date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/202997/munduak-jakin-dezala-zer-nola-hil-zituzten-aitortu-dezatela.htm | Gizartea | «Munduak jakin dezala zer-nola hil zituzten. Aitortu dezatela» | Servini epailearen aurrean deklaratu zuen Kaltzadak, frankistek aita hil ziotelako. 50 urtez itxaron behar izan zuten aita eta fusilatutako herrikideak ekitaldi publiko batean oroitzeko. Alabak berak ere torturak pairatu zituen, eta kartzelan egon zen. | «Munduak jakin dezala zer-nola hil zituzten. Aitortu dezatela». Servini epailearen aurrean deklaratu zuen Kaltzadak, frankistek aita hil ziotelako. 50 urtez itxaron behar izan zuten aita eta fusilatutako herrikideak ekitaldi publiko batean oroitzeko. Alabak berak ere torturak pairatu zituen, eta kartzelan egon zen. | Aurten ere, abuztuaren 5ero legez, Doroteo Kaltzada eta harekin batera Busturian 1936ko gerran fusilatutako herritarrak omendu dituzte herrian. Elisa Kaltzada Ugalde (Busturia, 1929) Doroteoren alaba eta haren sendia fusilatu haien alargunek ere aitortza publikoa behar dutela aldarrikatzen ari dira azkenaldian. Elisak Euskal Herriko historia garaikidea iruten duten bizipen ugariz jositako kontakizuna egin du. Hala ere, sarri ohikoegia den bezala, bizitakoei eta egindako ekarpenei garrantzi handiegirik eman gabe. Diktadura bukatu osteko Busturiko lehen udal gobernuko zinegotzi izan zen. Eta heldua zela alfabetatu zen euskaraz. Nagore Zobaran Kaltzada alabak lagundu dio berak aipagarritzat jotzen ez dituen bizipen eta ekarpenak azaleratzen, Kaltzada jaio zen Etxebarri-Atze baserrian.
Haurtzaro errazik ez zenuen izango. Ba al duzu garai hartako oroitzapen politik?
Bai. Moja eskolan ibili nintzen. Umetan, ondo. Eskolara joaten ginen, jolastu, eta beste kezkarik ez genuen izaten. Apur bat kontzientzia hartzen hasi nintzen Gernikako bonbardaketa izan zenean. Egun hartan, gure etxe aurretik pasatzen ziren hegazkinak, binan-binan. Gure aita ortua lantzen ari zen, eta amak esan zidan aitari etortzeko esateko, zerbait gertatzen ari zela eta.
Ez zebilen oker.
Gauez Gernikan su izugarriak zeudela ikusten zen gure balkoitik, sua berton balego legez. Bonben sua zen, garra. [1937ko apirilaren] 26a zen, eta 29an sartu ziren [tropa frankistak]. Gure aitak eta beste batzuek etxetik ihes egin zuten. Gudari batzuk etorri ziren gurera, eta esan ziguten Kanalatik tiroka ari zirela argia zegoen etxe guztietara eta etxetik atera behar genuela. Gaua etxetik kanpo pasatu genuen. Goizean tropa frankistak sartu ziren.
8 urte zenituela hil zizuten aita.
8 urte betetzear nituela gertatu zen. Lehengusina baten etxera joana zen aita, Deriora. Gero, gure aita eta beste bi etorri egin ziren, eurek ezer ez zutelako egin eta pentsatuta ezer ezin zitzaiela gertatu. Udaletxera joan ziren zinegotzi moduan aurkeztera, baina esan zieten udala abandonatu zutela eta ez zutela zeresanik han. Besteek ihes egin zuten, baina gureek ez zuten ezer txarrik espero, eta herrira itzuli ziren.
Uste hori ez zen bete.
Ez. San Pedro egunean, Andres Zearreta eta biak goizeko bederatzietako mezatik atera zirenean, Busturiko 17 urteko mutil bi eta guardia zibilen bikote bat zain zituzten, elizpean. Mutil haiek esan behar zuten Zearreta eta gure aita nortzuk ziren. Bermeoko batzokian kuartela zuten jarria. Hara eraman zituzten gure aita eta Zearreta, eta beste atxilotu guztiak ere geroago eraman zituzten hara. Han pasatu zuten gau bat. Kamioi batean eraman zituzten gero Larrinagako kartzelara.
Haien berri izan zenuten etxean?
Bai, gutunak idatzi zizkieten emazteei, azalduz egoera txarto ikusten zutela han, eta ea gizon onik aurkituko ote zuten euren erantzule egingo zenik, euren alde egiteko, eta ea horrela askatzeko aukera zuten. Norbaiten bila ibili ziren, baina inor ez zen joan. Eta han geratu ziren. Epaiketa sumarisimoa egin zieten, eta, eguna iritsi zenean, abuztuaren 5ean, goizeko bostetan, fusilatu egin zituzten. Derioko familiak jakinarazi zigun fusilatu zituztela, eta non lurperatu zituzten.
Zer leporatzen zioten aitari?
Denen kontrako akusazioak berdinak ziren. Danborenea Castroviejo militarra zegoen Bermeoko kuartelean. Zuzendaritza batzorde bat izendatu zuten, eta Castroviejok izendatu zituen [Busturiko] zinegotzi berriak. Dario Gomez izendatu zuten alkate. Hark sinatu zituen paper guztiak. Eta beste salatzaile batek ere sinatu behar zuen. Guk badakigu nor izan zen gure salatzailea, agiria badaukagu eta. Hil zituztenean ez ziguten utzi elizkizunik egiten.
Nor zen Doroteo Kaltzada?
Gure aitak denbora gutxi egin zuen Busturian. Sindikatu abertzaleko kidea izan zen, eta EAJko zinegotzia.
Oraindik gaur egun frankistek egindako akusazio haien errudun moduan agertzen da zuen aita.
Bai. Ez dute aitorpenik egiten. Guk egiten ditugu, baina…
Urteak pasatu behar izan ziren zuen aita eta hil zituzten beste bostak ekitaldi publiko batean gogoratu arte.
50 urte. 50 urtera artean, gure lorak eta besterik ez. 50. urteurrenean Joseba Agirreazkuenaga historialariak azalarazi zuen informazioa. Monumentua egitea lortu zuten. Udalak egin zuen 50. urteurrenean. Hura izan zen egin zen lehen ospakizun publikoa.
Gizonak fusilatu zituzten, baina haien emazteek ere ez zuten bizimodu erraza izango. Zuen amak gorriak ikusiko zituen.
Lagundu egiten zioten. Goierri auzoko guztiek azpigarriak ekartzen zizkioten gurdian. Gainera, amak jarraitu egin zuen zituen lau behi eta hiru txahalekin.
Haren kontrako mendekurik hartu al zuten?
Bai, isuna ezarri zieten alargun guztiei: 40.000 pezetakoa. Garia ere kendu egiten ziguten. Artoarekin taloa egin eta hura jaten genuen esnearekin, goiz, eguerdi, arratsalde eta gauez. Goserik ez genuen pasatu. Baserriko lan guztiak aurrera eraman zituen amak berak bakarrik.
Justizia eskatu izan duzu zuk. Zer beharko zenuke justizia egiteko?
Argitzea zer gertatu zen, eta zelan izan zen. Munduak jakin dezala zer-nola hil zituzten. Aitortu dezatela zer gertatu zen.
Argentinatik etorri behar izan zuen epaile batek frankismoaren biktimei deklarazioa hartzera. Zuek pauso handi moduan ikusi zenuten epaile baten aurrean kontatu ahal izatea gertatutakoa?
Bai, gauza handia izan zen, hunkigarria. Bi epaileren aurrean egin genuen, gainera: Gernikako epailea, idazkaria eta [Maria] Servini bera.
Maria Serviniren aurrean deklaratzeak itxaropena piztu zizuen. Bete al da Julen Kaltzada nebak eta biok espero zenutena?
Ez. Zerbait egitekoa zen, baina han geratu zen dena. Oraindik ez du bukatu; deklarazioak hartzen ari da. Atera nintzenean, pozik nengoen, behintzat norbaitek entzun gintuelako. Boterea duela eta zerbait egin zezakeela zirudien pertsona bati kontatzea gauza handia zen. Deklarazioa eman osteko egunetan, gaixotu ere egin nintzen.
Umetan, aitaren atxiloketa eta hilketa, eta handik urte batzuetara, Julen neba atxilotu eta Burgosko prozesuan auzipetu zuten. Zer-nola bizi izan zenuten egoera hura etxean?
Oso txarto. Julenengatik ez, haren aurka ez zegoelako heriotza zigorrik. Buelta asko egin genituen. Tentsio handiko garaiak izan ziren. Erromara ere joan ginen hamazazpi senide. Pentsatu genuen aita santuak hartuko gintuela eta munduaren aurrean zabaldu ahalko genuela egoeraren berri. Joan ginen eskatzera epaiketa ateak zabalik izan zedin, baina gure ordezkaritzak ez zuen lortu aita santuak hartzerik. Gero, [Pedro] Arrupe jesuiten buruak agindu zigun aita santuarentzat eraman genuen gutuna emango ziola. Espainian prozesu hau itxita egin nahi zuten, inor ez enteratzeko. Hara joan ginen emakumeok salatu nahi genuen torturak egon zirela, abadeak ere torturatu zituztela, epaiketa ateak itxita egin nahi zutela, eta horretarako apaizak auzipetuta zeudela baliatzen zutela. Erroman mugimendu handia sortu zen. Kazetariak enteratu ziren. Epaiketa ateak zabalik egin zuen azkenean Francok.
1976an atera zen espetxetik Julen. 1975ean, ordea, zuri tokatu zitzaizun. Salbuespen egoera ezarrita zegoen, eta atxilotu egin zintuzten.
Gure etxeak orbana zuen; zerbait gertatzen zen guztietan, hona etortzen ziren guardia zibilak. Gotzon [Goieaskoetxea] atxilotuta egon zen nire aurretik. Pentsa ezazu zer-nola tratatu zuten, leihotik bota baitzun bere burua. Blanca [Salegi] eta Iñaki [Garai] Gernikan hil zituzten garaia zen. Bateren batek ihes egin zuen, eta aztoratuta zebiltzan haren bila.
Zer-nolakoa izan zen zure atxiloaldia?
Gernikara eraman ninduten, eta eskailerara lotuta utzi ninduten, eskuburdinez. Gau hartan eraman ninduten kuartelaren beheko aldera. Kamantza batzuk zeuden. Lotu zizkidaten eskumuturrak ohearen burdinetara, belauniko jarri, eta oin azpietan jotzen zidaten, gogor. Mugitzen saiatzen nintzen, baina hanka, izter eta denetan jotzen zidaten, gogor. Zelan! Gero, behegainean utzi ninduten. Gazte guztiak atxilotu zituzten. Gauero bila joaten ziren etxeetara, eta ez zuten aurkitzen inor. Neska gazteak, andre ezkonduak, pila bat egon ginen Basauriko kartzelan.
Zenbat denbora egin zenuen kartzelan?
Hilabete egin nuen kartzelan, eta bermepean atera nintzen. Franco hil zen, eta amnistiarekin bermea bueltatu zidaten. Mariangeles koinata joan zen fidantza ordaintzera, Madrilera. Azaroaren 20a zen. Gauez egin zuen bidaia, jakin gabe Franco hiltzear zegoela. Ordaindu, eta egun horretan atera nintzen Basauritik, arratsaldean. Epaiketaren zain atera nintzen. Gero, amnistiarekin, libre geratu nintzen.
Handik aurrera ere ez zineten trankil geratu, ordea.
Egin-en auzia ere tokatu zitzaigun. Orduan ere berriro etorri ziren Julenen bila. Eta lehenago Doroteoren [bere semea] bila ere etorri ziren. Eraman zuten. Lau lagun atxilotu zituzten. Indautxura [Bilbo] eraman zituen Espainiako Poliziak. Senideak egunero joaten ginen komisariara, arropa garbiak eramatera, ikusteko zikinak zer-nola ateratzen zituzten. Ekin eta ekin ibili ginen. Alferrik. Horietako bisita batean, Doroteo autoan zeramatela ikusi genuen. Atzetik joan nintzen, ea nora zihoazen. Errigoitira eraman zuten. Atzetik jarraitu nien. Gelditu egin ziren iritsi orduko, eta galdetu zidaten ea zergatik nihoan atzetik. “Nire semea daramazuelako”, esan nien, “eta jakin egin behar dudalako nora zoazten”. “Sakan batean behera botako dugula uste al duzu, ala?”, erantzun zidaten. “Ez dakit”, nik. Azkenean arropa garbiak hartu zizkiguten, eta, beraz, jakin genuen Madrilera eramango zituztela. Julen eta biok joan ginen Madrilera. Aske geratu ziren, baina tortura latzak pairatu zituzten.
Urte batzuetara, Egin itxi eta Julen neba atxilotu zuten berriro.
Egin itxi zutenean, Julen atxilotzera etorri ziren. Polizia etxe guztia miatzen ari zen. Julenek kartzelatik idatzi zizkidan gutun guztiak gordeak nituen. Aurkitu zituzten. Nire gutunak zirela esaten nien, baina berdin zitzaien. 111 gutun eraman zizkidaten. Han gelditu ziren. Baltasar Garzonek izango ditu gordeak. Azken logelan aurkitu zuten Julen, jantzita. Esan zigun ez ernegatzeko. Nire senarrari bihotzeko modukoak eman zion. Julen Bilbora eraman zuten, hango egoitzako giltza zuelako. Ordukoan ni ez nintzen joan Madrilera. Prozesio asko egin dugu guk.
Euskararen aldeko lanari ere oso lotuta egon da zuen familia. Zuk ere izan al duzu euskararen aldeko grina hori?
