, zeinaren arabera deliberatu baitzuen bertan behera uztea Urrutikoetxea Luis Herguetaren hilketarekin lotzen zuen 2005eko autoa.
2005-2006 prozesua auzitan
Heldu den irailaren 13 eta 14an beste epaiketa bat izanen du Urrutikoetxeak Parisen. Orduan ere ETAko kide gisa gaizkile elkarteko kide izatea leporatuko diote. Nazioarteko aditu zenbaitek parte hartzekoa dute epaiketa horretan, lekuko gisa, Urrutikoetxeak prozesu hartan izan zuen parte hartzeari buruz mintzatzeko. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202613/zumaian-kanpatuta-zegoen-emakume-bat-desagertu-da.htm | Gizartea | Zumaian kanpatuta zegoen emakume bat desagertu da | Itsaslabar baten ondoan kanpatuta zegoen 46 urteko emakumea. Zumaiako (Gipuzkoa) bizilagun batek eman zien abisua larrialdi zerbitzuei, hamar egunez emakumea ikusi gabe egon zelako. | Zumaian kanpatuta zegoen emakume bat desagertu da. Itsaslabar baten ondoan kanpatuta zegoen 46 urteko emakumea. Zumaiako (Gipuzkoa) bizilagun batek eman zien abisua larrialdi zerbitzuei, hamar egunez emakumea ikusi gabe egon zelako. | Donejakue bidea igarotzen den gune batean kanpatuta zegoen 46 urteko emakume frantziarra, itsaslabar baten ondoan. Astearte arratsaldean Zumaiako (Gipuzkoa) bizilagun batek Ertzaintzari jakinarazi zion hamar egun zeramatzala emakumea ikusi gabe, eta larrialdi zerbitzuek ikerketa bat hasi zuten. Emakumearen motxila eta janari hondarrak aurkitu dituzte kanpin dendaren barruan, baina ez dago haren arrastorik.
Ertzaintzaren Zaintza eta Erreskate Unitateko Mendi Atala eta Txakur Unitatea mobilizatu dira desagertutako emakumea aurkitzeko lanetan, eta gaur ere kanpin dendaren inguruan miatuko dute, 500 metroko erradioan, helikoptero baten laguntzaz. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202615/hegoaldean-gutxienez-41-pertsona-zendu-dira-birusak-jota-astebetean.htm | Gizartea | Hegoaldean gutxienez 41 pertsona zendu dira birusak jota astebetean | Aurreko astean baino bi lagun gehiago hil dira zazpi egunean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 571 COVID-19 kasu atzeman dituzte, eta 49 gaixo ospitaleratu. | Hegoaldean gutxienez 41 pertsona zendu dira birusak jota astebetean. Aurreko astean baino bi lagun gehiago hil dira zazpi egunean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 571 COVID-19 kasu atzeman dituzte, eta 49 gaixo ospitaleratu. | Gorabehera handirik gabe, azken asteotako joerari eutsi dio birusarekin lotutako heriotzen gaineko kurbak Hego Euskal Herrian. Kopurua aski puztua da oraindik ere; izurritearen bosgarren olatuaren goraldian erregistratutako datuen parekoa da. Zehazki, gaitza zuten 41 pertsona hil dira astebetean, abuztuaren 23tik 29ra bitartean, hain zuzen ere. Alderatzeko, orain bi hilabete, ekainaren hondarreko astean, sei lagun zendu ziren gaitzak jota. Edonola ere, azken hilabeteak izan dira pandemiak eztanda egin zuenetik heriotza gutxien izan diren aldiak.
Hegoaldeko osasun sistemek zehaztu dutenez, joan den astean zendutako 41 pertsonetatik 11 Nafarroan hildakoak dira; gainerakoak, berriz, Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan izandako kasuei dagozkie.
Transmisioari buruzko datuei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 571 kutsatu zenbatu zituzten COVID-19a detektatzeko egindako testetan. 8.468 proba egin zituzten, eta, hortaz, %6,7 izan zen positiboen ehunekoa. Halaber, datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian 226 kasu izan ziren; Nafarroan, 139; Gipuzkoan, 135, eta Araban, 65. Nafarroan atzemandako kasuetan sakonduta, aipagarria da kopuruak egun bakarrean izandako saltoa, bezperan 78 izan baitziren. Hain zuzen, Nafarroako Osasun Departamentuak jakinarazi du birusaren agerraldi bat izan dela herrialdean, Erriberan lanean ari diren sasoilari batzuen artean; atzo zenbatutako 37 kasu horiei dagozkie.
Halaber, erietxeei so, atzo 49 pertsona ospitaleratu zituzten Hegoaldeko zentroetan. Guztira 364 paziente daude gaitzarekin erietxeratuta, eta, zehazki, horietako 97 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202616/baserria-ren-denboraldi-berria-hilaren-19an.htm | Bizigiro | 'Baserria'-ren denboraldi berria, hilaren 19an | Saioak joko interaktibo digital bat, aplikazio bat eta Tiktokeko kontua izango ditu, besteak beste. Igandeko emanaldiaz gain, astearte gauetan eztabaida saioa egingo dute. | 'Baserria'-ren denboraldi berria, hilaren 19an. Saioak joko interaktibo digital bat, aplikazio bat eta Tiktokeko kontua izango ditu, besteak beste. Igandeko emanaldiaz gain, astearte gauetan eztabaida saioa egingo dute. | Irailaren 19an estreinatuko du ETB1ek Baserria saioaren bigarren denboraldia. Lehen denboraldiak izandako arrakastaren ostean, reality-a astean bitan emango dute: batetik, lehiaketaren atal bat igandetan; eta bestetik, eztabaida saioa astearte gauetan, zuzenean, aurreko igandean ikusitakoak aztertzeko. Horretarako, hainbat gonbidatu izango dituzte, astero, platoan.
Gaur egin dute saioaren denboraldi berriaren aurkezpena, Gasteizko FesTVal telebista jaialdiaren barruan. Europa Jauregian egin dute ekitaldia. Saioaren izaerarekin bat eginez, lasto proba ikusgarria egin dute, baserriaren arima hirira ekarrita. Lasto fardoak eta nekazaritzarako makina deigarriak erabili dituzte, publikoaren laguntzarekin reality-aren lehen proba hirian bertan berregiteko.
Goizeko aurkezpenaren ondoren, FesTVal jaialdian ere, saioaren aurrestreinaldia egingo dute gaur, 19:00etan, Europa Jauregiko Maria de Maeztu auditoriumean. Denboraldi berriko lehen atala ikusteko aukera izango da bertan.
24 lehiakide, 6.000 euroko sariaren bila
Bigarren denboraldi honetarako 400 herritar baino gehiago aurkeztu ziren hautaprobetara, eta horietatik 24 izan dira hautatuak oraingo denboraldi honetan lehiatzeko. Lehian hamabi kaletar eta hamabi baserritar arituko dira, sei bikoteko bi taldetan banatuta: Goienetxeatarrak eta Bengoetxeatarrak. Lehiaketaren egitura, baina, ez da aldatuko: kaletar batez eta baserritar batez osatutako hamabi bikote horiek elkarrekin biziko dira benetako baserri batean, Gautegiz-Arteagako (Bizkaia) Baratze baserrian, landa eremuko eguneroko gogorrari aurre eginez. Ohi bezala, taldekako eta bikotekako probei aurre egin beharko diete, betiere baserri eta landa eremuko lanak oinarri. Saio bakoitzean, beraz, auzolan proba izango dute, taldeka; eta desafioa (bi bikote elkarren kontra). Zein bikote kaleratuko den erabakiko da desafio horretan.
Toki ezberdinetatik etorriak izan arren, baserritarraren jakintza eta trebetasuna bezain garrantzitsua izango da kaletarraren ikasteko gogoa, eta biak ondoen uztartzen dituen bikotea izango da 6.000 euroko sariaren irabazlea. Ikus-entzuleek, gainera, denboraldiko bikoterik onena hautatzeko aukera izango dute aurten ere.
Klaudio Landaren ondoan, bi aditu berri izango ditugu lehiakideei aholkuak emateko, arauak gogorarazteko eta epaile lanetan aritzeko: Amalur Arbelaitz, lehen denboraldiko parte hartzaile eta ikusleentzat baserritar onena izan zena; eta Ion Areitio, Hondarribiko (Gipuzkoa) baserritar eta abeltzain gaztea.
Baserria Chatbot joko interaktiboa eta saioaren app berria
Aurten, berrikuntza bezala, Baserria Chatbot sortu dute, programaren jarraitzaileek Facebook eta Instagramen jokatu ahal izango duten joko digital interaktiboa. Joko digital horri esker, programaren zaleak Baserria saioaren unibertsoan murgildu ahal izango dira programaren partaide birtual bezala, eta puntu gehien lortzen duten jarraitzaileek programarekin eta baserriaren munduarekin lotutako sariak irabazi ahal izango dituzte.
Gainera, denboraldi honetan Baserria saioaren aplikazio berezia sortu dute. Bertan, bideoak, lehiakideen txokoa, lehiaketak, inkestak… izango dira ikusgai. Gaur bertan jarri dute app berria martxan, eduki esklusibo batekin gainera: denboraldi berriko lehen 12 lehiakideen izenak. Hauek dira lehen 12 lehiakide horiek: Ainhize Azpiazu, Camilo Astiz, Eneko Elexpuru, Lucía Garmendia, Markel Goikolea eta Naiara Carreto kaletarrak; eta Aitziber Martiarena, Edurne Arribillaga, Haritz Orkarai Petatu, Jokin Urretabizkaia, Miren Aranberri eta Zigor Egaña baserritarrak. Horien guztien inguruko informazioa jada eskuragarri dago aplikazio berrian. Programaren estreinaldia iritsi ahala, beste 12 lehiakideak ere emango dira ezagutzera aplikazioan, irailaren 19a baino lehen.
Orain arte bezala, saioak webgune propioa izango du eitb.eus-en: eitb.eus/baserria. Bertan saioaren inguruko informazio guztia izango da eskuragai: albisteak, bideoak, argazkiak, atalak osorik… Gainera, saioaren atal guztiak ikusgai izango dira, noiznahi eta nonahi, EITB Nahieran plataforman. EITBren YouTube kanalean ere Baserria saioaren edukiak argitaratuko dituzte, tartean asteartetako eztabaida programak.
Sare sozialei dagokionez, presentzia are handiagoa izango du saioaren bigarren denboraldiak: Facebooken (facebook.com/baserriaeitb) eta Twitterren (@baserriaEITB) edukiak partekatuko dituzte eta, berrikuntza gisa, Tik Token kontua (tiktok.com/@baserria.eitbofficial) ere izango du programak. Bertan lehiakideek beraiek grabatutako bideoak ikusteko aukera izango da.
Halaber, debateen aurretik, InstaLive bat egingo dute (instagram.com/baserria_eitb kontuan); eta bi Twitch emanaldi ere izango ditu denboraldiak EITBtwitch kanalean: denboraldi berriko estreinaldian eta final handian.
Joan den denboraldian bezala, Gazteak jarraipen berezia egingo dio realityari, eta astero programako kanporatuak hartuko dituzte Gu saioan. Webgune eta sare sozialetan ere lekua izango du, lehiakideen inguruko eduki bereziekin.
Lehen edizio arrakastatsua
2021eko urtarrilean estreinatu zuten ETB1en Baserria saioaren lehen denboraldia, eta audientziaren babes zabala izan zuen. % 4,7ko ikusle kuota lortu zuen batez beste bere lehen denboraldian, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta euskaldunen artean nagusi izan zen % 11,9ko audientzia kuotarekin. Bereziki arrakasta handia izan zuen 25 eta 44 urte bitarteko ikusleen artean. Saioak batez beste 120.000 ikus-entzuleko audientzia metatua lortu zuen. Gainera, formatua bere katalogoan sartu du nazioarteko ekoizle eta banatzaile handienetako batek.
Hautsak harrotu zituen, ordea, finalista batek eraman zuen mezuak: Blue lives matter kamisetarekin platora joan zen. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202617/meteorologiarekin-lotutako-hondamendiak-boskoiztu-egin-dira-azken-mende-erdian.htm | Mundua | Meteorologiarekin lotutako hondamendiak boskoiztu egin dira azken mende erdian | 1979 eta 2019 urteen artean bi milioi pertsona hil dira eta 3,64 bilioi dolarreko galerak eragin dituzte muturreko gertaera meteorologikoen ondorioz. | Meteorologiarekin lotutako hondamendiak boskoiztu egin dira azken mende erdian. 1979 eta 2019 urteen artean bi milioi pertsona hil dira eta 3,64 bilioi dolarreko galerak eragin dituzte muturreko gertaera meteorologikoen ondorioz. | Muturreko gertakari meteorologikoek eta klima larrialdiak meteorologiarekin lotutako hondamendiak boskoiztu egin dira azken 50 urtean. Horien ondorioz, bi milioi pertsona hil dira eta 3,64 bilioi dolarreko galerak izan dira nazioartean 1979 eta 2019 urteen artean, hala jasotzen du gaur WMO Munduko Meteorologia Erakundeak argitaratutako txostenak.
Dokumentuaren arabera, aipatu urteen artean, 115 pertsona hil eta 202 milioi dolarreko galerak izan dira egunean, bataz-beste. Lehorte eta eurite gogorrak izan dira hildako gehien utzi dituztenak, eta ekaitzak eta uholdeak kalte ekonomiko handienak eragin dituztenak. Horrez gain, txostenak zehazten du heriotzetatik %91 garapen bidean dauden herrialdeetan gertatu zirela.
Ikertutako mende erdian muturreko fenomenoek eragindako hildakoak hirukoiztu egin ziren. Hala ere, adituek ohartarazi dute erakundeko 193 kideetatik soilik erdiek dutela arrisku anitzeko alerta sistema bat, eta hutsune handiak daudela Afrikako, Latinoamerikako, Ozeano Bareko eta Asiako zenbat herrialdeetako zaintza meteorologikorako sistemetan. «Alerta goiztiarreko sistemei esker, gutxiago dira azken urteetan hildakoak, Baina, aldi berean, arriskuan dauden pertsonen kopuruak gora egin du gune arriskutsuetan bizi direnen kopurua ere handitu egin delako», azaldu du Mami Mizutorik, Hondamendiak Murrizteko Nazio Batuen Bulegoko zuzendariak.
Kontinenteka Afrikan kokatu ziren urarekin eta meteorologiarekin lotutako hondamendietatik %15, baita heriotzen %35 eta galera ekonomikoen %1 ere. Han uholdeak izan ziren gehien errepikatutako gertaerak —%60 inguru—, baina lehorteek eragin zituzten hildako gehien, %95. Erregistratutako hondamendietatik %31 jakinarazi zituen Asiak, heriotzen %47 eta galera ekonomikoen %31. Hego Amerikan uholdeek eragin dituzte hondamendien %90, eta Amerika iparraldean eta erdialdean, berriz, %18. Europan muturreko tenperaturak izan dira heriotza gehien eragin dituztenak, %93.
Erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek ohartarazi du klima larrialdiaren ondorioz maizago gertatuko direla halako hondamendiak datozen urteetan. «Horrek esan nahi du azken urteetan Europan eta Amerika iparraldean ikusi ditugunak bezalako lehorte, uholde eta suteak ohikoagoak bilakatuko direla. Ur lurrun gehiago dago atmosferan eta horrek handitu egiten du eurite handien eta uholdeen arriskua. Ozeanoen berotzeak zuzeneko eragina izan du ekaitz tropikalen maiztasunean eta eremuetan», nabarmendu du Taalasek.
Eragileak
Adituen arabera, ez dago argi lehorteetan gizakiaren eragina zenbaterainokoa den, besteak beste, fenomeno meteorologikoekin oso lotuta daudelako zenbait kasutan. Baina 2016 eta 2017 urteetan Afrika ekialdean izandako ur eskasia arazoetan zerikusia handia izan zuen Indiako Ozeanoko tenperaturak igo izanak, eta horretan eragina izan zuen gizakiak.
Dokumentuak jasotzen duenez, gero eta ikerketa gehiago dira ondorioztatzen euri jasen maiztasunean ere eragina duela gizakien esku-hartzeak. «Hondamendiak murrizteko ahaleginik ez egiteak are gehiago zailtzen du garapen bidean dauden herrialdeen bidea. Estatuek, batez ere aberatsek, eskuragarri jarri behar dute alerta sistema goiztiarra», nabarmendu du Mizutorik. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202618/eusko-jaurlaritzak-arcelor-mittalen-zumarragako-lursailen-parte-bat-erosi-du.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak Arcelor Mittalen Zumarragako lursailen parte bat erosi du | Zazpi milioi euroan hamabost hektarea erosi ditu Sprilurrek. Lur horietan daude 2016. urtean itxitako fabrika eta jardunean dagoen txatarra biltegia. | Eusko Jaurlaritzak Arcelor Mittalen Zumarragako lursailen parte bat erosi du. Zazpi milioi euroan hamabost hektarea erosi ditu Sprilurrek. Lur horietan daude 2016. urtean itxitako fabrika eta jardunean dagoen txatarra biltegia. | Lurzoru degradatua oneratu eta jarduera ekonomiko berriei tokia egiteko asmoz, Eusko Jaurlaritzak, Sprilurren bitartez, hamabost hektareako lursaila erosi dio Zumarragan Arcelor Mittali. Lur horietan daude, besteak beste, 2016. urtean itxitako fabrika eta gaur egun jardunean ari den txatarra biltegia, zeina enpresak beste toki batean kokatuko duen.
Zazpi milioi euroko prezioa adostu dute aldeek. Horretarako tasazio balioari kendu egin zaizkio lurzoruaren deskontaminaziorako kostua eta fabrika azpitik doan ibaiaren zati bat aire zabalera ateratzeko kostua; izan ere, erosleak, hots, Jaurlaritzak, hartuko ditu bere gain lan horiek. Salerosketa akordio formala irail honetan aurreikusten da, eta urrian hasiko lirateke instalazioak desegiten. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202619/euskal-herritik-eta-euskal-herrirako-greba-orokorra-aldarrikatu-du-labek.htm | Ekonomia | «Euskal Herritik eta Euskal Herrirako» greba orokorra aldarrikatu du LABek | Protestaldiak ez du data finkorik oraindik, baina sindikatuak uste du ez duela Madrilgo Elkarrizketa Sozialeko mahaiaren baitan egon behar | «Euskal Herritik eta Euskal Herrirako» greba orokorra aldarrikatu du LABek. Protestaldiak ez du data finkorik oraindik, baina sindikatuak uste du ez duela Madrilgo Elkarrizketa Sozialeko mahaiaren baitan egon behar | LAB sindikatuak greba orokor baten premia berretsi du. «Lantokietan eta kaleetan zabalik dauden borrokak bultzatu eta haiekin bat egiteko beharrezkoa» dela aldarrikatu du Garbiñe Aranburu LABeko idazkari orokorrak. Euskal gehiengo sindikalak egitasmoa babesten duela nabarmendu du, eta deialdia «Euskal Herritik eta Euskal Herrirako izan behar duela», alegia, «Madrilgo Elkarrizketa Sozialeko mahaiaren baitan egon gabe». Datarik ez du zehaztu, ezta aurten edo 2021ean izango den ere, baina berandu jota neguan beharko luke.
LABek egoera sozioekonomiko hainbat gairen errepasoa egiteko agerraldian nabarmendu du greba deialdiaren beharra. Sindikatuak Maiatzaren Lehenean plazaratu zuen deialdia egiteko bere asmoa eta azken hilabeteetan ELAk eta Pentsiodunen Mugimenduak ere esan dute begi onez ikusiko luketela. Aranburuk onartu du harremanetan daudela haiekin, eta greba «erasora» planteatu behar dela, enpresei aurre egin eta «Gobernu autonomikoak» interpelatu eta Madrilgo Gobernua presionatzeko.
Aranburuk kritika zorrotza egin dio Madrilgo Elkarrizketa Sozialaren egiturari, «negoziazio kolektiboa zentralizatu» duelako eta «ia erabateko boterea ematen dielako enpresei». Era berean, UGTri eta CCOOri «nahikoa presio sozial” ez egotea egotzi die. Mahaiaren baitan daude lan eta pentsio sistemaren erreforma, eta gutxieneko soldata. Azken horren harira, gogoratu dute LABen eskaera zien den: «Batez besteko soldataren %60, 1.400 euro».
Pentsioen erreformatzeko proposamenean sakondu du Aranburuk. Bere ustez KPIaren igoera hutsak ez du pentsio duinik bermatzen, eta «oso motz gelditzen da». Erreforma proposamenaren hainbat xehetasun argitzeke daude, baina sindikatuak susmoa du iraunkortasun faktorea ez dela desagertuko. «Ematen du izena aldatuko diotela eta antzerako beste adierazle bat sortuko dela», iragarri du.
Egunerokotasunari buruzko beste gai batzuk ere aztertu ditu. Esaterako Tubacexek langileek enpresarengandik jasotako azken eskaintza baloratu du, eta hark negoziatzeko duen «borondate eza» kritikatu du. «Langileek esan dute edozer gauza baloratzeko prest daudela ebazpena errespetatzen ba». Argindarraren igoera «eskandaluzkoa» dela iritzi dio eta energia bezalako sektore estrategikoek ezin dutela jarraitu esku pribatuetan. «Enpresei enpatia soziala eskatzea txantxa bat da», nabarmendu du. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202620/aek-k-iragarri-du-matrikulazioa-zabalik-dagoela-euskaltegi-guztietan.htm | Gizartea | AEK-k iragarri du matrikulazioa zabalik dagoela euskaltegi guztietan | Ikasturtearen balorazio positiboa egin dute, eta ikasturte berrian izena emateko deia egin dute. | AEK-k iragarri du matrikulazioa zabalik dagoela euskaltegi guztietan. Ikasturtearen balorazio positiboa egin dute, eta ikasturte berrian izena emateko deia egin dute. | Ikasturte berrirako AEK-ko euskaltegi guztietan matrikulazioa zabalik dagoela iragarri du Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak, Iruñeko euskaltegian, gaur egindako agerraldian. Joan den ikasturtea, 2020-2021 ikasturtea «arrakastatsua» izan dela adierazi du, eta urrian hasiko den 2021-2022 ikasturtea horrela jarraitzea espero dute. Horrez gain, gehitu du pandemiak eragindako egoeran ikasleekin euskara ikasi, hobetu eta erabiltzen jarraitu nahi dutela. Beraz, Hasiko gara, bazatoz? lelopean, izena emateko deia egin dute.
Ikasleen eta irakasleen ahaleginari esker, osasun neurriak hartuta, euskalduntze prozesuan «aurrera» egin dutela nabarmendu du. Pandemian egonda ere, ikasleak euskaltegira joan dira; hortaz, Iribarrenek azpimarratu du herritarren erantzuna «ikaragarria» izan dela. Hala ere, ikasle batzuk lekurik gabe gelditu zirenez, ikasturtea «gazi-gozoa» izan dela esan du.
Unean uneko osasun neurrietara egokituta eta prebentzio neurriak hartuta, urrian hasiko den ikasturtean, ohiko ikastaroekin jarraituko dute. Hortaz, euskara ikasteko bost aukera eskainiko dituzte: aurrez aurreko taldeak euskaltegietan, ohiko euskalduntzea eta mailak egiaztatzeko ikastaroekin; autoikaskuntza euskaltegietan; eredu konbinatua, aurrez aurreko eskolak eta autoikaskuntza uztartuta; online ikastaroak; eta foru barnetegia. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202622/argindarra-inoizko-garestien-beste-behin-ere.htm | Ekonomia | Argindarra inoizko garestien, beste behin ere | Goia topatu ezinik jarraitzen du megawatt-orduak handizkako merkatuan. Biharko batez besteko prezioak 140 euroak gainditu ditu. | Argindarra inoizko garestien, beste behin ere. Goia topatu ezinik jarraitzen du megawatt-orduak handizkako merkatuan. Biharko batez besteko prezioak 140 euroak gainditu ditu. | Eskaria dela, gas natural garestiagoa dela, bateko eta besteko, gero eta garestiago ordaintzen da argindarra handizkako merkatuetan, eta oraingoz ez da joera aldaketa esanguratsurik espero. Espainiako eta Portugalgo argindar merkatua batzen dituen OMIEren arabera, bihar penintsulan hornitzeko argindarraren batez besteko salneurria inoizko handiena izango da, gaur 140 eurotik gora salerosi delako megawatt-ordua. Zenbatekoa are ikusgarriagoa da urte beteko atzera begiratua eginda: iazko iraileko lehen ostegunean megawatt-orduaren handizkako prezioa 46 eurokoa izan zen.
Azken egun hauetan Europako beste herrialdeetan ere garesti ari da salerosten megawatt-ordua: Erresuma Batuan 170 euroko preziora iritsi da (147,65 libera esterlina); Alemanian, 118 euroak gainditu ditu; Italian, berriz, 139 euroren inguruan dabil megawatt-ordua; eta Frantzian, 107 eurotik gora. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202624/aurrenekoz-kolonbian-atzeman-den-aldaera-berri-bat-aztertzen-ari-da-ome.htm | Gizartea | Aurrenekoz Kolonbian atzeman den aldaera berri bat aztertzen ari da OME | Mu izena jarri diote birusaren aldaera berriari. 2021eko urtarrilean detektatu zuten lehenbiziko aldiz. | Aurrenekoz Kolonbian atzeman den aldaera berri bat aztertzen ari da OME. Mu izena jarri diote birusaren aldaera berriari. 2021eko urtarrilean detektatu zuten lehenbiziko aldiz. | OME Osasunaren Munduko Erakundeak SARS-CoV-2 birusaren beste aldaera bat du aztergai: mu aldaera. Erakundeak zehaztu duenez, aldaera hori Kolonbian atzeman zen lehenbiziko aldiz, urtarrilean. Gainera, jakinarazi du dagoeneko aldaera horretako zenbait kasu zenbatu direla Hego Amerikako eta Europako herrialde batzuetan.
OMEk azaldu duenez, baliteke mu aldaerak beste aldaera batzuek baino gaitasun handiagoa izatea immunitatea emateko terapiei ihes egiteko. Orain arte egindako ikerketek agerian utzi dutenez, txertoen eraginkortasuna txikixeagoa izan liteke aldaera horren kontra, beta aldaeraren aurka gertatu bezala. Hala eta guztiz ere, OMEk nabarmendu du ikerketa gehiago behar direla hori baieztatzeko. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202625/eraso-sexista-bat-salatu-dute-elorrion.htm | Gizartea | Eraso sexista bat salatu dute Elorrion | Elorriar batek jasandako erasoa salatu du udalak, eta eraso sexisten kontrako protokoloa martxan jarri du. | Eraso sexista bat salatu dute Elorrion. Elorriar batek jasandako erasoa salatu du udalak, eta eraso sexisten kontrako protokoloa martxan jarri du. | Elorrioko Udalak komunikatu batean jakinarazi duenez, herritar batek eraso sexista bat jasan du. Erasoen aurkako protokoloa aktibatu dute, «biktimari eta haren inguruari laguntza osoa» eskaintzeko asmoz. Udalak gertakaria gaitzetsi du: «Azken eraso honek izugarri kezkatzen gaitu eta irmotasunez errefusatzen dugu». |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202626/nafarroako-gobernuak-klima-aldaketari-aurre-egiteko-lege-proiektua-onartu-du.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak klima aldaketari aurre egiteko lege proiektua onartu du | Klima Aldaketari eta Trantsizio Energetikoari buruzko lege proiektua onetsi dute. Jarraian, testua parlamentura bidaliko da. | Nafarroako Gobernuak klima aldaketari aurre egiteko lege proiektua onartu du. Klima Aldaketari eta Trantsizio Energetikoari buruzko lege proiektua onetsi dute. Jarraian, testua parlamentura bidaliko da. | Urrats bat egin du Nafarroako Gobernuak klima larrialdiaren kontrako borrokan, Klima Aldaketari eta Trantsizio Energetikoari buruzko lege proiektua onartuta. Jarraian, testua parlamentura bidaliko da. Itziar Gomez Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariak adierazi du legea Nafarroak izango duen "tresnarik garrantzitsuena" dela klima larrialdiak sortutako egungo eta etorkizuneko erronkei aurre egiteko.
"Legea zehatza eta asmo handikoa da. Administrazioei, enpresei eta pertsonei eragingo dieten neurri zehatzak ezartzen ditu, berotegi efektuko gasak arintze aldera eta Nafarroako Foru Erkidegoan energia eredu berri bat antolatzeko", azpimarratu du Gozemek. Haren arabera, klima aldaketak urrats "zehatzak, irmoak, eta berehalakoak" eskatzen ditu, eta bide hori abiatu nahi izan dute. Legebiltzarrean egindako ekarpenekin legea "aberastea" espero duela onartu du.
Hainbat arlo jasotzen ditu Nafarroako Gobernuak onartutako legeak: eraikuntza, argiztatze publikoa, mugikortasuna eta energia berriztagarriak, besteak beste.
Energiari dagokionez, lege proiektuak hainbat neurri eta xede ezartzen ditu. Tartean, 2025etik aurrea administrazioak, toki entitateek eta haien erakunde publikoek kontsumitzen duten energia elektrikoaren erdia energia berriztagarrietatik jasotzea, eta guztia 2030etik aurrera; bost urtetan urteko 1.000 kWh baino gehiago kontsumitzen duten nekazaritzako eta abeltzaintzako ustiategiek energia berriztagarriak eskuratzeko iturriak jartzeko agindua; 2030etik aurrera tamaina handiko nekazaritzako eta abeltzaintzako ustiategiek ezingo dituzte erregai fosilak erabili; edota eguzki energiako instalazioak hiri lurzoruan eta lurzoru urbanizagarrian kokatzea lehenetsiko da.
Mugikortasuna ere mugatuko dute: hala nola 5.000 biztanletik gorako udalerriek mugikortasun plan iraunkorrak onartuko dituzte; eta foru legea indarrean sartu eta urtebeteko epean, Nafarroako sektore publikoko erakundeek erositako edo erakunde horiekin sinatutako kontratu publikoetan aplikatutako ibilgailu arin guztiek zero emisiokoak edo karbono isuri neutrokoak izan beharko dute.
Testuak garatutako neurriez gain, Nafarroako Gobernuak Nafarroako Energia Trantsizioko Agentzia sortzeko tramiteak hasi beharko ditu urtebeteko epean. Bestalde, bi plangintza tresna izango ditu: Nafarroako Klima Aldaketaren Bulegoa eta Klima Funtsa. Gomezek nabarmendu du lege proiektua onartzea "mugarria" dela. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202627/ikerketa-baten-arabera-errugbi-denboraldi-bateko-kirol-jardunak-jokalarien-garuna-kaltetzen-du.htm | Kirola | Ikerketa baten arabera, errugbi denboraldi bateko kirol jardunak jokalarien garuna kaltetzen du | Gales Hegoaldeko Unibertsitateak egindako lanaren ondorioa argia da: denboraldi oso batez errugbian jokatzen duten jokalariei garunera iristen zaien odol fluxuan murrizketa bat ematen da, eta gauza bera gertatzen da kirolari horien funtzio kognitiboetan. | Ikerketa baten arabera, errugbi denboraldi bateko kirol jardunak jokalarien garuna kaltetzen du. Gales Hegoaldeko Unibertsitateak egindako lanaren ondorioa argia da: denboraldi oso batez errugbian jokatzen duten jokalariei garunera iristen zaien odol fluxuan murrizketa bat ematen da, eta gauza bera gertatzen da kirolari horien funtzio kognitiboetan. | Gales Hegoaldeko Unibertsitateak egindako ikerketaren ondorioa argia da: denboraldi oso batez errugbian jokatzen duten jokalariei garunera iristen zaien odol fluxuan murrizketa bat ematen da, eta gauza bera gertatzen da kirolari horien funtzio kognitiboetan. United Rugby Championship lehiaketako talde baten jarduna behatuta, ikerlariek ikusi dute urtebetez kirol hori modu jarraituan egiteak txarrerako eragiten diola arrazoitzeko gaitasunari, ideiak plazaratzekoari, eta baita memoriari ere. Nabarmendu dute, nolanahi ere, epe luzeko efektuez aritzeko ikerketa gehiago behar direla.
Errugbiaren bueltan egin izan dira gisa horretako ikerketak, eta asko antzeko ondorioetara heldu izan dira. Lan hau egiteko, Gales Hegoaldeko Unibertsitateko ikerlariak talde bat aukeratu zuten, eta talde horretako jokalariak aztertu zituzten denboraldiaurrean, denboraldiaren erdian, eta behin denboraldia bukatuta. BBC hedabideak ikerketa ikusi ahal izan du, eta horretan iradoki dute kirol horretan ematen diren ukitze errepikatuek eta, besteak beste, bigarren mailako garun kommozioek ere eragin dituztela jokalariengan detektatutako kalteak. Ikerketa Journal of Experimental Physiology aldizkarian argitaratzekoak dira.
Shane Williams Galesko selekzioaren ikurretako bat izan zen 2000ko eta 2010eko hamarkadan, eta buruan lesioak jasan zituen jokatzen zuen garaian. Adierazi izan du min hartzeko arriskua areagotu egiten dela nekearekin. Bat egin du, bide batez, partida batean egin daitezkeen aldaketei muga bat jartzeko eskaerarekin, iritzita zelaian sartzen direnek lesio gehiago eragin ditzaketela freskoago daudelako.
Kontuan hartu behar da 200 bat jokalari ohik —amateurrak eta profesionalak daude horien artean— auzibideak hasi dituztela munduko mailako errugbi erakundeen aurka. Horietako batzuei dementzia goiztiarra diagnostikatu diete, eta uste dute erakundeek ez zituztela arriskuen aurrean babestu.
Inbertsioa bikoiztuz
World Rugby erakundearen barruan 103 herrialdetako errugbi federazioak daude, eta ikerketa berriei ongietorria eman die. «Duela gutxi gure jokalarien ongizatea bermatzeko inbertsioa bikoizteko konpromisoa hartu du World Rugbyk», nabarmendu du, gainera. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202628/arraun-lagunakek-egin-du-denbora-onena.htm | Kirola | Arraun Lagunakek egin du denbora onena | Euskotren Ligako garaileaz gain, Orio, Hondarribia, Tolosaldea, Deustu, Hibaika eta Chapela ere sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Bandera jokatzeko | Arraun Lagunakek egin du denbora onena. Euskotren Ligako garaileaz gain, Orio, Hondarribia, Tolosaldea, Deustu, Hibaika eta Chapela ere sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Bandera jokatzeko | ** Bi igandeetan zaleak izango dira: 1.200 lagun ** Arraun Lagunak garaile Euskotren Ligan. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202629/roglicek-erabakita-utzi-du-vuelta-covadongan.htm | Kirola | Roglicek erabakita utzi du Vuelta Covadongan | Etapa irabazi eta liderraren elastikoa jantzi du esloveniarrak, balentria eginez: Bernalek urrunetik jotako erasoari erantzun dio, eta bere legea ezarri du azken igoeran. 1.35 atera die beste faboritoei. Kuss izan da bigarren, eta Miguel Angel Lopez hirugarren. | Roglicek erabakita utzi du Vuelta Covadongan. Etapa irabazi eta liderraren elastikoa jantzi du esloveniarrak, balentria eginez: Bernalek urrunetik jotako erasoari erantzun dio, eta bere legea ezarri du azken igoeran. 1.35 atera die beste faboritoei. Kuss izan da bigarren, eta Miguel Angel Lopez hirugarren. | Dena alde du Primoz Roglicek (Jumbo) Espainiako Vuelta hirugarrenez irabazteko. Gauzak estu ziren sailkapen nagusian, baina lidertzaren lehia ia erabakita gelditu da Covadongako aintziretako etapa handian. Esloveniarrak sekulako anbizioa erakutsi du, Egan Bernalen (Ineos) atzetik atera baita azken-aurreko mendatean. Bidea egin dute elkarrekin, eta Covadongako igoeran balentria biribildu du Roglicek. 1.35eko atzerapenarekin helmugaratu dira gainontzeko hautagaiak, Sepp Kuss buru. Ametsetako etapa izan da Jumbo Visma taldearentzat. Eiking ere harro egon daiteke, elastiko gorria galdu arren, defentsa duina egin duelako. Movistar taldeari, ordea, gehiago egin ez izanaren arantza geldituko zaio.
Aurtengo Vueltako etaparik gogorrena zen gaurkoa: lehen mailako hiru igoera kateatu behar zituzten. La Collada Llomena birritan gainditu dute, eta aurreneko igoeran, ihesaldia osatzen saiatu dira txirrindulari ugari; besteak beste, Mikel Landa (Bahrain), Ion Izagirre (Astana) eta Mikel Nieve (Bike Exchange). Alabaina, saiakera guztiak ezerezean utzi ditu tropelak hurrengo igoerara bidean. Ineos taldeak erritmo bizia jarri du azpi-azpitik, Thomas Pidcock eta Pavel Sivakoven eskutik. Eiking atzean gelditu da, eta berandu gabe iritsi da Bernalen erasoa.
Helmugarako 60 kilometro luze gelditzen ziren oraindik. Kolonbiarra, baina, atzera begiratu gabe abiatu da. Roglicek berak erantzun dio, taldearen abarotik aterata. Tropelean irautea zatekeen apusturik seguruena esloveniarrarentzat. Arerio nagusiak aldamenean zituen: Enric Mas eta Miguel Angel Lopez (Movistar), eta Jack Haig (Bahrain). Bernal nahiko urruti zuen nagusian. Haatik, lasterketa apurtzeko hautua egin du. Lopez apur bat geroago abiatu da, Movistar ez zedin jokoz kanpo gelditu. Berandu zen, ordea. Aurreko bikotea 40 segundoko aldearekin iritsi da mendate gainera.
Eguraldiak ere kutsu epikoa eman dio etapari. Euria gogotik egin du, eta ondorioz, biderkatu egin da maldan behera lurrera joateko arriskua. Zernahi ere, ziztu batean jaitsi dira Bernal eta Roglic, eta joari eutsi egin diote azken mendatearen aurretik zegoen ordeka luzean. Errenta bi minututik gorakoa ere izan da une batzuetan; azkenean, 1.30eko abantailarekin hasi dira Covadongako aintziretako mendatea igotzen.
Bertan, Bernalek ordaindu egin du aurrez egindako ahalegina, eta amore eman du 7,5 kilometroren faltan. Roglicek, berriz, indar handiz jo du helmugarantz, eta kolpe handia eman mahai gainean. 2.22ra du orain Mas, 3.11ra Lopez, eta 3.46ra Haig. Bernal harrapatu egin dute beste liderrek, beraz, apenas atera duen etekinik; seigarren dago nagusian, 4.29ra. Edonola ere, ez du zertan damutu, zuen guztia utzi baitu errepidean. Bihar ere oso etapa gogorra jokatuko da, Gamoniteirura bidean. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202630/arraun-lagunak-ek-egin-du-denborarik-onena.htm | Kirola | Arraun Lagunak-ek egin du denborarik onena | Euskotren Ligako garaileaz gain, Orio, Hondarribia, Tolosaldea, Deustu, Hibaika eta Chapela ere sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Bandera jokatzeko. | Arraun Lagunak-ek egin du denborarik onena. Euskotren Ligako garaileaz gain, Orio, Hondarribia, Tolosaldea, Deustu, Hibaika eta Chapela ere sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Bandera jokatzeko. | Arraun Lagunak-ek, Oriok, Hondarribiak, Tolosaldeak, Deustuk, Hibaikak eta Chapelak lortu dituzte datozen bi igandeetan Kontxako Banderan lehiatzeko zazpi txartelak —bestea, zortzigarrena, Donostiarrarentzat da—. Arraun Lagunak-en Lugañene ontziak, Euskotren Ligako garaileak, pronostikoak bete ditu, eta aise nagusitu da sailkatzeko estropadan, 10.53,93ko denbora eginez. Gainontzean, ez da egon ustekabe handirik, espero bezala, Euskotren Ligako beste traineruak ere, Hondarribia eta Orio —Donostiarra da laugarrena—, eta ETE Ligako lehen hiru sailkatuak, Tolosaldea, Hibaika eta Deustu, ere sailkatu baitira. Hurrengo orduetan zozkatuko dituzte datozen igandeko txandak.
Arraun Lagunak egindako marka oso ona izan da, eta aise nagusitu zaie kontrarioei. Bigarren sailkatu Oriori zortzi segundo atera dizkio, eta Hondarribiari ia hamabost. Esan daiteke Chapelak eman duela ezustekoa. Ikusteko zegoen zer maila emango zuten Galiziako ontziek, eta Chapela Galiziako Ligako garaileak txarteletako bat poltsikoratu du. Galiziako Ligako garaile Cabok, ordea, ezin izan du gauza bera egin.
Sailkapena 1-Arraun Lagunak: 10.53,93 2-Orio 8,34ra 3-Hondarribia 14,55era 4-Tolosaldea 16,35era 5-Deustu 19,75era 6-Hibaika 19,92ra 7-Chapela 22,91ra
----------
8-San Juan 23,58ra 9-Ondarroa 24,88ra 10-Cabo 25,84ra 11-Zumaia 25,88ra 12-Perillo 26,18ra 13-Isuntza 40,82ra 14-Tiran 42,54ra 15-Zarautz 51,66ra 16-Lutxana 53,82ra 17-Ribeira 1.03,70era 18-Lapurdi 1.13,52ra 19-Mugardos 1.17,26ra 20-Castro 1.58,58ra
Arraun Lagunak-eko arraunlariak, gaurko garaipena ospatzen. Gorka Rubio / Foku
Hamalaugarren aldiz jokatuko da emakumezkoen Kontxako Bandera, eta, 2019ko aldian bezala, 20 ontzi lehiatu dira sailkatze estropadan. Sekula ez da kopuru hori gainditu emakumezkoen estropadan. Azkeneko bi Kontxako Banderak Oriok irabazi ditu.
