date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202796/hogei-urteko-emakumezko-bat-atxilotu-dute-ppko-kide-bati-eraso-egitea-leporatuta.htm | Politika | Hogei urteko emakumezko bat atxilotu dute PPko kide bati eraso egitea leporatuta | Gasteizko Florida kalean emakumeak «fatxa» esan eta ukabilkada bat eman ziola salatu du Ander Garcia PPko kideak. Alderdiko buru Pablo Casadok «eraso abertzalea» salatu du. | Hogei urteko emakumezko bat atxilotu dute PPko kide bati eraso egitea leporatuta. Gasteizko Florida kalean emakumeak «fatxa» esan eta ukabilkada bat eman ziola salatu du Ander Garcia PPko kideak. Alderdiko buru Pablo Casadok «eraso abertzalea» salatu du. | Ander Garcia PPko gaztedietako kideak Ertzaintzari deitu zion larunbat gauean, eta alderdi horretako kide izateagatik eraso ziotela salatu zuen. Ondoren, hogei urteko emakumezko bat atxilotu zuen Ertzaintzak.
Garciaren salaketaren arabera, Gasteizko Florida kalean gertatu zen erasoa, dantzaleku baten atarian. Emakumezkoa hurbildu eta, «fatxa» deituta, ukabilkada bat eman ziola adierazi du PPko kideak. Erasotzaileak «gora ETA» esan ziola gaineratu du Garciak.
Ertzaintzaren patruilak heldu ziren lekura, eta emakumezkoa atxilotu zuten, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera. Bihar epaituko dute emakumea.
Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok elkartasuna adierazi dio PPko kideari, eta ezker abertzalearen kontra jo du; «gorrotoari erabakitasunez» aurre egin behar diola adierazi du.
«Eraso abertzalea» salatu zuen atzo Espainiako PPko buru Pablo Casadok, Twitterren zabalduriko mezu batean. «Haiekin itunak egin ordez, Gobernuak Bilduren inguruko indarkeriari aurre egin behar dio». |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202797/argentina-brasil-partida-bertan-behar-utzi-dute-osasun-agintariak-zelaian-sartu-ondoren.htm | Gizartea | Argentina-Brasil partida bertan behar utzi dute, osasun agintariak zelaian sartu ondoren | Poliziaren arabera, Argentinako lau jokalarik koronabirusaren aurkako protokoloa bortxatu dute. Haiek herrialdetik kanporatzeko sartu dira zelaian. | Argentina-Brasil partida bertan behar utzi dute, osasun agintariak zelaian sartu ondoren. Poliziaren arabera, Argentinako lau jokalarik koronabirusaren aurkako protokoloa bortxatu dute. Haiek herrialdetik kanporatzeko sartu dira zelaian. | Sao Paoloko (Brasil) Corinthians taldeko estadioan irudi harrigarriak ikusi ziren atzo: Brasil-Argentina partida jokatzen hasi zen, 2022ko Mundu Txapelketarako sailkatzeko, baina, bost minutura, Brasilgo Osasun Zaintzako Agentzia Nazionaleko lau kide zelaian sartu ziren, Argentinako taldeko lau jokalari herrialdetik kanporatzeko asmoz.
Izan ere, agintarien arabera, Emiliano Martinez, Lo Celso, Cristian Romero eta Emiliano Buendia jokalariek gezurra esan zuten Brasilen sartzeko formularioa betetzerakoan, eta koronabirusaren izurriari aurre egiteko neurriak bortxatu zituzten.
Jokalari guztiok Premier Leaguen jokatzen dute, eta Brasilgo agintariek herrialde arriskutsuen zerrendan dute sartua Erresuma Batua. Herrialdetik Brasilera sartzen den orok hamalau eguneko berrogeialdia egin behar du. Brasilgo osasun agintarien arabera, jokalariok gezurra esan zuten herrialdean sartzeko adierazpenean, ez zutelako idatzi azken egunetan Erresuma Batuan egon direla. Aurreko eskala Caracasen egin zutela adierazi zuten, haien arabera. Edonola ere, Argentinako Futbol Elkarteak ukatu egin du hori, eta jokalariok futbol txapelketetarako ezarrita dagoen «osasun burbuila» neurria bete zutela argudiatu du, eta Brasilek protokolo hori onartu zuela. «Ezin da esan gezurra egon denik, Hego Amerikako txapelketa guztietarako osasun arautegia delako, eta guk bete egin dugulako», adierazi du Claudio Tapia elkarteko buruak.
Partida bertan behera geratu zen, bost minutu eta 22 segundo jokatu ostean. Lionel Messi eta Neymar jokalariak epailearekin eta futbol agintariekin eztabaidatzen aritu ziren.
Gertatutakoa salatu du Lionel Scaloni Argentinako selekzioaren entrenatzaileak: «Entrenatzaile gisa, neure jokalariak defendatu behar ditut; jendea sartzen bada esanez eraman nahi dituztela eta deportatu nahi dituztela, ez dago aukerarik [jokatzen jarraitzeko], inoiz ez digutelako esan jokalariok ezin dutela partida jokatu». Argentinako eta Brasilgo jokalariek partida jokatzen jarraitu nahi zutela gaineratu du.
Messik argudiatu zuen lau egun zeramatela Brasilen, eta agintariek bazutela lehen egunean abisatzerik. Brasilgo Futbol Federazioak ere adierazi du harrituta dagoela ekintza gauzatzeko aukeraturiko unearengatik. Baina Brasilgo Osasun Ministerioak ekintza defendatu du.
Orain, FIFAk erabaki beharko du zer egin partidarekin. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202798/sei-preso-palestinarrek-ihes-egin-dute-israelgo-segurtasun-handiko-espetxe-batetik.htm | Mundua | Sei preso palestinarrek ihes egin dute Israelgo segurtasun handiko espetxe batetik | Sei presoak bizi osoko espetxe zigorrak betetzen ari ziren Israelgo Gilboa kartzelan, eta tunel bat zulatuta egin dute ihes. | Sei preso palestinarrek ihes egin dute Israelgo segurtasun handiko espetxe batetik. Sei presoak bizi osoko espetxe zigorrak betetzen ari ziren Israelgo Gilboa kartzelan, eta tunel bat zulatuta egin dute ihes. | Alerta maila gorenean daude goizaldetik Israelgo segurtasun indarrak. Segurtasun handiko Gilboa espetxetik ihes egin dute sei preso palestinarrek, ziegan zulo bat eginda. Seiak bizi osorako espetxe zigorrak betetzen ari ziren, eta 22 metro koadroko eta hiru oheko ziega batean bizi ziren. Zenbait iturriren arabera, Jordaniara ihes eginak izan litezke, herrialdeen arteko muga espetxetik gertu baitago.
Ihes egindakoen artean dago Zakaria Zubeidi, Al-Aqsako Martirien Brigadako Jenin hiriko arduradun izandakoa. Beste bostak Jihad Islamikoa erakundeko kideak dira, haiek ere Jeningoak. Hirian ospakizun tiroak entzun dira astelehen goizaldean.
Israelgo segurtasun indarren lana kritikatu dute askok; izan ere, presoek hilabeteak behar izan dituzte ihes egin ahal izateko tunela zulatzeko. Susmoak ere zabaldu dira espetxeko arduradunak jakinaren gainean ote zeuden. Jihad Islamikoak heroikotzat jo du ihesaldia.
Orotara 4.750 preso palestinar daude Israelgo espetxeetan, tartean kargurik gabe espetxeratutako 550 atxilotu administratibo. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202799/sagarduik-espero-du-12-urtetik-gorako-herritarren-90-urrirako-txertatuta-egotea.htm | Gizartea | Sagarduik espero du 12 urtetik gorako herritarren %90 urrirako txertatuta egotea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12 eta 15 urte bitarteko umeen %74k dosi bat hartua dute, eta %30ek pauta osoa. | Sagarduik espero du 12 urtetik gorako herritarren %90 urrirako txertatuta egotea. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12 eta 15 urte bitarteko umeen %74k dosi bat hartua dute, eta %30ek pauta osoa. | Txertaketa bidez birusari kontra egiteko bidean esperantza jarrita dauka Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. «Ilusiorako» arrazoiak badirela esan du gaur Onda Vasca irratian egin dioten elkarrizketan, baina erantsi du oraindik birusa ez dela desagertu, eta «zuhurrak» izan beharra dagoela. Hala ere, txertaketa erritmo onean dela erakusten duen datu bat eman du Sagarduik: aste honetan edo hurrengoan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12 urtetik gorako biztanleen %90ek dosi bat hartua izango dute, eta, beraz, iraila amaitzerako edo urri hasierarako biztanleen %90ek pauta osoa izango dute. Osasun Sailaren helburua biztanleen %100 txertatua egotea da, Sagarduik azaldu duenez. Hala, txertoen inguruan oraindik zalantzak dituztenei esan die «ongi pentsatu» dezatela, eta aintzat har dezatela txertoak eraginkorrak direla.
12 eta 15 urte arteko gaztetxoen txertaketari dagokionez, oraintxe lehen dosia hartua dute %74k, eta pauta osoa, berriz, %30ek. Sagarduiren arabera, ikasturte berria joan den urtekoa baino «egoera hobean» hasiko da txertaketari esker. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202800/kolaboratzaile-berriekin-ekin-diote-denboraldiari-eitbko-irratiek.htm | Bizigiro | Kolaboratzaile berriekin ekin diote denboraldiari EITBko irratiek | Euskadi Irratiko Faktoria eta Baipasa saioetan umorezko tarteak sortu dituzte: Auto-hizketak eta Ezbaian. Asteazken goizean saio berezia egingo dute Zaballako espetxetik. | Kolaboratzaile berriekin ekin diote denboraldiari EITBko irratiek. Euskadi Irratiko Faktoria eta Baipasa saioetan umorezko tarteak sortu dituzte: Auto-hizketak eta Ezbaian. Asteazken goizean saio berezia egingo dute Zaballako espetxetik. | Iñaki Guridik gidatuta, gaur hasi du irrati denboraldia Euskadi Irratiko Faktoria-k. Hartaz, aro berri bat hasi dute herritarrekin: ama izan berri dena, kontratu finkoa lortu berri duen Mauritaniako errefuxiatua, unibertsitateko ikasketak hasiko dituen kirolari profesional ohi bat, denda bat ireki berri duen ekintzailea… Euskal herritarren bidelagun izan nahi du denboraldi honetan Faktoria-k. EITBko irrati guztiek ekin diote gaur denboraldi berriari. Datozen egun eta asteetan, kolaboratzaile berrien ahotsak entzun ahalko dira.
Emankizun berezi bat egingo du etzi Euskadi Irratiak, bestetik: Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskumena eskuratu atarian, Zaballako (Araba) espetxe barrutik egingo dute saio berezia asteazkenean. Jaime Tapia (espetxe arloko aholkularia), kartzelako presoak, psikologo bat... Gonbidatu zerrenda luzea, gaiaren ertz guztiak lantzeko.
Klima aldaketa izango da Faktoria-ren lan ildoetako bat irrati urte berrian, eta Euskal Herrian gaur egun duen eragina aztertuko dute adituen eskutik, eta eragin hori nabaritzen duten lekuetatik bertatik egingo dute. Atal berriak ere izango dituzte: horietako bat, astelehenetan, Auto-hizketak, autoan lanera bidean doan fikziozko entzule baten hausnarketak, umorezko ukituarekin. Jon Celestinok musika eta aktualitatea lotuko ditu hamabostean behin. Ainhoa Etxaide, Elena Laka, Eneko Zarraoa eta Estitxu Garai dira analisia egiten lagunduko duten izen berrietako batzuk. Eta kolaboratzaileen taldera Oier Arantzabal, Alaia Martin eta Maddalen Arzallus batuko dira, besteak beste.
Faktoria-ren bigarren zatian, magazinean, Manu Etxezortuk eta haren lantaldeak bizitza kontatzen jarraituko dute. Gertuko istorioak eta momentukoa, kaletik. Horrez gain, berrasmatzen jakin duten pertsonak ezagutuko dituzte entzuleek Ane Undurragaren eskutik. Norbera hobeto bizitzeko aholkuak emango ditu Aitor Aritzeta psikologoak, eta poltsikoa zaintzen ikasiko dute entzuleek Sara Urionabarrenetxea ekonomialariarekin.
Arratsaldean, Olaia Urtiagak munduko leihoa zabalduko du Baipasa-n. EITBren nazioarteko sareaz gain, aurten, Ekialdera eramango dituzte entzuleak Mari Jose Lasak eta Andoni Lubakik. Pantailetan ez galtzeko ikus-entzunezkoen mapa egingo dute Gaizka Izagirrek, Marga Berrak eta Ibai Zabalak. Eta irribarrez amaituko dute astea Ezbaian umorezko tartean, Antton Telleria eta Iker Laurobarekin eta Iñaki Cid eta Eneritz Sanchezekin.
Asteburuan, munduari patxadaz begiratuko diote Amarauna saioan, Nagore Telleriak gidatuta. Iñaki Segurolak eta Andoni Egañak zer pentsa jarriko dituzte entzuleak, mundu digitalari erne segituko dute, eta trantsizio energetikoa egiten lagunduko du Aitor Urrestik, energia berriztagarrietan adituak. Igotz Alkorta eta haren lantalde guztia arduratuko da, bestalde, asteburuetako albisteak xahutzeaz.
Estibaliz Ruiz de Azua Radio Euskadin
EITBren irratietako gaztelaniazko eskaintzan, berrikuntza nagusia Radio Euskadik eta Radio Vitoriak estreinatuko duten arratsaldeko magazina izango da. Estibaliz Ruiz de Azuak Distrito Euskadi irratsaioa gidatuko du, eta adi begiratuko dio inguruan gertatzen den guztiari. Euskal Herriko kale eta plazetan barrena ibiliko dira saioko kazetariak herritarrekin kontu kontari. Entzuleak eta haien istorioak izango dira protagonista, astelehenetik ostiralera, 16:00etatik aurrera.
Xabier Garcia Ramsdenek gidatzen duen Boulevard saioa 12:00ak arte luzatuko dute, eta solaskide berriak izango ditu: Isabel Zelaa Espainiako Hezkuntza ministro izandakoa, Iñaki Garcinuño Cebekeko presidente ohia, Joseba Permach Iratzar Fundazioko kide eta EHUko irakaslea, Mohamed Akbache enpresa aholkularia, Jonathan Martinez kazetaria, Manuela Carmena Madrilgo alkate ohi eta epailea, Arantza Sinobas kazetaria eta Humberto Gutiérrez umoregilea.
12:00etan, La terraza irratsaio berria entzun ahalko da Radio Euskadin. Herritar ezagunekin hizketaldiak eskaintzeaz gain, tarte berri bat izango dute: ETB2ko Atrápame si puedes lehiaketaren irratiko bertsioa egingo dute. Irabazleak telebistako saioan parte hartzeko txartela eskuratuko du. Iñigo Lejarzak gidatuko du saio berri hori.
Gaztearen eskaintza
Gaztean Dida saioak jarraituko du goizetako iratzargailua izaten, baina 14:00ak arte luzatuta. Horrenbestez, 07:00etatik 11:00etara, Julen Telleriaren gidaritzapean, Jon Gotzon, Antton Telleria eta Andrea Aranburu arituko dira zuzenean. Ohiko kolaboratzaileak ez ezik, Andoni Ollokiegi musikaria, Azpiazu fitness Instagrameko fenomeno berria eta Gaztea Cover irabazi zuen Ainhoa Arroitajauregi izango dituzte lagun aurten, besteak beste. 11:00etatik 14:00etara, ordea, Ainhoa Vitoriak eta Xabin Fernandezek hartuko dute lekukoa.
Gu saioak arratsaldeak girotzen jarraituko du, Ibon Fernandez, Maite Garmendia eta Alain Perez esatariekin. Gauak, berriz, Julen Idigorasenak izango dira: diskoari buelta eman eta B Aldea-n murgiltzeko, 20:00etatik 22:00etara. Jarraian, nazioarteko musika zerrenden errepasoa ekarriko digu Maider Gorostegik, astelehenetik ostegunera, 22:00etatik 23:00etara.
Bestalde, klasikoei leiho bat irekiko diete asteburuetan, Joseba Sacristanen eskutik: larunbatean 19:00etatik 21:00etara, eta igandean 13:00etatik 15:00etara. Flaca DJk, bestalde, ostiral gauak girotzen jarraituko du aurten ere, 22:00etatik 23:00etara. Larunbat goizetan, Top Gaztea zerrendaren errepasoa egingo dute Oizeder Mayok eta Oihan Vegak, 11:00etatik 13:00etara. Igande arratsaldeak Txurruk gidatuko ditu, 17:00etatik 20:00etara, 2 positive saioan. Eta, astea behar den moduan amaitzeko, Makalak Boom shaka laka-ren txokoa zabalduko du, 22:00etan hasita.
Egitasmo bereziei dagokienez, maketa lehiaketa ohi baino beranduago egingo dute aurten. Pandemia dela eta, denboraldi hasierarekin batera jarriko da martxan 30. aldia. Grabazioak jasotzeko epea irailaren 6an hasiko da, eta, urteurrenari keinu berezia egin asmoz, Nøgen taldeak EH Sukarraren —eibartarrek irabazi zuten lehen Maketa Lehiaketa, duela 30 urte— izen bereko kantua moldatu du, eta Gazteako esatariek bideoan parte hartu dute. Maketa Lehiaketaren 30. aldiaren finala azaroaren 25ean egingo dute. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202801/tuteran-gizon-bat-atxilotu-dute-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Tuteran gizon bat atxilotu dute indarkeria matxista egotzita | Atxiloketa atzo goizaldean gertatu zen, herriko geltoki intermodaletik hurbil. Erasoaren lekuko izan ziren SOS Nafarroako kide batzuek eman zioten abisu Poliziari. | Tuteran gizon bat atxilotu dute indarkeria matxista egotzita. Atxiloketa atzo goizaldean gertatu zen, herriko geltoki intermodaletik hurbil. Erasoaren lekuko izan ziren SOS Nafarroako kide batzuek eman zioten abisu Poliziari. | Tuterako (Nafarroa) Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu zuen atzo herriko geltoki intermodalaren ingurumarietan, indarkeria matxistarekin loturiko delituak leporatuta. SOS Nafarroako kide batzuek Poliziari deitu zioten, eta bertara joateko eskatu. Gizonezkoa modu oldarkorrean ari zen eztabaidan bikotekidearekin, emakume batekin. Udaltzaingoak emandako informazioaren arabera, gizonezkoak jarrera «bortitzez» erantzun zien agenteei, eta uko egin zion bere burua identifikatzeari. Horregatik, gizonezkoa zigortzea erabaki zuten poliziek.
Handik ordubetera, emakumezkoak Poliziari deitu zion, laguntza eske. Salatu zuenez, gizonezkoa asaldatua zen aurretik poliziekin izandako topaketarengatik, eta etxeko atariko kristala hautsi zuen ukabilkada batez. Azkenik, udaltzainek atxilo eraman zuten gizonezkoa. Azaldu zutenez, gizona indarkeria matxistagatik salatua izana zen aurretik ere, baina, orduko hartan, agenteek ezin izan zuten atxilotu. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202802/europako-banku-handiak-paradisu-fiskalez-baliatzen-dira-oraindik-ere.htm | Ekonomia | Europako banku handiak paradisu fiskalez baliatzen dira oraindik ere | Urtero 20.000 milioi euro izaten dituzte zerga erregimen bereziki mesedegarriak dituzten 17 herrialdetan. | Europako banku handiak paradisu fiskalez baliatzen dira oraindik ere. Urtero 20.000 milioi euro izaten dituzte zerga erregimen bereziki mesedegarriak dituzten 17 herrialdetan. | Berdin die eskandalu gero eta gehiago ateratzea argitara; Europako banku handienek berean jarraitzen dute, zerga paradisuez baliatzen, etekin ahalik eta handienak ateratzeko. EU Tax Observatory ikerketa erakundearen arabera, jokaera horrek ez du aldaketa esanguratsurik izan 2014. urtetik 2020ra bitartean, eta Europako 36 banku handik urtero 20.000 milioi euro erregistratzen dituzte zerga txikiko herrialdeetan; hots, euren mozkinen %14.
Gabriel Zucman ekonomistak zuzendutako ikerketak HSBC, Deutsche Bank, eta Societe General ikertu ditu. Zucmanen arabera, beste bankuak paradisu fiskal askotaz baliatzen dira, baina HSBCrena kasu berezia da, soilik Hong Kongeko zerga paradisua erabiltzen baitu, nahiz eta egoitza Londresen (Erresuma Batua) izan. Eta beste inork baino gehiago erabiltzen du, gainera. HSBCk, 2018-2020 tartean, bere zerga aurreko mozkinen %62 zituen paradisu fiskal horretan.
Zer irabazten dute bankuek haien mozkinen zati bat paradisu fiskaletan jartzen? EU Tax Observatoryk ariketa interesgarria egin du bankuetako langileen produktibitateari begiratuz. Deigarria da: zerga paradisuetan langileko batez besteko produktibitatea 238.000 eurokoa da, eta herrialde normaletan, 65.000 eurokoa da.
Zerrendan bigarrena Monte dei Paschi Italiako bankua da, zeinak etekinen %49,8 zituen zerga paradisuetan. Monte dei Paschi 2017. urtean erreskatatu zuen Italiako Gobernuak, eta entitatea aurten desagertuko da: berriz ere bankua erreskatatu beharrean, gobernuak hobetsi du hura Unicreditek erostea, estatuak diruz lagundutako operazio batean. Zenbait azterketaren arabera, 2008. urteaz geroztik, Europako zergadunen 1,5 bilioi euro joan dira larri zebiltzan bankuak erreskatatzera.
Standard Chartered, Deutsche Bank eta NordLB dira hurrengoak zerga paradisuak gehien erabiltzen dituztenen zerrenda horretan. Eta, besteak beste, mozkinak erregistratzen dituzte Bahametan, Birjina Uharte Britainiarretan, Kaiman uharteetan, Jerseyn, Guerneseyn, Gibraltarren, Hong Kongen, Macaon, Panaman, eta Europako Batasuneko kide diren Maltan eta Luxenburgon.
2014tik 2020ra bitartean bankuetako batzuek txikitu egin dute zerga paradisuetan erregistratzen zuten mozkinen pisua, baina izan dira handitu egin dutenak, tartean, egoitza Bilbon duen BBVA. 2014-2016 tartean, zerga aurreko mozkinen %0,9 zituen paradisu fiskaletan erregistratuta. 2018-2020 tartean, zerga aurreko etekinen %1,9 zituen horrela.
Eta gauzak horrela, zerga txikiko jurisdikzioak baliatzen dituzten konpainiei %15eko gutxieneko sozietate zerga global bat ezartzeko akordioa oraindik nori ezarri oraindik zehazteko eta arautzeko dago. Baina, itxura guztien arabera, eta, besteak beste, lobbygintzari esker, bankuak kanpo geldituko dira G20an hartutako erabaki horretatik.
EU Tax Observatoryren kalkuluen arabera, paradisu fiskaletako tasen beharrean bankuek gutxieneko %25eko tasa efektibo bat ordaindu beharko balute, urtero 10.000-13.000 milioi euro gehiago bilduko lituzkete Europako ogasunek. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202803/beste-240-kutsatu-zenbatu-dituzte-hegoaldean-kopururik-apalena-ekain-amaieratik.htm | Gizartea | Beste 240 kutsatu zenbatu dituzte Hegoaldean: kopururik apalena ekain amaieratik | Atzo beste 37 pertsona ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Orain 95 gaixo daude ZIUetan. | Beste 240 kutsatu zenbatu dituzte Hegoaldean: kopururik apalena ekain amaieratik. Atzo beste 37 pertsona ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Orain 95 gaixo daude ZIUetan. | Birusaren transmisioari buruzko datuek erakusten dute kutsatuen kurbak behera jarraitzen duela. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuen arabera, atzo 4.369 diagnostiko proba egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta 240 positibo zenbatu zituzten: kopururik apalena ekainaren 29tik. Hala, positiboen ehunekoa %5,4 izan zen Hego Euskal Herrian, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutako kopurutik hurbil —%5 baino txikiagoa izatea gomendatzen du—. Lurraldeka, Bizkaian 116 zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 57; Araban, 32; eta Nafarroan, 31.
Ordea, Hego Euskal Herriko presio asistentzialak ez du, oraingoz, arintzeko trazarik. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 37 pertsona ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta, eta orain 95 gaixo daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, azken egunetako kopuru antzekoa.
Gainera, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi du birusarekin eri zen herritar bat zendu dela herrialdean. Foru gobernuak ez bezala, Eusko Jaurlaritzak astean behin baizik ez du ematen heriotzen gaineko informazioa: asteazkenean eguneratuko ditu datuak. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202804/durangoko-azokak-bisitariak-izango-ditu-berriz.htm | Kultura | Durangoko Azokak bisitariak izango ditu berriz | Azoka hibridoa antolatuko du Gerediaga elkarteak, abenduaren 3tik 8ra, saltoki digitalari eutsiz baina jende talde mugatu bati azokara joateko aukera emanez. Izena emateko epea irailaren 19ra arte egongo da zabalik. | Durangoko Azokak bisitariak izango ditu berriz. Azoka hibridoa antolatuko du Gerediaga elkarteak, abenduaren 3tik 8ra, saltoki digitalari eutsiz baina jende talde mugatu bati azokara joateko aukera emanez. Izena emateko epea irailaren 19ra arte egongo da zabalik. | Bisitari kopuru mugatuarekin eta osasun baldintzetara egokituta, baina edizio fisikoa izango du Durangoko 56. Azokak. Abenduaren 3tik 8ra azokak berriz ere bisitariak jasoko dituela iragarri du Gerediaga elkarteak ohar bidez, eta gaur zabaldu du Landako gunean egon nahi duten saltzaileentzako izena emateko epea. Parte hartu nahi duten argitaletxe, diskoetxe, ekoiztetxe, elkarte, erakunde, banatzaile eta autoekoizleek irailaren 19ra arte izango dute horretarako aukera, durangokoazoka.eus webgunearen bitartez.
Gerediaga elkarteak aurrez aurrekoaren aldeko «apustua» egitea erabaki du, beraz, «Landakon mahaiak jarriz, bisitariak gonbidatuz eta urteroko sortzaile eta kulturzaleen arteko harremanak berreskuratuz»; eta aitortu du aurtengo azoka «erronkaz beteta» egongo dela.
Hibridoa izango da azoka, halere: erdiz presentziala eta erdiz digitala. Bisitari kopuru mugatu batek salmahaiak bertatik bertara ikusi ahal izango ditu, «momentuko osasun neurrietara egokituz eta segurtasuna bermatuz»; ordea, Durangora joaterik ez dutenek webgunearen bidez ere egin ahalko dituzte erosketak, iaz bezala. Beraz, aurten erakusmahaia alokatzen duten guztiek modu presentzial eta digitalean hartuko dute parte Durangoko Azokan.
Sormen Bekaren deialdia ere zabalik dagoela jakinarazi du Gerediaga elkarteak. Aurten laugarren aldia izango du, eta edozein generotako kultur sorkuntza digitalean oinarrituko da. Sortzaile berriei zuzenduta dago, eta parte hartzaileek praktika edota espresio artistiko batean oinarritutako lan digital bat sortu beharko dute, alde fisikoarekin uztartu ahal izango dena. Hitzak barne dituen sormen lana bada, euskara hutsezkoa izan beharko du, egitasmoaren helburu nagusia euskarazko sorkuntza sustatzea baita.
Irabazleak 15.000 euroko diru saria jasoko du, bai eta sorkuntza prozesurako eta plazaratzeko laguntza ere. Izena emateko epea irailaren 21era arte egongo da zabalik. Proiektuak aurkezteko informazio zehatzagoa aurki daiteke durangokoazoka.eus webgunean.
Iazko esperientzia
Iaz, azoka bisitaririk gabe egitea erabaki zuen Gerediaga elkarteak, pandemiak ezarritako murrizketen eraginez. Saltoki digital bat antolatu zuten ohiko azokaren ordez. Azokaren webgunera bideratu zituzten salmenta guztiak bost egunez, eta biltoki bilakatu zuten Landako gunea. Han jasotzen zituzten eskariak Gerediaga elkarteko kideek, han egiten zituzten paketeak, eta handik egiten zituzten bidalketak.
Arrakastatsutzat jo zuten esperientzia hura antolatzaileek, eta «hunkituta» ere azaldu ziren herritarrek azaldutako babesarekin. Guztira 28.000 produktu saldu zituzten saltoki digital horren bidez, eta, elkarteak emandako datuak gurutzatuz, 413.000 euro inguru mugitu zirela ondoriozta daiteke. Azokaren balorazioan bertan adierazi zuen Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak alde presentziala berreskuratzeko asmoa, eta gaur bidalitako oharrarekin baieztatu dute asmo hori.
Kolpeko etena
Zuzeneko emanaldietarako ere murrizketa handiak izan zituzten antolatzaileek. Azokaren parte diren guneek aurkezpen, kontzertu eta emisio programa antolatu zuten azoka egunetarako, eta webgunearen bidez zabaldu zituzten guztiak. Une hartan indarrean ziren neurri murriztaileen ondorioz, ordea, ikusle kopuru txiki bat baino ezin izan zuten izan aurrez aurre sortzaileek zuzeneko emanaldietan, eta Durangoko zein mugakide ziren herritako biztanleek soilik izan zuten emanaldietara bertaratzeko aukera.
Kolpean eten du azokaren hazkundea koronabirusaren krisiak. 120.000 bisitari jaso zituen duela bi urte, esaterako, pandemia lehertu aurreko azken aldian. Eta kopuru horretatik urrun geratuko da aurten gehienez ere jaso ahalko duen jende kopurua. Horrekin batera, sorpresa handirik ezean, osasun larrialdiaren aurreko kopuruetatik urrun geratuko da aurtengo aldiaren eragin ekonomikoa ere, Siadeco ikerketa enpresak egindako azterketaren arabera, sei milioi euro mugitzen baitzituen azokak pandemia aurretik. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202805/petronorren-erregulazioa-justifikaziorik-gabekoa-dela-esan-du-epaile-batek.htm | Ekonomia | Petronorren erregulazioa «justifikaziorik gabekoa» dela esan du epaile batek | Enpresak helegitea jarriko dio ebazpenari, enplegu erregulazioaren beharra hobeto azaltzeko. Bestalde, hidrogenoari, erregai sintetikoei eta eguzki energiari lotutako proiektuak Alba filialean batuko ditu Petronorrek. | Petronorren erregulazioa «justifikaziorik gabekoa» dela esan du epaile batek. Enpresak helegitea jarriko dio ebazpenari, enplegu erregulazioaren beharra hobeto azaltzeko. Bestalde, hidrogenoari, erregai sintetikoei eta eguzki energiari lotutako proiektuak Alba filialean batuko ditu Petronorrek. | Bilboko auzitegiak «justifikazio gabekotzat» jo du Petronorrek maiatzean indarrean jarritako ABEE aldi baterako enplegu erregulazioa. CCOOk eman du epaiaren berri eta ziurtatu du enpresak kontratuak berregin beharko dituela eta aldi baterako langabezian geratutako langileen soldatak ordaindu beharko dituela.
Maiatzean abiatu zen Petronorren aldi baterako erregulazioa. Beste malgutasun neurriak agortuta, 965 langileetatik 364 erregulazioan jarri zituen findegiak, erregaien kontsumo jaitsierak haientzako nahiko lan bermatzerik ez zuela argudiatuta. Urrian zen amaitzekoa. Sindikatuek kontra egin zioten enpresari, besteak beste, langile askoren faltak enpresan segurtasun arazoak sortuko zituela ziurtatu baitzuten, eta auzitegietara jo zuten.
CCOOk langileen borroka «ausarta, kementsua eta bateratua» goraipatu du eta zorionak eman dizkie langileei. Enpresari, berriz, eskatu dio epaia berehala betetzeko. Petronerrek helegitea jarriko dio, ordea, ebazpenari, ABEEaren arrazoiak hobeto azaltzeko. Konpainiak esan du epaitegiak baztertu egin duela lan batzordeak eskatutakoa: erregulazioa baliogabetzea. Baina espediente hori ontzat emateko argumentazio gahiago behar duela esan du epaileak, Petronerren arabera, eta helegitean arrazoi horiek hobeto azalduko dituela iragarri du.
Alba filialaren sorrera
Petronorrek enpresa bat sortu du deskarbonizazioarekin eta trantsizio energetikoarekin lotutako jarduera guztiak biltzeko. Alba Emission Free Energy S.A. izena izango du enpresak, Petronorren filiala izango da %100ean, eta Bizkaian izango du egoitza.
Hidrokarburo enpresa gehienak bezala, Petronor ere bere burua prestatzen ari da erregai fosilek orain baino askoz leku gutxiago izango duten unerako. Eguzki energiaren arloan hasi da, hidrogenoaren inguruan hainbat proiektu ditu abian, eta erregai sintetikoak garatzen ari da. Arlo horiek guztiak Alba adarrean bildu ditu Muskizko findegiak.
«Energia jasangarriaren sorkuntzaren eta energia garbi berria ekoiztearen aldeko apustua modu argi eta irmoan bultzatzea da Albaren helburua, Repsolek eta Petronorrek ezarritako ibilbide orriaren arabera. Bide horretan, berrikuntza eta teknologia giltzarrizkoak izango dira trantsizio energetikorako».
Alba filialak lau arlo jorratuko ditu, oraingoz. Horietako bat da erregai sintetikoena. Erregai sintetikoak egungo erregaiak (gasolinak, gasolioak eta kerosenoak) ezdeusaren pareko karbono aztarnarekin ordezkatzeko gai diren erregai likidoak dira, eta bateragarriak dira egungo ibilgailuen motorrekin. Erregai sintetikoen proiektuak 58 milioi euro inguruko inbertsioa ekarriko du lehenengo fasean, eta egundoko aurrerapausoa izango da nekez elektrifika daitezkeen sektoreak deskarbonizatzeko: distantzia luzeko garraioa, itsasokoa eta airekoa).
Bioerregaiei dagokienez, Bilboko portuan instalatuko den bioerregaien lehen proiektuan, 29,2 milioi euroko inbertsioa egingo du Petronorrek lehen fasean, eta gasa sortuko da hiri hondakinetatik abiatuta.
Hidrogenoaren saskian arrautza asko jarri ditu Petronorrek. Horrela, hidrogeno berriztagarria elektrolisi bidez hiru fasetan ekoizteko instalazio bat martxan jarriko du, 112 megawatteko potentziarekin. Horrez gain, hidrogenoa hondakinetatik eta biomasatik abiatuta ekoizteko ere lan egingo du. BH2C Hidrogenoaren Euskal korridorea ere bultzatzen ari da enpresa, eta haren helburua da hidrogeno berriztagarriaren erabilerak sortzea, industria deskarbonizatzeko, mugikortasunaren arloko erabileretarako, eta erregai sintetikoak eta bioerregaiak ekoizteko. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202806/moto-gidari-bat-hil-da-azkoienen-auto-baten-kontra-jo-ondotik.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da Azkoienen, auto baten kontra jo ondotik | Goizean gertatu da ezbeharra. Hildakoak 37 urte zituen, eta Calahorrakoa zen (Espainia). | Moto gidari bat hil da Azkoienen, auto baten kontra jo ondotik. Goizean gertatu da ezbeharra. Hildakoak 37 urte zituen, eta Calahorrakoa zen (Espainia). | Guardia Zibilak jakinarazi duenez, 37 urteko gizonezko bat zendu da Azkoienen (Nafarroa) izandako auto istripu batean. Gizona motoan zihoan, goizeko zortziak aldera, NA-115 errepidean, Tafallarantz (Nafarroa), eta errepide berera sartu den auto baten kontra jo du. Moto gidaria hil egin da, talkaren ondorioz.
Poliziak emandako datuen arabera, autoaren gidaria ez da zauritu. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202807/kolesnikovari-11-urteko-espetxe-zigorra-ezarri-dio-bielorrusiako-auzitegi-batek.htm | Mundua | Kolesnikovari 11 urteko espetxe zigorra ezarri dio Bielorrusiako auzitegi batek | Maxim Znak abokatua ere kondenatu dute. «Boterea bereganatzeko muturreko erakunde bat» eratu izana leporatu diete. | Kolesnikovari 11 urteko espetxe zigorra ezarri dio Bielorrusiako auzitegi batek. Maxim Znak abokatua ere kondenatu dute. «Boterea bereganatzeko muturreko erakunde bat» eratu izana leporatu diete. | Minskeko auzitegi batek 11 urteko espetxe zigorra ezarri dio oposizioko buru Maria Kolesnikovari. Harekin batera, Maxim Znak abokatua ere kondenatu dute, hamar urteko kartzela zigorrera. Auzitegiak «boterea bereganatzeko muturreko erakunde bat» zuzentzea leporatu die. Duela urtebete inguru atxilotu zituzten biak, Bielorrusiako presidente Alexandr Lukaxenkoren azken hauteskunde garaipenaren osteko protesten harira. Kondenatuek helegitea aurkezteko aukera izango dute datozen egunetan.
Vesna erakundearen arabera, segurtasun nazionalaren aurkako ekintzak egitea, muturreko erakunde bat zuzentzea eta boterea konstituzioa errespetatu gabe hartzeko lan egitea leporatu diete. Izan ere, fiskaltzaren arabera, Kolesnikovak eta Znakek, oposizioko beste hainbat kiderekin batera, Bielorrusiako agintea hartzeko «konspirazio sekretu bat» hasi zuten iazko uztailaren 16an.
Biek lotura estua dute Viktor Babariko bankari eta presidentetzarako hautagai ohiarekin. Znak haren abokatua izan zen; Kolesnikova, berriz, politikariaren hauteskunde kanpainaren arduraduna. Babariko, ordea, iazko ekainean atxilotu eta espetxeratu zuten —hamalau urteko kartzela zigorra ezarri diote; besteak beste, eroskeria eta dirua zuritzea leporatuta—. Horren ostean, Kolesnikova eta Znak oposizioak eratutako Koordinazio Kontseiluko kide bihurtu ziren.
Erakunde haren helburua herrialdeko boterea «modu baketsuan» eskualdatzea da, eta abuztuaren 9ko hauteskundeen osteko protesten bultzatzaile nagusietako bat izan zen. Bozetan, Lukaxenkok botoen %80 bereganatu zituen, baina oposizioak eta EB Europako Batasunak ez zuten emaitza onartu, argudiatuta iruzurra egon zela. Are gehiago, Europako Parlamentuak Sakharov saria eman zien oposizioko kideei, «eskubide politiko eta zibilen alde» egiteagatik.
Oposizioko kide nagusietako bat da Kolesnikova, Svetlana Tijanovskaia presidentetzarako hautagaiarekin eta Veronika Tsepkalorekin batera. Haiek ez bezala, Kolesnikovak Bielorrusian geratzearen alde egin zuen. Adierazi zuenez, pasaportea hautsi zuen autoritateek Ukrainarekiko mugara eraman zutenean.
Tijanovskaiak Lituaniatik adierazi du «erregimenak» Kolesnikova eta Znak «indargabetu» nahi dituela, eta «ez beldurtzeko» eskatu die herritarrei: «Gure heroiak indartsu ikusten ditugu. Euren zigorrak amaitu baino askoz lehenago aterako dira». Hala, exijitu dio Lukaxenkoren gobernuari bi kideak «berehala» askatzeko. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202808/hogei-urte-unai-romano-torturaren-aurpegi-bihurtu-zutela.htm | Politika | Hogei urte Unai Romano torturaren aurpegi bihurtu zutela | 2001eko irailaren 6an atxilotu zuen Guardia Zibilak gasteiztarra, eta haren esku egon zen bost egunez, inkomunikatuta. Ikoniko bilakatu da haren kasua, gehienetan ez bezala, atxilotua izan osteko egoeraren argazkia zabaldu zelako. | Hogei urte Unai Romano torturaren aurpegi bihurtu zutela. 2001eko irailaren 6an atxilotu zuen Guardia Zibilak gasteiztarra, eta haren esku egon zen bost egunez, inkomunikatuta. Ikoniko bilakatu da haren kasua, gehienetan ez bezala, atxilotua izan osteko egoeraren argazkia zabaldu zelako. | Unai Romano 2001eko irailaren 6an atxilotu zuen Guardia Zibilak, Gasteizen, ETAri laguntzea leporatuta (errugabetu egin zuten gero). 30 orduz inkomunikaturik eduki zuten, Madrilen, erietxera eraman behar izan zuten arte. Han, argazkia egin zieten 25 urteko gaztearen aurpegi-buru handitu eta ubelduraz josiei. Gutxitan lortu da torturak salatu berri dituen atxilotu baten egoera fisikoaren argazkirik. Horregatik, ikoniko bihurtu da Romanoren kasua, hitzez hitz zein figuratiboki. Gaur ere, tarteka zabaltzen da haren irudia sareetan, baita gezurra esateko ere, baina, beti, torturaren izugarrikeriaren ilustrazio ezin hobe gisa.