Bai, AEK baino askoz lehenagotik ere bai. Hirugarren adineko elkarteko batzordekidea izan naiz, eta utzi egingo dudala esateko gutuna idatzi behar diet. Esan behar diet penaz esaten diedala agur, ez dudalako lortu elkarteak euskaraz egiterik. Denak dira erdaldunak, eta ez dut lortu elkartea euskalduntzerik. Euskaraz idazten nituen gutunak udaletxera eta bestelakoetara. Baina batzar guztiak erdaraz egin izan ditugu. Euskara eskolak ere jaso nituen heldua nintzela. Eskolan irakurtzen eta idazten ikasi nuen nik, gazteleraz. Lehenengo euskarazko ikastaroa egin genuen Busturian, Elorrieta anaiekin, Andoni eta Juan Felixekin. Alfabetatzeko ikastaroak eman zizkiguten. Denetan apuntatzen nintzen. Hirugarren adineko elkartea egin genuenean, euskara ikasteko ikastaroa antolatu genuen. Eta gero Hitza-k ere lagundu digu asko. Euskara praktikatzera zetozenak ere hartzen genituen etxean.
Zinegotzi ere izan zinen.
Demokraziako lehen zinegotzietako bat izan nintzen, Busturian. Guk osatu genuen lehenengo udal hura. Altamirako eskolan obra handia egin genuen. Baina ospitalea izan zen eraikina ere bota genuen. Zer pena ni udalean nengoela etxe hura bota beharra!
Herria egin egin behar dela uste duzu zuk?
Bai, noski. Osterantzean zer herri mota izango dugu, bada? |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/202998/betiko-atseden-gunea.htm | Bizigiro | Betiko atseden gunea | Animalientzako hilerria inauguratu berri dute Galdamesen: Gure Ametsetako Lorategia. Egitasmoaren sustatzaileek abereak jaso, hobiratu eta oroitarria jartzeko zerbitzua eskaintzen dute. | Betiko atseden gunea. Animalientzako hilerria inauguratu berri dute Galdamesen: Gure Ametsetako Lorategia. Egitasmoaren sustatzaileek abereak jaso, hobiratu eta oroitarria jartzeko zerbitzua eskaintzen dute. | Ekainean ireki behar zuten, baina azkenean joan den asteko martitzenean inauguratu zuten Gure Ametsetako Lorategia izeneko animalientzako hilerria. Hego Euskal Herrian zabalik dagoen era horretako lehenengo kanposantua dela jakinarazi du Miguel Aguilar proiektuaren sustatzaileak. Josu Galdamesekin batera ireki du hilerria, Enkarterrin, Galdamesko Humaran auzoan.
“Naturgune izugarri polit batean dago”, azaldu du Aguilarrek, “ehunka urte dituzten haritz eta artez inguratuta”. Naturarekiko eta ingurumenarekiko lotura hori sumatzen da hilerrian barrena ibilbidea eginda ere. Maila anitzetan bereizi dute egitura, hobiak sartzeko kaleak antolatzeko. Horietako bakoitzaren sarreran, Galdamesko eta inguruko mendien izenak jarri dituzte: Humaran gaina, Eretza eta Ubieta, besteak beste.
10.000 metro koadroko eremua egokitu dute, eta etxeko 9.000 abere hobiratzeko lekua dagoela aurreikusi dute. “Abere bakoitzarentzat metro koadro bat inguru kalkulatu dugu, eta besteekin 40 zentimetroko tartea utziko diogu. Dena lurzoruaren mailan egingo dugu, Ameriketako hilerrietan egin ohi duten legez: harlauza bat jarri, hilarritxo bat, denentzako berdina, eta izenak jarrita”.
Hiltzen diren etxeko animaliak erraustea beste aukerarik ez zegoela ikusi zutenean hasi ziren Aguilar eta Galdames euren proiektuan pentsatzen. “Ideia nire bazkidearena izan zen. Bi txakur genituen. Bat hil egin zen. Landa batean hobiratu nahi genuen, baina oztopoak jarri zizkiguten. Animalia bat ezin da edozelan lurperatu. Delitu ekologikoa da. Aukera bakarra erraustea zen”. Animaliak hobiratzeko poltsa eta kutxa bereziak eskuratu dituzte, biodegradagarriak. Eta Bizkaiko Foru Aldundiak eskatu dizkien baldintza guztiak bete dituzte hobiratzeak behar bezala egin ahal izateko.
Urtebete eta erdi egin dute proiektuari buruzko ikerketa lantzen. Era horretako beste hilerri batzuk aztertu dituzte, eta datu batzuk ere eman ditu Aguilarrek: “Bilbon 100.000 maskota daude. Portugaleten, 30.000. Asko dira. Eta ez dira txakurrak eta katuak soilik. Harritu egingo ginateke jendeak etxean zer animalia dituen jakingo bagenu”. Besteak beste, Vietnamgo txerri txikiak, kakatuak, ardi txikiak, narrastiak, krokodiloak, anakondak eta pitoiak aipatu ditu.
Oraingoz, inork ez du hobiratu animaliarik Gure Ametsetako Lorategian. Hala ere, hainbat lagun joan zaizkie informazio eske. “Joan den asteburuan, nire bazkideak lauzpabost pertsonari erakutsi die. Katuak babesteko elkarte bateko emakume bat etorri zen. Hiru txakurtxo dituzten senar-emazte batzuk ere etorri ziren. Jada 11 urte dituen eta gaixorik dagoen txakurtxo bat duen bikote batek ere interesa agertu zuen. Jendea informazio eske ari da”.
Zerbitzuak
Aguilarrek adierazi du Gure Ametsetako Lorategira jotzen duten lagunek hainbat zerbitzu dauzkatela eskura: “Animalia jasotzen dugu, esaten diguten lekuan. Gorpua kontserbatzeko hozkailu bat eramaten dugu. Gorpua hona ekarri, eta, egurrezko etxetxoan, poltsa batean sartzen dugu, ostean lurreratzeko prozesua abiatzeko”. Animaliak jasotzeagatik eta hobiratzeagatik kobratzen dute. “Baita urtean 83 euroko kuota bat ere, aurreneko hiru urteetan. Horri esker, hilerria zabalik dagoen egun eta orduetan bisitak egitera etor daitezke”.
Galdameskoa abiapuntua besterik ez da. Proiektua handitzeko asmoa iragarri du Aguilarrek. “Lursail bat eskuratu dugu Gasteizen, eta nire bazkidea beste bat negoziatzen ari da Urdulizen ondoan. Urtebetean, bi horiek martxan jarrita izan nahiko genituzke. Urdulizkoa, behintzat, ahalik eta azkarren gauzatu nahi dugu”.
Biak jakitun dira gero eta etxe gehiagotan animaliak abere huts baino gehiago direla. “Familiako beste kide bat dira”. Hori dela eta, animaliak ugazaben errautsekin batera hobiratzeko aukera aztertzen ari dira. “Hasi gara galdezka, ea zer behar den. Izan ere, bateren batek galdetu digu aukera egongo litzatekeen”. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/202999/libanok-gobernu-berri-bat-izango-du-urtebeteko-etenaren-ostean.htm | Mundua | Libanok gobernu berri bat izango du, urtebeteko etenaren ostean | Najib Mikati izango da lehen ministroa. Krisi ekonomikoari aurre egitea izango da haren lehentasuna. | Libanok gobernu berri bat izango du, urtebeteko etenaren ostean. Najib Mikati izango da lehen ministroa. Krisi ekonomikoari aurre egitea izango da haren lehentasuna. | Urtebete baino gehiago behar izan dute Libanoko politikariek gobernu berri bat osatzeko. Michel Aoun presidenteak jakinarazi duenez, Najib Mikati lehen ministro izendatuak lortu du haren kabinetea izendatzeko akordioa. Herrialdearen egoera ekonomikoa dela medio, egoera «oso zail batean» daudela onartu du Mikatik. Hala, gobernu berriaren lehentasuna «kolapso egoerari» amaiera ematea izango da, «oparotasuna» lortzeko bidean. Lehen bilera astelehenean egingo dute.
«Gobernua Libanoren interesetan zentratuko da, eta, aberriaren interesen alde, behar denarekin arituko gara lankidetzan, Israelekin izan ezik», azaldu du Mikatik, gobernuaren osaera ofizial egin duen lege dekretua sinatu berritan. Zabaldutako informazioen arabera, Mikatiren kabinetea 24 lagunek osatuko dute; horien artean emakumezko bakar bat egongo da. Hala nola Abdullah Abu Habib izango da Atzerri ministroa, eta Bassam Mawlawik gidatuko du Barne Ministerioa.
Halere, begiradak beste alor batzuetan jarrita daude. Herrialdea krisi ekonomiko sakon bat jasaten ari da 2019tik; XIX. mende erdialdetik munduan izandako finantza krisirik handienetako bat, Munduko Bankuaren arabera. Horri aurre egiteko hautatutako politikaria Youssef Khalil da. Finantza Ministeriotik, libera libanoarrak jasaniko kolpeari —bere balioaren %90 galdu du— eta inflazio etengabeari aurre egin beharko die. Egoera horren eraginez, Libanoko biztanleen hiru laurden pobrezia mugaren azpitik bizi dira, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera; iaz herritarren %55 ziren, eta 2019an, %28.
Khalilekin batera, Walid Fayyad eta Firass Abiad, hurrenez hurren, Energia eta Ur ministro eta Osasun ministro izendatu berriak, izango dira kabineteko kide garrantzitsuenetako batzuk. Krisi ekonomikoaren ondorioz, elektrizitate, erregai eta ur edangarri eskasia bizi du Libanok. Besteak beste, udan gasolindegietako erregaia konfiskatzeari ekin zion armadak, gasolina eta diesela herritarren artean banatzeko asmoz.
Erregai eta elektrizitate falta horren ondorio nabarmenenetako bat herrialdeko osasun sistemak jasaniko kalteak izan dira. Sendagaiak eta medikuntza materialak jasotzeko arazoez gain, elektrizitate etenek osasun zentroen lana zaildu dute, hainbat eremutan eguneko lau ordutara murriztu baita hornidura.
Gobernua osatzeko negoziazioetan arazoak eragin dituen kargua, ordea, beste bat izan da, Gizarte Gaietarako ministroarena. Izan ere, Hector Hajjarrek gidatuko duen ministerioaren bidez kudeatuko dira datozen hilabeteetan atzerritik iritsi daitezkeen laguntza ekonomikoak. Besteak beste, NBEk eta Frantziak Libanoko afera tratatzeko abuztuan antolatutako bilkuran, 313 milioi euro inguru bildu zituzten, 1,1 milioi libanoarrentzat laguntza bermatzeko.
Iazko abuztuaren 4an Beiruteko portuan izaniko leherketak gutxienez 203 hildako eragin zituen, eta 6.000 zauritu baino gehiago utzi. Ezbeharrak bat egin zuen COVID-19ak eragindako pandemiarekin eta jada presente zegoen krisi ekonomikoarekin. Hala, herritarrek jomugan jarri zuten orduko gobernua. Hassan Diab lehen ministroak eta haren kabineteak hilaren 10ean aurkeztu zuten dimisioa. Mustafa Adib izan zen gobernu berri bat osatzeko saiakera egiten lehena. Haren porrotarekin, ordea, Aoun presidentean Saac Haririren esku utzi zuen betebeharra. Hainbat hilabeteez negoziatzen aritu ostean, baina, uztailean amore eman zuen, Aoun berarekin izaniko desadostasunak medio.
Ulertu ezinaren aurrean, nazioarteko presioa nabarmena zen Libanoko politikagintzan. Hala nola Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek «erreforma politiko eta ekonomiko sakon baten» beharra adierazi zuen Beiruteko leherketaren urteurrenean, eta Frantziako presidente Emmanuel Macronek gobernu bat osatzea «lehentasuna» dela adierazi zuen.
Hala, Mikatik lortu du egoera baretzea. Ardura hartu zuenetik, 45 behar izan ditu akordioa ixteko. Hala, Libanoko pertsonarik aberatsena hirugarrenez izango da lehen ministro; aurrez, 2005ean eta 2011n ere izan zen. Printzipioz, datorren urteko maiatzera arte iraun beharko luke agintean. Ordurako daude deituta parlamenturako bozak. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/203000/izena-ematea-derrigorrezkoa-izango-da-kilometroak-jaian-parte-hartzeko.htm | Gizartea | Izena ematea derrigorrezkoa izango da Kilometroak jaian parte hartzeko | Gipuzkoako ikastolen festa Ordizian, Beasainen eta Lazkaon egingo dute, urriaren 3an. Dagoeneko hango ekintzetan izena eman daiteke. | Izena ematea derrigorrezkoa izango da Kilometroak jaian parte hartzeko. Gipuzkoako ikastolen festa Ordizian, Beasainen eta Lazkaon egingo dute, urriaren 3an. Dagoeneko hango ekintzetan izena eman daiteke. | Pandemiak hala aginduta, Gipuzkoako ikastolen aldeko festa ere egokitu egin behar izan dute. Gaur eman dituzte hari buruzko xehetasunak, Ordizian (Gipuzkoa) egin duten prentsaurrekoan. Festa Ordizian bertan, Beasainen eta Lazkaon egingo dute, Andramendi, San Benito eta Jakintza ikastolek antolatuta. Urriaren 3a izango da egun nagusia, eta Batera, bagara, bat gara leloa aukeratu dute festarako. COVID-19ari aurre egiteko neurriak medio, izena ematea derrigorrezkoa izango da ekintzetan parte hartzeko. Horretarako aukera zabalik dago gaurtik aurrera, Ikastolen Elkarteko webgunean. Egitarauarekin batera, kanta ere aurkeztu dute.
Urriaren 3rako antolatu dituzten ekitaldien berri eman dute Itziar Flores Beasaingo Andramendi ikastolako, Xabi Maiza Lazkaoko San Benito ikastolako eta Larraitz Garmendia Ordiziako Jakintza ikastolako kideek. Azaldu dutenez, batez ere, haurrei eta gazteei zuzendutako ekintzak antolatu dituzte urriaren 3rako. Bost espaziotan banatuta egingo dute jaia: hiru Ordizian egongo dira eta bana Beasainen eta Lazkaon. Ordizian, Jakintza ikastolan, ekitaldi nagusia egingo dute; Barrena parkean, Lehen Hezkuntzako hirugarren eta laugarren mailetako ikasleek jolasak eta ikuskizunak izango dituzte; eta Oiangu parkea Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako gazteentzat izango da, eta, hiru herrien artean ibilbide bat egiteaz gain, bazkaria eta kontzertua ere izango dituzte. Beasainen, berriz, Haur Hezkuntzako eta LH1ko eta LH2ko ikasleak Igartza parkean elkartuko dira jolaserako, eta Lazkaoko ikastola LH5eko eta LH6ko ikasleentzat atonduko dute.