BERRIAk honela kontatu du estropada, zuzenean. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202631/14740-isunen-tramitazioa-bertan-behera-utzi-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | 14.740 isunen tramitazioa bertan behera utzi du Jaurlaritzak | «Konparaziozko bidegabekeria» salatu du Erkorekak. | 14.740 isunen tramitazioa bertan behera utzi du Jaurlaritzak. «Konparaziozko bidegabekeria» salatu du Erkorekak. | Lehen alarma egoeran Ertzaintzak eta udaltzaingoek jarritako 14.740 isunen tramitazioa bertan behera utzi du Eusko Jaurlaritzak, EAEko Aldizkari Ofizialeko agindu batean jasota dagoenez. Espainiako Konstituzio Auzitegiak lehen alarma egoera horri babesa kendu ziolako etorri da erabakia. Orotara 22.957 isun jarri zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Isunak ordaindu zutenei ez diete dirua itzuliko.
Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak uste du epaiak «konparaziozko bidegabekeria» egiten duela, esate baterako, «goiz ordaintzeagatiko prozeduraren bidez, eta administrazioaren aurrean euren betebeharrak diligentzia osoz betez, isunak jakinarazi bezain laster ordaindu zituzten» herritarrekin.
Isunaren tramitazioa etengo zaien herritarrek ez dute ezer egin behar; izan ere, Jaurlaritzak ofizioz geldiarazi eta artxibatuko ditu prozedura horiek guztiak, edozein administrazio prozeduratan daudela ere. Hau da, ez dira hasiko oraindik izapidetu gabe dauden zehapenak, artxibatu egingo dira abian zeudenak, zehatutako pertsonek epe barruan jarritako errekurtso guztiak baietsiko dira, eta abar. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202632/murrizketak-haserreak-eta-desadostasunak.htm | Kirola | Murrizketak, haserreak eta desadostasunak | Kontxako Banderaren lehen jardunaldia tristetzat definitu du bertaratu den orok, eta estropadak bertatik bertara jarraitu ahal izateko ezinbestekoa zen sarrera izatea. Nahiz eta murrizketekin ados ez egon, batek baino gehiagok ez du jarduna galdu izan nahi. | Murrizketak, haserreak eta desadostasunak. Kontxako Banderaren lehen jardunaldia tristetzat definitu du bertaratu den orok, eta estropadak bertatik bertara jarraitu ahal izateko ezinbestekoa zen sarrera izatea. Nahiz eta murrizketekin ados ez egon, batek baino gehiagok ez du jarduna galdu izan nahi. | Donostia euriaren mehatxupean esnatu da gaurkoa bezalako egun berezi batean. Azken egunetako egun eguzkitsuek egun eder bat izango zela pentsarazi zuten. Gainera, are bereziagoa izan da, iaz publikorik gabe ospatu baitzen pandemiaren ondorioz. Nahiz eta aurten murrizketak izan, gutxinaka-gutxinaka normalitatea berreskuratzen hasi da Kontxako Bandera. Hasiera tristea izan du irailak Donostian. Euria etengabe egin ez badu ere, prezipitazioen mehatxua etengabea izan da egunaren hasieran. Kontxako hondartza hutsik egon da. Bitartean, irteera ordenaren zozketa egiten ari ziren Donostiako udaletxean, parte hartu duten taldeetako ordezkari guztiak bertan zirela. Bazkalostean ostarteak ireki dira, eta azkenean euriak errespetatu egin du Kontxako Banderaren lehen jardunaldia.
Inoiz baino zale gutxiago hurbildu dira Donostiara, gaur egungo egoeraren ondorioz. Gainera, sarrera erosi beharrak eta edukiera murriztu izanak ez du batere lagundu. Hala ere, Donostian izan diren zenbaitentzat garrantzi handiko eguna izan da. Juan Luis Martinezen eta Lorena Gonzalezen kasuan, beren alaba Deustuko traineruan dabil, eta hura ikustera joan dira. Egun «berezia» dela aitortu dute, eta, behin sailkapena lortuta, argi dute: «Igandean disfrutatzea nahi dugu».
Hala ere, ez dute egun horretako probarako sarrerarik izango, eta beste plan bat daukate: «Lagun batzuekin bazkaltzeko geratu gara, eta estropadak ahal dugun moduan ikusiko ditugu. Ahal dugun moduan aprobetxatu behar dugu». Ezarri dituzten neurriekin ez daude batere ados: «Euskal Herrian asko esajeratzen dugu. Beste leku batzuetan edukiera handiagoa daukate, eta hemen oso txikia, eta aire librean da, gainera. Ez dut sistema ulertzen; denok neurri berdinak izan beharko genituzkeela uste dut. Kontraesanezko neurriak dira, baina saiatuko gara ahalik eta hobekien eramaten. Niretzat ulertezina da».
Juan Ramon Carmona eta Carmen Rosi Donostian daude oporretan, beren alaba Hibaika arraun elkarteko kide baita. «Oso urruti bizi gara, eta ezin gara beti etorri. Bestela, streaming bidez jarraitzen dugu». Tarragonako familiarentzat ez da lehen aldia izan Kontxako Banderan: «Duela bi urte ere egon ginen. Nire alaba oraindik ez zegoen Hibaikan, eta estropadak gustatzen zaizkigulako etorri ginen». Bikoteak ere giroaren inguruko irakurketa negatiboa egin du: «Duela bi urte sekulako giroa zegoen, baina aurten oso triste dago. Ez dago besterik».
Bestalde, Donostiara joan direnen artean haserreak ere agerian egon dira. Iñaki Sarasua oriotarrarentzat «beti izan da berezia egun hau», baina aurtengo antolakuntza «desastre» gisa deskribatu du: «Tribunan bakarrik egon daiteke, eta ez dago batere girorik. Asteburuan ere eskasa egongo da. Kostata lortu ditugu sarrerak, azkar mugituta. Etortzen direnen laurdena ere ez da etorriko». Uste du egin dituzten ordu aldaketek ez dutela «batere laguntzen»; izan ere, horrekin adierazi nahi dute «ez dutela jendea gelditzea gura». «Gu lehen beti gelditzen ginen, baina aurten ez gara geldituko», kexatu da.
Xabier Maizentzat, bere bikotekidearentzat eta umearentzat ere «egun berezia» izan da, alabak parte hartu duelako. «Pozgarria da aurten publikoa izatea, baina sarrera ezin izan du edozeinek erosi. Sentipen gazi-gozoa gelditu zait, giro tristea baitago», esan du. Zarauzko familia honen kasuan, ezin izan dituzte sarrerarik erosi, eta aukera bakarra taberna batean ikustea izan dute. Gainera, egoera zein den ikusita, ez daukate asmorik datozen egunetan Donostiara gerturatzeko, «xarma» galdu baitu aurten. |
2021-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/202633/aske-utzi-dute-zornotzako-jipoiarekin-lotutako-azken-atxilotua.htm | Gizartea | Aske utzi dute Zornotzako jipoiarekin lotutako azken atxilotua | Azken asteetan hamasei pertsona atxilotu dituzte kasuaren harira. Horietako zortzi adin txikikoak dira. Jipoia jasan zuen gaztea oso larri dago ZIUan. Ikerketak zabalik dago oraindik. | Aske utzi dute Zornotzako jipoiarekin lotutako azken atxilotua. Azken asteetan hamasei pertsona atxilotu dituzte kasuaren harira. Horietako zortzi adin txikikoak dira. Jipoia jasan zuen gaztea oso larri dago ZIUan. Ikerketak zabalik dago oraindik. | Ertzaintzak 20 urteko gazte bat atxilotu zuen Leioan (Bizkaia), asteartean, joan den uztailaren 25ean Zornotzako (Bizkaia) parke batean gazte bat jipoitzea leporatuta. Gaur igaro da epailearen aurretik Durangoko epaitegian, eta Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak berri agentziei jakinarazi dienez, epaileak aske utzi du. Dagoeneko hamasei pertsona atxilotu dituzte jipoi horren harira. Atxilotuetatik zortzi adingabeak dira. Ikerketa zabalik dago oraindik.
Jipoia jaso zuen 23 urteko gaztea ZIU zainketa intentsiboen unitatean dago oraindik ere, oso larri, garunaren bi aldeak baitauzka oso kaltetuta erasoaren ondorioz. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202657/josu-urrutikoetxea-erabaki-honek-atea-zabaltzen-dio-beste-mota-bateko-justizia-bati.htm | Politika | Josu Urrutikoetxea: «Erabaki honek atea zabaltzen dio beste mota bateko justizia bati» | Euskal Irratietan elkarrizketatu dute gaur goizean Josu Urrutikoetxea. Urrats asko egin direla nabarmendu du, baina oraindik beste asko «egiteke» daudela. | Josu Urrutikoetxea: «Erabaki honek atea zabaltzen dio beste mota bateko justizia bati». Euskal Irratietan elkarrizketatu dute gaur goizean Josu Urrutikoetxea. Urrats asko egin direla nabarmendu du, baina oraindik beste asko «egiteke» daudela. | Atzo Parisko Zigor Auzitegiak hartutako erabakiak harridura eragin zuen: errugabetzat jo zuen Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide historikoa. Auzitegiak ebatzi du ez dagoela nahikoa elementu 2011-2013 aldian ETAko kide izan zela frogatu ahal izateko, eta hiru magistratuek adierazi dute negoziatzea ezin dela parekatu erakundeko kide izatearekin. Urrutikoetxeak gaur goizean Euskal Irratietan egin dioten elkarrizketan adierazi duenez, erabakia garrantzi handikoa da aurrera begira: «Justiziak horrelako egoera bat kontuan hartzeak beste mota bateko justizia bati ateak zabaltzen dizkio. Epai honek erakusten du ETArekin negoziazioetan ibiltzea ez dela delitu bat».
Frantziak izan duen jarreraz ere aritu da Urrutikoetxea. Esan du Frantziako Estatuak «muzin» egiten diola oraindik bizirik dagoen euskal gatazkari: «Ahoa betetzen zaie munduko beste gatazka batzuetan salbatzaile direla esanez, baina beraiek bustita dauden gatazka bati muzin egiten diote». Josu Urrutikoetxeari elkarrizketa (Euskal Irratiak):
Hala ere, epai horrekin ez da bukatu Urrutikoetxearen auzitegietako ibilbidea. Beste epaiketa baten esperoan dago Urrutikoetxea: irailaren 13an eta 14an akusazio berari aurre egin beharko dio, 2005-2006 aldian izan ziren negoziazioak prestatzen aritu izana leporatuta. Baliteke azken epaiak hurrengoetan ere eragina izatea. Urrutikoetxearen ustez, «logika jarraituz», hurrengo epaiketaren emaitzak ere «berdina» izan beharko luke: «Hurrengo epaiketan eragin beharko luke erabaki honek».
2005-2006 urteen arteko elkarrizketetan parte hartzeagatik, gainera, Espainiaratua izateko arriskua izan lezake Urrutikoetxeak, Frantziako Kasazio Auzitegiak iaz ontzat eman baitzuen Espainiako justiziak haren kontra egindako estradizio eskaera. Guztira, bi estradizio eta bi euroagindu ditu Urrutikoetxeak. Errugabetzat jo ondoren, Espainiaratze agindu bi bertan behera geratu dira, baina beste bik indarrean jarraitzen dute oraindik. «Espainiaratzeak aurrera jarraitzen du», azaldu du elkarrizketan.
Aieteko hitzarmenaz geroztik izan den egoeraz ere mintzatu da: «Urrats asko egin dira, baina asko daude egiteke oraindik. Euskal Herria gatazka politiko batean bizi da. Frantziar estatuak muzin egiten dio, baita Espainiak ere, eta Euskal Herriak behar dituen aurrerapausoak emateko denon laguntza behar da».
Ipar Euskal Herrira bueltatu da Urrutikoetxea, Angelura (Lapurdi), eta itzuleran hainbat gatazkak harritu dute: «Banekien hemen gatazka hauek bazeudela, prentsa jarraitu dudalako, baina hemen bertatik bertara ikusteak harritu nau». Gatazka horien artean, etxebizitzaren arazoa, turistifikazioa, lurraren gehiegizko ustiatzea, nekazaritza arazoak, eta euskararen zein etorkinen aurkako erasoak aipatu ditu Urrutikoetxeak. «Arazo horiek erakusten dute Euskal Herria gatazka politiko batean dagoela, ez bake prozesu batean». |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202658/gutxienez-zazpi-atxilotu-arrotxapeko-gaztetxea-husteko-operazioan.htm | Gizartea | Gutxienez zazpi atxilotu Arrotxapeko gaztetxea husteko operazioan | Poliziaz bete da Iruñeko auzoa, eta hurbildu diren dozenaka herritar identifikatu dituzte. Polizia manifestariei oldartu zaie, eta oraingoz zazpi gazte atxilotu ditu. Bertan izan da Ion Orzaiz BERRIAko kazetaria. | Gutxienez zazpi atxilotu Arrotxapeko gaztetxea husteko operazioan. Poliziaz bete da Iruñeko auzoa, eta hurbildu diren dozenaka herritar identifikatu dituzte. Polizia manifestariei oldartu zaie, eta oraingoz zazpi gazte atxilotu ditu. Bertan izan da Ion Orzaiz BERRIAko kazetaria. | Hustu eta eraisten hasi. Gaurko iragarrita zegoen Arrotxapeko gaztetxearen hustea, eta goizean goizetik Espainiako poliziaz, udaltzainez eta foruzainez bete da auzoa. Protestan ziren gazteei oldartu zaie Espainiako Polizia, pilotakadaka eta kolpeka. Bi ordu luzeko operazioaren ostean, Iruñeko Udaltzaingoak adierazi du gaztetxea «hutsik» zegoela, eta makineria astuna sartzeko baimena eman du. Iruñeko Udalaren asmoa da, gaztetxeaz gain, inguruko lantegiak botatzea, etxebizitzak eraikitzeko. Gaztetxe ingurua militarizatzen zuten bitartean, gazte ugari bildu dira ate aurrean goizean goiz. Hasieratik hurbildu diren guztiak identifikatzen hasi da Espainiako Polizia, eta, gaztetxeko kideek adierazi dutenez, 08:10 ingururako 40 lagun identifikatu dituzte.
Helikoptero bat ere goizeko lehen ordutik ibili da gaztetxe gainean bueltaka, eta, Iosu Ganuza Hamaika Telebistako kazetariak adierazi duenez, identifikazio zenbakirik gabe egon dira poliziak.
08:30erako elkarretaratzera dei egin dute gaztetxeko kideek, eta, gainera, adierazi dute udalaren baimena zutela horretarako, Artika kalean. Poliziak, ordea, esan die Marcelo Celayeta etorbidean egin behar dutela protesta. Azkenean, protestara bildu direnak Marcelo Celayeta etorbidean elkartu dira. Gaztetxe ondoko errepide bat moztu nahi izan du Poliziak, baina protestariak bertan bildu dira, eta Poliziak zigorrak ezartzearekin mehatxatu ditu.
09:00etan langile bat gaztetxeko atea zabaltzen hasi da, Poliziak babestuta, eta minutu batzuk geroago ondoko lokala ere zabaldu dute, gazte batzuk gaztetxearen barruan itxita egon zitezkeelakoan. Gero, eraikuntza enpresa bateko behargin gehiago etorrarazi dituzte. Izan ere, gaztetxe barruan hormigoizko babes, pareta eta hesi gehiago aurkitu dituzte poliziek.
Sareetan gaztetxearen barruan dauden gazte batzuen argazkia zabaldu den arren, Poliziak ezin izan ditu aurkitu, ezin direlako gaztetxeko gela guztietara heldu, jarri dituzten oztopoen ondorioz. Zerra eta mailu pneumatikoak ere ekarri dituzte barruraino sartzen saiatzeko, eta Foruzaingoa ere etorri da, txakur batekin.
Manifestariei oldartu zaie Polizia, eta, lehenik, gazte bat atxilotu dute. Protestariak auzoan zehar sakabanatu dira Poliziarengandik babesteko, baina kontrol ugari jarri dituzte inguruetan, eta pilotakadak botatzen ibili dira.
Geroago, Foruzaingoko GIE edo Esku Hartze Berezietarako Talde espezializatuko kideak heldu dira, maskara beltzak jantzita. Identifikaziorik eta ikurrik gabeko bi furgonetatatik jaitsi, eta mailu eta zerra gehiago ekarri dituzte.
Gedar Langile Kazetak jakinarazi duenez, alboko zelaietara ihesi joan dira protestan ari ziren batzuk, eta Polizia haien atzetik joan da.
Azkenean, Poliziak aurkitu ditu gaztetxean itxita zeuden hirurak, baina oraindik ez ditu eraman. Inguruko istiluen ostean, zazpi lagun atxilotu dituzte: manifestari bat Marcelo Celayetako oldarraldian, bost lagun gaztetxetik gertu dagoen beisbol zelai batean eta beste gazte bat Arrotxapeko kale batean. Espainiako Poliziak General Chinchilla kalean duen komisariara eraman ditu atxilo. Gaztetxearen aldekoek elkarretaratzea egin dute polizia etxe aurrean, atxilotuei babesa adierazteko.
Bitartean, makinak gaztetxera sartu dira. Gaztetxeko gela guztietara sartzea lortu dutenean, ohartu dira barruan ez zegoela inor, eta sareetan zabaldu den argazkia zaharra zela, Udaltzaingoak emandako bertsio ofizialaren arabera. Gedarrek zabaldu duenez, gaztetxea gaur bertan eraisteko asmoa daukate, baina Iruñeko udaltzainburuak esan du balitekeela «hiru asteko lana» izatea. Hala ere, barrukoa botatzen ari dira makinak.
Gaztetxeko kideek Espainiako Poliziaren egoitza aurrera joateko dei egin dute, atxilotuei elkartasuna erakusteko.
Arratsaldean, protesta
Goizeko atxiloketak eta Poliziaren jarduna salatzeko, arratsaldeko 20:00etarako protestara deitu dute. Hasiera batean, Plaza Gorrian batzeko deialdia egin dute, baina protesta hori debekatu ostean, Maiteminduen Plazan egin dute protesta. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202659/langabeziak-24-egin-du-gora-hego-euskal-herrian-abuztuan.htm | Ekonomia | Langabeziak %2,4 egin du gora Hego Euskal Herrian abuztuan | 156.313 langabe izena emanda daude langabezia bulegoetan: 3.678 gehiago. Afiliazioak oso datu txarra utzi du: sistemak ia 11.000 afiliatu galdu ditu. | Langabeziak %2,4 egin du gora Hego Euskal Herrian abuztuan. 156.313 langabe izena emanda daude langabezia bulegoetan: 3.678 gehiago. Afiliazioak oso datu txarra utzi du: sistemak ia 11.000 afiliatu galdu ditu. | Uztailetik abuztura igo egin da lanik gabe daudenen kopurua, Espainiako Lan Ministerioaren datuen arabera, baina aurreko urteko abuztuarekin alderatuz gero, langabezia apaldu egin da, eta ez hala moduz, 29.107 langabe gutxiago azaltzen baitira zerrendetan, hau da, %15,7 gutxiago. Dena den, udako hil betean gora egin du langabeziak uztailarekin alderatuta, %2,4 hain zuzen, eta 156.313 langabe azaltzen dira langabezia bulegoetan erregistraturik.
Lurraldeka hauek dira abuztuko langabeziaren datuak:
Araban, 20.702, +765, (%3,84); urte arteko tasan, -4.285 (-%17,15) Bizkaian, 69.528, +1.525 (%2,24); urte arteko tasan, -12.113 (%-14,84) Gipuzkoan, 32.030 +768 (%2,46); urte arteko tasan, -7.792 (%-19,57) Nafarroan, 34.053, +620 (%1,79); urte arteko tasan, -4.917 (-%12,62)
Hego Euskal Herrian, 156.513, +3.678 (%2,4); urte arteko tasan, -29.107 (-%15,7)
Afiliazio datuak, berriz, txarrak izan dira. Lau lurraldeetan 10.916 afiliatu galdu ditu sistemak, eta 1.247.210 daude lanean kontratu batekin. Abuztuan egin diren 86.149 kontratuen artean gehien-gehienak (%93,75) aldi baterakoak izan dira; soilik %6,5 izan dira mugagabeak. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202661/emaren-ustez-ez-da-premiazkoa-hirugarren-dosia-jartzea.htm | Gizartea | EMAren ustez, «ez da premiazkoa» hirugarren dosia jartzea | ECDC Gaixotasunak Prebenitzeko eta Kontrolatzeko Europako Zentroak atzo argitaratutako txosten teknikoa oinarri hartuta, EMAk esan du ez dagoela «urgentziazko premiarik» COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzeko. Immunodeprimituen kasuan, ordea, ontzat jo du dosi gehigarri bat ematea. | EMAren ustez, «ez da premiazkoa» hirugarren dosia jartzea. ECDC Gaixotasunak Prebenitzeko eta Kontrolatzeko Europako Zentroak atzo argitaratutako txosten teknikoa oinarri hartuta, EMAk esan du ez dagoela «urgentziazko premiarik» COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzeko. Immunodeprimituen kasuan, ordea, ontzat jo du dosi gehigarri bat ematea. | Gaur egun dagoen ebidentzia zientifikoa aintzat harturik, EMA Sendagaien Europako Agentziak uste du ez dela beharrezkoa COVID-19aren kontrako hirugarren dosia jartzea. ECDC Gaixotasunak Prebenitzeko eta Kontrolatzeko Europako Zentroak argitaratutako txosten teknikoa oinarri harturik, erakundeak uste du ez duela «urgentziazko premiarik» hirugarren ziztada jartzeak. EMAk atzo hartu zuen erabakia, eta gaur ohar bidez azaldu ditu arrazoiak. Erakundeak esan du txertoaren eraginkortasunari buruzko ebidentziak eta txertoen babesaren iraupenak erakusten dutela gaur egun Europako Batasunean baimendutako txerto guztiek babes maila handia eskaintzen dutela; hala ere, oraindik 18 urtetik gorako hiru herritarretatik batek ez dauka pauta osoa, eta une honetan pertsona horien txertaketa prozesua amaitzeak izan behar du «lehentasuna», EMAk dioenez. Nolanahi ere, EMAk zehaztu du immunitate sistema ahula dutenen kasuan –immunodeprimituen kasuan batez ere– gomendagarria izan daitekeela hirugarren dosia jartzea, hainbat ikerketak erakutsi dutelako pertsona horien immunizazio maila hobetu egiten dela txertoaren dosi gehigarri bat hartuta. Halaber, EMAk hirugarren ziztada hartzeko bidea ireki du zaurgarrien diren adineko pertsonen kasuan; bereziki, egoitzetan bizi direnen kasuan.
EMAren iritzia aintzat hartu zuen atzo Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak, eta COVID-19aren aurkako hirugarren dosia soilik pertsona immunodeprimituei ematea aholkatu zuen. Datorren astean bilduko da Espainiako Gobernuko Lurralde Arteko Osasun Batzordea, eta han hartuko dute hirugarren dosiari buruzko behin betiko erabakia. Ipar Euskal Herrian, berriz, hilaren 13tik aitzina zahar etxeetako egoiliarrek aukera izango dute hirugarren ziztada hartzeko. Izan ere, koronabirusaren kontrako txertoaren immunitatea sendotzeko asmoz, hirugarren ziztada hartzeko bidea ireki zuen Frantziako Gobernuak, eta horretarako onespena eman zion Frantziako Osasun Aginte Gorenak abuztuaren amaieran: 65 urtetik gorakoei eta herritar zaurgarriei hirugarren dosia hartzea gomendatu zien.
OME ere aurka EMA ez ezik, OME Osasunaren Mundu Erakundea ere COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia jartzearen aurka azaldu da. OMEk abuztu hasieran eman zuen hirugarren dosiari buruzko iritzia, eta, horren arabera, hirugarren dosirako bidean dauden herrialdeetan jende ugari txertatuta badago ere, txertatutakoen ehunekoa oso apala da beste herrialde batzuetan, eta toki horietako txertaketa planak bultzatu behar dira aurrena. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202663/hiru-pertsona-hil-dira-ap-1-errepidean-soraluzen.htm | Gizartea | Hiru pertsona hil dira AP-1 errepidean, Soraluzen | Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Eibarrerako noranzkoan. | Hiru pertsona hil dira AP-1 errepidean, Soraluzen. Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Eibarrerako noranzkoan. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 10:05ean gertatu da istripua: auto batek eta kamioi batek elkar jo dute AP-1 errepideko Soraluzeko zatian (Gipuzkoa), Eibarrerako noranzkoan, 145. kilometroan. Kolpearen ondorioz, autoan zihoazen hiru lagunak hil egin dira. Ertzaintzak jakinarazi duenez, hirurak Herbehereetakoak ziren, eta 19 eta 20 urte zituzten. Bi gazte momentuan hil dira; bestea, berriz, Donostiako ospitalera eraman dute, eta bertan zendu da, ordu batzuk geroago.
Larrialdi zerbitzuak eta Ertzaintza ezbeharraren lekura gerturatu dira, eta errepidea itxi egin dute, Bilborako noranzkoan, 15:15era arte. Bi bidaiari autoan harrapatuta geratu dira, eta suhiltzaileek atera behar izan dituzte. Gainera, kamioia lastoz beteta zihoan, eta kargak su hartu du. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202664/mikis-theodorakis-konpositore-greziarra-hil-da.htm | Kultura | Mikis Theodorakis konpositore greziarra hil da | 'Alexis Zorba' filmerako egindako musikak ospetsu egin zuen mundu osoan, baina zinemarako lanak ez ezik, operak, musika sinfonikoa, ganbera musika eta beste ere idatzi zituen. | Mikis Theodorakis konpositore greziarra hil da. 'Alexis Zorba' filmerako egindako musikak ospetsu egin zuen mundu osoan, baina zinemarako lanak ez ezik, operak, musika sinfonikoa, ganbera musika eta beste ere idatzi zituen. | Greziak XX. mendean mundura eramandako musikagilerik laudatu eta ospetsuena izan zen Mikis Theodorakis (Kios, 1925-Atenas, 2021). Nikos Kazantzakisen nobelan oinarrituta, Michael Cacoyannisek zuzendu zuen Alexis Zorba (1964) filmerako egindako musikak eman zion oihartzuna Theodorakisi, eta Greziako herri doinuak munduan ezagutzera emateko balio izan zuen. Alabaina, horren aurretik ere prestigio handiko konpositorea bilakatua zen bere herrialdean. Era berean, ezkerreko militantziak espetxera eta erbestera eraman zuten Theodorakis bere bizitzako hainbat unetan. Azken urteetan bihotzeko arazo ugari izan zituen, eta gaur zendu da Atenasko bere etxean, 96 urterekin.
Cacoyannisenaz gain, Theodorakisek beste hainbat soinu banda idatzi zituen; besteak beste, Costa Gavrasen bi film ospetsuenetakoak, Z (1969) eta État de siège (1972), eta Sidney Lumetek zuzendutako Serpico-rena (1973).
Denborarekin ikasketa akademikoak egin zituen arren, Theodorakisek bere kasa ikasi zuen konposatzen, bere herriko musika entzuten, eta 17 urte besterik ez zituela, lehenengo kontzertua eman zuen. Bigarren Mundu Gerra piztu zenean, berriz, erresistentzian militatzen hasi zen, lehendabizi Italia faxistaren kontra eta ondoren Alemania naziaren aurka. Orduan atxilotu eta torturatu zuten aurrenekoz, judu familia batzuei ihes egiten laguntzeagatik. Gerra bukatu ostean, Grezian piztutako gerra zibilean komunisten aldean borrokatu zen, eta horren ondorioz ere atxilotu eta deportatu egin zuten Makronisoseko uharte espetxera.
1954an musika ikasketak hasi zituen Parisen, Olivier Messiaen eta Eugene Bigotekin, eta garai berean hasi zen hainbat filmetarako soinu bandak, sinfoniak eta ganbera piezak idazten. 1960an, berriz, bere herrialdera itzuli zen, Greziako musika tradizionalean sakontzeko asmo irmoarekin, baina Parisen ikasitakoari inoiz uko egin gabe. Garai horretan herrialde osoa zeharkatzen hasi zen, bai herri musikan barneratzeko asmoz, bai musika hori bera publiko garaikideari ezagutzera emateko helburu garbiarekin. Hain zuzen ere, hainbat idazleren poemak musikatu zituen urte haietan, Yorgos Seferis eta Odysseas Elytisenak beste batzuen artean, eta Theodorakisen lanari esker, herri kulturaren parte izatera pasatu ziren.
1963an diputatu aukeratu zuten, eta urtebete geroago iritsi zitzaion nazioarteko ospea Alexis Zorba-ri esker. Film horretan Anthony Quinnek dantzatzen duen Theodorakisen doinu batek —Sirtaki izenburua duena—, berehala izan zuen oihartzun handia mundu osoan, eta gaur egun ere melodia oso ezaguna da.
1967ko apirilean eskuin muturreko junta militar bat iritsi zen Greziako agintera, eta momentu horretatik bertatik Theodorakisen musika debekatu egin zuten herrialdean. Konpositoreak, gainera, klandestinitatera jo behar izan zuen, harik eta lau hilabeteren ondoren atxilotu egin zuten arte. Bost hilabetez espetxeratua egon ondoren, Oroposeko kontzentrazio esparrura eraman zuten, eta han junta militarraren kontrako abestiak konposatzeari ekin zion. Bien bitartean, nazioartean hainbat intelektual eta artistek —Arthur Miller, Laurence Olivier, Yves Montand, Dmitri Xostakovitx, Leonard Bernstein— Theodorakis askatzeko kanpaina hasi zuten, eta, horren ondorioz, 1970ean Frantziara erbesteratu zuten konpositorea.
1970eko hamarkadan, konpositorea Greziako diktaduraren kontrako ahotsik inportanteena bilakatu zen nazioartean, eta, era berean, haren konposizioak beste herrialde batzuetako erregimenen aurkako ereserki bihurtu ziren. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202665/laugarren-domina-alexandre-leauterentzat.htm | Kirola | Laugarren domina Alexandre Leauterentzat | Brontzezko domina lortu du errepideko proban. Eduardo Santas 26. izan da. | Laugarren domina Alexandre Leauterentzat. Brontzezko domina lortu du errepideko proban. Eduardo Santas 26. izan da. | Dominak lortzen segitzen du Alexandre Leautek. Laugarrena lortu du Paralinpiar Joko hauetan. Oraingo honetan brontzea irabazi du, errepideko proban. Bigarren brontzea du, eta zilar bat eta urre bat ere baditu. Oraingo honetan, zailtasun handiko domina izan da. Izan ere, C1,C2 eta C3 mailako txirrindulariekin lehiatu da, eta gainera hasieratik euria egin du.
79, 2 kilometroko ibilbidea osatu dute txirrindulariek. Ihesaldi erabakigarria 20. kilometrotik aurrera izan da. 11 txirrindularik egin dute aurrera, eta helmugan bizkorrena Benjamin Watson izan da. Harentzat izan da urrea; zilarra, berriz, Finlay Graham herrikidearentzat. Leaute hirugarren lekuan ailegatu da, irabazlearengandik 6.43ra.
Amaieran pozik zegoen: «20 urterekin lau olinpiar domina irabaztea izugarria da. Oso lasterketa zaila izan da, errepidea oso arriskutsua zegoelako euriarengatik, batez ere bihurgunea hartzerakoan. Gainera, karranpak izan ditut, eta gogorra izan da».
Aurretik Ahurtin (Lapurdi) bizi den txirrindulariak urrea lortu zuen C2 diziplinako 3.000 metroko bakarkakoan. Duela astebete izan zen. Hurrengo egunean zilarra eskuratu zuen pistako 1.000 metroko erlojupekoan; eta astearte honetan brontzea C2ko errepideko proban. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202666/tubos-reunidosek-bi-altzairutegiak-elkartuko-ditu.htm | Ekonomia | Tubos Reunidosek bi altzairutegiak elkartuko ditu | Ekoizpen sistema osoa eraldatuko du erreskate publikoaren diruarekin. Lan erregulaziorik ez du egingo, baina bai aurreraturiko erretiroak, eta, horren eraginez, Amurriora eramango du Trapagarango altzairutegiko eta Iruñeko plantaren jarduna. | Tubos Reunidosek bi altzairutegiak elkartuko ditu. Ekoizpen sistema osoa eraldatuko du erreskate publikoaren diruarekin. Lan erregulaziorik ez du egingo, baina bai aurreraturiko erretiroak, eta, horren eraginez, Amurriora eramango du Trapagarango altzairutegiko eta Iruñeko plantaren jarduna. | Tubos Reunidosek ekoizpen sistema osoa aldatuko du. Euskal Herrian 1.400 langile dituen hodigintza enpresak birkokatze eta eraldaketa prozesu bat egingo du, lehiakor izateko. SEPI Espainiako funts publikoak 112 milioi euro eman dizkio, eta, erreskatearen ordez, abian jarri beharreko planaren berri eman du. Enpresak ez du lan erregulaziorik egiteko asmorik, baina aurreraturiko erretiroak eskainiko dizkie langilerik zaharrenei. Oraindik ez du zehaztu zenbat izango diren, sindikatuekin negoziazio epea hasia baita. Hori bai, jakina da bi lantegi itxiko dituela: Trapagarango altzairutegia (Bizkaia) eta Iruñeko ekoizpen planta. Bertako langile gehienak Amurrion (Araba) birkokatuko dituzte.
Tubos Reunidosek merkatu berrietara iritsi nahi du, eta hor ikusi du bideragarri izateko modua. Orain arte petrolioaren sektorean oinarritzen zen enpresa, eta orain hidrogenoa eta energia garbietara begira jarri nahi du. Francisco Irazusta enpresako presidenteak azaldu duenez, «testuinguru horretan» oinarritzen da diru laguntza publikoa. SEPIk plan estrategikoa gertutik zainduko du, hitzemandako aldaketak esan bezala garatzen direla zaintzeko.
Izan ere, Tubos Reunidos ez baita nolanahiko enpresa. 1.400 lanpostu zuzen eta zeharkako beste 7.000 sortzen ditu, eta egun bost planta ditu Euskal Herrian altzairutegi eta ekoizpen zentroak kontuan hartuta. Eraldaketa horretan ez da lan erregulaziorik egongo, irteera negoziatuak nahi dituzte, eta enpresatik diote murrizketa ez dela oso handia.
Nabarmenagoa da lantokien murrizketa. Tubos Reunidosek bi altzairutegi ditu egun, Trapagaranen eta Amurrion, eta bien jarduna bateratuko du Amurrion. Trapagarango altzairutegiko 70 langileak han birkokatuko dituzte. Antzeko prozesua gertatuko da Iruñeko hodi plantan, bertako 38 langileak ere Amurriora eramango baitituzte. Are gehiago, multzoaren barruko hiru enpresak, Tubos Reunidos Industrial (Amurrio), Productos Tubulares (Trapagaran) eta Acecsa (Iruñea), epe motzean batzea espero dute.
SEPIren diruaren erdia baino gehiago, 60 milioi euro inguru, plantak berritzeko inbertituko dute. Altzairutegi berria erpina eta eraginkorragoa izango da, eta gutxiago kutsatuko du, eta hark hornituko ditu plantak. Trapagaranen (Bizkaia) —350 langile— hodi handiak egingo dituzte, Amurrion, berriz, zazpi hazbete artekoak.
Erritmo onean lanean
Enpresak, era berean, egin asmo zuen aldi baterako erregulazioa alboratu du. Lanez lepo ez dabiltzala diote, baina bai erritmo onean. Iaz, 2019an baino %40 gutxiago fakturatu zuen (101 milioi euroko galerak izan zituen); aurten, berriz, ekoizpena %25 igo da. 2018-19 sasoiarekin alderatuta, egun %70-80ko erritmoan ari dira. Carlos Lopez de las Heras zuzendari orokorrak ekainean esan zuenez, «argia ikusten» hasiak dira, eta geldirik zeuden hainbat egitasmo abian jartzea espero du aurtengo azken bi hiruhilekoetan. Enpresak beste planta bat du AEBetan, eta urte amaieran berriz lanean hastea espero dute, urte osoan geldirik egon ondoren. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202667/86-migratzaile-zeramatzan-ontzi-bat-hondoratu-da-marokoko-uretan.htm | Mundua | 86 migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu da Marokoko uretan | Kostazainek 22 hilotz berreskuratu dituzte; gainontzekoak desagertuta daude. Ez da inor bizirik irten. Kanarietara zihoazen. | 86 migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu da Marokoko uretan. Kostazainek 22 hilotz berreskuratu dituzte; gainontzekoak desagertuta daude. Ez da inor bizirik irten. Kanarietara zihoazen. | Beste sarraski bat gertatu da Marokotik Kanarietarako bidean; enegarrena. Oraingoan 86 migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu da. Marokoko kostazainek 22 gorpu berreskuratu dituzte —21 emakume eta bi urteko neska bat—, baina, oraingoz, desagertuta jarraitzen dute gainontzekoek. Rabatek aurreratu du ez dutela inor bizirik aurkitu.
Ontzian zihoazenen artean 36 emakume eta sei adingabe zeuden. Haietatik gehienak Boli Kosta eta Gineakoak ziren. Caminando Fronteras gobernuz kanpoko erakundeko sortzaile Helena Malenok zabaldu duenez, hildako bi urteko neska Nadorren jaio zen, Marokon. Haren ama haurdun heldu zen herrialdera, bere jaioterritik ihes egin ostean.
Azken asteetan nabarmen ugaritu dira halako tragediak. Igandean bertan lehen aipatutako gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi zuen ontzi batean zihoazen 55 pertsonetatik 29 hil egin zirela. Ontziak hamabi egun zeramatzan itsasoan galduta aurkitu zutenean. Txalupan zihoazen zortzi adingabeetatik bakarra aurkitu zuten bizirik.
Caminando Fronteras erakundearen arabera, urtea hasi zenetik 2.000 pertsona migratzaile hil edo desagertu dira Kanarietara bidean. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202668/beste-498-kutsatu-zenbatu-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 498 kutsatu zenbatu dira Hegoaldean | Atzo egindako testen %6,8k eman dute positibo. ZIUetan 98 paziente daude gaitzak jota. | Beste 498 kutsatu zenbatu dira Hegoaldean. Atzo egindako testen %6,8k eman dute positibo. ZIUetan 98 paziente daude gaitzak jota. | Hego Euskal Herriko transmisioari loturiko aldagaietako datuek erakusten dute apurka-apurka behera doala kutsatuen kurba. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman berri duten informazioaren arabera, atzo 498 positibo detektatu ziren Hegoaldean. 7.302 proba egin ziren gaitza atzemateko, eta, beraz, %6,8 izan zen positiboen portzentajea.
Zehazki, Bizkaian 199 kasu atzeman zituzten; Gipuzkoan, 136; Nafarroan, 101, eta Araban, berriz, 50.
Ospitaleei dagokienez, Hego Euskal Herriko osasun sistemek 42 lagun erietxeratu zituzten atzo gaitzarekin eri. Zehaztu dutenez, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 98 dira, larri. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri zen pertsona bat hil dela herrialdean. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202669/gasteizko-mercedes-datorren-astean-ere-geldi.htm | Ekonomia | Gasteizko Mercedes datorren astean ere geldi | Beste astebetez etengo du produkzioa lantegiak, osagai faltagatik. Beste 3.600 furgoneta inguru egiteari utziko diote. | Gasteizko Mercedes datorren astean ere geldi. Beste astebetez etengo du produkzioa lantegiak, osagai faltagatik. Beste 3.600 furgoneta inguru egiteari utziko diote. | Gasteizko Mercedes Benz lantegiak beste astebetez etengo du produkzioa. Bigarren astez jarraian etengo du jarduera lantegiak, autogintzako osagaien merkatuan dagoen krisiagatik, zehazki, mikrotxipen edo erdieroaleen krisiagatik.
Zuzendaritzak aurreko astean ohartarazi zuen gerta zitekeela neurria egun batzuez luzatu behar izatea. Gaur zuten bilera langileen ordezkariekin, eta bertan eman diete erabakiaren berri. Aurrez ere ekoizpena eten behar izan dute Arabako lantegian urte honetan, eta denera 22 egun eman dituzte geldi.
Mercedesen arabera, erdieroaleen merkatua egoera «kritikoan» dago. Arrazoi nagusia da Malaysian eta Vietnamen pandemia areagotu egin dela, eta hango lantegiek produkzioa eten edo gutxitu behar izan dutela. Herrialde horietan egiten dira, hain justu, Mercedesek balaztatze sisteman erabiltzen dituen txipak.
Produkzioa beste astebetez geratzeak eragin zuzena izango du ekoizpenean ere: denera, 6.500 furgoneta egiteari utziko baitiote. Aurreko astean iragarri zuten 2.840 furgoneta egiteari utziko ziotela, eta gaur jakinarazi dute beste 3.600 furgoneta inguru izango direla egingo ez dituztenak.
Erregulazioa, bihartik indarrean Neurriak langile guztiei eragiten die: 5.000 ingururi. Gerta zitekeela ikusita, halere, enpresak eta sindikatuek enplegua aldi baterako erregulatzeko txosten bat negoziatu zuten oporraldien aurretik, eta uztailean berretsi zuten, langileen batzordeko ordezkarien gehiengoaren oniritziarekin. Bihar bertan jarriko da indarrean neurria, eta zuzendaritzak 30 eguneko erregulazioa egiteko aukera izango du, urtea amaitu arteko epemugarekin. Egun horietan langileek soldataren %80 jasoko dute.
Zuzendaritzak langileei ohar baten bidez jakinarazi die irailaren 13ko astean ekingo diotela ostera ekoizpenari, baina aitortu die «ziurgabetasuna handia» dela oraindik eta zaila dela epe motzera ezer zehaztea. Horregatik, datorren ostegunean bilduko dira berriz bi aldeak. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202670/gizon-bat-espetxeratu-dute-gasteizen-adingabe-bat-bortxatzea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat espetxeratu dute Gasteizen, adingabe bat bortxatzea leporatuta | Bortxaketa maiatzean izan zen, baina adingabeak ez du orain arte salatu. Espetxeratu duten gizonak 26 urte ditu. Beste gizon bat ere espetxeratu dute Gipuzkoan, sei adingaberi sexu abusuak egitea egotzita | Gizon bat espetxeratu dute Gasteizen, adingabe bat bortxatzea leporatuta. Bortxaketa maiatzean izan zen, baina adingabeak ez du orain arte salatu. Espetxeratu duten gizonak 26 urte ditu. Beste gizon bat ere espetxeratu dute Gipuzkoan, sei adingaberi sexu abusuak egitea egotzita | Ertzaintzak 26 urteko gizon bat atxilotu zuten asteartean, Gasteizen, adingabe bat bortxatzea leporatuta. Erasoa maiatzean izan zen, baina 15 urteko adingabeak joan den asteartean jarri zuen salaketa. Salatu duenez, diskoteka batean zegoen jai giroan, eta lonja batean esnatu zen "erdi biluzik", atxilotu duten gizona gainean zuela. Gaineratu duenez, gizona ahoa estaltzen ari zitzaion, eta bortxatu egin zuen. Gizonak diskoteka horretan egiten zuen lan, eta aurrekari penalak ditu sexu abusuengatik.