Atxilotu zuten egunean bertan hasi ziren funtzionarioak Romano jipoitzen, berak Gaztezulo aldizkariari sei urte geroago kontatu zionez. Salatu zuenez, etengabe jo zuten buruan, hainbat jipoi saiotan, eta, besteak beste, elektrodoak jarri zizkioten barrabiletan eta belarrietan.
Bere burua auzi mediku gisa aurkeztu zuen baten bisita eduki zuen lehenengo egunean. Ordurako, burua minduta eta gorrituta zeukan kolpeen ondorioz, baina emakumeak esan zion berak ez zuela ezer ikusten eta dena ondo zegoela. Bigarren aldian, ordea, izutu egingo zen, gaztea erietxera eramateko esan baitzuen. Hanturak itsuturik heldu zen Romano erietxera, eta han hainbat proba egin zizkioten, garunean kalterik ote zuen ikusteko, besteak beste. Han atera zioten gero ospetsu bihurturiko argazkia.
Ez zen hor amaitu gaztearen amesgaiztoa; ondorengo orduetan psikologikoki torturatzeari ekin ziotela salatu zuen. Besteak beste, haren ama atxilotu zutela eta tortura saioan hil zitzaiela sinetsarazi zioten.
Torturatu egin zutela kontatu zion Romanok Guillermo Ruiz Polanco epaileari, eta hark adierazi zuen ez zuela salaketa sinesten, nahiz eta gaztearen egoera begi bistakoa izan. Gaur Espainiako Barne Ministro den Fernando Grande-Marlaska Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailea zen orduan, eta hark ere ez zuen onartu gazteak gero aurkeztu zuen salaketa, argazkiak aurkeztu zizkioten arren.
Romanok Estrasburgoko auzitegira jo zuen 2007an, argudiatuta Espainiako epaitegietan ez zutela behar bezala ikertu bere salaketa. Oraindik ez da heldu Estrasburgoko Giza Eskubideen Epaitegiaren erabakia, baina auzitegi horrek dagoeneko zortzi aldiz zigortu du Espainia, salaturiko torturak behar bezala ez ikertzeagatik. Azken ebazpena aurtengo urtarrilean plazaratu zuen, Iñigo Gonzalezek jarritako salaketari erantzunez.
Eusko Jaurlaritzak eta Kriminologiaren Euskal Institutuak 2017an eginiko ikerketan, 4.100 tortura salaketa jaso zituzten, 1960. eta 2014. urteen artean eginikoak. Horietako %70 Franco hil ondoren eginikoak lirateke. Guardia Zibilaren ingurukoak dira salaketetatik 1.985, Espainiako Poliziari buruzkoak 1.792, eta Ertzaintzari leporaturikoak 336. Torturak salatu zituztenen %43 askatu egin zituzten, horietako asko kargurik gabe.
Txostenean jaso zutenez, bakarrik hogei epai eman zituen Espainiako Auzitegi Nagusiak ordura arte tortura salaketon inguruan, eta 49 funtzionario zigortu zituzten.
Bi hamarkada geroago, Romanoren argazkiak berriz zabaltzen jarraitzen dute sare sozialetan. Carles Puigdemont Kataluniako gobernuburu erbesteratuak iazko otsailean argitaratu zuen Twitterreko bere kontuan.
Eta Gabriel Rufian Kataluniako ERC alderdiko diputatuak Espainiako Kongresuan irakurri zituen Romanoren deklarazioaren zati batzuk 2018an, eta argazkia erakutsi zuen.
Irudia, edonola ere, ez da beti egiaren lekuko gisa agertu. Azkenekoz, uztailean atera zen plazara, Kuban gertaturiko istiluen harira. Orduan, albiste faltsuak sortzeko erabili zuten, Kubako Poliziak eginiko torturaren ondorioa zela esanda. Berehala gezurtatu zuten Romanoren kasua ezagutzen zuten sareen erabiltzaileek. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202809/nafarroako-ikastetxeek-eskolaz-kanpoko-jarduerak-eskaini-beharko-dituzte-goizeko-eskolen-ondoren.htm | Gizartea | Nafarroako ikastetxeek eskolaz kanpoko jarduerak eskaini beharko dituzte goizeko eskolen ondoren | Egoera epidemiologikoaren joeragatik eta txertaketagatik erabaki dute ordutegia aldatzea, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak azaldu duenez. Ikastetxeek derrigorrez eskaini beharko dituzte eskolaz kanpoko jarduerak, baina familiek aukeratuko dute parte hartu ala ez. | Nafarroako ikastetxeek eskolaz kanpoko jarduerak eskaini beharko dituzte goizeko eskolen ondoren. Egoera epidemiologikoaren joeragatik eta txertaketagatik erabaki dute ordutegia aldatzea, Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak azaldu duenez. Ikastetxeek derrigorrez eskaini beharko dituzte eskolaz kanpoko jarduerak, baina familiek aukeratuko dute parte hartu ala ez. | Ordutegia izan da Nafarroako ikasturte berrirako neurrien artean zalantza gehien eragin dituena. Azkenean, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok gaur argitu du zein ordutegi izango duten Nafarroako Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan: ordutegi jarraitua izango dute, baina ikastetxeek astean lau egunetan eskolaz kanpoko jarduerak eskaini beharko dituzte eskolen ondoren. Jarduera horien hainbat xehetasun ere eman ditu Gimenok: irakasleek emango dituzte; 90 minutu iraungo dute —45 minutuko bi saio—; gehienez 17:00etan amaituko dituzte; eta, eskolek derrigorrez eskaini beharko badituzte ere, familiek aukeratuko dute parte hartuko duten ala ez.
Maiatzean aurkeztu zuten 2021-2022ko ikasturteko protokoloa Nafarroan. Bertan jaso zutenez, eskolak goizez soilik emango zituzten ikasturte hasieran, nahiz eta aukera zabaldu zuten urrian edo Gabonen ostean ordutegia aldatzeko. Azkenean, hala egingo dute: urriaren 4tik aurrera, goizeko saioen ostean eskolaz kanpoko jarduerak izango dituzte aukeran Nafarroako ikasleek.
Erabaki «zuhurra» da, Gimenoren irudiko. Nabarmendu duenez, «osasun agintarien» baimenarekin erabaki dute eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzea, eta esan du erabaki hori hartzeko «gakoak» egoera epidemiologikoa eta txertaketa izan direla.
Jangeletan, segurtasun neurri berak
Eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzearen ondorioz, Gimenok uste du jangela zerbitzua ikasle gehiagok erabiliko dutela. Gogorarazi du 2020-2021eko ikasturteko neurriak mantenduko dituztela, eta leku falta dagoenean aukera egongo dela ohiko jangela ez ezik beste espazio batzuk edo ikasgelak ere erabiltzeko. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202810/langile-bat-hil-da-zanbranan-baso-lanetan-ari-zela.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Zanbranan, baso lanetan ari zela | Eguerdian gertatu da ezbeharra, eta 38 urteko gizonezkoa da hildakoa. Baso lanak egiten dituen enpresa batentzat ari zen lanean. Gaurkoarekin dagoeneko sei dira aurten Hego Euskal Herrian hildakoak zuhaitzak mozten edota baso garbiketan ari zirela. | Langile bat hil da Zanbranan, baso lanetan ari zela. Eguerdian gertatu da ezbeharra, eta 38 urteko gizonezkoa da hildakoa. Baso lanak egiten dituen enpresa batentzat ari zen lanean. Gaurkoarekin dagoeneko sei dira aurten Hego Euskal Herrian hildakoak zuhaitzak mozten edota baso garbiketan ari zirela. | Urtea bereziki gogorra izaten ari da baso lanetan ari diren langileentzat. Haietako sei hil dira istripuz urtea hasi zenetik, LABen zenbaketaren arabera. Azkena, gaur eguerdian bertan, Zanbranan (Araba).
Herri horretan, Ebro eta Zadorra ibaiak elkartzen diren lekutik hurbil dagoen makalen baso batean ari zen lanean, eta, ELAren arabera, zuhaitz bat gainera erori zitzaion, hari eusten zion soka hautsi ondoren. Osasun langileak iritsi zirenerako hilik zegoen langilea: 38 urte zituen, eta Hego Amerikan jaioa zen. Zanbranako herri lurretan ari zen lanean, udalak eta Arabako Aldundiak kontratutako Castelloko Contrachapados Archena enpresarentzat.
LAB sindikatuak Arabako Aldundia bera egin du istripuaren arduradun politiko, eta, horregatik, haren egoitzaren aurrean salatuko dute ezbeharra, bihar eguerdian. LABen zerrendaren arabera, atzokoa aurten jazotako 44. lan heriotza litzateke Hego Euskal Herrian, ezbehar traumatiko eta ez-traumatikoak kontuan izanik. Baso mutilak izan dira horietako sei. Ezkio-Itsason (Gipuzkoa) hil zen bat urtarrilean, eta lau Bizkaian: Ugaon (otsailean), Muxikan (uztailean), Karrantzan eta Markinan (abuztuan).
Agiri banatan, LABek eta ELAk onartu dute «arrisku handiko sektorea» dela basogintza, baina nabarmendu dute lan erritmo biziek eta prebentzio neurriak ez betetzeak istripuak izateko aukerak handitzen dituztela. Gainera, erakunde publikoei leporatu diete segurtasun arauak betearazteko kontrolik ez egitea. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202811/gure-zirkua-irunerrian-izango-da-lehen-aldiz-irailaren-24an.htm | Bizigiro | Gure Zirkua Iruñerrian izango da lehen aldiz, irailaren 24an | Antsoainen ipiniko dute karpa, eta hamabost emanaldi egingo dituzte. | Gure Zirkua Iruñerrian izango da lehen aldiz, irailaren 24an. Antsoainen ipiniko dute karpa, eta hamabost emanaldi egingo dituzte. | Lau urte daramatza Gure Zirkuak Euskal Herriko hainbat tokitan haurrei eta helduei irri eginarazten, baina Iruñerrian egoteko aukerarik ez du izan. Orain arte. Irailaren 24an Antsoainen (Nafarroa) jarriko dute Gure Zirkuaren karpa, eta hamabost emanaldi emango dituzte. Sarrerak webgunean eros daitezke.
2019ko urrian izan zen Gure Zirkua azken aldiz Nafarroan. «Eta Nafarroara itzuliz gero, zer hobe egonaldia lurraldearen bihotzean egitea baino, Iruñerrian. Hainbat izan dira azken hilabeteotan Iruñerritik eta Nafarroako beste zenbait eskualdetatik beren burua eskaini duten udalerriak Gure Zirkuari lekua egiteko. Eskaintza horri erantzun beharra zegoen, eta iritsi da unea», nabarmendu dute antolatzaileek.
Apirilean hasi zuen aurtengo bira Gure Zirkuak, Errenterian (Gipuzkoa). Laugarren urtea dute aurten. Bizkaian izan zen ondoren, eta azken emanaldiak Orion (Gipuzkoa) egin dituzte. Jendearen erantzun bikaina ikusita, taldeak aurrera jarraitzea erabaki du.
Hala, hamabost emanaldi antolatu ditu Iruñerrian: irailaren 24an (19:00etan), 25ean (16:30ean eta 19:00etan) eta 26an (12:00etan eta 18:00etan), eta urriaren 1ean (19:00etan), 2an (16:30ean eta 19:00etan), 3an (12:00etan eta 18:00etan), 8an (19:00etan), 9an (16:30ean eta 19:00etan) eta 10ean (12:00etan eta 18:00etan). |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202812/nafarroako-txertaketa-gune-handien-itxiera-iragarri-du-osasunbideak.htm | Gizartea | Nafarroako txertaketa gune handien itxiera iragarri du Osasunbideak | Gobernuak datorren aste bukaerarako itxi nahi ditu NUPen, Maristen egoitzan eta Tuterako Jesuiten kiroldegian kokaturiko guneak. Foremekoak baizik ez du martxan segituko. | Nafarroako txertaketa gune handien itxiera iragarri du Osasunbideak. Gobernuak datorren aste bukaerarako itxi nahi ditu NUPen, Maristen egoitzan eta Tuterako Jesuiten kiroldegian kokaturiko guneak. Foremekoak baizik ez du martxan segituko. | COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainak aitzina segitzen du Nafarroan, eta, hain zuzen, emandako pausoen seinale dira gobernuko Osasun Departamentuak prozesuaren kudeaketarekin loturiko aldaketak: herrialdeko txertaketa azpiegitura handiak ixten hasiko dira. Zehazki, Osasunbideak datorren astearen hondarrean itxiko ditu Nafarroako Unibertsitate Publikoko kiroldegian eta Maristen egoitzan jarritako txertaketa guneak; irailaren 16an eta 17a izanen dituzte azken egunak, hurrenez hurren. Kontrara, Foremekoak martxan jarraituko du, bai ordua hartuta zizta hartu behar dutenentzat, baita aldez aurretik ordua eskatu gabe txertatu nahi dutenentzat ere.
Halaber, Tuterako Jesuiten kiroldegiko txertaketa gunean irailaren 20an emanen dituzte COVID-19aren kontrako azken ziztak. Sofia Erregina ospitalean segituko dute kanpainarekin. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202813/iazko-udan-jasotako-kexa-kopurua-mantendu-da-aurten.htm | Gizartea | Iazko udan jasotako kexa kopurua mantendu da aurten | Udako oporraldian gertatu diren hizkuntza eskubideen urraketak jaso ditu Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, eta aisian eta ostalaritzan izan da kexa gehien. | Iazko udan jasotako kexa kopurua mantendu da aurten. Udako oporraldian gertatu diren hizkuntza eskubideen urraketak jaso ditu Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, eta aisian eta ostalaritzan izan da kexa gehien. | Hizkuntza eskubideak ez daude oporretan kanpaina egin du bigarren urtez Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, Euskal Herrian udako oporraldian gertatzen diren hizkuntza eskubideen urraketak ikusarazteko helburuarekin. Erakundeak adierazi duenez, «kanpainak agerian utzi du, beste behin, euskal hiztunen hizkuntza eskubideak errespetatu eta bermatze aldera urratsak egin behar direla». Behatokiak jakinarazi du iaz jasotako kexa kopurua mantendu dela aurten, eta aisian eta ostalaritzan izan direla kexa gehien.
Aisialdiari dagokionez, hainbat herritarrek salatu dute gida edo informazio gune batzuetan ez dela zerbitzua euskaraz eskaintzen. Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendariaren arabera, «deigarriak» dira hainbat urraketa, batetik, «euskara bertako hizkuntza izan arren, ez delako bisita egiteko hautatu litezkeen hizkuntzen artean kokatzen», eta, bestetik, ez delako «gune horren inguruko informaziorik euskaraz eskaintzen», ez sarean eta ezta fisikoki ere. Kasu batzuetan, gainera, «euskarazko gidek gainkostua izan ohi dute gaztelania, frantses edo ingelesezko hautuen aurrean». Behatokiak jakinarazi duenez, «bereziki adierazgarriak» dira gazteentzako aisialdi programa eta egitasmoak, «asko erdara hutsean» eskaintzen baitira.
Aisiaren barruan, kulturaren eta kirolaren sektoreak nabarmendu ditu Behatokiak, eta Gaubekak adierazi du «euskarari leku txikia» eskaintzen zaiola. Izan ere, erakundearen arabera, «ohikoa bilakatu» da «ekitaldietako ohar eta informazioak erdara hutsean aurkitzea», eta «zinema, antzerki eta antzeko kultur emanaldietan gaztelaniazko eta frantsesezko eskaintzak nagusitzen dira».
Ostalaritzari dagokionez, Behatokiko zuzendariaren ustez, «beharrezkoak» dira euskararen presentzia eta hizkuntza eskubideak bermatzeko martxan jarri diren kanpainak: «Hizkuntza paisaia uste baino garrantzitsuagoa da euskaraz komunikatzeko hautua egiteko, baita herritarra euskara erabiltzeko eroso sentitu daitekeela adierazteko ere». Hala ere, Behatokiak adierazi du «iragarki, webgune eta sare sozialetan gaztelania, frantsesa zein ingelesa erabiltzen dituztela negozio gehienek», eta ostatu «askotako» kartak euskaraz adierazi gabe eskaintzen dituztela.
Gaubekaren arabera, «kanpoko bezeroei begira» hartzen dituzte hizkuntzarekiko erabaki horiek: «Azken bi urteetan barne turismoa asko hazi den arren, zerbitzu asko kanpoko bezeroei begira jarri dira turismoari eman zaion bultzadaren ondoren, eta horrek bertako herritarren hizkuntza eskubideak ez errespetatzea dakar albo-kalte gisa». Horrez gain, Behatokiak adierazi du «zerbitzarien kontratazioetan euskara hizkuntza eskakizun gisa ez ezartzeak» badituela ondorioak: «Hainbat herritarrek adierazi bezala, zerbitzari asko ez dira gai euskaraz ulertzeko, eta, ondorioz, bezeroak euskaraz artatzeko».
Gaubekak azaldu duenez, oraindik «bide luzea» dago egiteko, eta «ezinbestekoak» dira «unean uneko kontzientziazio kanpainez gain, euskaldunon hizkuntza eskubideak bermatzeko neurri eta laguntzak».
Behatokiak ikasturte berrian izango dituen erronkak ere jakinarazi ditu: eragile ezberdinekin harremanak sendotzea, hizkuntza eskubideen bermerako kontzientziazio lanak zabaltzen joatea, egungo araudi eta prozedurek dituzten mugak gainditzeko proposamenak egitea eta euskaraz bizitzeko dauden arazo, muga eta oztopoak gizarteko sektore gazteenekin lantzea, besteak beste. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202814/klima-krisiari-aurre-egiteko-berehalako-neurriak-eskatu-dituzte-220-zientzia-agerkarik.htm | Mundua | Klima krisiari aurre egiteko berehalako neurriak eskatu dituzte 220 zientzia agerkarik | Klima larrialdiari aurre egiteko neurriek ezin dute itxaron pandemiarengatik, ohartarazi dute gaur batera argitaratutako editorial batean. | Klima krisiari aurre egiteko berehalako neurriak eskatu dituzte 220 zientzia agerkarik. Klima larrialdiari aurre egiteko neurriek ezin dute itxaron pandemiarengatik, ohartarazi dute gaur batera argitaratutako editorial batean. | Zientzia eta mediku aldizkariek bat egin dute gaur klima larrialdiaren aurka. Batera argitaratutako editorial batean, nazioarteko agintariei dei egin diete klima krisiari aurre egiteko neurriak har ditzaten. Irailaren 21ean izango den Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusian eta Glasgowko COP-26an euren mezuak oihartzuna izango duelako itxaropenez ekin diote agerkariek. Hain zuzen ere, eta, mundua COVID-19aren pandemiari aurre egiteko borrokan dela aitortu arren, ohartarazi dute osasun publikoarentzako «mehatxu nagusia» dela Parisko Hitzarmena ez betetzea. 2015ean 197 herrialdek sinatu zuten akordio horrek munduko berotzea 1,5 gradutik beherakoa izatea erdietsi nahi du.
Editorialaren arabera, aurrerapen batzuk egin dira berotegi gasak murriztuz joateko, baina ez dira nahikoak izan. «Klima eta ingurumen krisiari aurre egiteko ekinbidea ezin da egon zain pandemiarengatik», jakinarazi du Erresuma Batuko Klima Aldaketarako Osasun Aliantzak (UKHACC) ohar baten bidez. Aliantza horrek koordinatu du editoriala egiteko eta argitaratzeko prozesua.
OME Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek adierazi duenez, klima larrialdiak dakarren arriskuak «txiki» utz dezake edozein gaixotasunek dakarrena. «COVID-19aren pandemia bukatu egingo da, baina ez dago txertorik klima aldaketari aurre egiteko. IPCCko (Klima Aldaketari aurre egiteko Gobernuarteko Aditu Taldea) adituen txostenak frogatzen du tenperaturaren igoera txikienak ere gure osasuna eta etorkizunak arriskuan jartzen dituela. Halaber, isurketak mugatzen eta berotzea gutxitzen duen edozein neurrik etorkizun seguru eta osasuntsuago batera hurbiltzen gaitu», adierazi du.
Editorialak nabarmendu du elkarlan globala posible izango dela bakarrik herrialderik aberatsenek ahalegin gehiago egiten badituzte, euren kontsumoa gutxitu, eta munduko gainerako herrialdeei lagundu. Horrekin batera, herrialde pobretuei 100.000 milioi dolarreko laguntza emateko konpromisoa gogorarazi diete. Parisko Hitzarmenak eskatu arren, oraindik bete gabe baitago diru ekarpen hori.
British Medical Journal-eko editore nagusi Fiona Godleek azaldu du 2021 izan behar dela munduak norabidea zuzenduko duen urtea. «Larrialdi hau aukera handi bat da mundu osoko herritarren ongizatea bermatzeko ere», azaldu du The Lancet aldizkariko editore nagusi Richard Hontonek. «Osasun komunitateak gehiago egin behar du bere ahots kritikoa goratu eta buruzagi politikoei daukaten ardura oroitarazteko», gaineratu du. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202815/jean-paul-belmondo-aktorea-hil-da-88-urte-zituela.htm | Kultura | Jean Paul Belmondo aktorea hil da, 88 urte zituela | Bere ibilbide artistikoan 80 film baino gehiagotan parte hartu zuen, eta Jean Luc Godard edo Truffaut zinemagileekin lan egin zuen. | Jean Paul Belmondo aktorea hil da, 88 urte zituela. Bere ibilbide artistikoan 80 film baino gehiagotan parte hartu zuen, eta Jean Luc Godard edo Truffaut zinemagileekin lan egin zuen. | Frantziako aktorerik ezagunetako bat zen Jean-Paul Belmondo. Nouvelle Vague (olatu berria) mugimendu zinematografikoaren ikurretako bat izan zen, eta Jean-Luc Godard edota François Truffautrekin lan egin zuen, besteak beste. Mende erdiko ibilbidean 80 film baino gehiagotan parte hartu zuen. Gaur hil da, 88 urte zituela, Michel Godest haren lagun abokatuak berri agentziei jakinarazi dienez: «Lasaitasun handiarekin itzali da».
Artista familia bateko semea, 1933an jaio zen, Parisko Neully-Sur-Seine auzoan: aita italiar jatorriko eskulturgile bat zen; ama, aldiz, margolaria. Lizeoko liburuek erakarri ez, eta kirolari lotuta eman zituen gazte garaiak: txirrindularitza, futbola, eta, batez ere, boxeoan aritu zen, harik eta 16 urterekin tuberkulosi gaitz baten ondorioz izandako krisi existentzial baten ondotik, aktore izatea erabaki zuen arte.
Antzerkian hasi zuen bere ibilbide artistikoa, eta Arte Dramatikoko Kontserbatorio Nazionalean ikasi zuen. Hastapenak ez ziren errazak izan, halere; asmo guztiak alboratzekotan izan baitzen kontserbarioan egin zuen hautaproba baten ezezkoa jaso zuenean. Kontatzen dutenez, epaimahaiari iseka egin zien.
1957an eman zuen zinemarako jauzia, Maurice Delbez zinemagilearen À pied, à cheval et en voiture filmarekin, baina haren sekuentzia gehienak muntaketa lanetan ezabatu zituzten. Aktore lanetan jarraitu zuen, halere, eta hainbat filmetan parte hartu zuen ondorengo urteetan. Horietako batean bereganatu zuen, hain zuzen ere, Jean Luc Godard zinemagilearen arreta. Film labur bat egitea proposatu zion hark. Zalantzak izan zituen hasiera batean, onartu edo ez, baina tematuta zegoela ikusita baietz esatea erabaki zuen: Charlotte et son Jules film laburra egin zuten elkarrekin.
Hura izan zen ibilbide eta elkarlan arrakastatsu baten lehen harria, hari esker egingo baitzen ezagun mundu osoan. 1960an izan zen, dagoeneko zinemaren historiara igaro den lan bati esker: À bout de soufflé. Klasiko bat, ikur bat bilakatu zen filma Frantzian, eta Belmondo bera, izar bat.
Nouvelle Vague mugimenduko zinemagile handiekin egin zuen lan gero: hala nola François Truffaut, Alain Resnais, Jean-Pierre Melville edo Claude Chabrolekin. Urteek aurrera egin ahala, seduktore eta abenturazale lotsagabe rolak egin zituen batik bat, eta ezagun egin zen akzio eszenak berak egiten zituelako. La Sirene du Mississipi, Une femme est une femme edo Le voleur dira, besteak beste, garai hartako filmik esanguratsuenak.
2001ean iktus bat izan zuen, eta harrezkero, gutxi izan dira jendaurrean egin dituen agerraldiak. 2011n, esaterako, Cannesko zinema jaialdiaren omenaldia jaso zuen, «inoizko aktore frantziarrik handienetakoa» delakoan. Eta, 2016an, berriz, Veneziako zinemaldiko Urrezko Lehoia jaso zuen ibilbide profesionalaren aitortza gisara. «Nire bizitzan zehar dena izan dut. Ez dut damurik. Egin nahi nuen guztia egin dut», esan zuen orduko hartan. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202816/gutxieneko-soldataren-igoerak-pixka-bat-itxaron-beharko-du-oraindik.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldataren igoerak pixka bat itxaron beharko du oraindik | Akordiorik gabe amaitu da eragile sozialen bilera, Madrilen, baina gobernua prest da hogei euro inguruko igoera iraila amaitu aurretik onartzeko | Gutxieneko soldataren igoerak pixka bat itxaron beharko du oraindik. Akordiorik gabe amaitu da eragile sozialen bilera, Madrilen, baina gobernua prest da hogei euro inguruko igoera iraila amaitu aurretik onartzeko | Espainiako Lan ministro Yolanda Diazek ez du presarik erakutsi gaurko Elkarrizketa Sozialerako Mahaian, bere banderetako bat den edukia lotzeko, nahiz eta aurreko asteko mahai sozialaren bezperan, esan zuen «beharbada» bigarren saioan (gaur) itxiko zela. Batera edo bestera, Diazek hamabi eta hemeretzi euro arteko tarteari eutsi dio 2021. urtea amaitu arteko igoera zehazteko. UGT eta CCOO sindikatuentzat ez da nahikoa, eta 25 euro inguruko igoera eskatzen dute; patronalak ez du bere jarrera aldatu: «Ez da une egokia gutxieneko soldata igotzeko».
Gauzak horrela, Espainiako Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak eman du berea, eta aurrerantzean kontsulta epea zabaldu du gobernuak negoziazioari fokurik gabeko bideak emateko. Horregatik da erraza aurreikustea gutxieneko soldataren igoera irailean bertan adostu dezaketela exekutiboak eta sindikatuek, eta berau ez dela hogei eurotik urrun ibiliko; oso zaila ematen du Diazek patronalaren oniritzia lortzea oraingoan. Aurreko igoeren eta ABEEen akordioetan CEOEk gobernuari emandako baietzak nahikoak direla ematen du, are gehiago Antonio Garamendi presidentea estu baino estugo hartu ondoren eskuinak eta eskuin muturrak.
Orain arte, gutxienekoaz plazaratu diren kopuruak honako hauek dira: hamabi eta hemeretzi aureko arteko igoera 2021. urtea amaitu arte, eta 1.027 euroko gutxieneko soldata 2023. urterako, datozen bi urteetan beste 46 euro igota. 2020. urteko hasieran iritsi zen azken akordioa eragile sozialen artean, eta gutxieneko soldata %5,5 igo zuten, 950 eurora arte; hamalau ordainketa dira urtean: 13.300 euro urtean. Akordio berriak 970 euro inguruan utziko du gutxienekoa, eta Madrilen bere bide-orria betez gero, 1.027koa izango da 2023rako. Madrilek 2018an igo zuen aurretik gutxieneko soldata; orduan ere, Pedro Sanchez (PSOE) zegoen gobernuan, eta Unidas Podemosekin hitzartu zuen igoera, aurrekontuak babestearen truke. 900 eurotan jarri zuten, %23,3 igota —1977tik izandako igoerarik handiena—. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202817/gernikako-urriko-astelehenetako-azokak-bertan-behera-geratuko-dira.htm | Gizartea | Gernikako urriko astelehenetako azokak bertan behera geratuko dira | Osasun egoera dela eta, Gernikako Udalak adierazi du aurten ere ez dela urriko azokarik egongo. Herritarrei «erantzukizuna» eskatu die. | Gernikako urriko astelehenetako azokak bertan behera geratuko dira. Osasun egoera dela eta, Gernikako Udalak adierazi du aurten ere ez dela urriko azokarik egongo. Herritarrei «erantzukizuna» eskatu die. | Aurten ere, Gernikan ez da urriko lehenengo asteleheneko azokarik izango, ezta azken astelehenean ere. Pandemiaren egoera dela eta, udalak gaur jakinarazi du bertan behera geratuko direla gernikarrentzat garrantzitsuak izan ohi diren azokak.
Erabakia «osasun irizpideetan» oinarrituta dagoela argudiatu du udalak, eta azaldu du ez dagoela baldintzarik jende askoko ospakizunak antolatzeko. Herritarrei eskatu die jai «alternatiborik» ez egiteko, eta «erantzukizunez» jokatzeko.
Duela 650 urte hasi ziren Gernikan urriko lehenengo eta azkeneko astelehenetan azoka bereziok ospatzen, eta, koronabirusa iritsi arte, 36ko gerran bakarrik utzi ziren bertan behera. |
2021-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/202818/ikastolei-buruzko-bernabe-txostenik-ba-ote-den-galdetu-du-seaskak.htm | Gizartea | Ikastolei buruzko Bernabe txostenik ba ote den galdetu du Seaskak | Frantziako Hezkuntza ministerioko ikuskaritzak 2019an egindako txostenak agerian utzi du murgiltze eredua elebidun bihurtzeko asmoa | Ikastolei buruzko Bernabe txostenik ba ote den galdetu du Seaskak. Frantziako Hezkuntza ministerioko ikuskaritzak 2019an egindako txostenak agerian utzi du murgiltze eredua elebidun bihurtzeko asmoa | Ikastolei buruzko txosten sekreturik ba ote da Frantziako Hezkuntza ministerioko apaletan? Galdera hori egin du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak, Bretainiako Diwan eskolei buruz Yves Bernabe ikuskariak egin zuen txostena argitara atera ondotik. Aurtengo ikasturteari hasiera emateko Seaskak egin duen prentsaurrekoan egin du galdera, Bardozen (Lapurdi) ireki duten ikastola berrian. Ikasturtea «mehatxupean» hasi badute ere, 4.100 ikasletik gora izanen dira aurten ikastoletan, urteroko emendatzeari eutsiz. Pozik agertu da Jorajuria, gero eta guraso gehiagok egiten dutelako ikastolen hautua: «Gure xedea ez da haurrek euskara ikas dezaten, baizik eta haurrek euskaraz ikas dezaten».
2019an Bretainian eta Euskal Herrian ibili zen Bernabe ikuskaria murgiltze ereduan diharduten eskolen errealitatea ezagutzen, baina, geroztik, ez zuten haren berririk ukan. Anonimo baten eskuetatik jaso dute Diwan sareko arduradunek ikuskariak garaian egin zuen lanaren emaitza: hamahiru orriko txostenean murgiltze ereduaren arrakasta azpimarratzen du, Diwanek dituzten biziki emaitza onak argitara emanez. Baina segidan dator alde iluna. Txostenak dio murgiltzea Frantziako konstituzioaren aurkakoa dela eta ezin dela onartu eskola batek bretoiera hutsez funtziona dezan. Hala, murgiltzean diharduten Diwan eskolak elebidun bilakatzeko beharra azpimarratzen du, bretoieraz astean gehienez ere hamabi orenez aritu beharko liratekeela erranez.
Txostenean agertzen den «tonu agresiboa» azpimarratu du Yann Uguen Diwanetako lehendakariak. «Bernabe ikuskariak murgiltze sistema suntsitzeko eta Diwan plegarazteko estrategia proposatzen ditu txosten horretan», Jorajuriaren hitzetan. Bera «segur» da, Diwanentzat bezala Seaskaren inguruan ere horrelako txosten bat bada, eta Hezkuntza ministerioari eskatu dio horren berri eman dezala, «euskal jendarteak jakin dezan zein diren Parisen benetako asmoak ikastolen geroari buruz, eta desagerrarazi nahi duten gure hizkuntzari buruz». Hala, baieztatu du Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen kontra hartutako erabakia ez dela momentukoa, Hezkuntza ministerioan diseinatutako plangintza baten jarraipena baizik.
Murgiltzearen orokortzea
Murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrako dela ebatzi zuten ekainean, alta, aurtengo ikasturtean hiru eskola elebidunetan euskara hutsezko esperimentazioak hastea onartu du Frantziako Gobernuak. Jorajuriaren ustez, horrela segituko dute oraingoz. «Borroka kolektibo» baten garaipena izan dela adierazi du. «Eskoletako guraso eta irakasleek, auzapezek, hautetsiek, elkarteek eta herritarrek lortu dugu Parisen erasoak gelditzea».
Hala ere, onartu du «arrisku« anitz hartu dituztela. «Gure praktika eskola publikoetara hedatzeko nahiak frantziar jakobinismoaren alderik ilunena iratzarri du». Jorajuriaren iritziz, irakaskuntza sare guzietan garatu beharko litzateke murgiltzea, lehen mailan, kolegioan eta lizeoan. «Murgiltze osoa baita bide bakarra haurrak egiazko elebidun izan daitezen, hain baita egoera diglosikoa eta frantsesaren presentzia gizartean hain da itogarria euskararentzat».
Gainerakoan, ez du uste Frantziako Konstituzioaren aldaketa proiekturik abiatuko denik aurten, Frantziako Gobernuak bere gain hartzen ez badu «ezinezkoa» delako. Hala ere, gainerako eragileekin batera heldu den urteko udaberria iraganen diren presidentzarako hauteskundeen agendan gaia integratzen entseatuko direla erran du. Kerlogot eta Euzet diputatuen txostenaren ondotik Jean Castex Frantziako lehen ministroarekin biltzekoak baziren ere, honek bilkuraren data etengabe gibelatu duela, eta oraingoz bere berririk ez dutela deitoratu du. «Murgiltze ereduaren babesa, eraikuntza publikoak izateko eskubidea, eta azterketak euskaraz izateko eskubidea dira Parisera eramanen ditugun aldarrikapenak». |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202844/igandean-donostian-eginen-den-manifestaziora-joateko-deia-egin-dute-1313-auziko-auzipetuek.htm | Politika | Igandean Donostian eginen den manifestaziora joateko deia egin dute '13/13 auziko' auzipetuek | '13/13 auziko' epaiketan lekuko gisa deklaratu duten ETAko kide ohi guztiek ukatu egin dute Zuluetak eta Enparantzak harremanik izan dutenik "iraultza zergarekin" edo agindurik eman ziotenik ETAri. Bihar jarraituko du, defentsaren lekuko gehiagoren deklarazioekin. | Igandean Donostian eginen den manifestaziora joateko deia egin dute '13/13 auziko' auzipetuek. '13/13 auziko' epaiketan lekuko gisa deklaratu duten ETAko kide ohi guztiek ukatu egin dute Zuluetak eta Enparantzak harremanik izan dutenik "iraultza zergarekin" edo agindurik eman ziotenik ETAri. Bihar jarraituko du, defentsaren lekuko gehiagoren deklarazioekin. | Gaur 10:30ean hasi dira Madrilen, Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 auziko saioko lekuoak deklaratzen. Uztailaren 12an hasi zen epaiketa. Zazpi euskal herritar epaitzen ari dira Madrilen, euskal presoekin bitartekaritza lana egiteagatik ETAko kide izateaz akusatuta, eta orotara 77 urteko espetxe zigorra eskatua du fiskalak haientzat.
Defentsaren lekukoak hasi dira gaur deklaratzen: ETAko kide ohiek ukatu egin dute Zuluetari eta Enparantzari leporatzen zaiena. Saioaren amaieran, auzipetuek igandean Donostian eginen den manifestaziora joateko deia egin dute: 13:30ean hasiko da, Bulebarretik. "Gure herriaren aitortzan urratsak egiten jarraitzeko unea delako", adierazi dute Auzitegi Nazionalaren kanpoaldean.
Tweets by mtxoperena
Zortzi ziren hasieran auzipetuak, baina horietako bat, Juan Mari Jauregi, ostiralean zendu zen. Uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalera joateaz salbuetsi zuten, hain justu, haren osasun egoeragatik. Epaiketaren hasieran, auzipetuek ez zuten akusazioekin akordiorik erdietsi, eta auziaren uztaileko saioetan akusatuek eurek eta haien atxiloketa eta miaketetan arituriko guardia zibilek hartu zuten hitza.
AUZIPETUAK
13/13 auziak 2010eko apirilaren 14an egindako polizia operazio bat du abiapuntu. Hamar lagun atxilotu zituzten orduan, eta zazpik joan beharko dute heldu den astean Madrilera: Arantza Zuluetak, Iker Sarriegik, Jon Enparantzak, Julen Zelarainek, Naia Zuriarrainek, Saioa Agirrek eta Nerea Redondok.
Euskal presoen abokatuak edota euskal presoen aldeko mugimenduan arituriko kideak dira auzipetuak, eta horixe da haiek epaitzeko arrazoia, hain justu. Izan ere, lan horren bidez Halbokako, Koordinazio Taldeko (KT) eta, finean, ETAko kide izatea leporatu nahi diete.
Auzipetuen abokatu lanetan, berriz, bertze bortz abokatu arituko dira: Alfontso Zenonek izanen du Zulueta eta Enparantza defenditzearen ardura, Aiert Larrartek Sarriegi eta Zelarainena, Jone Goirizelaiak Zuriarrainena, Jose Mari Elosuak Redondorena, eta Ibon Altunak Agirrerena.
Fiskal eta epaile lanetan ere izen ezagunak ariko dira: Jose Perals da fiskala, Altsasuko auzian aritu zena; eta epaimahaiburua, berriz, Angela Murillo magistratua, bertzeak bertze Bateragune auziko epaile izandakoa. Espainiako Auzitegi Nazionaleko laugarren zigor salan iraganen dira auzi saioak, San Fernando de Henaresko epaitegian.
DATAK ETA SAIOAK
Akusatuek eta guardia zibilek deklaratu zuten uztailaren 12tik 28ra egin ziren auzi saioetan, eta oraingo honetan defentsaren lekukoek eta perituek hartuko dute hitza. Defentsaren testiguena izanen da lehendabiziko txanda: gaur, bihar eta etzi deklaratuko dute, eta espero da euskal presoekin eta euskal gatazkarekin loturiko hainbat euskal herritarrek deklaratzea.
Bi aste geroago egokituko zaie perituei hitz egitea, hilaren 21etik 23ra; eta, azkenik, hilaren 27an eta 28an nork bere ondorioak, argudioak eta zigor edota absoluzio eskaerak egin beharko ditu. Ia irailaren akaberara arte segituko du auziak Espainiako Auzitegi Nazionalean, beraz.
BABESGABETASUNA
Auzipetuen abokatuek uztaileko lehen auzi saioko aurretiazko gaietan nabarmendu zutenez, babesgabe ekin diete akusatuek auziari. Izan ere, defentsaren abokatuen hitzetan, zenbait eskubide urratu egin dizkiete epaitzen ari direnei: non bis in indem edo delitu beragatik bi aldiz epaituak ez izateko eskubidea da bat —batzuk epaituak eta zigortuak dituzte jada ETAko kide izateagatik—, bidezko epaiketa bat izateko eskubidea bertzea, eta errugabetasun presuntzioarena azkena.
Alfontso Zenon abokatuak lehen saioan azpimarratu zuenez, erraterako, Zuluetaren eta Enparantzaren aurkako akusazioak Guardia Zibilaren «gezur» batean oinarriturik daude. Izan ere, Poliziak David Pla etakide ohiarekin lotu zituen Enparantza eta Zulueta, ustez Pla Mimizanen (Landak, Frantzia) identifikatu zutelako ETAko kide batzuekin bilduta egon ondotik. Poliziek pentsatu zuten bilera hartan aipaturiko bi ezizen Zuluetari eta Enparantzari zegozkiela, baina egun hartan Pla kartzela batean zegoen, Mimizandik urrun; beraz, bilera hartan zegoena ez zen bera. Defentsaren arabera, Zuluetari eta Enparantzari egotzitako ezizenak ere ez ziren haienak.
Guardia zibil batek epaiketaren hirugarren saioan deklaratu zuenaren arabera, gainera, Poliziak «zantzu» gisa egin zituen ezizenen eta izenen arteko lotura horiek, «ikerketa abiatu» ahal izateko. Zantzuen ondoren iritsi ziren atxiloketak, galdeketak eta inkulpazioak, auzian akusazioari sostengua ematen diotenak.
CNI Espainiako zerbitzu sekretuek auzipetuei egindako entzuketak ere jarri zituzten jopuntuan abokatuek, «lege babesik gabe» egin baitziren; eta guardia zibil batek onartu egin zuen CNIk ikerketan parte hartu zuela. Epaileak sententzian ebatziko du gai horiei guziei buruz.