Baina Kilometroak ez dute urriaren 3ra mugatuko. Datorren astelehenean hasiko dira lehen ekintzarekin: Kilometroak bidea erakusketa zabalduko dute Ordiziako Barrena jauregian, hilaren 17ra arte; hilaren 20tik 24ra, Beasainen egongo da; eta irailaren 27tik urriaren 1era, Lazkaon. Bertso saioak ere antolatu dituzte: Lazkaon hilaren 17an egongo dute; Beasainen, hilaren 24an; eta Ordizian, urriaren 1ean. Egun nagusiaren bezperan ere herri bakoitzean ekitaldi bat egingo dute: Ekirock eta euskal joko eta kirolak izango dira Ordizian; Haatik dantza taldearen ikuskizuna Beasainen, eta Eneko Dorronsoro eta Fredi Pelaezen kontzertua Lazkaon. Gainera, «gogoetarako» tartea ere zabaldu nahi dute. Horretarako, Ikastolen Elkarteak aurkeztutako hezkuntzari buruzko endekalogoa aztertuko dute, irailaren 30ean hiru ikastoletan egingo dituzten foroetan.
Eredu berria garatzen
Kilometroak festak eredu berria izango duela iragarri zuten. Nekane Artola Kilometroak kultur elkarteko lehendakariak azaldu duenez, pandemiak baldintzatu du aldaketa: «Ez da guk nahi genukeen garapenik egon, baina egoera honek aukera eman digu gauzak beste era batera egiteko, adibidez, parte hartzeari toki gehiago emanez». Espero du datorren urtetik aurrera eredu berriak «beste garapen bat» edukitzea. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/203001/elorrion-desagertu-zen-32-urteko-gizonezkoa-onik-aurkitu-dute.htm | Gizartea | Elorrion desagertu zen 32 urteko gizonezkoa onik aurkitu dute | Udaltzaingoak jakitera eman duenez, Bilbon aurkitu dute gizona. | Elorrion desagertu zen 32 urteko gizonezkoa onik aurkitu dute. Udaltzaingoak jakitera eman duenez, Bilbon aurkitu dute gizona. | Astelehen gauean ikusi zuten gizona azkenekoz, Elorrion (Bizkaia). Asteazkenaz geroztik, bilaketa lanetan aritu dira Elorrio inguruan, baina azkenean Bilbon aurkitu dute. Udaltzaingoak eman dio gizonezkoaren berri Ertzaintzari, eta, segurtasun sailak jakinarazi duenez, osasunez ongi dago. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203002/nafarroako-bertsolari-txapelketa-urriaren-2tik-azaroaren-28ra-egingo-dute.htm | Kultura | Nafarroako Bertsolari Txapelketa urriaren 2tik azaroaren 28ra egingo dute | Izaban abiatuko da, eta beste zazpi herritatik igarota, Iruñeko Anaitasunan bukatuko da. 24 bertsolarik parte hartuko dute. «Plaza biziberritzea» izango da helburu nagusietako bat. | Nafarroako Bertsolari Txapelketa urriaren 2tik azaroaren 28ra egingo dute. Izaban abiatuko da, eta beste zazpi herritatik igarota, Iruñeko Anaitasunan bukatuko da. 24 bertsolarik parte hartuko dute. «Plaza biziberritzea» izango da helburu nagusietako bat. | «Bultzada eta aldarri»; hori izan nahi du 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketak: plazak berriz indartzeko bultzada, eta bertsogintzaren eta kultur sorkuntzaren aldeko aldarria. Asmo horiekin ekingo diote 45. txapelketari. Urtarrilean hastekoa zen, baina atzeratu egin behar izan zuten, udazkenera. Eta oraingoan, bai, egingo dute: urriaren 2an abiatuko da, Izaban (zineman), eta azaroaren 28an bukatuko da, Iruñean. Bitartean, «Nafarroaren berdeak, horiak eta gorriak» zeharkatuko ditu, «euskara Nafarroan barrena barreiatzeko, mila kolore eta mila Nafarroa diren Nafarroan». Gaur eman ditu xehetasunak Nafarroako Bertsozale Elkarteak, ohar bidez.
29 bertsolarik eman zuten izena txapelketan, eta aurre-kanporaketak igarota, 24 sailkatu dira urriaren 2an abiatuko den ibilbidean parte hartzeko. Bertsolariak zortzi saiotan arituko dira, beste hainbeste herritan; Izaban ez ezik, Tafallan (urriaren 9an, kultur etxean), Zangozan (urriaren 10ean, Karmengo entzunaretoan), Donezteben (urriaren 16an, zineman), Altsasun (azaroaren 1ean, Iortia kultur gunean), Berriozaren (arazoaren 6an, entzunaretoan) eta Leitzan (azaroaren 14an, herriko aretoan). Egitasmoa lurralde osora zabaltzeko apustuari jarraituz, bi herrik lehen aldiz hartuko dute txapelketaren saio bat: Izabak eta Zangozak.
Saio horietan sailkatutako zortzi bertsolariak Iruñeko Anaitasuna kiroldegian elkartuko dira, azaroaren 28an. Horien artean izendatuko dute aurtengo Nafarroako txapelduna, eta, harekin batera, Bertsolari Txapelketa Nagusian arituko diren Nafarroako beste lau ordezkariak hautatuko dituzte.
Parte hartzaileen artean «aniztasuna» egongo dela nabarmendu dute antolatzaileek. Izan ere, parte hartzaile berriak izango dira —Aitor Irastortza, Idoia Granizo, Ekhiñe Zapiain, Urko Gartzia eta Ekain Alegre—; baina baita eskarmentua dutenak ere, eta horien artean txapelketetan parte hartu izan duten baina hura utzia zuten hiru bertsolari izango dira: Xabier Silveira, Erika Lagoma eta Oier Lakuntza. Egungo txapeldunak ere parte hartuko du, Julio Sotok.
Zaletasuna sustatzea
Txapelketaren ohiko helburuei aurten erantsi zaio osasun krisiak eragindako egoerari erantzutekoa. Izan ere, jakina da izurriak moteldu egin duela bertso plaza, eta agerian utzi kulturgintzaren hauskortasuna. Hori dela eta, Nafarroako Bertsozale Elkarteak are garrantzitsuagoa ikusten du aurten egitasmoa. Plaza biziberritzeko bere alea jartzea ere izango du xede txapelketak, eta, horrekin batera, gainerako antolatzaileak gauza bera egitera bultzatzea.
Horrez gain, urtero bezala, txapelketak bertsolaritza sustatu nahi du zaletasuna dagoen tokietan, eta zaletasuna handia ez den tokietan, berriz, bertsolaritza eta Nafarroako bertsolariak ezagutarazi. Aldi berean, bertsolariei goi mailako plazak eskaini nahi dizkie, haiei protagonismoa emanez; izan ere, elkartetik nabarmendu duten moduan, herrialdean antolatzen dituzten saio askotan ez da nafar bertsolaririk egoten. Topagunea izateko asmoa ere izango du: bertsolaritzaren alde lanean ari diren guztiak elkartzeko gunea; «nafar bertsolaritzaren ekosistema elikatu eta saretzekoa».
Txapelketa osasun neurrietara egokituta egingo dute: aretoetan jende kopuru mugatua sartuko da, ikus-entzuleek maskara jantzita izango dute, eta distantziak mantenduko dira, besteak beste. Elkarteak nabarmendu du Nafarroako Bertsolari Txapelketa ekitaldi garrantzitsua bilakatu dela herrialdeko euskal kulturarentzat; emaitza hori, baina, ez da bat-batean lortutakoa: «Urte osoan egindako lan isilaren fruitua da, eta bertsolaritza transmititzeko egindako lan eskergaren ondorio zuzena».
Parte hartzaileak
24 bertsolari, hamabi gai jartzaile eta zazpi epaile izango dira txapelketan.
Bertsolariak honakoak izango dira: Alazne Untxalo, Aitor Irastortza, Egoitz Gorosterrazu, Ekain Alegre, Ekhiñe Zapiain, Endika Legarra, Eneko Lazkoz, Eneko Fernandez, Erika Lagoma, Idoia Granizo, Iker Gorosterrazu, Joanes Illarregi, Josu Sanjurjo, Julen Zelaieta, Julio Soto, Mikel Lasarte, Oier Lakuntza, Patxi Castillo, Saioa Alkaiza, Sarai Robles, Urko Gartzia, Xabat Illarregi eta Xabier Silveira.
Gai jartzaileak, Ainhoa Aranburu, Ainhoa Iriarte, Ainhoa Larretxea, Alaitz Rekondo, Ander Aranburu, Fernando Anbustegi, Kizkitza Mujika, Maialen Belarra, Miel Mari Elosegi Luze, Miren Bidarte, Pablo Indurain eta Zigor Gartzia Arregi Zian.
Epaileak, berriz, Aimar Sagastibeltza, Amaia Telletxea, Cesar Etxeberria, Joseba Beltza, Mikel Beaumont, Nerea Bruño eta Saioa Mitxelena. |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/203003/arabak-ardoaren-gaia-politizatzea-egotzi-dio-errioxari.htm | Ekonomia | Arabak ardoaren gaia politizatzea egotzi dio Errioxari | Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun nagusiak «ez dagokion auzietan esku hartzea» leporatu dio Errioxako presidente Concha Andreuri, salaketari babesa adierazteagatik. Kontseilu arautzailearekin ere haserre dago, «erkidego bakar baten» erakundea bilakatu delakoan. | Arabak ardoaren gaia politizatzea egotzi dio Errioxari. Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun nagusiak «ez dagokion auzietan esku hartzea» leporatu dio Errioxako presidente Concha Andreuri, salaketari babesa adierazteagatik. Kontseilu arautzailearekin ere haserre dago, «erkidego bakar baten» erakundea bilakatu delakoan. | Arabako Mahastiak sor-marka proiektuaren auziak gatazka politikora salto egin du. Errioxa jatorri izeneko Kontseilu Arautzaileak gaurko bileran erabaki zuen auzitegietara eramatea Arabako Mahastiak onartzeko espedientea. Erabaki horri babesa emateko, kontseiluaren bileran parte hartu zuen Concha Andreu (PSOE) Errioxako autonomia erkidegoko presidenteak. Agerraldi horrek sumindu egin du Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia, auzia «politizatzea» iruditzen baitzaio, eta hitz gogorrak izan ditu Andreurentzat: «Eskaera egin dutenak Arabako enpresak dira. Ez dagokion auzietan esku hartze onartezin bat da». Kontseilu Arautzailea ere kritikatu du Gonzalezek: «Gaur egun ez da jatorri izenaren lurralde osoaren kontseilu arautzailea, baizik eta erkidego autonomo batena, eta hori oso larria iruditzen zait».
Auziaren politizazioa ez da gauza berria, baina, oro har, norabide batetik etorri da: Errioxatik. Lurralde horretan hasiera-hasieratik ziurtatu dute Arabako Mahastiak proiektu politiko bat zela, abertzaleen saiakera bat Errioxari eta haren ardoari kalte egiteko. Errioxako eragile politiko, ekonomiko eta sozial gehienek eutsi diote ildo horri, indar handiagoarekin edo txikiagorekin.
Eztabaida horretatik kanpo geratu nahi izan dute Araban, eta upeltegi batzuen proiektua dela nabarmendu nahi izan dute. Berez, Eusko Jaurlaritzak eta Arabako Aldundiak ez dute bat egin: ulerkorrago azaldu da Arantxa Tapiaren saila, eta uzkurrago Arabako Aldundia. Gonzalezek berak gogorarazi zuen atzo sor-marka berria sortzearena ez dela bere gobernuaren proiektua, «zilegia» iruditu arren, eta nahiago lukeela Errioxa aterkipean marka propio bat sortzea, «Bordelen arrakastaz funtzionatzen duen moduan». Eskaera horri jaramonik ez egitea aurpegiratu zion jatorri izeneko gehiengoari, eta jarrera horrekin arrazoi ematen diela sor-markatik atera nahi duten upeltegiei.
Eztabaida maila politikoan kokatu ez den arren, egia da Arabako alderdien aldetik egon dela lerrokatze bat: proiektuaren aurka PSE-EE eta PP, alde EH Bildu eta Elkarrekin Ahal Dugu, eta zatituago, berriz, EAJ.
40 upeltegiren eskaera
Arabako Mahastiak eratzeko urratsa ABRA Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteko 40ren bat kidek egin dute; ehundik gora kide ditu elkarte horrek, eta gutxi batzuek alde egin dute, proiektua salatzeko. Eskatzaileen argudioa da azken urteetan asko handitu dutela ekoizpena upeltegi handiek, eta euren produktua bereizteko eta negozioa egiteko aukerarik ez dutela. Gainera, Grupo Riojan batutako upeltegi handien tresna izatea egotzi diote Kontseilu Arautzaileari.
ABRAko ordezkariek auzibidearen aurkako botoa eman zuten atzo Kontseilu Arautzailearen bozketan, eta abstenitu egin ziren UAGA Arabako nekazarien sindikatua eta Araex elkartea. Azken horretan neurri erdiko upeltegi esportatzaile batzuk biltzen dira, Arabako Errioxakoak gehienak. Emaitza, ordea, garbia izan da: auzibidearen aldeko 134 boto, hamalau abstentzio eta aurkako boto bakarra.