Gizona Forondako komisariara eraman zuen Ertzaintzak, eta, epailearen aurrean deklaratu ondoren, Zaballako kartzen espertxeratu zuten.
Horrez gainera, joan den astean 37 urteko gizon bat atxilotu zuen Ertzaintzak Hondarribian, gutxienez sei adingaberi sexu abusuak egitea leporatuta. Atxilotua astelehenean pasatu zen epailearen aurretik, eta gizona behin-behinean espetxeratzeko agindu du. Ikerketak irekita jarraitzen du.
Beste eraso bat, Andoainen
Andoaingo Udalak adierazpen instituzional bat egin du, herrian astelehenean egindako eraso matxista gaitzesteko. «Gure bizilagunak jasandako eraso larria erabat arbuiatzen dugu», azpimarratu dute. Udalak adierazi du halako erasoak indarkeria matxistaren eta gizartean oraindik nagusi diren genero desberdintasuneko jarreren «adierazpen arbuiagarriena» baino ez direla. Balioetan oinarritutako hezkuntzan eta berdintasunaren alde lan egiteko beharra nabarmendu dute. Halaber, «laguntza eta elkartasuna» eskaini dizkiote biktimari.
Mugimendu feministak deituta, elkarretaratzea egingo dute gaur, 19:00etan, Andoaingo goiko plazan, erasoa salatzeko eta biktimari elkartasuna adierazteko. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202671/nolatan-ibili-ziren-galiziarrak-eusko-gudarostean-borrokan.htm | Gizartea | Nolatan ibili ziren galiziarrak Eusko Gudarostean borrokan? | 'Nós' egunkariak erreportaje batean azaleratu duenez, asko izan ziren Eusko Gudarostean borroka egin zuten galiziarrak. | Nolatan ibili ziren galiziarrak Eusko Gudarostean borrokan?. 'Nós' egunkariak erreportaje batean azaleratu duenez, asko izan ziren Eusko Gudarostean borroka egin zuten galiziarrak. | 1936ko azaroaren 7an sortu zen ofizialki Eusko Gudarostea. 75 batailoi zituen, eta 40.000 soldadu, jada frontean zeuden 15.000 gudariez gain. Gehienak euskaldunak ziren, baina ez guztiak. Esaterako, baziren galiziarrak ere, eta horregatik hartu zuen La Gallega izena gudarosteko konpainia batek. Nós egunkariak idatzi du Euskal Herrian borrokatu ziren galiziar horiei buruz.
Baina nolatan aritu ziren Eusko Gudarostean horrenbeste galiziar? Ordura arte milizia boluntarioak egon baziren ere, 1936ko urriaren 27an milizia horien militarizazioa agindu zen Euskal Herriko Aldizkari Ofizialean. Orduz geroztik, sindikatu edo erakunde bakoitzak bere afiliatuen artean gizon batzuk biltzen zituen, eta horiei gerrarako materiala banatu. Behar adina gizon zegoenean, batailoi bat sortzen zen. Eusko Gudarostearen agindupean bazegoen ere, jatorrizko sindikatu eta taldeen erabakiek eragin handia zeukaten.
Nós-en arabera, marinel galiziarretako asko CNT sindikatuko batailoietan sartu ziren, baina baziren ideologia sozialista edo komunista zeukaten taldeetan sartu zirenak ere. Galiziar gehienek marinel lan egiten zutela aprobetxatuta, Eusko Itsas Gudarostean sartu ziren asko. Nós-ek kaleratutako artikuluan, badira Bizkaiko kostan hil zituztenen izenak: Antonio Alvarez Dominguez, Manuel Basanta Rodet eta Francisco Fernandez Garcia.
Errepublikanoen aldera pasatutakoak
Baziren Eusko Gudarostera beste bide batzuetatik heldutakoak ere. Batzuek Galiziatik itsasontziz alde egin eta Euskal Herrian bukatu zuten, eta beste batzuk altxatuen aldetik errepublikanoenera pasatu ziren.
Izan ere, Arabako frontean, galiziar soldaduen ihesaldiak benetako arazo bihurtu ziren. Horren froga argia da Camilo Alonso Vega teniente koronelak Burgosera bidalitako idazkia, asko kezkatzen zuen praktika hura salatzeko. Ihes egiten zutenak, gehienbat, soldadu galiziarrak eta katalanak izaten ziren, eta teniente koronelak, idazki hartan, «ezkutuko propaganda ikaragarriari» egozten zion errua.
Eusko Gudarostearen aurretik
Eusko Gudarostea sortu aurretik ere izan ziren milizia boluntarioak, eta marinel galiziarrez osatutako milizia horietako batek Donostiako kaleetan borroka egin zuen 1936ko 22 eta 23an. Nós-eko artikuluan dioenez, ezinbestekoa izan zen haien laguntza Gipuzkoako hiriburua faxisten esku gera ez zedin. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202673/estatu-indarkeria-ere-kontuan-hartuko-du-gogora-institutuaren-erakustokiak.htm | Politika | Estatu indarkeria ere kontuan hartuko du Gogora institutuaren erakustokiak | Memoria lantzeko erakustoki propio bat zabalduko du Gogora-k Bilboko egoitzan, eta, besteak beste, ETAren indarkeria, 36ko gerra eta diktadura landuko dituzte | Estatu indarkeria ere kontuan hartuko du Gogora institutuaren erakustokiak. Memoria lantzeko erakustoki propio bat zabalduko du Gogora-k Bilboko egoitzan, eta, besteak beste, ETAren indarkeria, 36ko gerra eta diktadura landuko dituzte | «Gogoetak egiteko tokia, galderak egingo dizkigun tokia». Halaxe definitu du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Gogora institutuak Bilbon egingo duen erakustokia. Egoitza duen eraikineko patioan jarriko dute gunea, eta Federico Soriano arkitektoak garatu du proiektua. «Gure herriak pairatu dituen bortizkeria mota guztiak egongo dira presente», azaldu du sailburuak.
Erakustokiak biktimengan ipiniko du arreta, eta hainbat bortizkeria ekarriko ditu gogora. Sei atal izango dituela aurreratu dute arduradunek. 36ko gerrako eta diktadura sasoiko bortizkeriari buruzkoa izango da bata, ETAren biktimei eskainitakoa beste bat, eta beste gune banatan aintzat hartuko ditu talde ultraeskuindarren biktimak eta Poliziaren bortizkeriaren biktimak ere. «Erresistentzia demokratikoaren memoria» landuko du beste ataletako batek, eta gune propioa izango du «konpromiso zibikoaren memoriak».
Ez da kritika bat
Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Bizikidetzaren eta Lankidetzaren sailburuordeak esan duenez, Gogora-ren proiektua ez da «erreakzio bat». Gasteizko Biktimen Oroimenezko Zentroa hizpide hartuta eman du iritzia, eta, azaldu duenez, institutuaren asmoa ez da «inolaz ere» Espainiako Gobernuak zabaldutako proiektua kritikatzea. Rodriguez Ranzek, hitzez hitz: «Konfrontaziorik ez, baizik elkarlana».
Artolazabalek esan du erakustoki hori elkarlanean arituko dela Gogora institutuaren beste egitasmo batzuekin, «etorkizuneko» Gasteizeko Martxoak 3 oroimenezkoarekin, eta berrituko den Gernikako bonbardaketaren museoarekin, besteak beste.
Erronka arkitektonikoa
Sei proiektu aurkeztu dira, guztira, institutuak abian jarritako lehiaketara, eta Federico Soriano arkitektoaren Gogoak hedatuz izan da garaile. Erakustokia eraikinaren patioan txertatzea erronka arkitektoniko bat izango dela adierazi du Sorianok, egitura arin bat egin beharko baitute eraikinaren ezaugarrietara moldatzeko.
Eusko Jaurlaritzako ordezkarien hitzetan, erakustokiarekin «memoriaren pedagogiak» erreferentziazko leku berezi bat izango du Bilbon. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202674/oreka-eskolen-ikasgaia.htm | Bizigiro | Oreka, eskolen ikasgaia | Teknologia berriek goitik behera aldatu dute irakaskuntza azken 50 urteetan. Denbora aurrezteko eta eskolak erakargarri egiteko baliagarri izan dira, baina berehalakotasunak eta irakurtzeko gaitasunak kezkatzen ditu irakasleak | Oreka, eskolen ikasgaia. Teknologia berriek goitik behera aldatu dute irakaskuntza azken 50 urteetan. Denbora aurrezteko eta eskolak erakargarri egiteko baliagarri izan dira, baina berehalakotasunak eta irakurtzeko gaitasunak kezkatzen ditu irakasleak | Hiru irakasle. Hiru belaunaldi. Rakel Oteiza (Zudaire, Nafarroa, 1952) duela 46 urte hasi zen irakaskuntzan, baina erretiroa hartua du. Izadi Oroz (Iruñea, 1990) duela hiru urte hasi zen irakasle. Batetik bestera, mundu bat; teknologiek goitik behera aldatu dute ogibidea. Eta, prozesu horretan, etengabe moldatzea egokitu zaien irakasleak daude; Biki Nuin (Iruñea, 1966), tartean. Teknologiek aukera anitz ekarri dituzte: denbora aurreztea, edukiak bestela lantzeko parada... baina arriskuak ere baditu ikasle bakoitzak bere chromebook ordenagailua izateak. Oreka da gakoa, baina oraindik ez dute aurkitu. San Fermin ikastolan egiten du lan Orozek, bigarren hezkuntzan. Lanean hasi zen egunean, hiru gauza eman zizkioten: erabiltzailea, pasahitza eta chromebook-a. Libururik ez. Ikasgelan sartu zenean, ikasle guziek ordenagailu bat zuten. Libururik ez. Koadernoa ateratzeko esan zienean, ikasleek harriturik erantzun zioten: «Artxibategi bat dugu, dena ordenagailuan egiten dugulako dena». Oteiza lanean hasi zenean, bestelakoa zen egoera. Eskola ertain batean eta txiki batean aritu zen hasieran; liburuekin lehenengoan, berak sortutako materialarekin bigarrenean. Haur hezkuntzan hasi zen. Arratsaldero, eskolatik atera eta materialak prestatzen zituen: «Argi naturala bazegoen, kristalean egiten nituen kopiak; bestela, kalkoekin». Asteburuan ere aurreratzen zuen lana.
Rakel Oteiza. IÑIGO URIZ, FOKU
Gero, Ezkaba ikastetxera joan zen, Antsoainera (Nafarroa). Lehen hezkuntzan aritu zen. Liburuak erabiltzen zituzten nagusiki, opakuen proiektagailua eta fitxak. «Etxeko fotokopiagailu bat» zuten kopiak egiteko: «Ore bat egiten genuen arrain jelatinarekin. Erretilu batean zabaltzen genuen, eta hozten zenean prest zegoen kopiak egiteko. Kopia nagusia gainean jartzen genuen, hor inprimatuta geratzen zen, eta gero jartzen genituen hurrengo folioak, banan-banan. Hori tinta ezabatzen zen arte; orduan, berriro prestatzen genuen orea». Gogoan du eskolara lehenbiziko fotokopiagailua ailegatu zen eguna: «Festa bat izan zen». Geroago etorri ziren ordenagailuak. Horren aurretik, idazteko makinarekin prestatzen zituzten fitxak. «Hori ere lana zen. Ezin zinen okertu; bestela, errepikatu egin behar zenuen, edo zuzentzailea erabili». Beraz, ordenagailuak lan dezente aurrezteko aukera eman zien. «Pixkanaka, ordenagailuekin moldatu behar izan genuen, nerbioak airean, azkar eta estresatuta ikasten genuelako. Kanpotik esaten ziguten premiazkoa zela, berehala ikasi behar zela, eta hori ez da ona». Nuinek ikasle garaian erabilia zuen idazteko makina, baina irakaskuntzan hasi zenerako ordenagailuekin aritzen ziren. Disketeak erabiltzen ziren orduan. Opakuen proiektagailua eta diapositibak ere ibiltzen zituzten. «Tokatu zait egokitzea poliki-poliki teknologiaren mundura, beti sentsazio horrekin: presaka edo zerbait ikasi orduko beste zerbait ikasi beharra zegoela». Frankotan, ikasleak aurreratuago ziren haiek baino, konplexu txiki bat izateraino. Baina moldatu dira: «Denborarekin ikusi dut behar dudan hori ikasten dudala», kontatu du Nuinek. Oteiza ere etengabe moldatzen aritu da, nahiz eta azkenengo saltoak erretiroa hartuta harrapatu duen: «Arbel digitala ez dut inoiz erabili, baina moldatuko nintzen. Beldurrik ez diot izan horri. Askotan neska-mutilei eskatzen nien laguntza». Pantailen iraultza Hasieran, ordenagailuak irakasleek erabiltzen zituzten, materialak eta apunteak prestatzeko. Azkenean, gelaren parte bihurtu dira arbel digitalak eta chromebook-ak. Hori izan da aldaketarik handiena Nuinentzat: «Behartzen zaitu metodologia eta dena horretara egokitzera». Eztabaida ere izan zuten: arbel klasikoa, digitala edo deus ez? Azkenean, erdian digitala eta alboan klasikoa. Orozek adi-adi entzun ditu garai bateko teknologia analogikoekin egiten zuten lana. «IKTek denborarekin asko lagundu digute: nik denekin partekatzen dut fitxa, eta, konturatzen banaiz akats bat dagoela, momentuan ezabatu eta guztiei ezabatzen zaigu». Ez hori bakarrik: aukera gehiago dituzte edukiak azaltzeko. Bideoen bidez, adibidez. «Irudiaren indarra da gehien eskertzen dudana. Gizarte emateko, lehen pentsatzen zenuen: hau erakutsiko nieke, baina eraman behar duzu telebista gurditxoan, zinta jarri, bilatu... Gero ez zen ongi ikusten eta entzuten», esan du Nuinek. Orain, klik batean paratu daiteke bideo labur bat, sarrera moduan. Orozek aipatu duen beste onura bat da integraziorako lagungarri izaten ahal direla teknologiak: ikusmen arazoak dituenari letra handitu dakioke, edo laguntza behar duen ikasleari moldatu dakioke ariketa, gainerakoekin batera aritzeko arazorik izan gabe. Baina zalantzak ere sortzen ditu teknologiek gela hartzeak. Orozek azaldu du: «Badut sentsazioa ikasleak gauza askotan gure aurretik joaten direla. Ez dakizu zer egiten ari diren pantailaren atzean. Oso tresna indartsua dute esku artean, eta nahi dutena egiten ahal dute». Askotan sortzen da eztabaida irakasleen artean: «Ikusi dugu bat-batean aldatu dela dena ordenagailura; agian behar da tarteko bide bat».
Biki Nuin. IÑIGO RUIZ, FOKU
Eskola eta institutu guzietan ez da jauzia berdin eman. Batzuk digitalean ari dira guztiz; beste batzuk poliki sartzen ari dira horretan. Badira digitalera pasatu ondoren atzera egin dutenak ere. Orozen ikasleek chromebook bat eta artxibategia daramate motxilan. Nuinen ikasleek liburuak ere badituzte. Arkatza ez da falta: azterketak eskuz egiten baitituzte oraindik. Papera alde batera uzteak kezkatzen du Nuin: «Ikusten dut geroz eta gehiago kostatzen zaiela testu bat irakurtzea. Ohituta daude dena irudien bidez jasotzera, eta oso begirada azkarra dute gauzak bilatzeko». Batzuetan behar da «paperaren patxada»: «Niretzat, pantaila oso azkarra eta berehalakoa da». Bada beste kezka bat: Interneti esker, ikasleek informazio ozeano bat dute eskura, baita fidagarria ez dena ere. «Informazio hori kudeatzen jakin behar dute; hori da erronkarik handiena», esan du Nuinek. Orozek aipatu du webguneen fidagarritasuna lantzen dutela. Iturri egokiak hautatu, irakurri eta alderatzen irakastea ezinbestekoa da, ikasleek jakin dezaten datua eta ustea banatzen. Orozen aburuz, «gidari» lana egin behar dute: «Eduki batzuk jakin behar dituzte, baina gehiago erakutsi behar dizkiegu konpetentzia batzuk iritzi kritiko bat izan dezaten, orain dena Googlen begiratu baitaiteke». Azkenengo salto handia Arbel digitala da ikasgeletako aldaketa digitalaren ikurretako bat. Horrek ere baditu zenbait onura: irakasleak ez die bizkar eman behar ikasleei bertan idazteko. Orozek kontatu du chromebook-ean idazten duena ageri dela arbelean; beraz, gelaren atzeko aldetik idatz dezake, ikasleak eta haien pantailak bistatik galdu gabe. Ez hori bakarrik; eskola bukatutakoan, arbelean idatzitakoa gordeta geratzen da, eta, beraz, biharamunean irakasleak ez du dena berriz idatzi beharrik. Metodologian ere abantaila handiak sumatu ditu Orozek. Berak ez du libururik erabiltzen, edo, hobe esanda, zenbait liburu erabiltzen ditu, eta horiekin sortzen du ikasleek ordenagailuan irekiko duten materiala. Esan liteke Oteizaren hasierako garaira itzuli direla zentzu batean: «Edukiak eman behar dira, baina zerekin eta nola gure esku dago», esan du irakaslerik beteranoenak. «Zeure burua goitik behera sartzen baduzu, prestatzen baduzu eman behar duzuna, seguru gai hori erakargarria izango dela neska-mutilentzat. Hori ez da gertatzen liburuekin. Liburuek zaituzte bide itxiago batetik eramaten dute». Konfinamendua izan da irakasleak teknologietan jauzi handiena egitera behartu dituen egoera. Egun batetik bestera etxetik etxera aritu behar izan zuten. «Ezusteko saltoa» izan zen, gainera, Nuinek azaldu duenez: «Asko ikasi dugu. Oso garbi dut gure lana, lan gehienak bezala, etengabeko formakuntza dela. Uste nuen aldaketa asko ez zitzaizkidala tokatuko, baina auskalo oraindik zer egin beharko dudan». Oroz ohituago zegoen ordenagailuak denerako erabiltzera, baina denbora izan du hausnartzeko: «Tresna horietan baliabide gehiago bilatu ditugu». Tarteka youtuber sentitu zela aitortu du.
Izadi Oroz. IÑIGO URIZ, FOKU
Etxetik eskolak emateko aukera izan da berritasunetako bat. Baina izan daiteke kalterako ere: «Dagoeneko ez daukate gaixorik gelditzeko aukerarik», esan du Orozek. «Nik beti galdetzen nien lehenbizi ea zer moduz zeuden», gehitu du Nuinek. Eta, noski, teknologiaren gabeziak agertu dira azalera: «Bertatik bertarako arreta zer garrantzitsua den ikusteko balio izan dit», esan du Nuinek. «Haien arteko interakzioa, gurekin dutena... Nahiz eta zaila izan musukoarekin eskola ematea eta muga batzuk ditugun, eskolan egotea ez nuke ezerengatik aldatuko». Bada agertu den beste gabezia bat: ikasle denek ez dituzte baliabide berak. Orozena da aldarrikapena: «Teknologiak bai, baina mundu guziarengana iritsi behar dute». Izan ere, etxe guzietan ez dago Interneterako sarbiderik, ezta ordenagailurik ere. «Erriberan, adibidez, zailtasun handiak izan zituzten. Nafarroako Gobernuak hori ziurtatu beharko luke». Berdin uste du Oteizak: «Inor ezin da atzean gelditu bere etxean ez dutelako aukera hori». Gogoetarako baliagarria izan zaie hiru belaunaldien bilkura. Nuinek eskertu egin du: «Polita da belaunaldi ezberdinetako lankideekin esperientziak trukatzea. Zorionez, ikastetxeetan hori badugu: jende gaztea eta eskarmentu handikoa». Horrek bultzatzen baitu etengabeko hausnarketa: dagoena zalantzan jarri, eta berria nola ezarri eta noraino. Haiek ere ez dute argi. Eskoletan gainditzeko dute orekaren ikasgaia. Bihar: Musikariak. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202675/bi-trauma-jarraian-gehiegi-dira.htm | Mundua | Bi trauma jarraian gehiegi dira | LR alderdian, ez daude eroso: ohiko presidentegai sendo eta eztabaidaezina falta zaie, eta hori arazo bilakatu da hauteskundeetara begira. Aldi berean, zatiketaren mehatxua inoiz baino handiagoa da; izan ere, baliteke hautagai bakarraren ordez bi aurkeztea. | Bi trauma jarraian gehiegi dira. LR alderdian, ez daude eroso: ohiko presidentegai sendo eta eztabaidaezina falta zaie, eta hori arazo bilakatu da hauteskundeetara begira. Aldi berean, zatiketaren mehatxua inoiz baino handiagoa da; izan ere, baliteke hautagai bakarraren ordez bi aurkeztea. | Frantziako eskuin tradizionala momentum-aren bila ari da, eta oraingoz ez doa bide txarretik.
Lau urte pasatu dira eskuindarrak V. Errepublikan lehen aldiz presidentetzarako bozen bigarren itzulitik kanpo geratu zirenetik, eta hamar bat urte oposiziora itzuli zirenetik. Nahikoa tarte LR Errepublikanoentzat, behinola Jacques Chiracen RPR Errepublikaren Aldeko Batasuna eta Nicolas Sarkozyren UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna izan zenarentzat, beharrezko gogoetak egin eta haizea berriz beren alde jartzeko; are gehiago azken eskualdeetako hauteskundeen emaitzak ikusita: LR izan zen boto gehien bildu zuen alderdia, eta eskura zituen aginteei eutsi zien.
Datorren apirilean egitekoak diren presidentetzarako bozak beste kontu bat diren arren, uda aurreko bozek agerian utzi dute 2022ko lehia paisaia politikoaren eskuinean jokatuko dela, eta LR behartuta dagoela Emmanuel Macron-Marine Le Pen duopolioaren artean bere lekua aurkitzera eta definitzera. Horretarako, proiektu bat ondu beharko du, eta proiektu hori irudikatuko duen presidentegaia aukeratu. Eta azken horretan dago arazoa —edo oztopoa— eskuinarentzat.
Christian Jacob alderdiko presidenteak azkenaldian erabilitako terminoa baliatuta: «hautagai naturalaren» garaiak atzean geratu dira, eta anbizioak ugaritu egin dira, gehiegi agian, askok gogo handia baitute Eliseora iristeko. Datorren urteko lehian izan nahi dutenak sei lirateke oraingoz, beren hautagaitza publiko egin dutenak eta oraindik beren asmoak ofizialki jakinarazi ez dituztenak kontuan hartuz gero. Baina gehiago ere egon litezke, gehiago ere bai baitaude, oraindik gogoetan. Eta Jacobek egoera hori ez du gustuko.
Xavier Bertrand. LUDOVIC MARIN / EFE
Izan ere, eskuinak ez du modurik onenean abiatu barne prozesua: faboritoetako batek, Frantzia Garaiko presidente Xavier Bertrandek, nahikoa aurre hartu dielako gainontzekoei, iaztik baita presidentegaia —«agintaldi bakarrerako»—, eta, batez ere, adierazi baitu ez duela inolako primariotan parte hartuko.
Eta noski, harrezkeroztik kanpaina egiten ari da, identitatearekin eta segurtasunarekin zerikusia duten auzietan arreta jarrita. Elkarrizketa bakoitzean, adierazpen bakoitzean, mitin bakoitzean; Bertrand bere programaren eta ideien berri ematen ari da pixkanaka, eta, harekin konparatuta, besteek nahikoa beranta dute. Behintzat, ez dute horrenbesteko kezkarik, Frantzia Garaiko presidenteak ez baitu distantzia salbaezinik finkatu.
Bertrandek oraingoz bost hautagai lituzke parean, eta denak primarioen alde agertu dira. Kontrastea nabarmena da jarreretan, uda hasieran horietako lauk zutabe bat argitaratu baitzuten barne prozesua babesteko: «Sistemarik demokratikoena, argiena behar da: botoa». Eta, bide batez, adierazteko presidentegaia ezin dela hautatu soilik inkesten —«zenbakien»— bidez. Mezua, zalantzarik gabe, Frantzia Garaiko presidentearentzat izan zen, hark bilduko bailuke boto gehien lehen itzulian: %16-18 artean, azken inkesten arabera.
Hautagaien artean daude, besteak beste, Valerie Pecresse Ile-de-Franceko presidentea, Bertrandekin batera faborito dena; Michel Barnier, EB Europako Batasunaren brexit-erako negoziatzaile buru ohia —azken horrek Frantzian ez, baina EBn sona izan du—; Philippe Juvin La Garenne-Colombeseko auzapeza; eta Eric Ciotti Asanbleako diputatua.
Orain arteko kopuruei eta babesei erreparatuz gero, LR-ren egoeraz zer pentsatua ematen du alderditik kanpo dauden bi hautagaiak izatea faborito nagusiak. Bertrand 2017an atera zen indar eskuindarretik, eta Pecresse, 2019an; are, 2018ko abuztuan ez zuten arazorik izan LR-rekin zituzten desadostasunen berri emateko, garai horretan «aliantza, itun» gisara aurkeztu zuten bien arteko lankidetzaren bitartez.
Valerie Pecresse. IAN LANGSDON, EFE
Alderdiaren buruzagitzaren inguruko iritziak elkartu zituen, baina egun ba al da ezer bizirik bien hurbiltze horretatik? Erantzuna baiezkoa edo ezezkoa izanda ere, errealitate hori urteotako barne zatiketaren erakusle bilakatu da, eta agerian utzi du LR desagertzearen atarian gera daitekeela datozen hilabeteotan modu egokian jarduten ez badu. Eta erabaki egokiak hartzen ez baditu.
2016-2017ko esperientzia
2016-2017ko esperientziak zapore oso txarra utzi zuen LRn: hautagai askoko bigarren primarioak izan ziren —2006koetan jakina zen Sarkozyk erraz irabaziko zuela—, eta, azkenean, François Fillon eta Alain Juppe lehen ministro ohien arteko lehia finkatu zuten. Fillonek bigarren itzulian irabazi zuen, botoen %66,5ekin, eta dena zuen aldeko Frantziako presidente bilakatzeko; faborito zena, ordea, erori egin zen, Le Canard Enchaine astekariak lanpostu faltsuen kasua argitara atera ostean.
Zaplaztekoa, noski, handia, handiegia izan zen alderdiarentzat. Barne eztabaida bat izan zuten kanpainan, presidentetzarako bozen lehen itzulirako bi hilabete falta zirela haien hautagaia inputatu baitzuten; Juppek, baina, ez zuen bere burua gai ikusi LR batzeko —hori da eman zuen arrazoi ofiziala—, eta uko egin zion Fillonen tokia hartzeari.
Presidentegaiak, gainera, ez zuen lehiatik ateratzeko asmo handirik, eta aurrera jarraitzea erabaki zuen. Alderdiak, hortaz, testuingururik ezkorrena onartzea beste aukerarik ez zuen izan, eta ezaguna da gerora zer gertatu zen: Macronek aurrea hartu zien, eta Le Pen garaitu zuen.
Harrezkeroztik, LRk arrastaka daramatza barne zatiketa eta inplosiorako arriskua, desadostasunak ez baitira iraganeko kontua; iragan ekaineko eskualdeetako bozak dira horren azken adibidea: Renaud Muselierrek Macronen LREM Errepublika Martxan alderdiarekin bat egitea erabaki zuen Proventza-Alpeak-Kosta Urdineko bigarren itzulirako, Le Penen indar politikoaren garaipena eragozte aldera. Helburua bete zuen, eta LR-ren zati baten haserrea eragin ere bai, LREMrekin elkartzeagatik.
Barne zatiketak iragan uztailaren 20ko bilkuran ere islatu ziren, Bertrand izan ezik hautagai eta hautagai posible guztiak elkartu baitziren presidentegaia aukeratzeko prozesuaz aritzeko. Ezer gutxi atera zen hortik, baina, behintzat, inork ez zion kontrako iritzirik helarazi LR-ren presidentearen planari: irailaren 25era arteko epea jarri du presidentegaiak haien artean ados jarri, eta haietako bat «modu naturalean» gailendu dadin.
Bitartean, eta aste honetan hasita, Ifop etxeak inkesta bat egingo du 15.000 lagunen artean, argitzeko zein den politikaririk «egokiena» Eliseora itzultzeko; horrekin, LRk espero du «batasun prozesuan» hautagai batek besteei aurrea hartuko diela modu naturalean, eta erabat erraztuko zaiela 2022ko lehiarako presidentegaia aukeratzeko lan nekeza, «hautagaitza bakarra» izateko.
Baina, aldi berean, eskuinean denak jakitun daude ia ezinezkoa izango dela bide askoz ere errazago hori egitea, eta, hortaz, alderdiaren zuzendaritzari primarioetara deitzea beste aukerarik ez zaiola geratuko, nahiz eta ez duen horretarako batere gogorik. LRk jakinarazi duenez, barne lehia hori, egingo balitz, «irekia» izango litzateke «eskuineko eta zentroko militante eta zaleentzat»; printzipioz, azarora arte.
Hor dago beste gakoetako bat, eta, berriz ere, Bertrandekin zerikusia du. Primarioetan ez parte hartzeko jarrerari eutsiko balio, eskuinak buruhauste handi bat izango luke presidentetzarako bozetan.
Buruhaustea zergatik? Jacobek nahi duen «hautagai natural» hori gailenduko ez balitz LRk barne lehia bat antolatu beharko lukeelako, eta, hortaz, bat izan beharrean, eskuina ordezkatuko luketen bi presidentegai egongo liratekeelako apirileko aukeren artean. Frantzia Garaiko presidenteak amore emango ez balu, edo gainontzekoak konbentzituko ez balitu, betiere.
Zatituta, noski, eskuindarrek aukera gutxiago eta zailtasun handiagoak izango lituzkete bigarren itzulira pasatzeko. Eta hori ez zaio batere komeni LR-ri; are gutxiago 2017ko porrotaren ostean.
Ahultasunaren zantzuak
Primarioak ez dira ohikoak izan V. Errepublikan, XXI. mendearen hasieran agertu baitziren lehen aldiz. LR-ren kasuan, alderdia nahiko zatituta dago horren inguruan, Alderdi Sozialistan ere prozesu horren bidez aukeratu baitzuten Benoit Hamon presidentegaia, eta hura ere bigarren itzulitik kanpo geratu baitzen.
Indar politiko eskuindarrean, hortaz, zalantzak daude primarioen inguruan, ez baitira ziur hautagairik egokiena aukeratzeko balio duten. Militante eta zaleei galdetu zaien bakoitzean presidentegai eskuindarrena aukeratu baitute, ez moderatua. Eta, denek dakiten modura, bi itzuliko hauteskunde sisteman, irabazteko ezinbestekoa da oinarri elektoraletik kanpokoak ere konbentzitzea.
Chiracen eta Sarkozyren gisako buruzagi baten faltak agerian utzi ditu LR-ren ahuleziak, eta erakutsi du haren eskaintza politikoa ez dela lehen bezain erakargarria. Behintzat, 2017ko primarioek arreta bereganatu eta Eliseorako lasterketa joera positibo batean abiatzeko modua eman zioten Filloni.
Hori izango baita hilabeteotako beste gakoetako bat: hautagai bakarra edo bi izanda ere, ezinbestekoa izango da dinamika politiko batean murgiltzea agintera itzultzeko. Bihar: Ezkerra(k). |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202676/santurtzik-egin-du-denborarik-onena.htm | Kirola | Santurtzik egin du denborarik onena | Santurtzi, Zierbena, Orio, Hondarribia, Urdaibai, Ares eta Cabo sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Banderan lehiatzeko. Castro ez da lehiatu, arraunlari batek positibo eman duelako COVID-19a detektatzeko proban. | Santurtzik egin du denborarik onena. Santurtzi, Zierbena, Orio, Hondarribia, Urdaibai, Ares eta Cabo sailkatu dira datozen bi igandeetan Kontxako Banderan lehiatzeko. Castro ez da lehiatu, arraunlari batek positibo eman duelako COVID-19a detektatzeko proban. | ** 1.200 zalerentzako lekua izan da
** Prebia: kronometroaren tirania
** Iker Zabala Santurtziko entrenatzailearekin hizketan |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202678/lopez-garaile-gamoniteirun-roglic-lidergoan-sendo.htm | Kirola | Lopez garaile Gamoniteirun; Roglic, lidergoan sendo | Kolonbiarra hirugarrenez nagusitu da Vueltan, lehen aldiz igo duten mendate gogorrean. Roglicek 14 segundo besterik ez du galdu, eta, hala, beste urrats bat egin du lasterketa irabazteko. | Lopez garaile Gamoniteirun; Roglic, lidergoan sendo. Kolonbiarra hirugarrenez nagusitu da Vueltan, lehen aldiz igo duten mendate gogorrean. Roglicek 14 segundo besterik ez du galdu, eta, hala, beste urrats bat egin du lasterketa irabazteko. | Garaipen handia lortu du gaur Miguel Angel Lopezek (Movistar) Espainiako Vueltako 18. etapan. Aurreneko aldiz igo dute Gamoniteiru, eta kolonbiarra nagusitu da mendate horren estreinaldian. Laino artean sartu da helmugan, beste hautagaiei buruz buru gailenduta. Hala, neurri batean atzoko arantza atera ahal izan du Movistarrek. Primoz Roglic (Jumbo) helmugaratu da bigarren, irabazlearengandik 14 segundo eskasera. Hots, inolako arazorik gabe eutsi dio sailkapen nagusiko lehen postuari. Hirugarren Enric Mas (Movistar) izan da, 20 segundoko atzerapenarekin.
Etapa hasi berritan, tropel itxurako ihesaldia osatu dute 32 lagunek. Euskal herritarrak ziren horietatik bost: Gorka Izagirre (Astana), Gotzon Martin (Euskaltel), Imanol Erbiti (Movistar), Aritz Bagues (Caja Rural) eta Ander Okamika (Burgos). Michael Storer (DSM), Rein Taraamae (Wanrty) eta Rafal Majka (UAE) etapa irabazleak ere iheslarien artean zeuden. Multzo jendetsua eta indartsua zen, baina tropelak ez dio nahieran aritzeko baimenik eman. Bahrainek ez du inor sartu lasterketa buruan, eta lan egin du aurrekoekiko aldea gehiegi handitu ez zedin.
San Llaurienzu zen eguneko aurreneko mendatea, eta bertan bere horretan jarraitu du lasterketak. Cobertorian, ordea, tokitatik eraso egitea deliberatu du Storerrek. Bi kilometro gelditzen ziren gainerako, eta 70 helmugarako. Alabaina, aurrez bi etapa irabazi izanak konfiantza handia eman dio australiarrari. Minutuko tartea zabaldu du azkar batean beste iheslariekin. Tropela, aldiz, bost minutura zeukan.
Ordekan kilometro asko egin behar ziren Cordalera iristeko. Txirrindulari bakarrak ez zuen zer eginik tropelaren aurka. Gainera, Movistarrek lekukoa hartu dio Bahraini onenen multzoan. Ondorioz, aldeak azkar egin du behera, eta Storerri 2.40ra hurbildu zaizkio azken-aurreko mendatearen aurretik. UAEk beste estutu bat eman nahi izan du Cordalen, baina gutxi iraun dio joak. Storerrentzat mesede. Australiarrak sendotasun handiz eutsi du buruan, eta 2.30eko abantailarekin iritsi da Gamoniteirura.
Mikel Bizkarra (Euskaltel) azken mendatearen aurretik ihes egiten saiatu da, baina gutxi iraun du tropelaren aurretik. Behin Gamoniteirun, eraso gogorragoa jo du David De la Cruzek (UAE). Zazpi kilometroren faltan harrapatu du Storer. Oilarrak, ordea, ez ziren urruti, Wanty taldeak gidatuta. Zatirik gogorrenean hasi dira mokoka: Egan Bernal (Ineos) izan da berriz aurkariak erasotzen lehena, eta haren segidan saiatu da Lopez. 30 segundoko tartea zabaldu du, eta inork ezin izan du itxi. Roglicek erritmoa aldatu du behin baino gehiagotan, eta azken estutuarekin, atzean utzi ditu Mas eta Bernal. Etapak ihes egin dio; Vuelta, ordea, zakuan dauka. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202679/faboritoek-ez-dute-huts-egin.htm | Kirola | Faboritoek ez dute huts egin | Santurtzik egin du denborarik onena sailkatzekoan, eta Zierbenak, Hondarribiak, Cabok, Oriok, Urdaibaik eta Aresek ere lortu dute datozen bi igandeetan badian lehiatzeko aukera. Ondarroa zortzigarren izan da bigarren urtez jarraian, eta ezin izan da sailkatu. | Faboritoek ez dute huts egin. Santurtzik egin du denborarik onena sailkatzekoan, eta Zierbenak, Hondarribiak, Cabok, Oriok, Urdaibaik eta Aresek ere lortu dute datozen bi igandeetan badian lehiatzeko aukera. Ondarroa zortzigarren izan da bigarren urtez jarraian, eta ezin izan da sailkatu. | Ez da ezustekorik egon Kontxako Banderako sailkatze estropadan. Santurtzi Eusko Label Ligako liderrak egin du denborarik onena (20.23), eta Sotera ontziarekin batera lehiaketa berean aritzen diren Zierbenak, Hondarribiak, Cabok, Oriok, Urdaibaik eta Aresek lortu dituzte datozen bi igandeetan badian lehiatzeko jokoan zeuden txartelak —Donostiarra sailkatuta zegoen—. Iaz bezala, Ondarroa zortzigarren izan da berriro, eta, hortaz, Antiguako Ama berriro geratu da urteko bandera preziatuenetik kanpo. Datozen orduetan zozkatuko dituzte hurrengo igandeko estropadako bi txandak. 12:00etan eta 12:30ean jokatuko dituzte.
Itsasoa gaur ez zegoen txantxetarako; haizeak, izan ere, guztiz nahastu du eremuaren kanpoaldea, ipar-ekialdetik putz eginez. Kale edo balekoa izan ohi da estropada, eta irabazteko hautagai nagusiek ez dute huts egin. Santurtzik egin du denbora onena ziabogan eta helmugan ere; bigarren luzea osatuta, postu berean mantendu da. Hondarribia ez da hain ondo moldatu brankaz, baina bueltako luzean, poparean, azkarrena izan da, eta bigarren sailkatu azkenean: 20.29. Zierbenak pronostikoak bete ditu, baita Oriok ere, nahiz era sustoa hartu duen maniobran.
Cabo da Cruzek ondo bukatu ohi ditu estropadak, eta itzulerako luze bikaina eginez laugarren sailkatu da, Orioren beraren eta Urdaibairen aurretik. Eta poparean Ares Ondarroa baino hobeto moldatu da, eta Galiziako trainerua horregatik sailkatu da azkenean zazpigarren, ziabogan Bizkaiko ontzia baitzen aurretik, bi segundo eskaseko aldeagatik bazen ere.
KAE Ligako ontziei dagokienez, Getaria txapeldunak estropada ona egin du, baina ez da nahikoa izan txartela lortu ahal izateko, eta azkenean hamargarren sailkatu da.
Castro lehiatzekoa zen gaur, baina estropadatik kanpo gelditu da azkenean, arraunlarietako batek positibo eman duelako COVID-19a detektatzeko proban. Sailkapena
1- Santurtzi 20.23,68 2- Hondarribia 5,86ra 3- Zierbena 8,30era 4-Cabo 19,54ra 5- Orio 20,70ra 6- Urdaibai 21,52ra 7- Ares 23,66ra ------ 8- Ondarroa 31,06era 9- Isuntza 33,20ra 10- Getaria 37,40ra 11-San Juan 42,34ra 12- Kaiku 50,46ra 13-Zarautz 52,52ra 14-Tiran 58,32ra 15-Pedreña 1.02,72ra 16- San Pedro 1.02,98ra 17 Arkote 1.07,40ra 18- Zumaia 1.26,76ra 19- Deustu 1.30,34ra 20- Lapurdi 1.53,38ra 21- Camargo 2.05,36ra 22- Mutriku 2.17,33ra 23- Hibaika 2.37,84ra
126. aldia du Kontxako Banderak, tostako arrauneko preziatuenak, eta azkeneko hiruetan Hondarribia nagusitu da. Estropada eremuko marka Urdaibaik ezarri zuen, 2017an: 18.53,52.
Honela kontatu du BERRIAk zuzenean. |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202680/euskal-presoen-aldeko-manifestazioa-eginen-dute-urriaren-23an-donostian.htm | Politika | Euskal presoen aldeko manifestazioa eginen dute urriaren 23an Donostian | 17:00etan abiatuko da, Antiguako tuneletik. Sarek deitu du protestara. | Euskal presoen aldeko manifestazioa eginen dute urriaren 23an Donostian. 17:00etan abiatuko da, Antiguako tuneletik. Sarek deitu du protestara. | Resolution [konponbidea] hitza mosaiko moduan idatzita, protesta egin zuen iaz Sarek Donostiako Kontxako hondartzan, eta aurten garai bererako deitu dute mobilizazioa: urriaren 23an manifestazio «orokorra» eginen dute Donostian, euskal presoen eskubideen alde. 17:00etan abiatuko da protesta, Antiguako tuneletik.