TORTURAK
Auzipetuetako batzuek jasandako tortura testigantzak izan dira orain arteko auzi saioetan nabarmendu diren bertze elementuetako bat. Saioa Agirrek eta Naia Zuriarrainek epailearen aitzinean salatu zituzten jasandako tratu txar eta eraso sexualak: indarrez biluztu, ukitu, iraindu eta jo zituztela, bertzeak bertze.
KONPONBIDERAKO GILTZA
Akusatuen arabera, abokatuek lan garrantzitsua egin zuten EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboak espetxe legeria baliatzeari buruzko eztabaida ahalbidetzeko eta, funtsean, gatazkaren konponbide prozesuan pausoak eman ahal izateko. Halaxe erran zion Enparantzak epaileari: «Abokatuek jokatu genuen rola oso garrantzitsua izan zen». Lekukoen hitzak baliagarri izan daitezke tesi horien argipenean. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202845/ecn-cable-group-zigortu-dute-langile-baten-heriotzaren-arduradun-gisa.htm | Ekonomia | ECN Cable Group zigortu dute langile baten heriotzaren arduradun gisa | 165.525 euro ordaindu beharko dizkio beharginaren familiari, urte askoan amiantoaren inguruko prebentzio neurriak urratu zituelako | ECN Cable Group zigortu dute langile baten heriotzaren arduradun gisa. 165.525 euro ordaindu beharko dizkio beharginaren familiari, urte askoan amiantoaren inguruko prebentzio neurriak urratu zituelako | Gasteizeko Gizarte arloko 2. epaitegiak amiantoarekin lotutako beste ebazpen bat eman du behargin baten alde. ECN Cable Group enpresa zigortu du ez zituelako amiantoaren inguruko prenbentzio arauak bete, eta, ondorioz, Echevarría Cablerías del Norterentzat mantentze lanetan aritzen zen behargin batek gaixotasun larria garatu zuen.
Haren familiari 165.525 euro ordaindu beharko dio Gasteizeko enpresak, Asviamie amiantoaren biktimen elkarteak jakinarazi duenez. Echevarría Cablerías del Nortek Cablenorrekin bat egin zuen 1966an, eta 1997rako ECN sortu zen, beste bat egite batzuen ondoren. Hark dauka orain gertatutakoaren ardura juridikoa.
Behargina labearen adreiluekin eta teilatuko plakekin aritu zen lanean luzaroan, eta pieza horietan amiantoa zegoen, baina enpresak ez zion ohartarazi, eta ez zion arnasa hartzeko ekipamendu berezirik eman. Pleurako minbizia garatu zuen 2017an, eta 2019an zendu zen. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202847/auto-elektrikoa-landabendik-gertuago.htm | Ekonomia | Auto elektrikoa, Landabendik gertuago | Volkswagenek baieztatu du «oso litekeena» dela ID.Life modelo elektriko berria Iruñean edo Martorellen (Katalunia) egitea. | Auto elektrikoa, Landabendik gertuago. Volkswagenek baieztatu du «oso litekeena» dela ID.Life modelo elektriko berria Iruñean edo Martorellen (Katalunia) egitea. | Azken kilometroak baizik ez zaizkio falta auto elektrikoari Euskal Herriko lantegi batera iristeko. Gertu dagoela onartu du Volkswagenek, baina azken bihurguneak gaindituko ote dituen ziurtatzerik ez duela.
Badira, ordea, autogilearen beraren iturriak aipatuz, iritsiko dela ziurtzat ematen dutenak: gaur bertan, Expansion egunkariak kaleratu zuen Alemaniako taldeak dagoeneko erabaki duela bere auto elektriko txikia, ID.Life izenekoa, Landabengo fabrikan egingo duela, Iruñean. Beste aukera bat da Katalunian egitea, Martorellen, baina hara Skoda eta Cupra marken modelo elektrikoak joan daitezkeela ziurtatu du Madrilgo egunkari ekonomikoak. Haren lehiakide nagusiak, Cinco Dias-ek, ordea, kaleratu du VW elektrikoa Martorellen egiteko erabakia «nahiko bideratuta» dagoela, nahiz eta ez duen Nafarroako fabrika erabat baztertu nahi. Hori bai, «Espainian egingo da», kaleratu du.
Batzordearen eskaera
Azken erabakia urrirako edo azarorako espero dute Landabenen, hilabete horietan hartzen baititu halako erabakiak Alemaniako enpresak. Gerta liteke aurretik ere zabaltzea, aste honetan bilerak baititu multinazionalak bere fabriketako ordezkari sindikalekin. Wolfsburgen izango da Alfredo Morales, VW Nafarroako enpresa batzordeko presidentea, eta gaiaz zuzenean galdetuko duela baieztatu du. «Erantzun zehatza espero dut», azaldu du.
Edonola ere, hautua Euskal Herriaren eta Kataluniaren artekoa dela baieztatu dio enpresako bozeramaile batek Efe agentziari: «Oso litekeena da Cupra, Skoda eta Volskwagen marken elektriko txikiak Espainian egitea, baina artean ez dago erabakita». Astelehenean, ID.Life modeloaren prototipoaren aurkezpenean, Municheko auto azokan (Bavaria,Alemania). Landabenen eta Martorellen izenak lehenetsi zituen VW markako kontseilari ordezkariak, Ralf Brandstatterrek, eta gaineratu zuen bateriak egiteko fabrika bat «Espainian» jarriko zutela, gehiago zehaztu gabe. «Herrialde horretan egiten ditugu taldeko auto txikiak, eta sinergia asko ditugu. Gainera, bi fabrika handi ditugu [auto elektrikoak] ekoizteko, Landaben eta Martorell».
Eraikuntza, edonola ere, ez litzateke berehalakoan hasiko. Multinazionalaren asmoa da ID.Life modeloa 2025an merkaturatzea, 20.000 eta 25.000 euro arteko prezioan. Auto txikia izango da, 4,09 metrokoa —gaur egungo Polo modeloaren antzekoa—, eta Small MEB plataforma erabiliko luke. Iragarri dutenez, 234 zaldiko motorra izango du, eta 400 kilometro inguruko autonomia.
Taigo, irailaren bukaeran
Azken urteetan Polo eta T-Cross modeloak egin dituzte Landabenen, baina beste modelo batekin ere hastekoak dira iraileko azken astean. Taigo izena izango du auto berri horrek, eta aurten haietako 11.000 egitekoak dira, hau da, Landaben aurten egingo direnen %4. T-Cross autoak izango dira %64, eta Poloak, berriz, gainontzeko %32.
Hori bai, kopuru horiek aldatu ahal dira, txip edo semieroaleen eskasiaren ondorioz. Izan ere, zirkuitu elektronikoetan beharrezkoak diren material horiek behar baino motelago iristen ari dira mundu osoko auto fabriketara, eta traba handiak eragiten ari dira ekoizpenean. Landaben bera sei egunez itxita egon da material horien falta zegoelako, eta 8.000 auto gutxiago egitea eragin du. Enpresak aldi baterako enplegu erregulazio bat ere egin du txipen arazoengatik, eta krisia luzatzen bada, beste bat egin dez |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202848/hirugarren-dosiaz-erabakiko-dute-gaur-espainiako-osasun-publikoko-batzordean.htm | Gizartea | Hirugarren dosiaz erabakiko dute gaur Espainiako Osasun Publikoko Batzordean | Joan den astean EMAk esan zuen ez dela premiazkoa hirugarren dosia hartzea, baina ontzat jo zuen immunoeskasia dutenei ematea. Espero da gaurko bileran bide beretik hartzea erabakia. | Hirugarren dosiaz erabakiko dute gaur Espainiako Osasun Publikoko Batzordean. Joan den astean EMAk esan zuen ez dela premiazkoa hirugarren dosia hartzea, baina ontzat jo zuen immunoeskasia dutenei ematea. Espero da gaurko bileran bide beretik hartzea erabakia. | COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia ematearen egokitasuna aztertuko dute gaur arratsaldean autonomia arteko Osasun Publikoko Batzordean. Joan den astean, EMA Sendagaien Europako Agentziak jakinarazi zuen, gaur egun dauden ebidentzia zientifikoak kontuan harturik, ez dela beharrezkoa txertoaren hirugarren dosia hartzea, baina ontzat jo zuen immunoeskasia dutenei beste dosi bat jartzea. EMAk esandakoaren bidetik, aholku bat eman zuen orduan Espainiako Osasun Ministerioak, eta hirugarren dosia soilik sistema immunea ahul dutenei ematearen alde agertu zen. Gaur hartuko dute horri buruzko behin betiko erabakia Osasun Publikoko Batzordean.
Bestetik, gaurko bileran, Espainiako Osasun Ministerioak erkidegoei proposatuko die positibo baten kontaktuak izanda ere txertoa hartutako ikasleek itxialdirik ez egitea. Neurri hori indarrean da jada Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak hala iragarri zuen abuztu amaieran, ikastetxeetako protokoloaren aldaketen berri eman zuenean. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202849/jatetxe-baten-jabea-kondenatu-dute-esplotazioa-eta-abusuak-egitegatik.htm | Gizartea | Jatetxe baten jabea kondenatu dute esplotazioa eta abusuak egitegatik | Legez kanpo langileak ekarri eta ia egun osoko lanera behartzen zituen, kontraturik gabe, baldintza kaskarretan | Jatetxe baten jabea kondenatu dute esplotazioa eta abusuak egitegatik. Legez kanpo langileak ekarri eta ia egun osoko lanera behartzen zituen, kontraturik gabe, baldintza kaskarretan | Orotara hamabi urte eta bederatzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Irungo jatetxe baten jabeari (Gipuzkoa), langileak esplotatzea eta bi langile emakumezkori abusuak egitea leporatuta. Epaiaren arabera, Mexikotik hiru langile ekarri zituen jatetxera, legez kanpo, eta gero esplotatu egin zituen; asteartetik igandera jardun behar izaten zuten, inolako kontraturik gabe, 10:00etatik 17:00etara eta 20:00etatik 00:30era, ordain ekonomiko oso apal batekin. Epaitu eta zigortu egin dute, horrez gain, bi langile andrazkori abusuak egitegatik eta bati jazartzeagatik. Akordio bat hitzartu du akusatuak fiskaltzarekin eta salaketa partikularrarekin, eta honako delituak egin izana onartu du: pertsona baten legez kanpoko trafikoa, hiru pertsonari atzerritik heltzeko laguntza ematea, hiru langile esplotatzea, bi andrazkori abusuak egitea, eta bati sexu jazarpena egitea. Zigorretako bat ere ez da bi kartzela urte baino handiagoa, eta espetxera joan beharrik ez du izango horregatik. Biktimei kalte ordainak eman beharko dizkie: 5.620 euro denera. Hainbat isun pagatu beharra ere ezarri diote sententzian, eta lan komunitarioak egitera behartuko dute. Epaiaren arabera, 2016an jatetxearen jabeak egin zuen ikastaro batean dago esplotazioarekin lotutako delituen iturburua. Mexikoko herritar bat ezagutu zuen han, eta aurrerago hari eta haren bikotekideari Euskal Herrira lanera etortzeko proposamena egin zien, «onargarriak» ziruditen lan baldintza batzuk eskainita. «Ikasle bisa» batekin etortzeko proposamena egin zien, langileak ekartzeko ezarrita dauden jarraibideak bazter utzita, eta aurki ziren akusatuaren jatetxean lanean, antzeko bideetatik ekarria zuen atzerriko beste langile batekin batera. Epaiaren arabera, jatetxearen jabeak pertsona horien egoera zaurgarria baliatu zuen haiek esplotatzeko: etekina atera nahi izan zion haiek zuten «mendekotasun ekonomiko eta pertsonalari». Abusuei dagokienez, sententziaren arabera, andrazko langileei «ukituak» egin zizkien.
Maiatzean antzeko epai baten berri izan zen; Iruñean, Castillo de Javier ostatuko jabeari bederatzi hilabeteko zigorra jarri zioten, esplotazioa leporatuta. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202850/xilaba-irailaren-18an-hasiko-da.htm | Kultura | Xilaba irailaren 18an hasiko da | Iaz, pandemia zela-eta etorri neurriengatik, gelditu behar izan zuten Xilaba Zuberoako, Nafarroa Behereko eta Lapurdiko bertsolari txapelketa. Hastetik antolatu behar izan du berriz Bertsularien Lagunak elkarteak. | Xilaba irailaren 18an hasiko da. Iaz, pandemia zela-eta etorri neurriengatik, gelditu behar izan zuten Xilaba Zuberoako, Nafarroa Behereko eta Lapurdiko bertsolari txapelketa. Hastetik antolatu behar izan du berriz Bertsularien Lagunak elkarteak. | Astearte goiz honetan aurkeztu du Bertsularien Lagunak elkarteak 2021eko Xilaba. 2020. urtea marraturik agertu dute komunikazio euskarrien azalean, nahi gabe eta atsekabez gelditu behar izan baitzuten txapelketa iaz. 28 bertsolarik hasi bazuten Xilaba joan den urtean, aurten 24k eman dute izena. Lau kanporaketa eginen dituzte, irailaren 18tik hasiz, Makean (Lapurdi); hiru finalerdi eta finala, azaroaren 13an, Donibane Lohizunen. Zortzi saio izanen dira denetara.
Ikus-entzuleak errezibitzen dituzten gertakariei legeak behartu neurriak jarraituz eginen da Ipar Euskal Herriko txapelketa hau; osasun ziurtagiria eskatuz, hots.
Nafarroako eta Bizkaiko txapelketekin batera gertatzen da Xilaba, pandemiak eragin aldaketak direla kausa. Bertsozale elkartean lurraldeen artean koordinatuz antolatu dituzte saioak, eta, bereziki, finalak, ez daitezen batean gerta. Ipar Euskal Herritik, jada sailkatuak diren Amets Arzallus eta Sustrai Colina bertsolariez gain, beste 3 sailkatuko dira Xilaba honetatik heldu den urtean egitekoa den Euskal Herriko bertsolari txapelketa nagusirako. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202851/talibanen-gobernua-laquobehin-behinekoaraquo-izango-da-eta-emakumerik-gabea.htm | Mundua | Talibanen gobernua «behin-behinekoa» izango da, eta emakumerik gabea | Integristek Afganistan gidatuko duen lantaldearen berri eman dute: Mohammad Hasan Akhund mulla izango da gobernuburua, eta Abdul Ghani Baradar gobernuburuordea. Manifestariek Pakistanen esku hartzea salatu dute Kabulen. | Talibanen gobernua «behin-behinekoa» izango da, eta emakumerik gabea. Integristek Afganistan gidatuko duen lantaldearen berri eman dute: Mohammad Hasan Akhund mulla izango da gobernuburua, eta Abdul Ghani Baradar gobernuburuordea. Manifestariek Pakistanen esku hartzea salatu dute Kabulen. | Oraingoz bada ere, hainbestetan hitzemandako «inklusibotik» gutxi izango du talibanek osatu duten gobernuak. Zenbait atzerapenen ostean, integristek Afganistan gidatuko duen lantaldearen berri eman dute gaur, eta hori egiteko agerraldian jakinarazi dute Mohammad Hasan Akhund izango dela herrialdeko gobernuburua; Abdul Ghani Baradarrek, mugimendu sunitako buruzagi politikoak, azkenean gobernuburuorde kargua eskuratuko du. Talibanen bozeramaile Zabihullah Mujahidek azaldu duenez, gobernua «behin-behinekoa» izango da; hori bai, ez du zehaztu noiz arte.
Nazioarteak hala eskatu zuen arren, badirudi Afganistango gobernu berrian ez dela gainerako indar politikorik izango —ezta emakumerik ere—, jakinarazitako ministro guztiak integristen parte baitira aspaldidanik. Esaterako, Mohammed Omar talibanen sortzailearen seme Mohammad Yaqoobek izango du Defentsa ministroaren kargua, eta Sirajuddin Haqqanik Barnekoa; Haqqani ere ezaguna da atzerrian, FBIren pertsona bilatuenen zerrendan baitago. AEBetako Gobernuak 4,22 milioi euroko saria eskaintzen dio hura atxilotzen laguntzeko informazioa emango liokeen edonori.
Organigramaren inguruan hedabideek iragan asteetan zabalduriko informazioaren arabera, gobernua 25 ministerioz osatuta egongo litzateke, eta ministro kontseiluak hamabi lagunez osatutako shura batekin kontrastatuko lituzke erabakiak —islamismo sunitaren barruko erabakigune bat da shura, komunitateko ordezkariek osatua—.
Horrez gain, batzorde handiago bat osatzea ere aurreikusten dute, Afganistango herritarren ordezkari gisa arituko dena, eta konstituzioaz eta gobernuaz erabakiak hartu beharko dituena.
Abuztuaren 15ean Kabul hiriburua hartu zuten talibanek, bi asteko epean herrialdeko 33 eskualde menpean hartzea lortu ostean —atzo azkena, erresistentziak kontrakoa dioen arren—. Harrez geroztik aritu dira gobernua negoziatzen, baina azkenean badirudi soilik haiek osaturikoa izango dela.
Lantalde horren jakinarazpena Kabulen protestak abiatu ostean egin dute talibanek. Ehunka lagunek hiriburuko kaleak hartu dituzte talibanen aurkako erresistentziari babesa emateko eta Pakistanek Afganistango gatazkan izan duen rola kritikatzeko. Manifestariek salatu dutenez, Islamabadek babesa eman die talibanei Panjxir eskualdeko borroketan. Han gotortu da fundamentalisten aurkako erresistentzia, eta, talibanek eskualdea bereganatu dutela azaldu arren, NRF Erresistentzia Nazionala Fronteak ukatu egin du kontrola galdu izana.
Borrokarako deia helarazi du NRFk
NRFko buru Ahmad Massudek talibanen aurka altxatzeko deia egin zien atzo herritarrei, Panjxirren borrokak ez direla eten adieraztearekin batera: «Aberrikideok, zaudeten lekuan zaudetela, barruan edo kanpoan, gure herriaren askatasunaren eta duintasunaren aldeko altxamendu nazional bat hasteko eskatzen dizuet». Hala, protestak izan dira Afganistango hainbat hiritan; hala nola Blakh eta Daikundi eskualdeetan. Kabulen, berriz, Pakistan, utzi Afganistan eta bestelako mezuak erakusten dituzten kartelekin atera dira herritarrak kalera.
Tolonews agentziaren arabera, horiei airera tiro eginez erantzun diete talibanek, Pakistanen enbaxadatik gertu. Agentzia bereko kameralari bat ere atxilotu dute, gertatutakoa grabatzeagatik. Talibanen bozeramaile Bilal Karimik Efe agentziari adierazi dionez, ordea, fundamentalisten buruzagitzak ez du tiroketen berririk: «Ez dugu manifestarien aurka tiro egin izanaren inguruko txostenik. Gaiaren inguruko informazioa biltzen ari gara».
Panjxirko borrokak Kabul talibanen esku erori ostean areagotu ziren. Ordutik, eskualde hura izan da fundamentalisten esku egin ez den Afganistango eremu bakarra. Atzo, ordea, talibanek jakinarazi zuten eskualdea, eta hura zeharkatzen duen bailara bereganatu zituztela. «Panjxirko gobernadorearen eraikina da hau. Emirerri Islamikoaren indarrak honaino iritsi dira», azaldu zuten euren bandera masta batean jarri bitartean. Hala, Mujahidek amaitutzat eman zuen gerra: «Etsaiak harrapatuak izan dira». Massudek, ordea, ukatu egin du eskualdea galdu izana, eta Panjxirren eta Andarab barrutian —Baghlan eskualdean dago— borrokan jarraitzen dutela azaldu du.
NFRk baieztatu duenez, Panjxirko herritarrak eta erresistentziako milizianoak sendagaiz eta elikagaiz hornitzeko bideak blokeatu dituzte talibanek. Gatazkan Islamabadek izaniko rola ere gaitzetsi dute, eta talibanei laguntza militarra ematea leporatu diote Pakistango Gobernuari.
Pakistenek ukatu egin du talibanei inolako babes militarrik eman izana. «Informazio faltsuak dira», adierazi du Atzerri Ministerioko bozeramaile Asim Iftikharrek. Talibanen eta Islamabaden arteko harremanak, baina, onak izan dira azken urteetan, Pakistango lehen ministro Imran Khanek onartu izan duenez. Esaterako, Pakistango inteligentzia zerbitzuen burua Kabulen izan zen asteburuan. Horrez gain, herrialde hartako eskola erlijiosoetan hezitakoak dira taliban ugari, eta euren buruzagien gotorleku nagusia izan dela uste da.
Gauzak hala, Teheran gertutik erreparatzen ari zaio Panjxirko egoerari. Irango Atzerri Ministerioko eledun Saeed Khatibzadehk elkarrizketaren beharra azpimarratu du, eta talibanek azken egunetan eginiko erasoak gaitzetsi. Horrez gain, «atzerriko indarrak» gatazkan parte hartzen ari ote diren ikertzen hasi da. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202852/presoak-gizarteratzeko-blokeoen-berri-eman-dio-foro-sozialak-nafarroako-parlamentuari.htm | Politika | Presoak gizarteratzeko «blokeoen» berri eman dio Foro Sozialak Nafarroako Parlamentuari | Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaritza bat Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentearekin batzartu da. | Presoak gizarteratzeko «blokeoen» berri eman dio Foro Sozialak Nafarroako Parlamentuari. Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaritza bat Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentearekin batzartu da. | Juanje Soria eta Teresa Toda Foro Sozial Iraunkorreko ordezkariak Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentearekin bildu dira gaur, Espainiako Auzitegi Nazionala presoak gizarteratzeko ibilbideetan jartzen ari den oztopoei buruzko txosten monografiko bat emateko, bereziki fiskaltzan izaten dituzten traben ingurukoa. Bileran, Nafarroako presoen gizarteratze prozesuak blokea ditzaketen oztopoen berri eman dio Foro Sozialak Hualderi. Parlamentuko Herritarrekiko Harremanetarako Batzordean ere eskatu du agerraldia foroak, eta Nafarroako Arartekoarekin bilera bat eskatzea aurreikusi du.
Soriak adierazi duenez, Nafarroan 30 pertsona daude preso motibazio politikoko delituengatik: «Horietako 25 bigarren graduan sailkatuta daude, bi 100.2 artikuluarekin, eta bat hirugarren graduan». Zortzik, gainera, zigorraren hiru laurdenak bete dituzte dagoeneko. Soriaren arabera, «presoak berriz integratzeko ibilbide bat zehazteko auzia, dagozkien gradu eta baimenen bilakaerarekin, espetxe politikaren aldaketan sakontzeko funtsezko gai bihurtu da».
Teresa Toda Foro Sozial Iraunkorreko Behatokiko kideak adierazi duenez, espetxe zaintzako Epaitegi Zentralean, Zigor Arloko Salako Lehen Atalean eta Fiskaltzan izan dituzte oztopoak: «Espetxe legeria arruntaren arabera, dagoeneko eska ditzakete eta izan ditzakete baimenak, hirugarren gradurainoko aurrerapenak, baldintzapeko askatasunak eta abar, baina beren ibilbideetan ustekabeko oztopoekin egiten dute topo, bai Tratamendu Batzarretan, bai espetxe arloan erabakigarriak diren Auzitegi Nazionaleko esparruetan».
Txostena osatzen duten autoetan «jarrera inboluzionistak» agertzen direla azaldu du Todak, eta gaineratu du kasu batzuetan «agerikoa» dela «zuzenbidearen aurkakoak diren arau juridikoen interpretazio jakin batzuetan oinarritzen direla». |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202853/positibo-tasa-42ra-jaitsi-da-hegoaldean-316-kasu-atzemanda.htm | Gizartea | Positibo tasa %4,2ra jaitsi da Hegoaldean, 316 kasu atzemanda | 20 eta 35 urte artekoei txertatzeko deia egin die Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, %80k baino gutxiagok hartu dutelako txertoaren lehen dosia. | Positibo tasa %4,2ra jaitsi da Hegoaldean, 316 kasu atzemanda. 20 eta 35 urte artekoei txertatzeko deia egin die Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, %80k baino gutxiagok hartu dutelako txertoaren lehen dosia. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, Hegoaldeko osasun sistemek 7.475 diagnostiko proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 316 kutsatu zenbatu dituzten horietan. Ondorioz, positiboak %4,2 izan dira. Datuek agerian uzten dute pandemiaren bilakaerak beheranzko joera hartua duela Hego Euskal Herrian. Kutsatuen kurbak maldan behera segitzen du. Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman dituzte kasu positibo gehien, berriz ere: 125 detektatu dituzte. Gipuzkoan 83 kasu izan dira; Nafarroan, 70, eta Araban, 29. Ospitaleei dagokienez, Hegoaldeko osasun sistemek beste 40 pertsona erietxeratu dituzte COVID-19ak jota, eta ZIUetan 84 lagun dira birusarekin eri.
Egoera epidemiologikoaren bilakaerarekin «zuhur» baina «baikor» mintzatu da gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Azaldu du transmisioari buruzko datuak bide onean doazela, eta egoera asistentziala, motel bada ere, hobetuz doala. Datozen asteak «erabakigarriak» izango dira pandemiaren bilakaerarako, eta neurriak malgutu ala ez erabakitzeko, Sagarduiren esanetan.
Gaineratu du txertaketari buruzko datuak itxaropentsuak direla, eta bereziki azpimarratu du 12 eta 19 urte arteko gazteek txertatzeko deiari emandako erantzun «positiboa». Azaldu du erritmo onean doala txertaketa prozesua, 20- 35 adin tartekoetan salbu. Txertoaren lehen dosia %80k baino gutxiagok hartu dute adin tarte horretan, eta «atzeratuta» geratu dira gainerako adin tarteekin alderatuta. Horregatik, Osakidetzak SMS mezu bat bidali die berriro txertoa hartua ez duten 20 eta 35 urte artekoei, txanda har dezaten. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202854/iruneko-udaleko-kultur-teknikari-izendatu-dute-jose-luis-diez-garde-modaren-eta-luxuaren-aditu.htm | Politika | Iruñeko Udaleko kultur teknikari izendatu dute Jose Luis Diez Garde, modaren eta luxuaren "aditu" | Albistearen berri eman, eta zalaparta sortu da sareetan; izan ere, "luxuaren aditu" eta "modari buruzko erakusketen komisario" gisa aurkezten da Diez. | Iruñeko Udaleko kultur teknikari izendatu dute Jose Luis Diez Garde, modaren eta luxuaren "aditu". Albistearen berri eman, eta zalaparta sortu da sareetan; izan ere, "luxuaren aditu" eta "modari buruzko erakusketen komisario" gisa aurkezten da Diez. | Jose Luis Diez Garde izango da hemendik aurrera Iruñeko Udaleko kultur teknikari. Atzo eman zuten izendapenaren berri, eta albistearen berri eman eta berehala sortu zen zalaparta sareetan; izan ere, "luxuaren aditu" eta "modari buruzko erakusketen komisario" gisa aurkezten da Diez. Haren aita ere politikaren arloan aritu izan da hainbat urtez UPNko zinegotzi gisa.
Bere Linkedin profilean agertzen denez, modari buruzko GQ eta Hola Fasion aldizkarietan lan egin du, eta gaur egun Vanitatis eta La Razon hedabideetan ere kolaboratzen du. Modari buruz idazten du bietan, eta gero sareetan zabaltzen ditu landu dituen erreportaje eta artikuluak; horien artean, Pedro Sanchez Espainiako presidentearen alpargata "berezi" batzuei buruzko artikulu bat, baita Espainiako errege-erreginen bitxien subasta "ikusgarri" batzuei buruzko erreportaje bat ere.
Atzotik, Iruñeko Udaleko kultur teknikari ere bada –Arantza Santesteban ordezkatuko du–, eta sanferminen gaia landuko du bereziki. Hala ere, eta atzo bertan sareetan nabarmendu zuenez, ez ditu alde batera utziko modari lotutako kontuak: "Ez du esan nahi beste dena alde batera utziko dudanik, baina oso pozik nago erronka berri honekin". |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202855/izurdeen-bisita-berriz-donostiako-badian.htm | Bizigiro | Izurdeen bisita berriz Donostiako badian | Miresmenez hartu dute herritarrek itsasoko ugaztunon agerraldia. | Izurdeen bisita berriz Donostiako badian. Miresmenez hartu dute herritarrek itsasoko ugaztunon agerraldia. | Izurde talde bat agertu zen atzo arratsaldean Donostiako uretan. Ondarreta hondartzan zeuden herritarren artean ikusmin handia piztu zuen. Abuztu amaieran ere izurdeak agertu ziren badian. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202856/gaueko-aisialdiak-35000-eurorainoko-laguntzak-eskatu-ahal-izango-ditu-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Gaueko aisialdiak 35.000 eurorainoko laguntzak eskatu ahal izango ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Eusko Jaurlaritzak hamabi milioi euroko funts bat bideratu du sektorearentzat, COVIDak eragin dien kaltea arintzeko | Gaueko aisialdiak 35.000 eurorainoko laguntzak eskatu ahal izango ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzak hamabi milioi euroko funts bat bideratu du sektorearentzat, COVIDak eragin dien kaltea arintzeko | Lokalen neurriaren eta baliatzen duten langile kopuruaren arabera, 12.000 eta 35.000 eurorainoko laguntzak eskatu ahal izango dituzte gaueko aisialdiko sektoreko enpresariek. Eusko Jaurlaritzak hamabi milioi euroko funtsa jarri du martxan diru laguntza horiek sektorean banatzeko; laguntza horiek ez dira maileguak, eta ez dira itzuli beharko, Javier Hurtado Merkataritza eta Turismo sailburuak azaldu duenez. Hurtadok gogorarazi du aurretik 30 milioi euroko funts bat banatu zela ostalaritza laguntzeko, eta hamazazpi milioikoa turismoarekin lotua.
Gaueko aisialdiko alorrak ostalaritzaren %13 ordezkatzen du, eta hura da murrizketa handienak jasan behar izan izan dituena, birusari aurre egiteko Jaurlaritzak hartutako erabakiak direla eta. Gaueko jarduera hori, izan ere, ia geldirik dago oraindik, negozio askok ezin izan dutelako egokitu beste ordutegi batzuetan lan egiteko, beste jarduera batzuk eginez, betiere ostalaritzaren barruan.
Pubak eta diskotekek eskatu ahal izango dute laguntza berri hau. Lehenek 10.000 euroko laguntzak eskatu ahal izango dituzte behintzat hamar langile badituzte; 15.000 eurorainokoak izango dira laguntzak hamar langiletik gora badituzte. Lokal horiek dira 02:30ean ixten direnak. Diskoteketako jabeek 15.000 euroko laguntzak jasotzeko modua izango dute hamar langile arteko lantaldea badute, eta 35.000 eurorainokoa lantalde handiagoa badute. 04:30ak arte egon zitezkeen lokal horiek zabalik, pandemia hasi aurretik.
Laguntzak jaso eta lau hilabetera, jarduera martxan izan beharko dute negozio horiek, eta lantaldeari eutsi. Hurtado sailburuak esan du 1.200 negoziok eskatu ahal izango dutela laguntza Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202857/oier-oa-datorren-otsailean-epaituko-dute-frantziako-estatuan-egoteko-debekua-urratzeagatik.htm | Politika | Oier Oa datorren otsailean epaituko dute, Frantziako Estatuan egoteko debekua urratzeagatik | Gaur egitekoa zuten auzia, Baionan, baina epaileak gibelatzea onartu du. Anartean, azaroaren 8an Parisko Auzitegiak Oaren debekua kentzeko helegitea aztertuko du. | Oier Oa datorren otsailean epaituko dute, Frantziako Estatuan egoteko debekua urratzeagatik. Gaur egitekoa zuten auzia, Baionan, baina epaileak gibelatzea onartu du. Anartean, azaroaren 8an Parisko Auzitegiak Oaren debekua kentzeko helegitea aztertuko du. | Larresoron (Lapurdi) bizi zen Oier Oa azken urteetan. Iragan azaroan atxilotu zuen Frantziako Poliziak, bideko kontrol batean, eta Frantziako Estatuan egoteko debekua urratzeagatik auzipetu zuten. Iragan martxoan, Baionako prokuradoreak zigor proposamen bat egin zion: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Baina Oak ez zuen onartu zigorra, eta debekua urratzeagatik gaur epaitu beharra zuten. Amaia Rekarte haren abokatuak, berriz, auzi saioa gibelatzeko eskatu dio epaileari, datorren azaroaren 8an Frantziako Estatuan egoteko debekuaren helegitea aztertuko baitute Parisko Auzitegian. Auzia «integrala» izateko, Parisko Auzitegiaren erabakia itxarotea ezinbestekotzat jo du Rekartek. Hala, otsailaren 15ean epaituko dute debekua urratzeagatik, Baionan, Parisko Auzitegiaren erantzuna jaso ostean.
Frantziako justiziak bizi guziko lurralde debekua ezarri zion 2015ean, eta harrezkero ez du eskubiderik Iparraldean egoteko. Baionan egiten zuen lan, Bernat Etxepare lizeoan. Haren sostenguz, ikasleek elkarretaratzea egin dute eguerdian, lizeoan. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202858/unai-romano-zilbetiko-pagadian-erreportajea-emango-du-hamaikak-gaur-2200etan.htm | Bizigiro | 'Unai Romano Zilbetiko pagadian' erreportajea emango du Hamaikak gaur, 22:00etan | Hogei urte bete dira Romano Guardia Zibilak atxilotu zuenetik eta bost egunez torturapean izan zuenetik. | 'Unai Romano Zilbetiko pagadian' erreportajea emango du Hamaikak gaur, 22:00etan. Hogei urte bete dira Romano Guardia Zibilak atxilotu zuenetik eta bost egunez torturapean izan zuenetik. | 2001eko irailaren 6an atxilotu zuen Guardia Zibilak Unai Romano gasteiztarra, eta haren esku egon zen bost egunez, inkomunikatuta. Ikoniko bilakatu da haren kasua, gehienetan ez bezala atxilotua izan osteko egoeraren argazkia zabaldu zelako. 30 orduz inkomunikaturik eduki zuten, Madrilen, erietxera eraman behar izan zuten arte. Han, argazkia egin zieten 25 urteko gaztearen aurpegi-buru handitu eta ubelduraz josiei.
Hamaika telebistak iaz Unai Romano Zilbetiko pagadian erreportaje berezia egin zuen. Haren lekukotza gordina jaso zuen Hamaikako lantalde batek. Gaur 22:00etan emango du Hamaikak lan hori —Internet bidez ere ikusi ahalko da, katearen webgunean—. Gainera, Hamaikaren Youtubeko kanalean erreportajea zabalduko dute, Euskal Herritik kanpo zabalkuntza handiagoa izateko asmoz; izan ere, euskarazko emankizuna ingelesezko, katalanezko eta gaztelaniazko azpidatziekin ikusi ahalko da. Romanok berak kameren aurrean kontatzen du nola atxilotu zuten eta nola bortizki torturatu zuten. "Oso ondo gogoratzen dut egun haietan gertatutako guztia", dio Romanok, erreportajean. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202859/hamaika-kantu-azken-uda-dantza-ilustratzeko.htm | Kultura | Hamaika kantu 'Azken Uda Dantza' ilustratzeko | Eskualdun makila, Lepoan hartu ta segi aurrera, Brodatzen ari nintzen, Lau teilatu eta beste hamaika kantu bildu ditu BERRIAk Azken Uda Dantza bilduman. Testuinguru eta istorio askoren lekuko dira abesti guztiak. | Hamaika kantu 'Azken Uda Dantza' ilustratzeko. Eskualdun makila, Lepoan hartu ta segi aurrera, Brodatzen ari nintzen, Lau teilatu eta beste hamaika kantu bildu ditu BERRIAk Azken Uda Dantza bilduman. Testuinguru eta istorio askoren lekuko dira abesti guztiak. | Estibalitz Robles-Arangiz Estitxu abeslariaren Eskualdun makila kantuak eman zion hasiera ekainean BERRIAren Azken Uda Dantza kantu bildumari. Bildumako lehena izan zen, eta haren atzetik etorri dira beste hamaika hitz eta doinu, horietako bakoitza une baten, talde baten eta testuinguru baten lekuko.
1960ko hamarkadaren amaieran kokatzen da lehena, Estitxu gisa ezagun egingo zen abeslari baten ibilbidearen hastapenetan. AEBetako herri kantuak euskaraz abestu zituen hasierako urteetan, eta euskal kantagintzaren sinbolo bilakatu zen urteen poderioz. Horietako bat bilakatu zen Eskualdun makila.
Pantxoak eta Peiok 1970. urtean grabatu zuten Lepoan hartu ta segi aurrera pieza da bildumari segida ematen dion bigarrena. Telesforo Monzon idazleak idatzi zuen, eta music hall bateko It's a Long Way to Tipperary abesti irlandarra izan zuen oinarri doinuak eta melodiak sortzerako garaian.
Haizea taldearen Brodatzen ari nintzen da hirugarrena. Balada hain herrikoia erabat ezezaguna zen Txomin Artolak Gure Herria aldizkarian atzeman eta kantatzen hasi zen arte. Euskaraz kantatu zuen lehen abestia izan zen, eta Amaia Zubiriarekin batera emateak sekulako arrakasta ekarri zion.
Eta Itoiz taldeak bere lehenengo diskoan sartu izan ez balu Lau teilatu kantua? Galdera horren erantzuna da bildumako laugarrena. Rock progresiboz osatutako disko batean anomalia bat izan zen Lau teilatu molde akustikoko baladaz dihardu, eta denborarekin euskal musikaren ereserki bihurtu zela kontatzen du.
Hertzainak taldearen abestien artean gehien entzun eta dantzatu den Ta zer ez da berdin pieza da zerrendako bosgarrena. Lehen diskoko kantu askotxo ez bezala, «intimotzat» du Josu Zabala taldekideak, arrakasta lortu aurreko detonatzaile gisa gogoratzen baitu.
Seigarrena da Baserriko Neskatilak pieza. 1980ko hamarkadaren erdialdean, euskal rock taldeetan emakumeak oso urriak ziren garai batean, aitzindari izan zen O.K. Korral taldearena da, eta rock-and-roll eta country doinuz jantzi zituen baserri eta ukuilu giroan kokatutako kantuak.
Ruper Ordorikaren Ez da posible kantu ezaguna da zazpigarrena. 1990. urtean plazaratu zuen izen bereko diskoan, eta Josu Muguruzari eskaini zion. Harekin topo egin ondoren sortu zuen: «Josu nire unibertsitateko laguna zen, eta harekin topo eginda sortu nuen kantu hau».
Latzen taldearen heavy metal doinuek berehalako oihartzuna izan zuten 1990eko hamarkadan. Irratiak ireki zien ospearen bidea, eta, bereziki, behin eta berriz errepikatu zuten balada entzutetsuak, Azken Uda Dantza bildumako zortzigarrena: Laztana.
Pop eta rock estiloak nahastuz, Gozategi taldeak aire berriak ekarri zizkion trikitiari 1990eko hamarkadan. Nor-nori-nork abestiak eman zion sona, eta, haren segidan, Nirekin etorri zen, bederatzigarrena. Haren hitz eta doinu goxoek dantzan jarri zuten Euskal Herria.
Haren atzetik iritsi zen Ilargia, Ken Zazpiren abestirik arrakastatsuena eta bildumako hamargarrena. Hala ere, taldekideek hasieran ez zuten gustuko izan batez ere maitasunezko abesti batekin identifikatuak izatea, eta errepertoriotik kentzea erabaki zuten. Urteekin, «adiskidetu» egin dira kantarekin.
Hesian talde nafarraren Zerotik da bildumako azkena, «bizitzako esparru guztietan aske» izatea aldarrikatzen zuen abesti bat. Azken-aurreko diskoan eman zuten. Aurten esan dute agur, hamabost urte eta zortzi diskoren ondoren, «egindakoarekin pozik». |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202860/azken-mendeko-udarik-beroena-izan-da-hau-europan.htm | Gizartea | Azken mendeko udarik beroena izan da hau Europan | Copernicus zerbitzuak kaleratutako behin-behineko txostenaren arabera, alde handiak izan dira Europako eskualde batzuetatik besteetara. | Azken mendeko udarik beroena izan da hau Europan. Copernicus zerbitzuak kaleratutako behin-behineko txostenaren arabera, alde handiak izan dira Europako eskualde batzuetatik besteetara. | Copernicus zerbitzuak bildutako datuen arabera, azken mende osoko hiruhilekorik beroena izan da pasatu berri den hau Europako kontinentean. Hain zuzen ere, gradu bat beroagoa izan da, batez beste, 1991-2020ko aldiko udak baino.
Ekain, uztail eta abuztuko tenperaturak jaso ditu Europako Batasuneko klima aldaketarako datuak biltzen dituen Copernicus (C3S) zientzia zerbitzuak. O,1 gradu beroagoa izan da aurtengoa 2010ekoa eta 2018koak baino. Copernicusek azken hamarkadako datuak jaso ditu, baina ehunka estazio meteorologikotan bildutako 100 urteko datu fidagarriak dauzka eskura.