Kontseiluaren bilerara azalduta, haren jarduna «arrakalarik gabe babesten» duela adierazi zuen Andreuk, «errioxar guztien defentsan». |
2021-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/203004/jantzari-dokumentala-filmin-plataforman-ikusgai.htm | Gizartea | 'Jantzari' dokumentala, Filmin plataforman ikusgai | Dokumentalak Urrijena dantza jaialdian lehenengo aldiz neska eta mutilez osatutako talde batek plazara egindako saltoa erakusten du. | 'Jantzari' dokumentala, Filmin plataforman ikusgai. Dokumentalak Urrijena dantza jaialdian lehenengo aldiz neska eta mutilez osatutako talde batek plazara egindako saltoa erakusten du. | Bost urtean behin ospatzen da Urrijena jaialdia Iurretan (Bizkaia). Bertan, herriko dantza talde guztiak biltzen dira. 2018. urteko jaialdia, ordea, ezberdina izan zen: lehenengo aldiz neska eta mutilez osatutako talde batek egin zuen salto plazara. Talde hori da, hain zuzen, Jantzari dokumentalaren protagonista. Ospakizun horretan beste belaunaldi batzuetako dantzariekin bildu ziren gazteak, eta horien testigantzak ere biltzen ditu ikus-entzunezkoak. Ez dira falta entseguak, egun horretako prestaketak eta plazan bizi duten emozioa erakusten duten irudiak ere, dantzako adituen azalpenekin tartekatuta.
Anboto komunikabideak, Bideografik ekoiztetxeak eta Iurretako dantzariek elkarlanean egindako proiektua da ikus-entzuezkoa, eta dagoeneko Euskal Herriko 27 aretotan proiektatu da 2020an estreinatu zenetik. Bilboko Cine Invisible jaialdian ere genero ekitatearen saria jaso zuen proiektuak.
Gaurtik aurrera, gainera, Filmin plataforman ere izango da. «Oso pozik gaude dokumentala izaten ari den zabalkundearekin. Euskal Herri osoko aretoetatik eskaintzak heldu zaizkigu. Hainbat elkarte eta eragileren artean gai honen inguruan interesa dagoela sumatu dugu», azaldu du Jone Guenetxea Anbotoko zuzendariak. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203033/aebetako-armada-nahastu-egin-zen-hamar-herritar-hil-zituen-drone-erasoan-ondorioztatu-dutenez.htm | Mundua | AEBetako armada nahastu egin zen hamar herritar hil zituen drone erasoan, ondorioztatu dutenez | 'The New York Times' egunkariak gaur plazaraturiko ikerketa baten arabera, militar estatubatuarrek helburutzat zuten gizona ez zen Estatu Islamikoko kidea, eta ustez zeramatzan «leherkaria» bere familiarentzako ura besterik ez zen. | AEBetako armada nahastu egin zen hamar herritar hil zituen drone erasoan, ondorioztatu dutenez. 'The New York Times' egunkariak gaur plazaraturiko ikerketa baten arabera, militar estatubatuarrek helburutzat zuten gizona ez zen Estatu Islamikoko kidea, eta ustez zeramatzan «leherkaria» bere familiarentzako ura besterik ez zen. | Abuztuaren 29an, drone batetik misil bat jaurti zuen Ameriketako Estatu Batuetako Armadak Zemari Ahmadiren autoaren aurka, Kabulgo auzo batean. Leherketak 43 urteko Ahmadi eta haren familiako beste bederatzi kide hil zituen, zazpi haur tartean. Pentagonoak esan zuen orduan jomuga Estatu Islamikoko kide bat zela, eta Ahmadik autoan lehegaiak garraiatzen ari zela misilez eraso egitea erabaki zutenean. The New York Times egunkariak gertaturikoa ikertu du, eta Ahmadiren egun horretako ibilbidearen irudiak argitaratu ditu gaur. Ondorioztatu duenez, Ahmadik bere ohiko lana besterik ez zuen egin, gobernuz kanpoko erakunde bateko langile gisa, eta militarrek leherkaritzat harturikoa, haren familiarentzako ura zen.
Hiru egun lehenago, abuztuaren 26an, ustez Estatu Islamikoak eraso handia egin zuen Kabulgo aireportuan. Bonbaz eta tiroz, gutxienez 170 afganistandar eta hamairu militar estatubatuar hil zituzten. Talibanek boterea hartu ostean herrialdetik ihes egin asmoz aireportuaren inguruan bilduriko jendetzaren aurka jo zuten, eta aireportua kontrolatzen ari ziren tropen aurka. AEBetako Gobernuak erantzun gisa aurkeztu zuen hiru egun geroago misilez eginiko erasoa, eta Estatu Islamikoko kide garrantzitsu bat hil zutela esan zuten, beste eraso bat prestatzen ari zen unean.
Haatik, Ahmadiren bulegoko segurtasun kameren irudiak lortu ditu The New York Times-ek. Kaliforniako (AEB) gobernuz kanpoko erakunde batentzat egiten zuen lan ingeniariak Kabulen, besteak beste errefuxiatuei jana banatzen. Egunkariaren arabera, irudiok eta Ahmadiren egun horretako ibilbidearen azterketak argi erakusten du gizonak ez zuela inongo lanik egin Estatu Islamikoarentzat, drona gidatzen zuten militarrek huts egin zutela, eta Estatu Islamikoarekin zerikusirik ez zuen familia arrunt bateko hamar kide hil zituztela
«Prozedura zuzen jarraitu zen, eta eraso egokia izan zen», adierazi zuen Pentagonoak eginikoaz lehenengo zalantzak agertzen hasi zirenean, hildako gehienak haurrak zirela ikusita. Militarrek argudiatu zutenez, Ahmadiren autoan zamaturiko leherkariak eragin zuen zibilak hil zituen bigarren eztanda. Egunkariak hainbat adituri erakutsi dizkie biktimen etxeko patioaren irudiak, eta ondorioztatu dute ez zela «bigarren eztandarik» gertatu, eta misilak hil zituela guztiak.
Irudietan ikusten da, gainera, Ahmadik bidoiak urez bete zituela, eta autoan zamatu. Haren ingurukoek adierazi dute auzoan ur mozketak zeudela, eta Ahmadik sari eramaten zuela ura etxera bulegotik.
Biktimen senideek zabaldu dutenez, Ahmadik berak eta AEBetako Armadarentzat lan egin zuen familiako beste kide batek, Ameriketako Estatu Batuetan errefuxiatu gisa bizitzeko baimena eskatuta zuten, talibanen beldur zirelako. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203034/gaur-ospatzen-dugu-ez-dugula-amore-eman-ez-garela-borboikoen-menpekoak.htm | Mundua | «Gaur ospatzen dugu ez dugula amore eman, ez garela Borboikoen menpekoak» | Diadako goizeko ekitaldian, Josep Rull, Joaquim Forn, Elsa Artadi, Carles Riera, Jordi Sanchez eta Jordi Cruixarten hitzak jaso ditu BERRIAk, besteak beste. Preso egondakoek nabarmendu dute azken hiru Diadetatik gaurkoa dela kaletik bizi ahal izan duten lehenengoa. | «Gaur ospatzen dugu ez dugula amore eman, ez garela Borboikoen menpekoak». Diadako goizeko ekitaldian, Josep Rull, Joaquim Forn, Elsa Artadi, Carles Riera, Jordi Sanchez eta Jordi Cruixarten hitzak jaso ditu BERRIAk, besteak beste. Preso egondakoek nabarmendu dute azken hiru Diadetatik gaurkoa dela kaletik bizi ahal izan duten lehenengoa. | Lehen Diada dute askatasunean 2017ko erreferendumaren harira Espainiak kartzelaturiko politikari katalanek. Horien artean, Josep Rull Generalitateko Lurralde eta Iraunkortasun kontseilari ohiak, eta Joaquim Forn Barne kontseilari izandakoak. Bien adierazpenak jaso ditu BERRIAk gaur, Bartzelonako kaleetan, arratsalde manifestazioaren atariko goizeko ekitaldian.
«Lehenengo Diada dugu, urte asko espetxean egon ostean, eta jendearen aldamenean egon nahi izan dugu, eta kusi dugu herri honetako jendeak ez duela amore eman», esan du Rullek. Herritarrek erresistentzia egitea aukeratu dutela, eta, horri esker, katalanek «askatasun nazionala berreskuratzen zorian» daudela gaineratu du. Euskaldunei ikasitako leloa ekarri du gogora politikariak: «Izan zirelako gara, garelako izango gara».
Forn pozik agertu da borroka politikoa kaletik jarraitzeko aukera dutelako orain. «Oraindik ez gara heldu helburura, baina urrats garrantzitsua egin dugu. Ez gaituzte garaitu, jarraitzen dugu bizirik eta lanean, Katalunia libre, independentea ikusi arte».
Elsa Artadi Generalitateko Departamenduen arteko koordinatzaile ohiak ildo beretik jo du. «Gaur ospatzen dugu ez dugula amore eman, ez garela Borboikoen menpekoak». Izurriak eragindako debekuen ostean kaleak berriz hartzeko aukera nabarmendu du.
Gaurko Generalitatearen jarreraren kontra jo du, ordea, Carles Riera CUPeko Kataluniako diputatuak, Espainiako Gobernuarekin negoziazio mahaia «absurdoa» defendatzeagatik, gaurko baldintzetan hori porrot egitera kondenatuta dagoela iritzita, «Espainiak, eta comunek bat egin dute horrekin orain, argi utzi duelako elkarrizketa mahaian ez dela inoiz hitz egingo autodeterminazio erreferendumaz eta amnistiaz». Dei egin dio Pere Aragones Generalitateko presidenteari kalean borrokatzera, «estatua makurrarazi arte».
En Comu taldeko Jaume Assensek, ordea, itxaropena jarri du elkarrizketa mahaian, eta hitza katalanei emateko eskatu du: «Hau boto kutxetan hasi zen, eta boto kutxetan amaituko da».
Jordi Sanchez Assemblea Nacional Catalana erakundearen lehendakariak gogoratu du espetxean egoteagatik bizitzerik izan ez dituen hiru Diadak. Gizarteak mobilizaturik jarraitzen duela nabarmendu du. «Kataluniak eskua luzatzen dio Euskal Herriari ere elkarrekin aurrera egiteko munduko nazio askeen kontzertuan. Mundu hobea eraikiko dugu lortzen badugu askatasunean egiten lortzen badugu, askatasuna gizabanakoentzat eta herrientzat».
Jordi Cuixart Omnium Cultural erakundeko lehendakariak gogoratu du «errepresio espiralean» dagoela oraindik ere. Espainiak horrekin herritarrak zatitzea bilatzen duela nabarmendu du. Burujabetzaren aldekoen proposamenak ez direla horren ezberdinak adierazi du, eta kontsentsurako dei egin du. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203035/hemen-gaude-itzuli-gara-independentisten-oihua-kataluniatik.htm | Mundua | «Hemen gaude, itzuli gara», independentisten oihua Kataluniatik | Pandemia garaian Europan egindako manifestaziorik jendetsuena izan da antolatzaileen arabera. Erbesteratutako politikari katalanak izan dituzte gogoan. | «Hemen gaude, itzuli gara», independentisten oihua Kataluniatik. Pandemia garaian Europan egindako manifestaziorik jendetsuena izan da antolatzaileen arabera. Erbesteratutako politikari katalanak izan dituzte gogoan. | Irailaren 11, Kataluniako Diadaren eguna. Eta berezia izaten ari da aurtengoa. Batetik, pandemiak baldintzatu du hainbat ekimenen antolaketa. Bestetik, preso egondako agintari katalanentzat, azken hiru Diadetatik gaurkoa da kaletik bizitzen ari diren lehenengoa. ANCk antolatutako manifestazioa egin dute, «Independentzia» oihuen artean. Herrialde Katalanetako hamaika lekutatik ere bat egin dute deialdiarekin, eta denak ordu berean hasi dira: 17:14ean, zehazki. Izan ere, Espainiako Ondorengotza Gerran Felipe VI.-aren tropak Bartzelona setiatu zuten 1714.urtean, eta data horri egin nahi izan diote erreferentzia. Bartzelonan egin dute manifestazio nagusia, Urquinaona plazatik. «Itzuli gara, hemen gaude, independentzia lortzeko», aldarrikatu dute.
Pandemia garaian Europan izandako manifestaziorik jendetsuena izan dela nabarmendu dute antolatzaileek. Bartzelonako Frantziako geltokian amaitu da manifestazioa, parlamentuaren atarian. Jordi Gaseni Independentziaren aldeko Udalerrien Elkartea presidentea honela mintzatu da: «Merezi genuen gaurkoa bezalako arratsalde bat. Gehiengo handi baten zilegitasuna daukagu Kataluniako Errepublika egiteko. Oldarraldi demokratiko baterako prestatu behar dugu».
Jordi Cuixartek ere parte hartu du amaierako hitzaldian. Gogoan izan ditu erbesteratutako politikari katalanak: Carles Puigdemont, Marta Rovira, eta Anna Gabriel, besteak beste. «Inoiz ez diogu uko egingo, ez aske izateari, ezta zoriontsu izateari ere. Ez dugu egingo, ez dakigulako hori egiten», zin egin du.
Elisenda Paluzie ANCko lehendakariak Kataluniako prozesu independentista sostengatzen duten nazioarteko delegazioak eskertu ditu: Euskal Herrikoak, Korsikakoak, Galiziakoak, Kurdistangoak eta Kabiliakoak, besteak beste. Independentziaren alde lanean segitzea ezinbestekotzat jo du, eta Generalitateari ere bota dio abisua: «Ez egon etorriko ez diren eskaintzen zain».
Une berean, ezker independentistak bere martxa egin du, Urquinaona plazatik.
Batasun mezua
Herri mobilizazioa berrartu nahi du independentismoak gaurko Diadan, baina, horrekin batera, azkenaldiko ezin ulertuak alboratzea du erronka nagusia independentismoak. Bada, Omnium Cultural erakundeak eguerdian egin duen ekitaldian lortu du batasun mezua gailentzea. Ikusmina piztu du Jordi Cuixart erakundeko presidentearen hitzartzeak, espetxetik atera osteko lehenengo Diada baita aurtengoa berarentzat.
Errepresaliatuei eskaini dizkie lehen hitzak Cuixartek, eta amnistia eskatu du. Independentismoak «autoestima eta harrotasuna» berreskuratu behar dituela nabarmendu du, gogora ekarriz azken urteetan izandako lorpenak: «Ez dezagun ahaztu pauso erraldoiak eman ditugula azken hamarkadan. Estatua inoiz imajinatuko ez zukeen lekura eraman dugu». Hori guztia ezerezean gera ez dadin eta egindakoa «inork izorratu ez dezan»; mobilizazioetara batzeko eskatu die herritarrei, eta «desberdintasunen» gainetik «kohesioa» eta "herriaren batasuna" lehenesteko. «Errepresioak gu zatitu nahi gaitu; frustrazioa eragin nahi digu, gure eskubideen aldeko borroka utz dezagun».