Sare sozialen bidez iragarri dute deialdia:
Sarek Twitter bidez zabaldutako bideoan ohartarazi duenez, euskal presoak hurbilago daude gaur egun, baina oraindik «bide luzea» dago egiteko. Mobilizatzeko deia egin diete herritarrei: «Denon artean lortuko dugu». |
2021-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/202682/moto-gidari-bat-hil-da-donostian.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da Donostian | Paseo Berrirako sarbideetako bat ixten zuen hesi baten kontra hartu du kolpea. Itxita zegoen paseoa, Kontxako Banderarako sailkatzekoa jokatu baita. | Moto gidari bat hil da Donostian. Paseo Berrirako sarbideetako bat ixten zuen hesi baten kontra hartu du kolpea. Itxita zegoen paseoa, Kontxako Banderarako sailkatzekoa jokatu baita. | Moto gidari bat hil da gaur arratsaldean, 19:00ak inguruan, Donostian. Donostiako Udalak jakinarazi duenez, Salamanca kalean gertatu da istripua, Paseo Berrirako sarbideetako batean. Udalaren arabera, moto gidariak paseorako sarrera ixten zuen hesi baten kontra hartu du kolpea. Hesi hori itxita zegoen, arratsaldean Kontxako Banderarako sailkatzeko estropada jokatu baitute. Larrialdi taldeak hara heldu dira, baina ezin izan dute suspertu istripua izan duena. Istripuaren arrazoiak ikertzen ari dira udaltzainak. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202704/zaldibarko-hondamendiaren-akusatuek-ez-dute-kartzelara-joan-beharko-homizidioagatik.htm | Gizartea | Zaldibarko hondamendiaren akusatuek ez dute kartzelara joan beharko homizidioagatik | Akordioa lortu dute hildako bi langileen familiekin. Sei hilabeteko kartzela zigorra onartu dute delitu horrengatik, eta kalte ordaina eta isun bat ordainduko dute. Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze hil ziren 2020ko otsailean gertaturiko luizian. | Zaldibarko hondamendiaren akusatuek ez dute kartzelara joan beharko homizidioagatik. Akordioa lortu dute hildako bi langileen familiekin. Sei hilabeteko kartzela zigorra onartu dute delitu horrengatik, eta kalte ordaina eta isun bat ordainduko dute. Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze hil ziren 2020ko otsailean gertaturiko luizian. | Jose Ignacio Barinaga Zaldibarko zabortegiaren jabeari, Arrate Bilbao kudeatzaileari eta Juan Etxebarria ingeniariari egotzi zieten Zaldibarko hondamendiaren erantzukizuna, eta horiek Fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin akordio batera iritsi direla baieztatu ahal izan du BERRIAk. Jada sinatu dute akordioa, eta, horren arabera, sei hilabeteko kartzela zigorra baino ez zaie ezarriko akusatuei homizidio delituengatik.
Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze hil ziren 2020ko otsailean gertaturiko luizian. Zuhurtziagabekeriazko giza hilketa eta langileen aurkako delitu bat leporatzen zitzaien akusatuei, eta horrek, berez, lau urte baino gehiagoko kartzela zigorra ekarriko zien. Akordio horren arabera, ordea, akusatuek kartzela saihestea lortuko dute. Baina hori bai: beren erantzukizuna onartu, Beltranen eta Sololuzeren familiei kalte ordainak ordaindu eta isun bat ere ordaindu beharko dute. Horren ondoren, ingurumenari eragindako kalteak aztertzeko ikerketa bakarrik geratuko da zabalik.
Prozesu luzea eta motela
Durangoko epaitegiek (Bizkaia) 2020ko otsailaren erdialdean ekin zioten zer gertatu zen ikertzeari. 1. Instrukzio Epaitegia hasi zen ikertzen ea langileen eta pertsonen kontrako deliturik egin ote duten, eta 2. Instrukzio Epaitegia ingurumenaren aurkako deliturik egon ote den. Joan den urteko abuztu amaieran bi auziak 1. Epaitegiko epailearen esku uztea ebatzi zuen Durangoko epaile dekanoak, baina ez zituzten prozedurak bateratu; alegia, bi instrukzio egin dira. Iturri judizialek eta familiartekoek hainbat aldiz adierazi dute prozesua oso motel joan dela une oro.
Azkenean, Jose Ignacio Barinaga Verterren jabe eta sortzaileari, Arrate Bilbao Barinaga kudeatzaileari eta Juan Ignacio Etxebarria azpiegiturako ingeniariari zuhurtziagabekeria larriz eragindako giza hilketa inputatu zien Sofia Maria Sanchez Ortega 1. Epaitegiko epaileak, 2020ko uztailean.
Izan ere, Otsailaren 3an, zaborra amildu baino hiru egun lehenago, Joaquin Beltranek abisua eman zien jabeei, pitzadurak handituta ikusi zituelako. Otsailaren 4an teknikariak hasi ziren aztertzen, kezka agertu zuten, eta 5ean jabeei ohartarazi zieten arriskuaz. Jabeek ez zieten ezer esan langileei, eta lanean normal segitu zuten. 6an bilera bat zuten egitekoa, baina amildu egin zen zabortegia, eta ez ziren bildu.
Hain zuzen, uztailaren 21ean atxilotu zituzten. Ez deklaratzeko eskubidea zuten, eta horri heldu zioten 23an Durangon egindako auzi saioan. Gero, aske utzi zituen epaileak, kautela neurriak ezarrita: agindu zien hilean behin epaitegira sinatzera joateko, eta pasaporteak kendu zizkien. Iturri juridikoek BERRIAri adierazi zioten gisa horretako delitu bat leporatzen zaienei kautelazko beste neurri batzuk ezarri ahal zaizkiela. «Hilean behin sinatzea... Delituak arinagoak izanda ere, ohikoa da epe hori bi astekoa izatea». Espainiako Zigor Kodearen arabera, zuhurtziagabekeriaz egindako giza hilketagatik kondenatutakoei sei hilabete eta lau urte arteko kartzela zigorra ezarri ahal zaie.
Ingurumen kalteak ere bai
Verterreko buruak ingurumenaren aurkako delituaren kausan ere badaude ikerketapean. Izan ere, Verter Recycling 2002 SM da Zaldibarko zabortegiak eragindako «ingurumen kalteen» erantzulea, instalazioaren kudeatzailea den neurrian. Hori ebatzi zuen Eusko Jaurlaritzak, «ingurumen erantzukizuneko espedientea» aztertuta. 2020ko urtarrilaren 20an argitaratutako ohar batean, nabarmendu zuen enpresa dela eremuko lurzoruetan eta azaleko eta lurpeko uretan egindako «kalte esanguratsuen» erantzulea. Arantxa Tapiak egun horretan bertan oroitu zuen amiantoa zuen gela bat «hautsi» egin zela, material toxiko hori zabortegiaren «leku guztietan» isuri zela, eta, «beraz, lur guztia kutsatuta» dagoela.
Enpresak gaitzetsi egin du erantzukizun guztia berari «esklusiboki» egotzi izana. Bi egun geroago ohar bat kaleratu zuen, eta nabarmendu «inplikatutako» beste eragile batzuk ere «erantzule» izan litezkeela. Ez zuen izenik eman, baina, besteak beste, Jaurlaritzaz ari zela ondoriozta daiteke, kontuan hartuz gero hainbat ahotsek salatu dutela administrazioaren kontrola falta zela zabortegiaren egitekoa zaintzeko garaian. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202705/aske-utzi-dituzte-arrotxapean-atxiloturiko-sei-gazteak.htm | Gizartea | Aske utzi dituzte Arrotxapean atxiloturiko sei gazteak | Desordena publikoak eta lesioak eragitea, eta poliziei eraso egitea egotzita ikertuko dituzte. Gaztetxeko kideek salatu dute poliziek 50 lagun inguru zauritu zituztela atzo; horietako bat ospitalean artatu behar izan zuten. Manifestaziora deitu dute hilaren 11rako. | Aske utzi dituzte Arrotxapean atxiloturiko sei gazteak. Desordena publikoak eta lesioak eragitea, eta poliziei eraso egitea egotzita ikertuko dituzte. Gaztetxeko kideek salatu dute poliziek 50 lagun inguru zauritu zituztela atzo; horietako bat ospitalean artatu behar izan zuten. Manifestaziora deitu dute hilaren 11rako. | Aske dira jada atzo Arrotxapeko gaztetxea defendatzen ari zirela atxilotu zituzten sei gazte manifestariak. Iruñeko guardiako epaileak hala erabakita, behin-behinean utzi dituzte aske, eta ez diete kautelazko neurririk ezarri. Kausa judiziala irekita dute, ordea. Nafarroako Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez, desordena publikoak eta lesioak eragitea, eta poliziei eraso egitea leporatuta ikertuko dituzte.
Gaztetxeko kideek agerraldia egin dute gaur atzo gaztetxea hustu izana eta Poliziaren indarkeria salatzeko, eta protestarako deialdi bat iragarri dute: hilaren 11n manifestazioa eginen dute auzoan. Arrotxapeko Maiteminduen parketik abiatuko dute mobilizazioa, 18:00etan.
Agerraldian salatu dutenez, atxiloturiko sei gazteak ez ezik, 150 lagun baino gehiago identifikatu zituen atzo Espainiako Poliziak. Gaztetxekoek gogor salatu dute polizien bortizkeria: beren esanetan, agenteek 50 lagun baino gehiago zauritu zituzten atzo, eta, are, horietako bat ospitalera eraman behar izan zuten, artatzeko. Gazteen atzoko protestek helburu argi bat zutela adierazi dute: «espazioa defendatzea». Izan ere, gazteek aldarrikatu dute espazioak ezinbesteko dituztela antolatzeko, eta ildo hori jarraituta zehaztu dute manifestaziorako leloa: Antolatzerik ez, espaziorik gabe.
Arrotxapeko gaztetxeak gaur beteko zituen bost urte okupaturik. 2016ko irailaren 3an hartu zuten eraikina, gune autogestionatua sortzeko. Eraikina hutsik dago orain, eta dagoeneko hasiak dira hura eraisteko lanetan. Etxebizitzak eraikiko dituzte bertan. Horiek horrela, Arrotxapeko gaztetxeko kideek salatu dute espazioen erabilerarako legezko irizpidea «poltsikoen tamainak» ezartzen duela gaur egun.
«Gehiegikeria» izan da
Era berean, Espainiako Poliziak atzo izandako jokabidea kritikatu du Iruñeko Udaleko EH Bilduren bozeramaile Joseba Asironek. Adierazi du poliziaren jarduteko modua «oso zalantzazkoa» izan zela, baita «gehiegizkoa» ere. Harago ere jo du Asironek: «Auzi honen atzean beste gai bat dago: gazteei ematen zaien aukera falta, alegia». |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202706/ebk-eta-astrazenecak-akordioa-lortu-dute-txertoak-banatzeko.htm | Gizartea | EBk eta AstraZenecak akordioa lortu dute txertoak banatzeko | Akordioaren arabera, botika etxeak 2022ko martxora arteko epea izango du estatu kideen artean dosiak banatzeko. Modu horretan, EBk amaitutzat jo du AstraZenecarekin zabalik zuen auzia. | EBk eta AstraZenecak akordioa lortu dute txertoak banatzeko. Akordioaren arabera, botika etxeak 2022ko martxora arteko epea izango du estatu kideen artean dosiak banatzeko. Modu horretan, EBk amaitutzat jo du AstraZenecarekin zabalik zuen auzia. | Europako Batzordeak jakinarazi du AstraZeneca botika etxearekin akordio batera iritsi dela, oraindik banatu gabe dituen COVID-19aren aurkako txertoaren dosiak estatu kideei emateko. EBk azaldu duenez, laborategiak 60 milioi dosi banatu beharko dizkie estatu kideei iraila amaitu aurretik, beste 75 milioi dosi urtea amaitu baino lehen, eta 65 milioi dosi gehiago 2022ko martxoaren 31 baino lehen. Txertaketa kanpaina hasi zenetik ekainera arte AstraZenecak banatutako beste 100 milioi dosiak aintzat hartuta, botika etxeak denera 300 milioi dosi banatuko ditu; hain justu ere, bi aldeek sinatutako kontratuan jasotako kopurua da hori. Akordio horrekin EBk amaitutzat jo du botika etxearekin zuen auzia.
Europako Batasunaren eta AstraZeneca etxearen arteko liskarra duela zenbait hilabete hasi zen: EBri zegokion dosi kopurua espero baino beranduago emango ziola iragarri zio konpainia horrek urtarrilean, eta ordutik kontu eske aritu da Brusela. Europak behin eta berriz eskatu dio botika etxeari konpromisoak betetzeko eta hasieran hitzemandako dosiak EBri emateko, baina AstraZenecak atzerapena justifikatu izan du argudiatuz, besteak beste, txertoa ekoizteko EBko herrialdeetan dituzten fabriketako batean arazoak izan dituztela ekoizpenarekin. Apirilean, Europako Batzordeak auzitara jo zuen AstraZeneca farmazia enpresaren kontra, txertoaren banaketan izandako atzerapenengatik. Haatik, Belgikako justiziak epaia eman aurretik itxi dute akordioa EBk eta AstraZenecak, eta, modu horretan, amaitutzat eman dute zabalik zuten auzia. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202707/dea-kulumbegaxvili-izango-da-epaimahai-ofizialeko-burua.htm | Kultura | Dea Kulumbegaxvili izango da epaimahai ofizialeko burua | Maite Alberdik, Audrey Diwanek, Susi Sanchezek eta Ted Hopek osatuko dute Sail Ofizialeko epaimahaia. Besteak beste, Jessica Chastain, Penelope Cruz, Dolores Fonzi, Charlotte Gainsbourg, Louis Garrel, Stanley Tucci eta Donostia saria jasoko duten Johnny Depp nahiz Marion Cotillard Donostian izango dira. | Dea Kulumbegaxvili izango da epaimahai ofizialeko burua. Maite Alberdik, Audrey Diwanek, Susi Sanchezek eta Ted Hopek osatuko dute Sail Ofizialeko epaimahaia. Besteak beste, Jessica Chastain, Penelope Cruz, Dolores Fonzi, Charlotte Gainsbourg, Louis Garrel, Stanley Tucci eta Donostia saria jasoko duten Johnny Depp nahiz Marion Cotillard Donostian izango dira. | Joan den urteko Donostiako Zinemaldiaren palmares ofizialean protagonista erabatekoa izan zen Dea Kulumbegaxvili zinemagile georgiarra. Hark zuzendutako lehenengo filmak (Dasatskisi / Beginning) Urrezko Maskorra eskuratu zuen, baina baita zuzendaririk onenari dagokion Zilarrezko Maskorra eta gidoirik onenaren saria ere. Urtebete geroago, Kulumbegaxvili zinemaldira itzuliko da, baina, oraingo honetan, Sail Ofizialaren epaimahaiburu gisa. Harekin batera, Maite Alberdi zuzendari eta gidoilari txiletarrak, Audrey Diwan zuzendari eta gidoilari libanoarrak, Susi Sanchez aktore espainiarrak eta Ted Hope ekoizle estatubatuarrak osatuko dute epaimahai ofiziala.
Gainerako epaimahaiak nola osatuta egongo diren ere jakinarazi dute, gaur Jose Luis Rebordinos zinemaldiko zuzendariak eta Ruth Perez Anuzita komunikazio arduradunak, Tabakaleran egindako aurkezpenean.
Zinemira euskal zinemaren saileko epaimahaiburua Aitor Arregi zuzendari eta gidoigilea izango da, eta, harekin batera, Arantzazu Calleja konpositorea eta Edurne Portela idazlea arduratuko dira erabakitzeaz Irizar saria norentzat den.
Zuzendari Berriak saileko epaimahaia Mary Burke ekoizle eta British Film Institute erakundeko ekoizpen eta garapeneko arduradunak (epaimahaiburua izango da), Irene Escolar aktore espainiarrak eta Suzanne Lindon zuzendari eta gidoigile frantziarrak osatuko dute.
Horizontes saria emateko ardura izango dute Maria Zamora ekoizle espainiarrak (burua), Lila Aviles zuzendari eta aktore mexikarrak eta Luciano Monteagudo zinema kritikari argentinarrak.
Sergio Oksman zinemagile brasildarrak (epaimahaiburua), Miriam Heard gidoigile eta aktore galestarrak eta Elena Lopez Riera zuzendari katalanak osatuko dute Zabaltegi-Tabakalera sariko epaimahaia.
Nest saria Isabel Peña gidoigile espainiarrak, Jorge Cantos zuzendari espainiarrak, David Pinheiro zuzendari portugaldarrak eta Elsa Rosengren zuzendari alemaniarrak emango dute.
Azkenik, Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroko saria Eva Morsch Tolosako (Okzitania) Arcalt-Cinelatino Rencontres jaialdiaren koordinatzaileak, Paloma Bienzobas zinema programatzaile eta kritikariak eta Marisa Fernandez Armenteros ekoizleak erabakiko dute.
Aktore eta zuzendariak
Gaurko aurkezpena baliatu dute Donostiako Zinemaldiaren arduradunek jaialdira etorriko diren hainbat aktore eta zuzendariren izenak emateko. Lehenengoei dagokienez, besteak beste, honako hauek aipatu dituzte: Javier Bardem (El buen patrón, Sail Ofiziala), Jessica Chastain (The Eyes of Tammy Faye, Sail Ofiziala), Penwlope Cruz (Competencia Oficial, Perlak), Emmanuelle Devos (Vous ne désirez que moi, Sail Ofiziala), Dolores Fonzi eta Maria Valverde (Distancia de rescate, Sail Ofiziala), Charlotte Gainsbourg (Jane by Charlotte, Perlak), Louis Garrel (La Croisade, Perlak), Vincent Lindon (Undercover –Sail Ofiziala– eta Titane –Perlak–), Noemie Merlant (Mi iubita, mon amour, Zabaltegi-Tabakalera), Clarke Peters eta Stanley Tucci (La Fortuna, Sail Ofiziala).
Era berean, hainbat zuzendari ere Donostiara etorriko dira euren filmak aurkeztera, hala nola Laurent Cantet (Arthur Rambo), Lucile Hadzihalilovic (Earwig) eta Claire Simon (Vous ne désirez que moi) Sail Ofizialeko zinemagileak. Perlak sailean hautatutako filmei dagokienez, honako hauek izango dira Donostian: Julia Ducournau (Titane) Cannesko Urrezko Palmaren irabazlea; Todd Haynes (The Velvet Underground); Virginie Efira aktorea —Benedetta filmaren ordezkari gisa—; Louis Garrel eta Joseph Engel La Croisade filmarekin; Xavier Giannoli zuzendaria eta Benjamin Voisin aktorea (Les illusions perdues); Les Intranquilles / The Restless filmeko errealizadorea, Joachim Lafosse (Zilarrezko Maskorra 2015ean), Damien Bonnard eta Leila Bekhti bikote protagonistarekin etorriko da, eta, azkenik, Celine Sciammak, Petite Maman aurkezteaz gain, master eskola magistral bat eskainiko du Nesten. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202708/estatua-joz.htm | Kultura | Estatua joz | Realtan Ni Leannain Belfasten jaio zen, Irlandan, 1960an. Dublinen bizi da. Lau liburu argitaratu ditu: poesia bilduma bat, eleberri bat eta bi ipuin bilduma. Haren ipuinak zenbait aldizkari eta antologiatan azaldu dira. Orain ipuinen antologia bat editatzen ari da Eabhloid argitaletxearekin. | Estatua joz. Realtan Ni Leannain Belfasten jaio zen, Irlandan, 1960an. Dublinen bizi da. Lau liburu argitaratu ditu: poesia bilduma bat, eleberri bat eta bi ipuin bilduma. Haren ipuinak zenbait aldizkari eta antologiatan azaldu dira. Orain ipuinen antologia bat editatzen ari da Eabhloid argitaletxearekin. | Seietako taldea azaldu zen ingeleseko eskolak hartzeko. Haur txikiak. Denak haurrak, baita Yonatan gaixoa ere. Inor ez zen esertzen haren ondoan akademian, galtzetan txiza egiten zuela eta. Eskola guztietan egin ere gixajoak.
Inor ez zen azaldu zazpietako eskolara. Arraroa. Eta zortzietakora ere ez. Zer ari zen gertatzen? Hala ere, akademian gelditu nintzen, nagusiak zereginen bat ematen bazidan ere.
Juanjo iritsi zen gaueko azken eskolara, bederatzietan. Ulertu ez nion murmurio arin bat egin zuen. Eta joan egin zen.
Etxera itzultzerako, han zen etxeko andrea, bera eta haren hiru alabak. Denak, noiz eta herrian pasiatzen aritzen zireneko ordu horretan.
Pazi mintzatu nintzaion, alaba zaharrena eta ingeles akademiako nire nagusia zenari, etxeko lehenengo solairuan. Aitak, etxeko jaunak, zapata denda bat izaten zuen lehen solairuan. Familia eta ni etxearen goiko aldean bizi ginen. Ostatua eta jornal apal bat jaso nituen Aranda de Dueroko eta inguruetako jendeari ingelesa irakasten emandako orduen truk.
- Juanjok estatu kolpea esaten zuen aldiro. Zer esan nahi du horrek?
Pazek kopeta ilundu zuen. Ingelesa zoragarri mintzatzen zuen, oso finki eta nobleki, BBCko aurkezleek bezala. Egongelako apalategiko liburu handi eta gorria hartu zuen, gaztelania-ingelesa hiztegia. Hitzak bilatu genituen. Golpe aurkitu genuen. Tiro, koskor. Jo. Estado bilatu genuen. Adierazi. Baina han ez zegoen golpe de estado sarrerarik.
- Kolpe bat, estatuari eginikoa —esan zuen Pazek, zapuztuaren ahotsarekin, baina are gehiago—, eraso bat da.
Ingelesez ari ginen, seinale elkarrizketa bion artean gelditzea nahi zuela.
- Armada kalean ibiliko da, zioen, azaltzen saiatuz.
1981a zen. Falls Roaden jaioa eta hazia nintzen, Belfasten, karriketan soldadu asko izaten zen leku batean.
Pazek ikusi zuen nire aurpegian soldaduenak ez ninduela askorik lagundu golpe de estado-arena ulertzen.
- Armak eramango dituzte.
- Bai, halaxe joan ohi dira, jeneralean.
- Eta tankeak izango dira.
- Eta, akaso, bonbak ere?
Ohartu nintzen Paz hunkitu egin zela.
- Barkatu, Paz, ez zaitut mindu nahi. Kontua da nire aberria deskribatzen ari zarela, nire egunerokoa.
Pixkanaka, Pazek kontatu zidan zer gertatu zen arratsalde hartan. Haurrekin Hiru sagutxo itsuena abesten ari nintzen bitartean, soldaduek kongresua hartu zuten, Madrilen, eta balak tirokatu zituzten, telebistako kameren aurrean. Jende askok telebistari begira jarraitu zuen arratsalde osoan, baina ez zuten Juan Jose Garcia Corral besterik ikusi bere zezena hiltzen, bere denborarik onena hobetu zuelarik. Hura, zezen plazako ikusleak, ni eta Yonatan gaixoa zer gertatzen zen konturatzen ez ginela gelditu ginen.
- Estatu kolpea eman dute. Kongresuaz jabetu dira.
Azkenean ulertu nuen.
- Un coup d'état? Coup d'état bat gertatu da?
- Coup d'état? Frantsesez esaten da?, egiaz hitz hori darabilte ingelesek, frantsesei harturik?
Algaraka hasi ginen ingelesaren etimologia inperiala zela medio, baina bat-batean isildu egin ginen.
- Ez zaizu ezer gertatuko, esan zuen Pazek, sakon arnastuta.
Saiatu ginen Irlandara telefonoz deitzen, familiari esateko onik nintzela. Telefono lineak etenda zeuden.
- Ongi gordeko zaitugu, onik eta osorik. Ezkutatu ahal zaitugu. Badira lekuak erabil ditzakegunak, zioen Pazek.
- Baina irlandarra naiz, ez ingelesa. Horrek ez du balio arriskurik ez izateko?
Pazek tinko begiratu zidan.
- Katoliko suharra naizela pentsatuko dute, andre elizkoia, esan nuen.
- Beharbada. Baina zer gertatuko zaigu gainerakooi?
Telebista piztuta eduki genuen, berriren bat baldin bazen ere. Kantuan ari ziren Bing Crosby, Bob Hope eta Dorothy Lamour, ingelesez, eta gaztelaniaz ari ziren Camino a alguna parte sailean.
Txokolate beroa hartu genuen. Jaunak eskailerapeko armairuko atea ireki zuen tartean behin, han baitzuen ehizean erabiltzen zuen eskopeta. Igandean hil zuena, hau da, untxia edo erbia edo faisana, asteazkenean jan genuen.
Beste txokolate katilukada bero bat prestatu genuen. Jaunak koñak tanta bat bota zuen berean.
Pazek liburu bat atera zuen apalategitik irakurtzeko. Feli eseri egin zen aulki batean gurutzegrama batekin, tarteka negar zotinak eginez. Conchi oraindik eskolako uniformearekin janzten zen, eta eskolako lanak egin zituen. Goizeko hamaiketako taldearen zuzenketei ekin nien. Hondoan, Bingen musika burrunba entzuten zen oraindik. Dorothy berriz maitemindu zen hartaz. Bob nahigabetua gelditu zen, beti bezala.
Tiro hotsa entzun genuen, oso urrutian. Ondoren, isiltasuna.
Oso berandu hartan —edo oso goiz goizean— errege gaztea iritsi zen telebistako pantailara, galoi militar distiratsuz beteriko jantzi batekin, zilarrezko botoiekin eta urrezko galoiekin. Beste pauso bat eman zuen frankismoa hilobiratzeko.
Haurtzaroan Belfasten ikusitakoak eta Francoren jarraitzaileen izaera basaren ezjakintasunak lagundu ninduten gau hartan lasai lo egiten. Jaunak, ordea, bizkarra etxeko atean zuela egin zuen lo, ehizeko eskopeta eskuetan zuela.
Itzultzailea: Markel Lizasoain |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202710/beste-45-gaixo-erietxeratu-dituzte-gaitzagatik-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 45 gaixo erietxeratu dituzte gaitzagatik Hego Euskal Herrian | Une honetan 380 paziente daude ospitaleetan COVID-19aren sintomak larriagotuta. Osakidetzak eta Osasunbideak 457 kutsatu zenbatu dituzte. | Beste 45 gaixo erietxeratu dituzte gaitzagatik Hego Euskal Herrian. Une honetan 380 paziente daude ospitaleetan COVID-19aren sintomak larriagotuta. Osakidetzak eta Osasunbideak 457 kutsatu zenbatu dituzte. | Hego Euskal Herriko osasun sistemek argitaratutako informazioaren arabera, atzo beste 45 lagun erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik. Nafarroako Gobernuak zehaztapena egin du herrialde horretan ospitaleratutakoei buruz: bost izan zira guztira, eta horietako bat ZIUan sartu dute zuzenean. Horiek aintzat hartuta, une honetan 380 paziente daude Hegoaldeko erietxeetan COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta horietako 96 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, larri.
Transmisioari buruzko datuei dagokienez, Osakidetzak eta Osasunbideak beste 457 kasu detektatu zituzten atzo Hegoaldean, 7.063 diagnostiko proba eginda. Hau da, testen %6,4k eman dute positibo.
Lurraldez lurralde, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, Bizkaian 191 positibo atzeman dira; Gipuzkoan, 112; Nafarroan, 111, eta Araban, berriz, 37. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202711/umoreaz-serio.htm | Gizartea | Umoreaz, serio | Bertsotan ari da bata, stand-up komedian bertzea, eta biek dute, umorerako abileziaz gain, hari buruzko gogoeta sakona, bakoitzaren ibilbideak eta hitz jokoek harilkatua. Generoak eta euskarak gurutzatuta begiratu diote irriari Ane Labakak eta Antton Telleriak, hanka sartzeko aukera eskatuta. | Umoreaz, serio. Bertsotan ari da bata, stand-up komedian bertzea, eta biek dute, umorerako abileziaz gain, hari buruzko gogoeta sakona, bakoitzaren ibilbideak eta hitz jokoek harilkatua. Generoak eta euskarak gurutzatuta begiratu diote irriari Ane Labakak eta Antton Telleriak, hanka sartzeko aukera eskatuta. | Lurrean etzanda ezagutu dute elkar Antton Telleriak eta Ane Labakak ia. Argazkilariak hala eskatuta jarri dira horrela, Donostiako Miramongo anfiteatroan: «Eta etzanda geundela... 'Ez dugu sekula topo egin, eta hementxe gaude, etzanda'». Nahi gabe bezala irriak, eta txantxa gehiago. Baina ez berezkoak, berez. Ala bai? Eta hasi da eztabaida, behetik gora, goitik behera, eta norabide guztietan. Umoreaz, baina serio.
Biak zabiltzate umorea lantzen duten arloetan. Noiz egin zenuten horietan aritzeko hautua?
ANTTON TELLERIA: Zuk lehenago egingo zenuen igual hautua?
ANE LABAKA: Hori egon naiz pentsatzen: hasi nintzela, eta gero ja hautua nahiko berandu iritsi zela. Uste dut askotan pasatu dela: umetan eduki izan dugunok hizkuntzarekin erakarpen bat, momentu horretan hasten gara zerbaiten bila, eta asebetetzen gaituen espazio bakarrenetakoa bertso eskola izan daiteke. Eta, orduan, bertso eskolan eman nuen izena, baina egon balitz parean poesia eskola edo... Hasi nintzen bertso eskolan, eta gurpil bat bezala izan zen: eskolarteko sariketak, gazte sariketak, eta gero ja, bat-batean, plazan nengoen. Eta, orduan, a posteriori, esan nuen: «Ez dakit bertsolari izan nahi dudan». Krisi existentzial hori geroago iritsi zen, eta hortik hautua.
TELLERIA: Bertsolari modura hasi eta gero ikusi zenuen bertsoaren esparruaren barruan umoretik tira zenezakeela?
LABAKA: Baneuzkan bizipen diferenteak, eta batez ere umorearekin frustrazio moduko bat, ez asmatzearena edo ez funtzionatzearena. Hor zeuden logika edo joko arauetan ulertzea zein zen niri zegokidan umore mota, eta hor eroso ez egotea: lehenengo-lehenengo sentsazioa horrena daukat.
TELLERIA: Ni irratian hasi nintzen lanean, eta nahiko azkar jabetu nintzen. Gero, zuk esan duzuna: hasi eta gero hasten zara pixka bat forma ematen edo jabetzen nondik joan nahi ote duzun. Atzera begira jarrita, igual izan naiz letrek liluratu duten ume bat, baina bereziki txorakeriak esateak liluratu duen ume bat. Badakizu? Txiste txikiren bat bota eta ingurukoek barre egiten zutenean eta, horrelako [asebetetze hasperen bat egin du]... Ez dakit zer den, aprobazioa sentitzen duzulako edo... Irratian, entretenimenduan hasi nintzen, eta ikusi nuen bazela urratu nahi nuen bide bat. Eta aldi berean har hori, ze oso zaila da: forma eman, zure ahotsa bilatu... Stand-up komediarekin erotuta nenbilen, eta halako batean planteatu nuen: «Hasiko naiz neroni?».
Biak aritzen zarete bakarka eta taldean. Zer alde dute?
TELLERIA: Ni ez naiz bakarrizketa kontzeptuaren oso aldekoa [irriak]... Iruditzen zait askotan euskaldunok badaukagula joera dena gurera ekartzeko, eta ona izan liteke, baina aldi berean iruditzen zait puntu mugatzaile bat ere baduela. Esan nahi dut: munduak rock-and-rolla egiten baldin badu, guk ere egin dezagun rock-and-rolla, ezta? Eta munduak stand-up komedia egiten du, eta euskaldunok, berriz, bakarrizketak. Iruditzen zait dela nahi gabe azpitalde batean sartzea, baina hori da nire gerra pertsonala. Nik stand-up-aren alde egiten dut: stand-up-a euskaraz.
Bakarkako lana da, eszenatokira aterata, eta alde batetik beldur sentsazioa areagotzen da, ze irratian, esaterako, lankideen babesa sentitzen duzu. Baina, aldi berean, mugatu egiten zaitu: zuk zerbait esan, besteak erantzun... Bakarrik aritzeak beldur handiagoa eman lezake, baina askatasun handiagoa ere ematen du.
LABAKA: Nik taldea asko bilatu izan dut betidanik, eta Txakur Gorria sormen kolektiboa ere hortik dator. Esango nuke bertsotan ari garenean, bakarkako lan batean ere, nolabait taldean ere ari garela. Ulertzen dut bertsotan aritzea badela etengabeko negoziazio bat: aldiro neurtzen zenbateraino bai, zenbateraino ez... Gure kasuan, gainera, beste figura batzuk ere badaude ekuazioan: publikoa, kantukideak, gai jartzailea edo ez... Igual etxean landu dezakezu bakarrik, baina gero ja oholtzan zaudenean ez dakit zenbateraino den oraindik bakarkakoa.
TELLERIA: Aipatu duzun publikoaren faktore hori ezinbestekoa da stand-up-ean ere, ze, azkenean, erreakzio bat bilatzen duen formatu bat da, eta bakardade txarra hori da: jendaurrean arituta ere bakarrik sentitzen zareneko hori. Baina, bertigo puntu hori areagotzen duen arren, gero satisfakzioa ere handiagoa da.
Publikoaren erreakzioaren arabera aldatzen duzue egiten duzuena?
TELLERIA: Stand-up-aren oinarrian badago aurretiazko prestaketa oso zorrotz bat, baina gero eszenaratzeak espontaneoa izan behar du, edo itxura hori izan: amarru moduko bat da. Zu etxean erotu zaitezke hitz bat non jarri pentsatzen, baina gero jendeari eman behar diozun inpresioa da: «Bat-batean okurritu zaio». Horrek hasieran ematen zidan segurtasun puntu bat. Esaten nuen: «Ni herri guztietara joango naiz eta gauza bera egingo dut». Baina gero jabetu nintzen oso aspergarria dela. Eta puntu jakin batzuetan errespetatu beharra dago gidoia, baina nik uste dut formatu bizia izan dadin eta publikoarekin negoziazio hori egon dadin behartu beharra daukazula. Horretan ari naiz ikasten.
LABAKA: Aldi berean, igual segurtasuna ematen dizu gidoi itxi horrek, baina kontrakoa ere bai: gero zerbaitek ihes egiten badizu... ez?
TELLERIA: Hori ere bai.
LABAKA: Askotan esaten digute: «Bertsotan bat-batean...», eta igual, segun zein plazatan, gogorragoa da, edo ekitaldiren batean kantatu behar duzunean...
TELLERIA: Aurrez ikasita, ezta?
LABAKA: Bai... Askotan, bertsolaritza zerbait magikoa balitz bezala ulertzen da: oholtza gainean jarri eta bat-batean sortzen dela, baina hor badago lanketa bat, badaude muga batzuk, lege batzuk, eta horrek ematen digu segurtasuna.
TELLERIA: Jendaurreko lan hori polita da, ze magia hori orduan sortzen da, eta oso inportantea da aldi berean jendea interpretatzen jakitea: zer giro dagoen. Nik ikusi dut batzuetan, publikoaren eta oholtza gainean ari denaren energia ez baldin badago parekatuta, eman dezakeela oso itxura histrionikoa edo: garrasika eta. Jendea horrela ez badago, egokitu beharra daukazu.
LABAKA: Eta ez energian bakarrik. Eduki aldetik eta, behintzat neure burua sortzaile feministatzat-edo edukita, aldiro bada publikoari termometro bat jartze bat: noraino bai, noraino ez... Nahi duzu egin zure ekarpentxo hori, zure iraultzatxo hori, baina aldi berean ez duzu... Noraino hautsi, noraino ez, non bai, non ez...
TELLERIA: Eta askotan amore ematen ere jakin behar da, ze behartzea ondo dago, eta niri gustatzen zait umore makarra xamarra egitea, baina parera begiratu, eta... Nahiz eta nik sinistu umore molde hori dela egin behar dena, askotan egiten dut: «Txiste hau kendu egingo dugu, eta denok lasaiago egongo gara». Ze askotan badirudi: «Hau da nik egin nahi dudana eta hau da niri gustatzen zaidana». Baina ez dezagun ahaztu jendea zu ikustera joan dela, sarrera bat ordaindu duela, ondo pasatu nahi duela, eta zu zerbitzu bat eskaintzeko ere bazaudela.
Badirudi umorerako «sen» bat behar dela, «berezkoa» dela... Zuek nola entrenatzen duzue?
LABAKA: Ez dakit ni bereziki umorerako entrenatu naizen. Uste dut sormenari emana bizi naizenez inguruari oso adi bizi naizela: sentitzen dut esponja moduko bat naizela, eta aldiro oso adi nagoela, irakurtzen, entzuten, inguruari behatzen. Eta, gero, nik badaukat fijazio bat hitzekin: hori uste dut biok dugula.
TELLERIA: Kuriosoa da: horretara ohitzen zarenean, ematen du garunean bide hori zabaltzen dela, eta, sartu eta atera, etengabe bide horretatik. Ez dakit zein konexio neuronal arraro daukagun [irriz].
Egunerokoan ere bai?
TELLERIA: Ni jabetzen naiz arituz gero erreflexu bat sortzen dela.
LABAKA: Niri berezkotasuna hitzak pixkat bat atzeraka ematen dit.
TELLERIA: Ze badirudi pixka bat mugatzailea dela, ezta?
LABAKA: Bai, norbaitek makilatxo magiko batekin egingo balizu bezala, eta uste dut, dena bezala, entrenatu daitekeela, arreta horretan jartzen baduzu.
TELLERIA: Nik umetatik nabaritzen nuen umorerako sen hori-edo baneukala, baina gauza bat da bat-bateko ateraldi horiek izatea, eta beste bat gero esatea: «Ordu eta erdiko ikuskizun bat idatzi beharra daukat»: hori senarekin ezin da bete. Badaude formula batzuk, eta badago umorearen matematika moduko bat, eta, orduan, kuriosoa izan da senak aginduta ateratzen zaizun hori gerora aztertzea eta ikustea: «Honek hala eta hala funtzionatzen du, elementu hauek igual momentuan nahi gabe baina horrela antolatu ditudalako». Eta, orduan, atzerako bide hori egin, eta ja saiatu planteamendu horrekin: «Hitz hau bukaeran jarriko dut». Umorearen oinarri modura ezusteko hori hartzen delako, ez?
LABAKA: Nik uste dut, gainera, senagatik balitz ez nintzatekeela umorera iritsiko. Nik eduki dut oso-oso barneratuta askotan zabaltzen den ideia hori: emakumeok ez daukagula umorerako senik, ez daukagula graziarik... Gu hasi ginenean eskolarteko txapelketetan eta, beti azpimarratzen zitzaigun zein onak ginen serio kantatzen. Eta inork ez zigun esaten bestea: umorearekin lotutako ariketetan —eta gainera bertsolaritzan hain garrantzitsuak ziren horietan— ez ginenik hain onak. Baina aldiro bestea azpimarratzearen azpimarratzeaz...
TELLERIA: Sailkatze hori.
LABAKA: Nirea kontrako bidea izan da: hausnarketa bat egitea, teorizatzea eta senari buelta ematea, gero umorera iritsi ahal izateko. Emakumeoi askotan gertatzen zaigu hori.
TELLERIA: Eta lan estra bat ere badaukazula askotan, ez?
LABAKA: Bai. Igual gizonak berez hasten dira umorea egiten, edo berez hasten dira bertsotan, eta guk egin behar dugu beste atzeko lan bat, gero egin ahal izateko. Edo nik behintzat horrela bizi dut.
TELLERIA: Demostratu behar hori?
LABAKA: Bai.
TELLERIA: Publikoa erabat baldintzatuta dago hor, ezta? «Txiste kontalaria», eta emakume bat igo da, eta «bueno, hau bai, hau gustatu zait». Euskararekiko ere gertatu zait hori: emanaldi bat bukatu, baten bat gerturatu, eta esatea: «Kristoren nagiaz etorri naiz, ze niri euskaraz gauza hauek ez zaizkit gustatzen, baina gustatu zait». Jendeak aurrez nola daukan erabakita: «Uf, euskaraz umorea...».
TELLERIA: Nik uste dut falta dela eszena bat, oro har. Beste elkarrizketa batzuetan ere aipatu izan dut, Zuhaitz Gurrutxagarekin hizketan, berak nola esaten zuen: «Noski, hainbat urtetan umorearen funtzioa bertsolariek bete dute». Eta stand-up-arena izan da oso gauza anekdotikoa: ez da eszena bat eta gihar bat sortu. Zuk aipatu duzu bertso eskolan nola hasi zinen: horrek bermatzen du bertsolari mordo bat egongo dela, eta batzuek aurrera egingo dutela eta besteek ez, baina oinarri bat finkatuta badagoela. Eta, stand-up-ari dagokionez, ez dago inondik inora ere finkatuta. Nik nahiko nuke egon dadila ari den jende gehiago. Eta, gero, umore tonuari dagokionez ere, igual oro har nahiko atseginak izan gara, eta oso etxe atarira mugatutako umore bat egin dugu, pixka bat topikoetan eta.
LABAKA: Niri beste gogoeta bat etortzen zitzaidan: oraindik ere ez ote den kostatzen ulertzea euskarak denerako balio duela. Hainbeste errotu gara eskolako aditz taula perfektuetan eta Aitorren hizkuntz zaharra, Europako hizkuntza zaharrena... Funtzionaltasun falta horretan, eta ez ikustean ludikotasun bat ere eduki dezakeela: balio duela jolaserako, gozamenerako...
TELLERIA: Eta beharra egon delako, eta umorea horretarako erreminta oso interesgarria delako, askotan lotuta egon da umorea bera euskararen dibulgazioarekin. Eta hori ondo dago, baina hori ere bada mugatzea. Niri asko gustatzen zait erabat ahaztea euskaraz ari zarela, eta euskara bigarren plano batera ekartzea.
Gaiak nola aukeratzen dituzue?
LABAKA: Duela urte batzuk Beatriz Egizabal umoregilearekin sortu nuen emanaldi bat, eta niretzat kristoren aldaketa izan zen, plazetan egona bainintzen beti. Ni noa bertsotara, jartzen didate gai bat, eta horri erantzuten diot: beste norbaitek erabakitzen du zer den orduan garrantzitsua. Eta hortik bat-batean nik erabaki zein gai nahi nituen kantagarri bihurtu... Ardura askoz handiagoa sentitzen nuen, eta hasieran ekarri zidan karga bat.