C3Sk emandako datuen arabera, mundu mailan, aurtengo abuztua beroenetan hirugarrena izan da, 2017koarekin batera. 1991-2020 aldikoak baino 0,3 gradu beroagoa, hain justu ere. Europari dagokionez ere, batezbestekoaren paretsu ibili da aurtengoa. Hala ere, alde handiak izan dira eskualdetik eskualdera. Ekialdean eta Mediterraneoan beroa izan da, eta kontinente iparraldean, batezbestekoa baino hotzagoa, oro har.
Errekor batzuk ere eman ditu. Esaterako, abuztuaren 12an neurtu zuten Sizilian (Italia), Siracusa hirian, kontinentean inoiz jasotako tenperaturarik beroena: 48,8 gradu. Aurreko errekorra 1977an izan zuten, Atenasen: 48 gradu.
Uztaila, ordea, inoizko beroenetan bigarrena izan zen Europan, 1,4 gradu epelagoa aurreko hiru hamarkadetakoen batezbestekoa baino. Mundu mailan, beroenetan hirugarrena izan zen uztaila.
Tenperaturen gorabeherei ez ezik, izotzen garapenari ere erreparatzen dio C3Sk. Aurten, esate baterako, izotz hedadura ere txikia da Artikoan, baina txikiena izan duten urteetan baino handiagoa. Izan ere, 2012an, 2019an eta 2020an baino handiagoa zen izotz geruza abuztu amaieran Artikoan. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202861/esan-dute-bederatzi-hilabetean-era-egongo-dela-kontinente-guztietako-heldu-guztiak-txertatzeko.htm | Gizartea | Esan dute bederatzi hilabetean era egongo dela «kontinente guztietako heldu guztiak» txertatzeko | Egun hilean 1.500 milioi dosi ekoizten direla esan dute botika konpainiek, eta onbidean txertoa behar den toki guztietara helduko dela hilabete batzuen bueltan | Esan dute bederatzi hilabetean era egongo dela «kontinente guztietako heldu guztiak» txertatzeko. Egun hilean 1.500 milioi dosi ekoizten direla esan dute botika konpainiek, eta onbidean txertoa behar den toki guztietara helduko dela hilabete batzuen bueltan | COVID-19aren aurkako txertoen ekoizpena asko bizkortu da hilabeteotan. Egun hilean 1.500 dosi ekoizten dituztela esan dute botika konpainiek, eta, onbidean, bederatzi hilabetean behar adina dosi egongo direla munduko populazio heldu guztiari txertoa jartzeko. Areago ere egin dute, heldu den urtearen hasieran «kontinente guztietako heldu guztiak» txertatzeko dosiak egingo direla esan dute, baina denbora beharko dela gero banatzeko. Egin dituzten kalkuluen arabera, bost bat hilabete beharko dira. IFPMA nazioarteko erakundean elkartuta daude txerto konpainia garrantzitsuak, eta horren abaroan egin dituzte iragarpenak.
Ekoizpenean aparteko arazorik ez bada, iragarpen horiek ondo bidean konplituko direla adierazi dute. Hilabeteotan ekoizpen prozesuak asko hobetu direla nabarmendu dute, eta hornigaien katean egin diren hobekuntzak eta teknologia transferitzeko akordioak, zentzu horretan, erabakigarriak izan direla. Mundu osoan txertoak zabaltzeko ekitatean urratsak egin beharko direla onartu dute, eta azaldu dute prest daudela enpresak ere hor lankidetzan jarduteko.
Aditzera eman dutenez, herrialde aberatsenak ere txertoaren hirugarren dosi bat jartzen hasten badira, ez da izango dosi eskasiarik herrialde zaurgarriagoetan dauden herrialdeetara ere txertoak bidaltzen joateko. OME Osasunaren Mundu Erakundea esaten ari da, hala ere, oso motel ari dela herrialde behartsuetan txertaketa prozesua. Hilabete honetarako jarrita dagoen helburua da herrialde horietan ere gutxienez populazioaren %10 txertatzea COVID-19aren aurka. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202862/espetxe-eskumenarekin-aurreikuspen-faltaz-jokatzea-egotzi-dio-ugtk-jaurlaritzari.htm | Politika | Espetxe eskumenarekin «aurreikuspen faltaz» jokatzea egotzi dio UGTk Jaurlaritzari | Elkarretaratzera deitu du ELAk biharko, espetxe sistema «demokratiko eta gizatiarrago» baten alde. | Espetxe eskumenarekin «aurreikuspen faltaz» jokatzea egotzi dio UGTk Jaurlaritzari. Elkarretaratzera deitu du ELAk biharko, espetxe sistema «demokratiko eta gizatiarrago» baten alde. | Eusko Jaurlaritzak urriaren 1etik aurrera eskuratuko du espetxe eskumena, eta neurri berriek 700 bat langileri eragingo diete. Horren aurrean, espetxeetako langileen artean nagusi den Acaip-UGT sindikatuak bere ikuspegia azaltzeko prentsaurreko bat eman du gaur. Jose Ramon Lopez Acaip-UGT sindikatuko presidentearen arabera, neurrietan «aurreikuspen falta handia» egoteaz gain, espetxeetako beharren inguruan «ezjakintasun handia» dago. Horregatik, «hutsetik hasi eta egitura berri bat sortu» behar dela uste du.
Transferentziaren alde agertu da Lopez, baina nabarmendu du sindikatuen akordiorik gabe egitea «akats larria» izango litzatekeela, eta gaineratu du transferentzia langileentzako «baldintza onenetan» egin behar dela. Lopezen arabera, Eusko Jaurlaritzak proposatzen dituen lan baldintzek «ez dituzte betetzen» langile publikoen zenbait eskubide, besteak beste, ordainsariekin, osagarriekin, ordutegiekin edota baimenekin zerikusia dutenak.
Lopezek azaldu duenez, irtenbidea «egitura eta lanpostu zerrenda berri bat sortzea» da, baina «oso prozesu luzea» da hori, eta ordura arte Eusko Jaurlaritzak lan poltsa bat sortzearen alde agertu da.
ELAren arabera, ordea, Euskal Herriko espetxe ereduak «publikoa, modernoagoa eta gizatiarragoa» izateaz gain, «presoen eskubide guztiak errespetetatu» eta «langileen lan baldintza duinak bermatu» beharko ditu. Baina sindikatuaren arabera, eskumenaren transferentzia negoziazioak «ez doaz norabide horretan»: «Orain arteko ildoari eutsi nahi diote mahaiko kideek, eta kudeaketa ardurak esku aldatze soil gisa irudikatu». ELAk gaineratu du ez dagoela prest hori onartzeko.
Horregatik, elkarretaratzera deitu du ELAk biharko, Espetxe sistema demokratiko eta gizatiarragoaren alde. Lan baldintza duinak lelopean. 11:00etatik 12:00etara izango da, Jaurlaritzaren egoitza nagusiaren aurrean, Gasteizen. ELAko ordezkariek adirazpenak egingo dituzte 11:15ean, sindikatuaren ikuspegia azaltzeko. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202863/tubacex-korapiloa-are-estuago.htm | Ekonomia | Tubacex: korapiloa are estuago | Aldi baterako erregulazioa luzatzeko negoziazio antzuek agerian utzi dute zuzendaritzaren eta langile batzordearen jarrerak oso urrun daudela. Amurrio eta Laudioko plantetako langileek 209 egun daramatzate greban | Tubacex: korapiloa are estuago. Aldi baterako erregulazioa luzatzeko negoziazio antzuek agerian utzi dute zuzendaritzaren eta langile batzordearen jarrerak oso urrun daudela. Amurrio eta Laudioko plantetako langileek 209 egun daramatzate greban | Tubacexeko lan gatazka konpontzetik oso urrun dagoela dirudi. Amurrioko eta Laudioko (Araba) plantetako langileek 209 egun daramatzate greban eta luzaroan eusteko prestatu beharko dute. Azken astean langile batzordeak eta enpresako zuzendaritzak lau bilera agin dituzte indarrean zegoen aldi baterako enplegu erregulazioa nola luzatu negoziatzeko, eta argi ikusi da bien jarrerak oso urrun daudela. Langileek enpresari eskatu diote 129 kaleratzeak indargabetu zituen ebazpenari Espainiako Auzitegi Gorenean jarrita dion helegitea kentzeko; enpresak, aldiz, baldintza hori «xantaia» dela uste du.
Tubacexek bere garaian indarrean jarri zuen aldi baterako erregulazioa ostiralean bukatuko da, eta hura berritzeko eginiko bilerak gatazkaren tenperatura neurtzeko aukera bikaina ziren. Eta oso bero jarraitzen du, edo hotz, nondik begiratzen zaionaren arabera. Asteartean izan da azken bilera, eta batzordearen iritziz zuzendaritzak ez du gatazka konpondu nahi: «Gure lehentasuna gatazka konpontzea da, aldi baterako erregulazioa eta neurri estruktural ez traumatikoekin». Batzordea indartsu sentitzen da, sei epaileek arrazoia eman ziotelako, eta konponbidearen bila jarraituko du, greban egotea «atsegina» ez dela jakinda. Gaur goizean autokarabana egingo dute Laudio piketetik Deriora (Bizkaia). Enpresak han du egoitza nagusia.
Altzairuzko hodi enpresaren diskurtsoa erabat ezberdina da, eta 129 kaleratzeak ezinbestekoak direla dio, edo haren ordez diru kopuru bera aurreztuaraziko dion aldaketa bat lan baldintzetan. Herenegun eman zuen bere jarreraren berri tonu gogorrean idatzitako ohar batean. Eginiko eskaintza guztiei muzin egitea egotzi zion batzordeari, eta bere eskubideen defentsari uko egiteko eskatu diola enpresari. Bien bitartean, Tubacexek alde bakartasunez erabakiko du nola luzatuko aldi baterako erregulazioa. Azken eskaintzan %70eko lanaldi murrizketa proposatu zuen langile guztientzat, kaleratu asmo zituen eta EAEko Auzitegi Nagusiak behartuta onartu zituen 129ak barne. Momentuz eragin txikiko neurria da, langile guztiak greban baitaude.
Urtebete greban? Korapiloa estutuz doa eta, auziko abokatuen arabera, Gorenak zortzi-hamar hilabete behar izaten ditu helegitearen inguruan ebazteko. EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena uztailaren 6an izan zen, horrek, goiz jota, otsail martxo aldera kokatuko luke. Alegia, langileek urte oso bat egin dezaketela greban —otsailaren 15ean hasi ziren—. Erreferentzia bezala, aurretik Aernnova eta ITP-PCBko ebazpenen helegiteak aztertu behar ditu Gorenak. Azken hori Tubacexekoa baino bi hilabete lehenago egin zuen enpresak.
Bitartean, Tubacexek onartu die langileei urte bukaerarako espero duela hidrokarburoen merkatua pandemia aurreko mailetara iristea, eta Araban egin beharreko lan batzuk Austriako planta batera bideratu dituela dagoeneko. Han ezin du prozesu osoa egin, baina bai zati bat. Batzordearen ustez, erabaki horrekin greba eskubidea urratzen ari da. Enpresak emaniko beste xehetasun bat grebaren eraginez soldatetan aurreztu duen dirua da: lan erregulazioarekin batera proposatu zituen kontrol neurriei zazpi urtetan eusteko adina.
Gauzak hala, negoziazioen inguruko iturriek konponbide aukera gutxi ikusten dituzte. Ez litzateke harritzekoa Gorenaren ebazpenera arte luzatzea eta hark askatzea korapiloa. Beste aukera bat da artekari bat sartzea. Uda hasieran Jaurlaritza saiatu zen —Tubacexeko laugarren akziodun nagusia du, akzioen %3,2 baititu Itzarri funtsaren bitartez— eta berriz ere begi guztiak gainean ditu. Langileek muga bakarra jarri dute, epaileen ebazpena bere osotasunean onartzea; hortik aurrera edozer gauza negoziatzeko prest daude. Hori bai, langileen eta zuzendaritzaren arteko hurrengo bilerak ez du datarik |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202864/espainiako-osasun-publikoko-batzordeak-erabaki-du-hirugarren-dosia-jartzea-immunoeskasia-dutenei.htm | Gizartea | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki du hirugarren dosia jartzea immunoeskasia dutenei | Hirugarren dosia hartzeko aukera izango dute transplanteren bat izan duten pertsonek. Erabaki dute ez dutela berrogeialdirik egin beharko txertatuta dauden edo gaitza azken 180 egunetan igaro duten ikasleek eta irakasleek. | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki du hirugarren dosia jartzea immunoeskasia dutenei. Hirugarren dosia hartzeko aukera izango dute transplanteren bat izan duten pertsonek. Erabaki dute ez dutela berrogeialdirik egin beharko txertatuta dauden edo gaitza azken 180 egunetan igaro duten ikasleek eta irakasleek. | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak erabaki du COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jarriko dietela immunoeskasi «larria» duten pertsonei. Zehazki, honakoek jasoko dute: organo solidoren bat transplantatu dietenek; guraso hematopoietikoengandik transplantea hartutakoek; eta CD20aren kontrako sendagaiak hartzen dituztenek.
Azaldu dutenez, Pfizer edo Moderna botika etxeen txertoen dosiak jarriko zaizkie, eta aurrez hartutako txerto berdina ipintzea lehenetsi dute. Autonomia erkidegoetako iturriek Efe berri agentziari esan diotenez, adinekoen egoitzetako egoiliarrei hirugarren txertoa jarri ala ez eztabaidatu dute, eta aztertzekotan geratu dira. Gauza bera egingo dute, besteak beste, kimioterapian daudenekin ere. Esan dutenez, biharko Lurralde Arteko Osasun Batzordean azter ditzakete kasu horiek.
Hastear den ikasturte berrirako erabaki bat ere hartu dute: ez dute berrogeialdirik egin beharko txertatuta dauden edo gaitza 180 egun lehenago igaro duten irakasleek, ikasleek eta bestelako langileek, positibo eman duen norbaiten kontaktu estuak izanda ere. |
2021-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/202865/nafarroako-gobernuak-abenduaren-1ean-jasoko-du-trafiko-eskumena.htm | Politika | Nafarroako Gobernuak abenduaren 1ean jasoko du trafiko eskumena | Espainiako eta Nafarroako gobernuak egun horretan batzartuko dira transferentzia sinatzeko | Nafarroako Gobernuak abenduaren 1ean jasoko du trafiko eskumena. Espainiako eta Nafarroako gobernuak egun horretan batzartuko dira transferentzia sinatzeko | Mende erdiaren ondoren, trafiko eskumena berreskuratzeko gutxi falta du Nafarroak. Abenduaren 1ean, Nafarroako Gobernuak eta Espainiakoak osatutako Transferentzien Batzordea elkartuko da, eskumen horren transferentzia gauzatzeko. Atzo iluntzean eman zuen Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak akordioaren berri. Txibite Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroarekin batzartu da gaur, Madrilen. Bi gobernuak ados jarri dira Nafarroaren esku uzteko trafikoko eta bide segurtasuneko eskumenak. Txibitek nabarmendu du bi gobernuen arteko «lankidetza giroa erabatekoa» dela eta «aurreikusitako egutegia» betetzen ari direla eskumenen transferentzian: «Biok gorde dugu abenduaren 1eko data. Lan teknikoek jarraitzen dute, eta datorren astean Nafarroak erantzungo dio estatuak bidalitako dokumentazio teknikoari».
Aspaldiko eskaria da eskumena: 1959ra arte diputazioak arautzen zituen Nafarroako errepideak, Araban bezala. Urte hartan, frankismoak ahalmen hori indargabetu zien bi lurraldeei, eta gobernadore zibilen eskuetan utzi zuen ardura.
«Pasabide» bat
Akordioaren ondorioetako bat izango da Foruzaingoak hartuko duela Nafarroako errepideen ardura. Txibitek zehaztu du Nafarroako Gobernuak «pasabide» bat aktibatuko duela egun Guardia Zibilaren trafikoko sailean ari diren poliziak Foruzaingoan aritzeko —aukera hori jasotzen du Polizien Nafarroako Legeak—. «Gure asmoa da, ezein momentutan, Nafarroan jarraitu nahi duen ezein guardia zibilek gure erkidegotik alde egitea», gaineratu du Txibitek.
´Hogei urtez konpetentziarik eskuratu gabe egon eta gero, aurten Nafarroak jasoko duen bigarren eskumena izango da. Izan ere, espetxeetako osasungintzari buruzkoa bereganatu zuen Nafarroak apirilean. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202886/irailaren-11ko-atentatuetan-hil-zituzten-bi-lagunen-gorpuzkiak-identifikatu-dituzte-hogei-urte-geroago.htm | Mundua | Irailaren 11ko atentatuetan hil zituzten bi lagunen gorpuzkiak identifikatu dituzte hogei urte geroago | Aseguru etxe bateko langile batenak eta anonimotasuna gorde nahi izan duten gizon batenak dira. | Irailaren 11ko atentatuetan hil zituzten bi lagunen gorpuzkiak identifikatu dituzte hogei urte geroago. Aseguru etxe bateko langile batenak eta anonimotasuna gorde nahi izan duten gizon batenak dira. | Larunbatean hogei urte beteko dira AEBetako irailaren 11ko atentatuak izan zirenetik. 2.753 hildako utzi zituzten Dorre Bikien kontrako erasoek, eta hogei urte geroago gorpuzkiak identifikatzen jarraitzen dute. New Yorkeko agintariek jakinarazi dutenez, duela gutxi beste bi gorpuzki identifikatu dituzte: 1.646 eta 1.647 zenbakia zutenak.
"Duela hogei urte zin egin genien World Trade Centerreko biktimen familiei egin beharreko guztia egingo genuela, horretarako behar den denbora hartuz, euren hurkoak identifikatzeko. Sakratua den eginbehar hori betez jarraitzen dugu bi identifikatze horiekin", esan du Barbara A. Sampson auzitegi medikuak ohar batean.
Identifikatu dituzten gorpuzkietako batzuk Dorothy Morganenak dira, aseguru etxe bateko 47 urteko langile batenak. Besteak gizon batenak dira, eta senideek ez dute haren izena eman nahi izan. Morganen gorpuzkiak 2001ean aurkitu zituzten. Gizonarenak, 2001ean, 2002an eta 2006an.
DNA laginekin lortu dituzte gorpuzkiak identifikatzea. 2019ko urrian lortu zuten azkenekoz I-11n hildako beste gorpuzki batzuk identifikatzea. "Ez du axola zenbat denbora pasatzen den. Ez dugu inoiz ahaztuko, eta desagertu ziren guztiak euren familiekin elkartzea lortzeko eskura dauzkagun baliabide guztiak erabiltzeko konpromisoa daukagu", gaineratu du Sampsonek. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202887/abortua-zigortzea-konstituzioaren-kontrakoa-dela-ebatzi-du-mexikoko-gorenak.htm | Mundua | Abortua zigortzea konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi du Mexikoko Gorenak | Orain arte abortatu ezin zen 28 estatutan zuzenean eragingo du erabakiak. | Abortua zigortzea konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi du Mexikoko Gorenak. Orain arte abortatu ezin zen 28 estatutan zuzenean eragingo du erabakiak. | Mexikoko Auzitegi Gorenak konstituzioaren kontrakotzat jo zuen atzo abortatzeagatik zigortzea, iparraldeko Coahuila estatuko lege baten artikuluak ezabatzea erabaki zuenean. Hala, ebazpenak soilik estatu horri eragingo dio, baina, aldi berean, «nahitaezko irizpide bat» finkatu du antzeko kasuez ebatzi beharko duten epaile guztientzat, Gorenak azaldu zuenez.
«Gaur egun historiko bat da», esan du Luis Maria Aguilar Morales magistratuak. Gaineratu du aurrerantzean ez dutela haurdunaldia eteteagatik inor epaituko Mexikon, eta espetxe mehatxua eta estigmatizazioa desagerrarazi dituztela.
Gaur egun, soilik Mexikoko lau estatutan abortatu liteke, hamabigarren astera arte. Ondorioz, Gorenaren erabakiak beste 28 estatuetan eragingo du zuzenean. Margarita Rios Farjat epaileak adierazi du abortua zigortzea giza eskubideak mugatzea dela: «Inork ez du erabakitzen haurdun geratzea gero abortatzeko». Farjatek ohartarazi zuen ezin litekeela diputatu baten eskumena izan haurdunaldia borondatez eteten duen inor zigortzea, giza eskubideak jokoan daudenean. Goreneko epaileak gogorarazi zuen Mexikon urtero 750.000 eta milioi bat abortu artean egiten direla ezkutuan, eta ezin direla erabaki hori hartzen dutenak baztertu.
Gorenaren erabakiaren ostean, aldeko eta kontrako herritarrak atera dira kalera. Talde feministek ere historikotzat jo dute erabakia.
Mexikoko 32 eskualdeetatik soilik lautan dago legez abortatzeko aukera: Mexiko Hirian, Oaxacan, Hidalgon eta Veracruzen. Baina atzoko erabakiak mugarri bat ezarriko du, eta aurrerantzean, hala nahi dutenek, abortuaren kriminalizazioaren aurka egin ahal izango dute beste estatuetan ere. Baina bestelako ondoriorik ere ekar lezake erabakiak; izan ere, ugari dira Coahuila estatuan abortatzeagatik espetxean dauden emakumeak, eta horien zigorra berrikusteko aukera eskaintzen du epaiak. Horrez gain, Mexikon bertan eta mugaz iparraldera, Texasen (AEB), abortua debekatua dagoenez, emakumeek horra jo dezakete haurdunaldia etetera. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202888/herriko-etxeak-diru-laguntza-eskaerak-frantsesez-egitera-behartzen-dituela-salatu-dute-hendaiako-eragileek.htm | Gizartea | Herriko etxeak diru-laguntza eskaerak frantsesez egitera behartzen dituela salatu dute Hendaiako eragileek | Gutun bat bidali diote Kotte Ezenarro auzapezari, eta elkarretaratzea eginen dute gaur arratsean, herriko etxe aitzinean | Herriko etxeak diru-laguntza eskaerak frantsesez egitera behartzen dituela salatu dute Hendaiako eragileek. Gutun bat bidali diote Kotte Ezenarro auzapezari, eta elkarretaratzea eginen dute gaur arratsean, herriko etxe aitzinean | Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren udal garapenean proiektu pilotu izateko hitzarmena izenpetu zuen Hendaiako (Lapurdi) Herriko Etxeak joan den apirilean, baina hendaiarren hizkuntza eskubideak errespetatuak izateko bidea falta da oraindik. Joan den uztailaren 31n iragan zen herriko kontseiluan diru-laguntza eskaerak frantsesez egiteko derrigortasuna ezarri zutela salatu dute Hendaiako hainbat eragilek. Gutun bat bidali diote Kotte Ezenarro auzapezari beren kexa adierazteko, eta elkarretaratzera deitu dute gaur arratsean, 18:00etan, herriko etxe aitzinean.
Gutuna izenpetu dutenen hitzetan, Hendaiako Herriko Etxeak erabaki honekin euskaldunak «diskriminatzen» ditu, eta euskararen erabilpenean «atzerako urrats bat» da. «Badira urte anitz elkarte desberdinek euskara hutsean egin izan dituztela diru-laguntza eskariak, inongo arazorik gabe, izan den gehiengoa izan dela». Ohartarazi dute diru laguntzen eskaerak egiteko formularioa ele bitan dela, eta, beraz, ez duela lan gehigarririk eskatzen.
«Ez dugu ulertzen irizpide aldaketa hau, zergatik orain arte onartua izan dena bat-batean ez den onartua, gutxiago herriko etxeak, hizkuntza eskubideak bermatzeko protokoloa sinatu duenean, protokoloa lantzen ari denean eta oraindik bururatu gabe dagoenean», adierazi dute. «Arazoa ulermena bada, herriko etxeak euskara zerbitzu bat du langileekin; frantseserako itzulpenak langile hauek egin ditzaketela irizten diogu, ez dira testu luzeak».
BERRIAren galderei erantzunez, Ezenarrok gezurtatu egin du «inolako aldaketarik» egin izana. «Ez da egia orain arte euskara hutsean egiten zirenik eskaerak, beti egin dira bi hizkuntzetan», adierazi du. «Harritua» agertu da polemikarekin. «Badirudi zerbait aldatu dela, baina ez da ezer aldatu; badu 30 urte elebitasuna lantzen dugula Hendaiako Herriko Etxean». Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren izenpetzeari buruz galdetuta, Eneritz Zabaleta Zuzenbideko doktoreak egindako azterketa aipatu du: «Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluak dokumentu ofizialak frantsesez ere izatera behartzen gaitu». |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202889/tubacex-eta-langileak-negoziatzeko-prest-daude-baina-marra-gorri-zorrotzekin.htm | Ekonomia | Tubacex eta langileak negoziatzeko prest daude, baina marra gorri zorrotzekin | Sindikatuek helegitea kentzeko eskatu dute; enpresa, aldiz, kaleratzeen eragina berdinduko luketen murrizketa «estrukturalak» onartzeko prest legoke | Tubacex eta langileak negoziatzeko prest daude, baina marra gorri zorrotzekin. Sindikatuek helegitea kentzeko eskatu dute; enpresa, aldiz, kaleratzeen eragina berdinduko luketen murrizketa «estrukturalak» onartzeko prest legoke | Tubacexeko zuzendaritzak eta langile batzordeak negoziazioari ate bat irekitzeko prest daude, hori bai, biek marra gorriak ezarri dituzte elkarrekin esertzeko. Zuzendaritzak berretsi du ez duela kenduko egin asmo zituen 129 kaleratzeak indargabetu zituen ebazpenaren aurkako helegitea; oraingoan, baina, salbuespen bat erantsi du: baldintza hori negoziatzeko prest legoke, langile batzordeak planten bideragarritasuna ziurtatuko luketen «neurri estrukturalak” onartuko balitu. Sindikatuek behin eta berriz esan dute behin-behineko neurriak nahi dituztela, alegia, kaleratzerik ez, baina hitz egiteko prest daude enpresak gatazka «benetan» konpondu nahi badu: «Edozein akordiotara iristeko prest gaude helegitea indargabetzen bada», azaldu du Edu Ibernia langile batzordeko presidenteak.
Tubacexeko aldi baterako erregulazioa luzatzeko bilera erronda asteartean amaitu zen, eta enpresak zein langileek biharamunean egin dituzte publiko beren jarrerak. Bi aldeak hitz egiteko prest daude, baina jarrerak oso urrun daude, bien baldintzak ez direlako bateragarriak. Enpresak ezinbesteko ikusten ditu kaleratzeak, edo gutxienez haien eragin ekonomiko bera izango lituzketen murrizketak lan baldintzetan. Hori beteko balitz, langileek uko egin beharko liokete EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenarekin lorturikoari. «Guk ez dugu nahi helegitea kentzea kentzeagatik», zehaztu du Iberniak, «guk indargabetu dadin nahi dugu».
Tubacexek hedabideetara bidalitako ohar batean eman ditu azalpen horiek; hori bai, ez du zehaztu zeintzuk liratekeen onartzeko prest legokeen neurri estruktural horiek. Iberniak, bestalde, kritikatu du orain arte ez dutela inolako akordio asmorik ikusi zuzendaritzaren aldetik, eta ez dakiela negoziazio mahaia berriz indarrean den. Azaldu duenez, azken hilabeteetako bilera proposamen guztiak sindikatuek egin dituzte.
Bien bitartean, Tubacexek Amurrion eta Laudion (Araba) dituen plantetako langileek 210 egun daramatzate greban. Enpresak batzordearekin izandako bileretan onartu duenez, han egin beharreko lanetako batzuk Austriako beste lantegi batera desbideratu ditu. Enpresak batzordeari bota dio egoeraren errua; Iberniak, aldiz, bulegoetan ikusten ditu arduradunak: «Plantak arriskuan badaude, enpresak eginiko erregulazioarengatik da, eta ateak itxi dizkietelako bestelako konponbideei». |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202890/milioi-bat-migratzaileri-paperak-emateko-prozedura-hasi-du-bogotak.htm | Mundua | Milioi bat migratzaileri paperak emateko prozedura hasi du Bogotak | Behin-behinekoa izango da jasoko duten baimena. 10.000 migratzaile baino gehiago harrapatuta daude Kolonbia eta Panamaren arteko mugan. | Milioi bat migratzaileri paperak emateko prozedura hasi du Bogotak. Behin-behinekoa izango da jasoko duten baimena. 10.000 migratzaile baino gehiago harrapatuta daude Kolonbia eta Panamaren arteko mugan. | Urte amaierarako milioi bat migratzaileri behin-behinean Kolonbian geratzeko baimena eman nahi die Bogotak. Ivan Duque presidentearen arabera, haietatik gehienek hasia dute Internet bidezko prozedura, eta dagoeneko lortu dute dokumentu biometrikoa. Venezuelatik ihesi joandakoak dira horietatik gehienak.
Behin-behineko Babes Estatutua da Kolonbiak iheslariei eskaintzen diena, eta haren bitartez oinarrizko zerbitzuak baliatu ahal izango dituzte. NBEren Venezuelako migratzaileentzako ordezkari berezi Eduardo Steinen bisita baliatuta egin zuen iragarpena Duquek, eta iragarri zuen prozedurei buruzko informazio osoa NBE Nazio Batuen Erakundearen hurrengo osoko bilkuran aurkeztuko zuela, datorren asteartean.
Badira, ordea, Kolonbian geratu beharrean iparraldera jarraitzea erabaki dutenak ere. Horietatik 10.000 pasa Panamako mugan harrapatuta daude, bideari noiz jarraituko zain. Abuztuaren 11n Panamak eta Kolonbiak sinatutako akordioaren arabera, Bogotak egunean 650 pertsonari utziko zien muga zeharkatzen asteartetik larunbatera, eta irailaren 1etik aurrera kopuru hori 50era murriztuko zuen. Panamako Migrazioetarako Zerbitzu Nazionaleko buru Samira Gozainek salatu du, ordea, abuztu bukaeran 900 lagunek zeharkatzen zutela muga egunero Dariengo oihanera bidean.
AEBak dituzte helburu pertsona migratzaile horietako askok, eta hara joateko Dariengo oihana zeharkatzen dute, zeina munduko bide arriskutsuenetako bat den, bertan dauden droga eta giza trafikatzaileen taldeen ondorioz. Bidea egin nahi dutenak Necocli hirian biltzen dira, mugaren Kolonbiako aldean. Baina jende pilaketak osasun arazoak dakartza berarekin, eta hiriko erietxeko arduradunek ohartarazi dute ez dutela nahikoa baliabide guztiak artatzeko. Hala, joan den astean bi pertsona hil ziren koronabirusak jota.
Muga zeharkatzeko zain daudenetako hainbatek etxeetan edo ostatuetan hartzen du aterpe lehen egunetan, baina denbora igaro ahala gehienak kalean geratzen dira. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202891/intzidentzia-tasa-150-kasura-jaitsi-nahi-du-jaurlaritzak-datozen-asteetan.htm | Gizartea | Intzidentzia tasa 150 kasura jaitsi nahi du Jaurlaritzak datozen asteetan | ZIUetako gaixoen kopurua ere «lehen agertokiko zenbaki baxuenetan» kokatu nahi du, eta biztanleriaren %90 txertatuta egon dadin espero du. | Intzidentzia tasa 150 kasura jaitsi nahi du Jaurlaritzak datozen asteetan. ZIUetako gaixoen kopurua ere «lehen agertokiko zenbaki baxuenetan» kokatu nahi du, eta biztanleriaren %90 txertatuta egon dadin espero du. | Bi asteren buruan intzidentzia tasa metatuak behera egin dezala, 100.000 biztanleko 150 kasu baino gutxiago izateraino. Horixe da Eusko Jaurlaritzaren helmuga, eta 14 egunen buruan lortu nahi du. Horrez gain, beste hainbat helburu ere zehaztu ditu, eta Jonan Fernandez Jaurlaritzako Bake eta Bizikidetzarako idazkari nagusiak xehatu ditu, asteazken honetan egin duen agerraldi batean.
Zainketa intentsiboetako unitateetan erietxeratuta dauden gaixoengan ere jarri du arreta, eta bertan dauden gaixoen kopurua koronabirusa kudeatzeko planaren «lehen agertokiko zenbaki baxuenetan» egon dadin nahi du. Plan horren eta lehen jokaleku horren arabera, gehienez ere 219 toki aurreikusten dituzte unitate horietan. Txertaketari dagokionez, bi astetan 12 urtetik gorako biztanleriaren %90 txertatuta egon dadin espero du.
Datozen bi asteetan ez ezik, aurrerago ere jarri du arreta Bake eta Bizikidetzarako idazkari nagusiak. Haren hitzetan, datozen aste eta hilabeteetan Labiren «berariazko erronka» izango da baloratzea koronabirusaren pandemiak noiz uzten dion eragin kritiko bat izateari gizartearen funtzionamenduan. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202892/nerea-eizagirrek-2023ra-arte-luzatu-du-kontratua-realarekin.htm | Kirola | Nerea Eizagirrek 2023ra arte luzatu du kontratua Realarekin | 2022ko ekainean amaitzen zitzaion kontratua kapitainari. Gustura agertu da talde txuri-urdinean segitzeagatik. | Nerea Eizagirrek 2023ra arte luzatu du kontratua Realarekin. 2022ko ekainean amaitzen zitzaion kontratua kapitainari. Gustura agertu da talde txuri-urdinean segitzeagatik. | Realak egungo taldeko izar eta kapitaina lotu du: Nerea Eizagirre. Tolosako erdilariari datorren urteko ekainaren 30ean amaitzen zitzaion kontratua, eta beste urtebeterako luzatu du: 2023 arte. "Hau nire etxea da, eta hasieratik garbi izan nuen hemen segitu nahi nuela. Gauzak ondo atera dira, eta egun berezia eta pozgarria da gaurkoa niretzat". Sinatze ekitaldian izan dira Jokin Aperribai presidentea, Roberto Olabe Futbol zuzendaria, Garbiñe Etxeberria saileko arduraduna eta Eizagirreren senideak.
Udan Nahikari Garciak, Mariasun Quiñonesek eta Nuria Mendozak taldea utzi ostean, taldeko lehen kapitain izendatu zuten. Beste kapitainak Iraia Iparragirre, Maddi Torre eta Amaiur Sarriegi dira. "Kapitain izatea esanahi handiko kontua da, are gehiago harrobiko jokalari bat izanda. Nire helburua orain arte bezala lanean segitzea da, eta taldeak denboraldi ona egitea".
Txuri-urdinek inoizko posturik onena lortu zuten aurreko sasoian. Bosgarren izan zen, eta azken jardunaldietaraino egon zen Txapeldunen Liga jokatzea ahalbidetuko zion hirugarren postua lortzeko borrokan. Denboraldi bikaina egin zuen Eizagirrek. Izan ere, zelai erditik taldearen jokoa gidatzeaz gain, gol ugari sartu zituen. Horietako asko, urrutiko jaurtiketa ikusgarriekin.
Udan, Europako hainbat talde garrantzitsuren eskaintza onartu zuen Eizagirrek, tartean Manchester CItyrena. Baina Realean jarraitzeko apustua egin du. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202893/gutxienez-41-lagun-hil-dira-indonesiako-espetxe-batek-su-hartzean.htm | Mundua | Gutxienez 41 lagun hil dira Indonesiako espetxe batek su hartzean | Lehen hipotesien arabera, zirkuitulabur batek piztu du sua. Tangerang espetxea 600 preso hartzeko prestatua dago, baina 2.000 baino gehiago zeuden ezbeharraren unean. | Gutxienez 41 lagun hil dira Indonesiako espetxe batek su hartzean. Lehen hipotesien arabera, zirkuitulabur batek piztu du sua. Tangerang espetxea 600 preso hartzeko prestatua dago, baina 2.000 baino gehiago zeuden ezbeharraren unean. | Indonesiako Tangerang hiriko espetxean piztutako sutean, gutxienez 41 preso hil dira, eta beste 80 inguru zauritu —zortzi, larri—, Poliziaren arabera. Kartzelako arduradunek jakinarazi dutenez, litekeena da instalazio elektrikoaren zirkuitulabur batek eragin izana ezbeharra. Sutea gaur goizaldean piztu da, eta suhiltzaileek ordu eta erdi inguru behar izan dute sua kontrolatzeko.
Justizia Ministerioak jakinarazi du ikerketa bat hasi dutela gertatutakoa argitzeko. Horrez gain, halako ezbeharrik errepikatu ez dadin lan egiteko asmoa adierazi du Yassona Laoly Justizia ministroak, espetxea bisitatu ostean.
Tangerangeko espetxea, Jakartatik hogei kilometro ingurura kokatua, 600 preso jasotzeko prestatua dago, baina sutea piztu denean 2.000 baino gehiago zeuden han. Zehazki, su hartu duen blokean gutxienez 122 lagun zeuden, gehienak droga salerosketarekin eta kontsumoarekin lotutako presoak. Laolyk jakinarazi duenez, hildako presoetako bat «terrorismo delituengatik» zegoen preso, eta beste bat, hilketa bategatik. Horrez gain, azaldu dute hildakoen artean portugaldar bat eta hegoafrikar bat daudela. Halere, autoritateek ez dute informazio gehiago eman, eta ez dute ezeztatu hildakoen artean, presoez gain, espetxeko langileak ere egotea. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202894/iparrorratzak-leloarekin-egingo-dute-atlantikaldia-jaialdia.htm | Kultura | 'Iparrorratzak' leloarekin egingo dute Atlantikaldia jaialdia | Oum, Alos Quarte, Sharon Shannon, Joseba Tapia, Ladama, Olatz Salvador, Arat Kilo & Mamani Keita, Mad Muasel, Che Sudaka, Zuriñe Hidalgo eta Arima Soul ariko dira Errenteriako festibalean, hilaren 23tik 26ra. | 'Iparrorratzak' leloarekin egingo dute Atlantikaldia jaialdia. Oum, Alos Quarte, Sharon Shannon, Joseba Tapia, Ladama, Olatz Salvador, Arat Kilo & Mamani Keita, Mad Muasel, Che Sudaka, Zuriñe Hidalgo eta Arima Soul ariko dira Errenteriako festibalean, hilaren 23tik 26ra. | Zortzigarren urtez antolatu dute Errenterian (Gipuzkoa) Atlantikaldia, kulturen arteko elkarbizitza helburu duen jaialdia. Hori izan du jomuga hasieratik, eta aurten ere norabide horretan antolatu dute lau eguneko programazioa. Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak gaur egindako aurkezpenean azaldu duenez, «elkarbizitza hori gerta dadin bide eta aukera ezberdinak eskaini nahi ditugu jaialdiaren programazioarekin».
Kultur jaialdia izanik ere, musikak protagonismo berezia izango du Atlantikaldian, eta, aurreko urteetan bezala, aurten ere itsas elkarrizketak antolatu dituzte, hau da, nazioarteko eta bertako artisten kolaborazioak.
Lehenengo egunean, 23an, Oum kantari marokoarra eta Alos Quartet elkartuko ditu jaialdiak, Lekuona fabrikan —hori izango da itsas elkarrizketen agertokia—. 24an, Joseba Tapiak eta Sharon Shannon abeslari irlandarrak oholtza partekatuko dute, eta ondoren Venezuela, Kolonbia, Brasil eta AEBetako lau emakumek osatzen duten Ladama taldea Olatz Salvadorrekin ariko da leku berean.
25ean Arat Kilo eta Mamani Keitak Mad Muaselekin batera parte hartuko dute jaialdian, eta egun berean jatorri argentinarra eta kolonbiarra duen Che Sudaka taldea igoko da oholtzara, Zuriñe Hidalgok lagunduta. Azkeneko egunean, Arima Soul euskal taldeak emango du kontzertua.
Horiez gain, beste kontzertu batzuk ere izango dira Fanderian eta Migel Irastoza areto futboleko zelaian, eta horietan honako hauek hartuko dute parte: Dupla, Ibil Bedi, J Martina, Chill Mafia, Antia Muiño, Blanquita Carraquela, DJ Flaca, Gitano de Palo, Ene Kantak, Albosax eta Mugan.
Musikaz aparteko ekitaldiak ere izango dira Atlantikaldian: dantza tailerrak, arte urbanora zuzendutako espazio bat, bisita gidatuak... |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202895/eneko-goiburuk-irabazi-du-ordiziako-gazta-txapelketa.htm | Bizigiro | Eneko Goiburuk irabazi du Ordiziako gazta txapelketa | Bigarren Joseba Insausti ordiziarra izan da, eta hirugarren, Beñat Egaña mutrikuarra. 9.400 euro ordaindu dituzte enkantean gazta erdi irabazlearen truke. | Eneko Goiburuk irabazi du Ordiziako gazta txapelketa. Bigarren Joseba Insausti ordiziarra izan da, eta hirugarren, Beñat Egaña mutrikuarra. 9.400 euro ordaindu dituzte enkantean gazta erdi irabazlearen truke. | Ateak itxita bada ere, Ordiziako Ardi Latxa gazta txapelketak ez du hutsik egin aurtengoan ere. 45 gazta aurkeztu dira, iaz baino 2 gehiago. Goierrin geratu dira aurten lehen bi sariak. Eneko Goiburu segurarrak irabazi du lehiaketa, Ondarre gaztandegikoak. Bigarren Joseba Insausti ordiziarra izan da, Otatza gaztandegikoa.