Espainiaren gabezia demokratikoak salatu ditu Cuixartek, eta gogora ekarri du ezikusiarena egin diela konstanteki giza eskubideen aldeko erakundeen ohartarazpenei, eta gatazkari konponbide demokratiko bat emateko eskariei. «Konturatu gara autodeterminazioa praktikara eraman beharko dugula herrialde demokratiko batean bizi nahi badugu».
Eguneko deialdiak
Urtero bezala, Rafael Casanova politikari historikoari omenaldia eginez hasi dute eguna Bartzelonan. Generalitateak egin dio lore eskaintza, haren omentzeko monumentuaren aitzinean.
Ondoren, Arran Jovent gazte antolakundeak Gustau Muñoz militantea omendu du; Espainiako polizia indarrek hil zuten 1978ko Diadan. Ezker independentistarentzat «eredu» dela erran dute, «borroka sozialaren eta nazionalaren arteko loturaren ikur» delako. Era berean, Guillem Agullo duela 27 urte faxistek hildako gazte independentista katalana ere oroitu dute. Gazteen «konpromisoa eta borroka» goratu dituzte Agulloren gurasoek omenaldian. «Ez dugu prozesuan atzerapausorik onartuko. Independentzia edo sumisioa», aldarrikatu dute Arran Joventeko gazteek. Lore eskaintza egin diote Agullori ere, eta, ondotik Els Segadors erreserkia kantatu dute. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203036/alaine-agirre-eta-leire-vargas-saritu-dituzte-irun-hiriko-kutxa-literatura-sarietan.htm | Kultura | Alaine Agirre eta Leire Vargas saritu dituzte Irun Hiriko Kutxa Literatura Sarietan | ‘Karena’ du izena Agirreren saritutako nobelak, eta ‘Dena ametsa den irudipena’ Vargasen poema bildumak | Alaine Agirre eta Leire Vargas saritu dituzte Irun Hiriko Kutxa Literatura Sarietan. ‘Karena’ du izena Agirreren saritutako nobelak, eta ‘Dena ametsa den irudipena’ Vargasen poema bildumak | Odol mamituak eleberriarekin hasi zuen bere literatur ibilbidea Alaine Agirre idazleak (Bermeo, Bizkaia, 1990), eta beste sei nobela, narrazio liburu bat eta poema bilduma bat ere kaleratu ditu geroztik. Ibilbide hori guztia eginda duela jaso du orain 44. Irun Hiriko Kutxa Literatura Saria Karena izeneko eleberriagatik. 25.000 euro eta garaikurra jasoko ditu idazleak horregatik.
Poesia liburu batekin jaso du saria Leire Vargas idazleak (Durango, Bizkaia, 2002): Dena ametsa den irudipena izenekoarekin. Aldizkarietan argitaratutako ale solte batzuk kenduta, aurrez ez du publikazio propiorik kaleratu, baina itzulpengintza ikaslea da, eta sarean daude irakurgai hark itzulitako Sally Rooney idazlearen Soldata jauna eta Raymond Carver idazlearen Bizikletak, giharrak, zigarretak narrazioak. Bertsolari ere aritzen da. 15.000 euro eta garaikurra jasoko ditu berak.
Epaimahaiak eta parte hartzea
Bost kidek osatu dute eleberriak saritzeko epaimahaia: Felipe Juaristik, Jon Martin Etxebestek, Jon Kortazarrek, Arantxa Urretabizkaiak eta Joxe Mari Iturraldek. Guztira, 25 proposamen jaso dituzte sariketarako, eta haien artean hautatu dute Agirrerena. Poesia bilduma hautatzeko epaimahaiak, berriz, 36 lan aztertu ditu, eta haien artean Vargasena izan da onena. Iñaki Aldekoak, Lourdes Otaegik eta Itxaro Bordak hartu dute erabakia, kasu honetan.
Inoizko parte hartzerik handiena izan dute Irun Hiria Kutxa Literatura sariek, antolatzaileek jakinarazi dutenez. 44. aldia izan dute aurtengoa, eta, guztira, euskarazko 61 lan jaso dituzte, eta 1.614 lan, berriz, gaztelerazko modalitateetan. Edonola ere, nagusiki, gaztelerazko modalitatean eman da antolatzaileek nabarmendu duten igoera, duela bi urte azken sariketa egin zutenean baino 1.103 lan gehiago jaso baitituzte aurten. Euskarazko modalitatean, ordea, 56 lan jaso zituzten 2019an, eta bost gehiago aurten.
Omenaldia, Antonio Colinas idazleari
Sarituen izenen berri emateko ekitaldian, bestetik, Antonio Colinas idazlea ere omendu dute. Sariketaren lehen edizioan jaso zuen Irun Hiria saria, ‘Truenos y flautas en un templo’ poesia lanari esker, eta geroztik, 50 urtez, aldiro izan da sariketako epaimahaikide.
Gaztelerazko modalitateak ere bi sari izan ditu. David Franco Montiel idazlearen Historia provincial de la infamia eleberriak jaso du bata, eta Pablo Luqueren ‘Greenwich’ poema bildumak bestea. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203037/beste-281-positibo-atzeman-dituzte-osakidetzak-eta-osasunbideak.htm | Gizartea | Beste 281 positibo atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak | 6.104 test egin dituzte denera eta %4,6 izan dira positiboak; gehien Bizkaian atzeman dituzte, 128 | Beste 281 positibo atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. 6.104 test egin dituzte denera eta %4,6 izan dira positiboak; gehien Bizkaian atzeman dituzte, 128 | Izurria oraindik ezin kontrolpean hartu, COVID-19a atzemateko testak egiten jarraitzen dute osasun sistemek. Osakidetzak eta Osasunbideak atzo egindako testetan, 281 positibo atzeman zituzten. 128 kasu Bizkaian atzeman zituzten, 77 Gipuzkoan, 47 Nafarroan eta 28 Araban.
Egindako testen %4,6 izan ziren positibo, eta, ondorioz, portzentaje horrek Hegoaldean jarraitzen du OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolpean jartzen hasteko ezarria duen %5eko mugatik behera. Kasuen azken goraldiari begira, positiboek uztailaren 22an jo zuten goia: 2.235 kasu atzeman zituzten orduan. Ordutik, behera egin du kurbak.
COVID-19ak jota atzo denera 31 pertsona ospitaleratu behar izan zituzten. 79 paziente daude ZIUetan oraindik. ZIUetako egoerak beti aparteko garrantzia izan du izurri honen kontrolean, eta azken olatu honetan abuztuaren 23tik, gora behera txikiekin bada ere, beheraka ari da izurriaren aldagai hori ere; orduan 113 paziente zeuden larri ZIUetan. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203038/pse-eek-euskadi-sendo-eta-segurua-nahi-du-espainia-eta-europa-federal-baten-barruan.htm | Politika | PSE-EEk «Euskadi sendo eta segurua» nahi du, «Espainia eta Europa federal baten barruan» | PSE-EEk bederatzigarren kongresuan eztabaidatuko duten ponentzia politikoa aurkeztu du. Ondo bidean, azaroaren 20an eta 21ean egingo dute kongresua. | PSE-EEk «Euskadi sendo eta segurua» nahi du, «Espainia eta Europa federal baten barruan». PSE-EEk bederatzigarren kongresuan eztabaidatuko duten ponentzia politikoa aurkeztu du. Ondo bidean, azaroaren 20an eta 21ean egingo dute kongresua. | PSE-EE bere bederatzigarren kongresura begira jarrita dago. Gaur aurkeztu dute kongresuan eztabaidatuko duten ponentzia politikoa hura osatzeko prozesuan koordinatzaile lanetan aritu diren Begoña Gilek, Alfredo Retortillok eta Pau Blasik, Bilbon egin duten agerraldian. Bertan, «Euskadi sendo eta segurua» defendatu dute, «Espainia federal baten eta Europa federal baten barruan» egongo dena. Ondo bidean, azaroaren 20an eta 21ean egingo dute kongresua.
Aurkezpenean bezala testuan ere federalismoa defendatu dute, mende honetako erronkei aurre egiteko modurik onena delakoan: «Uste dugu eredu federala dela batasuna lortzeko bidea, nazioen eta lurraldeen aniztasuna eta espezifikotasunak errespetatuz». Erabakitzeko eskubideak, berriz, «Erdi Aroko erresumen mundu batera» itzularazten duela ohartarazi dute. Gainera, independentzia lortuz gero, «automatikoki» Europako Batasunetik kanpo geratuko litzatekeela nabarmendu dute.
Bestelako hainbat gai ere landu dituzte ponentzia politikoan. Haien hitzetan, COVID-19ak agerian utzi du zaintzak duen garrantzia, eta PSE-EEk defendatu du «beste zaintza eredu bat» sortu beharra dagoela, «familian oinarrituko ez dena eta feminizatua egongo ez dena». Osasun sistema publikoak ere «bultzada bat» behar duela uste dute, eta hori PSE-EEk soilik gida dezakeelakoan daude.
Ekonomiaz ere aritu dira testuan: «Ekonomia berritzaile, jasangarri eta inklusibo baten alde lan egingo dugu, zeinak zientziaren eta ikerketaren aldeko apustua eta finantzaketa publiko argia bultzatuko duen». Gaineratu dutenez, trantsizio ekologikoa eta digitala «funtsezko faktoreak» dira industria politika berrian.
Beharrezkoa iruditzen zaie zerga sistema modernizatzea ere, «hazkundea inklusiboa eta jasangarria» izan dadin, eta ezinbestekotzat dute ingurumen fiskalitatea. Trantsizio ekologikorako baliabideak ere eskatu dituzte, iruditzen zaielako lehentasun ekonomikoetako bat izan behar dela.
Hezkuntzari ere erreparatu diote. Besteak beste, esan dute ordua dela eredu elebidun batetik hirueledun batera igarotzeko: «Garaia iritsi da hezkuntza sistema hirueleduna orokortzeko, egungo hizkuntza ereduak gaindituz, eta ikastetxeen hizkuntza proiektuan sartu behar da, bakoitzaren ezaugarrien arabera». |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203039/ahanzturaren-kontra-egin-dute-lezon-eta-altzan.htm | Gizartea | «Ahanzturaren kontra» egin dute Lezon eta Altzan | 1936an tropa frankistak sartu zirenean agintean zeuden udalbatzak omendu dituzte | «Ahanzturaren kontra» egin dute Lezon eta Altzan. 1936an tropa frankistak sartu zirenean agintean zeuden udalbatzak omendu dituzte | Orain dela 85 urte Francoren aldeko tropak matxinatuta ailegatu zirenean agintean zeuden udalbatzak omendu dituzte gaur Donostiako Altza auzoan –udalerria zen garai hartan, independentea– eta Lezon. Altzakoa Donostiako Udalak antolatutako omenaldi bat izan da. Gogora ekarri dute tropa matxinoak heldu zirenean 1931. urtean eratutako udalbatza zegoela Altzako Udalean agintean, eta udal agintari haiek «askatasunaren» alde egin zuten bidea goraipatu du Eneko Goia Donostiako alkateak.
Hamabi udal ordezkari haien izena duen plaka bat jarri dute Altzako udaletxea zen eraikinean, eta oroigarriak eman dizkiete haietako hainbaten senitartekoei. Omenaldi honekin 36ko gerrak eta ondorengo urteetako jazarpenak eragindako «umiliazioa eta oinazea» gogora ekartzea eta «ahanzturatik ateratzea» bilatzen dutela esan dute Donostiako Udaleko iturriek. Lezon ere justu orain dela 85 urte Lezoko Udalean zegoen udalbatza gogora ekarri dute gaur, omenaldi batean. Memoria historikoaren ikerketarako lanean ari den Etxetxo elkartearekin batera antolatu du omenaldia Lezoko Udalak. Omenaldia egin diote, baita ere, Felix Arriagari. Plaka bat jarri dute nor zen eta nola hil zuten gogora ekartzeko. Lezoko Udaleko langilea zen, kale garbitzailea, eta bonbaz egindako eraso baten ondorioz hil zuten 1936ko abuztuaren 26an; haren iloba bat ere Esperanza Sein, hil egin zen erasoan, eta hantxe kalean zebilen bi urteko umetxo bat ere bai. Aldi hartan eraso haiekin zabaldu zen «ikara» ezin dela ahantzi gogora ekarri du Etxetxo elkartearen izenean hitza hartu duen Joxe Luix Agirretxek omenaldian, eta «gertatu zena kontatzea» garrantzitsua dela nabarmendu du: «Ez ahanzteko». |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203040/bigarren-diada-aldi-baten-abiapuntua.htm | Mundua | Bigarren Diada-aldi baten abiapuntua | Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak bideo-analisia egin du ANCk Diadan antolatutako manifestazio jendetsutik. | Bigarren Diada-aldi baten abiapuntua. Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak bideo-analisia egin du ANCk Diadan antolatutako manifestazio jendetsutik. | «Kataluniako independentziazaleek gogo handia zuten kalera itzultzeko, el carrer, hori delako haien inguru naturala. Horrela izan da azken urteetan; prozesu independentziazalea hasi zenetik kalea izan baita indar erakustaldia egiteko gunea, eta hori bilatu du ANCk honetan ere.
Bazeramaten denbora pixka bat manifestazio handirik egin gabe. Batetik ez zuen laguntzen alderdi independentisten arteko giro txarrak, eta COVIDak ere eragin handiak izan du, COVIDa gogor jotzen ari zenean oso zaila zelako kezkatzea pankartez edo elastikoez.