TELLERIA: Nirea oso komediaren zerbitzura egiten dudan hautaketa da. Etortzen zaizkizu burutazio batzuk, eta egin izan dudana da apuntatu, lehendabiziko horrelako atomo txiki moduko bat; eta gero polita da hori garatzen ari zarela beste adar batzuk ere ateratzen direla, ezusteko batzuk ere hartzen dituzula... Nire metodoa izaten da ikustea gehien zein gustatu zaizkidan, horiek aukeratzea, eta gero saiatzea pixka bat josten. Askotan gertatzen baita: «Honi buruz hitz egin nahi dut». Baina gero material onik ateratzen ez bazaizu... Igual aurreikusten zenituen bestelako gai batzuk, baina txistea hain da ona... «hau sartu beharra daukat!». Nire irizpidea oso umorearen zerbitzurakoa izaten da.
LABAKA: Nik uste dut kontrara ere egiten dudala. Nik ulertzen dut umorea arma politiko bat ere badela, eta oholtzan nagoen momentutik nahi dudala, gainera, gauza batzuetan eragin. Orduan, bai, umorearen zerbitzura, baina baita umorea beste gauza batzuen zerbitzura ere.
Algara mutilatuak liburuan, umorearen hiru norantza bereizten dituzu, Ane: goitik beherakoa, beheitik gorakoa eta parez parekoa. Zuek nolakoa egin nahiko zenukete?
TELLERIA: Niri gustatzen zait umorea egitea norabide guztietan. Egia da, eta, liburua irakurrita, erabat kontziente naiz ni ere... Pentsamolde ideala hau baita: «Hau umorea da, eta mugatu dezagun esparru horretara». Hori utopia bat da, ze gero argi dago praktikan zuk txiste bat bota eta jendeak nola hartuko duen, jendeak gero zertarako erabiliko duen, zein jarrera hauspotuko dituen... hori ezin duzula kontrolatu. Orduan, horrek ez du balio eskuak garbitzeko eta esateko: «Ez, ni umoregilea naiz, eta hori umorearen testuingurura mugatu behar da». Sinisten dut horretan, baina kontziente naiz arrakalak dituela. Baina, hori esanda, niri gustatzen zait umorea norabide guztietan egitea, sinisten dudalako eta gustatzen zaidalako pentsatzea umorea errealitatearen isla bat dela, eta, alde horretatik, umorea behetik gora soilik egin behar dela esaten duen jendea hipokrita xamarra iruditzen zait, ze gu, bizi, norabide guztietan bizi gara. Jendea daukagu azpitik, gainetik, parez pare... Gero komedia egiten hasi eta hori mugatzea iruditzen zait diziplina erabat mugatzea.
LABAKA: Ni orduan igual pixka bat hipokrita naiz [irriak]... Nik uste dut umorea gizartearen isla badela, baina aldi berean badela tresna bat gizartean eragiteko. Umorea gizartetik sortzen da, bai, baina aldi berean gizartea sortzen du. Iruditzen zait tranpa moduko bat esatea «umorea da». Umorea nork egiten duen, nondik, nori buruz... Nik badakit eguneroko bizitzan badauzkadala harreman horiek, goitik behera, behetik gora, baina gero nik oholtzara eraman nahi dudan umorea saiatzen naiz ez dadila izan goitik beherakoa, hain zuzen ere ni behean nagoenean kontziente naizelako umore horrek zenbateraino mugatu dezakeen behean dagoen hori, zenbateraino izan daitekeen mingarria... Niretzat ez da kasualitatea zu nola iritsi zaren umorera edo ni nola iritsi naizen, eta, hain zuzen ere, nik esatea nik behetik gora egin nahiko nukeela edo parez parekoa ere asko estimatzen dudala, norberak norbere buruari barre egiten dionean eta publikoak horrekin konektatzen duenean. Uste dut umore hori oso-oso osasungarria dela; are, sendatzailea. Eta ni saiatzen naiz goitik beherako umore hori ez egiten, ni umorera iristen naizelako atzean hausnarketa batekin, eta ez dudalako sinisten umorea dela umorea bere horretan.
TELLERIA: Bai, zalantzarik gabe, baina nire interes bakarra da jendeak barre egin dezala. Ez dizut egingo txiste hori bueltan-bueltan lortu nahi dudalako, eta badaukadalako azpijoko bat, eta eraman nahi zaitut horra, eta... Horregatik aldarrikatzen dut umorea umore egite hutsagatik. Kontziente naiz horregatik zauri batzuk irekiko ditudala, baina aldi berean irabazten dit beti umorea egin nahi horrek.
LABAKA: Nik ikusten dut ia ezinezkoa dela umorea umorea egite hutsagatik hori. Eta ez dut esaten umoreak balio duela gizartea eraldatzeko, bakarrik zuk pentsatu duzulako umoregile gisa zein mezu nahi duzun hor kamuflatu; esaten dut bestela ere gizartea ohituta dagoela, eta historikoki umore hari batetik gatozela, eta barre egiten diola horri, hain zuzen ere zuk erdi nahi gabe bota duzun mezu horrek funtzionatzen duelako. Eta niretzat da: «Zergatik funtzionatzen du gaur egun bizi garen gizartean txiste mota horrek?».
TELLERIA: Hor sartzen da umorea norabide guztietan egiteko nahi hori, ze ni jabetzen naiz, eta ez zait gustatzen, erabat norabide batean eta helburu batekin umorea egiten ari zarenean, zure testuak hartzen duela halako mitin puntu bat. Iruditzen zait umoregilearen figura dela erdian dagoen figura bat, alde guztiei egurra ematekoa. Bada modu bat dena zalantzan jartzeko, ahal bezainbeste ikuspegi plazaratzeko, eta gai bakoitzari ertz guztiak ateratzeko.
LABAKA: Nik sentitzen dut sortzaile gisa ezin naizela erdian egon. Adibidez, ni saiatuko nintzateke inondik inora ez sortzen txiste arrazista bat, justu ni zuria izanda, europarra izanda. Iruditzen zait kasu horretan askoz interesgarriagoa dela nik nire buruari egitea barre: «Nik, Ane bezala eta zuri eta europar bezala, nola eraikitzen ditut harremanak arrazializatuekin?». Nik ez dut sentitzen inongo zilegitasunik haiei buruzko txiste bat egiteko, baizik eta, egitekotan, egingo nuke nik, nire pribilegiotik eta nire posizio honetatik nolako harremanak ditudan haiekin.
TELLERIA: Aldi berean, inportantea iruditzen zait kontziente izatea: gauza okerragorik ez dago txiste bat egin eta ez jabetzea baino; «honekin hau eragin dut». Argi daukat txiste batzuk ez ditudala egin nahi, jarrera horiek ez ditudalako hauspotu nahi. Esan nahi dut: nik txiste homofobo on bat gustura botako nuke, bermatuko balitz areto horretan dagoen jendeak jarrera homofoborik ez daukala, ironia hori ulertuko duela, eta hortik ere barre egingo duela, denari buruz barre egin litekeen modura. Orain, panorama dagoen bezala, igual ez dut egingo hori, ze ez gaude prestatuta horretarako. Egoera ideala, esan bezala, izango litzateke jendearekin sintonia hori sentitzea eta: «Badakigu zertaz ari garen, ezta? Denari buruz egingo dugu barre».
LABAKA: Nik denari buruz egingo nuke barre, nik bizi dudanari buruz. Azkenean, nik, praktika heterosexualak dauzkan pertsona moduan, esatea «ironikoki botako dut txiste homofobo bat eta denok barre egingo dugu»... Ja, baina kontuan hartu publikoan badagoela norbait egunero homofobia sistemikoki jasaten duena.
TELLERIA: Berriz bueltatuko naiz planteamendu utopiko horretara, baina zein inportantea den umoregilea horrelako distantzia batekin hartzea. Umorea zerbaiti buruz eginda ere, nik uste dut aitortu beharko litzaiokeela umoregileari umoregile izatearen lizentzia, eta askotan egiten den oker bat zera da: umoregile batek zerbait esatea eta pentsatzea umoregile horrek benetan hori pentsatzen duela.
LABAKA: Horrekin polemika asko egon da bertsotan ere, zenbateraino den pertsona, pertsonaia, bertsolaria... Defendituko badugu umorea egin daitekeela denari buruz eta adierazpen askatasun hori, nik defenditzen dut, gainera, orduan, kritikarako eta analisirako prest egon behar dugula. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202712/antton-telleria-lopetegi.htm | Antton Telleria Lopetegi | Antton Telleria Lopetegi. | Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasita, Gaztea irratian eta ETB1eko Gure Kasa telebista saioan egin zituen plaza publikorako lehen urratsak, eta hortik egin du jauzi stand-up komediaren mundura. Barre librea emankizunean aritu da umorezko bakarrizketak egiten, bertze hainbat umoregilerekin batera, eta Nekatutak ikuskizunarekin dabil orain buru-belarri, Euskal Herriko plazetan. «Zalantza aldarrikatzearen» alde egin du elkarrizketaren akaberan: «Galderei erantzuterakoan, noski, erantzun bat eman beharra daukazu, baina gero askotan jabetzen naiz zein interesgarria den bereziki gaur egun esatea: 'Bueno, hau horrela izatea nahiko nuke, edo ez; ez dakit seguru'. Ez erabat alde batera edo bestera egitea». | ||
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202713/ane-labaka-maioz.htm | Ane Labaka Maioz | Ane Labaka Maioz. | Haurra zela bertsolari gisa hasi zen sorkuntzaren munduan, eta horretan dihardu plazaz plaza, aldi berean bertze hainbat sormen biderekin uztartuta. Txakur Gorria sormen kolektiboko kidea da Malen Amenabar, Mariñe Arbeo eta Nerea Ibarzabalekin batera, eta Beatriz Egizabal umoregilearekin Erradikalak gara eta Erradikalak ginen ikuskizunak ondu ditu. Ikasketak euskal filologiatik abiatu zituen, eta antropologian eta ikasketa feministetan segitu zuen gero: orduan hasi zen bertsolaritza, generoa eta umorea langai hartzen. Aurten kaleratu du ikerketa horren emaitza: Algara mutilatuak, umorearen aho bikotasunaz, feminismotik (Lisipe, 2021). Kezka pertsonal bat du abiapuntu: «Txikitatik entzutea zure lehengusua edo zure klaseko mutil bat zein graziosoa den, zenbat balio duen umorerako; zu ez nabarmentzea, diskretua izatea, barre egitea ahoa estalita...». | ||
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202715/bihar-abiatuko-da-lizarrako-52-antzinako-musikaren-astea.htm | Kultura | Bihar abiatuko da Lizarrako 52. Antzinako Musikaren Astea | Jaialdiak hemeretzi programa eskainiko ditu hilaren 11ra arte, eta Donejakue bidea izango du hizpide. Antzinako musikako talentu berriak erakartzeko proiektu berri bat ere eskainiko du. | Bihar abiatuko da Lizarrako 52. Antzinako Musikaren Astea. Jaialdiak hemeretzi programa eskainiko ditu hilaren 11ra arte, eta Donejakue bidea izango du hizpide. Antzinako musikako talentu berriak erakartzeko proiektu berri bat ere eskainiko du. | Aurtengo Lizarrako (Nafarroa) Antzinako Musikaren Asteak Donejakue bidea izango du protagonista, eta «Donejakue bideak herrialdean utzi dituen eragin artistiko eta musikalak» nabarmentzea izango du xede. Nafarroako Gobernuak eta Baluarte Fundazioak bultzatzen dute egitasmoa, eta bihar abiatuko da 52. aldia, Izarrak bidean lelopean. Hurrengo larunbatera arte, Erdi Arotik Barrokora arteko hainbat garai, estilo eta musika tresna uztartuko dituzten hemeretzi programa eskainiko ditu.
Jarduera gehienak Lizarran egingo dituzte; egoitzen artean egongo dira aurreko urteetan jada kontzertuak hartu zituzten zenbait toki, hala nola Santa Klara komentua, San Migel elizan eta Los Llanos kulturguneko lorategiak; baina baita beste leku berri batzuk ere, hala nola Merced auzoa eta Hilobi Santuaren eliza. Horiez gain, Lizarratik kanpoko toki batzuetara ere zabalduko da egitasmoa: Villatuertako San Migel Arkanjeluaren ermitara, Iratxeko monasteriora eta Eunateko elizara, besteak beste.
Egitaraua bihar zabalduko da, 17:00etan. Ordu horretan, Iruñeko Katedraleko kanpai joleek Lizarrako kanpai guztiak joko dituzte, jaialdia inauguratzeko. Une horretatik aurrera eskainiko dituzten kontzertu nagusien artean, lehenengoa Maite Beaumont & Al Ayre Español taldearena izango da, bihar bertan, arratsaldeko 19:00etan, Lizarrako San Migel elizan.
Gainerako kontzertu nagusiak honako hauek izango dira: igandean Artefactum taldeak joko du; astelehenean Maria Cristina Kiehr & Ariel Abramovich; eta asteartean Opera Omnia; hiru horiek leku eta ordu berean, 19:00etan San Migel elizan. Asteazkenean, Jose Hernandez Pastorren txanda helduko da: 21:00etan joko du, Eunateko Santa Maria elizan. Ostiralean, hilak 10, Enrike Solinisek joko du, 17:00etan Santa Klara elizan, eta Conductus Ensemblek, 19:00etan San Migel elizan. Azkenik, larunbatean, hilak 11, La Regalada taldeak kontzertua emango du, 17:00etan San Migel elizan, eta bi ordu geroago, Nafarroako Orkestra Sinfonikoak itxiko du jaialdia, Los Llanos kulturguneko lorategietan.
Proposamen bereziak
Programazio orokorraren osagarri gisa, aurten jaialdiak Donejakue bidearekin lotutako zenbait proposamen berri eskainiko ditu. Hasteko, igandean, Bidean izeneko jarduera egingo dute, eta hiru talde berrik kontzertuak eskainiko dituzte: El Parnasillok, Ensemble Allettamentok eta Anacroniak.
Bestalde, hilaren 8ko gauean, izarrekin lotutako proposamen bat eskainiko dute: Javier Armentia Iruñeko Planetarioko zuzendariak eta Joaquin Sevilla fisikariak zeruari buruzko azalpenak emango dituzte, 22:00etatik aurrera, Eunateko Santa Mariaren inguruan. Haien hitzekin batera, Edurne Aizpunen harparen hotsa entzungo da.
Beste berrikuntza bat SMADE Belaunaldia izeneko proiektua da, «Europan antzinako musikan sortzen ari diren talentuak erakartzea» helburu duena. Hala, jaialdiak zenbait artista gazte gonbidatu ditu, euren lana erakuts dezaten, eta ikus-entzuleekin zein sektore profesionalarekin harremanetan jar daitezen. Aukeratutako taldeak dira Brezza Ensemble, Duo Montserrat Isanta & Jon Wasserman, Preterito Imperfecto, Hispana Lyrica eta Duo Sempiterno. Hilaren 7an eta 8an taularatuko dira, astearte eta asteazkenean, Lizarrako Fray Diego kultur etxean. Azken emanaldi bat ere eskainiko dute, San Migel elizan, ostegunean.
Egitasmo hori Lizarrako Udalaren babesarekin antolatu dute, eta udalak 3.000, 2.000 eta 1.000 euroko laguntzak emango dizkie parte hartzaileen artean aukeratutako taldeei; sari horiekin batera, ikus-entzuleek talde bat aukeratuko dute, eta 2022ko jaialdian parte hartzeko gonbidapena jasoko du.
Jaialdirako sarrerak Baluarte Fundazioaren webgunean edota leihatiletan bertan eros daitezke, baita kontzertuetako egoitzetan ere, kontzertuak hasi baino ordubete lehenagotik. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202716/igor-gonzalez-solaren-heriotzaren-urteurrenean.htm | Iritzia | Igor Gonzalez Solaren heriotzaren urteurrenean | Igor Gonzalez Solaren heriotzaren urteurrenean. | Urtebete. Irailaren 4an, 365 egun Igor Gonzalez Sola Donostiako Martuteneko espetxeko ziega batean hilda agertu zela. Berriz min hau. Espainiar ankerkeriaren biktima bat gehiago, espetxe politika basati baten bitartez eraila. Nola ez zaitugu ba oroituko? Nola ez dugu ba zure heriotza salatuko?
2004ko udazkenean Bilboko auzo gehienak kolpatu zituen sarekada gogor bat burutu zuen Guardia Zibilak, tortura basatiak tarteko. Igorrek alde egitea lortu zuen, baina 2005eko martxoan Polizia Espainolak burututako operazio batean, Donostiako Antigua auzoko pisu batean atxilotu zuten beste bi lagunekin batera. Bortizki torturatua izan zen. Tortura haien ondorioz brote psikologiko latza izan zuen, besteak beste.
15 urtez espetxearen eta bere testuinguru osoaren gogortasunari, diagnostikatutako gaixotasun mentala gehitu zitzaion. 2009an bere burua zauritu zuen, baina Espainiar Estatuak espetxetik kaleratzeko aldarriari muzin egin zion; mendekuaren praktika basatia. Gerora ere saiatu zen bere burua hiltzen, eta hala ere estatuak oraindik ere giltzapean mantendu zuen.
Aita izan zen espetxean zela eta bere semearen ongizatea izan zen bere iparra harrezkero. Umea eta berarekin harremantzeko grina ziren kartzelaldiaren gogortasuna arintzeko xedea. Semea ikusi gabe hilabeteak zeramatzan eta horrek sortarazi zion mina deskriba ezina da.
Igor 2020ko irailaren 4an hilda agertu zen bere ziegan. Ordurako kalean behar zuen jada. Espetxe politika kriminalak erail zuela ez dugu inoiz ahaztuko. Estatuak Igorren askatasunerako eskubideari uko egin eta egoera tamalgarri horretara bultzatu zuen. Hiru hilabete geratzen zitzaizkion espetxetik 3.graduan ateratzen hasteko.
Preso bat bortizki hiltzeak kartzela-sistemaren porrota dakar, eta horixe salatu behar izan du herri honek zoritxarrez hamarkada luzeetan. Kartzela ezin da pertsonen biltegi bat izan, non pilatuta bizi diren kondena amaitu arte.
Igorrek beste preso askoren kasuan bezala, sistema anker baten ondorioz bizia galdu zuen, aparteko baldintzetan bere espetxe zigorrari aurre egitearen ondorioz, salbuespen legediaren ondorioz. Horrek gogoeta eginarazi behar die erakunde eta alderdi guztiei.
Halaber, osasun mentala tabu bezala bizi dugun garaiotan, elkar zaintzari erreparatu eta presoen bizitzan familia, lagun eta ingurune afektibo gertuko bat izateak duen garrantziaz hausnarketa bat egiteko baliatu beharko genuke.
Igorrek, eskubide urraketa ugari jasateaz gain, kondenaren 3/4 beteta zituen, eta ohiko legedia aplikatu izan balitzaio, gaur egun aske egongo litzateke, bizirik, bere auzoan, gure artean.
Ez gara aspertuko etxean nahi ditugula eta, batez ere, bizirik nahi ditugula errepikatzeaz. Salbuespen-legeak heriotza dakar eta guztion ardura da politika hau betiko bertan behera lagatzea.
Hemendik aste batzuetara espetxe eskumenen transferentzia jasoko du Eusko Jaurlaritzak eta presorik gabeko herri batean amesten dugunok aukera ezin hobea dugu antolatu eta kalera irteteko! Espetxea, espetxea da Puerton zein Basaurin eta ez dugu onartuko euskal instituzioek espetxe sistema honekin jarraitzea. Krudelkeria honekin bukatu behar da hemen eta orain!
Guretzako ezinbestekoa da Igor gogoratzea. Eta ezinbestean gaur ere, espetxe politika kriminal honen ondorioz hildako 20 euskal presoak edo sakabanaketak eraildako 16 senide eta lagunak ezin ditugu ahaztu! Familia hauen minek errespetu osoa merezi dute eta Igor espetxean hildako azkena izan dadila exijitu behar diegu instituzioei. Denak kalean, etxean izan arte borrokan jarraitzeko garrasi egiteko unea da! Denon artean bultzatzeko unea iritsi da, etxeratzeko garaia. | |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202717/nire-atzetik-mesedez.htm | Mundua | ‘Nire atzetik, mesedez’ | Anbizio pertsonalek eta alderdien logikek ezinezko bilakatzen dute Frantziako ezkerraren batasuna datorren urteko hauteskundeetarako, hori duen arren bizirik jarraitzeko aukeretako bat, bakarra ez esatearren. Melenchonez gain, PS, ekologistak eta komunistak ere aurkeztuko dira. | ‘Nire atzetik, mesedez’. Anbizio pertsonalek eta alderdien logikek ezinezko bilakatzen dute Frantziako ezkerraren batasuna datorren urteko hauteskundeetarako, hori duen arren bizirik jarraitzeko aukeretako bat, bakarra ez esatearren. Melenchonez gain, PS, ekologistak eta komunistak ere aurkeztuko dira. | Ezkerraren hautagaitza bateratuaren alde daude LFI Frantzia Intsumisoaren jarraitzaileen %81; PS Alderdi Sozialistarenaren %78; eta EELV Europa Ekologia-Berdeak-enaren %67. Eta, halere, presidentetzarako bozak geroz eta gertuago, indar politiko horien batasuna orduan eta urrutiago. Frantziako ezkerra? Ezkerrak? «Ezker adiskideezinak», Manuel Valls lehen ministro ohiak adierazi zuen modura? Definizioa edozein dela ere, espektro politiko horrek berriz ere presidentetzarako bozen bigarren itzulian egon nahi du, baina hori nola lortu, horretan du(te) eztabaida. Emmanuel Macron-Marine Le Pen duopolioa errepikatzeko mehatxuaren aurrean, PS, LFI, EELV, PCF Frantziako Alderdi Komunista eta ezkerreko beste hainbat alderdi eta mugimendu politiko jakitun daude haien arteko aliantza bat ezinbestekoa dela datorren urteko apirileko lehian bizirik jarraitzeko. Abiapuntua, ordea, ez da egokia izan: 2017ko erabakiak ez dira errepikatu, PCFk oraingoan bere presidentegaia aurkeztea erabaki baitu —2007tik lehen aldiz—, LFIko Jean-Luc Melenchon babestu beharrean: Fabien Roussel da hautagaia, komunisten idazkari nazionala. Eta badirudi gauza bera gertatuko dela PSren eta EELVren artean, ekologistek sozialisten hautagaia ez babestea erabaki baitute, duela lau urteko bozetan Benoit Hamonen alde egin zuten modura. Aurten berdeek indartsuago ikusten baitute beren burua, urteotan izandako arrakasta elektoralengatik, bi alderdi horien arteko lehia eta eztabaida horretan baita: egun nor dagoen noren gainetik, nor den indartsuagoa. V. Errepublika indarrean sartu zenetik, soilik hiru legealditan agindu du ezkerrak, eta beti PSren hautagaiek: François Mitterandek (1981-1995) eta François Hollandek (2012-2017); alegia, 63 urteko epean soilik hemeretzitan izan dela boterean. Atzerago joanda, Fronte Popularra koalizioak gobernatu zuen, 1936tik 1938ra, III. Errepublikan.
Jean-Luc Melenchon hirugarrenez aurkeztuko da. IAN LANGSDON / EFE
Egungo egoerara itzulita, ezkerreko indar politikoen panorama ez da batere baikorra, ez baitirudi agintera iristeko moduan daudenik. Horien artean ez dago alderdi indartsurik, hegemonikorik, eta horrek eztabaida handiak sortu ditu eskaintza elektoralaren eta estrategiaren inguruan; geroz eta argiago geratzen ari baita batasunak dirudiela 2022an arrakasta izateko bide bakarretako bat, bakarra ez esatearren. Badira konbergentziak, baina anbizio pertsonalek eta alderdien logikek batzuen eta besteen nahia zapuztu dezaketelakoan dira militanteak. Horren erakusle, Yannick Jadot ekologistak auziaz eztabaidatzeko iragan apirilean eta maiatzean deituriko bilkurak: PS, LFI, EELV, Generations mugimendua, PCF, Place Publique eta PRG Ezkerreko Alderdi Erradikala izan ziren, eta argazki esanguratsua utzi zuten. Harrez geroztik, ezer ez: batasunerako saiakerek marketinetik gehiago izan dute egiazko dinamika batetik baino. Bilkura horretan parte hartu ez zuena Melenchon izan zen, iaztik presidentetzarako bozetarako hautagai dena. 2022rako batasunaz aritzean —printzipioz azken bozak izango ditu—, haren inguruan egin behar dela argudiatzen du, ezkertiarren artean babesik handiena lortu zuen hautagaia izan zelako 2017ko lehen itzulian: 7,06 milioi boto (%19,58); Hamonek, esaterako, 2,2 milioi bildu zituen (%6,36). Biak elkartuta 9,26 milioi lirateke, nahikoak bigarren itzulira pasatzeko —ezkerreko alderdi txikiagoen babesa kontuan hartu gabe—, Macronek 8,6 milioi jaso baitzituen. Horren aurrean, PSren eta EELVren erantzuna zailtasunik gabekoa da: Melenchonek soilik presidentetzarako bozetan jasotzen duela babes handia, eta, beraz, sustrai lokalak falta zaizkiola, ezinbestekoak Frantzia gidatzeko. Hala, sozialistek eta ekologistek herriko, departamenduetako, eskualdeetako eta Europako Parlamenturako bozetan hura baino arrakasta handiagoa izan dutenez, argudiatu dute haietako baten atzean lerrokatu beharko liratekeela gainontzeko ezkertiarrak. Primarioak Jarrera horren erakusle PSren lehen idazkari Olivier Faure da, zeinak eboluzio bat izan baituen ezkerraren batasunaren auziaz aritzerakoan. Hiru urtez «hautagai baten inguruan biltzearen» alde agertu ostean, orain honako hau defendatzen du, Le Monde egunkariari iragan astean azaldu zionez: «Duela hiru urte, intsumisoak ziren ezkerreko indar nagusia; duela bi, ekologistak. Egun, zalantzarik gabe, sozialistak dira sarerik handiena dutenak. Bakarrak izan dira auzapezak, eskualdeko presidenteak eta departamenduetakoak aukeratzea eta berriz aukeratzea lortu dutenak».
Anne Hidalgo PSren presidentegaia izateko faboritoa. JOEL SAGET / EFE
Aldaketa ez da horretan geratu, PSk hilaren 17an eta 18an egingo duen kongresurako moldaketa proposamen bat baitu alderdiaren lehen idazkariak: 2011n eta 2016an ez bezala, oraingoan primarioak itxiak izatea, soilik sozialisten militanteentzat. Eta mozio horrek ere balizko presidentegai bat aipatzen du, Fauren gustukoena, eta barne prozesu hori irabazteko aukera handiak dituena, aurkeztea erabakiko balu; Anne Hidalgo da, 2014tik Parisko auzapeza. PSren lehen idazkariak, gainera, kargu horretan jarraitzeko asmoa du, eta kongresuko berrespena Hidalgo babestearekin lotu lezake. Zehaztapen bat, halere: Faurek begi onez ikusten du, 2017an bezala, EELVrekin hautagaitza bateratu bat aurkeztea, betiere presidentegai hori Hidalgo baldin bada. Ekologistak, baina, beren primarioetan daude sartuta, eta nahiko azkar egingo dute bozketa; lehen itzulia hilaren 16-19 artean, eta bigarrena, 25-28 bitartean.
Delphine Batho diputatua, Jean-Marc Governatori enpresaria, Jadot eurodiputatua —duela lau urteko hautagaia, Hamon babestea erabaki zuten arte—, Eric Piolle Grenobleko auzapeza eta Sandrine Rousseau ekonomialaria dira barne lehia horretan parte hartuko dutenak. Datorren urtean bai, 2022an «irabazteko» aurkeztuko dira presidentetzarako bozetara, Julien Bayou EELVren idazkari nazionalak hilabeteotan hainbatetan defendatu duen modura, uste baitute klima larrialdiak eragiten duen kezkak nahikoa boto emaile erakarriko dituela beren hautagaitzara. Ekologistek, gainera, begi bat Alemaniako bozetan izango dute jarria, hango berdeak emaitzak hobetu eta koalizio gobernu batean sartzeko moduan izango baitira; gauza bera sozialistek, Europako herrialde garrantzitsueneko agintea lortzekotan direlakoan. Hango dinamikek, hortaz, eragina izango dute batzuen eta besteen argudioetan, eta programek herritarrei begira izango duten zilegitasunean.
Yannick Jadot ekologisten primarioetan lehiatuko da. IAN LANGSDON / EFE
Auzi horretaz, Ifop eta Ipsos etxeen azken inkestek agerian utzi dute desberdintasun gutxi daudela PSren, EELVren eta Generations mugimenduaren oinarri elektoralen artean; eta, printzipioz, ez legoke arazo handirik hiru horiek defendatu beharreko neurrien inguruan ados jar daitezen, jakitun baitaude eztabaida presidentegaiaren ingurukoa izango dela. Melenchon eta PCF Aldiz, horiek eta Melenchon eta komunistak elkartzea litzateke erronka, desberdintasunak handiagoak baitira horien guztien artean —auzi ekonomikoetan eta Europako Batasunari buruzkoetan, esaterako—. LFIren buruzagiak, ordea, badu arazo bat, 2017an emaitzarik onena lortu zuen arren: boto emaileen artean arbuio handia eragiten duela, bai ezkertiarren artean, baita lerro ideologikoan eskuinerago daudenen artean ere; eta horien babesa lortzea ezinbestekoa da, batez ere bigarren itzuliari begira. Halere, Melenchoni ez zaio arrotza errealitate hori, 2012an eta 2017an egoera berei egin behar izan baitzien aurre. Gora egitea lortu zuen, 3,9 milioitik 7,06 milioi botoraino —620.000 falta izan zitzaizkion bigarren itzulirako sailkatzeko—, berez haren jarraitzaileak ez direnen botoak jaso baitzituen. Ia bikoiztu egin zuen haren aldeko babesa duela lau urte.
Fabien Roussel komunisten presidentegaia. ETIENNE LAURENT / EFE
2022rako, LFIren buruzagia abstentzionistak konbentzitzea jarri du helburu, baita bere mugimendutik haragokoak ere, eta horretarako Batasun Popularra nahi du —kanpainako leloa da—, Etorkizuna Komunean programaren inguruan. Aurkari bat izango du xede horretan, komunisten hautagai Rousselek ere adierazi baitu botoa eman ez dutenen bila joango dela, ezkerreko beste alderdiei babesik ez kentzeko. Hala, 2017ak utzitako paisaia errepikatzear dago Frantziako ezkerrean, bi polo egituratuko baitira: bata, PSk eta EELVk osatua, eta bigarrena, Melenchonen eta PCFren ingurukoa. Azkenean lau hautagai izango dira, hiru, bi ala bat? Ez da ahaztu behar indar txikiagoen pisua ere, Alderdi Antikapitalista Berriko Philippe Poutou eta Langileen Borrokako Nathalie Arthaud ere berriz aurkeztuko baitira, beste batzuen artean.
Datorren apirilean egitekoak diren presidentetzarako bozetarako zazpi hilabete falta diren honetan, ezkerrak batasuna du garaipenerako aukera bakarrenetako bat, baina ezinezkoa, kimera bat dirudi egun helburu hori lortzeak. Sakoneko arazoak baitaude horren inguruan, eta zer esanik ez egutegiaz. Bien bitartean, herritar talde batek Primario Popularrak prozesua abiatu du, alderdiei eta hautagaiei begirakoa. Helburua argia da, dagoeneko 178 hautetsiren babesa jaso duena: ezkerrak presidentegai bakarra aurkeztu dezala, azaroan egindako barne bozketa baten bitartez. Agian horien presioak lortuko du ezinezkoa dirudiena; hori egin ezean, ezkerra, 2002an eta 2017an gertatu bezala, bigarren itzulitik kanpo geratuko da. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202718/etbk-kalea-plato-bihurtu-nahi-du-aurten.htm | Bizigiro | ETBk kalea plato bihurtu nahi du aurten | ETB1ek Zurekin bat lehiaketa estreinatuko du hilaren 20an; Ainhoa Etxebarria izango da aurkezlea. Xabier Madariagak Abiapuntua aurkeztuko du, gazteen errealitateak erakusteko asmoz. Leire Palaciosek Munduko plazan saioa gidatuko du datorren ostegunetik aurrera. | ETBk kalea plato bihurtu nahi du aurten. ETB1ek Zurekin bat lehiaketa estreinatuko du hilaren 20an; Ainhoa Etxebarria izango da aurkezlea. Xabier Madariagak Abiapuntua aurkeztuko du, gazteen errealitateak erakusteko asmoz. Leire Palaciosek Munduko plazan saioa gidatuko du datorren ostegunetik aurrera. | Gasteizko FesTVal jaialdiaren barne, denboraldi berria aurkeztu du gaur goizean ETBk. Unai Iparragirre ETBko zuzendariak honela esan du: "ETB gizartearen isla izatea nahi dugu; modernoa, solidarioa, aurrerakoia eta lehiakorra izatea, eta euskal gizarteari bide horretan aurrera egiten laguntzea". Eta zera gaineratu du: "Mundura irekita dagoen telebista bat nahi dugu, euskararen erabilera sustatuko duena, edukietan aniztasun soziala islatuko duena, eta kalitatezko informazioa eta entretenimendua eskainiko duena, euskal gizartean sustraituz".
Publiko gaztea eta familiarra erakartzea eta berrikuntza bultzatzea dira ETBren helburuetako batzuk, zuzendariak nabarmendu duenez. Testuinguru horretan kokatzen dira ETB1ek estreinatuko dituen berrikuntza batzuk. Alde batetik, astelehenetik ostegunera Ainhoa Etxebarriak Zurekin bat lehiaketa aurkeztuko du hilaren 20tik aurrera: lau kideko bi taldek euren ametsa betetzeko borrokatuko dira, galdera-erantzunen formatuarekin. Bestetik, Xabier Madariaga kazetariak Abiapuntua saio berria gidatuko du urritik aurrera: aurreiritzien aurrean herritarrek begiak zabaltzea nahiko luke saioak. Astero, gazte talde batek errealitate desberdinak biziko ditu esperimentu sozial batean parte hartuz; horretarako, atal bakoitzean gai bat jorratuko dute: gaitasun intelektual murriztua, zahartzaroa, arrazakeria eta ingurumena, esaterako.
ETB1eko programazioko beste berrikuntza bat Piztu telebista saioa izango da. Urrian hasita, Googlebox izeneko nazioarteko formatua egokituko dute euskaraz; familia eta bizikide ezberdinek telebista nola ikusten duten erakutsiko dute programan. Astero, zortzi etxetan sartuko dira, eta bakoitzak telebista nola ikusten duen erakutsiko dute. Guztiek tarte bera ikusiko dute, eta egiten dituzten iruzkinak, erreakzioak eta eztabaidak bilduko ditu Piztu telebista-k.
Hilaren 9an, Munduko plazan estreinatuko du ETB1ek. Leire Palacios kazetaria (BERRIAko telebista kritikaria izan zen zenbai urtez) munduko sei hiritan ibili da: Mexiko hirian, Varsovian, Lisboan, Istanbulen, Atenasen eta Zurichen (Suitza). Hiria eta bertoko eguneroko bizimodua ezagutaraziko du Ane Rotaetxek zuzendutako programa berriak.
Lehen denboraldiaren arrakastaren ostean, Baserria saioa eskaintza bikoitzarekin itzuliko da ETB1eko programaziora, hilaren 19an. Igande gauetan reality-aren atal bat eskainiko da, eta astearteetan eztabaida izango dute zuzenean, igandean gertatutakoa aztertzeko. Asteazkenean egin zuten bigarren denboraldiaren aurkezpena, Gasteizen
Herri Txiki, Infernu Handi saioak berritasun garrantzitsu bat izango du denboraldi honetan: Zuhaitz Gurrutxagak eta Mikel Pagadik aurkezten duten saioak igandetik asteazkenera aldatuko du emanaldiaren eguna, eta Euskal Herriko eta bertako geografian barrena ibiliko da herritarren istorio berezienekin. Hilaren 15ean hasiko dute denboraldia.
Baina, berrikuntzez gain, Biba Zuek! eguneroko magazinak programazioaren puntu garrantzitsua izango da aurrerantzean ere. 450 testigantza eta 200 elkarrizketa baino gehiagorekin, Biba Zuek! saioak tarte bat egin du ETB1eko programazioan. Maddalen Arzallus eta Xabier Sukia joan den denboraldian irekitako bideari jarraitzeko prest itzuliko dira: kulturari, kirolari, baserri munduari eta euskal gizartearen beste errealitate batzuei buruzko leihoa izatea. Aurretik, Ahoz Aho magazinean, Ilaski Serranok Euskal Herriko sortzaile, dibulgatzaile eta analista nabarmenenak izango ditu egunero.
Bikia Norvegiako telesaila ETB1en
Astelehenean, irailaren 6an, Kristofer Hivyu aktorea protagonista duen Bikia (Twin, 2019) telesail norvegiarra estreinatuko du ETB1ek. Telesaila bizitza erabat ezberdinak dituzten bi anaia bikiri buruzkoa da. Eztabaida gogor batean, bietako bat istripuz hilko da, eta besteak haren nortasuna ordezkatuko du.
Udazkenean itzuliko dira ETB1eko programaziora Artefaktua literatura saioa, Yolanda Mendiolarekin, eta Hitzetik hortzera saioa, Eider Perezek aurkeztuta. ETB1ek eta ETB2k EITB Kultura (sorkuntzaren munduari eskainitako tartea) eta Teknopolis (zientzia eta teknologiari buruzko saioa) izango ditu berriro programazioan. Ez Da Posible! saioak ETBko artxiboan arakatzen jarraituko du, egunero 15 minutuko pilula batekin eta astero ordubeteko bilduma batekin. Iaz programazioan eskaini zituzten sukaldaritza saioek ere jarraituko dute: Joseba Argiñano Sukalerrian eta Txoriene.
ETBk, gainera, bere hondar alea jarri nahi du gaur egungo gizarteari gehien axola zaizkion arrazoi sozialen aurrean, telebista ekitaldi bereziekin. Hala, ETB1ek #Martyhilda thrillerra (Txekiar Errepublikan ekoitzia da) estreinatuko du azaroan, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Segurtasun sailekin elkarlanean. Drama horren gai nagusia jazarpen zibernetikoa eta haren ondorioak dira, eta benetako gertaeretan inspiratuta dago. Ekinaldi horren bidez, telesailean garatzen diren gaiak landu nahi dtuzte Euskal Herriko ikasgeletan.
ETB2n, Anne Igartiburu eta Angels Barcelo
Hilaren 13tik aurrera, ETB2 katean Ane Ibarzabalek eta Aitor Albizuak Nos Echamos a la Calle saio berria aurkeztuko dute. Gonbidatuak, Euskal Herriko txokoak, adituak, entretenimendua eta umorea izango ditu osagai. Lehen orduan, Euskal Herriko hainbat leku ezagutaraziko ditu saioak. Ondoren, saioaren ikus-entzuleek jarriko die ahotsa albisteei. Azken zatia El punto verde izango da, klima aldaketari eta haren ondorioei buruzkoa, baita naturarekin zerikusia duen guztiari buruzkoa ere.
Duelo en las Alturas saio berria hilaren 15ean iritsiko da ETB2ra, Anne Igartiburu aurkezlearen eskutik, Euskal Herriko arkitekturan zehar bidaia bat proposatuko du. Upeltegiak, hotelak, gazteluak, eraikin erlijiosoak, plazak... azalduko dira programan. Duelo en las Alturas saioak horietako hiru monumentu ezagutaraziko ditu atal bakoitzean, eta inoiz ez bezala erakutsiko ditu, haien edertasunean eta berezitasunetan murgilduz.
Azaroan Falsos mitos saioa estreinatuko du gaztelaniazko kateak, Iñaki Andradas kazetarien eskutik. Elikaduraren, nutrizioaren eta ariketa fisikoaren inguruko zalantzak argitzen saiatuko dira. Urrian, Juego de Cartas itzuliko da bosgarren denboraldiarekin. Ibilbide berri honetan Javi Sierrak Euskal Herriko eta kanpoko hainbat herri bisitatuko ditu.
Esto No Es normal lehiaketaren denboraldi berria nobedade eta aurpegi berri batekin dator: Nerea Aliasek aurkeztuko du aurrerantzean. Igor Siguerorekin batera.
Larrialdi klimatikoari eskainitako programazio bereziaren eta Glasgowko klimari buruzko hitzaldiari egingo zaion jarraipenaren barruan, azaroan, ETB2n eta eitb.eus-en, Angels Barcelo kazetari kataluniarrak aurkeztutako El Cambio saio sorta estreinatuko dute. Bertan, klima aldaketari helduko diote, eta hamarkada batzuk barru Euskal Autonomia Erkidegoa nolakoa izan litekeen ikusiko dute ikus-entzuleek. Izan ere, klima aldaketak eguneroko bizitzaren alor guztietan eragin dezake: ekonomian, teknologian, bizitza-luzeeran, osasunean, elikaduran eta baliabideetan.
3 Ene Kantak eta marrazki bizidun berriak, ETB3n
Lagun berriak izango dituzte ETB3ko 3 Ene Kantak saioaren denboraldi berrian: Argi pertsonaia eta Antxus maskota batuko zaizkie aurten. Horrez gain, ETB3ko eskaintzaren barruan, hainbat marrazki bizidun estreinatuko dituzte datozen hilabeteetan. Besteak beste, Spirit, Danger Mouse, % 100 Otso – Ilargi-harriaren kondaira marrazkiak, eta Pan Tau fikziozko telesaila. Saioko eduki guztiak 3 klubaren webgunean, aplikazioan eta HbbTVan izango dira eskuragai, telebistan eskaini bezain laster.
Albistegietan aldaketa gutxi
EITBko albistegiek astelehenean hasiko dute denboraldia. Arantza Ruiz EITB Mediako albistegietako zuzendariak zera iragarri du: "Irratietako eta telebistako albistegiak kalean izango dira, inoiz baino gehiago. Hala, Euskadi Irratiaren, Radio Euskadiren eta Radio Vitoriaren programazio berrian herritarrak izango dira protagonista. Eta konpromiso horri denboran eutsiko diogu, gure albistegi eta magazin nagusiak estudioetatik ateratzeaz gain, telebistako platoak ere aterako ditugulako"
ETBko albistegien taldean, ETB1eko Egun on Euskadi saioan Nerea Reparaz arituko da, Iban Garaterekin batera. Asteburuetako Teleberri-n, Xabier Garcia Ramsden eta Estibaliz Ruiz de Azua Radio Euskadira joan ostean, Xabier Ormazabalek aurkeztuko ditu aurten ETB2ko asteburuko albistegiak.