Hunkituta jaso du saria Goiburuk. Hirugarren belaunaldia dute familia horretan Ordizian garaile. Aurtengo irabazlearen aitonak 1970ean eta gurasoek 1995ean eta 2014an jantzi zuten txapela. Laugarren txapela da gaurkoa Segurako gaztandegiarentzat. "Ordizia Kontxako bandera irabaztearen parekoa da, dagoen txapelketarik onena irabaztea. Goierritarrak gara, eta ilusio berezia egiten digu" adierazi du irabazleak.
Aurtengo edizioan gazta naturalak izan dira gehiengoa. Irabazlea, aldiz, otsailean egindako gazta ketu bat izan da: "Nahiko onduta dagoen gazta da, ketua. Guk beti ketuak aurkezten ditugu. Gure etxeko marka da".
Enkantean, Zaragozako (Espainia) El Cisne hoteleko Javier Garciak 9.400 euro ordaindu ditu lehiaketa irabazi duen gazta erdi irabazlearen truke. Hau izan da palmaresa:
Irabazlea: Eneko Goiburu, Ondarre gaztandegia, Segura (1.750 euro, Kutxaren garaikurra eta 12.000 etiketa gaztatan jartzeko)
Bigarren: Joseba Insausti Mujika, Otatza, Ordizia (850 euro, Ordiziako Udalaren garaikurra eta diploma).
Hirugarren: Beñat Egaña Albisu, Goienetxe, Mutriku (500 euro, Ordiziako Udalaren garaikurra eta diploma).
Laugarren: Marta Perez Loperena, Loperena, Egozkue (240 euro eta diploma).
Bosgarren: Unai Lekuona Ruiz de Luzuriaga, Lekuona, Araia (220 euro eta diploma).
M, L, K, J eta I gaztak iritsi dira azken aukeraketara, baina finalean hamalau gazta izan dira. Denek jaso dute diploma bana. Epaimahaikideek maila altuko gaztak aurkeztu direla nabarmendu dute.
Euskal jairik ez da ospatu gaur Ordizian, baina gazta txapelketari eta enkanteari eutsi diote. Iaz egunez aldatu zuten lehiaketa, jende pilaketa saihesteko, eta aurten, berezkoa duen egunera itzuli da. Asteazkenarekin egin dute, azokarekin batera. "Iazko protokoloa jarraitu dugu, baina aurten lasaiagoa izan da antolakuntza", azaldu du Adur Ezenarro alkateak. Eguraldia lagun, jende andana ibili da goizean zehar Ordiziako kaleetan, eta izan da ikusmira frontoi inguruan ere. Barruan gertatzen zenari begira ibili dira sarreratik hainbat herritar. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202896/maitena-euskarazko-opera-berreskuratzen-duen-diskoa-kaleratu-du-bilboko-koral-elkarteak.htm | Kultura | 'Maitena' euskarazko opera berreskuratzen duen diskoa kaleratu du Bilboko Koral Elkarteak | XIX. mende amaieran sortu, eta euskarazko lehen lan lirikoetako bat da Charles Colin konpositorearena. Mugarritzat daukate adituek, baina, orain arte, artxiboetan ahaztuta egon da haren musika | 'Maitena' euskarazko opera berreskuratzen duen diskoa kaleratu du Bilboko Koral Elkarteak. XIX. mende amaieran sortu, eta euskarazko lehen lan lirikoetako bat da Charles Colin konpositorearena. Mugarritzat daukate adituek, baina, orain arte, artxiboetan ahaztuta egon da haren musika | XIX. mende amaiera aldera estreinatu zuten Charles Colin konpositoreak eta Etienne Decrept idazleak sortutako euskarazko Maitena opera, eta, une hartan izandako arrakasta gorabehera, adituen arteko zurrumurru huts bilakatzeko arriskuan utzia zuen historiak. Musikologo askok aipatzen zuten lana mugarritzat, baina entzun, denbora luzez, inork ez du entzuterik izan. Orain arte. Bilboko Koral Elkartearen ekimenez, partitura eta libretoa artxibotik berreskuratu, zaharberritu, transkribatu, entseatu, estudioan interpretatu eta CD bikoitzean kaleratu dute orain, Bilboko Orkestra Sinfonikoaren lankidetzarekin eta Ibs Classical diskoetxearen zigilupean. Irailaren 12an hasiko dute diskoaren banaketa fisikoa, eta irailaren 24tik aurrera jarriko dute entzungai musika entzuteko atari digitaletan.
«Zulo beltz bat» izan da Maitena euskal musikaren historian. Iñigo Alberdi Bilboko Koral Elkarteko kudeatzaileak azaldu du zergatik. «Denek hitz egiten zuten hari buruz, baina ze musika zeukan?». Eta, ondorioz, berreskuratze lana ez ezik, interpretazio lan handia egitera behartu ditu hutsune horrek. «Garai hartako interpretazio modu batzuen lekukotzarik ez da geratu, eta asmatu egin behar izan ditugu». Eta, azaldu duenez, musikariek zein abeslariek ere ez dute beren lanari buruz gogoeta egin ahal izateko ispilu handirik topatu. «[Giuseppe Verdiren] La Traviata bat egiteko hogeita hamar mila bertsio daude, baina ‘Maitena’ egiteko ez dago inongo bertsiorik, eta horrek lana suposatzen du».
Pandemia garaiko grabazio bat
«Ardura» eta «erantzukizuna» dira, hain zuzen ere, Miren Urbieta-Vega sopranoak nabarmendu dituen bi hitzak. Berak jarri dio ahotsa Maitenari diskoan, eta kantaera lantzeko egin beharreko lan historikoa nabarmen du. «Lan hori egiten duzunean, argi dugu partitura berri bat ikasten ari zarela. Teknikoki ondo egin behar duzu lan hori, baina, gainera, disko hori hor geratuko da, eta hemendik aurrerako belaunaldi guztiek hori izango dute erreferentziatzat».
Grabazioan, Iker Sanchez zuzendariaren esanetara aritu da Bilboko Orkestra Sinfonikoa, eta Urbieta-Vegarekin batera, ondokoek ere osatu dute abeslari taldea: Mikel Atxalandabaso tenoreak, Marife Nogales mezzosopranoak, Jose Manuel Diaz baritonoak, Fernando Latorre baxuak, Jabier Tome tenoreak, Estibaliz Sanchez sopranoa. Pandemia sasoi betean sartu ziren estudioan iaz, eta zailtasun bereziak ekarri dizkie horrek. Elkarrekiko distantziak mantenduz aritu behar izan dute musikariek, esaterako, eta bi txandatan egin dituzte lanak. Goizean aritzen zen orkestra, eta hark grabatutakoaren gainean kantatzen zuten koruko kideek arratsaldean. Emaitzaren kalitatea nabarmendu dute arduradunek.
Substratu komun bat
Maitena pertsonaia du ardatz Colinen eta Decrepten operak. Lapurdin kokatuta dago kontakizuna, Mendiburu baserrian, zehazki, hangoxe alaba baita protagonista, eta, funtsean, garaiko konbentzioen arabera sortutako maitasun istorio bat kontatzen du. Aitak, Ganitxekin ezkondu nahi du alaba, gizarte klase oneko gaztearekin, baina, Maitenak Domingo pilotaria maite du. Buenos Airesera joango dira ihesi maitaleak. Urte onak izango dituzte, hasieran, baina, gero, senarra eta semea galdu, eta jaioterrira itzultzea erabakiko du Maitenak. Ez du harrera onik jasoko hasieran, baina, azkenean, aitak geratzeko eskatuko dio, eta Ganitxekin ezkontzeko, hark ez baitu sekula ahaztu.
Euskarazko lan lirikoak sustatzea zen Bilboko Koral Elkartearen asmoa XIX. mende bukaeran, eta Colini ez ezik, beste hainbat euskal konpositoreri ere luzatu zieten eskaria, horregatik. Hala sortu zen Maitena, beraz, eta harekin batera, euskarazko lan lirikoen zerrenda horretan dira, besteak beste, Jose Mari Usandizagaren Mendi-Mendiyan, Santos Intxaustiren Lide ta Ixidor, eta Jesus Guridiren Mirentxu ere. Eta lan haiek eta euskaraz sortutako beste batzuk berreskuratu eta ezagutaraztea da orain elkartearen helburua. «Substratu komun bat dute lan horiek guztiek», azaldu du koraleko kudeatzaileak. Alberdi: «Pertsonaien rolak errepikatu egiten dira, pertsonaia tipoak, eta tramak ere antzekoak dira».
Ordea, multzo horren barruan Maitenak baditu bere berezitasunak, Alberdiren hitzetan. «Oso ondo idatzitako musika da. Euskal melodiak daude, baina lengoaia sinfonikora eraldatuta, eta konposizioaren aldetik zapore frantsesa du, Colin Baionakoa zelako, eta eragin hori igartzen zaiolako. Bere garaiko produktu bat da, maila handikoa».
Musikarien konpromisoa
Bizkaiko Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren, Inaemen eta Petronorren laguntzari esker egin dute Maitena operaren ekoizpena, eta, 25.000 euroko aurrekontua izan du, guztira. Bilboko Koral Elkarteko ordezkariek abeslariek proiektuari azaldutako babesa eta izandako konpromisoa nabarmendu dituzte datu ekonomiko horren berri eman eta berehala.
2019an sortu zen ideia. Euskarazko opera lan haiek berreskuratu eta haiekin piano eta ahotserako egokitzapen xume batzuk egitea zen hasierako asmoa, baina proiektua hazten hasi, eta, azkenean, Bilboko Orkestra Sinfonikoa zein Euskadiko Orkestra Sinfonikoa ere batu dira, adibidez, eta hurrengo grabaketa ere bidean dutela jakinarazi du elkarteko kudeatzaileak: Intxaustiren Lide eta Ixidor umeentzako opera, hain zuzen ere. Euskal operak deitu dute.
Zuzeneko emanaldi eske
Diskoez gainera, zuzeneko emanaldiak egiteko aukera ere eskatu dute Marife Nogales eta Mikeldi Atxalandabaso abeslariek. «Gutxienez urtean behin taularatu beharko lukete euskal antzokiek ekoizpen honen mailako lanen bat, bestela ahaztu egiten direlako».
Aurelio Artetaren koadro bat hautatu dute diskoaren azalerako. Berez, margolariak bazuen operaren libretorako propio sortutako zuri beltzezko grabatu bat, baina «estetiko tristea» iruditu zitzaien irudia disko baten azalerako, eta, haren ordez, horregatik hautatu dute pintorearen garai bertsuko beste koadro koloretsuago baten detailea, Sardina saltzailea, eserita izenekoa, zehazki. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202897/gaitza-zuten-35-lagun-hil-dira-aurreko-astean-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Gaitza zuten 35 lagun hil dira aurreko astean Hego Euskal Herrian | Beste 326 kasu zenbatu dira, eta positibo tasa %4,1 da. | Gaitza zuten 35 lagun hil dira aurreko astean Hego Euskal Herrian. Beste 326 kasu zenbatu dira, eta positibo tasa %4,1 da. | Transmisioaren arintze betean, birusarekin loturiko heriotzen gaineko datuetan ez da hobekuntza argirik ikusten. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, abuztuaren 30etik irailaren 5era gutxienez 35 pertsona zendu dira gaitzarekin Hego Euskal Herrian; horietatik 30 Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan hildakoak dira, eta beste bostak Nafarroan zendu dira. Abuztuaren 23tik 29ra arteko astean, berriz, 41 lagun hil ziren gaitzak jota Hegoaldean.
Bestalde, transmisioari so, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 7.789 proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta horien %4,1ek eman zuten positibo: 326 kutsatu zenbatu zituzten. Lurraldeka, Bizkaian 130 detektatu ziren; Gipuzkoan, 99; Nafarroan, 53, eta Araban, 40.
Ospitaleen presioak, berriz, bere horretan jarraitzen du, aldaketarik gabe. Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuen arabera, guztira 345 paziente daude osasun zentroetan sartuta. Horietako 83 ZIU zainketa intentsiboetan daude. Atzo 55 lagun ospitaleratu zituzten. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202898/heldu-den-urtean-barruan-desfilatzeko-aukera-eskatu-du-jaizkibelek.htm | Gizartea | Heldu den urtean «barruan» desfilatzeko aukera eskatu du Jaizkibelek | Bigarren urtez jarraian, ez da alardeko desfilerik izan, koronabirusagatik, baina 11:00etako mezari eutsi diote alarde parekideko eta udaleko kideek. Alarde baztertzailekoek bertze meza bat egin dute, 09:30ean. Jaizkibelek deituta, elkarretaratze jendetsua egin dute eguerdian, alarde parekide eta publikoa eskatzeko. | Heldu den urtean «barruan» desfilatzeko aukera eskatu du Jaizkibelek. Bigarren urtez jarraian, ez da alardeko desfilerik izan, koronabirusagatik, baina 11:00etako mezari eutsi diote alarde parekideko eta udaleko kideek. Alarde baztertzailekoek bertze meza bat egin dute, 09:30ean. Jaizkibelek deituta, elkarretaratze jendetsua egin dute eguerdian, alarde parekide eta publikoa eskatzeko. | Hogeita bortz urte bete dira aurten hainbat emakume Hondarribiko (Gipuzkoa) alardean desfilatzen saiatu zirenetik, baina urtemuga alardeko desfilerik gabe gogoratu behar izan dute. Izan ere, bigarren urtez jarraian ez da alardearen desfilerik izan Hondarribian, osasun egoerak ezarritako murrizketen ondorioz. Iaz bezala, ordea, eutsi egin diote Guadalupeko ermitan egiten duten mezari. Ohiturak dioenez, 1638an Hondarribiko setioa eteten lagundu ziela eskertzen diote herritarrek Guadalupeko Ama Birjinari, hari egindako botoa berrituta. Jaizkibel konpainia parekidea elizkizunean izan da, azken urteotan egin duen gisan, eta han izan dira udaleko hainbat ordezkari eta herritar ere, Txomin Sagartzazu alkatea barne. Alarde baztertzaileko konpainiek ez dute meza horretan parte hartu, ordea: bertze bat antolatu dute, ohikoa baino lehenago, 09:30ean.
Oihana Etxebarrieta Jaizkibel konpainiako kapitainak adierazi du jarrera horrekin «herriari bizkarra» ematen ari zaizkiela alarde baztertzaileko kideak: «Harritzen nauena da ja ez bakarrik Jaizkibelekin egoteko zailtasunak dituztela; gogoratu behar dugu elizkizun honetan urtero elkartu izan garela eta elkartzen garela herritarrak, udal korporazioa, eta Jaizkibel konpainia, eta honek irudikatzen du beste behin ere ez soilik parekidetasunean festa ospatu nahi dugunei bizkarra eman nahi digutela, baizik eta herriari eta herriaren festari ere bizkarra eman nahi dietela».
Txomin Sagartzazu alkateak BERRIAri adierazi dionez, udala «lanean» ari da erraztaileen bidez alardearen gatazka bideratzeko, baina ohartarazi du ez daukatela oraindik «konponbiderik». Jaizkibel konpainiak joan den uztailean egindako proposamenari buruz, bertzalde, erran du ez dutela oraindik «udal modura proposamena landu». Etxebarrietak uste du udala «denbora galtzen» ari dela.
«Datorrenean, barruan»
Elizkizunaren ondotik elkarretaratze jendetsua egin dute dozenaka herritarrek Hondarribiko Martxoak 8 plazan, Jaizkibel konpainiak deituta. Alarde parekide eta publikoaren alde egin dute, eta hainbat afixatan Jaizkibel Hondarribiko alardeko 22. konpainia izateko eskatu dute, alardearen desfile orokorraren «barruan». Hain zuzen, horixe da konpainia parekideak uztailean egindako proposamena.
Izaskun Larruskain Jaizkibel konpainiako kideak elkarretaratzean egindako adierazpenetan adierazi du Euskal Herriak «merezi» duela konponbide bat: «Gizartea aldatu da». Salatu du, halaber, politikariak ez direla ari EAEko Berdintasun Legea betetzen: «Herria mugitu da agintariak baino gehiago». Etxebarrieta kapitainak heldu den urterako deia eginda eman dio akabera elkarretaratzeari, besta giroan: «Aurten ahal den moduan ospatu, eta, datorrenean, Jaizkibel barruan». |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202899/abee-baten-itzala-gero-eta-luzeagoa-da-gasteizko-mercedesen.htm | Ekonomia | ABEE baten itzala gero eta luzeagoa da Gasteizko Mercedesen | Mercedesek beste astebetez geldituko du ekoizpena: hirugarren astea jarraian. Gasteizko fabrikako zuzendaritzak dio txipen eskasiaren auzia ez dela konpondu | ABEE baten itzala gero eta luzeagoa da Gasteizko Mercedesen. Mercedesek beste astebetez geldituko du ekoizpena: hirugarren astea jarraian. Gasteizko fabrikako zuzendaritzak dio txipen eskasiaren auzia ez dela konpondu | Gasteizko Mercedesen, tentsioa gora egiten ari da, langileak ikusten ari direlako fabrika ez dela berreskuratzen ari bere ohiko jarduera. Langile batzordeak jakinarazi du datorren aste osoan ere ekoizpena geldirik izango duela Euskal Herriko lan zentro handienak. 5.000 behargin dituen plantan osagai jakin batzuen hornidura falta zaie, eta, erdieroaleen eskasiaren auzia, hortaz, bete-betean jotzen ari da fabrika.
Batera edo bestera, ELA sindikatuak ohartarazi du «lantaldearen zati handi bat» aldi baterako enplegu erregulazioan sartuko dela egun gutxian. Mercedesentzat aritzen diren hornitzaileei ere eragingo die geldialdiak, eta «milaka» izango dira kaltetuak, ELAren ustez.
Abuztuaren 30ean geldiarazi zuen ekoizpena zuzendaritzak txipak eta erdieroaleak falta zituelako. Konpainiak dio nazioarte mailako arazoa dela, eta oraindik ez duela soluziorik. Hala, hirugarren astez egongo da fabrika ekoizpena geldirik duela. Azken gorabehera honek ez dio eragin, momentuz, fabrikak urteari begira duen ekoizpen helburuari; azken gaurkotzearen arabera, 134.662 furgoneta ekoitziko ditu Gasteizko Mercedesek, urte hasieran ezarritako helburua baino 3.600 ibilgailu gutxiago.
Sindikatuek diote azken geldialdi honek ez duela eragina izango urteko helburuan, eta zuzendaritzak esan diela ez direla kontratazio helburuak ere aldatuko, txipen auzia konpontzen denean «topera lan egitea delako asmoa». |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202900/nafarroak-kirol-eta-kultur-jardueretarako-edukierak-zabalduko-ditu-ostiraletik.htm | Gizartea | Nafarroak kirol eta kultur jardueretarako edukierak zabalduko ditu ostiraletik | Gune itxietan, gehienezko edukiera %40koa izanen da; kalean, %60koa. Halaber, Nafarroako Gobernuak iragarri du hilaren 17tik aitzina arinduko dituztela ostalaritzarekin loturiko mugak. | Nafarroak kirol eta kultur jardueretarako edukierak zabalduko ditu ostiraletik. Gune itxietan, gehienezko edukiera %40koa izanen da; kalean, %60koa. Halaber, Nafarroako Gobernuak iragarri du hilaren 17tik aitzina arinduko dituztela ostalaritzarekin loturiko mugak. | Pandemiaren bilakaera noranzko onean da gaur egun, bai transmisioan eta baita ospitaleen presioan ere; horregatik da posible neurriak arintzea». Hitz horiek erabilita argudiatu du Nafarroako Gobernuko bozeramaile Javier Remirezek herrialdeko osasun agintarien azken iragarpena. Hain zuzen, COVID-19ari kontra egiteko mugetako batzuk leuntzea erabaki dute, kultur eta kirol jardueretan eragina dutenak, zehazki. Edukierak zabaldu dituzte.
Remirezen hitzetan, malgutzeak gune itxietan zein aire zabalean ezarriko dituzte. Barnealdean eginak diren eta 2.400 lagun baino gehiago biltzeko gaitasuna duten espazioetan, gobernuak %40ean ezarri gehienezko muga. Berriz, gune irekietan eginak diren eta 5.000 pertsonatik gora har dezaketen tokietan %60koa izanen da muga.
Nafarroako Gobernuak iragarritako foru agindua ostiralean sartuko da indarrean, eta hilaren 16ra arte izanen da ezarrita, oraingoz. Halaber, egun horri so, beste baieztapen bat egin du Remirezek: orduan dute asmoa ostalaritzari eragiten dieten neurriak leuntzeko. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202901/kamioilari-bat-hil-da-istripuz-igantziko-harrobian.htm | Ekonomia | Kamioilari bat hil da istripuz, Igantziko harrobian | Haren ibilgailua irauli egin da, materiala deskargatzen ari zela. | Kamioilari bat hil da istripuz, Igantziko harrobian. Haren ibilgailua irauli egin da, materiala deskargatzen ari zela. | Istripu bat gertatu da gaur eguerdian Igantziko harrobian (Nafarroa). Foruzaingoak jakinarazi duenez, materiala deskargatzen ari zen kamioi bat irauli egin da eta ibilgailuko gidaria hil egin da horren ondorioz.
Hildakoak 55 urte zituen, eta Irungoa zen (Gipuzkoa).
Arantza eta Igantziko medikuak eta erizainak eta suhiltzaileek artatu dute ezbeharra, eta helikopteroa ere joan da.
Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.
ELAk babesa eta elkartasuna adierazi die biktimaren lankideei, senideei eta hurbilekoei, eta ikerketa sakona egitea eskatu du, laneko arriskuen prebentzioaren arloan gerta daitezkeen ez-betetzeak eta erantzukizunak argitzeko. Haren arabera, gaurko heriotzakin, dagoeneko 47 dira 2021ean Euskal Herrian lanean zeudenak hil direnak, horietatik hamalau Nafarroan.
Sindikatuak nabarmendu du laneko istripu-tasa %30 igo da 2012tik, eta laneko heriotzen % 40ren arrazoi zuzena enpresek segurtasun-neurriak ez ezarri izana dela. «Horren aurrean, patronalak isilik jarraitzen du, eta Nafarroako Gobernuak, ISPLN eta Lan Ikuskaritza baliabide faltagatik kolapsotik hurbil dauden bitartean, diru publikoa CEN, UGT eta CCOOren Prebentzioko Lurralde Ordezkaria finantzatzera esleitzen du, figura hori ez-eraginkorra eta klientelarra dela frogatu den arren», dio sindikatuak. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202902/erraustegiaren-aurkako-giza-kate-bat-egingo-dute-igandean-kontxako-hondartzan.htm | Gizartea | Erraustegiaren aurkako giza kate bat egingo dute igandean Kontxako hondartzan | «Hondakinei irtenbide jasangarriagoa emateko» eskatuz egingo du protesta Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak, Kontxako estropaden egunean. | Erraustegiaren aurkako giza kate bat egingo dute igandean Kontxako hondartzan. «Hondakinei irtenbide jasangarriagoa emateko» eskatuz egingo du protesta Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak, Kontxako estropaden egunean. | Zubietako erraustegiaren aurkako borroka oraindik indarrean dela azpimarratuz, haren aurkako mobilizazio berri bat iragarri du gaur Donostian Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak. Igandeko 11:00etan, Kontxako estropaden bigarren jardunaldiko gizonen txanda hasterakoan, giza kate bat egingo dute Kontxako hondartzan eta pasealekuan, errausketaren arriskuak salatu eta «hondakinei irtenbide jasangarriagoa ematea» eskatzeko.
Hain zuzen, mobilizazioa iragartzeko agerraldian, erraustegiaren izaera kutsatzailea salatu dute mugimenduko kideek, Zubietako plantak, gehienezko errendimenduarekin lan egitera iritsiz gero, urtean 200.000 tona CO2 isuriko dituela azpimarratuz. «Denontzat gauza jakina da gas hauek direla klima krisiaren eragile nagusienetakoak, eta, hala ere, instalazio honi Gipuzkoako Ingurumen Gunea deitzen diote gure agintariek», adierazi dute.
Bestalde, 2020an Gipuzkoan sortutako errefusaren %36 Donostiatik zetorrela gogoratu du Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak, eta, iaz turismoak beherakada nabarmena izan zuen arren, hiriburuko biztanle bakoitzeko 255 kilo errefus sortu zirela zehaztu du. Hala, Donostiako egoera «penagarria» dela nabarmendu eta egoera aldatzeko interesik eza leporatu dio udalari: «Garbi geratu da gaikako bilketaren arduradunek ez dutela epe laburrean inolako pauso esanguratsurik emango».
Hori dela eta, Gipuzkoako hiriburua erraustegiaren aurkako protesta egiteko leku apropostzat jo dute mugimenduko kideek, eta igandeko giza katean parte hartzeko deia egin diete herritarrei. Halaber, Donostia Bizirik, Eguzki eta Ekologistak Martxan plataformek, ELA, LAB, Steilas eta CCOO sindikatuek eta EH Bildu eta Equo alderdiek bat egin dute deialdiarekin. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202903/poloniako-masterchef-baita-ontildeatin-ere.htm | Bizigiro | Poloniako 'Masterchef', baita Oñatin ere | Programaren finaleko saioetako bat Plaza Berrian grabatuko dute. | Poloniako 'Masterchef', baita Oñatin ere. Programaren finaleko saioetako bat Plaza Berrian grabatuko dute. | Hamar edizio egin ditu dagoeneko Poloniako Masterchef saioak, eta, aurtengo finaleko saio bat grabatzeko, Europa osoa gurutzatu dute Masterchef-eko kamioiek. Hain zuzen, Gasteizko Ciudad de Vitoria (Gasteizko Hiria) hotelaren aurrean gelditu ziren atzo. Izan ere, gaur Arabako hiriburuko Plaza Berrian grabatuko dute saioa. Baina, horrez gain, saioan Gasteizko beste txoko batzuk ere agertuko dira: Matxete plaza edo San Migelgo balkoia, esaterako. Horrez gain, Goienak jakinarazi du Oñatin bertan ere egingo dituela grabaketak Poloniako programak, igandean bertan.
Ez da gauza berria. Poloniako programak edizio bakoitzean herrialde bat aukeratzen du finaleko azken saioak grabatzeko. Oraingoan, sei lehiakide arituko dira plazan kozinatzen. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202904/irregulartasunak-salatu-dituzte-1313ko-abokatuen-bulegoko-miaketetan.htm | Politika | Irregulartasunak salatu dituzte 13/13ko abokatuen bulegoko miaketetan | Gipuzkoako Abokatuen Elkargoko dekanoak azaldu du «harrituta» geratu zela Sarriegiren eta Enparantzaren bulegoak arakatzean Guardia Zibilak zerabilen «zehaztasunarekin». | Irregulartasunak salatu dituzte 13/13ko abokatuen bulegoko miaketetan. Gipuzkoako Abokatuen Elkargoko dekanoak azaldu du «harrituta» geratu zela Sarriegiren eta Enparantzaren bulegoak arakatzean Guardia Zibilak zerabilen «zehaztasunarekin». | Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 auziko saioko lekukoak deklaratzen jarraitu dute gaur —zazpi euskal herritar epaitzen ari dira Madrilen, euskal presoekin bitartekaritza lana egiteagatik ETAko kide izateaz akusatuta—. Defentsaren lekukoek atzo defendatu zuten EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboa ez zegoela ETArekin lotuta, ezta KT Koordinazio Taldea ere, eta Arantza Zulueta eta Jon Enparantza abokatuek lan juridikoa soilik egiten zutela espetxeetan zein espetxetik kanpo. Gaur, berriz, akusatuekin harreman laborala izan zuten hainbatek hitz egin dute.
Esaterako, Domingo Arizmendi Gipuzkoako abokatuen elkargoko dekanoak gogoratu du nola izan zen Jon Enparantza eta Iker Sarriegi abokatuek Hernanin zuten egoitzako miaketa, polizia operazioa. «Deitu egin zidaten, ohartarazteko letradun batzuen bulegoa arakatuko zela». Iritsitakoan, jende ugari zegoela oroitu du, eta Guardia Zibila zegoela kanpoaldean. «Jon Enparantza eta Iker Sarriegi ez zeuden elkarrekin».
Azaldu du «eremuka» joan zirela miatzen. Eta eman du xehetasuna: «Harritu egiten ninduen gauzak hain zehatz bilatzeak. Leku arraroetan bilatzen zuten, eta oso modu zehatzean». Adierazi du Sarriegiren mahai azpitik «elementu informatiko» bat atera zutela, eta hark «berehala» esan zuela hori ez zela harena.
Ramos Lasagabasterrek ere hitz egin du. 2010ean Bizkaiko abokatuen elkarteko kidea zen, eta Arantza Zulueta eta Naia Zurriarain letratuen bulegoetako miaketetan egon zen, Bilbokoan. Iritsitakoan, atea zigilatuta zegoela gogoratu du, baina aurrez «behartuta». Eta gaineratu du: «Sekretu profesionala urratu zen». Epaiketa batzuetako dokumentuak eraman zituztela azaldu du, miaketarekin «zerikusirik ez» zutenak.
Bestalde, Miren Illarreta abokatuak Zuluetarekin izandako tratua azaldu du. Hainbat prozeduretan lan egin dute elkarrekin. Auzipetuaren abokatuak 2010eko urtarrilean Parisera egindako bidaiaz galdetu dio. «Garai hartan, [Xabier] Lopez Peñaren, [Igor] Suberbiolaren, [Jon] Salaberriaren eta [Ainhoa] Ozaetaren sumarioa instruitzen ari ginen. Parisera bidaiatu genuen dosierra kontsultatzera eta kopiak eskuratzera». Lopez Peñaren prozedurako dokumentuak zituztela argitu du.
Poliziak David Plarekin lotu zituen Jon Enparantza eta Zulueta, ustez, Pla identifikatu zutelako Mimizanen (Landak), ETAko kide batzuekin bilduta egon eta gero. Poliziek pentsatu zuten bi ezizen Zuluetari eta Enparantzari zegozkiela, baina interpretazio horren oinarrian dagoen okerra azaleratu zuen horien abokatuak: egun hartan Pla kartzela batean zegoen, Mimizandik urrun; beraz, identifikatu zutena ez zen Pla, eta, beraz, Zuluetari eta Enparantzari egotzitako ezizenak ez ziren haienak. Guardia Zibilak Marcel eta Bixer ezizenak Zuluetarekin lotzen ditu. Zuluetak adierazi zuen Poliziak interpretazioa «behartu» duela ezizenak berari egozteko.
Bestalde, Nerea Redondo auzipetuarekin lan egin zuten hainbat kidek deklaratu dute. Redondoren aurkako akusazioa hiru lerrotan laburbildu daiteke: Jaun Mari Jauregiri 44.500 euro eman zizkiola; auzipetze autoaren arabera, ETA diruz laguntzeko. Baina Redondok azaldu zuenez, bere aurrezkiak ziren, kontraturik gabeko lanetatik aurreztuta. Ibilbide profesionaletan topatutako hainbat kide aritu dira gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean.
Mirari Bereziartuak azaldu du marka bat sortu zutela, eta coaching ikastaroak abiatu, 2005etik 2008ra. «Ez nuen gehiegi ezagutzen Redondoren egoera laborala; ez dakit oso araututa zuen». Azaldu du hura arduratzen zela irabazien banaketaz, eta dirutan jasotzen zutela. Atletico San Sebastian Donostiako kirol taldean egin zuten lan Redondok eta Julen Otegik. 2001an udako ikastaroetako inskripzioez arduratzen zen Redondo, eta, urte batzuetara, baita babesleak topatzeaz ere. Eta argitu du: «Urte horietan, lan kontratu bat zutenak gerentea eta klubean lan egiten zuten bizpahiru pertsona ziren». Besteek «beltzean» kobratzen zutela aitortu du, Redondok barne.
Azkenik, Redondok couching saioak eman zituen Mitxelena tailerrean, 2007ko irailean hasi eta 2008 urte amaiera arte. Hango kide den Alaitz Tolosak deklaratu du, eta adierazi kontratazioa «ahoz» egin zutela, formalizatu gabe. «Txatarraren salmentetaik zetorren hondo beltz txiki bat genuen. Une jakin batzuetan erabiltzen genuen. Nerea ez zegoen alta emanda autonomoetan, ezta jarduera ekonomikoetan ere, eta ordaintzeko modu hori adostu genuen». |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202905/hiri-garaikideen-erronkak-aztertuko-dituzte-hiru-egunez-irunean.htm | Kultura | Hiri garaikideen erronkak aztertuko dituzte hiru egunez Iruñean | VI. Nazioarteko Arkitektura Kongresua abiatu da gaur Iruñean. Hainbat adituk hirien arazoak izango dituzte hizpide ostiralera arte. Antzolatzaileek hirien dimentsio publikoaren garrantzia aldarrikatu dute. | Hiri garaikideen erronkak aztertuko dituzte hiru egunez Iruñean. VI. Nazioarteko Arkitektura Kongresua abiatu da gaur Iruñean. Hainbat adituk hirien arazoak izango dituzte hizpide ostiralera arte. Antzolatzaileek hirien dimentsio publikoaren garrantzia aldarrikatu dute. | Garatutako hirien arazoak identifikatzea eta horiei modu eraikitzailean heltzea, etorkizunerako nahi dituzten hiriak sortzen hasteko. Hori da VI. Nazioarteko Arkitektura Kongresuaren xede nagusia. Gaur eguerdian abiatu da, Iruñean, Nahi dugun hiria goiburupean, eta hiru egunez nazioarteko hainbat adituren hitzaldiak hartuko ditu. Parte hartzaileen artean egongo dira Mohan Munasinghe Bakearen Nobel sariaren 2007ko irabazlea edota aurtengo Pritzker saria jaso duen Anne Lacaton. Hitzaldi guztiak Internet bidez ikusi ahal izango dira.
Arkitektura eta Gizartea fundazioak antolatzen du egitasmoa, eta Baluarte du egoitza nagusia. Han aurkeztu dute kongresua gaur goizean Jose Maria Ezkiaga zuzendariak eta Patxi Mangado fundazioaren patrono fundatzaileak. Ezkiagaren esanetan, fundazioaren asmoa da bi elementu horiek, arkitektura eta gizartea, berriz konektatzea; horretarako sortu zuten 2008an, eta norabide horretan antolatzen dituzte nazioarteko kongresuak bi urtean behin, 2010etik. Arkitekturaren, jasangarritasunaren, eta baliabideen nahiz energiaren erabileraren arteko loturak ikertzea du helburu, unean uneko testuingurua aintzat hartuta.
Oraingoan, arazoetan arreta jarrita begiratuko diote hiriari, baina ikuspegi «itxaropentsu» batetik: kritikara mugatu beharrean, konponbideak proposatuz. Ardatz horrek lotuko ditu hitzaldiak, Ezkiagaren arabera: «Horregatik du zentzu baikorra kongresuaren izenburuak: nahi dugun hiri hori egin, egin daitekeela uste dugulako».
Landuko dituzten arazo nagusien artean, honako hauek daude: hirien kontrolik gabeko hazkundea, espazio publikoaren balioaren galera, ekitate falta, klima aldaketa edota autoaren lehentasuna. Horiei helduko diete, galdera bat oinarri hartuta: «Zer hiri nahi dugu eta nola eraiki nahi dugu?».
Mangadok azpimarratu duenez, fundazioan ez dute arkitektura bera helburu gisa ulertzen, baizik eta «jendea hobeto bizitzea» xede duen tresna gisa. Alde horretatik, publikoaren zentzua aldarrikatu nahi dute kongresuan, «hiria guztiena dela», ideia hori 2008ko finantza krisiaz geroztik atzera egiten ari dela sinetsita: «Botere publikoak atzera egin du, eta hiriaren zati handi bat esku pribatuetan dago, gero eta gehiago. Horrek atzerapausoak ekar ditzake hiriaren eta arkitekturaren kalitatean ere».
2008ko krisiak hirigintzako parametro asko aldatu zituen arren, 2020koarekin ez dira arazo gehiago sortu; ordea, izurriak lehendik zeudenak azaleratu ditu, Mangadok eta Ezkiagak azaldu dutenez. «Pandemia hasi zenean, behar genuena ez zen autobide edo supermerkatu gehiago. Behar genuena zen farmazia bat etxetik gertu, espazio publikoa erabili ahal izatea, espazio publikoaren eta pribatuaren arteko harremana mailakatuagoa izatea», nabarmendu du Ezkiagak. «Arazo horiekin agerian geratu da pertsonak zaurgarriak garela, bai eta hiriak ere». Uste dute ideia horrekin egin behar zaiela aurre arazoei, eta ikuspegi horrekin ekingo diote kongresuari.
Nazioarteko hizlariak Anne Lacatonek zabaldu du kongresua, bideokonferentzia bidez; haren atzetik mintzatu dira Dietmar Eberle arkitekto austriarra, Philipp Rode ekonomialaria eta Miguel Anxo Fernandez Lores Pontevedrako (Galizia) alkatea.
Bihar hitza hartuko dute Ezkiagak berak, Fabienne Hoelzel arkitekto suitzarrak, Feniosky Peña-Mora Columbiako Unibertsitateko (AEB) irakasleak, Rafael Fernandez Valverde Espainiako Auzitegi Goreneko magistratuak, Maria Angeles Duran CSIC Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiko ikerketa irakasleak, Joan Clos Asval alokairuko etxebizitzen jabeen elkarteko presidenteak, Saskia Sassen Columbiako unibertsitateko katedradunak eta Daniel Ibañez Harvard Unibertsitateko (AEB) ikerlariak.
Azkenik, ostiralean mintzatuko dira Mar Santamaria eta Pablo Martinez Bartzelonako Arkitektura Eskolako kideak, Frances Muñoz geografo katalana, Mohan Munasinghe garapen jasangarriko Sri Lankako aditua, eta Carlos Soltxaga ekonomialari eta politikari nafarra. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202908/32-urteko-gizon-bat-desagertu-da-elorrion.htm | Gizartea | 32 urteko gizon bat desagertu da Elorrion | Astelehen gauean desagertu zen gizona. Edozein informazio izanez gero larrialdi zerbitzuei jakinarazteko deia egin dute. | 32 urteko gizon bat desagertu da Elorrion. Astelehen gauean desagertu zen gizona. Edozein informazio izanez gero larrialdi zerbitzuei jakinarazteko deia egin dute. | Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuak 32 urteko gizonezko baten bila dabiltza. Astelehen gauean ikusi zuten gizona azkenekoz, Elorrion (Bizkaia). Bilaketa lanetan ari dira orain Elorrio inguruan, gehienbat gizona ibili ohi zen lekuetan.
Bilaketa errazteko, gizonaren itxura fisikoaren berri eman dute larrialdi zerbitzuek: 1,80 metro neurtzen du, eta gorputz argala du. Ile beltza eta kizkurra duela ere jakinarazi dute, eta baita bigotea ere. Desagertu zenean, kirol erropa iluna zeraman. Gizonari buruzko edozein informazio izanez gero 112 telefonora dei egiteko eskatu dute. |
2021-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/202909/hegoaldean-bihar-has-daiteke-immunoeskasia-dutenei-eta-kimioterapian-direnei-hirugarren-dosia-jartzen.htm | Gizartea | Hegoaldean bihar has daiteke immunoeskasia dutenei eta kimioterapian direnei hirugarren dosia jartzen | Espainiako Lurralde Arteko Osasun Batzordeak onespena eman dio txertoaren hirugarren dosia ziztatzen hasteari, Osasun Publikoko Batzordearen urratsak segituta. | Hegoaldean bihar has daiteke immunoeskasia dutenei eta kimioterapian direnei hirugarren dosia jartzen. Espainiako Lurralde Arteko Osasun Batzordeak onespena eman dio txertoaren hirugarren dosia ziztatzen hasteari, Osasun Publikoko Batzordearen urratsak segituta. | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak atzo erabaki zuen COVID-19aren kontrako hirugarren dosiari buruz; egoki ikusi zuten immunoeskasia duten eriei ematea. Hain zuzen, ideia hori babestu du gaur Lurralde Arteko Osasun Batzordeak, aho batez, eta bihar bertan hasten ahalko dira prozesuarekin Hego Euskal Herrian.