Segur aski gaur antolatzaileek espero zutena baino jende gehiago bildu da, ez da bildu garai batean biltzen zen adinako jendetza, giroa ez zegoelako horretarako, lehen eman ditudan bi arrazoiengatik. Baina garbi dagoena da mezua gaur oso indartsua izan dela. Alde batetik: gaur berriro jarri gara martxan. Bigarren Diada aldi baten hasiera izan daiteke hau. Mezu garbia Espainiako Gobernuari; martxan segitzen dugu eta borrokan segitzen dugu. Hori da ANCk eman nahi duen mezua, eta gaur Omniumek goizeko ekitaldian ere eman duena, hori garbi dago. Eta beste aldetik, beste mezu bat, batasun mezu bat, beti izan dena independentziazaleen ikur bat, eta batasun mezu hori bidaltzen zaie Kataluniako alderdi politiko nagusiei, Esquerra-ri eta bai Junts-i. Kaleko herritarren egoera, eta lan giroa eta batasun giroa askoz hobea da alderdi politikoetako egituretan dagoena baino, eta jendearen eskaera argia da, batasuna itzuli behar da, batasuna delako modu bakarra helburuak lortzeko». |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203041/pattal-hasi-eta-dotore-bukatu.htm | Kirola | Pattal hasi, eta dotore bukatu | Ezustekoa eman du Barrenetxea IV.ak, Urrizari 23-30 Irabazita. Bigarren aldiz jantzi du buruz buruko txapela. Galarretako frontoira gerturatutako 600 zaleek final handi batez disfrutatzeko aukera izan dute. | Pattal hasi, eta dotore bukatu. Ezustekoa eman du Barrenetxea IV.ak, Urrizari 23-30 Irabazita. Bigarren aldiz jantzi du buruz buruko txapela. Galarretako frontoira gerturatutako 600 zaleek final handi batez disfrutatzeko aukera izan dute. | Urrats txikiak baina handiak aldi berean eginez heldu da Endika Barrenetxea 30 tantotara. Pronostiko guztiak apurtu ditu Javier Urrizari gailenduz buruz buruzko finalean (23-30), eta bere palmaresera erremonteko buruz buruzko bigarren txapela gehitu du.
Barrenetxea IV.ak parean izan duen aurkaria ez zen ahuntzaren gauerdiko eztula. Urriza sasoiko heldu da finalera: bere denboraldi onena egiten ari zen, jokatutako final guztiak irabazi baitzuen. Baina ezin izan dio jarraipena eman, eta horregatik balio bikoitza du Barrenetxea IV.ak irabazitako txapelak. COVID-19 gaitza pasatuta hasi zuen txapelketa Urrizak. Partidaz partida hobetzen joan zen, baina ezin izan dio amestutako amaiera eman.
Finalak osagai guztiak izan ditu itzela izaeko. Jendetza elkartu da Hernaniko Galarreta pilotalekuan, eta bildutako 600 pertsonek partida itzel batetaz gozatu dute. Barrenetxea IV.aren zaleek aurpegian irribarre bat dutela bueltatu dira etxera; Urrizarenak, aldiz, burumakur irten dira Galarretatik.
Finala gaur jokatu bada ere, protagonistek arlo psikologikoa martxan jarri zuten aurretik. Materiala aukeratu osteko adierazpenetan, Barrenetxea IV.ak aukeratutako pilota bat «biziegia» zela adierazi zuen Urrizak; eta hernaniarrak erantzun zion beraren bat «motelegia» zela.
Barrenetxea IV.aren pilotarekin ekin diote finalari. Aurrelariak saketik gura izan dio min egin, baina lehen saiakeran motz gelditu da, eta Urrizak hartu dio aurrea markagailuan. Honek, aldiz, ez du epailearengana joateko bidea hartu, eta ustezko pilota biziarekin jarraitu du jokatzen.
Hasiera aldekoa izan du, behintzat, Urritzak. Aurkariak egindako hutsak baliatuz, 5-0 jarri da aurretik. Barrenetxea IV.ak «zentratzeko» eskatu dio bere buruari. Lau tanto egin ditu jarraian, eta horietako bat oso polemikoa izan da: epaileak ontzat eman du motz gelditu zaion sakea, eta Urriza eta ikusleak sinetsi ezinik zeuden. Hernaniarraren bigarren tantoa izan da. Finalak berdintsu segitu du, inor nagusitu gabe.
Motorra berotzen hasita
Lehen berdinketa 7-7koa izan da, eta 8-9koarekin jarri da Barrenetxea IV.a aurretik lehen aldiz. Aurrelariak inoiz baino pilota gehiago sartu ditu ezkerparetara, eta gehienetan ondo irten zaio apustua. Gainera, paretaren hezetasunarengatik are gehiago irristatu da pilota.
Barrenetxea IV.ak hasiera kaxkarra izan badu ere, behin aurrea hartuta markagailuan, gora egin du; ez da gehiago atzetik jarri. Barrenetxea IV.ak tantoak lortzen jarraitu du, betiere alde txikiarekin. baina beti bere alde. Lehen atsedenaldira 13-15 heldu dira.
Urriza indarra galtzen hasi da, eta gailendu beharreko malda gero eta handiagoa zen. Sei tantoko zuloa ireki du Barrenetxea IV.ak, eta ezin izan du inoiz itxi Urrizak.
Zuhurtziaz
Finaleko azken zatiko tantoak oso fisikoak izan dira. Urrizak gerturatzeko keinua egin du, baina Barrenetxea IV.a tinko mantendu da: ez du piloteoan gehiegi ibili izan nahi, hori baita iruindarraren indargune nagusia. Urrizak saretara bidalitako pilotarekin bukatu da finala.
Barrenetxea IV.ak adierazi du hasieran «blokeatuta» sentitu dela, eta hori izan da markagailuan izan duen desabantailaren arrazoia. Hala ere, partidari buelta eman ahal izan dio, eta «oso pozik» amaitu du egindako lanarekin.
Lortutakoak balio berezia du berarentzat, eta gertukoekin oroitu da: «Txapel hau etxekoentzat, nire neskarentzat, hernaniarrentzat eta Antiguoko kide guztientzako da». Galarretako frontoian «izugarri» disfrutatu duela adierazi du. |
2021-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/203042/gaztetxeak-defendatzera-dei-egin-dute-arrotxapean.htm | Gizartea | Gaztetxeak defendatzera dei egin dute Arrotxapean | Jendetza bildu da Iruñeko Arrotxapea auzoan, irailaren 2an hustu zuten gaztetxearen alde. Antolatzeko lekuen premia aldarrikatu dute. | Gaztetxeak defendatzera dei egin dute Arrotxapean. Jendetza bildu da Iruñeko Arrotxapea auzoan, irailaren 2an hustu zuten gaztetxearen alde. Antolatzeko lekuen premia aldarrikatu dute. | Beren kabuz antolatzen eta jarduten duten mugimenduek horretarako espazio fisikoak ezinbestekoak dituztela aldarrikatu dute gaur arratsaldean Iruñeko Arrotxapea auzoan egindako manifestazioan. Bederatzi egun dira Poliziak auzo horretako gaztetxea hustu zuela, eta jendetza bildu da gune autogestionatuen defentsan. Antolatzerik ez espaziorik gabe lelopean egin dute martxa. Auzoa poliziaz josia zen, baina ez da istilurik egon.
Manifestazioak Arrotxapeko hainbat kale zeharkatu ditu, eta hustu eta hesitu berri duten gaztetxearen eraikinaren aurretik ere igaro da. Han bi lagunek pankarta bat zabaldu dute, eta txalo ugari jaso dituzte. Martxaren amaieran Mila esker eta Borrokak darrai mezuak zeramatzan pankarta bat jarri dute, eta gaztetxeko batzarreko bi kidek komunikatu bat irakurri dute. Bertsolariak eta musikariak ere izan dira amaierako ekitaldian.
Gaztetxeen eta antzeko espazioen aurkako erasoak zenbait mugimendu «antolakuntzarako baliabiderik gabe» uzten ari direla salatu dute gaztetxeko batzarreko kideek; «espekulatzaileen gaitasunen aurrean ahul» daudela. Horiek «estatua, legea eta polizia» haien alde dutela salatu dute; dirua dutela «armatzat», eta «masa komunikabideak haien alde» dituztela. Horren aurrean, «indarrak metatzearen» garrantzia nabarmendu dute: «Gu txikiak gara, baina handiak potentzian».
Horrekin lotuta, elkartasuna adierazi diote husteko arriskuan den Gasteizko zentro sozialistari, eta Hazparnen (Lapurdi) sortu duten Ttattola gaztetxeari, berriz, aurrera egiteko «animorik handienak». Oro har, halako guneak defendatzeko deia egin dute: «Antolakuntzarako aukeren murrizketaren aurrean, ezinbestekoa da espazio hauen aldeko borrokan aurrerapausoak ematea». Erraki sareari eskerrak eman dizkiote, halako guneen alde egiten ari den lanagatik.
Husteko prozesua
Iruñeko Lehen Instantziako 4. epaitegiak Arrotxapeko gaztetxea hartzen zuen eraikina husteko agindua eman zuen abuztuko lehen egunetan, eta, luzamendutan ibili gabe, irailaren 2an burutu zuen prozesua Espainiako Poliziak, Foruzaingoaren eta Udaltzaingoaren laguntzarekin. Espazioa hustu zuten, eta protesta egiten ari zirenen aurka oldartu ziren. Sei atxilotu, dozenaka zauritu, eta hainbat identifikatu izan ziren operazioan. Atxilotutakoak aske utzi zituzten hurrengo egunean, kautelazko neurririk gabe. Kausa judiziala irekia dute, ordea: Nafarroako Auzitegi Nagusiak jakinarazi zuenez, desordena publikoak eta lesioak eragitea, eta poliziei eraso egitea leporatuta ikertuko dituzte.
Gaztetxeko kideek emandako informazioaren arabera, aurretik, La Caixak, Iruñeko Udalak eta Juslaberri enpresak gaztetxearen aurkako salaketa jarri zuten, eta epaiketa hiru aldiz atzeratu ondoren, urtarrilean egin zuten. Salatu zutenez, «40.000 eurorainoko kostu judizialak» erreklamatzen zizkien akusazioak. Azkenean, akordio bat lortu zuten, kopuru hori murrizteko.
Iruñeko Udalak oharra bidali zuen hustearen hurrengo egunean, eta adierazi zuen eraikina hustu eta eraitsi ostean, udalak «eremuaren urbanizazioa burutu» ahalko duela. Zehazki, etxebizitzak eraiki nahi dituzte, gaztetxearen eraikinean eta aldamenekoetan. Abandonatutako lantegi eta tailerrak dira gehienak, eta udala bera da horietako baten jabea.
Oharrean, baina, udalak aitortzen zuen hirigintza plan hori 2007an onartu zutela, duela hamalau urte. Azken hamarkadetan hutsik egon dira eraikin horiek, 2016ko irailean gazteak sartu ziren arte. Alegia, udalak hamarkada oso batez geldirik egondako plana berreskuratzeko asmoa du. «Jabedunek espazioa objektu soil bilakatu nahi dute kapitala metatzen jarraitzeko helburuarekin», salatu dute gaur gaztetxeko kideek.
Irailaren 3an —hustearen hurrengo egunean— bost urte bete ziren Arrotxapeko gaztetxeak ateak ireki zituenetik, «antolakuntzarako espazioen beharra agerikoa» zen une batean, gaztetxeko kideen esanetan. «Ordutik, auzoko gazte eta ez hain gazteen espazioa izateaz gain, Iruñerriko antolakunde eta eragile ugarirentzako ezinbesteko azpiegitura izan da». Hori dela eta, elkartasuna antolatzearen garrantzia nabarmendu dute. «Hamaika aldiz erori» arren, «hamabi aldiz altxatzeko» asmoa agertu zuten, «antolakuntzaren defentsan, auzoarentzako espazio baten alde». |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203043/athleticek-2-0-irabazi-dio-mallorcari.htm | Kirola | Athleticek 2-0 irabazi dio Mallorcari | Bigarren zatian eman dute kolpea zuri-gorriek. Daniel Vivianek eta Iñaki Williamsek sartu dituzte golak. | Athleticek 2-0 irabazi dio Mallorcari. Bigarren zatian eman dute kolpea zuri-gorriek. Daniel Vivianek eta Iñaki Williamsek sartu dituzte golak. | Bigarren garaipena erreskadan lortu du Athleticek, Mallorcari 2-0 irabazita. Zuri-gorriek partida distiratsua egin gabe eskuratu dituzte hiru puntuak, baina asmatu behar zenean, asmatu egin dute. Bigarren zatian sartu dituzte neurketako bi golak; Daniel Vivian eta Iñaki Williams izan dira goleatzaileak. Hala, lider oheratuko dira gaur zuri-gorriak.
Intentsitate handiarekin zelairatu dira bi taldeak. Athleticek presio altua egin du goian, eta estutu. Zelaian nagusitzen saiatu dira, eta lortu dute arriskuarekin iristea pare bat jokalditan. Joko zuzena baliatu dute horretarako. Mallorcak ere eman du abisua, hegaletik Brian Olivanek egindako iritsierekin.
Lehen aukera garbia Athleticek izan du, partida hasi eta ordu erdira. Iñigo Martinezen burukadari erantzun bikaina eman dio Mallorcako atezainak, eta aldaratzean ez du asmatu Iñaki Williamsek. Mallorcarena izan da jokoaren ekimena hurrengo minutuetan, baina arrisku berezirik sortu gabe, zutoin ondotik joan den jaurtiketa bat kenduta. Ez da golik izan lehen zatian.
Bigarren zatian, partida trabatua zihoan, eta zerbait aldatu behar zuen Athleticek. Aulkia mugitzearen alde egin du Marcelino Garcia Toral teknikariak, aldaketa hirukoitza eginda. Gutxira etorri da gola. Iker Muniainen falta jaurtiketa sareetara errematatu du Daniel Vivian erdiko atzelariak; bere lehen gola du Lehen Mailan.