Euskadi irratiak eskaintza berezia egingo du datozen egunetan: datorren astean, Iñaki Guridik gidatutako Faktoria saioko lantaldea Zaballako espetxean (Araba) sartuko da azken aldiz, Euskal Autonomia Erkidegoari Madriletik espetxeen transferentzia egin baino lehen. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202719/juan-mari-jauregi-hil-da-1313-sumarioko-auzipetuetako-bat.htm | Politika | Juan Mari Jauregi hil da, 13/13 sumarioko auzipetuetako bat | Uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalean abiatutako auzi saioetara joateaz salbuetsi zuten, bere osasun egoeragatik. Torturak salatu zituen 2010eko apirileko atxiloketaren ondotik. | Juan Mari Jauregi hil da, 13/13 sumarioko auzipetuetako bat. Uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalean abiatutako auzi saioetara joateaz salbuetsi zuten, bere osasun egoeragatik. Torturak salatu zituen 2010eko apirileko atxiloketaren ondotik. | Sortuk jakinarazi duenez, Juan Mari Jauregi militante independentista zendu da. 13/13 sumarioan auzipetua zeuden zortzi euskal herritarretako bat zen. Uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalean hasi zen epaiketara joateaz salbuetsi zuten, haren osasun egoera zela eta. Torturak salatu zituen 2010eko apirilean atxilotu zutenean —atxiloketa horien ondorio da 13/13 sumarioa—. LABeko militante erretiratua zen orduan.
Sortuk eta 13/13ko gainerako auzipetuek «besarkada goxo eta sentikorra» eta elkartasuna adierazi diete Jauregiren senide eta hurbilekoei. 13/13ko auzipetuek adierazi dute «bereziki gogorra» egiten zaiela Jauregi agurtzea, «jakitun» daudelako «2010eko atxiloketak eta haren ondorengo ibilbide luzeak» haiengan guztiengan izaten ari diren eraginaz: «Guk bezalaxe, estatuen bortizkeria pairatu dugun euskal herritar guztiok dakigu zein sakona den eragiten digun zauria». 13/13ko auzipetuentzat «elkartasun, konpromiso eta duintasun eredu» da Jauregi, «bere bizitza osoan eta azken hatsera arte gure ondoan izan dugulako, bai gure sumarioaren atzean dauden estatu interesak salatzeko, nola presoei bere elkartasuna eta maitasuna adierazteko edo Euskal Herriaren aitortza aldarrikatzeko»..
Sortuk ere salatu du Jauregik «konponbide demokratikoaren alde apustu egiteagatik» pairatu behar izan zuen «infernua»: «Atxilotzean oso modu basatian torturatu zuen Guardia Zibilak Juan Mari, erabateko inpunitatez, bere lekukotzak erakutsi zuen moduan». Ezker abertzaleak gogoratu du 13/13 auzian epaitzen ari diren euskal herritarrak garai hartan «lanean» ari zirela EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboa «agertoki berrira egokitzeko, presoak agertoki hartan eragile aktibo izan zitezen». Sorturen hitzetan, «estatuaren biolentziaren biktima» da Jauregi: «Torturak osasunari kalte egin ez ezik, sumarioa hamarkada batez luzatzeak oinazea areagotu baino ez zion egin».
Hilaren 12an, manifestazioa
Sortuk iragarri duenez, 13/13 makroepaiketaren aurka manifestazioa eginen dute irailaren 12an. 13:30ean abiatuko da, Donostiako Bulebarretik: «Bakea eta irtenbide demokratiko bat bilatu duten militante politikoen aurkako epaiketa politikoek behingoz amaitu behar dute. Oraindik indarrean den biolentziak, estatuaren biolentziak, amaitu egin behar du. Bada garaia».
«Biluztu egin ninduten»
66 urte zituen Jauregik 2010ean atxilotu zutenean, eta arritmia zeukan. Halaxe salatu zuen aske utzi ondotik Jose Luis Gallastegi eta Joxe Domingo Aizpuruarekin 2010eko ekainean egindako agerraldian: «Nire eritasunaz ohartu zirenean, esan zidaten han gelditzen banintzen, hiltzen banintzen, ez zela ezer gertatuko. [Jon] Anzarena bezala izango zela. Esan zidaten han ez nuela inolako eskubiderik, ni etsaia nintzela eta etsaia suntsitu egin beharra zegoela». Kontatu zuenez, Madrilera iritsi orduko begiak estali zizkioten, eta hotza pasatu zuen lehen galdeketan. «Biluztu egin ninduten. Zutik egon nintzen denbora guztian. Dardaraz hasi zitzaizkidan hankak, hotzaren, beldurraren eta nekearen ondorioz. Erortzear egon nintzen». Egoera horretan galdera eta mehatxuak etengabeak izan zirela salatu zuen. Bigarren egunean, berriz, beroa pasarazi zioten. «Itomena nuen. Berokia guztiz lotuta, begiak estalita eta begien estalkien gainetik beste kaputxa edo trapuren bat jarri zidaten». Beste norbaiten oihuak entzuten zituela azaldu zuen: oihuak, kolpeak, garrasiak, irainak... Haren alaba erditzear zegoen, eta hura atxilotuko zuten mehatxua ere egin zioten: «Nire emaztearen eta alabaren aurkako mehatxuak etengabeak ziren». |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202721/tubacexeko-batzordeak-enplegu-bermea-eskatu-dio-enpresari-2024ra-arte.htm | Ekonomia | Tubacexeko batzordeak enplegu bermea eskatu dio enpresari 2024ra arte | Aldi baterako erregulazioa erretiro aurreratu gehiagorekin laguntzeko eskatu dio. Lan itunak jasotako enplegu sorrerari uko egiteko prest da | Tubacexeko batzordeak enplegu bermea eskatu dio enpresari 2024ra arte. Aldi baterako erregulazioa erretiro aurreratu gehiagorekin laguntzeko eskatu dio. Lan itunak jasotako enplegu sorrerari uko egiteko prest da | Tubacexeko lan gatazka marrazten ari den labirintoan beste urrats bat egin du auziak, enpresak urte amaiera arte indarrean jarri nahi duen aldi baterako erregulazioaren negoziazioa dela eta. ABEE hori irailaren 11n hasiko litzateke, eta kaleratu asmo dituen 129 langileak erregulazioan sartzea erabaki du Arabako konpainia hodi egileak. Erregulazioa negoziatzeko bileran, langile batzordeak garbi utzi du neurri traumatikoak marra gorria direla oraindik, eta eskatu dio enpresari aurretiazko erretiroekin eta borondatezko bajekin laguntzeko erregulazioa; halaber, enplegu bermea eskatu du batzordeak, behintzat 2024. urtera arte, eta trukean lan hitzarmenean jasotako enplegu sorrerari uko egin lioke.
Alegia, COVIDari lotutako aldi baterako erregulazioaren negoziazioa baliatzen ari da batzordea kaleratzeen gatazka bideratzeko. «Lantalde osoari enplegu berme bat emango dion soluzio bat bilatzen saiatzen ari gara», esan du batzordeak. Aldi baterako erregulazioa adostearekin batera jatorrizko auzia konpon daitekeela uste dute langileen ordezkariek. Laudio eta Amurrioko fabriketan 129 langile kaleratu eta aurrez erretiratu zituen enpresak, baina justiziak berriro lantaldean sartzera behartu zuen.
Orain, lan itunean jasotako enplegu berriaren sorrerari uko egingo lioke batzordeak; hori da enpresari eskaintzen ari zaizkion osagai sendoetako bat, trukean kaleratzeak egin ez daitezen. Lantaldea erretiro aurreratuekin eta borondatezko bajekin—pizgarrien laguntzaz— murritz daitekeela uste dute beharginen ordezkariek, eta horrela eskatu diote zuzendaritzari. Bien bitartean enplegua ez azpikontratatzeko konpromisoa ere eskatu diote enpresari.
Eta helegitea, zer?
Langile batzordearen erronka handienetakoa baita zuzendaritzak uko egitea EAEko Justizia Auzitegi Gorenaren epaiari jarritako helegiteari. Kaleratzeak baliogabetu zituen ebazpenaren aurkako helegite hori Damoclesen ezpata moduko bat da berriro lantaldean hartu behar izan zituzten 129 langileentzat; Tubacexeko auziarentzat edozein irtenbidek helegite hori erretiratzea jaso beharko luke, beraz.
Batzordeak ez du zuzendaritzaren erantzunik jaso oraindik, baina datorren astelehenean elkartuko dira aldeak berriro, eta bilera horretan jakingo dute enpresaren asmoak nondik nora doazen. Laudio eta Amurrioko langile guztientzat da konpainiak mahairatu duen aldi baterako erregulazioa, lanaldiaren %70 murrizteko urte bukaerara arte. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202722/arkatzezko-diseinuetatik-birtualetara.htm | Bizigiro | Arkatzezko diseinuetatik, birtualetara | Eskuz lan egitetik diseinuak ordenagailuaren bidez lantzera pasatu dira Javier Telleria arkitektoa, Estitxu Osa barne diseinatzailea eta Asisko Urmeneta ilustratzailea. Teknologiak erraztasunak eman arren, tresna berriak barneratzea exijentzia bihurtu dela adierazi dute. | Arkatzezko diseinuetatik, birtualetara. Eskuz lan egitetik diseinuak ordenagailuaren bidez lantzera pasatu dira Javier Telleria arkitektoa, Estitxu Osa barne diseinatzailea eta Asisko Urmeneta ilustratzailea. Teknologiak erraztasunak eman arren, tresna berriak barneratzea exijentzia bihurtu dela adierazi dute. | Lehen dena egiten genuen eskuz, bai marrazkiak, eta baita kalkuluak ere; gaur egun, hiru dimentsiotan kalkulatzen dugu, egitura osoa integratuta... dena ordenagailuko programen bidez». Hala aldatu da Javier Telleria arkitektoaren lanbidea, hasi zenetik hona. Mahai baten gainean, erregela paraleloa lagun, hasten zuen etxe baten egitura diseinatzeko prozesua. Paper baten gainean marrazten hasi, gainean paper begetal garden batekin, eta Rotring markako tinta erabilita, marraztutako planoa azpiko paperean kopiatzen zen, makina baten bidez.
Hamaika etxe diseinatu ditu modu horretan, 33 urteko ibilbidean. Gaur egun, ordea, lantokian ez dauka ez eskuaira, ez kartaboia, ezta erregelarik ere; ez behintzat neurketetan erabiltzeko. Ordenagailuek hartu diote lekua paperari, eta eskua, arkatzean ordez, saguan darabil. Diseinuko programa batean ikus daiteke esku artean daukaten proiektua: gelaz gela, prest du bezeroari erakusteko etxearen diseinua. Ordenagailuko lainoa du gaur egun biltegi, bulegoan gela bat izan arren garai batean funtzio hori betetzen zuena.
Teknologia berriek ekarritako aldaketen ondorioz, haren aburuz, proiektuetan «gehiago sakondu» daiteke: «Orain amaierako proiektua zehatzagoa da, hobetu egin da». Baina, era berean, lanbideak «gizatasuna galdu» duela dio: «Lehen, arkatza hartu eta paper batean marrazkiak egiten hasten zinen; orain, ordea, lehenengo pausoa etxea egin ahal izateko zer arau bete behar dituzun jakitea da».
Hain zuzen ere, prozesu burokratiko horrek lana asko oztopatzen diela dio: «Geroz eta gehiago, funtzionarioak ematen dugu; lehen hogei orri betetzen genituen proiektu bakoitzerako; orain, berriz, 200». Eta arautegi horien barruan aritzeak, era berean, sormenari espazioa kentzen diola azaldu du: «Hemendik ehun edo berrehun urtera inork ez du jakingo hemen zer arkitektura estilo egiten zen».
Lan baldintzek ere okerrera egin dutela nabarmendu du. Soldatek, esaterako, behera egin dutela nabarmen. Izan ere, lehen, arkitektoen elkarteek langileek jaso beharreko gutxieneko ordainsariak zehazten zituzten; lurzoruaren arloko neurri liberatzaileei eta elkargo profesionalei buruzko 7/1997 Legearen ondoren, ordea, ezarritako prezio hori gomendio huts bihurtu zen; eta, 2009an egindako zuzenketekin, gomendio hura ere kendu egin zuten. Horrek ondorio «oso txarrak» ekarri ditu, Telleriaren hitzetan: «Baliabide nahikorik ez daukan jendeak prezioak jaisten ditu; hala, gure lana merkeagoa da, eta baldintzak okerragoak».
Javier Telleria. Jon Urbe, FOKU
Horregatik, presaka lan egin behar dutela adierazi du, administrazioaren baimenen zain egon bitartean: «Espediente bat lizentziaren zain egon gaitezke urte erdi bat, urte bat, bi... eta horrela ezin da; nik badauzkat proiektuak 2013an hasita, obra orain egiten ari direnak. Pentsa, zortzi urte!».
Baldintzak baldintza, ordea, azaldu du lanbide «oso polita» dela arkitektura, eta teknologiak teknologia, komenigarria dela oraindik eskuz marrazten jakitea: «Gaur egun ez da beharrezkoa marrazten jakitea arkitektoa izateko, baina laguntzen du gauza gehiagotan arreta jartzen, denbora eta espazioa hobeto analizatzen».
Birtualki, sukaldean oinez
Orri zuri batean, marrak, karratuak eta kodeak, goitik begiratuta sukaldeko elementuak non kokatu adierazteko; hala diseinatzen zituen sukaldeak duela hogei urte Estitxu Osa barne diseinatzaileak: «Ni hasi nintzenean, sukaldea goitik irudikatuta marrazten zen». Ondoren hasi ziren altxaera marrazten, paretik begiratuta sukaldea nola geratuko litzatekeen ikusteko. «Orduan, oraindik, koloreak-eta ez ziren gehiegi irudikatzen; batzuetan pinturarekin margotzen genuen», azaldu du.
Gaur egun, ordea, hiru dimentsiotan jasotzen dute bezeroek haien sukaldea izango denaren planteamendua: «Irudi horiek estatikoak izan daitezke, edo mugimenduan egon daitezke; ordenagailuaren barruan, pertsona bat espazioan kokatu, eta haren etxea ikus daiteke, oinez joango balitz bezala».
Bukaeran, hortaz, dena «oso zehatz» ikusten da: «Hornitzaileak ere askoz ere espezifikoagoak dira; sukaldeetakoek, adibidez, markak eta aparatuak sisteman sartuta dauzkate». Are, programa batzuen bidez, aurrekontuak automatikoki egitea ere posible da dagoeneko, altzariak sisteman sartuta edukiz gero.
Estitxu Osa. Endika Portillo, Foku
Zehaztasunak, ordea, «lan handiagoa» dakar diseinatzaileentzat: «Hasieratik ahalik eta modurik errealenean txertatu behar dituzu altzariak, errealitatera ahalik eta gehien hurbiltzeko». Eta proiektuan aldaketa txikiak egitekoan laguntzen duten arren —koloreak aldatzeko, adibidez—, aldaketa handiak egiteko zailtasunak ekartzen dituela dio.
Gainera, teknologiak ekarritako berrikuntzak «bai ala bai» sartu behar izan dituzte haien funtzionamenduan, eta horrek etengabe formatzen aritzea dakarkie: «Bi aukera daude: berrikuntza horietara egokitzen zara eta zeure egiten dituzu, edo merkatutik erabat kanpo geratzen zara».
Bezeroekin duten harremanaren garrantzia nabarmendu du barne diseinatzaileak, abiapuntua beti delako nolako sukaldea nahi duten ikertzea, ahalik eta gehien asmatzeko. «Zer elementu sartu nahi dituzten azaldu, eta eskaera horiek batzen dituen diseinua prestatzen dugu», azaldu du.
Harreman hori asko aldatu dela azaldu du: «Pandemiaren ondorioz ere bai, hein batean. Bilerak online egin ditugu, eta inpertsonalagoa bihurtu da dena». Ez du uste zuzeneko harremana guztiz galduko denik, baina hozten ari dela dio, garbi: «Materialak ere lehen ukitu egin nahi izaten zituzten, gaur egun nahikoa dute 3Dan ikusitakoarekin».
Marrazkilari ona izatea garrantzitsua dela azaldu du, nahiz eta beharrezkoa ez izan: «Egia da gaur egun eskuz abila ez izan arren diseinuarekin lotuta bazaude eta programak ezagutzen badituzu, diseinatzaile ona izan zaitezkeela». Dena den, bezeroen zalantzak argitzeko berak zirriborroak eskuz egiteko joera dauka: «Denek ez dute hain erraz ulertzen diseinu bat, eta marrazkiak askotan lagundu egiten die».
Aurrerantzean ere aldaketak etorriko direla aurreikusten du: «Hau geratzeko etorri da». Esate baterako, gertu ikusten du bezeroaren etxera joan, eta 3Dko betaurrekoekin edo beste tresnaren batekin, espazioan bertan mugituz joan eta diseinu berria ikustea: «Oso birtuala izango da, baina hori oso hurbil daukagu, hemendik gutxira egiteko moduan».
«Ezinezko orekaren» bila
Ordenagailuko taula grafikoan marraztu, ilustrazioa hasi eta buka, modu birtualean sortu, eta emailez bidali, paperik, arkatzik, ezabagomarik eta errotuladorerik erabili gabe. Eskuetatik pasatu gabe sortzera iritsi zen Asisko Urmeneta ilustratzailea, baina berriro ere pasatu da lanak paperean marraztu, eskaneatu eta ondoren tratatzera, testua gehituz. «Papera, arkatza eta borragoma; niretzat hori bezalakorik ez da; hori da nire bitartekoa», dio. Norbere gaitasunak eta teknologiak elkar ez zapaltzeko hartu zuen erabakia, elkarren osagarri izateko, eta ez elkarren etsai.
Asisko Urmeneta. Marisol Ramirez, Foku
Abantaila nabarmenak ekarri ditu ilustratzaileentzat teknologiak: «Baten batek erran izan baligu eginen duzula marrazki bat, botoi bati sakatu, eta agertuko dela helburuko lekuan, segur aski ez genuke sinetsiko». Dokumentazio grafikoa bilatzeko ere baliagarria da, Internetik gabe, etxeko entziklopedia zaharretan bila aritzen zelako: «Orain bilatzaile bati eman eta baditugu 600 mila argazki gauza bakoitzarenak».
Sare sozialak ere aipatu ditu laguntza gisa, batez ere ilustratzaile gazteak ezagutarazteko. Leiho bat dira haientzat, lehen pausoak emateko laguntza bat. Lehen, ordea, ez zen hala: «Hasieran, karpetatxo bat osatu, autobusa hartu, eta argitaletxez argitaletxe joan behar izaten genuen; leku bakoitzean elkarrizketa eskatu, karpeta utzi...». Bestela, lehiaketa publikoak eta erakusketa kolektiboak baliatzen zituzten, ezagutarazteko.
Era berean, akatsak konpontzeko erraztasunak ematen ditu teknologiak: «Pasatu gara Photoshop eta Illustratorrera, eta zuzenean ematen diozu nahi duzun kolorea; ez bazaizu gustatzen, berriz, aski da Control Z sakatzea, eta beste kolore bat aukeratzea».
Gainera, esparru berriak esploratzeko balio izan dio hari: «Ni, adibidez, koloreak sartzen diseinuko programei esker hasi naiz; beste esparru batzuetara zabaldu naiz; egiten ez nuen horretara gerturatu naiz». Ez du argi, ordea, hori hautu bat izan ote den, ala teknologiak berak behartuta hasi den horretan.
Dena ez baita erraztasuna eta laguntza; hainbat karga ere ekarri ditu teknologiak, Urmenetaren ustez. Prekaritatea, esaterako; ilustratzaile batek beste hainbat funtzio ere bete behar izatea: maketatzaileena, adibidez. Horrek kapitalismoaren ikuspegitik «paradisua» ekarri duela dio, «hiru lanpostu atxiki beharrean, bakarrarekin aski delako». Ilustratzaileentzat, berriz, «exijentzia» bihurtu dela dio: «Exijitzen zaigu teknologia horren guztiaren jabe izatea, eta ohitu gara pixka bat, baina ni preteknologikoa naiz, eta gainera arte paleolitikoa defendatzen dut, labar artea eta abar».
Erritmoekin ere kontuz ibili behar dela azaldu du, makinen erritmoa ez delako gizakien erritmoa, horiek azkarregi doazelako: «Nire iritziz, ebolutiboki oraindik ere ez gaude prestatuta iraultza teknologiko honetarako». Eta arriskutsua ikusten du buru osasunerako: «Zeure burua kausitzeaz gain, lankideak, irakurleak, nagusiak... kausitu behar dituzu, eta oreka hori ere oso prekarioa da; nire lanbideko lagun gehienek pasatu dute fase bat antsietatearekin, krisi laboral indartsu batekin, eritasuneraino iritsita...».
Horregatik, berrikuntzak berrikuntza, kontuz ibili behar dela dio, bizi kalitatea ez galtzeko. «Ezinezko oreka hori» bilatu behar da: «Beste makulu bat da teknologia, baldin baduzu ideiarik, baldin badakizu nola kudeatu eta zer kontatu, tresneria hau guztia izan daiteke plus bat; baina, batzuetan, horretan ere bada gehiegizko erabilera bat». Oporretan ere poltsikoan darama telefonoa, eta, horren bidez egin du elkarrizketa: «Hori ere badakar teknologiak: errazten digu bizia, baina ez ote gaitu esklaboago egiten ere bai». |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202723/beste-bederatzi-lagun-inputatu-dituzte-osakidetzaren-auzian-baina-ez-darpon-eta-mujika.htm | Gizartea | Beste bederatzi lagun inputatu dituzte Osakidetzaren auzian, baina ez Darpon eta Mujika | Dagoeneko hogei auzipetu daude oposizioetako irregulartasunen auzian, eta magistratuak beste sei hilabete luzatuko du ikerketa. | Beste bederatzi lagun inputatu dituzte Osakidetzaren auzian, baina ez Darpon eta Mujika. Dagoeneko hogei auzipetu daude oposizioetako irregulartasunen auzian, eta magistratuak beste sei hilabete luzatuko du ikerketa. | Osakidetzan 2016-2017an egindako LEP lan eskaintza publikoaren iruzurraren auzia ikertzen duen epaileak beste bederatzi lagun inputatu ditu; beraz, dagoeneko hogei pertsona daude inputatuta. Jon Darpon Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohia eta Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendari nagusi ohia «asmo bidegabeetarako elkartzearen» delituagatik auzipetzeko eskatu zuen LAB sindikatuak, irailaren 1ean. Hala ere, epaileak atzera bota du ideia hori, eta ez ditu Darpon eta Mujika inputatuko.
Auzipetuak izan diren bederatzi akusatuak ESK sindikatuak proposatutakoak dira. Gasteizko 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak 2022ko urtarrilera arte luzatuko du ikerketa, eta ESK sindikatuak esan du onuragarria dela: «Sakonki behatuko dugu dena; epaileak ez zituen onartu eskaera batzuk, eta horren aurrean errekurtsoa aurkeztu daiteke».
«Asmo bidegabeetarako elkartzearen» delituaz gain, LABek Darpon eta Mujika auzipetzeko sekretuak ezagutarazteagatik, kontratazioan iruzur egiteagatik, prebarikazioa egiteagatik eta delituak ikertzeari uko egiteagatik. Epaileak ezezkoa eman du; beraz, LABek adierazi du «nahitaezkoak ziren ateak» itxi dituela, eta errekurtsoa jarriko du: «Filtrazioen gaia soilik sekretuen errebelazio delitura lotzea akatsa da, ondorio larriak izan ditzakeena».
2018ko ekainean hasi zen auzia, eta Arazoan Mujikak dimisioa aurkeztu zuen. 2019ko otsailean jarri zuen fiskaltzak Osakidetzaren aurkako salaketa, eta Jon Darpon Osasun sailburuak dimisioa eman zuen martxoan. Maiatzean Mujika lekuko bezala deklaratzera deitu zuten. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202724/gksk-eta-iak-gazte-topagune-sozialista-egingo-dute-urrian.htm | Politika | GKSk eta IAk Gazte Topagune Sozialista egingo dute urrian | «Instituzio burgesen kanpoko jardun politikoa gero eta gehiago murrizten» ari diren garaian, beharrezkotzat jo dute «horien influentziatik kanpo jardun politikoa mantentzea». Altsasun aurkeztu dute ekitaldia. | GKSk eta IAk Gazte Topagune Sozialista egingo dute urrian. «Instituzio burgesen kanpoko jardun politikoa gero eta gehiago murrizten» ari diren garaian, beharrezkotzat jo dute «horien influentziatik kanpo jardun politikoa mantentzea». Altsasun aurkeztu dute ekitaldia. | GKS Gazte Koordinadora Sozialistak eta IA Ikasle Abertzaleek agerraldia egin dute gaur arratsaldean Altsasun, datorren urrian egingo duten Gazte Topagune Sozialista aurkezteko. Jakinarazi dutenez, «eskaintza zabala» izango du ekitaldiak, eta «egungo testuinguruaren ezinbesteko papera» jokatuko du: «Pasa den ikasturte politikoa COVID-19 birusak baldintzatutako urtea izan da, eta enpresari handiek eta alderdi politikoek ezarritako salbuespen egoeran eskubide zibil eta politikoak ezabatu dituztela ikusi dugu, besteak beste». «Zailtasun» horiek izan arren, jakinarazi dute hezkuntzan zein gazte esparruan «antolakuntza komunistaren aldeko indarrak batzeko borrokan» aritu direla.
IAk eta GKSk «antolakuntza independentea» dute «alternatiba komunista egikaritzeko berme bakartzat», eta «garrantzi berezia» eman nahi diote, hortaz, Topaguneari: «Alderdi politikoen kontrolpetik eta instituzio burgesen kanpoko jardun politikoa gero eta gehiago murrizten ari diren garaian, beharrezkotzat jotzen dugu horien influentziatik kanpo jardun politikoa mantentzea eta ekimen propioak antolatzea».
Jakinarazi dute laster emanen dutela ekitaldiari buruzko xehetasun gehiago, www.gks.eus webgunean. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202726/benetako-ordua-heldu-zaie.htm | Kirola | Benetako ordua heldu zaie | Asteburu honetan ekingo diote lau euskal taldeek ligari: Eibar-Sevilla, Alaves-Betis, Reala-Valentzia eta Madril-Athletic izango dira lehen jardunaldiko partidak. Aforo murrizketekin bada ere, publikoa itzuliko da estadioetara. Datorren asteburuan Athletic-Reala derbia jokatuko da, San Mamesen. | Benetako ordua heldu zaie. Asteburu honetan ekingo diote lau euskal taldeek ligari: Eibar-Sevilla, Alaves-Betis, Reala-Valentzia eta Madril-Athletic izango dira lehen jardunaldiko partidak. Aforo murrizketekin bada ere, publikoa itzuliko da estadioetara. Datorren asteburuan Athletic-Reala derbia jokatuko da, San Mamesen. | Asteburu honetan hasiko da Lehen Maila, eta, txapelketako hamasei taldeetatik, lau Euskal Herrikoak izango dira: Reala, Athletic, Eibar eta Alaves. Arabarrak igo berri dira, eta ez dute sekula gorengo mailan jokatu. Estreinakoz aritu arren, zeresana eman nahi dute, Eibarrek joan den sasoian egin bezala. Alavesek bezala, Eibarrek ere mailari eutsi nahi dio. Athleticek eta Realak, berriz, goiko postuetan egoteko lehian izan nahi dute. Helburua edozein dela ere, Lehen Mailan lau talde izatea euskal futbola azken urteetan izaten ari den hazkundearen isla da.
Reala
Natalia Arroyoren jokalariek joan den denboraldiko postu bera lortu edo hobetu nahi baldin badute (bosgarren amaitu zuten), gogor egin beharko dute lan. Txuri-urdinek inoizko sasoirik onena osatu zuten, baina ez zuten helburua eskuratu: Txapeldunen Ligarako sailkatzea. Denboraldi honetan ere Txapeldunen Ligarako postuetan amaitzea dute helburu. Baina taldea goitik behera eraberritu dute, eta ikusi beharko da taldearen berrikuntzek nola erantzuten duten zelaian. Ilusioz gainezka daude txuri-urdinak, baina soilik ilusioak ez du golik sartzen.
Aurtengo aurpegi berriak Clare Pleurer, Manuela Vanegas, Iris Arnaiz, Emma Ramirez eta Gaby Garcia izan dira. Mirari Uria lehen taldearen dinamikan izango da. Taldea utzi dute urteetan ikur izan direnek: Nahikari Garcia, Mariasun Quiñones, Leire Baños, Lucia Rodriguez, Itxaso Uriarte, Nuria Mendoza, Maitane Lopez, Manu Lareo, Kiana Palacios eta Barbara Latorre. Horrek zeresana eman zuen.
Denboraldiaurre txukuna egin dute. Leche de Gaza txapelketako irabazleak izan ziren, Real Madrili gailenduz (0-2). Bestalde, Euskal Herria Kopako hirugarren talderik onena izan zen; finalerdietan Alavesen aurka galdu zuten (3-4), eta ondoren Eibarri irabazi zioten (2-1). Denboraldia Valentziaren aurka hasiko dute, etxean, etzi (16:00). 505 bazkidek egin dute sarrera baten eskaera. Arroyok taldea «lehiakorra, oldarkorra eta anbizio handikoa» izatea gura du sasoi honetan.
Athletic
Helburu aldaketekin hasiko du denboraldi berri hau Athleticek. Aurrekoan maila ez galtzeko borrokan egon ziren hasiera trakets baten ondoren. Gabonetako oporretatik bueltan, Angel Villacampak taldea entrenatzeari utzi zion; taldeak bederatzi partida zeramatzan irabazi gabe, eta atzeko postuetan zegoen. Iraia Iturregik hartu zion erreleboa, eta Athleticen dinamika guztiz aldatzea lortu zuen. Urteetan goiko postuetan egon da taldea, eta, hala, Iturregik argi utzi du: «Helburua ez litzateke salbazioa izan behar, baizik eta sailkapenaren erdian amaitzea, gora begira». Jardunaldia itxiko dute zuri-gorriek Madril bisitatuz, etzi (19:00).
Helburua erraz beteko dute, denboraldiaurreko emaitza berberak izaten badituzte. Jokatutako bost partidak irabazi dituzte; tartean, Euskal Herria Kopa eta Karrantza torneoko finala. Gainera, soilik gol bakarra jaso dute; Euskal Herria Kopako finalean, hain zuzen. Izen handiko fitxaketak egin dituzte, eta Iturregiren hamaikakorako garrantzitsuak izango dira: Mariasun Quiñones, Itxaso Uriarte eta Ainize Barea 'Peke'. Orain arte bigarren taldean ziren Irene Oguizak eta Leyre Monentek fitxa profesionala izango dute. Aurten taldean izango ez direnak Marta Perea, Andere Leguina, Maria Diaz, Jone Ibañez, Andrea Sierra, Leia Zarate, Nerea Nevado, Amaia Peña eta Bibiane Schulze dira.
Eibar
Iker Dorronsororen agindupean maila mantentzea lortu zuten eibartarrek, eta gauza bera lortu gura dute Ana Junyentekin. Katalanak Dorronsororen testigua hartu du, eta denboraldiaurrea hasi aurretik lan dezente izan zuen taldea osatzen. Thembi Kgatlanak, joan den sasoiko izarrak, taldea utzi du, eta haren ordez Ana de Teresa aurrelari gaztea ekarri dute. Gainera, Nerea Abancensek eta Esti Aizpuruak erretiroa hartu dute. Charity Adule azken egunean albiste izan da, Eibarrekin zuen kontratua eten baitu. Haren ordez Racheal Kundananji aurrelari zambiarra fitxatu dute.
Bi fitxaketa hauez gain, Amaia Peñak, Alejandra Bernabek eta Elba Verguesek ere Unben jokatuko dute sasoi honetan.
Udan bildutako emaitzek ez dute beldurtzen Junyenti. Bost partidetatik bakarra irabazi dute, baina hasiera «garai onean» iristen zaiela uste du entrenatzaileak; jokalariak «kontzeptuak barneratzen» ari baitira. Denboraldia Sevillaren aurka hasiko dute, Unben, etzi (11:00).
Alaves
Estreinakoz ariko da talde gasteiztarra Lehen Mailan. Duela hiru hilabete lortu zuten igotzea, eta taldea ilusioz gainezka dago abentura berri honetan murgiltzeko. Udan egin duen lana bikaina izan da: sei garaipen, berdinketa bat eta porrot bat. Joan den denboraldiko joko berari eutsiko diote, baina, jakina, maila berrira moldatuz. Mikel Crespok beste urte batez jarraituko du, eta Ibaiako aulkian izango da Betisen aurka, etzi (12:00).
Taldeari dagokionez, eta mailaz igotzen diren taldeek bezala, fitxaketa asko egin dituzte; bederatzi: Nerea Nevado, Osinachi Ohale, Sara Carrillo, Carla Armengol, Garazi Facila, Abdulai Mukarama, Sonia Garcia Majarin, Jana Xin Henseler eta Cris Auñon. Jokalariak gorengo mailan aritzeak dakarren erritmo aldaketara egokitu beharko dute. Baina ikasteko ere balioko die, gehienek Lehen Mailan debutatuko baitute.
Azken bi denboraldietan bezala, Bartzelona da hautagai nagusia ligako txapeldun izateko. 33 partida irabazi eta bakarra galdu zuen, Atletico Madrilen aurka. Guztira 167 gol sartu eta soilik 15 jaso zituen orain arte Lluis Cortesek zuzentzen zuen taldeak. Gainera, Espainiako Kopako eta Txapeldunen Ligako tituluak eskuratu zituzten denboraldi berean. Bertan ariko da Irene Paredes legazpiarra; sasoiko fitxaketa distiratsuenetariko bat izan da. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202727/olatz-vazquez-hil-da-minbiziarekin-izandako-bizipenak-sare-sozialen-bidez-kontatu-dituen-kazetari-eta-argazkilaria.htm | Bizigiro | Olatz Vazquez hil da, minbiziarekin izandako bizipenak sare sozialen bidez kontatu dituen kazetari eta argazkilaria | Iazko ekainean diagnostikatu zioten urdaileko minbizia, gaixotasuna jada oso garatua zegoenean. Vazquezek urte eta erdiz salatu zuen, sare sozialetan, medikuek adierazten ziotela ez zuela «ezer larririk» . 27 urte zituen. | Olatz Vazquez hil da, minbiziarekin izandako bizipenak sare sozialen bidez kontatu dituen kazetari eta argazkilaria. Iazko ekainean diagnostikatu zioten urdaileko minbizia, gaixotasuna jada oso garatua zegoenean. Vazquezek urte eta erdiz salatu zuen, sare sozialetan, medikuek adierazten ziotela ez zuela «ezer larririk» . 27 urte zituen. | «Urte eta erdiz egon nintzen entzuten ezer larririk ez nuela, nire barruan deskontrolatutako gaixotasun bat hara eta hona nahi bezala zebilen bitartean», idatzi zuen Olatz Vazquezek, iazko irailean. Urdaileko minbizia zen deskontrolatuta zebilen gaixotasuna, eta Sopelako (Bizkaia) kazetari eta argazkilaria gaur hil da, 27 urterekin. Iazko ekainean Twitterreko bere kontuan jakinarazi zuenetik minbizia diagnostikatu ziotela, gaitzarekin izan dituen bizipenak eta beste kontatu ditu sare sozialetan, gehienetan iruzkinei argazkiak gehituz.
Madrilen bizi zen Vazquez 2019an, eta haizeak zituen, digestioak ez ziren egokiak, tripako mina zuen... Medikuek ez zioten garrantzirik eman. Esaten zioten, Vazquezek kontatu zuenez, estresa izango zela, kazetari ofizioaren lehiakortasuna, lanegun amaiezinak, Madril bera... Ez arduratzeko, gaztea zela, ez zuela ezer larririk. «Gero eta nekatuago nengoen. Madrilen, etxerako bidean, eskailerak ere ezin nituen igo bidearen erdian geratu gabe. Arratsaldeko zortzietan ohera sartzen nintzen, akituta. Zerbait ez zihoan ondo, baina ez nekien zer».
Gazteleraz idatzi ditu txioak.
Madrilen jasotzen ari zen arretarekin «aspertuta», Euskal Herrira etortzea erabaki zuen iazko urtarrilean. Osakidetzara jo zuen, analitika bat egin zioten, eta anemia apur bat zuela. Begetarianoa ote zen galdetu zioten. Baietz Vazquezek. «Hori izango da», esan zioten medikuek, kazetariak kontatu zuenez. Burdina errezetatu zioten, eta Madrilera itzuli zen. «Literalki, bizitzeko arazoak nituen». Etxera bueltan, familiako medikuari deitu zion, eta esan zion egoera gaina hartzen ari zitzaiola. Gaixo baimena sinatu zion sendagileak, eta gastroskopia baterako bolantea eman zion. Vazquezek esaten zion bere buruari zeukana ez zela larria.
Pandemia heldu zen
Iritsi zen izurria, eta Espainiako Gobernuak alarma egoera ezarri zuen martxoaren 14an. Osasun sistema kolapsatzear zegoen, eta Vazquezi deitu zioten jakinarazteko gastroskopia atzeratuko ziotela, ez zelako urgentziazkoa. Martxoaren 20a zen. Larritasunak jota, erizain bati deitu zion Vazquezek, esanez arduratuta zegoela bere osasunarekin, aztertu zezatela proba lehenago egitea. «Zure historiala begiratu dugu, Olatz, eta ez larritu: ez duzu ezer larririk», erantzun zioten, kazetariaren arabera.
Sintomak areagotu ziren hurrengo asteetan, eta bi aldiz jo behar izan zuen larrialdietara. Eta iritsi zen ekainaren 9an. Egin zioten proba, eta mediku batek handik ordu batzuetara jakinarazi zion minbizia zuela. «Esan zenidaten ezer larririk ez nuela», esan zion Vazquezek. Eta kazetariak idatzi zuenez, medikuak ezin izan zion begietara begiratu. Kontsultatik atera eta lurrera erori ondoko uneak honela kontatu zituen: «'Esna nazazue, mesedez, esna nazazue', esan nien erizainei. Baina ez zen amets bat. Nire bizitza karten gaztelu bat bezala erori zen».
Hogei bat kimioterapia ziklo osatu zituen, baina ez zuten espero zuen emaitza eman. Harekin saiakera esperimental bat egin zuten, joan den ekainean, Vall d'Ebron Bartzelonako ospitalean. Orduan aitortu zuen tumorea «handia» zela, ezin zutela hura erauzi, baina ez ziola beldurrik heriotzari. Bartzelonako saiakera ez zen ondo atera, eta Euskal Herrira itzuli zen.
Bizkaiko osasun zentro batean egon zen hilabete batez, abuztuaren 19an etxera itzuli aurretik. Ordukoa da haren Twitter kontuko azken argitalpena. «Aste oso-oso-oso gogorrak izan dira», nabarmendu zuen.
Urte honetan bere bizi esperientzia kontatu du Vazquezek, bere sormen lanari uko egin gabe. Hain zuzen, Minbizia izeneko proiektu bisual bat sortu zuen, eta hori Belgradeko Nazioarteko Argazkilaritza Jaialdian erakutsi zuten. |
2021-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/202728/corten-hirugarren-garaipena-vueltan.htm | Kirola | Corten hirugarren garaipena Vueltan | Iheslarien arteko esprinta irabazi du danimarkarrak lasterketako 19. etapan. Ezustean, oso etapa lehiatua eta bizia izan da. Roglicek jarraitzen du lidergoan. | Corten hirugarren garaipena Vueltan. Iheslarien arteko esprinta irabazi du danimarkarrak lasterketako 19. etapan. Ezustean, oso etapa lehiatua eta bizia izan da. Roglicek jarraitzen du lidergoan. | Zakua bete garaipen bukatuko du Espainiako Vuelta Magnus Cortek (Education First). Gaur hirugarrena lortu du, lasterketako 19. etapan. Modu batera ez bada, bestera nabarmentzen da ehiztari danimarkarra. Lehenik ihesean irabazi zuen, hurrena esprintean, eta gaur, bi bideak uztartu ditu: iheslarien arteko esprintean gailendu da, Rui Oliveira (UAE) eta Quinn Simmons (Trek) hasiberrien aurretik. Neurria ondo baino hobeto dio hartua Cortek proba espainiarrari, gaurkoarekin sei etapa garaipen lortu baititu dagoeneko. Hiru aurtengo aldian eskuratu ditu, eta hala, Primoz Roglicen pare (Jumbo) jarri da. Esloveniarrak, edonola ere, sari are handiagoa du oraintxe esku artean: elastiko gorria. Gaur, espero bezala, inongo arazorik gabe eutsi dio.
Etapak, edonola ere, ez du inor epel utzi. Mendiko etaparik gogorrenen eta azken txanparen arteko trantsiziotzat jo zitekeen, baina ez da hala izan; ezta hurrik eman ere. Bizia eta lehiatua izan da zeharo, soka-tira zirraragarria izan baitute tropelak eta iheslariek, azken kilometroetan batez ere. Hasteko, hiru mendate igo behar zituzten lehen 60 kilometroetan. Hirugarren asteko ohiko gidoia bete izan balitz, bertan bidea egingo zukeen ihesaldiak, eta hortik aurrera, lasterketa burukoen artean jokatuko zen etapa. Tropelak, ordea, ez du halakorik onartu. DSM eta Bike Exchange taldeek kate motzean lotu dute 18 txirrindularik osaturiko multzoa, eta errenta ez da sekula hiru minututik igo. Deceuninckek ez du lanik egin, aurrean Andrea Bagioli zuelako, eta Fabio Jakobsen maldan gora ezinak jota gelditu delako, Jon Aberasturi (Caja Rural) bezalaxe.