Halaber, Lurralde Artekoak zehaztu egin du zein gaixo sartuko diren hirugarren zizta jasotzen ahalko duten taldeen zerrendan: txertoa hartu dezakete immunoeskasia dutenek, transplanteak izan dituztenek eta tratamendu onkologikoak jasotzen ari direnek. Halaber, batzordeak argitu du ikertzen jarraituko dutela txertaketa beste talde batzuei ere zabaldu beharra ote dagoen. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202935/natura-udaren-miratik.htm | Bizigiro | Natura, udaren miratik | Gaizka Untzuetak irabazi du BERRIAk antolatutako udako argazki lehiaketa, Katalunian ateratako argazki batekin. | Natura, udaren miratik. Gaizka Untzuetak irabazi du BERRIAk antolatutako udako argazki lehiaketa, Katalunian ateratako argazki batekin. | Iluntzeko bainua argazkiarekin, Gaizka Untzuetak jaso du lehen saria BERRIAren Udako Argazki Lehiaketa. Arratsalde-gau partean ateratako argazkia da, Tamariun, Katalunian.
Bigarren saria Unai Pagaldayk jasoko du, Gasteizen erleei egindako argazkiarengatik.
Nabarmendu diren beste argazkien artean daude Joxepi Monjek apo bati eginikoa, suge bat hura jaten saiatzen ari dela; Maddi Etxebestek mendian harturiko irudia; Andoni Bañalesek Aguas Tuertasen (Hecho ibarra, Huesca, Espainia); Zeles Aizpuruak artalde bati eginikoa, Ataungo (Gipuzkoa) Agautz mendian; eta Salba Iraolak Hernanin (Gipuzkoa) harrapaturiko itzal jokoa.
Ikusi gehiago: argazki finalisten bilduma. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202936/gidari-bat-hil-da-alkizan-gertaturiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Gidari bat hil da Alkizan gertaturiko istripu batean | Alkiza eta Asteasu arteko GI-3630 errepidean gertatu da istripua. Hildakoa emakumezko bat da. | Gidari bat hil da Alkizan gertaturiko istripu batean. Alkiza eta Asteasu arteko GI-3630 errepidean gertatu da istripua. Hildakoa emakumezko bat da. | Gidari bat hil da gaur GI-3630 errepidean, Alkiza eta Asteasu artean (Gipuzkoa) gertaturiko istripu batean. Hasieran zabaldu dute hildakoa gizonezkoa zela, baina emakumea dela zehaztu dute gero.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, gidariaren autoa errepidetik atera da. Larrialdi zerbitzuek gidaria hilda zegoela baieztatu dute.
Hedabide batek zabaldu duenez, autoak su hartu du, amildu ostean, eta lekuko batek eman die abisua agintariei. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202937/nafarroak-09ko-defizita-hitzartu-du-espainiako-gobernuarekin.htm | Ekonomia | Nafarroak %0,9ko defizita hitzartu du Espainiako Gobernuarekin | Egonkortasun legea etenda dagoenez, helburu hori ez betetzeak ez du zigorrik eragingo. | Nafarroak %0,9ko defizita hitzartu du Espainiako Gobernuarekin. Egonkortasun legea etenda dagoenez, helburu hori ez betetzeak ez du zigorrik eragingo. | Nafarroak aukera izango du datorren urtean ere aurrekontu hedakor bat egiteko. Datorren urterako BPGaren %0,9ko defizit bat hitzartu du Espainiako Gobernuarekin, iaz izan zuenaren antzekoa (-%0,95). Eurotan, gutxi gorabehera, 190 milioi euroren zuloa egin ahal izango du Iruñeko gobernuak.
Hitzartutakoa, berez, ez da derrigorrez bete beharreko kopuru bat, «erreferentziazko» zenbaki bat baino. Hau da, ez betetzeak ez du zigorrik eragingo. Izan ere, koronabirusaren krisiaren kalteei aurre egiteko, Europako Batzordeak aurrekontu diziplinarako neurriak eten ditu gutxienez 2022ra arte, eta haren menpeko administrazioekin gauza bera egitea erabaki du Espainiako Gobernuak ere.
Nafarroako Gobernuak nabarmendu duenez, bere defizita erregimen komuneko erkidegoena baino hiru hamarren handiagoa izango da. Eusko Jaurlaritzak lotutakoa, berriz, nabarmen handiagoa da, ekainean %2,2ko defizita hitzartu baitzuen Espainiako Gobernuarekin.
Zorrari dagokionez, 2022aren amaieran BPGaren %16,7ko zorra eduki ahal izango du Nafarroako Gobernuak. Iazko kopurua baino gutxiago da hori —%19,1ekin itxi zuela diote Espainiako Bankuaren datuek—, baina kontuan hartu behar da portzentaje hori barne produktu gordinak %8,5eko uzkurtze bat izan zuenean lortu zela. Hots, aurtengo eta datorren urteko hazkunde ekonomikoak automatikoki asko jaitsi beharko lukeela zorraren portzentajea.
Akordioa «azken orduetan» lotu dute Elma Saiz Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilariak eta Ines Maria Bardon Espainiako Ogasun idazkariak. Hitzartutakoa berretsi beharko du orain Hitzarmen Ekonomikoaren koordinazio batzordeak. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202938/pjd-islamista-125-eserlekutik-hamahirura-jaitsi-da-ordezkarien-ganberan.htm | Mundua | PJD islamista 125 eserlekutik hamahirura jaitsi da Ordezkarien Ganberan | Lurrikara politikoa izan da Marokon, eta RNIk bildu du eserleku kopururik handiena, 37 aulkitik 102ra igota. | PJD islamista 125 eserlekutik hamahirura jaitsi da Ordezkarien Ganberan. Lurrikara politikoa izan da Marokon, eta RNIk bildu du eserleku kopururik handiena, 37 aulkitik 102ra igota. | Agintea irauli dute Marokon, eta lurrikara politikoa erabatekoa izan da. 2011ko protesten osteko bi agintaldietako koalizio gobernuetako buru izan da PJD Justizia eta Garapena alderdi islamista, eta uste baino kolpe handiagoa jaso du, eta Ordezkarien Ganberan 125 eserleku izatetik soilik hamahiru biltzera igaro da —395etik—. Hain zuzen, aulkia galdu duten hautagaietako bat izan da orain arte lehen ministro karguan egon den Saad Eddin al-Othmani; hala, PJDko zuzendaritzak dimisioa eman du gaur.
Lehen emaitzek iradoki bezala, RNI Independenteen Konbergentzia Nazionalak hartuko du islamisten tokia, 102 eserleku eskuratuta, duela bost urte baino 65 gehiago. Aziz Akhannutx da horren zerrendaburua, herrialdeko pertsonarik aberatsenetako bat, Akwa Group konglomeratuaren zuzendari exekutiboa eta errege etxearen gertukoa.
Akhannutxek beste edozein hautagaik baino inbertsio handiagoa egin du hauteskundeetako kanpainan, 253.000 euro ingurukoa; beste alderdiak ez dira iritsi 900 eurora. Askok uste dute alderdi hori bilakatu dela establishment-aren marka berria.
RNI aurreko agintaldiko koalizioan zegoen, eta datorren legealdirako hura buru duen lantalde bat osatzeko modu ezin hobean da, bozetako emaitzei esker. Marokoko errege Mohamed VI.ari dagokio orain hurrengo pausoa ematea, hark izendatu behar baitu gobernua osatzen saiatzeaz arduratuko den gobernuburua; betiere, babesik handiena lortu duen indar politikokoa.
2016ko hauteskundeetako emaitzak hobetu dituzten beste alderdien artean daude Istiqlaleko nazionalistak, 46 ordezkaritik 81era igaro baitira, eta USFF Herri Indarren Batasun Sozialistako sozialdemokratak, hamalau aulki gehiago lortuta 34rekin geratu direnak; aldiz, atzera egingo du PAM Egiazkotasuna eta Modernitatea alderdiak, zeinak hamabost eserleku galdu dituen, 87rekin geratzeraino.
Parte hartzeak ere zeresana
Hauteskunde kanpaina asko mugatu du koronabirusaren pandemiak, eta jende gutxi erakarri. Hori dela eta, askok uste zuten parte hartzea ere 2016an baino txikiagoa izango zela —orduan %43 joan zen bozkatzera, sei milioi lagun inguru—. Ordea, kasu horretan ere ezustekoa eman dute herritarrek, eta %50,18 joan dira botoa ematera, hau da, bozkatzeko izena emandako 17 milioietatik erdia baino gehiago.
Herenegun, bozketa egunean, PJDk salatu zuen «irregulartasun larriak» izan zirela; tartean, «diru banaketa» bozkalekuen inguruan, eta «nahasmena» zerrenda batzuetan, zenbait boto emailek beren izen-abizenak aurkitzen ez zituztelakoan. Barne Ministerioak, baina, atzo adierazi zuen ez zela arazorik izan, eta hauteskundeetako «nondik norakoak egokiak» izan zirela.
Datorren gobernuak hainbat erronkari egin beharko die aurre: desberdintasuna etengabe hazten ari da, eta benetako langabezia tasa %10 ofiziala baino askoz handiagoa da; hori dela eta, inkesta batzuen arabera, gazteen erdiek ere Europara emigratu nahi dute.
Herritarren desafekzioa ere handia da, eta, horretaz jabetuta, erregeak garapen inklusiboagoa lortzeko erreforma programa handi bat aurkeztu zuen, osasun publiko unibertsala jasotzen duena. Hala, errege asmoak ezartzea egokituko zaie hautetsontzietan islatutako indar oreka berrien ondorioz sortutako hurrengo ministroei. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202939/zor-erosketaren-erritmoa-motelduko-du-europako-banku-zentralak.htm | Ekonomia | Zor erosketaren erritmoa motelduko du Europako Banku Zentralak | Inflazioaren igoeraren eta suspertze ekonomikoaren ondorioz, ezohiko neurriak arintzeko presioa handitu dute ortodoxoek. | Zor erosketaren erritmoa motelduko du Europako Banku Zentralak. Inflazioaren igoeraren eta suspertze ekonomikoaren ondorioz, ezohiko neurriak arintzeko presioa handitu dute ortodoxoek. | Europako Banku Zentraleko usoen eta belatzen arteko eztabaida amaigabea fase berri batean sartu da. Pandemia lehertu zenetik, usoen tesia nagusitu da, hau da, eurogunean jarduera ekonomikoari eusteko gehiago egin behar da, eta ez gutxiago. Atzo, ordea, belatzek aspaldiko partez ikusi zuten beren eskaeren aldeko keinu bat: urteko azken hiruhilekoan, EBZk aurreko bietan baino zor gutxiago erosiko du.
Azken hilabeteetan gutxi gorabehera 90.000 milioi euroren erosketak egin ditu hilero EBZk. Horrekin lortu du merkatuak baretzea, interesak oso maila apalean geratzea eta euroguneko estatukideak —eta neurri batean enrpesak eta herritarrak— oso merke finantzatu ahal izatea pandemiari lotutako gastuak. Kopururik eman ez duten arren, 70.000 eta 60.000 milioi euroren aktiboez jabetuko da orain banku zentrala.
Gainera, EBZk ohartarazi du ez duela zertan PEPP pandemiari lotutako zor erosketa programaren 1,85 bilioi euroak guztiz gastatu. Plan hori martxoan da amaitzekoa, eta, hurrengo hilabeteetan pandemiak edo egoera ekonomikoak okerrera egiten ez badute, ez da luzatuko. Azken urteetan, Mario Draghirekin lehenik eta Christine Lagarderekin ondoren, usoek garaipenak kateatu dituzte, eta horregatik irten da EBZ inflazioaren kontrol hutsak markatutako bidezidor ortodoxo estutik. Usoen eskutik, banku zentralak zerora jaitsi ditu interes tasak, eta zor publikoa eta pribatua erosi du euroguneko ekonomia Atzeraldi Handitik eta koronabirusaren krisitik ateratzeko.
Baina aldeko haizea sumatzen hasi dira belatzen habietan, hau da, Alemaniako Bundesbanken, eta Herbehereetako eta Austriako banku zentraletan. Izan ere, haien mamu nagusia, inflazioa, itzultzen ari da, eta suspertze ekonomikoaren eskutik, ezohiko neurriak indargabetzen hasteko ordua iristen ari da.
Inflazioa, %3an
Inflazioa %3ra iritsi da abuztuan eurogunean, tasarik handiena 2012az geroztik, eta EBZren beraren %2ko helburuaren oso gainetik. Hainbat faktorek azaltzen dute igoera hori: gasaren eta argindarraren garestitzea, konfinamenduen amaierak hornidura kateetan sortu duen estresa, lehengai batzuren eskasia, itxialdietan pilatutako aurrezkia gastatzeko irrikak eragindako kontsumo handia... Belatzek diote faktore horiek luzatu egingo direla, dagoeneko soldata igoera handiak eragiten ari direla, eta horrek gehiago elikatuko duela inflazioa. Horregatik, lehenbailehen jokatu nahi dute, interes tasak igotzen hasi, gero bat-batean sekulako biratzea ez egin behar izateko.
Usoek, Lagarde buru dutela, berriz, zabaldu dute faktore horietako batzuk hurrengo hilabeteetan agortuko direla eta ez dagoela, hortaz, inflazioa seko geratzeko neurririk hartu behar —interes tasen igoera handi bat, esaterako—, horrek ekonomien suspertzea trabatuko lukeelako.
Dialektika horretan, oraingoz usoen tesiak nagustitzen ari dira. Atzoko bileraren osteko agirian, ez zen bide horretatik urrundu, eta epe erdian inflazioa %2an geratuko dela iragarri zuen, «nahiz eta trantsizio garai batean baliteke helburutik nahiko gora dagoen inflazio bat egon daitekeen».
APP programaren geroa
Inflazioari buruzko kezkak markatuko du EBZk hartu beharreko beste erabakia: zer egingo du zorra erosteko programarekin datorren urtean PEPP agortzen denean? Aurreko krisitik datorren programa hori, APP izenekoa, bolumen txikian erabiltzen ari da orain EBZ, hilero 20.000 milioi euroren zorra erosten duela. Bertan behera uzteko eta ohiko tresnetara itzultzeko presio egiten ari dira belatzak, baina usoek uste dute kentzeak arrisku asko dakartzala, neurri batean merkatuak diru horren jonkiak bihurtu direlako.
Analista batzuek uste dute PEPP agortzen denean 40.000 milioira handituko duela, baina atzoko bilaeran, EBZk ez zuen aldaketarik egin edo iradoki. Jarraitu egingo du zorra erosten «beharrezkoa den tartean», eta ez du bukatzeko asmorik interes tasak igotzeko keinua egin arte. Halakorik ez du espero epe nahiko luze batean.
Programa horri buruz ere bada argitu beharreko beste puntu bat: malgutasuna. Alemanian ez zezaten esan haren bidez EBZk estatuak finantzatzen dituenik —debekatua dauka—, banku zentralak muga bat jarri zion bere buruari: estatukide baten zorraren heren baino gehiago ezin du erosi. Arazoa da kopuru horretara iristen ari da Alemaniaren beraren, Herbehereen eta beste herrialde batzuen kasuan. Eztabaida interesgarria da orain, euroguneko gobernu guztiek zorraren makinari eman diotelako, osasun krisiak eta haren ondorio ekonomikoak eragindako kalteak ordaintzeko. Bake garaian inoiz ikusi gabeko zorra dute estatuek, eta horregatik une okerrena da orain inbertsoreak urduri jarri eta haien diruaren truke interes handiagoak eskatzen hasteko; batez ere kontuan hartuta EBZk zor gutxiago erosiko duela. Banku zentralaren esku hartzea da, hain zuzen ere, zorraren interesen maila oso apala edo negatiboa izatearen arrazoi nagusia. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202940/gaur-ez-bada-biharko-nahi-dute-gutxieneko-soldataren-igoera-sindikatuek.htm | Ekonomia | «Gaur ez bada, biharko» nahi dute gutxieneko soldataren igoera sindikatuek | UGTk eta CCOOk «bukatutzat» jotzen dute negoziazioa, eta ez lukete «onargarritzat» hartuko igoera ez gauzatzea hurrengo ministro kontseiluan | «Gaur ez bada, biharko» nahi dute gutxieneko soldataren igoera sindikatuek. UGTk eta CCOOk «bukatutzat» jotzen dute negoziazioa, eta ez lukete «onargarritzat» hartuko igoera ez gauzatzea hurrengo ministro kontseiluan | Espainiako Elkarrizketa Sozialerako Mahaian parte hartu duten sindikatuek ez dakite zertara datorren atzerapena. Gutxieneko soldataren inguruan eragile sozialen posizioa argi geratu da bi saioren ondoren, eta CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok ez du ikusten arrazoirik igoera atzeratzeko. CEOE patronalak garbi utzi du ez duela asmorik akordio batean parte hartzeko, aurreko itunetan egoteak kostu politiko bat izan duelako patronalarentzat, eskuinaren eta eskuin muturraren haserre bizia dela eta. Bada, «hurrengo ministro kontseilurako» nahi dute sindikatuek hogei euro inguruko igoera izango dena, «ez bada gaurko, biharko», Sordoren hitzetan.
Izan ere, Espainiako presidente Pedro Sanchezek «berehala» egingo zutela iragarri zuen aurreko astean, hain justu Unidas Podemoseko ministro izarrak eragile sozialen mahaiari ekin eta berehala. Yolanda Diaz Lan ministroak saio hori eta astelehen honetako bigarrena zuzendu ditu sindikatuen eta patronalaren parte hartzearekin, eta hamabi eta hemeretzi euro arteko igoera eskaini du. Bigarren saioren bezperan ere PSOEk bere oharra utzi zuen, ordea: Ekonomia ministro Nadia Calviñok aurreratu zuen hamabost eurokoa izango zela igoera, eta urrirako jarriko zutela indarrean. Mahaia, ordea, akordiorik gabe itxi da, eta sindikatuak urdurik jartzen hasi dira.
Irailerako nahi dute
Soldata apalena duten 64.000 langile inguru daude Hego Euskal Herrian, eta segurua da hogei euro inguruko igoera izango dutela; eztabaida noizko izango duten, hor kokatu da orain. Sindikatuek iraileko soldatan aplikatzea nahi dute, eta horregatik ari dira estu hartzen Lan Ministerioa datorren asteko ministro kontseiluan onar dadin. Itxura batean mahai ofizialetik kanpoko negoziazioek emaitza eman dute, eta CCOOk eta UGTk ez dute nahi CEOE patronalak egin lezakeenak hori guztia atzeratzea. Egia da Antonio Garamendi presidenteak aipatu zuela sektoreka eta lurraldeka igotzeko aukera, baina exekutiboak baztertu egin zuen hori.
Igoera eginda ere, Espaniako lanbide arteko gutxieneko soldata ez da Hego Euskal Herriko batez besteko soldataren erdia ere iritsiko. Espainiako Gobernuaren aditu talde batek batez bestekoaren %60ra hurbildu beharko lukeela gomendatu du, eta helburu horrekin ari da lanean Lan Ministerioa. Zenbait erkidegotan, batez bestekoaren hiru herenera iritsiko litzateke gutxieneko soldata, igoera egin ondoren, esaterako Extremaduran. Hego Euskal Herrian, berriz, gutxieneko soldata horren erosteko ahalmenak penagarria izaten jarraituko du, baita igoera eginda ere.
Baliteke Espainiako Gobernua %60ko helburu horretatik hurbil gelditzea legegintzaldia amaitu aurretik, baina Hego Euskal Herriko lan merkatuari dagokionez, oso urrun geratuko da. Hain urrun, ezen aurtengo igoera egin arren gutxieneko soldata 1.166 eurora ere ez baita iritsiko, hau da, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko soldataren erdira. Nafarroako batez bestekoaren erdia ere (1.108 euro) Espainiako gutxienekoa baino dezente gehiago izango da.
Azken akordioa
Gainera, ezin da ahaztu inflazioak hartu duen gorako bidea. Madril %1,6ko igoera proposatzen ari da gutxieneko soldatarentzat, eta ez da zaila Espainiako eta Hego Euskal Herriko KPIak %3tik gorakoak izango direla aurreikustea; beraz, gutxieneko soldataren igoerak ez luke estaliko inflazioa. Espainiako sindikatuak, ordea, prest daude igoera handienak 2022. eta 2023. urteetarako uzteko.
2020. urteko hasieran iritsi zen azken akordioa eragile sozialen artean, eta gutxieneko soldata %5,5 igo zuten, 950 eurora arte; hamalau ordainketa dira urtean: 13.300 euro urtean. Madrilek 2018an igo zuen aurretik gutxieneko soldata; orduan ere, Pedro Sanchez (PSOE) zegoen gobernuan eta Unidas Podemosekin hitzartu zuen igoera, aurrekontuak babestearen truke. 900 eurotan jarri zuten, %23,3 igota —1977tik izandako igoerarik handiena—. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202941/zupiria-bizimodua-irekiagoa-izan-daiteke-bi-edo-hiru-aste-barru.htm | Gizartea | Zupiria: «Bizimodua irekiagoa izan daiteke bi edo hiru aste barru» | Irailaren 20ko astean bildu liteke Labi berriro, indarrean dauden neurriak arintzeko, Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi duenez. | Zupiria: «Bizimodua irekiagoa izan daiteke bi edo hiru aste barru». Irailaren 20ko astean bildu liteke Labi berriro, indarrean dauden neurriak arintzeko, Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi duenez. | Pandemiaren bilakaeraz baikor mintzatu da gaur goizean Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea ETBn. Esan du indarrean diren neurri murriztaileak arintzeko modua egon daitekeela aurki, egoera epidemiologikoa hobera egiten ari delako. Bi edo hiru aste barru arindu litezke neurriak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Zupiriaren esanetan: «Momentu honetan jende gutxiago kutsatzen ari da, gaixo gutxiago daude erietxeratuta, ZIUetako okupazioa jaisten ari da, heriotzak maila baxuetan daude eta, beraz, osasun egoera hau beste modu batean kontrola daiteke». Gaineratu du txertaketari esker zenbait neurri malgutzeko modua egon daitekeela laster: «Txertoak ekarri digun babes mailarekin eta gure harremanetan gutxieneko babes neurri batzuk hartuta, bizimodua irekiagoa izan daiteke bi edo hiru aste barru». Hori hala, jakinarazi du litekeena dela irailaren 20ko astean Labi batzartzea, eta indarrean diren neurriak malgutzeko erabakia hartzea.
Nolanahi ere, neurrien malgutzea «zuhurtziaz» egin beharko dela erantsi du Zupiriak, iazko udako deseskalatzean egindako akatsak errepika ez daitezen. «Joan den udan hartutako zenbait erabaki denborak erakutsi digu mantsoago hartu behar genituela». |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202942/25-urtera-arteko-emakumeentzat-osoki-urririk-izanen-da-kontrazepzioa-iparraldean.htm | Gizartea | 25 urtera arteko emakumeentzat osoki urririk izanen da kontrazepzioa Iparraldean | Datorren urtarrilaren 1ean sartuko da indarrean neurria, eta kontrazepzioari lotutako gastu guztiak bere gain hartuko ditu Frantziako Gizarte Segurantzak. | 25 urtera arteko emakumeentzat osoki urririk izanen da kontrazepzioa Iparraldean. Datorren urtarrilaren 1ean sartuko da indarrean neurria, eta kontrazepzioari lotutako gastu guztiak bere gain hartuko ditu Frantziako Gizarte Segurantzak. | 25 urtera arteko emakumeek kontrazepzioa urririk eskuratzen ahalko dute Ipar Euskal Herrian, datorren urtarriletik hasita. Pilula, biharamuneko pilula, kobrezko antzugailua, antzugailu hormonala, inplantea eta diafragma osoki ordainduko ditu Gizarte Segurantzak, eta horiek hartu ahal izateko prozesu osoa ere doakoa izanen da 25 urtera arteko emakumeentzat, hala nola kontsultak eta azterketa biologikoak. Bi preserbatibo marka ere urririk eskuratzen ahalko dituzte farmazietan: Eden eta Sortez Couverts. Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak iragarri du neurria goizean.
2013tik, 15 eta 18 urte bitarteko emakumeentzat osoki urririk zen kontrazepzioa, eta 2020an, 15 urtetik beherako neskei ere zabaldu zieten doakotasuna. Iaztik, beraz, 18 urtetik beherako emakume guztiek urririk eskura dezakete kontrazepzioa. Adin horretatik aurrera, berriz, zenbait antisorgailu bakarrik ordaintzen ditu Gizarte Segurantzak, eta kontsulta gastuen %65 hartzen ditu bere gain. Bada, datorren urtarriletik aurrera, kontrazepzio gehien-gehienak eta horiei lotutako gastuak %100 ordainduko ditu Gizarte Segurantzak.
Halere, zenbait kontrazepzio ez dira doakoak izanen: emakumeentzako pilula berezi batzuk —18 urtetik beherakoek ere pagatu behar dituzte horiek—, gizonezkoentzako espermizidak eta preserbatiboak —bi marka izan ezik—. La Menstruelle podcast feministaren egileek sare sozialetan nabarmendu dute «aurrerapauso bat» izanik ere «kontrazepzioaren ardura orekatu» behar dela, gizonezkoen kontrazepzioak ere doakoak eginez.
Veranek azaldu du «geroz eta emakume gehiagok» uko egiten diotela kontrazepzioari, arrazoi ekonomikoengatik. 25 urteren muga jarri du Frantziako Gobernuak, «adin horretatik aurrera ekonomikoki eta sozialki autonomia gehiago» lortzen delako. Guztira, 21 milioi euroko kostua izanen du neurriak, Veranek erran duenez. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202943/aieteko-konferentziatik-hamar-urtera-jardunaldiak-eginen-dituzte-donostian-eta-baionan.htm | Politika | Aieteko Konferentziatik hamar urtera, jardunaldiak eginen dituzte Donostian eta Baionan | Conciliation Resources-ek, Berghof fundazioak, Bake Bideak eta Foro Sozial Iraunkorrak antolatuta «bake prozesuei» buruzko hitzaldiak emanen dituzte urriaren 14tik 16ra. Jonathan Powell, Brian Currin, Teresa Witfield eta Veronique Dudouetek hitz eginen dute, bertzeak bertze. | Aieteko Konferentziatik hamar urtera, jardunaldiak eginen dituzte Donostian eta Baionan. Conciliation Resources-ek, Berghof fundazioak, Bake Bideak eta Foro Sozial Iraunkorrak antolatuta «bake prozesuei» buruzko hitzaldiak emanen dituzte urriaren 14tik 16ra. Jonathan Powell, Brian Currin, Teresa Witfield eta Veronique Dudouetek hitz eginen dute, bertzeak bertze. | Hamar urte beteko dira laster Euskal Herriko Gatazka Konpontzeko Nazioarteko Konferentzia egin zutela, Aieteko jauregian (Donostia). Urriaren 17an izan zen ekitaldia, eta orduko antolatzaile izan ziren Conciliation Resources eta Berghof fundazioak eta Bake Bideak eta Foro Sozial Iraunkorrak jardunaldiak antolatu dituzte urteurrenaren aitzineko egunetarako: urriaren 14an eta 15ean Donostian emanen dituzte hitzaldiak, Aieteko jauregian eta Kursaalen, eta urriaren 16an Baionan. Aietek 10 urte. Irakaspenak eta erronkak jarri diote izenburua.
Euskal Herriko gatazkaren bideratzean parte hartu izan duten sona handiko pertsonek hartuko dute hitza jardunaldietan. Horien artean izanen dira, erraterako, Martin Griffith, Jonathan Powell, Brian Currin, Teresa Witfield, Sergio Jaramillo, John Carlin, Andy Carl eta Veronique Dudouet. Euskal Herriko eta Herrialde Katalanetako hizlariak ere bai: Quim Torra, Jordi Cuixart, Juan Jose Ibarretxe, Amalur Alvarez eta Paul Rios, erraterako.
Foro Sozialeko eta Bake Bideako kideek gaur Donostian jardunaldiak aurkezteko egin duten agerraldian adierazi dute duela hamar urte baino «askoz hobe» dagoela egoera, baita duela urtebetekoa baino hobe ere: «Balantze positiboa egiten dugu». Agus Hernan Foro Sozialeko bozeramaileak azaldu du ETAk bere burua desegin zuenetik hiru oztopo eta erronka nagusi gelditzen direla ebazteko: biktima guztien eskubideak eta horietako batzuekiko dagoen «diskriminazioa» bukatzea, preso guztiei espetxe politika «arrunta» aplikatzea eta «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzea.
Urrian eginen dituzten jardunaldiei hiru helburu nagusi jarri dizkiete: «euskal bake prozesuaren irakaspenak» balioestea, «bakearen eraikitze prozesuari» dagozkion oztopoak eta aukerak aztertzea eta gatazkak konpontzeko erronka globalez hausnartzea. Donostiako egitarauaren berri xehe eman dute gaurko agerraldian; Baionakoa, berriz, bertze agerraldi batean aurkeztuko dute, sarri. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202944/xavier-singapurko-kaleak-patruilatzen-diharduen-polizia-robota.htm | Bizigiro | ‘Xavier’, Singapurko kaleak patruilatzen diharduen polizia robota | Jokabide desegokiak hautematen ditu, eta horiek zuzentzeko mezuak igortzen dizkie herritarrei. Euskaratik datorkio izena, eta beste robot batetik eratorritako «bertsio berri bat» delako jarri diote Xavier. | ‘Xavier’, Singapurko kaleak patruilatzen diharduen polizia robota. Jokabide desegokiak hautematen ditu, eta horiek zuzentzeko mezuak igortzen dizkie herritarrei. Euskaratik datorkio izena, eta beste robot batetik eratorritako «bertsio berri bat» delako jarri diote Xavier. | Jarrera desegokiak hauteman eta horiek egin dituzten herritarrei gaizki jokatzen ari direla adierazi. Horixe izaten ari da irailaren 5az geroztik Xavier deituriko polizia robot baten jarduna: Singapur du bizitoki, eta hango poliziei lana errazteko asmoz eta herritarren osasuna eta segurtasuna bermatzeko asmoz sortu dute. HTX Agentziaren, Ingurumenaren Agentzia Nazionalaren, Lurreko Garraioaren Agintaritzaren, Singapurko Elikagai Agentziaren eta Etxebizitza eta Garapen Batzordearen arteko proiektu bateratu baten emaitza da, eta hiru astez Toa Payoh Central inguruko kaleak eta txokoak patruilatuko ditu.
Izen euskalduna du, eta beste robot batetik eratorritako «bertsio berri bat» delako jarri diote izen hori; izan ere, Xabier etxe berri hitzetatik dator, eta horixe islatu nahi izan dute izena jartzerakoan. Edonola ere, ez dute argitu XVI. mendean Asia aldean misiolari ibilitako Frantzisko Xabierkoaren eraginez aukeratu duten izena, edo X-Men superheroi taldeko sortzaile Charles Xavierrengatik.
Askotariko jarrera desegokiak hautemango ditu. Esaterako, kargu hartuko dio erre ezin daitekeen ingurune batean erretzen dagoenari, eta behar ez den tokian utzitako bizikleta baten jabeari, berriz, toki horretan ezin duela bizikletarik utzi gogoraraziko dio. Gainera, koronabirusaren izurriarengatik adostutako neurriak betetzen ez dituztenei ere abisuak emango dizkie; elkarren artean distantziarik mantentzen ez dutenei, adibidez, edota baimendutako pertsona kopuru jakina baino handiagoko taldeei.
Jokabide horietako bat hautemanez gero, alerta bat piztu eta denbora errealean aginte eta kontrol zentroetara bidaliko du. Eta alerta hori igortzeaz gain, mezu egokiak eta hezitzaileak erakutsiko dizkio kargu hartu dion herritarrari, eta egin duena gaizki dagoela adierazi, hurrengo batean gauza berbera egin ez dezan.
Goi mailako tresneria
Xavier robotaren jardun hori posible bada, soinean dituen gailu eta tresna guztiengatik da. Denetarik du: nabigazio autonomorako sentsoreak, aginte eta kontrol zentroetara bidaliko dituen 360 graduko bideo nahiz irudiak, denbora errealean egindako analisiak, jendearekin harremanetan jartzeko panel interaktibo bat, eta abar eta abar. Ekipamendu konplexu horri esker, ofizial publikoek momentuan momentuko eta tokian tokiko informazio erreala izango dute, eta aldi berean beste hainbat robot monitorizatzeko eta kontrolatzeko gai izango dira.
Cheng Wee Kiang HTX Agentziako kidearen arabera, zenbait aurrerapauso ekar diezazkieke Xavier gailua beren jardunean integratzeak: «Sinergia horri esker, gobernu agentziek teknologia optikoko ekosistema sendo bat eraiki dezakete, eta herritar guztien osasuna eta segurtasuna hobetzen jarraitu». Lily Ling Singapurko Elikagai Agentziako kideak ere gisa horretako roboten jarduna goraipatu du: «Lurreko roboten hedapenari esker, gure zaintza baliabideak indartu ahal izango ditugu».
Aurrekorik bada
Xavier robotaren figura berritzaile gisa izendatu badaiteke ere, aurrez izan da bestelakorik Singapurren. Pandemiaren goraldi betean ere sarri ikusi izan dira, lorategi eta erreserba naturaletan, jendeari urruntasun sozialari buruzko arauak eta gomendioak gogorarazteko eta horiek bete ditzaten galdegiteko. Baita ospitaleetan eta osasun arloko bestelako azpiegitura batzuetan ere, bertako gelak zein guneak desinfektatzen. Oraindik orain, maiatzean, Singapurko Gobernuak robot autonomoak erabiltzeko urtebeteko plan bat jarri zuen abian, elikagaiak batetik bestera zein enkarguz garraiatzeko. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202945/immunoeskasia-dutenei-hirugarren-dosia-jartzen-hasiko-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Immunoeskasia dutenei hirugarren dosia jartzen hasiko dira Hegoaldean | Osakidetza gaur hasi da dosi berria hartzeko ordua ematen, eta Nafarroan «berehala» ekingo diote. | Immunoeskasia dutenei hirugarren dosia jartzen hasiko dira Hegoaldean. Osakidetza gaur hasi da dosi berria hartzeko ordua ematen, eta Nafarroan «berehala» ekingo diote. | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak immunoeskasia «larria» duten pertsonei COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jarriko dietela erabaki zuen atzo, eta txertaketarekin berehala hasiko direla iragarri dute gaur Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Osakidetza gaur hasi da dosia jartzeko ordua ematen, eta Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak adierazi du dagoeneko zerrendak prestatzen hasiak direla.
Immunoeskasia dutenen jarraipena egiteaz arduratzen diren osasun zerbitzuek adieraziko dute noiz hartu beharko duten txertoa, bakoitzaren osasun egoera aintzat hartuta, aurreko txertaketetan egin zen modura. Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 4.500 pertsona inguruk izango dute dosia hartzeko aukera. Indurainek, adiz, ez du zehaztu Nafarroari dagokion kopurua.
Dosiak organo solidoren bat transplantatu dietenentzat, guraso hematopoietikoengandik transplantea hartutakoentzat eta tratamendu immunoezabatzaileak dituztenentzat izango dira, eta aldez aurretik hartutako txertoen jarraibidea segituko dute. Immunoeskasia duten kolektiboek txertaketa orokorraren bidez lortu ez duten immunitatea eskuratzea da neurriaren helburua.
Dosi hori hirugarren dosi gisara aurkeztea saihestu du, ordea, Nafarroako Osasun kontseilariak parlamentuko gaurko bilkuran, dosi «gehigarri» bat dela eta gauza desberdin bat dela azpimarratuz: «Immunologikoki arrisku handiagoa duten kolektiboentzako dosi gehigarri bat da. [...] Ez da hirugarren dosi bat bezalakoa, indartzeko dosi bat izango litzatekeena».
Pandemiaren eragina gazteen osasun mentalean
Halaber, gaurko bilkuran Nafarroako Parlamentuko taldeek pandemiaren kudeaketaren inguruan eginiko galderei erantzunez, Indurainek ohartarazi du gizarteak bizi duen egoerarekin haur eta gazteen artean «ezinegon emozionalaren, antsietatearen eta depresioaren» agerpen sintomatikoak areagotzen eta larriagotzen ari direla.
Osasun kontseilariak azaldu duenez, azken hilabeteetan «ondoez emozionalaren adierazpen sintomatikoen, antsietate eta depresio sintomen, gehiegizko sexualizazioaren, oldarkortasunaren eta suminkortasunaren» areagotze bat nabaritu dute gazteen artean. Eta ez hori bakarrik. Izan ere, «alkoholaren eta pantailen kontsumoa, nerabeen arteko tentsioak, portaera bortitzak, elkar jotzeko topaketak eta sare sozialetako exhibizionismoa» ere areagotu egin dira, Indurainen arabera.
Gainera, portaera horiek gero eta adin txikiagokoen artean agertzen direla azpimarratu du, eta jakinarazi du Nafarroako Gobernua dagoeneko plan eta neurri bereziak garatzen ari dela horri aurre egiteko. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202946/eh-bilduk-uste-du-unea-dela-estatus-berria-fase-erabakigarrian-sartzeko.htm | Politika | EH Bilduk uste du unea dela estatus berria «fase erabakigarrian» sartzeko | Maddalen Iriartek dio «oso kezkagarria» dela estatus politikoari buruzko eztabaida Jaurlaritzaren agendan ez egotea. EAJren ustez, berriz, EH Bilduk «bertigoa» dio jeltzaleekin akordioak lortzeari. | EH Bilduk uste du unea dela estatus berria «fase erabakigarrian» sartzeko. Maddalen Iriartek dio «oso kezkagarria» dela estatus politikoari buruzko eztabaida Jaurlaritzaren agendan ez egotea. EAJren ustez, berriz, EH Bilduk «bertigoa» dio jeltzaleekin akordioak lortzeari. | Urte politiko berriari so, lehentasunak finkatzen hasiak dira Eusko Legebiltzarrean ordezkatuta dauden alderdiak. EH Bildu legebiltzar taldeak bilera egin du gaur goizean erronkak aztertzeko, eta batzarraren berri eman du gero Maddalen Iriarte bozeramaileak. Azaldu duenez, aro pandemikoaren kudeaketa izango da koalizioaren lehentasunetako bat. «Pandemia kudeatzeko eredua aldatu behar dugu. Neurri murriztaileen lekuan neurri prebentiboak indartu behar dira, herritarrak ahaldundu, eta batez ere, egiturazko aldaketak egiteari ekin behar diogu». Koalizioko bozeramailearen iritziz, pandemiak agerian utzi du tresna propioak behar direla herritarren ongizatea hobetzeko eta aurrera begirako erronkei heltzeko. Haatik, gaur egungo autogobernua ez dela nahikoa ohartarazi du Iriartek, eta estatu politiko berri bat beharrezkoa dela gaineratu: «Beharrezko ditugun erabakiak ezin ditugu hartu, gure autogobernua plastilinazkoa delako eta Madrilek nahi bezala txikiagotzen duelako». EH Bilduko eledunak iritzi dio «tresnak» behar direla euskal herritarren ongizatea hobetzeko, eta horiek estatus politiko berri baten bidez lortuko direla. «Gai honetan fase erabakigarri batean sartzeko une iritsi da. Jada ez dago aitzakiarik eta guztiok argi mintzatu behar diogu gizarteari». Iriarteren aburuz, «oso kezkagarria» da estatus politikoari buruzko eztabaida Jaurlaritzaren agendan ez egotea; gainera, PSE-EEri «betoa» ezartzea leporatu dio. Estatus politikoa ez ezik, bestelako lehentasunak ere ezarri ditu EH Bilduk datozen hilabeteetarako: hala nola, klima aldaketa eta trantsizio energetikoa, eredu produktiboaren eraldaketa, eta suspertze ekonomikoa kalitatezko enpleguan oinarritzea. EAJren lehentasunak Bestetik, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Andoni Ortuzar EBBko presidentea buru izan dira EAJren talde parlamentarioak goizean izan duen bileran; datozen hilabeteetako erronkak zeintzuk izango diren zehaztu dituzte bertan. Hiru lehentasun finkatu dituzte: eredu publikoa indartzea, ekonomia suspertzea eta kalitatezko enplegua bultzatzea. Joseba Egibar bozeramailearen ustez, unea iritsi da «herria eta herritarrak aurrera ateratzeko», garapen ekonomikoa, justizia soziala eta subiranotasun politikoa oinarri hartuta. Hori esanda, Egibarrek EH Bilduri «erantzukizunik eza» aurpegiratu dio akordioak lortzeari ihes egiten diolako: «EH Bilduri benetako bertigo politikoa eragiten dio pentsatzeak gurekin akordio sozio-ekonomikoak edo aurrekontuekin lotutakoak lor ditzakeela». |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202947/martxan-da-beldur-barik-lehiaketaren-12-aldia.htm | Gizartea | Martxan da Beldur Barik lehiaketaren 12. aldia | Kai Nakai abeslariak 'Nahikoa dela' kantua estreinatu du zuzenean, eta Uxue Bereziartua ilustratzaileak panel batean marraztu du programaren aurtengo irudia. Bihar zabalduko da lanak aurkezteko epea. | Martxan da Beldur Barik lehiaketaren 12. aldia. Kai Nakai abeslariak 'Nahikoa dela' kantua estreinatu du zuzenean, eta Uxue Bereziartua ilustratzaileak panel batean marraztu du programaren aurtengo irudia. Bihar zabalduko da lanak aurkezteko epea. | Gaur aurkeztu dute Beldur Barik ikus-entzunezko lehiaketaren 12. aldia, Gasteizko Jimmy Jazz aretoan. Kai Nakai abeslariak aldi honetarako sortutako Nahikoa dela kantua estreinatu du zuzenean, eta Uxue Bereziartua ilustratzaileak panel batean marraztu du Beldur Barik-en aurtengo irudia. Bien artean azaldu dituzte lehiaketaren nondik norakoak.