Mallorcak ez du erreakzionatu, eta zartateko erabakigarria eman du Athleticek. Areatik gertu lapurtu du baloia Muniainek, pasea eman dio Iñaki Williamsi, eta horrek ez du barkatu. Ordu laurden baten faltan, neurketa bideratuta utzi dute zuri-gorriek. Ez dute sufritu lehiaren azken txanpan. Katedralean geratu dira hiru puntuak. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203067/banderak-santurtzi-eta-arraun-lagunak-entzat.htm | Kirola | Banderak, Santurtzi eta Arraun Lagunak-entzat | 71 urteren ondoren Donostian geratuko da Kontxako Bandera: Donostia Arraunek irabazi du Ohorezko Txanda eta bandera. Gizonezkoetan, Santurtzik 2,22 segundoko aldearekin irabazi du ohorezko txanda eta segundo erdirengatik, estropada. | Banderak, Santurtzi eta Arraun Lagunak-entzat. 71 urteren ondoren Donostian geratuko da Kontxako Bandera: Donostia Arraunek irabazi du Ohorezko Txanda eta bandera. Gizonezkoetan, Santurtzik 2,22 segundoko aldearekin irabazi du ohorezko txanda eta segundo erdirengatik, estropada. | * Itsasoa bare egongo da eta aurreko igandean baino ikusle gehiago egotea espero da, kaia itxita egongo den arren.
* Bandera Donostian geratu da 71 urteren ondoren. Arraun Lagunak-ek lehen aldiz irabazi du emakumezkoetan.
* Gizonezkoetan zirraragarria izan da estropada, eta 48 ehunenekoengatik irabazi du Santurtzik. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203068/herri-batera-edo-bestera-doa.htm | Kirola | Herri batera edo bestera doa | Hondarribiak 1,74 segundoren alde txikia du Santurtzirekiko. Aitor Balda arraunlari ohiaren ustez, haizea harrotzen ez bada, berdeek aukera gehiago izango dute irabazteko. | Herri batera edo bestera doa. Hondarribiak 1,74 segundoren alde txikia du Santurtzirekiko. Aitor Balda arraunlari ohiaren ustez, haizea harrotzen ez bada, berdeek aukera gehiago izango dute irabazteko. | Arraunlarien eta entrenatzaileen aho guztietatik ez bada, gehienetatik ateratakoa: «Bigarrenari errenta txikia ateratzen diogun arren, beti da hobeto tarte hori alde izatea aurka izatea baino». Kontxako Banderako bigarren jardunaldiaren atarian, Hondarribia dago arrauneko bandera preziatuenetik gertuen; Ioseba Amunarriz Ama Guadalupekoa ontziko patroiak laugarrenez jarraian astindu nahi du, baina Santurtziko Sotera traineruaren hatsa txopatik oso gertu igartzen du: 1,74 segundora baino ez. Ohorezko txandako taldeen artean dagoen alde txikia dela eta, gaurko estropada «ikusgarria» izango dela zalantza izpirik ez du Aitor Balda (Donostia, 1972) arraunlari ohiak. 2015ean aritu zen azkenekoz arraunean, bere betiko taldean: San Pedroko Libia ontzi historikoan. Kontxako bi bandera ditu irabazita: 1993. eta 1994. urteetan. Tostartetik kanpo dagoen arren, gaurko lehiari ez dio begirik ere kenduko. «Barrutik gogorra izango da, baina lehorrean gaudenontzat, polita». Baldak Hondarribia eta Santurtzi ikusten ditu bandera preziatua irabazteko faborito. «Udako bi talderik indartsuenak dira. Borroka handia izango dute, eta bandera talde batera edo bestera joango da» Aitzitik, 3,96 segundora dagoen Zierbenarekin ez da inolaz ere ahaztu. «Halere, bi etsai atzean utzi behar ditu, eta ez dira edozein». Oriok egingo du arraun hiru oilar horiekin batera. Hondarribiarengandik 8,50era dago. Balda ez da ezkutatu: «Zierbenak zail badu, Oriok zer esanik ez. Hondarribia eta Santurtzi baino koska bat beherago dago». Donostiarra ere izan du hizpide; lehen txandan ariko da, Urdaibai, Cabo eta Aresekin batera. «Eguraldi aldaketa gertatu beharko litzateke estropada hankaz gora jartzeko, eta iragarpenek ez dute hori adierazten». 9,10era dago. Aldeak alde, Hondarribia eta Santurtziren arteko buruz buruko lehian, ahobizarrik gabe mintzatu da Balda: «Hondarribiak aurreko igandeko estropada bera egiten badu eta baldintza bertsuak badaude, nahikoa izango du irabazteko. Hori bai, estropada irabazi beharra du». Santurtziren inguruan, berriz, hau esan du: «Haizea harrotzea eta aurka izatea komeni zaio; hondarribiarrek baino pisu eta indar handiagoa baitute». Arraunlari eta prestatzaile askok bezalaxe, Baldak ere itsasoaren iragarpena begiratu eta aztertu du azken egunotan. 0,6 metroko olatuak daude iragarrita, eta haizeak, lehen jardunaldian bezala, ipar-ekialdetik joko du; bederatzi kilometroko orduko abiadura, batez beste. Baldak ez du uste aldeak ateratzeko baldintza egokiak direnik. «Hori bai, inork ez du nahiko lehendabiziko kaletik arraun egin, itzulerakoan txarrena izan litekeelako». Argi du kale zozketak psikologikoki «eragina» izango duela gaurko dema erabakigarrirako. Azken luzean hautsiko da Edozer gauza txiki nahikoa izango da bandera kareletik botatzeko. «Gerta daiteke ziaboga txarra edota irteera ustela egitea; lehen jardunaldian Hondarribiari gertatu zitzaion moduan». Itsasoa misterioz betetako ur putzua da, «eta ez atletismoko pista bat. Itsasoak gauza asko ditu, badian nahiz kanpoaldean», adierazi du arraunlari ohiak. Kanporanzko lan mardula egin eta maniobra egin ostean, patroiek izango dute nahiko buruhauste, noiz eta nora eraman ontzia. Baldak irakurketa hau egin du: «Ziabogatik atera eta segituan laugarren kalera joateak badu bere arriskua; metro gehiago egin behar dituzte. Jokaldia ondo ala gaizki atera ahal zaie». Barrualdeko kalea tokatu zaion taldeari, ordea, laugarren kalera joateko alboan dituen aurkariak brankaz atzean uztea «gakoa» izango dela gogorarazi du. Borroka horretan itsasoko epaileak «bizi» ibili beharko du, ur handietan ez sartzeko. Balda seguru da estropada azken luzean hautsiko dela, baita banderak zein herrirako norabidea hartzen duen jakin ere. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203069/bihotz-taupadak-dantzan.htm | Kirola | Bihotz taupadak dantzan | Arraun Lagunak eta Orio dira faboritoak bandera irabazteko. Bien arteko lehian, donostiarrek 1,64 segundoren aldea dute. Maialen Arrazola arraunlari ohiak dio estropadan nagusitzen denak bandera lortuko duela. | Bihotz taupadak dantzan. Arraun Lagunak eta Orio dira faboritoak bandera irabazteko. Bien arteko lehian, donostiarrek 1,64 segundoren aldea dute. Maialen Arrazola arraunlari ohiak dio estropadan nagusitzen denak bandera lortuko duela. | Uda osoan bi talde aritu dira bereziki nor baino nor gehiago. Kontxako Banderako lehen jardunaldian ere, nahiz eta txanda berean ez izan, bien arteko lehia erakutsi zuen kronometroak. Donostia Arraun Lagunak eta Orio dira bi arraun talde horiek, eta bigarren jardunaldian ere, itxura guztien arabera, gidoi bera errepikatuko da. Ikusi beharko bandera preziatua emakumezkoen arraunaren historian lehendabizikoz Donostian geratzen den, ala hirugarrenez erreskadan Oriora joaten den (10:00, ETB1).
1,64 segundo besterik ez daude bi ontzien arteko lehian , Lugañene-ren alde. «Hutsaren hurrengoa», Maialen Arrazola (Donostia, 1985) arraunlari ohiaren arabera. San Juanek izan zituen urterik loriatsuenetan Erreka traineruko tostartean zen Arrazola; lau aldiz irabazi du bandera preziatua. Ibilbideko azken bi urteak Donostiarran eman zituen, eta, hain justu, talde horri erreferentzia egin dio. «Nahiz eta Arraunek eta Oriok bandera irabazteko aukera gehienak dituzten, Donostiarra ez nuke bazterrean utziko. Halere, zaila izango du». Lehendabizikoarengandik 8,62ra dago Torrekua. Itsasoa aurreko igandean baino zertxobait nahasiagoa emanda dago: metro erdi pasatxoko olatuak daude iragarrita, eta haizeak ipar-ekialdetik joko du, orduko zazpi kilometroko abiaduran, batez beste. Atzetik dagoenarentzat egoera iraultzeko nahikoak al dira naturaren baldintza horiek? «Mugituxeagoa egongo da, hori seguru. Segundo eta erdi ateratzeko nahikoa izango dela uste dut», dio Arrazolak. Ohiko legez, kale zozketak ere emango du zeresana. Ausartu egin da Arrazola. «Lehendabiziko kalea, behintzat, ez dut gustuko». Lehen jardunaldian gertatu zena izan du helduleku jarrera hori arrazoitzeko: «Lehenengo eta bigarren kaletik motelago ateratzen ziren hirugarren eta laugarrenetik baino». Horretaz gain, aurreneko kale horrek ez dizkio oroitzapen gozorik utzi arraunlari ohiari; aurreko urtean kale horretatik joan zen Donostiarra, Arrazola hankeko ababorrean zela. «Hasierako txanpan kolpeka eraman genuen ontzia, alboan zeuden motorren ondorioz. Eta gero, itsaslasterrak balaztaren funtzioa bete zigun; ontziari olagarro batek heldu balio bezalakoa zen, ikaragarria». Emakumezkoen ontziak itsaso zabalera irteten ez direnez, kaleen artean aldeak «handiagoak» direla nabarmendu du Arrazolak. «Ziaboga eman aurreko azken zatia da okerrena; hor ateratzen dituzte aldeak». Arraunketa ez galtzea gako Kaleak kale, Arrazolak garbi du: «Arraun egin behar da». Eta hau gehitu du: «Gaurko estropadan nagusitzen denak irabaziko du Kontxako Bandera». Horretarako, semaforoa berde jarri eta helmugara arte, arraunlariek bihotza bero baina burua «hotz» mantentzea «gakoa» izango da, haren esanetan. «Antsietaterik gabe arraun egin behar dute, eta euren arraunketan konfiantza izan». Horri garrantzia eman dio: «Hasierako txanpa egitean, zaila izaten da palakadaren erritmoa jaistea, atzean geratuko zaren beldur zarelako». Minutuko 34 eta 35 palakadako erritmoan joan ohi dira talde gehienak. «Erritmo horri eustea inportantea izango da». Estropadako une jakin bakoitzean akats txikiren bat eginez gero, nahikoa izango da segundoa galtzea. Arrazolak ziabogetan jarri du arreta. «Ziabogatik lehena ateratzen denak tartea zabaldu dezake lehen olatuarekin». Azken luzean, patroiek erantzukizun handia izango dute kale batera edo bestera joateko. «Ostera, zure alboan zein duzun, eragotzi ahal dizu». Arraun eta Oriorekin batera Donostiarra ariko da, eta Hondarribiak epaile lanak egingo ditu. Haien aurretik, ondorengo lau taldeek izango dute lehen txanda jokoan: Tolosaldeak, Hibaikak, Deustuk eta Chapelak. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203070/zerrenda-loriatsua-handitzeko-grinaz.htm | Kirola | Zerrenda loriatsua handitzeko grinaz | Urte askoren ondoren, Donostiako traineru batek lehen lekuan hasiko du Kontxako bigarren jardunaldia. Arraun Lagunak-ek hirian utzi nahi du bandera, 71 urteren ondoren. Joxean Jauregi eta Amaia Sexmilo irrikaz daude: zainetan daramate Kontxa. | Zerrenda loriatsua handitzeko grinaz. Urte askoren ondoren, Donostiako traineru batek lehen lekuan hasiko du Kontxako bigarren jardunaldia. Arraun Lagunak-ek hirian utzi nahi du bandera, 71 urteren ondoren. Joxean Jauregi eta Amaia Sexmilo irrikaz daude: zainetan daramate Kontxa. | Aitak kontatutako apurra dakit. Garai hartan, Pedreña indartsu zegoen: dukesaren bat edo markesaren bat bazen han, eta oso ondo zaintzen zituen arraunlariak. Haiei aurka egiteko osatu zuten Esperanza trainerua. Arrautza deitzen zioten, kanpotik zuria eta barrutik horia zelako. Donostiako eta Orioko bosna lagun aritzen ziren, Hondarribiko bi, eta Getariako eta Pasai Donibaneko bana. Ontzi bat atera zuten, Pedreñari gailentzeko. Tarte txikiarengatik, baina lortu zuten».