Ez zegoen mendate puntuagarri gehiago, baina errepideak gorabeheratsua izaten jarraitzen zuen. Eta gora ez, behera zihoan iheslarien errenta. Urduritzen hasi, eta erasoari ekin diote. Apurtu egin da multzoa, eta 11 ziklista gelditu dira buruan. Bertan ziren Cort, Oliveira, Simmons eta Bagioli; baita Anthony Roux (Groupama), Lawson Craddock (Education), Andreas Kron (Lotto Soudal) eta Antonio Jesus Soto (Euskaltel) ere. Beste galbahe bat eragin du Simmonsek 34 kilometroren faltan egindako erasoak, eta Sotok ezin izan du gainditu; bai, ordea, Cortek, Craddockek, Bagiolik, Rouxek, Kronek eta Oliveirak. Zazpi ziklista ziren tropelaren aurka. Erronka ia ezinezkotzat jo zitekeen, multzo nagusia gain-gainean baitzuten, minutu bat baino gutxiagora. Hori gutxi balitz bezala, Bike Exchange gogor jarri da tiraka, Robert Stannardek ihesean amore eman eta gero.
Bi gauza gertatu dira orduan, ihesaldiaren arrakasta ahalbidetu dutenak: aurrean elkar ulertze handia izan da, eta eskuzabal jardun dute erreleboka; tropelean, berriz, somatu egin dute ia hiru astez pilatutako nekea. Dena emanda zihoazen, eta 10 kilometoren faltan, 20 segundo eskasera hurbildu zaizkio ihesaldiari. Alabaina, ez dira kapazak izan zuloa erabat ixteko, eta akitu egin dira azkenerako. Cortek, ordea, indar erakustaldia egin du esprintean. Aukerarik txikiena ere ez die eman aurkariei.Corten hirugarren garaipena Vueltan |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202750/euskararen-herriaren-isla.htm | Gizartea | Euskararen herriaren isla | Hainbat herrik ostalaritzan euskararen presentzia areagotzeko kanpainak egin dituzte. Uemak euskarazko esamoldeak dituzten mahai gainekoak banatu ditu. Getxon, 'Kaishop' kanpaina darabilte. | Euskararen herriaren isla. Hainbat herrik ostalaritzan euskararen presentzia areagotzeko kanpainak egin dituzte. Uemak euskarazko esamoldeak dituzten mahai gainekoak banatu ditu. Getxon, 'Kaishop' kanpaina darabilte. | Uda azkenak ematen ari da, eta, agur horrekin batera, gutxitu egingo dira Bizkaiko kale eta herrietara iritsi diren Euskal Herritik kanpoko bisitarien joan-etorriak. Eustatek emandako datuen arabera, uztailean 123.356 turista iritsi ziren Bizkaira. Gazteleraz, frantsesez, ingelesez eta bestelako erdarez busti dituzte kaleak horiek guztiek. Bisitariok erakartzeko asmoz, hainbat merkatari eta ostalarik haien hizkuntzak jasotzen dituzte karteletan eta ahozko harremanetan; askotan, euskara erabat baztertuta. Hori ikusita, zenbait herritan egitasmoak abiatu dituzte zerbitzuen sektorean euskararen presentzia areagotzeko. Besteak beste, Uemaren Bertatik bertara kanpaina.
Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak ekainaren erdialdean abiatu zuen egitasmoak irailaren erdialdera arte iraungo du. Helburua da bisitariak eta bisitariekin harremana duten zerbitzuen sektoreko arduradunak eta langileak euskara aintzat hartzera gonbidatzea. Horretarako, besteak beste, tabernetan eta jatetxeetan erabiltzeko mahai gainekoak, sentsibilizazio bideoak eta bisitariek sakelakoan erabiltzeko hiztegiak eskaini dituzte.
Mahai gainekoetan, agurtzeko erak, kafe bat zer-nola eskatu eta eskerrik asko nola esan jaso dute, hainbat hizkuntzatan. Lehenengo, adierazpenok euskaraz ageri dira, eta, gero, gazteleraz, katalanez, galegoz, frantsesez eta ingelesez.
Gari Berasaluze Uemako kideak azaldu duenez, udal euskaldunen mankomunitateko kide diren Bizkaiko 28 udalek parte hartu dute Bertatik bertara kanpainan: Ajangiz, Amoroto, Arantzazu, Areatza, Arteaga, Atxondo, Aulesti, Bakio, Bermeo, Berriatua, Busturia, Dima, Ea, Gatika, Gizaburuaga, Igorre, Izurtza, Larrabetzu, Lekeitio, Mallabia, Mañaria, Markina-Xemein, Munitibar, Muxika, Ondarroa, Orozko, Otxandio eta Ziortza-Bolibarkoak. “Horien artean, 50.000 mahai gaineko banatu ditugu tabernetarako eta jatetxeetarako, gure herrietatik zein kanpotik zetozen bisitariei euskararen garrantzia nabarmentzeko, eseri orduko”, adierazi du Berasaluzek.
Bestalde, merkatari eta ostalariei diptiko bat helarazi zieten ekainean. Eskuorri horren aurrealdea denda edo tabernaren sarrerako atean edo erakusleihoan jartzeko diseinatuta dago. QR kode bat du. Hura eskaneatuta, bisitariek Uemak argitaratutako 52 orriko Ongi etorri euskararen herrira hiztegia deskarga dezakete. Hartan, agurrak, denbora adierazteko berbak, norabidea edo lekuak adierazten dituzten hitzak eta esamoldeak, garraioari edo familia eta lagun harremanei lotutakoak, janari eta edariak izendatzekoak eta egun, hilabete eta zenbakiei dagozkienak aurkituko dituzte.
Arrakastarik handiena izan duen baliabidea mahai gainekoa da. Aurten, Uemak ostalariengan eragin nahi izan du bereziki. Berasaluzeren esanetan, “ostalariek gustura hartu dute mahai gainekoa. Batetik, gure nortasunaren berri ematen duelako. Eta, bestetik, bisitariei euskaraz aritzeko oinarrizko laguntza eskaintzen dielako. Hori guztia erraz eta diseinu erakargarriarekin egiten du”.
Herriei dagokienez, bisitari gehien hartzen dituzten eta turismo eskaintza errotuta duten herrietan sumatu dute interesik handiena, eta baliabide gehien ere horietan eskatu diete: Bermeon, Lekeition, Bakion… Hala esan du Berasaluzek.
Kanpainak bi hartzaile dituela azaldu du Uemako kideak: zerbitzuen sektoreko arduradunak eta langileak, batetik, eta bisitariak, bestetik. “Kanpaina honekin, ostalariei eta merkatariei gogorarazi nahi diegu bertako hizkuntza ere kalitatea eta hurbiltasuna erakusteko ezinbesteko osagaia dela. Izan ere, askotan, bertako hizkuntza alde batera uzten dute bisitariei arreta erdaraz eskainita”. Berasaluzek uste du hautu horrek ez duela zentzurik: “Inkestek eta ikerketek argi erakusten dute bisitari asko berariaz etortzen dela udalerri euskaldunetara, eta euskara ikustea eta entzutea gustuko dutela. Gainera, bisitari horietako asko euskal herritarrak dira, badakite euskaraz, eta bertako hizkuntzarekin askoz gusturago sentitzen dira”.
Hala, eskainitako baliabideak eskertu dituzten bisitarien mezuak iritsi zaizkio Uemari: “Tabernaren edo jatetxeren batean mahai gainekoa ikusi, eta ekinaldia gustatu zaien kanpoko bisitariak izaten dira gehienak. Oro har, Herrialde Katalanetakoak. Haien hizkuntza ere kontuan hartu dugula ikusita, eskerrak eman dizkigute, eta aipatu digute euskara nabarmentzeko ahalegina eredugarria dela”.
Egitasmoak, herriz herri
Uemak martxan duen kanpainaz gain, zenbait herrik euren kabuz antolatu dituzte merkatari eta ostalarien artean euskara sustatzeko egitasmoak. Basaurin, Euskaraz erosi, euskaraz bizi izeneko kanpaina abian jarri zuten ekainean, euskararen presentzia eta erabilera handitzeko. Besteak beste, ikastaroak eta kartelak maketatzeko zerbitzua eskaini ditu udalak. Kanpainarekin bat egin duten establezimenduetako mahaietan pegatinak jarri dituzte, euskarazko esaldi eta elkarrizketa laburrekin. Herriak Bizkaia osoan martxan egon den Kaishop kanpainarekin ere bat egin du. Merkatari eta ostalariei 2.000 poltsa banatu dizkiete, euskaraz aritzen diren bezeroei oparitzeko.
Getxoko Udalak hainbat jarduera egin ditu urte osoan Kaishop! Zer gura duzu? Erosi euskaraz Getxon kanpainaren barruan. Besteak beste, gazteentzako tik-tok lehiaketak, kanpainaren oihalezko poltsak oparitu dizkiete erosketak euskaraz egin dituztenei, eta ginkana digitala ere antolatu dute. Irantzu Uriarte Euskara zinegotziak uste du beharrezkoak direla era horretako egitasmoak: “Euskara gure artean egotea gura badugu eta helburua egunean-egunean erabiltzea bada, guztiz beharrezkoa da dendetan eta ostalaritzan euskara ikustea, entzutea eta erabiltzea”.
Hala ere, Uriartek beharrezkotzat jo ditu bestelako neurriak ere. “Noizean behin egiten diren kanpainakaz bakarrik ez da nahikoa. Urte guztian inurri lana egin behar da, lokalak bisitatu eta gure programetan parte hartzera bultzatu. Getxon, esaterako, dendari eta ostalariei euren hizkuntza paisaia euskalduna izan dadin laguntzen diegu: diru laguntzak daude, itzulpen zerbitzua, maketazioa, materialak, aholkularitza eta ikastaroak”. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202751/itxuraldatzea-prestatzen.htm | Gizartea | Itxuraldatzea prestatzen | Laba sareko kideak Iruñeko Gazteluko plazan duten egoitza atontzen ari dira. Behar zuten babesa jaso zuten ekainean abiatutako finantzaketa kolektiboan, eta obra nagusia egiteko baimenaren zain daude orain. Euskara erdigunean jarri nahi dute, eta proiektu berriak sortzeko toki bat izan. | Itxuraldatzea prestatzen. Laba sareko kideak Iruñeko Gazteluko plazan duten egoitza atontzen ari dira. Behar zuten babesa jaso zuten ekainean abiatutako finantzaketa kolektiboan, eta obra nagusia egiteko baimenaren zain daude orain. Euskara erdigunean jarri nahi dute, eta proiektu berriak sortzeko toki bat izan. | Sumendiak ekainean egin zuen eztanda: Laba egitasmoa aurkeztu zuten zenbait norbanakok, Iruñean, “euskararentzat eta euskal kulturarentzat topagune, gozagune eta sorgune” izateko. Pandemia garaian mamitutako proiektu bat da, eta helburutzat hartu du euskara erdigunean jartzea: bere jardueraren erdigunean, bai eta hiriarenean ere.
Gazteluko plazan hartu du toki Labak, hain zuzen, euskaraz aritzeko eta egiteko grina handik gainerako auzoetara eta inguruko herrietara zabaltzeko. Laba sareko kideek egoitza hori atontzen eman dute uda, martxan jarritako finantzaketa kolektiborako kanpainari esker behar zuten babesa jaso eta gero. Gogoz dira saretzea sustatzeko gune bilakatu nahi duten hori itxuraldatzeko.
Burokraziarekin topo egin du gogo horrek, halere, eta, ondorioz, Gazteluko plazako egoitza moldatzeko behar duten obra nagusia egiteko —komunak elbarrientzat egokitu, adibidez— baimenaren zain dira Laba sareko kideak. “Finantzaketa kolektiborako kanpaina amaituta eskatu genuen, uztaila erdialdean; hilabete bateko kontua izanen zela uste genuen, baina hiru ere izan daitezkeela jakin dugu. Zain gaude, beraz”, azaldu du Laba sareko kide Erkuden Aldasorok.
Nola gastatu
Hutsik dagoen Labaren egoitzan mintzatu da Aldasoro. Lan nagusiak egiteko zain, apustu etxe izandakoa ahal duten neurrian itxuraldatzen hasi dira proiektuan bat egin dutenak; pareta zurietan zintzilik dira Laba aurkezteko kanpainarako prestatutako kartelak, adibidez; apustu egiteko makinek utzitako arrastoa nabarmena da oraindik ere, baina are agerikoagoa da toki hori biziberritzeko gogoa. Prest dituzte han, adibidez, finantzaketa kolektiboan parte hartu duten laguntzaileei bidali beharreko paketeak, egindako ekarpenaren araberako saria jaso dezaten.
Ekarpen horiei esker ari dira Laba sareko kideak beren lehendabiziko urratsak egiten, hain zuzen. Esker ona berretsi dute, jasotako konfiantzagatik. “Obra nagusiak egiteko erabiliko dugu dirua, bai eta martxan jartzeko behar ditugun altzariak eta tresneria erosteko ere, besteak beste”, erran du Labako kide Ander Perezek.
Obrekin, altzariekin eta gainerakoekin batera ordaindu beharko dituzte lizentziak, aseguruak… Era askotakoak dira egin beharreko gastuak, eta finantzaketa kolektiboan lortutako 30.000 euroak, ondorioz, urtea amaitu bitartean erabiliko dituztela uste dute Laba sareko kideek. Aurrera begira, helburua da elkartea bere burua finantzatzeko gai izatea.
Hori nola egin aztertzen ari dira xede horrekin sortutako lantaldeko kideak, orain. Egiturarekin eta ekonomiarekin lotutako auzien inguruko taldea da hori, eta bertze hiru ere osatu dituzte: komunikazioarena, programazioarena, eta, azkenik, diseinuarena.
Taldeok zehazten ari dira ekainean eztanda egindako sumendiaren labak zer bide hartu. 30-40 pertsona ari dira zuzenean taldeotan lanean, baina zabalagoa da Labaren inguruan sortutako babes sarea; zabala eta askotarikoa, gainera. “Bileraren batean parte hartu dutenak kontuan hartuta, 80 pertsona inguruk bat egin dute proiektuarekin”, zehaztu dute Labako kideek. Gazteak dira anitz, baina badira adin guztietako kideak. Ateak zabalik dituztela gogoratu dute Labako kideok, eta parte hartu nahi dutenen mezuak jasotzeko helbide bat eman dute: info@laba.eus.
Egoitza badute; ateak irekitzeko atontzen ari dira jada; garbi dute gune ireki bat eskaini nahi dutela, eta moldagarria, era askotako ekinaldiak egiteko. Kafetegia izanen dute, eta emanaldiak antolatuko dituzte, bertzeak bertze. “Toki dinamiko bat” izan nahi dute, finean, era askotako jendearentzat bilgune izateko; euskara erdigunean jarrita, betiere. “Euskaraz zer egiten eta sortzen den erakutsi nahi dugu; erdaldun asko euskal kulturatik urrun da, baina euskaldunen artean ere asko dira zer sortzen den ezagutzen ez dutenak”.
Euskal kulturaren arloak pisu nabarmena izanen duela zalantzarik ez dute, eta euskaraz sortzen denaren erakusleiho ere bilakatu nahi dute. Labako kideen asmoak, halere, harago doaz, eta euskara ardatz hartzen duten ekonomiaren, elikaduraren edo dena delakoaren arloko egitasmoentzat ere izan nahi dute nolabaiteko helduleku.
Egin eta gozatu
Laba sarekoek garbi dute euskarak eta euskal kulturak behar duten “ikusgaitasuna” lortuko dutela Gazteluko plazako egoitzari esker. Asmoetako bat hori da. Plaza “toki sinboliko” bat da hirian, zalantzarik gabe, erdigunean baita, euskarak bete izan dituen “lubakietatik” urrun.
“Lubakia” utzi dute Labako kideek; bai eta pankarta ere, nolabait erranda, Perezek kontatu duenez: “Gozamenetik eta norberaren interesetik sustatu nahi dugu euskara; euskararen aldeko jarrera erakutsi bainoago, euskaraz egitea da kontua, natural, egiten duzun hori euskara salbatzeko egiten duzula justifikatu beharrik gabe”. Egiten den horrek hizkuntzari mesede egiten diola jakinda.
Azken urteotan piztu diren bertze zenbait egitasmo aipatu ditu Perezek gozamenetik abiatuz aritzeko ideia hori nabarmentzeko, hain zuzen: “Iruinkoko libertimendua, adibidez”. Inauterien bueltan sortutako egitasmo bat da hori, eta horretan aritu diren zenbait euskaltzalek bat egin dute Laban ere.
Irabazi asmorik gabeko elkarte gisa antolatu dute kideek Laba, baina parte hartzaileek nabarmendu dute norbanakoek osatutako proiektu bat dela. Haien arteko saretzeak ekarri du Labak aurrera egitea. “Aurretik elkar ezagutzen ez genuen askok bat egin dugu Laba sarean; harreman bat sortzeko aukera eman digu”, kontatu du Erkuden Aldasorok.
Anitz dira Gazteluko plazako 2.aren ondoko egoitzan mamitu nahi dituzten ideiak; egiteko duten lana ere ez da gutxi, Labako kideek ederki dakitenez. Obrak egiteko baimenen zain, Laba sareko kideen gogoa piztu du urratsez urrats garatutako egitasmoak egia bilakatzeko aukera gero eta hurbilago egoteak. Gero, “egunerokoak” markatuko du eginen duten bidea, saretzearen eta elkar sustatzearen bidez proiektu berri anitzi haize eman nahi baitiote. Toki onean dira hori lortzeko: Gazteluko plazan. Erdigunean. Batzuen eta bertzeen urratsak gurutzatzen diren tokian. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202752/gazte-askok-parte-hartu-du-eta-ideia-berriak-ekarri-dituzte.htm | «Gazte askok parte hartu du, eta ideia berriak ekarri dituzte» | «Gazte askok parte hartu du, eta ideia berriak ekarri dituzte». | Euskaltzaleen Topaguneak gidatu du Laba sarea sortu duen prozesu parte hartzailea, eta erakunde horretako zuzendari Oskar Zapatak (Iruñea, 1963) garbi du elkar laguntzen jarraituko dutela. Labak euskarari ematen ahal dion ikusgaitasuna eta erreferentzialtasuna nabarmendu ditu.
Aurrera doa Laba sarea; ospatzeko moduko berri bat da?
Bai, noski. Guretzat oso proiektu garrantzitsua da; ilusioz betetzen gaitu euskaratik eta euskaraz sortutako proiektu bat Iruñeko bihotzean kokatzeak.
Zer ekartzen ahal dio hiriari?
Ikusgaitasuna euskal munduarentzat eta euskal kulturarentzat, bai eta erreferentzialtasuna ere. Nire ustez, hori da inportanteena. Mundu guztiak ikusteko moduko toki batean dago, eta jendeak jakinen du euskaldunok erdigunera etorri garela.
Bazen garaia?
Beti amestu izan dugun aukera bat sortu zaigu, eta hori gertatu bezain pronto ohartu ginen zerbait berria egin behar genuela, jende berria erakarriko zuen zerbait; hau da, euskalgintzatik ez hain hurbil dagoen jendea erakarri nahi genuen, eta, batez ere, gazteak. Gazte askok parte hartu du prozesuan, eta haiek ekarri dituzte ideia eta molde berriak.
Zer-nolako rola jokatu du Topaguneak Laba sarea martxan jartzeko prozesuan?
Egoitzaren aukera sortu zenean, Topagunearen inguruko lauzpabost lagunek bat egin genuen. Erabaki bat hartu behar genuen: elkarteok sortu zerbait, edo beste zerbait berria martxan jarri. Azken aukera horren alde egin genuen, eta uste dut hautu zuzena izan zela. Erabaki hori hartu eta gero, proiektu berri hori sortzeko prozesu parte hartzailea diseinatzea eta gidatzea izan da gure zeregina.
Eta hemendik aurrera?
Laguntzea eta babestea izanen da gure zeregina; behar den bitartekaritza lan guztia erraztea ere bai. Garbi dugu harreman natural bat sortuko dela gure artean, elkarren ondoan egonen garela.
Laba sareak erakutsi du egiteko molde berrien garaia dela?
Ez dakit orain arteko bideak agortu ote diren. Baina garbi dago gazteek erabaki nahi dutela zer egin, eta horretarako hartu dute libre zegoen espazio bat. Horrelakoak behar dira gauza berriak egiteko, eta aurretik dauden inertziak bazter uzteko.
Sumatzen duzu mugimendu berezirik gazteen artean?
Bai, hala da. Laba sarea martxan jartzeko prozesuan hori ikusi dut. Egiteko gogoa badute, espazio berri horiek hartzekoa. Aurretik egindako bidearekin bateragarria da gogo hori; nork bere esparruan eragin behar du, baina ziur naiz elkarlanerako aukerak izanen direla; elkar osatzekoak.
Hizkuntza eskubideak aldarrikatzen jarraitzeko beharra bada, oraindik ere.
Hala da. Egungo Nafarroako Gobernuarekin gertatu da Euskarabideari eman diotela euskara sustatzeko gauzak egiteko aukera, baina lan esparrura iritsi garenean, gobernuak ez du onartu pausoak ematea. Ikusi dugu lan deialdietan. Horri buruz hitz egin beharko dugu, errespetua oinarri duen elkarbizitza baten alde. Lanean jarraitu behar dugu, eta gogoeta egin inkesta soziolinguistikoen arabera herritarrek euskararekiko duten jarrerari buruz.
Zer kezka duzue?
Herritarren %39k dute euskara sustatzearen aurkako jarrera, eta beste heren batek dio ez alde eta ez aurka dela. Hori landu behar dugu, eta horretarako jardunaldi bat eginen dugu, urriaren 14an, Iruñean. Urratsak egiteko beharrezkoa da auzi horri heltzea. | ||
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202753/ertzaintzak-sei-gazte-atxilotu-ditu-elorrion.htm | Politika | Ertzaintzak sei gazte atxilotu ditu Elorrion | Segurtasun Sailaren arabera, kalean istiluak eragiten ari zirenen kontra oldartu dira ertzainak. | Ertzaintzak sei gazte atxilotu ditu Elorrion. Segurtasun Sailaren arabera, kalean istiluak eragiten ari zirenen kontra oldartu dira ertzainak. | Ertzaintzak sei gazte atxilotu ditu bart gauean Elorrion (Bizkaia), desordena publikoa egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, goizaldeako hiruak aldeak izan da. Horren arabera, istiluak zeuden kalean ordu horretan eta hainbat bizilagunen deia jaso ondoren joan dira ertzainak.
Ohar batean azaldu duenez, ehun bat lagun ari ziren istiluak eragiten: zenbait edukiontzi bota dituzte errepidearen erdira eta su eman diete, ibilgailuen trafikoa galaraziz. Ertzainak iritsi direnean, harriak eta botilak bota dizkiete Segurtasun Sailaren arabera. Ertzainek han zeudenei oldartu zaizkie, sakabanatzeko, eta sei lagun atxilotu dituzte.
Sei atxilotuak 18 eta 28 urte bitarteko gazteak dira. Desordena publikoa eragitea leporatu diete eta polizia etxera eraman dituzte. Segurtasun Sailaren arabera, datozen orduetan eramango dituzte epaitegira. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202754/irribarriak-irabazi-egin-du-itzulerakoan.htm | Kirola | Irribarriak irabazi egin du itzulerakoan | Hainbat hilabetez jokatu gabe egon ostean, aramarrak eta Rezustak 22-8 irabazi diete Bengoetxea eta Albisuri. | Irribarriak irabazi egin du itzulerakoan. Hainbat hilabetez jokatu gabe egon ostean, aramarrak eta Rezustak 22-8 irabazi diete Bengoetxea eta Albisuri. | Espero zezakeen itzulera bikaina izan zuen atzo Iker Irribarriak. Hainbat hilabetez jokatu ezin egon ostean, Rezustarekin osatu zuen bikotea atzo itzulerako partidan, Gautegiz-Arteagan (Bizkaia), eta 22-8 irabazi zieten Bengoetxeari eta Albisuri. Dejadak, erremateak, indarra, abiadura... Bengoetxeak ezin izan zuen ezer egin Irribarriak egindako erakustaldiarekin. Rezusta ere sendo egon zen atzean, eta biek ere gustora ibili zuten pilota batetik bestera.
Zortzi hilabete pasa dira Irribarriak azkenezko jokatu zuenetik. Eskuin belaunean zuen lesioak pilotalekuetatik kanpo egonarazi du aramarra, baina atzo sasoi bikainean dela erakutsi zuen. Hasieratik, gainera, zalantzarik gabe jokatu zuen, eta inork ez zukeen esango hainbeste denbora jokatu gabe egon den pilotari bat denik. Partidaren ondoren ere aitortu zuen ondo sentitzen zela entrenamenduetan, baina jendearen eta telebistaren aurrean jokatzea falta zuela, eta hor ere gustora agertu zen egindako jokoarekin.
200 lagun inguru bildu ziren frontoian itzulera ikusteko, eta horiek ere gozatu zuten. Batez ere, Irribarria eta Rezusta markagailuan 6-9tik 7-20ra heldu zirenean. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202755/nafarroan-hiru-gizonezko-atxilotu-dituzte-indarkeria-matxista-leporatuta.htm | Gizartea | Nafarroan hiru gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxista leporatuta | Villatuertan gizon bat atxilo eraman dute haren lankide bati sexu abusuak egitea egotzita. Gainera, beste bi atxiloketa izan dira, Iruñean eta Tuteran. | Nafarroan hiru gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxista leporatuta. Villatuertan gizon bat atxilo eraman dute haren lankide bati sexu abusuak egitea egotzita. Gainera, beste bi atxiloketa izan dira, Iruñean eta Tuteran. | Foruzaingoak ohar baten bidez jakinarazi duenez, Villatuertan (Nafarroa) gizonezko bat atxilotu dute indarkeria matxistarekin loturiko delitu bat egotzita; ez dute data zehaztu. Zehazki, emandako informazioaren arabera, lankideari sexu abusuak egiteagatik atzeman dute gizona.
Villatuertan gertatutakoa ez da azken egunotan Nafarroan aditzera eman den indarkeria matxista kasu bakarra. Beste bi atxiloketa izan dira: Iruñean bata, Tafallan bestea.
Beste atxiloketa bat, Tuteran
Halaber, Tuteran pertsona bat atxilo eraman dute sexu ukigabetasunaren aurkako delitu bat egotzita. EITBk zabaldu du kasu horren inguruko informazioa. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202756/371-positibo-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | 371 positibo atzeman dituzte Hegoaldean | COVID-19aren ondorioz, 372 lagun daude ospitaleetan. Horietatik 94 ZIUetan daude. | 371 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. COVID-19aren ondorioz, 372 lagun daude ospitaleetan. Horietatik 94 ZIUetan daude. | Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, atzo 6.688 diagnostiko proba egin zituzten Hego Euskal Herrian. Horietatik 371 positibo izan ziren. Bi osasun zerbitzuetako datuak kontuan hartuta, egindako testen %5,5ek positibo eman zuten.
Egoera lurraldez lurralde aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien: 161. Gipuzkoan, berriz, beste 97 aurkitu dituzte. Nafarroan 62 izan dira, eta Araban, azkenik, 41.
Erietxeetako egoerari dagokionez, atzo 35 lagun ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagoturik. Orotara 372 paziente daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitz horren harira; horietatik, 94k zainketa intentsiboen beharra dute. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202757/352-kilometro-74-errelebo-eta-72-ordu-presoak-etxean-izateraino.htm | Politika | 352 kilometro, 74 errelebo eta 72 ordu, presoak «etxean izateraino» | Irailaren 29tik urriaren 2ra Nafarroa zeharkatuko duen martxa bat antolatu du Sarek. Gauez eta egunez ibiliko dira, Lesakatik Berriozarrera. Presoen etxeratzea eskatuko dute: «Denak, behingoz, etxerako bidean jarri behar ditugu». | 352 kilometro, 74 errelebo eta 72 ordu, presoak «etxean izateraino». Irailaren 29tik urriaren 2ra Nafarroa zeharkatuko duen martxa bat antolatu du Sarek. Gauez eta egunez ibiliko dira, Lesakatik Berriozarrera. Presoen etxeratzea eskatuko dute: «Denak, behingoz, etxerako bidean jarri behar ditugu». | «Sarri luzea da bidea, batzuetan malkartsua, besteetan bidegurutzez betea». Baina bide hori egiteko prest dago Sare: «Izan ere, bidea egin egiten da. Urratsez urrats, ibilian-ibilian». Euskal presoak «etxean izaterainoko» bidea egin nahiko luke euskal presoen aldeko mugimenduak, eta jarria du hurrengo ibilbidearen data: irailaren 29tik urriaren 2ra Nafarroa zeharkatuko duen martxa bat eginen dute, Lesakatik Berriozarrera. Gauez eta egunez ibiliko direla jakinarazi dute gaur eguerdian Lesakan egindako agerraldian: guztira 74 errelebo eginen dituzte, 72 orduz atsedenik gabe ibiliz, 352 kilometro osatzeraino.
Sarek gaurko agerraldian nabarmendu duenez, «pixkanaka bada ere» aldatzen ari da euskal presoen egoera, hiru hamarkadaren ondoren. Ohartarazi dute, halere, «pertsona askoren esfortzuari esker» lortu dela hori: «Euskal Herriko hiritar, alderdi politiko, sindikatu, hainbat eta hainbat herri eragile, instituzio, eta, noski, Euskal Preso Politikoen Kolektiboko kideei eta hainbat biktimen esfortzuari esker».
«Bigarren fasean» sartu nahiko luke Sarek, ordea, eta horri «indartsu» ekiteko antolatu dute Nafarroako martxa, «salbuespenezko espetxe politika» eten dezatela eskatzeko: «Salbuespen politika urratzaile horrekin bukatzeko bidean gaudela esaten ari gara, urteetan betiko dutena, eta espetxean egonaldi eternalak eta senide eta lagunentzako sufrimendu urteak gogortu dituena bukatzeko bidean dugula, eta behin betiko bukatu behar dugula, espetxean dugun herritar bakoitza etxerako bidean jartzeko». Bide horretan, adierazi dute «atzean» utzi nahi dutela «legea eskubideak urratzeko erabiltzen zen garaia».
Nafarroako herritarrei deia egin diete irailaren akaberan hasiko den martxan parte hartzeko. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202758/kolonbian-gizon-bat-atxilotu-dute-70-adingabez-abusatzea-leporatuta.htm | Mundua | Kolonbian gizon bat atxilotu dute 70 adingabez abusatzea leporatuta | Gizona estatubatuarra da, eta 58 urte ditu. | Kolonbian gizon bat atxilotu dute 70 adingabez abusatzea leporatuta. Gizona estatubatuarra da, eta 58 urte ditu. | Kolonbiako agintariek jakinarazi dutenez, ustez 70 adingabez abusatu duen estatubatuar bat atxilotu dute. Abel Fernandez du izena, eta 58 urte ditu. Kolonbiako Fiskaltzaren arabera, Caldasen abusatu du adingabeez. Fiskalak hainbat delitu leporatu dizkio; tartean, 14 urtetik beherako haurrekin sexu harremanak izatea.
Fiskaltzak jakinarazi duenez, Danger eta Vanessa ezizenak erabiltzen zituen gizonak. Baliabide gutxi dituzten familietako neskatoekin jartzen zen harremanetan, ingeleseko irakaslea zela esanez, eta zazpi milioi peso kolonbiar eskaintzera iristen zen (1.550 euro). Atxilotu dutenean, kopuru hori halako hiru aurkitu diote etxean, eta, horrekin batera, anestesia eta analgesikoak. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202759/torturapeko-deklarazioetan-oinarrituriko-epaiketarik-ez-egiteko-eskatu-dute-zornotzan.htm | Politika | Torturapeko deklarazioetan oinarrituriko epaiketarik ez egiteko eskatu dute Zornotzan | 1967 eta 2010 artean torturak pairaturiko hainbat zornotzarrek agerraldia egin dute 13/13 auzian epaitzen ari diren Saioa Agirre herrikideari elkartasunez: «13/13 sumarioaren epaiketa bertan behera uzteko aldarrikatzen dugu». | Torturapeko deklarazioetan oinarrituriko epaiketarik ez egiteko eskatu dute Zornotzan. 1967 eta 2010 artean torturak pairaturiko hainbat zornotzarrek agerraldia egin dute 13/13 auzian epaitzen ari diren Saioa Agirre herrikideari elkartasunez: «13/13 sumarioaren epaiketa bertan behera uzteko aldarrikatzen dugu». | Iraganean torturak eta tratu txarrak jasan zituzten zornotzarrek agerraldia egin dute gaur eguerdian Zornotzan (Bizkaia), 13/13 auzian epaitzen ari diren Saioa Agirre Arauko herrikideari elkartasuna adierazteko. Ohartarazi dutenez, 1967 eta 2010 artean ehundik gora zornotzar torturatu zituzten, eta, beraz, torturapean egindako deklarazioetan oinarrituriko epaiketa politikorik ez egiteko eskatu dute; tartean, Espainiako Auzitegi Nazionalean iragaten ari den 13/13 auzia. Agirrek 2010ean atxilotu zutenean pairatu zituen torturak eta eraso sexualak salatu zituen 13/13 epaiketako bigarren auzi saioan. Honela kontatu zuen, bertzeak bertze: «Galdetu zidaten ama izan nahi al nuen; prestatzeko, ez nintzela izango».
Uztailean abiatu zen zazpi euskal herritarren aurkako epaiketa —hasiera batean zortzi ziren auzipetuak, baina horietako bat, Juan Mari Jauregi, atzo zendu zen—; eta, abuztuan etena eginda, heldu den asteartean joan beharko dute berriro zazpi auzipetuek Madrilera.
Gaur Zornotzan egindako agerraldian hilaren 12an Donostian 13/13 epaiketaren aurka eginen duten manifestazioan parte hartzeko deia luzatu dute Zornotzako herritarrek. 13:30ean abiatuko da protesta, Bulebarretik.
Aitortza eta erantzukizunak
Torturaren errealitatea azalera ateratzeko hiru eskaera egin dituzte Zornotzako torturatuek, halaber: tortura praktikatu izan dela «ofizialki eta publikoki» aitortzea; berriro gertatu ez dadin «bermeak» jartzea, inkomunikazioa etenda; eta tortura «tresna gisa diseinatu» dutenak identifikatu eta erantzukizunak argitzea. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202760/langile-bat-hil-da-berriobeitiko-enpresa-batean.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Berriobeitiko enpresa batean | Pala kargatzaile batek harrapatuta hil da. Sindikatuen zenbaketaren arabera, 42 behargin hil dira urtea hasi zenetik. | Langile bat hil da Berriobeitiko enpresa batean. Pala kargatzaile batek harrapatuta hil da. Sindikatuen zenbaketaren arabera, 42 behargin hil dira urtea hasi zenetik. | Berriozarreko (Nafarroa) 54 urteko gizonezko bat hil da larunbat honetan lan istripu batean. Foruzaingoak jakitera eman duenez, 10: 40an izan da ezbeharra, Berriobeitiko enpresa batean. Pala kargatzaile batek harrapatuta du behargina. Larri zaurituta eraman dute Nafarroako Ospitalera, anbulantzian, eta han hil da. Pala gidaria ere ospitalera eraman dute antsietate krisi batengatik.
Aurten lanean hildako 42. behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202761/herrian-gaztetxe-bat-behar-dutela-aldarrikatu-dute-hazparnen.htm | Gizartea | Herrian gaztetxe bat behar dutela aldarrikatu dute Hazparnen | 200 pertsonak protesta egin dute Davidenea egoitzaren okupazioa babesteko bKanporatze agindu baten arriskupean daude gazteak | Herrian gaztetxe bat behar dutela aldarrikatu dute Hazparnen. 200 pertsonak protesta egin dute Davidenea egoitzaren okupazioa babesteko bKanporatze agindu baten arriskupean daude gazteak | «Ez dela lekurik? 500 etxe huts». Mezu argia zabaldu zuten atzo arratsaldean Hazparnen (Lapurdi) Ttattola gaztetxearen alde manifestazioa egin zuten berrehun bat pertsonek. Joan den agorrilaren 21ean Davidenea egoitza okupatu ondotik, Isabelle Pargade auzapezak aste honetan bilkura bat hitzeman bazien ere, oraindik berririk ez dutela salatu zuten. Okupatutako egoitzatik kanporatzeko agindua jaso dute berriki, eta Paueko (Okzitania) Administrazio Auzitegian helegitea ezarri badute ere, edozein momentutan kanporatu ditzake Poliziak. Baina, atzo arratsaldean argi mintzatu ziren gazteak: «Hazparnek bizi behar du! Herriak bizi behar du! Eta gaztetxea lortuko dugu!», egin zuen aldarri Joana Barbier Ttattolako kideak.
Hemezortzi urteko ibilbidearen ondoren, 2020ko urtarrilean gaztetxeko kideek iragarri zuten Ttattola gaztetxea itxi egingo zela, «indarrez» bota zituztelako eraikinetik. Duela egun batzuk, ordea, — abuztuaren 21ean, zehazki— gaztetxeko kideek jakinarazi zuten beste eraikin bat okupatu zutela: «Hazparneko gazteok, urte bat eta erdi gaztetxerik gabe pasatu eta gero, etxe bat okupatzea deliberatu dugu», adierazi zuten orduan.
Baina manifestazioan, Hazparneko gaztetxeaz haragoko borrokak ere hizpide izan zituzten. Hala, elkartasuna adierazi zieten berriki gaztetxetik kanporatu dituzten Iruñeko Errotxapea auzoko gazteei, baita laborantza lurren defentsan Arbonan (Lapurdi) lurrak okupatzen ari direnei ere. Ipar Euskal Herrian lurra eta etxebizitza arloan dagoen «arazoaz» ohartarazteko baliatu zuten parada. «Diruaren boterearen aitzinean, instituzioak ezintasunean dira. Nahiz eta etxebizitzaren arazoa konpontzeko borondatea erakusten duten, argi eta garbi gelditu da bide instituzionalak ez duela gaitasunik». Egoera horren aitzinean «herri boterearen apustua» egiten dutela erran zuten, «hau da, bide berriak irekitzea: okupazioa eta bestelako desobedientzia ekintzen bidez». Lekaroz (Nafarroa) eta Arbona hartu zituzten adibide gisa. «Horien eraginkortasuna erakutsi dute kapitalaren boterearen kontra borrokatzeko». |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202762/gose-greba-utzi-du-inaki-bilbao-euskal-presoak.htm | Politika | Gose greba utzi du Iñaki Bilbao euskal presoak | Hainbat komunikabidek zabaldu dutenez, osasun arazoengatik eten du protestaldia. Abuztuaren 6tik ari zen baraua egiten, eta ospitalera eraman zuten abuztu bukaeran. | Gose greba utzi du Iñaki Bilbao euskal presoak. Hainbat komunikabidek zabaldu dutenez, osasun arazoengatik eten du protestaldia. Abuztuaren 6tik ari zen baraua egiten, eta ospitalera eraman zuten abuztu bukaeran. | Iñaki Bilbao euskal presoak utzi egin du abuztuaren 6an abiatu zuen gose eta komunikazio greba, Gedar eta Resumen Latinoamericano kazetek zabaldu dutenez.
Haren osasun egoerak okerrera egin zuen abuztu bukaeran, eta ospitalera eraman zuten, Salamancako (Espainia) egunkari batek jakinarazi zuenez.
Bilbao Topasen dago preso, Euskal Herritik 460 kilometrora. Espainiako Espetxe Erakundeek uztailaren 1ean iragarri zuten haren hurbilketa, aurrez Puerto de Santamarian baitzegoen, Euskal Herritik mila kilometrora. Lezamakoa da (Bizkaia), 65 urte ditu, eta 2002. urteaz geroztik dago espetxean. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202763/champoussin-garaile-haig-podiumean-eta-lopez-etxera.htm | Kirola | Champoussin garaile, Haig podiumean eta Lopez etxera | Movistarreko kolonbiarra hirugarren zegoen nagusian, baina jokoz kanpo gelditu eta erretiratu egin da. Behin behinean, Haigek hartu du bere tokia. Bihar hirugarrenez irabaziko du Vuelta Roglicek | Champoussin garaile, Haig podiumean eta Lopez etxera. Movistarreko kolonbiarra hirugarren zegoen nagusian, baina jokoz kanpo gelditu eta erretiratu egin da. Behin behinean, Haigek hartu du bere tokia. Bihar hirugarrenez irabaziko du Vuelta Roglicek | Clement Champoussinek (Ag2r) ustekabeko garaipena lortu du Vueltako azken-aurreko etapan. Faboritoetako bat nagusitu behar zela zirudien, baina elkarri begira gelditu dira haiek Castro de Hervilleko igoerako azken txanpan. Frantziarrak ez du aukera alferrik galdu, eta aurrenekoz altxatu ditu besoak profesional bezala. Jack Haig (Bahrain) ere pozik bukatu du etapa, seigarren postutik hirugarrenera egin baitu jauzi. Primoz Roglicek (Jumbo), berriz, nagusiko garaipena ziurtatu du. Txanponaren beste aldean, amildu egin da Miguel Angel Lopez (Movistar). Moztuta gelditu da Yatesek urrutitik jo duenean, eta amorrazioaren poderioz, bizikletatik jaitsi eta lasterketa uztea erabaki du.
Zerra itxura zuen etaparen bigarren zatiak, bata bestearen atzetik igo behar zituzten bost mendaterekin. Hirugarren mailako Vilachan zen aurrenekoa, eta bertara 16 txirrindulari iritsi dira buruan, ia hamabi minutuko aldearekin. Mikel Bizkarra (Euskaltel) izan da ihes egin duen euskal herritar bakarra. Maila handiko ziklistak zituen ondoan: Champoussin eta Lilian Calmejane(Ag2r), Romain Bardet eta Michael Storer (DSM), Ryan Gibbons eta Matteo Trentin (UAE) eta Mark Padun (Bahrain), besteak beste.
Gauzak bare ziren tropelean, harik eta Ineosek ekimena hartu duen arte. Lasterketa nabarmen gogortu du bigarren mailako Mabian. Belarriak tentetu egin zaizkie ihesaldikoei, zuten errentaren erdia begi kliska batean galdu baitute. Berandu gabe hasi dira elkarri oldartzen: Trentinek maldan behera egin du ekinaldia, eta multzoa aletuz joan da Mougasen, eguneko mendaterik gogorrenean –9,8 kilometro eta %6,4ko pendiza–.