Emakundek antolatzen du Beldur Barik programa, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako instituzioekin elkarlanean. Programaren helburua da gazteen artean indarkeria matxista prebenitzea, haiekin hausnarketa eta eztabaida prozesuak sustatuz.
12 eta 26 urte bitarteko gazteei zuzenduta dago lehiaketa, eta lanak aurkezteko epea irailaren 10etik azaroaren 5era bitartean egongo da zabalik. Ikus-entzunezkoek kultura matxista eta indarkeria sexistaren formak eraldatzeko konpromiso pertsonal eta kolektiboa islatu behar dute, eta lan sarituak azaroaren 26an ezagutaraziko dira, Agurainen (Araba). |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202948/beste-315-positibo-atzeman-dituzte-osakidetzak-eta-osasunbideak.htm | Gizartea | Beste 315 positibo atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak | Azken orduotan COVID-19a duten 47 paziente ospitaleratu dituzte osasun sistemek | Beste 315 positibo atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Azken orduotan COVID-19a duten 47 paziente ospitaleratu dituzte osasun sistemek | Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, COVID-19arekin kutsatutako beste 315 positibo atzeman dituzte. Bizkaian 120, Gipuzkoan 83, Nafarroan 81 eta Araban 27. Osakidetzak jakinarazitako lau kasu beste jatorri bateko pertsonenak dira. Denera 7.008 test egin zituzten atzo eta %4,4k eman zuten emaitza positiboa. Berriki lortu da %5eko langa jaistea, eta garrantzitsua da: OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, ezinbesteko urratsa da gaitza kontrolpean hartzen hasteko, beste hainbat aldagairen artean.
Erietxeetan sumatzen ari da oraindik izurriaren eragina; 47 pertsona eraman behar izan dituzte igaro ordutan ospitaleetara COVID-19ak jota. ZIU zainketa intentsiboen unitateetan denera 77 paziente daude, 57 Osakidetzako erietxeetan eta gainerakoak Osasunbidekoetan.
Oro har, hala ere, izurriaren eboluzioarekin lotutako aldagai gehienak ari dira beheraka. Hamalau eguneko kasuen intzidentzia metatua, adibidez, horren erakusgarri. Nafarroan eta Araban 200 kasuko langatik beherakoa da jada; 167 eta 183. Mugatik gertu-gertu dago Bizkaian eta Gipuzkoan: 209 eta 210. Abuztuaren hasieran, Arabak zuen tasa apalena: 664. Gaur ez da gaitzarekin lotutako heriotzarik jakinarazi. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202949/munduko-sokatira-txapelketak-580-tiralari-elkartuko-ditu-getxon.htm | Kirola | Munduko sokatira txapelketak 580 tiralari elkartuko ditu, Getxon | Irailaren 16tik 19ra ospatuko da, Faduran. 16 nazio izango dira, tartean Basque Country; eta 39 klub ere izango dira; horietatik lau Euskal Herrikoak: Getxo, Mutriku, Goiherri eta Gaztedi. | Munduko sokatira txapelketak 580 tiralari elkartuko ditu, Getxon. Irailaren 16tik 19ra ospatuko da, Faduran. 16 nazio izango dira, tartean Basque Country; eta 39 klub ere izango dira; horietatik lau Euskal Herrikoak: Getxo, Mutriku, Goiherri eta Gaztedi. | Dena gertu dago Getxoko Fadura kiroldegian, munduko lurgaineko sokatira txapelketa ospatzeko datorren irailaren 16tik 19ra bitartean. Pandemiak eragindako atzerapenaren ondorioz, urte bat beranduago ospatuko da. Hala ere, goi mailako 580 tiralari izango dira Euskal Herrian, lau egunetan zehar.
Guztira hamasei nazio lehiatuko dira, ohikoan baino gutxiago. Beste alditan hogei izan dira, baina gaur egungo egoeraren ondorioz ezin izango dute guztiek Getxora bidaiatu. Datorren asteartean hasiko dira heltzen tiralariak. Euskal ordezkariek Basque Country izeneko selekzioa osatuko dute. Bestalde, 39 klub ere izango dira; tartean, lau Euskal Herrikoak: Getxo, Mutriku, Goiherri eta Gaztedi.
Nazioen zein taldeen lehiaketetan zortzi kategoriatan lehiatuko dira euskal tiralariak: emakumezkoen 500 eta 540 kiloko mailetan; gizonezkoen 560, 640, 680 eta 720 kiloko mailetan; 580 kiloko mistoan eta 23 urtez azpiko gizonezkoen 600 kiloko mailan. Kirolari guztiek PCR negatibo bat aurkeztu beharko dute parte hartzeko, eta aireportutik hotelera iristean antigeno proba egingo zaie. Hilaren 16an eta 17an taldekako mundiala ospatuko da, eta hurrengo bi egunetan nazioen artekoa.
Edukierari dagokionez, egungo murrizketak direla eta, kiroldegian 500 lagunentzako tokia egongo da. Sarrerak goizeko eta arratsaldeko saioetarako jarriko dituzte salgai; hala, guztiek ikusteko aukera izan dezaten. Sarrerak sokatiramundiala.com webgunean daude eskuragarri; bertan erreserba egin, eta leihatilan jaso beharko dira probaren egunean bertan, bost euro ordainduz.
Mundu mailako proba honen aurkezpena ostegun honetan egin dute, Fadurako Goi Errendimenduko zentroan. Ekitaldian parte hartu dutenak izan dira Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua; Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol diputatua; Amaia Agirre Getxoko alkatea; Igor Duñabetia Euskadiko Herri Kirol Federazioko presidentea; eta Maaike Hornsta TWIFeko idazkari nagusia.
Zupiriak nabarmendu du «erronka bat» dela mundu mailako txapelketa bat Euskal Herrian ospatzea, eta are gehiago «bizi dugun osasun egoeraren erdian» bada. Horregatik, «gai izan garela eta garela erakutsi diogu munduari» datozen egunetan. Duñabeitiari, aldiz, gustatuko litzaioke «txapelen bat etxean gelditzea». Azpimarratu du euskal kirolariak «ondo entrenatuta eta ilusio handiarekin» helduko direla mundialera, eta «ez die erraz jarriko» gainerako lehiakideei. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202950/eaeko-industria-ekoizpena-motelago-hazi-da-uztailean.htm | Ekonomia | EAEko industria ekoizpena motelago hazi da uztailean | Eustaten arabera, iazko uztailean baino %7,5 gehiago ekoitzi da aurten. Ekainetik uztailera, ordea, %0,1 soilik egin du gora. | EAEko industria ekoizpena motelago hazi da uztailean. Eustaten arabera, iazko uztailean baino %7,5 gehiago ekoitzi da aurten. Ekainetik uztailera, ordea, %0,1 soilik egin du gora. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria jarduera hazten ari da oraindik, eta krisi aurreko kopuruetan dago jada: uztailean %7,5 egin du gora, iazko uztailarekin alderatuta. Eta urtea hasi zenetik %12,9 gehiago ekoitzi dute hiru lurraldeetako industriek, Eustat Euskal Estatistika Erakundearen arabera.
Hilabete arteko aldakuntza ere positiboa da oraindik (%0,1 handitu da ekainetik uztailera), baina agerikoa da moteltze bat hazkunde horretan, azken hiru hilabeteetan beheranzko joera izan baitu. Ikusteko dago zer eragin duen horretan argindarraren prezioak edota zenbait sektoretan pairatzen ari diren hornidura arazoak –autogintzako mikrotxipena edo erdieroaleena, adibidez–.
Sektore bakar batek izan du urte arteko tasa negatiboa, hain zuzen ere: energiarenak (-%2,3). Kontsumo ondasunen produkzioa, ostera, %11,7 handitu da. Metalgintzan eta plastikoetan %8,9 izan da hazkundea, eta ekipamendu ondasunetan %7,2. Azken multzo horretan sartuko lirateke autogintza, trenen fabrikazioa, aeronautika eta ontzigintza.
Aldea dago lurralde batetik bestera ere: aurreneko zazpi hilabeteetan %15,7 handitu da jarduera Gipuzkoan, %12 Araban eta %10,6 Bizkaian. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202951/sopela-eta-new-york-lotuko-dituen-ur-azpiko-kable-bat-hasi-da-jartzen-google.htm | Gizartea | Sopela eta New York lotuko dituen ur azpiko kable bat hasi da jartzen Google | Googlen erabilera esklusiborako izango da, eta segundoko 340 TB datu garraiatuko ditu zuntz optikoaren azpiegiturak. | Sopela eta New York lotuko dituen ur azpiko kable bat hasi da jartzen Google. Googlen erabilera esklusiborako izango da, eta segundoko 340 TB datu garraiatuko ditu zuntz optikoaren azpiegiturak. | Sopela (Bizkaia), New York (AEB) eta Cornwall (Ingalaterra) lotuko dituen zuntz optikozko kablea lurperatzen hasi da Google. Ozeano Atlantikoa gurutzatzen duten tankera horretako kableen artean, datuak garraiatzeko gaitasunik handiena dutenetako bigarrena izango da. Euskal Herrian hasi dituzte lanak, eta bi hilabete inguru beharko dituzte New Yorkerainoko bidea egiteko.
AEBetako teknologia multinazionalak Sopelan bertan eman du egitasmoaren xehetasunen berri. Han izan dira Jaurlaritzako eta Bizkaiko Aldundiko ordezkariak. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak adierazi du Bizkaiko zerga sistema izan dela azpiegitura erakartzeko gakoetako bat: «Beharrezkoak diren laguntzak, fiskalitate ikuspegitik, ez daude beste lekuetan». BERRIAK Googleri galdetu dio zenbateko kostua izango duen proiektuak, baina enpresak erantzun du ezin duela argitu.
Tapiak azpiegitura berriaren garrantzia goratu du: «Euskadik bere etorkizuna eta industria bermatzeko beharrezkoak ditu horrelako azpiegiturak». Bertoko enpresei kanpoan dauzkaten lantegiekin eta enpresekin konektatzeko balioko diela azaldu du, eta aurreratu du gehiago etorriko direla: «Gure herriari etorkizuna emateko ezinbesteko azpiegiturak dira».
Miguel Escassi Google Espainiako harreman instituzionalen zuzendariak azaldu duenez, kableak Google Maps eta Googleren bideokonferentzia zerbitzuak hobetzen lagunduko du. Gaineratu du enpresei Internet konexiorako abiadura handiagoa emango diela ezinbestekoak dituzten konputazioak egiteko. Hurbilagoko onurak azaltzean, nabarmendu du kablea Sopelara heltzeak abantailak dakarzkiola herriari, eta etorkizunean beste kable batzuk jartzeko aukera handiagoa izango duelako, eta eragin handia izan dezakeelako herriko ekonomian.
Googleren erabilera propiorako azpiegitura bat izango da. Hala zehaztu du Arturo Azkorra Espainiako Gobernuko telekomunikazio eta ikus-entzunezko zerbitzuen antolaketa zuzendariak. Enpresak inbertsio ekonomiko garrantzitsua egin duela nabarmendu du. Ur azpitik doazen zuntz optikozko kable gehienak azpikontratatu egiten dira, eta jabe bat baino gehiago dute. Azkorrak adierazi du itsasontziak bi hilabete inguru beharko dituela kablea New Yorkeraino jartzeko. Itsasontziak abiadura jakin bat behar du uretan aurrera egiten duen bitartean kablea jartzeko kablea.
Ikusi gehiago: Joseba Zubia EHUko katedraduna: «Abantaila izugarria izango da etxekoentzat eta enpresa handientzat». |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202952/lursailaren-salmenta-oztopatzea-lortu-dute-arbonako-laborariek.htm | Gizartea | Lursailaren salmenta oztopatzea lortu dute Arbonako laborariek | 79 eguneko okupazioaren ondoren, lursailaren jabeak ez du onartu lurrak Safer egiturari saltzea, eta bertan behera geratu da salmenta. | Lursailaren salmenta oztopatzea lortu dute Arbonako laborariek. 79 eguneko okupazioaren ondoren, lursailaren jabeak ez du onartu lurrak Safer egiturari saltzea, eta bertan behera geratu da salmenta. | 79 eguneko okupazioaren ondotik, erantzuna eman dio Arbonako lurren jabeak Safer laborantza lurrak kudeatzen dituen egiturari. ELB laborarien sindikatuak eta Lurzaindia elkarteak gaur arratsean eman dute jakitera. Salmenta geldiaraztea lortu dute: erosle gaia erretiratu egin da prozesutik. Hala eta guztiz ere, jabeak ez du onartu Safer egituraren lehentasunez erosteko galdea. Oraingoz, beraz, Lurzaindiak eta ELBk Saferrekin eta jabearekin negoziatzen segituko dute. Izan ere, jabeak proposatu dio Safer egiturari ondasun guziak hark ezarritako prezioan erosteko. Negoziazioak iraunen duen bitartean, okupazioarekin segituko dute, «indar harremanarekin segitzeko».
Berria pozez hartu dute arratsean bertaratu diren ehunka lagunek. Dominique Ameztoi ELBko kideak nabarmendu du «herri proiektua» dela Arbonakoa. Hala, herritarrei dei egin die segidari buruzko proposamenak egiteko.
Gainera, Euskal Hirigune Elkargoa negoziazio prozesura batzea «lorpentzat» jo dute ELBk eta Lurzaindiak, eta hautetsiekin batera lurraren kudeaketari buruzko hausnarketak eginen dituztela erran dute.
Duela zenbait hilabete, Lurzaindia elkarteak jakin zuen Arbonako (Lapurdi) laborantza lur batzuk salmentan ezarri zituela jabeak; hamabost bat hektarea lur eta hiru etxebizitza: nagusi bat eta ondoko bi bazter bastiza. Ondasuna hiru milioi eurotan erostekotan zen andre bat, eta, hain zuzen, «prezio espekulatiboa» salatzeko hasi zuten okupazioa ELBk eta Lurzaindiak. Laborantza lurrak okupatu zituzten duela 79 egun. Uztailaren 15etik goiti, etxe nagusian sartzea deliberatu zuten, eta bertan segitu dute orain arte. Anartean, Safer laborantza lurrak kudeatzen dituen egiturak lurrok erosteko lehentasunezko galdea egina zuen, 100.000 eurotan. Negoziazio luze eta katramilatsu baten ondotik, erantzuna jaso zuen, beraz, Safer egiturak, jabeak irailaren 16a zuelarik erantzuteko azken epea.
Abuztu bukaeran, gainera, BOST Berroetako Okupazioko Sostengu Taldea sortu zuen herritar talde batek okupazioa biziarazteko helburuarekin. Erantzuna ukan berritan, deliberatu dute aitzina segitzea. |
2021-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/202953/gasteizko-merkataritza-gune-bat-hustu-dute-motxila-susmagarri-bat-dela-eta.htm | Gizartea | Gasteizko merkataritza gune bat hustu dute, motxila susmagarri bat dela eta | Ertzaintzak bizkarzorroa aztertu du, eta azkenean alarma faltsu bat izan dela jakinarazi dute. | Gasteizko merkataritza gune bat hustu dute, motxila susmagarri bat dela eta. Ertzaintzak bizkarzorroa aztertu du, eta azkenean alarma faltsu bat izan dela jakinarazi dute. | 19:30ak inguruan, Gasteizko Boulevard zentro komertzialeko segurtasun langileek abisua eman diote Ertzaintzari: motxila susmagarri bat aurkitu dute. Horren ondoren, Ertzaintzak eraikinaren zati bat hustu du, eta gune horretarako sarrera debekatu die herritarrei. Bizkarzorroa aztertu ondoren, ordea, jakinarazi dute alarma faltsua izan dela, eta motxila arropaz beteta zegoela. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202980/urkulluk-irailaren-17rako-deitu-du-labi-batzordera.htm | Gizartea | Urkulluk irailaren 17rako deitu du Labi batzordera | Gaur zortzi zehaztuko dute izurriaren kontrako neurrietan arintzerik ezarriko ote den Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Urkulluk irailaren 17rako deitu du Labi batzordera. Gaur zortzi zehaztuko dute izurriaren kontrako neurrietan arintzerik ezarriko ote den Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan pandemia kontrolatze aldera neurri murriztaileak ezartzen dituen Labi batzordea hemendik astebetera bilduko da egoera aztertu eta indarrean izanen diren arauak zehazteko. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, irailaren 17an bilduko da batzordea, 09:00 aldera, eta prentsaurrekoa eginen dute haren ondotik.
Aldaketarik izan ezean, litekeena da gaur egun ezarriak diren mugak leuntzea. Izan ere, azken egunotan baikortasunez mintzatu dira Jaurlaritzako zenbait ahots. Adibidez, izurritearen joerak hobera egin duela azpimarratu zuen atzo Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak. Aurreikuspenak ere egin zituen, nolabait: «Bizimodua irekiagoa izan daiteke bi edo hiru aste barru». |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202981/xabier-castillo-xeberri-abeslari-eta-bikoizle-durangarra.htm | Kultura | Xabier Castillo 'Xeberri', abeslari eta bikoizle durangarra | 73 urterekin hil da. Gontzal Mendibilekin batera kantuan aritu zen 1970eko hamarkadan, eta gero bikoizketa lan ugari egin zituen. Ezagunena, agian, 'Dragoi Bola'-ko Yamtxa pertsonaiarena. | Xabier Castillo 'Xeberri', abeslari eta bikoizle durangarra. 73 urterekin hil da. Gontzal Mendibilekin batera kantuan aritu zen 1970eko hamarkadan, eta gero bikoizketa lan ugari egin zituen. Ezagunena, agian, 'Dragoi Bola'-ko Yamtxa pertsonaiarena. | Xabier Castillo Xeberri abeslari eta bikoizle durangarra (Bizkaia) 73 urte zituela hil da. Abeslari gisa egin zen ezagun: 1973. urtean bakarkako disko bat kaleratu zuen, eta Iparragirreren hitzekin egindako lehen lana izan zen. Ondoren, Gontzal Mendibilekin batera aritu zen harat eta honat, eta 1976. urtean Zaurietatik dario lana grabatu eta plazaratu zuten. Lan horren parte da Kapitalismoak pieza:
IZ diskoetxeak kaleratu zuen lan hura, eta Castillorekin eta Mendibilekin batera, Carlos Montero, Asier Loroño, Jose Oliver eta E. Duarte musikariak ere parte hartu zuten diskoan. Behin lana plazaratuta, urte eta erdiz plazaz plaza aritu ziren biak ala biak, eta guztira 200 kontzertutik gora eman zituzten, besteak beste. Gero, banandu egin ziren haien bideak, eta biek beren proiektu pertsonalekin jarraitu zuten.
Castillo bikoizketaren munduan murgildu zen, eta aurpegi ezagun askoren ahots eta emozio iturri izan zen urte luzez. Ezagunenetako bat, agian, Dragoi Bola marrazkietako Yamtxa pertsonaia da: haren ahotsa bikoiztu zuen, eta hasierako Goazen lagunok! aurkezpen kantu ezaguna ere hark abesten zuen. Horrez gain, beste hainbat pertsonaiaren ahotsa ere izan zen; izan ere, lanbide horretan aritu zen 30 urte inguru.
Jende askoren samina eragin du albisteak, eta sareetan ere mezu ugari jarri dituzte haren oroimenez eta omenez. Unai Iturriaga bertsolari, idazle eta marrazkilariak, adibidez, ondorengo testu honekin agurtu du Xeberri: «Gure belaunalditik aurrerako askorentzat Dragoi Bolako eta beste hamaika lanetako bikoiztailearen ahotsa hil da». |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202982/osakidetzak-hilaren-30ean-itxiko-ditu-txertaketa-gune-handiak.htm | Gizartea | Osakidetzak hilaren 30ean itxiko ditu txertaketa gune handiak | Urritik aurrera, txertoa hartzeko ordua duten herritarrak osasun zentroetan edo ospitaleetan artatuko dituzte. | Osakidetzak hilaren 30ean itxiko ditu txertaketa gune handiak. Urritik aurrera, txertoa hartzeko ordua duten herritarrak osasun zentroetan edo ospitaleetan artatuko dituzte. | Hilaren 30ean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako txertaketa azpiegitura handiak itxiko ditu Osakidetzak, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur goizean jakitera eman duenez. Hori hala, urritik aurrera txertoa jartzeko ordua duten guztiei osasun zentroetan edo inguruko ospitaleetan emango zaie txertatzeko ordua –dela lehenengo dosia jartzeko, dela bigarrena–; dagokien osasun antolamenduaren arabera, betiere. Osakidetzatik zehaztu dutenez, ordua hartzeko unean kokapen berria jakinaraziko da. Gainera, lehen dosirako ordua irailaren 30a baino lehen hartzen dutenen kasuetan, kokapen aldaketak soilik bigarren dosian izango du eragina. Txertaketaren erritmo onari esker erabaki dute txertaketa azpiegitura handiak ixtea. Txertatzeke dauden herritarren kopurua nabarmen jaitsi denez, Osakidetzak uste du ez dela beharrezkoa txertaketa gune handiak zabalik izatea. Zehazki, Sagarduik azpimarratu du txertaketa kanpaina «arrakastatsua» dela: esan du 12 urtetik gorako euskal herritarren %84k pauta osoa jarria duela, «Espainiako batezbestekoa baino hamar puntu handiagoa». Halaber, aurreratu du txertaketa erritmoari eutsiz gero hiru aste barru Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12 urtetik gorako biztanleen %90ek txertoaren jarraibide osoa izango dutela.
Txertaketa gune handiak itxita, irailaren 30etik aurrera COVID-19aren aurkako txertoa non jarriko den zehaztu du Osakidetzak. Osasun antolamenduaren arabera banatu ditu txertaketa gune berriak: Arabako ESI erakunde sanitario integratua: Gasteizko San Martin osasun zentroa. Arabako Errioxako ESI: Lezako ospitalea eta Oiongo osasun zentroa. Barakaldo-Sestaoko ESI: Sestaoko EAGa eta Zaballako osasun zentroa Barakaldon. Barrualde-Galdakaoko ESI: Galdakao-Usansoloko ospitalea eta Gernika-Lumoko ospitalea. Bidasoako ESI: Artaleku kiroldegia Irunen (kokapen bera). Bilbo-Basurtuko ESI: Basurtuko ospitalea (Areiltza pabiloia) eta Indautxuko osasun zentroa Bilbon. Debabarreneko ESI: Eibarko ospitalea. Debagoieneko ESI: Debagoieneko ospitalea. Donostialdeko ESI: Atano III.a pilotalekua (Donostia). Ezkerraldea-Enkarterri-Gurutzetako ESI: Gurutzetako ospitalea eta Buenavista osasun zentroa Portugaleten. Goierri-Urola Garaiko ESI: Zumarragako ospitalea eta Azpeitiko osasun zentroa. Tolosaldeko ESI: Tolosako Ferial udal zentroa, Villabonako Gurea zinema eta Andoaingo Arrate pilotalekua. Uribeko ESI: Urdulizko Alfredo Espinosa ospitalea. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/202983/borrokaldia.htm | Kultura | Borrokaldia | Sean O Muireagain Belfastekoa da (Ipar Irlanda. Poeta, kantaria, idazlea. Aktibista izan zen eta da bere herrian. Maite du musika tradizionala, eta dio gau atsegin gehiegi pasatu dituela kantari eta bizitzaz gozatzen Donegalen, bundún dearg na hoíche arte (goizaldeko talo gorria agertu arte). | Borrokaldia. Sean O Muireagain Belfastekoa da (Ipar Irlanda. Poeta, kantaria, idazlea. Aktibista izan zen eta da bere herrian. Maite du musika tradizionala, eta dio gau atsegin gehiegi pasatu dituela kantari eta bizitzaz gozatzen Donegalen, bundún dearg na hoíche arte (goizaldeko talo gorria agertu arte). | Horra nire ama, Rosita, sofan etzanda. Garai batean, ile adats beltzarana izaten zuen. Gaur egun, ile urdin labur batzuk gelditzen zaizkio. Eta bi botila huts aldamenean. Ni Katalina naiz. Haren alaba. Etzanda begira natzaiola, ez zait axola esatea nire begiak malkoz beteak daudela. Ez penaz, ez tristuraz baina min apur batez. Ikusiko banindu hola begira, errieta eginen ninduen: ez ezazula istoriorik eraiki zure iritzitik. Baina ez da iritzia. Aspalditik ez da hala. Batzuetan eguna ondo doakio. Nolanahi den, beti ez da hala izan. Ez zenuke sinetsiko nolako emakumea izan den ama gaztea nintzenean. Baina bizia gogorra da. Nire aita hiriko beste alderdi batetik etorri zen. Bizi osoan gogor saiatu zen nola lana hala familiako ardurak saihesten. Bueno, egia esan, Belfasten ez zen lan handirik garai hartan, eta aitak lan gutxi horretatik ihes egitea lortu zuen. Gaur egun, guregandik bakarrik egiten du ihes. Urte batzuk badira ikusi ez dudala. Hobe horrela, nik uste. Horrela ez dit bizia korapilatuko. Gaurko eguna zertxobait berezia da. Gaur nire amari gertatzen zaiona ez da egunero gertatzen. Batzuetan zoragarria da. Egun horietan nire zutabe izaten da; hats-emaile boxeo ringean. Bai, jaun-andreok, aldi batean boxealari izan nintzen. Hark murgildu ninduen kirol horretan. Inoiz ez dio utzi nigan sinesteari, inoiz ere ez, ezta aitak sorrarazitako angustiari aurre egin behar izan zionean ere. Ez zaio asko kosta ni haztea Belfasten, gerran zegoen hiri batean. Hori hala da. Baina ez zuen inor izan laguntzeko. Bakarrik gelditu zen haur txiki batekin. Haren amak berak ere ez zuen erruki handirik erakutsi. Besteek ere, batez ere erlijiokideek, baztertu egin zuten, alfer batekin ezkondu eta ihes egiten uzteagatik. Inork ez du jakinen nolakoak ikusi zituen urte haietan. Bere herrikideek berek erreka joarazi zuten ia. Jaio zen barrutia utzi, eta bizi berria hasi zuen. Dena ongi joan zen, edanak gaina hartu zion arte. Kontsolamendua aurkitu zuen alkoholetan. Hala dio berak. Baina nago bakardadetik eskapatzeko modu bat zela harentzat. Ez zegoen edaririk probatzen ez zuenik. Batzuetan lortzen zuen suspertzea. Baina beti erortzen zen berriz. Alde horretatik, berdinak gara. Zenbait alditan bide onetik atera naiz gaztetan. Eta berak atera izan nau. Lehenengo aldian, arpa jotzen ikasten jarri ninduen, beste aldi batean dantza ikasten. Eskolako beste neska batzuekin joka hasi nintzenean, boxeo eskolak hartzera bidali ninduen. Zaila izan nintzen nerabetan, jakina. Baina berak nire etorkizuna zuen burutan. Ama zen azken batean. Uste dut berak ere nabari zuela gain behera zetorrela, eta saiatu zen erakusten bizitzari aurre egin niezaiokeela. -Ez gara inor motiborik gabe. Hori ere esan ohi zuen. Ni haziz bezala, beheraka etorri zen hura. Nire bizitzako euskarria begien aurrean desagertzen ikusten nuen, eta ni, berriz, handitzen nindoan egunez egun. Geldiaraztea nahi ez zuen ulermen eta indar trukatze bat balitz bezala. Bortitza izan zen nire lehen borrokaldia ikustera etorri zenean. Nago nik neuk baino gehiago beldurtu zuela berak ringeko aurkaria. Ondoko urteetan borrokaldi guzietara agertu zen. Baina dagoeneko ez du indarrik aretoetara agertzeko. Aspaldi da joaten ez dela, eta nik ere utzi nion borrokatzeari. Borrokaldi batera agertu ez zen aurreneko aldian, bihotza uzkurtu zitzaidan. Uste nuen borroka galdu behar nuela, baina ez zen hala gertatu. Haren garrasiekin eta animoekin oroitu nintzen ringeko txokoan. Nahikoa izan zen hura nik irabazteko. Haren ahotsaren oihartzuna bakarrik falta nuen, edo haren izpiritua nire baitan, ni animatzen. Hori eman zidan berak. Hori eraman nuen neurekin borrokaldi oro. Oihartzun hura eraman nuen neure baitan borrokaldi guzietara, bai ring barnekoetara eta bai hortik kanpokoetara. Arpa jotzen dut egunero harentzat. Ikusiko bazenute haren aurpegia, eguzki izpi bat bezain barea. Begira orain, zein errenditua dagoen. Orain zorrak ordaindu beharra dago. Ni naiz orain heldua, eta niri tokatzen zait eginahalak eta bi egitea harengatik. Orain nik eramaten dut bera, hark ni eramaten ninduenean bezala. Ez dut hutsik eginen zeregin horretan. Alderantziz, gogo guziarekin eginen dut. Itzultzailea: Markel Lizasoain |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202986/nord-stream-2-gas-hodia-bukatutzat-jo-du-gazpromek.htm | Ekonomia | Nord Stream 2 gas hodia bukatutzat jo du Gazpromek | Errusiako gasa eramango du Alemaniara Itsaso Baltikoaren azpitik, eta negurako has daiteke hornidura, Gazpromen arabera | Nord Stream 2 gas hodia bukatutzat jo du Gazpromek. Errusiako gasa eramango du Alemaniara Itsaso Baltikoaren azpitik, eta negurako has daiteke hornidura, Gazpromen arabera | Errusiako erraldoi Gazpromeko kontseilari ordezkari Alexei Millerrek eman du albistea gaur: Nord Stream 2 bukatu egin dute, eta luze gabe Errusiatik Alemaniara gasa eramaten hasiko da, itsas baltikoaren azpitik. Europako zenbait herrialdetan kezka geopolitiko handiak eragin dituen proiektua da Nord Stream 2, eta Gazpromek zuzendu du, nahiz eta nazioarteko beste hainbat konpaniak ere parte hartu duten lanetan: Frantziako Engie, Alemaniako Unuper eta Wintershalll, Austriako OMV eta Erresuma Batuko Shell. Gas hodia urtea amaitu aurretik martxan egotea espero dute.
2021. urterako jadanik, 5.600 milioi metro kubiko gas eraman dezake hodiak, Gazpromenen aurreikuspenaren arabera, eta urtero, Europa osora 55.000 milioi metro kubiko gas garraiatu ahal izango du Errusiatik. Europako Batasuneko ekialdean kezka handia eragin du proiektu horrek, Errusiarekiko mendekotasun energetikoa handituko duelako. Vladimir Putinek burdinezko eskuarekin zuzentzen duen potentziak, halaber, Ukrainako gas hodiaren mendekotasuna atzean utziko du gasa Europara eramateko helburuan.
AEBak proiektua geratzen saiatu dira, isunen bidez batik bat, Nord Stream 2 gas hodiak Errusia indartzen duela uste duelako, eta Ukrainaren segurtasun enegetikoarentzat arrisku handia delako. Era berean, Washingtonek sarritan azpimarratu du Europa Errusiaren mendeko handiagoa bihurtuko duela gas hodi berriak. Dena den, Joe Bidenen administrazio berriak aitortu zuen, uztailean, dagoeneko ezin zela gerarazi proiektua, eta bidea zabalik utzi zuen.
2019ko krisia
2019ko abenduan, ordea, gas hodiaren lanak geratzea lortu zuten AEBeek, isun ekonomikoak tarteko. Suitzako Allseas konpaniak uko egin zion proiektuan jarraitzeari, eta hura zen itsas azpiko tartea eraikitzearen arduraduna. Orduan, Putinek aurrerapauso bat eman zuen, eta proiektuaren ardura osoa Gazpronek eta Errusiak hartuko zutela iragarri zuen, baldin eta beste enpresen ukoak iristen baziren. Urtebete egon zen Nord Stream 2 geldirik, haren alternatibak aztertzen ziren bitartean, baina Moskuk hartu zuen bere gain eraikuntzaren azken fasea, eta Nord Stream 2 bukatutzat jo dute gaur.
Gas hodiak bost herrialderen lurrak edota urak zeharkatzen ditu: Errusia, Finlandia, Suedia, Danimarka eta Alemaniarenak. Gazpromeko kontseilari ordezkari Alexei Millerrek esan du gasa merkatu egingo duela Europako erabiltzaileentzat, gas hodiaren ibilbidea laburragoa delako Ukraina zeharkatzen duenaren aldean. Izan ere, 2.000 kilometro gutxiago egin beharko ditu gasak Alemaniara iristeko, Nord Stream 2 hodiaren bidez.
Berlin da, Moskurekin batera, gas hodi berria egitearen defendatzailerik handiena. Angela Merkelek ozen babestu du Nord Stream 2. Hura martxan jartzen denean Ukrainako gas hodiak zer-nolako jarduera izango duen da zalantza nagusia orain, eta horrek nola eragingo dion Errusiaren aurrean mendebaldeko aliatuaren rola jokatzen duen herrialde bati: Ukrainari. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202987/biontechek-txerto-bat-garatu-du-5-eta-11-urte-arteko-haurrentzat.htm | Gizartea | BioNTechek txerto bat garatu du 5 eta 11 urte arteko haurrentzat | Ikerketaren emaitzak datozen asteetan aurkeztuko ditu Alemaniako botika etxeak, eta baimena eskatuko du merkaturatzeko. Beste txerto bat prestatzen ari da sei hilabete eta bost urte arteko umeentzat. | BioNTechek txerto bat garatu du 5 eta 11 urte arteko haurrentzat. Ikerketaren emaitzak datozen asteetan aurkeztuko ditu Alemaniako botika etxeak, eta baimena eskatuko du merkaturatzeko. Beste txerto bat prestatzen ari da sei hilabete eta bost urte arteko umeentzat. | Özlem Türeci BioNtechen sortzaileetako batek egin du iragarpena, Der Spiegel Alemaniako aldizkarian: 5 eta 11 urte bitarteko umeentzat COVID-19aren aurkako txerto bat garatu dute. «Ekoizpena prestatzen ari gara. Datozen asteetan aurkeztuko dizkiegu agintariei 5 eta 11 urte bitarteko umeei buruzko gure ikerketaren emaitzak, eta adin talde horretarako txertoa onartzea eskatuko diogu Europari», adierazi du. Txertoaren ezaugarriei dagokienez, BioNTecheko sortzaileak jakinarazi du egun 12 urtetik gorakoei jartzen zaien txertoa bezalakoa dela, baina «ez hain dosifikatua» eta eman beharreko kantitatea ere txikiagoa dela. Ikerketaren emaitzak prest ditu botika etxeak, eta horiek aurkeztea baino ez du falta. Txerto horrez gain, urte amaierarako 6 hilabetetik bost urte arteko umeentzako txertoari buruzko azterketen emaitzak prest izatea espero du BioNTechek. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202988/jaurlaritzak-autogobernuaren-laquohigaduraraquo-bildu-du-liburu-batean.htm | Politika | Jaurlaritzak autogobernuaren «higadura» bildu du liburu batean | Txosten juridikoen bidez aztertu dute Espainiako Gobernuak «Euskal Autonomia Erkidegoaren ahalmen esklusiboak ingeniaritza juridikoko bide desberdinen bidez» nola «hustu» dituen. «Aldebiko» harremanen bidez Gernikako Estatutua betetzearen alde egin du Garamendik. | Jaurlaritzak autogobernuaren «higadura» bildu du liburu batean. Txosten juridikoen bidez aztertu dute Espainiako Gobernuak «Euskal Autonomia Erkidegoaren ahalmen esklusiboak ingeniaritza juridikoko bide desberdinen bidez» nola «hustu» dituen. «Aldebiko» harremanen bidez Gernikako Estatutua betetzearen alde egin du Garamendik. | Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoaren autogobernua nola «higatu» duen bildu du Eusko Jaurlaritzak gaur aurkeztu duen 700 orritik gorako liburu juridiko batean. Higadura isila jarri diote izena, eta, hain justu, Olatz Garamendi Eusko Jaurlaritzako Gobernantza eta Autogobernu sailburuak azaldu du halakoa izan dela azken urteotan autogobernuaren hondatzea: «Isila, etengabea, eta, batez ere, oso kaltegarria erakundeen eta euskal gizarte osoaren interesentzat». Nabarmendu duenez, izan ere, autogobernua da «ongizatearen alde» egiteko «tresnarik eraginkorrena» eta «hurbiltasunaren bermea».
Liburuan txosten juridikoen bidez aztertu dute «higadura» hori nola gertatu den, eta zehaztu dute hiru bidetatik ekin diola Espainiako Gobernuak EAEko autogobernua kaltetzeari, «teknika juridiko eta politikoen» bidez: «Horietako bat da estatuaren zeharkako eskumen tituluak eskatzea eta aplikatzea, autonomia erkidegoen eskumen esklusiboko gaiei buruzko legeak egiteko. Beste bide bat da salbuespenezko arrazoietara jotzea konstituzioak estatuari gordetzen ez dizkion funtzio betearazleak esleitzeko». Hirugarren bidea, azaldu duenez, «estatuaren gastu boterea eskumen autonomikoko politika publikoetan eragiteko» erabiltzea izan da: «Praktikan, finantza injekzio horiek baliatzen ditu bere eskumen eremutik kanpo dauden sektoreen jarduera zuzentzeko».
Bide horiek guztiek Espainiako Estatuaren «zentralizazio bultzada» erakusten dute, eta liburuan adibide zehatz eta praktikoen bidez eman nahi izan dute ezagutzera. Kasu horietako bat da desgaitasuna duten pertsonentzako aparkatzeko txartelaren erregulazioarena: «Eusko Jaurlaritzak horiei buruzko dekretu bat onartu zuen, gizarte laguntzaren arloan duen eskumen esklusiboarekin bat etorriz. Horren ondoren, estatuak errege dekretu bat eman zuen gai horri buruz. Eusko Jaurlaritzak euskal eskumen esklusiboen defentsan erantzun zuen, baina Auzitegi Gorenak 2017an ebatzi zuen auzia, estatuko araudia ondo babestuta zegoela eta horrek aparkaleku txartel horiei buruzko euskal dekretuaren erregulazioaren zati handi bat lekuz aldatzea zekarrela onartuta».
Garamendik nabarmendu duenez, autogobernuak jasandako esku hartze horiek ikusita defentsa judizialera jo izan du Jaurlaritzak, baita estatuko administrazioarekin adostasuna bilatzera ere. «Higadura» salatu arren, hain zuzen, negoziazioaren bide horren alde egin du sailburuak agerraldian: «Tradizioa daukagu paktuan, akordioetan, eta horretarako aldebikotasuna sustatu behar da». Gernikako Estatutua betetzea jarri du lehentasun.
Transferentziak, mantso
Eskualdatu gabeko transferentziez galdetu diote agerraldian Garamendiri, eta adierazi du urrirako aurreikusia zutela berez Espainiako Estatuarekin hurrengo bilera egitea. Ordea, oraindik ez dute hitzordu horren berririk: «Guretzat lehentasun bat da eskumenen eskualdatzea, eta espero dugu eta exijitzen dugu estatuko administrazioarentzat ere lehentasun izatea. Espero dugu laster egitea bilera bat». |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202989/baieztatu-dute-donostiako-hondartzetan-bainatutakoen-aznahiak-alga-toxikoek-eraginak-direla.htm | Gizartea | Baieztatu dute Donostiako hondartzetan bainatutakoen aznahiak alga toxikoek eraginak direla | Ura aztertuta egindako analisiek segurtatu dutenez, ostreopsis algak dira. Zurriolan atzeman dute alga toxiko gehien, baina argitu dute kopurua «ez dela esajeratua». | Baieztatu dute Donostiako hondartzetan bainatutakoen aznahiak alga toxikoek eraginak direla. Ura aztertuta egindako analisiek segurtatu dutenez, ostreopsis algak dira. Zurriolan atzeman dute alga toxiko gehien, baina argitu dute kopurua «ez dela esajeratua». | Joan diren asteartean eta asteazkenean, Donostiako hondartzetako uretan bainu hartutako zenbait herritarrek jakinarazi zuten azalean aznahia sentitu zutela uretatik ateratakoan. Horiek horrela, Donostiako Udalaren enkarguz, ikerketa bat jarri zuten abian. Gaur eman dute ateratako ondorioen berri, eta baieztatu egin dira orain arteko susmoak. Alga toxikoak dira aznahia eragin dutenak, ostreopsis algak, zehazki.