Han piztu da onenen arteko lehia ere. Ineos taldearen estutuari jarraipena eman dio Yatesek, erasoari ekinez. Helmugarako 60 kilometro gelditzen ziren oraindik. Egan Bernal (Ineos) saiatu da geroago, eta segidan, beste ahalegin bat egin du Yatesek. Saiatuaren saiatuaz, aurrera egin du britainiarrak, gurpilean Roglic, Mas eta Gino Maeder eta Jack Haig (Bahrain) zituela. Komeriak, horrenbestez, Lopezentzat estutu arren, ez da kapaza izan aurkariekin berriro bat egiteko. Bernal ere atzean gelditu da, baina Yates aurrean zegoenez, Lopezen esku utzi du patata beroa. Etsiak erabat jo dio Movistarrekoari, eta Patxi Vila zuzendariak ez du lortu borrokan jarrai zezan konbentzitzea.
Roglicen multzoak harrapatu egin ditu pixkanaka iheslari guztiak, Gibbons izan ezik. Hegoafrikarrak Mougasen behera egin du eraso, eta Pradoko gaina gainditu ondotik, 1.30eko aldearekin iritsi da Castro de Hervillera, eguneko azken igoerara. Berehala gaineratu zaizkio Roglic, Mas, Yates eta Haig, baina haien arteko markaketak zabaldu egin du etaparen lehia. Erasoa jo, eta gelditu egiten ziren berehala. Bizkarra atzera eta aurrera eginez ibili da, baina ezin izan ditu indartsuenak itsumustuan harrapatu; bai, ordea, Champoussinek. Sei segundo beranduago helmugaratu da Roglic, eta zortzira Yates eta Mas. Bizkarra zazpigarren izan da, 23ra.
Roglicek bere hirugarren Vuelta irabaziko du bihar, Padron eta Santiago de Compostela artean jokatuko den 34 kilometroko erlojupekoan. Esloveniarra bera da saioa irabazteko faboritoa. |
2021-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/202764/askatasunaren-aldeko-besarkada.htm | Gizartea | «Askatasunaren» aldeko besarkada | Ehunka lagun bildu dira Irun eta Hendaia artean, «askatasun indibidual eta kolektiboak berreskuratzearen» alde. | «Askatasunaren» aldeko besarkada. Ehunka lagun bildu dira Irun eta Hendaia artean, «askatasun indibidual eta kolektiboak berreskuratzearen» alde. | Bizitza plataformak deituta, ehunka lagunek «askatasunerako besarkada» egin dute gaur Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) batzen dituen Santiago zubian. Bi herrietako udaletxeen inguruetan elkartu dira manifestariak, 16:00etan, eta martxa banatan abiatu dira gero, zubian elkartu arte. «Askatasun indibidual eta kolektiboak berreskuratzea» galdegin dute, «askatasunaren, osasunaren eta egiaren alde».
Txertoa jaso dutenekiko «enpatia» eskatu dute antolatzaileek, eta osasun ziurtagiria salatu dute: «apartheid berritzat» jo dute, izan ere. Txertoei erreparatu diete, halaber: oraingoan, «bereziki gazteak eta umeak» ez txertatzeko eskatu dute, gaitza «oso arin» pasatzen dutelako, eta «naturalki erraz immunizatzen» direla argudiatuta. Amaierako ekitaldian, Madrilen deituta zegoen beste manifestazio batekin bat egin dute, streaming bidez |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202786/gu-guztiok-lotzen-gaituen-hari-bat-dago-feminismoa.htm | Gizartea | «Gu guztiok lotzen gaituen hari bat dago: feminismoa» | Iragan abuztuan izan dira Nafarroako Neska* Gazteak sareko lehenbiziko topaketak, Atarrabian. Elkarren arteko harremanak sendotzen ez ezik, asmoak zein diren zehazten ere lagundu dute. | «Gu guztiok lotzen gaituen hari bat dago: feminismoa». Iragan abuztuan izan dira Nafarroako Neska* Gazteak sareko lehenbiziko topaketak, Atarrabian. Elkarren arteko harremanak sendotzen ez ezik, asmoak zein diren zehazten ere lagundu dute. | Feminismoak hartu zuen Atarrabiako Udaletxe plaza, joan den abuztuaren 14an; borrokarako gogoak guztiz blaitua. Nafarroako Neska* Gazteak sareak topaketak antolatu zituen bertan, eta dozenaka lagun bildu ziren, goiz eta arratsalde. Askotariko jarduerak egin zituzten, eta, besteak beste, grinez zehaztu zituzten datorren ikasturterako erronkak. Sareko kide da Amaiur Argiñena Moreno (Iruñea, 2003). Egun hartan bizitakoek utzitako ajea igarota, argi dituzte egin beharreko urratsak.
Atarrabian izan zenuten sarearen lehenbiziko topaketa. Ordea, hilabeteetako prestaketa izan duzue aurretik. Noiz ekin zenioten bideari?
Abiapuntu bat jartzearren, aipagarriak dira 2016an Euskal Herrian egindako gazte mugimenduaren topaketak. Orduko horretan, dagoeneko izan ziren bereziki feminismoa lantzeko gune batzuk. Ordea, neska izatea eta gazte izatea uztartuko zituen subjektu politikoa ez zegoen jorraturik. Zerbait piztu zen, halere, eta, handik aurrera, beste hainbestetan ere hasi zen gaia lantzen; 2017ko eta 2018ko udaleku feministetan, esate baterako. 2019an Durangon (Bizkaia) elkartu ginen, Euskal Herriko V. Jardunaldi Feministetan. Orduan bai, orduan gogoz heldu genion feminismoa neska gazteen ikuspegi propiotik lantzeari, eta taldeak osatuz joan dira. Orain, Nafarroako sareari eman diogu forma.
Zergatik da garrantzitsua neska gazteak subjektu politiko gisan ulertzea?
Aldi berean neska eta gazte izanda, asko dira sufritzen ditugun eta neska helduek pairatzen ez dituzten zapalkuntzak. Besteek ez dituzten arazo berezi batzuk ditugu, eta beharrezkoa da horiei erreparatzea eta problema horiei erantzuteko formulak bilatzea.
Zer zapalkuntza gehigarri pairatzen dituzue, adibidez?
Oro har, gutxietsi egiten gaituzte, eta gure ahotsak ez dira helduenak bezain ozen aditzen. Gure beharrei eta aldarrikapenei ez diete besteei bezainbesteko arretarik eskaintzen. Gauza askotan sumatzen da, baita etxean bertan ere. Adibidez, problema hori aski argi gelditzen da gurasoek esaten dizkiguten gauzak aztertzean. Behin baino gehiagotan aditu behar izan ditugu: «Zu joaterako, ni hogei bat aldiz joan eta itzuli naiz bertatik». Horrelako esaldiak nahiko ohikoak dira.
Zer onura ekarriko dio sareak Nafarroari?
Nire ustez, sare honek zera eragingo du: neska gazte guztiak talde handi baten parte sentitzea. Babesa emango diogu elkarri, elkarren arteko zaintza bermatuko da. Azken finean, topaketetan esan genuen moduan, badago guztiok lotzen gaituen hari bat: feminismoa.
Euskal Herriko Neska* Gazteak sarea sortua zen jadanik. Zergatik behar da Nafarroan zentratutako bat?
Euskal Herriaren barruan egonik ere, uste dugu Nafarroak berezko dituela beste lurralde batzuek ez dituzten ezaugarri batzuk. Adibidez, esango nuke euskal nazioaren zapalkuntza askoz nabariagoa dela hemen, batik bat Nafarroaren hegoaldean. Herri batzuetako taldeak Euskal Herriko markotik kanpo gelditzen dira, eta Nafarroan zentratutako sare bat edukita errazagoa izan daiteke horiek erakartzea.
Nafarroako Neska* Gazteak osatu aurretik, distantzia handiak ziren lurraldeko herrietako taldeen edo nesken artean?
Arazo hori betidanik gelditu da agerian, aspaldi, baina ez zen oso argi nola erantzun zitekeen taldeak elkarren artean hurbiltzeko premia horri. Horrelako dinamikek nabarmen laguntzen dute.
Zehazki, zertan da aberasgarri taldeen arteko harremana indartzea?
Lagungarri da beste testuinguruetako egoeraz jabetzeko, hau da, nork bereari soilik begiratzea saihesteko. Jakitun gara kokaleku geografikoaren arabera baldintzak oso desberdinak direla eta horrek izugarri eragiten duela arlo politikoan, sozialean eta ekonomikoan. Gainera, sareari esker, inor ez da kanpo geldituko, eta elkarri lagundu ahalko diogu, zernahi behar dugula ere.
Hainbat jarduera antolatu zenituzten Atarrabiako topaketetan, hala nola intersekzionalitatea lantzeko tailerra. Zer ondorioztatu zenuten?
Zapalkuntzez eta pribilegioez hausnartzea zen asmoa. Besteak beste, erreparatu genion etniari, jatorriari, hizkuntzari, sexu joerari… Sareak balio beharko du askotariko arrazoiengatik sufritzen ditugun egoerei erantzuteko.
Hasi berri den ikasturteari begira, zein da asmoa?
Urtero moduan, Martxoaren 8ari eta Azaroaren 25ari gogoz begiratuko diegu. Are gehiago, topaketetan dagoeneko izan genituen hizpide horiek, eta hainbat proposamen jaso genituen. Baina ez hori bakarrik, urrian beste hitzordu inportante bat dugu: Euskal Herriko neska gazteen Baterajotzea dugu urrian, Elizondon. Formakuntza mordoa izango da, eta aisialdia ere bai, noski.
Zure ustez, zein da Nafarroako Neska* Gazteen indargune nagusia?
Azken urtean egindako bidean argi ikusi dugu, adibidez, elkarrekin lanean ari diren militanteak baino gehiago, lagunak ere bagarela. Konfiantza handia dugu zerbait behar izanez gero gainerakoei laguntza eskatzeko eta laguntzeko. Oso harreman politak sortu dira, eta, hain zuzen, hori da jarraitu beharreko bidea. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202787/aldi-honetan-amore-eman-dugu-baina-ezinbestean.htm | Ekonomia | «Aldi honetan amore eman dugu, baina ezinbestean» | ELB lehen lerroan izan zen 2016an hasi zen hegazti gripearen krisian, prebentziozko ahate hiltzeak oztopatuz. Bidaxuneko ahate haztegian berriz ez da kausitu, eta agorrila hastapenean 1.600 ahate hil zituzten. | «Aldi honetan amore eman dugu, baina ezinbestean». ELB lehen lerroan izan zen 2016an hasi zen hegazti gripearen krisian, prebentziozko ahate hiltzeak oztopatuz. Bidaxuneko ahate haztegian berriz ez da kausitu, eta agorrila hastapenean 1.600 ahate hil zituzten. | Hegazti gripeak 2016an eragin zuen krisian ELB laborari sindikatuak borrokalari irudi azkarra irabazi zuen, hiru etxaldetan ahateak prebentzioz hiltzea oztopatuz mobilizazioei esker. Uda honetan, berriz, hilabeteetan negoziatzen aritu ondotik, Bidaxuneko ahate haztegiko 1.600 ahate hil zituzten agorrila hastapenean. Aitzineko krisian bezala ahate sanoak baziren ere, urtarrilean hegazti gripearen aztarnak atzeman ziren Bidaxuneko ahateetan, eta ahate haztegia «infekzio gune» gisa deklaratua izan zen. Panpi Sainte Marie (Landibarre, 1963) ELBko bozeramailearen ustez, desberdintasuna handia zen.
ELBren borrokak, hegazti gripearekin, garaipenak izan dira. Agorrilan, aldiz, ahateak hiltzea onartu duzue. Ez da ohikoa izan.
Kasuak ez dira berdinak. Ahateetan antigorputzak atzeman zituzten, eta, aldi honetan —aitzineko aldian bezala— ez ziren eri, baina positiboak baziren. Horrek dena aldatzen du legedian, infekzio gune izendatua baitzen Bidaxuneko ahate haztegia. Ondorioz, bortxaz hil behar zituzten; bestel,a Frantziak ez zuen esportatzen ahal. Aitzineko aldian ez zen ondorio hori, esportazioak ez ziren blokatuak. Infekzio gune deklaratuz gero ezin da hori kendu. Beraz, goiz ala berant hil behar dira; bestela, Frantziak ez zuen esportatzen ahalko. Aldi honetan ere posible genuen ELB garaile ateratzea, baina bazen estatuaren alimaleko presioa gibeletik.
Nolako presioa?
Uste genuen baimen berezi bat ukanen genuela, salbuespen bat edo kasu berezi bat zelakoan, baina ez dute onartu, Frantziak ez baitzuen esportatzen ahalko ahateak hil gabe. Momentu batez ministerioak laxatu gaitu; ordu arte harreman ona bagenuen [Kriaxera] arraza salbatu behar zelakoan, baina, arraza salbatua zela frogatu delarik —aski ahate tipi eta arrautza atera baikenuen Bidaxunetik—, administrazioak erran zuen hil behar zirela. Ez genuen onartzen sano zirelako, baina aldi honetan mehatxua zen blokatzen bagenituen ez zela kalteordainik izanen. Hala ere, gure asmoa zen azken momentua arte erresistentzia egitea, baina hori eginez ELBk borroka irabazten zuen, Bidaxuneko ahate haztegia sakrifikatuz. Presionatzeko, bazuten haztegiaren bezeroen zerrenda osoa. Nahi bazuen estatuak zinez izorratzen ahal zuen etxalde hori, eta Kriaxerekin ari ziren etxaldeak oro.
Nola geratu da ELB?
Kanpotik begiratzen duen batentzat, afera honen fineziak ezagutu gabe, ELBk aldi honetan galdu du. Nonbait, hala da, utzi baitugu ahate sanoak hiltzera, baina gibeleratze taktiko bat izan da, etxaldeak salbatuz bihar segitzeko. Halako munstro baten aitzinean zaila genuen: edo ELBk epe motzeko borroka hori irabazi, etxaldeak sakrifikatuz, edo galtzea epe laburrean, baina bihar etxaldeak bizituz, Kriaxerak izanez berriz heldu den udaberrian. Aldi honetan amore eman dugu, baina ezinbestean.
Gobernuak esportazioa zuen lehentasuna. Ahate esportatzea ez da hemengoen merkatua.
Bistan dena ez da Kriaxera esportatzen, ez. Gainera, ez da baitezpada ahatea, Frantziak anitz esportatzen duena oilaskoa baita; oilasko zikinkeria bat, arrunt merkea eta fite hazia dena. Oilaskoa eta genetika —ahate tipiak eta arrautzak— esportatzen ditu Frantziak, Afrikara eta. Oilasko industrialean ari diren talde handiek presio anitz ezarri dute. Aldi honetan ez dugu denborarik ukan, baina berriz gertatzen bada Bidaxunekoa bezalako afera bat, baimen berezi bat galdetu beharko da Europan. Ahate horiek ez ziren eri; momentu batez positibo izan dira, baina gero antigorputzak egin dituzte eta hiru hilabeteren buruan ez zen gehiago birusaren herexarik batere. Nahi genuen horren oharpen bat egitea eta baimen berezi bat ukaitea; justifikazioa bagenuen, argudioa bagenuen, baina lan hori ez genuen guk egin behar gure ahal urriekin, Estatuak egin behar zukeen. Izenpetu genuen protokoloan esperimentazio sailak hori zioen: zergatik Kriaxerak hala ihardokitzen duen ikertzea, beharbada hegazti gripearen aitzinean konponbidea hor da, Kriaxerak buru egiten baitio eritasunari. Analisiak Tolosan [Okzitania] ikertzen dituzte, baina oraino ez dute lana itzuli. Parean ez zuten gehiago igurikatu nahi esportatzeko; beraz, presioaren borroka hori galdu dugu.
Erakutsi duzue mobilizazioekin posible zela ahateen hiltzea saihestea. Baina kasu honetan lege aldaketa behar litzateke. Hori ere posible ikusten duzu?
Bai. Irudi bat lortu dugu aitzineko borrokei esker. Badakite jendea biltzen ahal dugula eta ez garela beldur gauza batzuk arriskatzeko; gainera, beti erraten digute komunikatzaile onak garela. Lotsa dira. Frantzian denetan hil dituzte ahateak batere erresistentziarik gabe, baina hemen laborariak CRSen partetik zanpatuak izatea, ahate sanoak hiltzea…; badakite jendearen onarpena ukan dugula. Kasu honetan ez dugu irabazi, legeak ez baitzion estatuari aterabide bat ematen. Horregatik aldi honetan prest ziren indarrez pasatzeko, nahiz eta irudi txarra eman; hori hala erran digute.
Hegazti gripearen azken borrokan ez duzue garaipen irudia kausitu, baina paraleloan bada Arbonako okupazioa, irabazi arte asmoz segitzen dena.
Okupazioak lehen planoan ezartzen du hor badela arazo bat. Ahateekin bezala hor ere badira bi helburu: bat, taktikoa —epe motzekoa—, eta, bestea, estrategikoa. Bat da etxalde horren lurrak salbatzea, eta ez dakigu kausituko dugunez, saltzailea eta eroslea ados jartzen ahal baitira eta ez dugu deus egiten ahal, baina esperantza dugu presioarekin gibel eginen dutela. Epe luzean, gure helburua da legedia aldatzea. Jean-Bernard Sempastous diputatuak Lurraren legea hobetu nahi du eta guk ekarpenak egiten dizkiogu haren emendakinari. Arbonako lurrek 100.000 euro balio lituzkete SAFERaren arabera, baina etxea gehituz hiru milioi euroz goiti saltzen dira… Lehenago lur hori salduko zen eta etxea bereiz; orain konprenitua dute elkarrekin salduz —nahiz eta geografikoki bat eta bestea ondoan ez izan—, kario saltzen ahal dutela.
Zer diozue zuek?
Guk galdetzen dugu laborantzarako diren lurrak eta etxea bereiztea salmentan. Bi xede horiekin abiatu genuen okupazioa, salatzea eta proposatzea: salatzea egiten dugu han egonez eta sostengua bilatuz. Proposamenak egiten ditugu legea aldatzeko, fintzeko. Ez ditugu etxalde guztiak okupatzen ahalko. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202788/airean-dago-bandera.htm | Kirola | Airean dago bandera | Hiru segundoko zigorra jaso arren, Hondarribiak egin du lehen jardunaldiko denborarik onena. 1,74 segundoren aldea atera dio Santurtziri, eta ia laurena Zierbenari. Oriok osatuko du datorren igandeko ohorezko txanda. Hondarribiako ordezkariek, bestalde, zigorra berriz aztertzeko eskatu diete epaileei, baina epaileek eutsi egin diote. | Airean dago bandera. Hiru segundoko zigorra jaso arren, Hondarribiak egin du lehen jardunaldiko denborarik onena. 1,74 segundoren aldea atera dio Santurtziri, eta ia laurena Zierbenari. Oriok osatuko du datorren igandeko ohorezko txanda. Hondarribiako ordezkariek, bestalde, zigorra berriz aztertzeko eskatu diete epaileei, baina epaileek eutsi egin diote. | Garrantzitsuena ez da nola hasten den, nola amaitzen den baizik. Horixe berretsi du gaur Hondarribiak Kontxako Banderako lehen jardunaldian. Estropadari, ordea, ez dio nahi bezala ekin Ama Guadalupekoa-k; semaforoa berde jarri baino lehenago atera da, antza, eta hiru segundoko zigorra ezarri diote. Ondoren, ordea, buelta eman diote egoerari: estropada bikaina egin dute Orbañanosen mutilek, eta txanda berean aritu den Zierbenari hiru segundo atera dizkiote. Santurtzi bigarren txandan aritu da, eta aise irabazi du. Iker Zabalaren taldeari nabaritu zaio bandera preziatua irabazteko gosez dagoela, Hondarribiarengandik 1,74ra geratu bada ere.
Kontxako badia igerileku baten gisan zegoen: bare-bare. Kanpoaldean ere apenas zegoen olaturik. Lehen txandan aritu da gaurko garailea, laugarren kalean. Berdeen ondoan, Zierbena, Donostiarra eta Urdaibai joan dira, hurrenez hurren. Hondarribiak Santa Klara uhartean hartu du estropada burua, Donostiarrak irteera indartsua egin baitu. Zierbena ere ez zen urruti, eta, palakadaz palakada, Hondarribia eta Zierbena dotore asko joan dira brankaz. Mikel Orbañanosen taldea iritsi da lehena ziabogara, eta Zierbenari bi segundo atera dizkio; lau Donostiarrari, eta sei Urdaibairi.
Bueltako luzean, Hondarribiak aparrak atera dizkio itsasoari. Donostiarra geratzen hasita zegoen, eta Zierbenak hala moduz eutsi ahal izan dio Ama Guadalupekoa ontziari. Baina, apurka-apurka, Hondarribikoen eta Zierbenakoen tartea handituz joan da, berdeen mesederako. Bosgarren kaletik zihoan Hondarribia, eremu horretan Amunarritzek olatu koxkorrak atzemango zituen ziurrenik, eta olatu horiek baliatu nahi izango zituen ontziari abiadura emateko. Hain zuzen, zazpi segundo ateratzen zizkion Zierbenari.
Lau ontziak badian sartu direnean, Zierbena hobeto moldatu da Hondarribia baino. Halere, Orbañanosenek lehen postuari eutsi ahal izan diote, eta eurak izan dira txandako azkarrenak. Zierbena hirura helmugaratu da, bederatzira Donostiarra, eta hamazazpira Urdaibai.
Santurtzik, ezin
Goizak aurrera egin ahala, haizeak ipar-ekialdetik jotzen zuen, eta badia inguruan, behintzat, zertxobait gora egin du; momentu batez, orduko bederatzi kilometroko abiaduran, batez beste.
Bigarren txandan beste oilarra joan da: Santurtzi. Lehen kaletik joan da Zabalaren taldea; bigarrenetik, Ares; hirugarrenetik, Orio; eta laugarrenetik, Cabo. Sendo hasi du estropada Sotera traineruak, eta une batez GPSak adierazten zuen Santurtzi hiru segundo azkarrago zihoala Hondarribia baino. Baina ziabogara atzetik heldu da. Uste baino atzerago, gainera. Hondarribiak bost segundo atera dizkio. Orio txandako bigarrena heldu da, Santurtzirengandik bost segundora; hamaikara Cabo, eta hamabostera Ares.
Maniobraren ostean, Oriok joaldia egin du, eta Santurtziri hiru segundora hurbildu zaio. Halere, Soteraren erantzuna berehalakoa izan da. Metroak egin ahala, bai Santurtzi bai Orio laugarren eta bosgarren kaleetara gerturatu dira, olatu txikiei ahalik eta zukurik gehien ateratzeko. Santurtzik estropada kontrolpean izan du, baina Hondarribiak nahiko buruhauste eman dizkio, bost atzetik baitziren bizkaitarrak. Gorka Aranberri Santurtziko patroiak arraunlariei datua bota, eta erritmoa sarritu dute. Bai sarritu ere; minutuko 47 palakadako erritmora handitu dute, baita Hondarribiarengandik segundo bakarrera hurbildu ere.
Amaieran, berdeengandik 1,74 segundora geratu da. Orio moreengandik zazpi segundora heldu da, eta datorren igandean ohorezko txandan ariko da. Cabok zazpigarrena egin du, eta Ares zortzigarren postuan geratu da.
Gaurko jardunaldia amaituta, Hondarribiako ordezkariek hiru segundoko zigorra berriz aztertzeko eskatu diete epaileei, baina epaileek zigorrari eutsi diote. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202789/kontxan-ere-buruz-buru.htm | Kirola | Kontxan ere, buruz buru | Donostia Arraun Lagunak-ek 1,64 segundo atera dio Oriori, eta estropada eremuko marka hautsi du. Banderarako lehia zabalik dago oraindik. Donostiarrak eta Hondarribiak osatuko dute datorren igandeko ohorezko txanda. | Kontxan ere, buruz buru. Donostia Arraun Lagunak-ek 1,64 segundo atera dio Oriori, eta estropada eremuko marka hautsi du. Banderarako lehia zabalik dago oraindik. Donostiarrak eta Hondarribiak osatuko dute datorren igandeko ohorezko txanda. | Ez da ezustekorik izan Kontxako Banderaren lehen jardunaldian: Arraun Lagunak eta Orio, udako indartsuenak, txanda ezberdinetan joan dira gaur, baina azken asteetan izan duten buruz burukoari eutsi diote. Lehen luzean hobea izan da Orio, baina itzulerako luzean aurrea hartu diote etxekoek, eta 1.64 segundoren aldearekin ekingo diote datorren igandeko lehiari. Banderarako lehiak zabalik jarraitzen du. Ahor arraunzaleek nahi zuten berdintasuna.
Itsasoari dagokionez, iragarpenak bete egin dira, eta olatuak hutsaren hurrengoak izan dira; haizeak, berriz, hego-ekialdetik ahul jotzen zuen, baina, goizak aurrera egin ahala, zertxobait harrotu da. Lehen txandan nagusitasunez gailendu da Orio. Hirugarren kaletik joan da Xanti Zabaletaren taldea, eta lehen minututik estropada burua hartu dute, nahiz eta Donostiarrak hasieran ondo eutsi dion.
Palakadak paladaka, ordea, oriotarrek arraunketa egonkortu ahala, tartea zabaldu dute, eta ziabogara heltzerako ontzi baten aldea atera die etxekoei. 5.03ko denbora egin du Nadeth Agirreren kuadrillak. Hirugarren postuan Tolosaldea heldu da, eta bost segundo eta bederatzira Deustu. Maniobraren ostean, Oriok hanka egin du hirugarren kaletik.
Agirrek estropada eremu osoa zuen beretzat, eta, Zabaleta prestatzailearen aginduz, laugarren kalerako norabidea hartu du, aldika-aldika sortzen ziren olatu koxkorrek etekina ateratzeko. Baita asmatu ere. Orio badian bizi-bizi sartu da, eta 10.33,26ko denbora egin du. Azkarra, benetan, Zumaiak zuen estropada eremuko marka hautsi baitu. Bigarren heldu da Donostiarra, sei segundora; hamabira Tolosaldea, eta laugarren Deustu, 21era.
Lagunak, are eta hobeto
Oriok egindako denbora ondo baino hobeto gorde dute buruan Donostia Arraun Lagunak-eko arraunlariek. Bigarren txandan aritu dira, Oriok arraun egin duen hirugarren kaletik. Lehen kalean Hondarribia aritu da; bigarrenean, Chapela, eta laugarrenean, Hibaika. Estropadako lehen hogei segundoak igaro direnerako, Arraunek estropada burua hartua zuen, eta brankaz bikain joan dira Juan Mari Etxaberenak.
Dena den, ziabogan Orio baino bi segundo motelago egin dute donostiarrek. Atzean, berriz, bazegoen nahiko saltsa; Hondarribia bigarren postuan heldu da ziabogara, baina Hibaika segundo bakarrera zuen. Chapelak, bestalde, hamabi segundora egin du ziaboga.
Andrea Astudillo Arrauneko patroiak, Orioko Agirrek bezalaxe, nahi zuen kalera joateko aukera zuen; laugarrenera eraman du Lugañene ontziari abiadura emateko xedez. Hain zuzen, Orio baino azkarrago ibili da badian, aurrea hartzeraino. Une batez, GPSak Arraun Orio baino bi segundo azkarrago zihoala adierazi du, baina amaieran, bi segundo ez, 1,64ko segundo besterik ez dizkio atera San Nikolas ontziari.
Bestalde, Arraunek Oriok aurretik ezarritako estropada eremuko marka hautsi du. Azken txandako bigarrena Hondarribia izan da, hamahiru segundora; haren ondoren, Hibaika helmugaratu da hamazazpira. Chapelak itxi du txanda, 27ra. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202790/franck-dolosor-kazetariak-ez-du-etbn-jarraituko.htm | Bizigiro | Franck Dolosor kazetariak ez du ETBn jarraituko | Kazetari lapurtarrak 22 urtez egin du lan ETBn, nagusiki Ipar Euskal Herriko albisteen berri ematen. | Franck Dolosor kazetariak ez du ETBn jarraituko. Kazetari lapurtarrak 22 urtez egin du lan ETBn, nagusiki Ipar Euskal Herriko albisteen berri ematen. | Franck Dolosorrek (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1977) berak sare sozialetan iragarri duenez, ez du ETBn jarraituko. Albisteak erreakzio andana eragin du, eta, kazetariaren txioaren erantzunetan ikus daitekeen moduan, askok txalotu dute haren ibilbidea, eta eskerrak eman dizkiote egindako lanagatik. Bihar bertan Urdin Euskal Herria Irratian hasiko da lanean Dolosor, Ipar Euskal Herriko irrati publikoan.
Askorentzat, Ipar Euskal Herriko albisteei aurpegia jarri dien kazetaria da Dolosor; 22 urtez jardun du lan horretan ETBn. Gehienbat albistegietan eta Iparraldearen orena saioan jardun du, eta saio horretan azken aldiz ikusi ahalko da kazetari lapurtarra irailaren 13an. Dena den, larunbatero Radio Euskadiko La galeria saioan parte hartzen jarraituko duela esan du.
Hasieran aipatu bezala, sare sozialetan dozenaka erabiltzailek eman dizkiote eskerrak Dolosorri egindako lanagatik. Hedoi Etxarteren txioak laburbildu du askok albistea irakurtzean sentitu dutena: «Serio? Niretzat zu zara Iparraldeko telebista», erantzun dio.
Hainbatek azpimarratu dute Dolosorrek Iparraldeko albisteak Hegoaldeko publikoarengana gerturatzeko izan duen gaitasuna, eta hutsune hori betetzea zaila izango dela ere aipatu du batek edo bestek.
Kazetari izateaz gain, bere herria den Senpereri (Lapurdi) buruzko bi ikerketa liburu ere argitaratuak ditu Dolosorrek: Senperetik Senpererat, begirada bat XX. mendeari (Elkar, 2009), eta Matxin Irabola, Senpereko bertsularia (Elkarlanean, 2010). |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202791/beste-288-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 288 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Ekainaren 28tik atzemandako positibo kopururik txikiena da. | Beste 288 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Ekainaren 28tik atzemandako positibo kopururik txikiena da. | Hego Euskal Herrian, pixkanaka, geroz eta hobea da egoera epidemiologikoa. Atzo, Osakidetzak eta Osasunbideak 5.128 proba egin zituzten, eta 288 positibo atzeman; ekainaren 28tik atzeman duten kopururik txikiena da. Positibo tasa, berriz, %5,6 da.
Lurraldeka, Bizkaian eta Gipuzkoan atzeman zituzten postibo gehien: bakoitzean ehun. Nafarroan 59 izan ziren, eta Araban, 27. Osakidetzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpokoak diren pertsonei atzemandako beste bi positiboren berri ere eman du.
Datuen hobekuntza motelagoa da ospitaleetan. Atzo beste 24 lagun ospitaleratu zituzten, eta zainketa intentsiboetako unitateetan 92 lagun daude. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202792/ginean-laquobatasun-nazionaleko-gobernu-batraquo-osatuko-dute-trantsiziorako.htm | Mundua | Ginean «batasun nazionaleko gobernu bat» osatuko dute trantsiziorako | Igandean estatu kolpea eman zuen militar taldeak iragarri du ez dela «sorgin ehizarik» izango. Aireko eta itsasoko mugak ireki ditu berriz. | Ginean «batasun nazionaleko gobernu bat» osatuko dute trantsiziorako. Igandean estatu kolpea eman zuen militar taldeak iragarri du ez dela «sorgin ehizarik» izango. Aireko eta itsasoko mugak ireki ditu berriz. | Ginean estatu kolpea eman duen militar taldearen buru Mamady Doumbouyak jakinarazi du «batasun nazionaleko gobernu bat» osatuko dutela trantsiziorako: «Kontsulta bat abiatuko dugu trantsizioaren lerro nagusiak deskribatzeko».
Asmo horretaz haratago, koronelak ez du epe horri buruzko xehetasun gehiagoren berri eman, ezta lantalde hori nola eta norekin osatuko duten ere. Horren ordez, azaldu du «aktibitateak ohiko moduan garatuko» direla, eta hegaldiak berriz baimendu eta itsasoko mugak irekiko dituztela —aurreko gobernukoentzat izan ezik—, bidaiak eta esportazioak ahalbidetze aldera; gainera, gehitu du atzo inposaturiko etxeratze agindua bertan behera geratu dela meatze guneetan. Hori guztia, inbertitzaileak eta bazkide ekonomikoak «lasaitzeko».
Atzo, goizean goizetik hasi ziren tiroak Konakryn, Gineako hiriburuan. Militar talde batek estatu kolpea jo zuen hainbat erakunde garrantzitsuk egoitza duten Kaloum auzoan, eta, besteak beste, Alpha Conde herrialdeko presidentea atxilo eraman zuten. Horren ostean egin zituzten lehen adierazpenak: mugak ixteko eta erakunde publikoak desegiteko agindu zuten —gobernua tarteko—, eta konstituzioa bertan behera geratu dela adierazi zuten.
Gineako hedabideen arabera, kolpea jo dutenak 2018an sortutako Indar Berezien Taldeko kideak dira, eta haien burua da Doumbouya, Frantziako armadako legionario izandakoa. Hura da, hain justu, sare sozialetan zabaldu den bideo batean hizketan agertzen dena. Horretan, Conde agintean denetik herrialdeak jasan dituen gauzen zerrenda bat aipatzen du; tartean, ustelkeria eta pobrezia. Halere, ez da zabaldu duten bideo bakarra: bestean Conde ageri da, eserita eta militarrez inguratuta.
Hasieran, gobernuak, Defentsa Ministerioaren bitarteaz, zabaldu zuen egoera kontrolpean zuela, baina geroxeago argi geratu zen egoera ez zela horrelakoa, eta haren tokia hartu zuen militar taldeak.
Iragarritako batasun gobernua osatu bitartean, Doumbouya buru duen junta militarra izango da agintean: Garapenerako eta Batasunerako Batzorde Nazionala. Lehen erabakietako bat izan da, adierazi dutenez, estatu kolpearen kontrakoen aurkako jazarpenik ez izatea: «Ez da sorgin ehizarik egongo, justizia izango da gure iparrorratza».
Hirugarren agintaldia
Condek iazko azaroan ekin zion bere hirugarren agintaldiari, 82 urterekin. Oposizioko hainbat talderen arabera, hauteskunde haiek ez ziren garbiak izan, eta haien aurretik ere izan ziren presidentearen aurkako protestak. Besteak beste, Gineako Konstituzioa aldatu behar izan zuen hirugarren aldiz aurkezteko.
Horren berri eman zuenean, herritarrek bost manifestazio erraldoi egin zituzten, eta horietan gutxienez hamazazpi lagun hil zituzten. Atzokoaren aurretik, 2011n ere saiatu ziren Conderen aurkako estatu kolpea egiten, baina huts egin zuten. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202793/euskal-taldeek-lautik-lau-garaipen-eskuratu-dituzte-lehen-jardunaldian.htm | Kirola | Euskal taldeek lautik lau garaipen eskuratu dituzte lehen jardunaldian | Eibarrek 3-2 irabazi dio Sevillari; Alavesek, 2-1 Betisi; Realak, 4-1 Valentziari; eta Athleticek, 0-2 Madrili. | Euskal taldeek lautik lau garaipen eskuratu dituzte lehen jardunaldian. Eibarrek 3-2 irabazi dio Sevillari; Alavesek, 2-1 Betisi; Realak, 4-1 Valentziari; eta Athleticek, 0-2 Madrili. | Ezin hobeto ekin diote denboraldiari lehen mailako euskal taldeek. Euskal Herriko lau talde daude aurten gorengo mailan, eta laurek garaipen banarekin ekin diote denboraldiari. Sailkapeneko lehen postuan zazpi talde daude hiruna punturekin, eta horietako lau Euskal Herrikoak dira. Zantzu bikaina, ezbairik gabe.
Eibar 3-2 Sevilla
Eibarrek Unben ekin dio lehen mailan egingo duen bigarren denboraldiari, eta nola gainera. Armaginek larri salbatu zuen maila iaz, baina gaur ustez sailkapenean gorago ibili beharko lukeen Sevilla menderatu du.
Azkar sartu du etxekoen lehen gola Arola Garciak, baina bost minutu geroago berdindu du talde espainiarrak. Neurketaren kontrola, ordea, Eibarrek izan du, eta atsedenaldiraren aurretik sartu du bigarrena Carla Morerak.
Bigarren zatian bere bigarrena sartu du Garciak, eta, Sevillak aldea murriztu duen arren, arazo gehiegirik gabe eutsi diote emaitzari etxekoek.
Alaves 2-1 Betis
Euskal taldeen artean, Alaves da berrikuntza aurten. Denboraldiaurrean itxura ona eman zuen taldeak, eta hori berretsi du gaur ligako lehen partidan. Iaz larri salbatu zen Betis, eta aurten aiseago ibiltzeko asmoz ekin diote denboraldiari.
Neurketa bigarren zatian erabaki da: hamargarren minutuan sartu du lehen gola Alavesek, Lice Chamorrok. Betisek 67. berdindu du, eta zazpi geroago, 74.ean, etxekoen bigarrena sartu du Urruk.
Reala 4-1 Valentzia
Garai berriari zoragarri ekin dio Realak ere: irabazi egin du, eta itxura ederra emanez gainera. Taldeak aldaketa asko izan ditu aurten, jokalari garrantzitsuak galdu ditu, baina argi utzi dute horrek ez dituela kikilduko.
Lehen zatian Franssik eta Amaiurrek sartu dituzte golak. Atsedenaldiaren ostean, Ceciliak eta Amaiurrek erabakita utzi dute neurketa 57. minuturako. Harrobiko hainbat jokalarik izan dituzte minutuak.
Madril 0-2 Athletic
Etxetik kanpo irabazi duen talde bakarra Athletic izan da, Madrilen. Aurreko denboraldia ez zen onena izan zuri-gorrientzat, eta aurten proiektua indartuta ekin diote denboraldiari. Hala erakutsi dute lehen norgehiagokatik.
Bi golak bigarren zatian sartu dituzte bizkaitarrek: Garazi Muruak 57. minutuan, eta Ane Azkonak 66.ean. |
2021-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/202794/roglicek-irabazi-du-espainiako-vuelta.htm | Kirola | Roglicek irabazi du Espainiako Vuelta | Azken erlojupekoa irabaziz amaitu du itzulia esloveniarrak. Enric Mas izan da bigarren sailkapen nagusian, eta Jack Haig hirugarren. | Roglicek irabazi du Espainiako Vuelta. Azken erlojupekoa irabaziz amaitu du itzulia esloveniarrak. Enric Mas izan da bigarren sailkapen nagusian, eta Jack Haig hirugarren. | Txapeldun handien gisan amaitu du Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) Espainiako Vuelta: azken etapa ere irabaziz. Itzuli osoan ez du aurkaririk izan esloveniarrak, eta bere hirugarren Vuelta irabazi du. Aurtengoan lau etapa poltsikoratu ditu.
Erlojupekoko txapeldun olinpikoa da Roglic, eta gaur erakutsi du hori beste behin. Hamalau segundo atera dizkio Magnus Cort Nielseni (EF), eta 52 Thymen Arensmani (DSM). Aurretik ere liderrak abantaila ederra zuen sailkapen nagusian, baina are eta gehiago zabaldu du gaur. Azkenean, Enric Masi 4:42 (Movistar) minutu atera dizkio, eta Jack Haigi (Bahrain), 7:40. Bi horiek osatu dute podiuma.
Erregulartasunaren maillot berdea Fabio Jakobsenek (Deceunick) irabazi du; mendikoa, Michael Storerrek (DSM); gazte onenarena, Gino Maderrek (Bahrain); eta talderik onena Bahrain Victorious izan da. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202795/talibanek-esan-dute-herrialde-osoaren-kontrola-hartu-dutela.htm | Mundua | Talibanek esan dute herrialde osoaren kontrola hartu dutela | Iparraldeko Panjxir eskualdean boterea hartzea falta zitzaien. Erresistentziako Fronte Nazionalak ukatu egin du eskualdearen kontrola galdu izana. | Talibanek esan dute herrialde osoaren kontrola hartu dutela. Iparraldeko Panjxir eskualdean boterea hartzea falta zitzaien. Erresistentziako Fronte Nazionalak ukatu egin du eskualdearen kontrola galdu izana. | Afganistanek 34 eskualde ditu, eta horietako bakarra zegoen talibanen aurkarien eskuetan orain arte. Talibanek gaur adierazi dutenez, iparraldeko Panjxir eskualdearen kontrola ere hartu berri dute.
«Etsai mertzenarioaren azken gotorlekua hartu dugu, Panjxir eskualdea», adierazi du Zabihullah Mujahid talibanen eledunak. Gaineratu duenez, hainbat egunetako borroka gogorren ostean, aurkariak «amore eman edo ihes egin» du.
Abuztuaren 15ean Kabul hiriburua hartu zuten talibanek, bi asteko epean herrialdeko 33 eskualde menpean hartzea lortu ostean.
«Azken ahalegin eta garaipen honekin, herrialde osoa gerratik kanpo egongo da, eta bizimodu baketsu eta oparoa edukiko du, askatasun giro batean», adierazi du Mujahidek.
Erresistentziako Fronte Nazionalak egin die aurre talibanei Panjxir eskualdean. Hango gerrillariek eta agintea galdu duen Afganistango Gobernuaren soldaduek osatzen zuten, eta Amrullah Saleh presidenteorde ohiaren agindupean ari ziren. Agintea hartu zuen Salek, Ashraf Ghani presidenteak herrialdetik ihes egin ostean. Alde egin zuen, era berean, Ahmad Massoudek, Panjxirreko Lehoia deituriko Ahmad Shah Massouden semeak. Ezizen hori irabazi zuen sobietarrei eta gero talibanei aurre egin zielako.
Edonola ere, Erresistentziako Fronte Nazionalak ukatu egin du talibanek eskualdea kontrolpean hartu izana. «Ez da egia, Talibanek ez dute Panjxir menpean hartu», esan du Ali Maisam taldeko eledunak. Edonola ere, Talibanak eskualdeko Gobernadorearen egoitzaren aurrean agertzen dituzten argazkiak zabaldu dituzte sare sozialetan.
Panjxirren 150.000 and 200.000 pertsona inguru bizi dira. Eskualde menditsua da.
Erresistentziako Fronte Nazionalak aitortu zuen atzo bere buruzagietako bi hil zituztela borroketan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.