Donostiako Udaleko Ingurumen zinegotzi Marisol Garmendiak azaldu duenez, Zurriola hondartzan detektatu dute tankera horretako alga gehien. «Logikoa da, han erregistratu baikenituen aznahia sentitu edo ziztadak zituzten bainulari gehien», adierazi du. Dena dela, ohartarazpen bat egin du: «Kopuruak ez dira esajeratuak».
Asteon, Donostiako Udalak bainurik ez hartzeko gomendioa egin zuen zenbait egunez. Ordea, aholkua atzo indargabetu zen, aparteko arriskurik ez dela argitu eta gero. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202990/iraileko-azken-asteburuan-egingo-dute-literaturia-zarautzen.htm | Kultura | Iraileko azken asteburuan egingo dute Literaturia Zarautzen | Iaz bezala, aurten ere udazkenera pasatu dute jaialdia, eta 'Itzala, hitzaren ahala’ izango du leloa. Babesle izango da BERRIA | Iraileko azken asteburuan egingo dute Literaturia Zarautzen. Iaz bezala, aurten ere udazkenera pasatu dute jaialdia, eta 'Itzala, hitzaren ahala’ izango du leloa. Babesle izango da BERRIA | Erortzeko zorian izan zen Literaturia jaialdia iaz, baina, azkenerako, asmatu zuten gorantz erortzen. Koronabirusaren ondorioz, salbuespena egin, eta udazkenera pasatu zuten berez udaberrian egiteko prestatu zuten programa osoa, eta osasun neurri estuak betez egin behar izan zituzten ekitaldi guztiak ere. Zailtasun horiekin guztiekin ere, eta, «pandemiak pandemia», jaialdia «arrakasta hutsa» izan zen, antolatzaileen iritziz, eta, horregatik, aurten «indarberrituta» aritu direla azaldu dute. Irailaren 24tik 26ra «euskal letren plaza» bihurtu nahi dute herria, eta errezital, solasaldi eta aurkezpenez betetako programa prestatu dute horretarako. Itzala, hitzaren ahala izango du leloa, eta ideia horri tiraka sortu du Hiru Damatxo kolektiboak jaialdiaren berri zabaltzeko spota ere.
Manifestu batekin hasi izan dute jaialdia azken urteetan, eta aurten ere Lutxo Egiak jaialdirako espresuki prestatutako testuak emango dio hasiera programari. Irailaren 24an irakurriko du egileak testua. Modelo aretoan, eta Asisko Urmeneta marrazkilariaren Sugarren mende komikian oinarritutako antzezlana estreinatuko dute ondoren. Sorgin ehizaren aitzakian inkisizioak Euskal Herrian egindako sarraskiak eta haien testuinguru historikoa kontatzen ditu liburuak, eta, beren-beregi, Literaturiarako prestatu dute haren eszenarako moldaketa. Zazpi euro balioko ditu ikuskizunetarako sarrerak, eta, harekin batera, liburuak erosteko bi euroko bonua jasoko du ikusleak.
Izango da beste erabateko estreinaldi bat ere. Gotzon Barandiaran idazleak eta Joseba Tapia musikariak ere propio Literaturiarako prestatu dute Apoaren itzala izeneko saioa. Musika eta solasa izango ditu oinarri emanaldiak, eta larunbatean estreinatuko dute, 22:00etan, Modelo aretoan. Zazpi euroren truke hau ere, eta liburutarako bi euroko bonuarekin.
Komikia bertsotan
Komikia eta bertsolaritza uztartuko ditu Dom Campistron komikigileak Bekatarosak liburua aurkezteko. Aldudeko eta Nafarroa Behereko beste zenbait herrixketako lesbiana, queer eta gayen zazpi testigantzatan oinarritu du lana egileak, eta hura oinarri hartuko duen ikuskizuna eskainiko dute Zarautzen, Maindi Murua Berra eta Andoni Egaña bertsolarien laguntzarekin arituko baita Campinstron taula gainean. Larunbatean izango da hori ere, 19:00etan. Eta, azkenik, igandean, 17:00etan itxiko dute programa Iñigo Astiz idazleak eta Jon Basaguren musikariak, elkarrekin sortutako Oraindik, orain eta oraingoz emanaldiarekin.
Bi mahai inguru ere antolatu dituzte. Batetik, Euskal Herriko zientzia fikzioari buruz arituko dira Arrate Hidalgo, Amaia Apalauza Ollo, Danele Sarriugarte Mochales eta Katti Olaizola; eta, bestetik, saiakera itzultzea izango dute mintzagai Olatz Esteban Ezkatik, Amaia Astobiza Uriartek, Maialen Berasategi Catalanek eta Sarriugartek. 12:30ean izango da lehena, eta 17:00etan bigarrena, biak larunbatean eta biak Modelo aretoan.
Liburu azoka
Hainbat postu izango dituen liburu azoka ere antolatu dute astebururako. Lege Zaharraren enparantzan jarriko dituzte argitaletxe eta liburu dendek beren erakusmahaiak. Postuz postu ibili ahalko dira bisitariak bertan. Larunbatean 11:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 19:30era egongo da gunea zabalik, eta igandean 11:00etatik 14:00etara. Saltoki izateaz gainera, hedapen gune ere izango da plaza, liburu aurkezpenak ere egingo dituztelako. Ahotsenea sortzaile gunearekin elkarlanean antolatu dute ekitaldi sorta hori antolatzaileek.
(H)ilbeltza jaialdia omenduko dute antolatzaileek azokaren irekiera ekitaldian. Baztanen (Nafarroa) euskal nobela beltzari eskainitako jaialdiak egiten duena nabarmendu dute Literaturiako kideek, eta «txikitasunetik» euskal literaturari egiten dion ekarpena «erraldoia» dela adierazi. Aitortzaz gainera, elkarlana ere lortu izan dute, halere, eta bi jaialdiek batera antolatu dute, horregatik, igandeko 11:00etan Santa Barbaran barrena «Itzalekoak» izeneko ibilaldi dramatizatua.
Galtzagorri elkarteak jasoko du aurten jaialdiaren oroigarria, eta haiekin elkarlanean osatu dute haurrentzako Literattipia atala. Juan Kruz Igerabide idazleak, esaterako, Laminen putzuan igeri ipuina kontatuko du larunbata goizean, 4 eta 7 urte arteko haurrentzat, Modelo aretoan. Igandean, berriz, Mireia Delgado arituko da 11:00etan ipuin kontari.
Hedabide babeslea
BERRIArekin hitzarmena ere sinatu du jaialdiak. Bi egitasmoek elkarren balioak partekatzen dituztela azaldu dute Literaturiako antolatzaileek, eta, «euskarari eta euskal kultura sustatuz elkarri balio erantsia emateko asmoz» sinatu dute lankidetza. BERRIA izango da, ondorioz, jaialdiaren hedabide babeslea.
Ekitaldietarako sarrerak jaialdiaren webgunean jarriko dituzte eskuragarri: www.literaturia.eus.
Larrabetzun (Bizkaia) jaio zen Literaturia, 2009an, eta, bertan bost urte egin ostean, Zarautzen topatu zuen segida egitasmoak. Hasierako oinarri eta asmo berei heldu zien proiektuak han ere: euskal letren munduari plaza bat zabaltzea udaberri garaian, eta harekin ikusgarritasuna, topaleku bat eta bizitasuna eskaintzea. Koronabirusak behartu zituen iaz zita udazkenera eramatera, eta hau izango da urtearen sasoi horretan egingo duten bigarren jaialdia. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202991/hegoaldean-306-paziente-dira-gaitzak-jota-ospitaleraturik.htm | Gizartea | Hegoaldean 306 paziente dira gaitzak jota ospitaleraturik | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 31 lagun erietxeratu dituzte, eta 269 kasu positibo atzeman. | Hegoaldean 306 paziente dira gaitzak jota ospitaleraturik. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 31 lagun erietxeratu dituzte, eta 269 kasu positibo atzeman. | COVID-19arekin erietxeratuak diren gaixoen kopurua 300 lagunen langatik hurbil da atzera ere. Azken datuen arabera, oraintxe bertan 306 kutsatu daude ospitaleratuta Hego Euskal Herriko zentroetan. Hala, azken zazpi asteetan erregistratu den kopururik apalena da hori; zenbatekoa uztailaren 22an izan zen azkenekoz langa horretatik behitikoa. Zehazki, zentroetan sartuak diren 306etako 80 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude, larri. Halaber, osasun agintariek jakinarazi dute atzo 31 lagun ospitaleratu zituztela.
Transmisioari buruzko datuei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 5.626 proba egin ziren birusa detektatzeko, eta horien %4,8 izan ziren positiboak: 269. Lurraldeka, Bizkaian 124 kasu atzeman zituzten; Gipuzkoan, 67; Nafarroan, 48, eta Araban, berriz, 28. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202992/abortua-legeztatzeko-beste-pauso-bat-eman-du-mexikok.htm | Mundua | Abortua legeztatzeko beste pauso bat eman du Mexikok | Giza bizitza «sortzearekin» hasten dela arautzen duen Sinaloako legediaren aurka ebatzi du Gorenak. Emakumeen eskubideen aurkakotzat jo du. | Abortua legeztatzeko beste pauso bat eman du Mexikok. Giza bizitza «sortzearekin» hasten dela arautzen duen Sinaloako legediaren aurka ebatzi du Gorenak. Emakumeen eskubideen aurkakotzat jo du. | Abortuaren aurkako zigorrak eteteko beste pauso bat eman du Mexikoko Auzitegi Gorenak. Auzitegiko 11 magistratuek aho batez ebatzi dute herrialdeko konstituzioaren aurkakoa dela estatuetako legediek «giza bizitza sortzearekin» hasten dela arautzea. Zehazki, Sinaloako Konstituzioko artikulu baten aurka ebatzi dute, eta harengan izango du eragin zuzena. Halere, jurisprudentzia ezarriko du ideia bera adierazten duten lege erreforma guztien aurkako helegiteentzat.
Sinaloako legediaren arabera, «estatuak bizitzeko eskubidea zaintzen du norbanako bat sortzen den unetik». Horrek, ordea, «ordena konstituzionala eta Estatu laiko, plural eta demokratiko baten balioak lardaskatzen ditu», Alfredo Gutierrez Ortiz epailaren arabera: «Emakumeei eta haurdun dauden pertsonei gehiegizko karga bat inposatzen die».
CNDH Giza Eskubideen aldeko Batzorde Nazionalak eta Sinaloako hainbat diputatuk jarritako helegiteari emaniko erantzuna da ebazpena, baina, estatu hartako legediari soilik ez, beste hainbat eremutakoei ere eragingo die. «Estatuek ez dute eskumenik pertsona kontzeptua eraldatzeko», azaldu du Goreneko epaile Norma Piñak. Haren esanetan, halako neurriek «Mexikoko justizia sisteman giza eskubideen jabetzaren inguruko aitorpenean» eragitea dute helburu, herrialdeko konstituzioaren aurkako litzatekeena.
Izan ere, Mexikoko hogei estatuk dute ezarria euren araudietan giza bizitza «sortzearekin» hasten dela. Horrek, teorian, ez du abortatzea debekatzen, baina «ziurgabetasun» egoera batean uzten ditu erabakia hartzen dutenak, gobernuz kanpoko hainbat erakunderen arabera: «Giza bizitzaren babesaren hasiera definitzeko aitzakiarekin, beste pertsona batzuen giza eskubideei mugak inposatzen dizkio; kasu honetan, emakumeei, euren gorputzaren inguruan erabakitzerako orduan».
Gorenaren erabakia asteartean ebatzitakoaren bidetik doa. Orduan, auzitegiak konstituzioaren aurkakotzat jo zuen abortatzeagatik zigortzea, Coahuila estatuko lege baten artikuluak ezabatzea erabaki zuenean. Neurriak abortatzen duten emakumeak eta interbentzio horietan parte hartzen duten osasun langileak espetxeratzea galarazten du.
Mexikon abortuaren inguruko legediak estatuen esku daude, eta, egun, 32 estatuetatik lautan besterik ez dago baimendua: Mexiko Hiria, Oaxaca, Hidalgo eta Veracruz. Zerrendara Coahuila batuko da laster, astearteko ebazpenaren ostean. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202993/caparrosoko-makroetxaldearen-auzian-neurriak-hartzeko-eskatu-diete-zenbait-elkartek-nafarroako-parlamentariei.htm | Ekonomia | Caparrosoko makroetxaldearen auzian neurriak hartzeko eskatu diete zenbait elkartek Nafarroako parlamentariei | Behitegian gertatzen diren irregulartasunak salatu dituzte talde ekologistek. | Caparrosoko makroetxaldearen auzian neurriak hartzeko eskatu diete zenbait elkartek Nafarroako parlamentariei. Behitegian gertatzen diren irregulartasunak salatu dituzte talde ekologistek. | Hondakinak errekara zuzenean jaurtitzen direla eta nitratoek gora egin dutela salatu dute Caparrosoko (Nafarroa) behitegiaren inguruan hainbat elkartek egindako txostenean. Txostena Nafarroako Parlamentura eraman dute, eta gobernuari neurriak hartzeko exijitu diote.
Txostenean behitegian gertatzen diren irregulartasunak azaldu dituzte, eta horrek ingurumenean duen eragina salatu dute. Besteak beste, Alnus, Mugarik Gabe, Sustrai Erakuntzak, Iruña Gerora eta Landareko Batzordeak sortu dute txostena. «Abeltzaintza industriala ez da eredua; interes ekonomikoak eta irabaziak lehenesten ditu pertsonengan, lurraldekoengan, lehen sektorean eta ingurumenean dituen ondorioak kontuan hartu gabe», azpimarratu dute elkarteek, gaur Iruñeko Katakraken egindako aurkezpenean.
Begoña Izquierdo Hacendera elkarteko kideak adierazi duenez, Nafarroako parlamentariei «irregulartasun larrien» eta «ingurune delituen» berri eman nahi diete. Behin informazioa edukita, Nafarroako Gobernuari hiru eskaera egin dizkiote, klima larrialdiari aurre egiteko: abeltzaintza intentsiborako lizentzia berri gehiagorik ez sortzea, eta dagoeneko daudenak berrikustea; abeltzaintza estentsiboa bultzatzen duten Europako politiketan oinarritzea; horretarako, ukuilu txiki eta ertainak sustatuz; eta hondakinen lekualdatzea geldiaraztea.
Hemeretzi zigor dagoeneko
Makroetxaldeak ingurumenean «izugarrizko kalteak» eragin dituela azpimarratu duIzquierdok. Besteak beste, aipatu du Valle de Odietak enpresak hemeretzi zigor jaso dituela, eta hala ere «inpunitatez» jokatzen jarraitzen duela. Horrez gain, gehitu du hala nola Bardeako natura erreserban kalteak eragin dituela.
Horrekin batera, azaldu du makroetxaldetik datozen hondakinen lekualdatzeak eragina izan duela ondoko udalerrietako ur horniketan: «Nitratoek gora egin dute, eta Alesbesen, esate baterako, ura ez da edangarria». Arazo horrengatik kaltetuak izan diren batzuek ere hitz egin dute; Javier Fabo Alnus talde ekologistako kidea da, eta kaltetu batzuen izenean hitz egin du: «Martzilla beti egon da oso lotua urarekin, eta ikusi dugu nola jaisten zen kutsadura errekatik».
Izquierdok behien egoerari erreferentzia egin die: «Hil arte esplotatzen dituzten objektuak dira». Hala ere, deus gutxi aipatu dituzte bertan esplotatzen dituzten behiek sufritzen dituzten ondorioak; batez ere klima ondorioetan zentratu dira.
Valle de Odietak are behitegi handiago bat jarri nahi du Nafarroako Erriberatik ez oso urrun, Noviercasen (Soria, Espainia). Makroetxalde horretan 20.000 behi sartu nahi ditu kooperatibak. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/202994/marisaltsera-bat-naiz-eta-saltseoa-eskaini-nahi-dut-kalitatezkoa.htm | Bizigiro | «Marisaltsera bat naiz, eta ‘saltseoa’ eskaini nahi dut, kalitatezkoa» | Ikasteko gose asezinak eta sare sozialekiko afizioak bultzatzen dute Astitz Larunbe proiektu berriak martxan jartzera, besteak beste. Berriki, beste bi sortu ditu: ‘Zenbait meloi, hainbat mazedonia’ saioa eta 'Xakalaka'. | «Marisaltsera bat naiz, eta ‘saltseoa’ eskaini nahi dut, kalitatezkoa». Ikasteko gose asezinak eta sare sozialekiko afizioak bultzatzen dute Astitz Larunbe proiektu berriak martxan jartzera, besteak beste. Berriki, beste bi sortu ditu: ‘Zenbait meloi, hainbat mazedonia’ saioa eta 'Xakalaka'. | «Hitz egitea, barre egitea eta ikastea; bizitzan, hiru gauza horiek ditut maiteen». Bistan da: Iruñe Astitz Larunbek (Barañain, Nafarroa, 1991) ez du burua gehiegi nekatu beharrik gehien gustuko dituenak zerrendatzeko. Ikasketaz kazetari izanik ere, sare sozialen munduan murgildua da aspaldi, Arkkuso izenpean, eta hainbat proiektu jarri ditu martxan. Gaur egun, pasioz bizi da streaming artean, ongi baitaki komunitate bat duela pantailaz bestalde. Bi estreinaldi izan berri ditu Astitz Larunbek: Zenbat meloi, hainbat mazedonia saioa hasi du Twitch sare sozialean, eta Xakalaka proiektua abiatu du zenbait euskarritarako.
Buru-belarri ari zara Twitchen. Zer aukera ematen du plataforma horrek?
Azken batean, zuzenekoak egiteko plataforma bat da. Egongo da jendea pentsatuko duena: «Youtuben ere egin daitezke zuzenekoak». Bai, egia da, baina Twitch soilik hori egiteko da, eta baditu askoz interakzio handiagoa bermatzeko elementu batzuk; txata, adibidez. Hain zuzen, txatak asko baldintzatu dezake zure zuzenekoa, eta hori ez da gertatzen Youtuben.
Zuzenean aritzeak bizitu egiten du ikusleekiko harremana?
Guztiz, eta, gainera, uste dut harremana gertukoago ere egiten duela. Oso polita da. Iruditzen zait beste sare sozial batzuetan nire eta nire komunitatearen artean dagoen pantaila lodiagoa dela, ez dutelako zuzenekoek dakarten hartu-emana. Ez ditut ikusten besteen aurpegiak, baina haiek nirea bai, eta edozer jartzen ahal didate txatean. Idazten didaten mezu horrek eragiten ahal dit barrea edo beste edozer, eta nik disimulatu beharko dut, edo ez.
Zer behar du twitchlari batek?
Dena kontrolpean izan behar duten horietakoa bazara, konplikatua izan daiteke. Ni horrelakoa nintzen, eta hau erronka bat izan da. Ikasketa prozesu bat ari da izaten, eta pozik nabil horretan.
'Zenbat meloi, hainbat mazedoni'a saioa hasi duzu Unai Guenagarekin batera. Oraingoz, ongi?
Oso pozik gaude, eta, egia esan, biok oso urduri geunden; Unai, aurretik zuzenekoak egin gabea zelako, eta ni, berriz, apustu handia zelako.
Zein da saioaren asmoa?
Izenak pista handi bat ematen du: meloiak irekiko ditugu. Halere, elkarrizketa honen irakurleek ez dezatela pentsa benetako meloiak ireki eta jango ditugula. Honen aurretik Twitchen egindako Lasai-lasai saioan otu zitzaigun ideia. Ohartu ginen, inguruari gure millennial ikuspegitik begiratuta, gai askori buruz ez dela hitz egiten, edo behintzat ez sakontasunez. Adibidez, aurreko batean ligatzeaz hitz egin genuen. Badirudi tabua dela esatea ez duzula ligatzen, edo ez dakizula nola ligatu. Naturaltasunez hitz egin nahi dugu gauza horietaz ere. Ni marisaltsera bat naiz, eta saltseoa eskaini nahi dut, kalitatezkoa.
Gai horiek lantzerakoan, zure buruari egiten diozu aipamena, batzuetan. Zurearen gisako lan batek ezinbestean dakar alde profesionala alde pertsonalarekin nahastea?
Bakoitzak bere muga jartzen du. Berdin da Twitchen edo beste edozein sare sozialetan, zuk zer eskaini nahi duzun da kontua. Community manager gisa ariko banaiz, jakina, horrelakoek ez lukete lekurik; hau bezalakoetan, agian bai. Aspaldi hausnartu nuen honi buruz, eta erabaki nuen ni naizen bezalakoa agertzea. Ni nahiko gardena naiz, eta, beraz, baita nire edukia ere.
Euskara hutsean sortzen duzu. Zenbat zabiltzate horrela?
3.000 Twitz kanpaina martxan jarri genuenetik gero eta gehiago gara, gutxika-gutxika. Egia da gehienak bideo jokotan ibiltzen direla, baina, bestalde, badaude bestelakoetan aritzen diren eta oso komunikatzaile onak diren streamer-ak ere.
'3.000 Twitz' kanpaina aipatu duzu. Zer bide egin du?
Euskara Twitcheko zuzenekoak egiteko hizkuntza ofizial izatea nahi genuen. Horrela jasoa ez dagoenez, euskaraz sortzen dugunok ikusezin bihurtzen gara, eta, bestalde, jendeak ez du erraztasunik gure edukiak bilatzeko. Horrek zera dakar: gure ikusle kopurua askoz txikiagoa izatea, eta, kontrara, jakin badakigu euskaldun asko dagoela plataforman. Kanpainaren helburua zen aldeko 3.000 boto lortzea.
Lortu zenuten?
Bai, orain 4.200 boto baino gehiago ditugu, baina, halere, Twitchek ez digu ezer esan. Guk ez bezala, katalanek 2.905 botorekin lortu zuten ofizialtasuna Twitchen. Gertatzen ari zaiguna pena bat da; izan ere, behin aditu nuen bezala: hemendik hamar urtera sarean ez dauden hizkuntzak galbidean izango dira. Horregatik da hain garrantzitsua euskarazkoen alde egitea, eta, hein batean, hautu politiko bat dela ere iruditzen zait.
'Xakalaka' izeneko proiektua sortu berri duzu. Zer da, zehazki?
Oraingoz, Iruñerrian egin daitezkeen gauzen proposamenak biltzeko asmoa duen proiektu bat da, baina agenda bat baino askoz gehiago izan nahi du. Bilbon ikasketak bukatuta, etxera itzuli nintzen, eta ohartu nintzen oker nengoela gauza batean: uste nuen Iruñean ez zegoela egiteko gauza askorik, eta ez da egia. Hori elkartu zitzaidan zerbait sortzeko nahiarekin, eta, hara, bonbilla piztu zitzaidan. Agenda huts bat izatea baino gehiago, helburua da Iruñerriko gazteon topagune izatea, gazteok sortua eta gazteak dituena protagonista. Webgunea hilabetearen bukaeran jarriko da martxan. Xakalaka.es izanen du izena, eta han ikusiko dira bestelako edukiak.
Aurreiritziak daude sare sozialetan lan egiten duzuenei buruz?
Esango nuke baietz. Ez da ikusten atzean dagoen lan guztia. Gainera, agerikoa da oraindik ez dela nahikorik inbertitu euskarazko sortzaileak babesteko. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/202995/norbanakoak-enpresen-tokian.htm | Ekonomia | Norbanakoak enpresen tokian | Enpresa handiak daude, gaur egun, energia ereduaren erdigunean, eta sistemak haiei egiten die mesede, argindarraren prezioaren inguruko gorabeherek agerian utzi dutenez. Badira errealitate hori aldatu nahi duten proiektuak Nafarroan; jendearen esku egonen den eredu baten alde ari dira. | Norbanakoak enpresen tokian. Enpresa handiak daude, gaur egun, energia ereduaren erdigunean, eta sistemak haiei egiten die mesede, argindarraren prezioaren inguruko gorabeherek agerian utzi dutenez. Badira errealitate hori aldatu nahi duten proiektuak Nafarroan; jendearen esku egonen den eredu baten alde ari dira. | Argindarraren prezioarekin gertatu denak aztoratu egin ditu herritarrak azken hilabeteotan. Gorako bidean, goia jo du udako asteotan, eta agerian gelditu da atzean dagoen errealitatea: egungo energia eredua enpresa handien esku dago, eta haiei egiten die mesede prezioen kontrolik gabeko igoerari bide eman dion sistemak. Endesak, Iberdrolak eta Naturgyk, adibidez, 6.000 milioi euro baino gehiago irabazten dituzte urtean.
Enpresa handien ereduaren ordez, badira bertzelako alternatibak: enpresen tokian pertsonak jarri nahi dituen bertzelako eredu bat, sistemak herritarrei —eta, aldi berean, planetari— mesede egin diezaien.
Espainiako Gobernuak energiaren sektorea liberalizatzeko prozesu bat hasi zuen 1997an; ondorioz, 2009tik, argindarra saltzen duten ehun enpresa baino gehiago daude Espainiako Estatuan. Merkatu librean ari direnek kontratuan zehazten dute bezeroari zer prezio eskaintzen dioten; araututako merkatuan, berriz, egunero zehazten da prezioa, ekoizleen eta saltzaileen artean.
Araututako merkatu horretan gertatzen ari da azken hilabeteotako prezioen gorakada, hain zuzen. Merkatu horretan gertatzen denak, halere, bertzean ere badu eragina; bai eta Energia Gararen gisako irabazi-asmorik gabeko kooperatiba baten jardueran ere —Goiener eta Emasp ere badaude Nafarroan—.
Som Energia kooperatibaren Nafarroako taldea da Energia Gara, eta hamar urteko bidea egin du jada, pertsonak erdigunean jarriko dituen eredu jasangarri baten alde; ia 1.600 bazkide eta ia 2.800 kontratu ditu Nafarroan.
“Maiatzean egin genuen prezioa zehazteko batzar nagusia. Aurretik erositako energiari esker, irailera arte ez dugu beharrik izan merkatura joateko; merkatuaren egungo egoerak eragin du gure prezioak eguneratu beharra”, azaldu du Energia Gara taldeko kide Borja Barredok.
Merkatura joateak erran nahi du egungo energia ereduan nagusi diren ekoizle handiengana jo beharra. “Gu ere bagara energia sortzaile, gure proiektu propioen eta sustatzen ditugunen bidez”, zehaztu du Barredok. Ekoizten duten hori, halere, behar dutenaren %5 inguru baino ez da, oraingoz. Bezeroek kontsumitzen duten energia guztia berdea izatea bermatzen dute.
Energia ekoizteko egungo eredu nagusiak zerikusi handia du prezioaren gorakadarekin, hain zuzen, enpresa handiak eta ekoizpen zentro handiak direlako nagusi ekoizleen artean. Enpresa horien eragina nabaria da, gainera, energia herritarren etxebizitzetara ailegatu bitarteko urrats guztietan. Nafarroan agerikoa da hori: ekoizle nagusien artean dagoen Iberdrola da herrialdeko energia banatzaile nagusia, bai eta energia saltzailea ere.
‘Zikinak’ dira garestienak
Ekoizten den energia guztia Espainiako Sare Elektrikoak kudeatutako goi tentsioko lineetan sartzen da. Enpresa pribatu bat da hori, gaur egun. 1985ean sortu zuten orduko enpresa elektriko publikoek eta pribatu batzuek. Kapital publikoak behera egin du geroztik, baina Espainiako Estatuaren esku da, oraindik ere, kapitalaren %20.
Energia mota guztiek egiten dute bide bera: berdin eguzkiaren, uraren edo haizearen bidez ekoitzitako energia berriztagarriek, zentral nuklearrek edo ziklo konbinatuko zentralek ekoitzitakoak. Hain zuzen, azken horietan erabilitako gasak eragin du argindarraren prezioak gora egitea, neurri handi batean.
Gero eta baliabide eskasago bat da, eta gero eta garestiago saltzen dute gas hori dutenek. Energia zikinek, gainera, kopuru bat ordaindu behar dute eragiten dituzten CO2 isurketengatik. Beraz, energia mota horiek dira garestienak, eta, aldi berean, horiek zehazten dute Espainiako Sare Elektrikoak kudeatutako energia garraiatzeko sistemara sartzen diren energia mota guztien prezioa.
Espainiako Sare Elektrikoak goi tentsioan garraiatzen du energia, baina, kontsumitzeko, erdi edo behe tentsio bilakatu behar da. Hori da banatzaileen zeregina. Legez zehaztuta dago prozesuaren zati hori noren esku dagoen. Nafarroan, salbuespen batzuk bazter utzita, Iberdrola da banatzaile nagusia. “Logikotzat jo dezakegu etxera kable bakarra ailegatzea, bost izan beharrean; baina ez da hain logikoa enpresa pribatu bat izatea kable bakar horren jabe”, azaldu du Borja Barredok.
Autokontsumoa da jarraitu beharreko bidea, hain zuzen, Energia Garako kideen ustez. Nork berea ekoiztea, eta kontsumitzeko gunetik ahalik eta hurbilen, norbanakoen eta haien artean osatutako energia komunitateen esku egon dadin ardura. “Gutxiago kontsumitzea da egin beharreko lehen urratsa; autokontsumoa bigarrena”. Berriztagarrien alde eginez, betiere. Ez, ordea, nolanahi. Izan ere, eguzki eta haize parke handiak egiteko proiektuak ugaritu egin dira, eta eztabaida piztu da halakoek ingurumenean eragin dezaketen kalteari buruz. “Enpresa handiak eguzki plakak eta haize errotak jartzen ari dira erregai fosilak zeuden tokian, dirua irabazten jarraitzeko”, erran du Barredok. “Eredua da, baina, aldatu behar dena”.
Garesko Udalak talde bat sustatu du autokontsumo kolektiborako
Energia berriztagarriak oinarri dituzten proiektu txikiak sortzen ari dira Nafarroan, enpresa handiek zuzentzen duten egungo ereduari aurre egiteko. Autokontsumoa dute oinarri: tokian sortzea, eta tokian kontsumitzea. Urruzko Udalarena da gisa horretako egitasmoetako bat. Erakunde horren bide bera egin dute bertze zenbaitek ere, eta tokian tokiko autokontsumoa bultzatzeko komunitateak sortu dituzte.
Garesen, adibidez, aspaldi hasi ziren urratsak egiten. 2014an, inkesta bat egin zuten herritarren artean, eta ondorioztatu zuten bazela energiaren esparruan bide propio bat egiteko aukera. 2015ean, martxan jarri ziren: eguzki plaken bidez udalaren autokontsumorako egitasmo bat jarri zuten martxan. “Helburutzat hartu dugu udalak bere burua hornitzea; utopikotzat jo dute zenbaitek asmo hori; gure ustez, ordea, orain arte bezala jarrai dezakegula pentsatzea da benetako utopia”, erran du Garesko Udaleko alkate Oihan Mendok.
Frontoi estalia baliatu du Garesko Udalak behar dituen eguzki plakak jartzeko; herritarren esku ere utzi ditu bertze zenbait, haiekin batera sustatutako energia komunitatea hornitzeko asmoz. “Donejakue bidean gara, eta gure etxeetako teilatuetan ezin dugu jarri eguzki plakarik”, azaldu du. Mendok garbi erran du “zaila” izan dela eguzki plaken azpiegiturak behar zituen baimen guztiak lortzea.
Garesko Udalak badu energia sortzeko bertze asmorik: zentral hidroelektriko zaharra lehengoratu nahi du horretarako. Ez dute ahaztu nahi xedea zein den: “Herritarrak ahalduntzea, ekoizpen gune txikiak oinarritzat dauzkan eredu jasangarri baten alde egin dezaten”. Energia “lehen mailako behar bat” dela gogoratu du.
Izaba, energia sortu, banatu eta saltzen duen Pirinioetako herria
Euskal Herrian aitzindari izan da Izabako Udala, Ezka Ibaia enpresaren bidez energia sortu, banatu eta saltzen duen lehenengo udala baita. «Bakarrenetakoa», zehaztu du Izabako zinegotzi Aitor Perezek. Ezka ibaiaren ura baliatzen du udalak energia sortzeko. «Udan emaria ez da nahikoa, eta, ondorioz, energia erosi egin behar dugu».
1960ko hamarkadakoa da Izabako zentral hidroelektrikoa. Udala da haren jabe, eta udalarena da, halaber, Pirinioetako herriko linea elektrikoa. Banaketaren esparruan Iberdrolak duen nagusitasunari ihes egiten dion salbuespen bakarrenetakoa da Izabakoa, Electra Valdizarberekin batera, bertzeak bertze.
Sortzeko eta banatzeko gaitasuna izanda, energia saltzeko urratsa izan da Izabako Udalak egindako azkena. «Duela hiru urte egin genuen urrats hori, herritarrentzat garrantzitsua delako. Eskura ditugun natura baliabideak erabiltzen ditugu energia sortu eta diru iturri bat lortzeko. Gurearen gisako herri txikietan, baliabideak beti dira eskasak, eta halako aukerak altxor bat dira».
Perezek nabarmendu du herrira itzultzen dela energia salduz lortutakoa. Egun, 520 bezero dituzte. Herrian sustatzeko, gainera, badute energiarekin lotutako bertze egitasmorik. «Frontoia erabili nahiko genuke eguzki plaken bidezko energia lortzeko, eta energia komunitate bat abiatze- ko». Asmo hori gauzatzea «zaila» dela onartu du Perezek, halere, eta erantsi du «poliki» izanda ere aurrera eginen dutela «autokontsumoa» helburu duen eredu baten alde. Oraingoz, Energiaren Gela sortzeko bidean da Izabako Udala, Aste Zurian ibarrera eskiatzera joaten diren haur eta nerabeen artean energiaren gaia jorratzeko, bertzeak bertze. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/202996/apaepeka-hizkera-mintzo-dutenak-bilatzen-ditu-iker-ek.htm | Gizartea | Apaepeka hizkera mintzo dutenak bilatzen ditu Iker-ek | Sekretuzko hizkera euskal buhameei lotu zaie luzaz. Hizkera hori oraino mintzo duten euskaldunak bilatzen ditu Iker Baionako hizkuntzalaritza zentroak, biltzeko eta aztertzeko. | Apaepeka hizkera mintzo dutenak bilatzen ditu Iker-ek. Sekretuzko hizkera euskal buhameei lotu zaie luzaz. Hizkera hori oraino mintzo duten euskaldunak bilatzen ditu Iker Baionako hizkuntzalaritza zentroak, biltzeko eta aztertzeko. | Zer da apaepeka mintzaira? Euskaldun batzuek baliatu izan duten sekretuzko hizkera bat, besteek ez zezaten konpreni. Printzipioa, alta, sinplea da: solas batean silaba bakoitzaren ondotik ‘p’ kontsonantea sartuz, eta ondotik aitzineko bokala kopiatuz egiten da. Adibidez, begi = be.pe.gi.pi, eta egun on = e.pe.gu.pun.o.pon erranez. Iker Baionako hizkuntalaritza zentroko Irantzu Epelde eta Beñat Oihartzabal hizkuntzalariek apaepeka hizkera aztertu nahi dute, eta deia zabaldu dute oraino erabiltzen duten hiztunei, haien grabatzeko.
Jean Barbier apez eta idazleak (Donibane Garazi, 1875 – Senpere, 1931) aipatu zuen apaepeka hizkera XX. mendearen hastapenean, Antxitxarburuko buhamiak izeneko testuan. Anitzek uste izan dute buhame euskaldunek baliatzen zuten hizkera zela. Bizkitartean, Barbierrek berak bere testuan aitortzen du haurretik etxe batzuetan jostetarako baliatzen zen moldea zela. Sekretuzko mintzairen alorrean sartzen da apaepeka eta mundu guzian ezagunak dira molde bateko edo bestekoak.
Barbierrek Garazi aldeko Donazaharre Antxitxarburukoa aipu du, baina Euskal Herrian beste leku frankotan erabili dela erran daiteke. Beñat Oihartzabal ikerlari emerituak aipatu ditu ezagunak zaizkien lekukotasunak: “Azkuek ere [Resurreccion Maria Azkue, 1864-1951, Bizkaia] gerla aitzinean aipatu zuen Zuberoan —Ainharben—, eta Hegoaldean ere erdaraz erabiltzen zela. Literaturako testuetan, Itxaro Bordak nobela batean, eta Jon Casenavek eta Mattin Larzabalek elkarrekin egin idazlan batean, hizkera horren iduriko mintzamoldeak erabili zituzten. Geroztik, Pagolan eta Lekeition [Bizkaia] bildu dira lekukotasunak, eta jakin dugu Zuberoako aldean, Altzaiko alderdian, egun ere erabiltzen dela”. Halako hiztunen bila dabiltza, beraz Iker zentrokoak. “Haatik, munta handia du ikerketan parte hartzeko hizkeraren ‘naturalki’ jakiteak eta erabiltzeak, haur denboran edo gaztaroan ikasia eta geroztik osoki galdu gabe atxikia izanik”, azaldu du Oihartzabalek.
Aztergaia, azterbide
Euskalaritzaren garapen unibertsitarioak zenbait hamarkada izanagatik, aski berria da, eta ohargarri da sekretuzko mintzairak ez dituela funski landu orain arte. Oihartzabalek dioenez, hauek izaten ahal dira arrazoiak: “alde batetik, buhameen hizkera bat zatekeela jakiteak ez duke lagundu. Alabaina, azkenean bazterreko gutiengo gutietsi baten kontua izanik, eta luzaz euskal ikasketak berak ere alderdi anitzetarik lan beharretan, ez da harritzekoa XIX eta XX. mendeetako euskalaritzaren lehen haitadetan lehentasunezko gaitzat ez edukitzea”.
Baina ez da bakarrik Euskal Herrian hala izan, mundu mailako hizkuntzalaritzan ere franko berria baita horien azterketa. “1960 eta 1970eko hamarkadetan, bereziki ugaltzen hasi ziren haiei buruzko deskripzio lanak. Gainera, urruneko lurraldeetan kausiturik orduan, Afrikan, Asian, Ozeanian, eta horrelako lehorretan”. Gehiago dena, anitzetan, antropologian edota soziolinguistikan aztertu dira, ez hizkuntzalaritzan; “beharrezko zen oinarri teorikoa ere eskas zen”, dio Oihartzabalek.
Teoriek aitzina egin dute. Lehen, “gramatika sortzailea, aitzineko hamarkadetako tradizioari jarraikiz, fonemetan oinarritzen zen bereziki”, erran du Oihartzabalek, “silabei, eta horien barneko osagaiei leku handirik egin gabe. Sekretuzko hizkera anitz, hain zuzen, unitate horiek baliaturik itxuratzen baitira, frantsesezko verlan delakoa bezala”.
Hain zuzen ere, euskararen egituraren beraren barnatzeko aztergai arras interesgarria da apaepeka. Partikularki, silaben egitura nolakoa den zulatzeko. “Euskararen fonologian izan dezakeen interesagatik egiten da ikerketa. Euskarak hitzen silabetan zatitzeko segitzen dituen arauez, bereziki bokalen artean kontsonante multzoak izaten direlarik. Nola zatitzen dugu, ‘hastapen’ hitza? ha.sta. pen ala has.ta.pen ? Molde batean ala bertzean eginik, zer arauri jarraikiz egiten dugu horrela? Nola bateratzen da euskararen fonologia sisteman?”.
Ikerketak balioko du hizkera begiratzeko berantegi izan aitzin. Bi ikertzaileek “hizkera hori osoki eihartu eta desagertu gabe bildu” nahi lukete, eta ikertu. Helbide elektroniko hau zabaldu dute apaepeka mintzo direnak haiekin harremanetan jartzeko: haizpuruaheraitze@yahoo.com.
Euskal kreolera bat
Sekretuzko mintzairen euskal iturri honek beste ikerketa bat utz dezake bidean: Jean Barbierrek aipatzen zituen Aintxitxarburuko euskaldunek XX. mendearen hatsarre arte mintzo zuten euskara-erromintxela kreolera.
Nolakoa zitekeen aipatu du Oihartzabalek: “Hiztegia hizkuntza batekoa, kasu honetan erromintxelezkoa; eta gramatika, berriz, morfologia funtzionala bereziki, euskarazkoa. Horregatik, basque-romani deitu izan dute, hala nola, bestalde, anglo-romani ere bai baita, baita scandoro-romani ere —norvegierarekin—”. Barbierrek, esaldi oso bat jarri zuen bere testuan kreolera horren lekuko: “Xaua, goli keau-zak, mol buterrago ajinen duk“; gaurko euskarara ekarriz: “haurra, kanta-zak, arno gehiago ukanen duk“. Lexikoa erromintxelezkoa dela ikus daiteke (goli = kantu; buter = arno), baina aditz joskera euskarazkoa. “Perpaus laburra da, baina ikusten ahal dugu aditz laguntzaileak euskaraz direla: zak, duk, eta ajinen, ‘ukan’ aditzeko aspektu marka, gure euskaran bezala: -en. Konparazioa ere euskarazkoa bezalakoa da: -ago atzizkia baliatzen da (buterr-ago)”. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.