Joxean Jauregi Etxeberriak labur antzean osatu du orain 71 urteko Kontxako Banderaren kronika. Donostiako traineru batek irabazi duen azkenarena, alegia. Jauregik etxeko iturritik jaso du orduko lorpenaren berri; ez alferrik, Antxon Jauregi aita eta Jose Mari Jauregi nahiz Inozentzio Etxeberria osabak eskifaia hartako kide izan baitzituen. Hiru horiez gain, hauek osatu zuten Kontxaz gain Kantabriako (Espainia) txapelketan gailentzea lortu zuen tripulazioa: Antxon Korta Pintxan patroiak eta Antonio Oliden Tolosa, Xanti Goikoetxea, Joakin Fresnedo, Antonio Oliden Zaldua, Mikel Arruabarrena, Pedro Iribar, Antonio Erdozia, Batista Oliden, Juan Lasurtegi eta Esteban Azkue arraunlariek. Garaiko onentsuenak biltzen zituen traineru hark eskuratu zuen donostiarren hamalaugarren Kontxako Bandera, lorpenen zerrendan gorengo postuetan kokatu zuena. Donostia hirugarrena da Kontxarik gehien dituenen zerrendan, Hondarribiarekin berdinduta. Pasai San Pedro eta Orio soilik ditu gainetik. Alta, gaur koska bat igo eta bigarren postura igotzeko aukera du, baldin eta San Pedroren hamabost garaipenak berdintzen baditu. Hautagai irmo bat badute horretarako: Arraun Lagunak. Urte askoren ostean, Donostiako traineru bat sailkapenaren lehen koskan heldu da Kontxako Bigarren jardunaldira, eta saio erabakigarriaren atarian bandera gertuen duen ontzia da —hiriko beste traineruak, Kaiarribak, zortzi segundora du—. «Amets bat betetzea» litzateke gaur Arraun Lagunak-ek irabaztea, Amaia Sexmilok adierazi duenez. Lugañenekoen trainerua estreinakoz uretaratu zutenean tostartekoa zen Sexmilo, eta egun taldearen ordezkari lanak egiten ditu. Ordea, estropua toletari lotu zioneko garaia ekarri du hizpidera: «Arraunean hasi nintzenean, gurasoei esaten nien beti: ama, aita, nire ametsa Kontxa irabaztea da». Sexmilok eta adiskideek Arraun Lagunak-en trainerua osatu zutenean, lema bat erabili ohi zuten hitzetik hortzera: ilusioak garamatza ametsak betetzera. «Arraunlariei esaten diet lehendabiziko urtean jarritako lema hori seigarrenean betetzeko aukera dutela», azaldu du. Biek txiki-txikitatik ezagutu dute Kontxako Banderako giroa. Orduan piztu zitzaien estropadarekiko maitazarrea. Donostiako ontzi batek 71 urteren ondoren irabazteko aukera «hunkigarria» dela esan du Sexmilok, eta badu Esperanza-ren sokari heltzeko esperantza: «Nesken Arraun Lagunak-en bidea bizi dugunoi oilo ipurdia jartzeko modukoa da. Pozgarria da hona heldu garela jakitea». Kontxarekiko lotura hori uretan islatu dute biek: Sexmilo 2016an aritu zen estreinakoz iraileko lehen bi igandeetan; Jauregi, berriz, 1976an, 19 urte zituela. Parte Zaharrekoak honela azaldu ditu garai hartakoak: «Garai artan San Sebastian deitzen zitzaion, eta Klaudio Etxeberria Gorria-rekin aritzen ginen. 80ko hamarkadan aurrera han aritu nintzen, eta San Pedrora joan nintzen gero, lau urterako: 1986, 1987, 1988 eta 1989». Azken urte horretan, Kontxako Bandera irabazi zuen Jauregik. Lorpen «polita» izan zela esan du, baina, halaber, denboraren joanak emandako balioa ekarri du hizpidera. Izan ere, garaipen sonatuek balio handiagoa hartzen dute patxadaren perspektibatik begiratzen zaienean: «Momentuan ez zara jabetzen, ingurukoen zirriparra handia baita. Astea igarotzean esaten duzu: kontxo, neuk irabazi dut eta!». Halaber, egun Arraun Lagunak-eko teknikari denak agerian utzi du Kontxako Bandera lortzea «oso zaila» dela. Jauregik azpimarratu du zortzi direla estropada bakoitzean aritzen diren traineruak, eta bakarrak lortzen duela irabaztea: «Gutxik esan dezakete Kontxa irabazi dutela. Kontua da badaudela beste batzuk bi, hiru, lau edo bost irabazitakoak. Baina ehunka daude sekula lortuko ez dutenak, eta arraunlari oso onak direnak. Irabazten dutenak ez dute zertan besteak baino arraunlari hobeak izan, hori burutik kendu behar da. Kontua da une egokian han egotea». Lortu dutenen multzoan sartu daitezke gaur Arraunekoak. Bilakaera baten gailurrera heltzea litzateke hori, arraunketa finkoan ez baitago Kontxa baino sari preziatuagorik. Juan Mari Etxaberen taldeak lor dezakeena aurreko urteetan ondutako lanaren berrespena dela uste du Sexmilok: «Patxi Olabek eta Ekain Iriartek lan bikaina egin zuten. Garai hartan, lortu genuen emakumezkoen lehen traineru donostiarra izatea». Urtebete geroago Kaiarribak sortu zuen bigarrena, eta azken urteetako «kontsiderazio faltak» tamaldu du Sexmilo: «Uste dut donostiar peto asko egon garela [Arraun Lagunak-en] traineruan, eta asko sufritu dugula: guretzat, Kontxa oso garrantzitsua izan da jaio ginenetik, eta irabaztea izugarria litzateke. Sei urtean zailtasunak izan ditugu etxeko sentitzeko, eta igande honetakoari balore handiagoa ematen diogu orain». Kontxako Bandera eskuratzeko aukera tarteko, Sexmilok «zale gisa, urduri» igaro ditu azken egunak. Taldearekiko duen «konfiantzak» baretu du, barren, estropada bezperatako ezinegona. Iruditzen zaio sasoi ona egin dutela, eta erregulartasun horrek «ilusioa» pizten dio Sexmilori: «Gipuzkoako eta Euskadiko txapelketak eta [Euskotren] liga irabaztea pasada bat da, eta Kontxa irabaztea pastelari ginga jartzea litzateke. Bandera etxean uzteko gogoz daude». Itsasoa, epaile Gogoa soilik ez, ahala ere beharko dute Arraun Lagunak-eko arraunlariek. Maila nagusiko lau ontziek sasoi orekatua osatu dute ligan, eta horren adibide dira lehen jardunaldiko emaitzak ere. Orio bigarren sailkatuarekiko segundo bat eta 64 ehunen aldea duela ekingo diete estropada erabakigarriari. «Tarte oso murritza da», adierazi du Jauregik. Haren esanetan, gaur hutsetik hastearen parekoa da abantaila hori edukitzea: «Uste dut arraun munduan apur bat mugitu denak hori esango duela. Estropada berri bat da: Aquariumetik igarotzean aurkariak segundoa kentzen badizu... Niretzat, burua hotz mantendu, ziaboga azkar eman eta kontrarioari txopa erakusten dionak asko izango du irabazia». Klubaren ikuspegitik ere bultzada litzatekeela uste dute Arraun Lagunak-eko bi kideek. Sexmiloren esanetan, «klub txiki-handia» da. «Ibilbide historiko handia» osatuta, arraunean estimatua dela uste du, baina arlo ekonomiko eta instituzionalean «borrokan» aritu behar izan dutela. Antzeko ustea du Jauregik ere. Arraunzale, arraunlari eta entrenatzaile postuetatik igarotakoa da, eta ondotxo daki zenbat kostatzen den arraunlariak zailtzea. Haren esanetan, Kontxako balizko garaipen batek indartu egingo luke kluba: «Ipurdian jasotako ostikoa izango litzateke, bai, baina aurrera egiteko». Horren adibide gisa jarri du sona handiko garaipen batek jendera gerturatzeko garaian eman dezakeen laguntza: «Arraunean hala da. Behetik goraino heltzea kosta egiten da: entrenamenduak, eguraldi txarra, hotza... Ehun hasi, bostek segitzen dute». Garaipenak bernizatutako loriaz gain, arraunlariak biltzeko aukera gisa jo dute Arraun Lagunak-ekoak. Zenbat eta lagun gehiago, orduan eta irabazteko aukera gehiago. Hala izaten da. Donostiarrek multzo bikaina osatuta irabazi zuten 1950ean. Gaur, hiriko hiru traineru izango dira Kontxako badian: Arraun Lagunak-en bat eta Kaiarribaren bi. Gutxi-gehiago, hirurek dituzte gailentzeko aukerak. Auskalo zer gertatuko den, eta banderarik lortuko duten ala ez. Argi dagoena da 71 urte asko direla, gehiegi Donostiarentzat. Hargatik, Lugañenekoek Esperanza-rekin egingo dute Arraun. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203071/bandera-donostian-geratu-da-71-urteren-ondoren.htm | Kirola | Bandera Donostian geratu da 71 urteren ondoren | Donostia Arraun Lagunak-ek lehen luzean eutsi egin dio Orioren joaldiari, eta badian indartsuagoa izan da; 2,68 segundo atera dizkio. Arraunek lehen aldiz irabazi du bandera preziatua emakumezkoetan. | Bandera Donostian geratu da 71 urteren ondoren. Donostia Arraun Lagunak-ek lehen luzean eutsi egin dio Orioren joaldiari, eta badian indartsuagoa izan da; 2,68 segundo atera dizkio. Arraunek lehen aldiz irabazi du bandera preziatua emakumezkoetan. | Donostia Arraun Lagunak-ek garaipena lortu du Kontxako Banderaren bigarren jardunaldian ere, eta, 71 urteren ondoren, bandera Donostian geratuko da. 1,64 segundoren aldea zuten donostiarrek Oriorekiko, eta, lehen jardunaldian bezala, garaipena lortu dute gaur ere. Lehen aldiz irabazi du, gainera, bandera emakumezkoetan. Juan Mari Etxaberen taldeak eutsi egin dio Orioren hasiera txanpa indartsuari, eta, ziabogan egindako maniobra onaren ostean, Oriori aurrea hartu dio. Hortik aurrera, menderatu egin du aurkari zuzena eta estropada. 2,68 segundoren aldea atera dio Oriori.
Bigarren kaletik joan da garailea, eta aurrenekotik bigarren sailkatua. Donostiarrari egokitu zaio hirugarrena, eta Hondarribiari laugarrena. Itsasoa aurreko igandean baino mugituxeagoa egon da gaur, zikinagoa. Dena den, arraun egiteko aitzakiarik gabeko baldintzak egon dira. Semaforoa berde jarri orduko, Donostiarrak eman ditu lehen palakada indartsuak. Erne egon dira Torrekua ontziko arraunlariak. Halere, lehen txanpa bukatzerako, Oriok hartu du burua; estropada lehertzera joan dira Nadeth Agirre eta haren kuadrilla. Horixe izan da Xanti Zabaletak arbelean idatzita zeukan estrategia, Arraun ataka estuan jartzeko asmoz. Alta, Lugañene ontzikoak ez dira urduri jarri, eta euren arraunketari eutsi diote, segundo bat atzetik zihoazen arren.
Olatuen errepunpak ontziei Aquarium aldetik nahiz Santa Klara uharte aldetik jotzen zieten, eta, hori ekidite aldera, bi ertzetan zihoazen Hondarribiak eta Oriok erdiko kaleetara hurbildu dira. Oriok, behintzat, etekina atera dio mugimendu horri, eta beste segundo bat atera dio Arrauni; bi segundoko abantaila izan duten Zabaletaren taldeak. Eta errenta horrekin heldu da San Nikolas ontzia ziabogara. Halere, maniobran Orioko arraunlariak beranduxeago sartu du arraun txikia, eta joan egin zaie ontzia. Arraun Lagunak-ek azkar eman du maniobra, eta parean irten dira. Oriotarrek kareletik bota dute aurretik egindako lan ona.
Bueltako luzea arraunzaleentzako zirraragarria izan da. Arraun Lagunak-ek eta Oriok buruz buruko lehia izugarria izan dute. Batek jo, besteak erantzun. Haizeak lehenengo kaletik laugarrenerako norabidea zuenez, Nadeth Agirrek ontzia bigarren kalera eraman du, baina han zuen zain Lugañene ontzia, tinko. Andrea Astudillo lemazainak Etxabe prestatzailearen agindua bete, eta bigarren kaleari eutsi dio; 31 eskutik zuen. Une askotan, bi ontzien arteko distantzia oso laburra izan da, eta itsasoko epaileak behin baino gehiagotan bandera zuria atera dio Oriori. Halabeharrez, Agirren ababorrera jo du, baina ez da gehiegi urrundu. Santa Klara uhartearen parean zeudenean, Arraunek branka erakutsi du, eta olatu koxkorrei etekina atera die, pare bat tosta aurretik jartzeraino.
Kontxako badian sartu direnean, Oriok zirt edo zart egiteko garaia zuen. Agirrek hankan zihoazen arraunlariei palakadak sarritzeko eskatu die, eta eurek agindua bete. Segundo bakarrera hurbiltzeko gai izan dira, baina ez gehiago. Arraunekoak indartsuagoak izan dira azken txanpan, eta ez diote ihes egin garaipenak. Ez horixe. Donostiarrak helmugan ainguratuta dauden lau ontziak zeharkatu dituztenean, Lugañene ontzia malkoz isuri da, emozioaren emozioz. 2,68 segundora helmugaratu da Orio; 14ra Donostiarra; eta 19ra Hondarribia.
Irakurri gehiago: Zerrenda loriatsua handitzeko grinaz
Lehen txandan Tolosaldea izan da onena, eta, bi jardunaldietako denborak batuta, Hondarribiari aurrea hartu eta laugarrena izan da. Chapela bigarren postuan helmugaratu da, garailearengandik bederatzira; Hibaika hirugarrena izan da 15era; eta Deustu laugarrena 22ra.
Kontxako Banderako bigarren jardunaldiko denborak:
1. Donostia Arraun Lagunak 10.33,56
2. Orio 2,68ra
3. Donostiarra 14,44ra
4. Tolosaldea 14,90era
5. Hondarribia 19,56ra
6. Chapela 24,54ra
7. Hibaika 30,44ra
8. Hondarribia 37ra
Kontxako Banderako bi jardunaldiak batuta:
1. Donostia Arraun Lagunak 21.05,18
2. Orio 21.09,50
3. Donostiarra 21.28,24
4. Tolosaldea 21.36,14
5. Hondarribia 21.37,94
6. Hibaika 21.53,16
7. Chapela 21.56,84
8. Deustu 22.05,82 |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203072/sotera-k-bere-legea-ezarri-du.htm | Kirola | ‘Sotera’-k bere legea ezarri du | Santurtzik irabazi du Kontxako Bandera, Hondarribiari 2,22 segundoko aldea aterata. Bi jardunaldiak batuta, 48 ehunengatik nagusitu da, eta laugarrena du estropada honen historian. | ‘Sotera’-k bere legea ezarri du. Santurtzik irabazi du Kontxako Bandera, Hondarribiari 2,22 segundoko aldea aterata. Bi jardunaldiak batuta, 48 ehunengatik nagusitu da, eta laugarrena du estropada honen historian. | Ehunenekoengatik, estropada gogoangarri batean, Santurtzik irabazi du gizonezkoetan Kontxako Banderako ohorezko txanda, eta 2,22 segundoko aldea lortuta, baita bandera preziatua bera ere. 36 urte ziren ez zela bandera Sotera-n sartzen, eta lehortea gaur bukatu da. Azken metroetan lortu du Santurtzik lehen jardunaldiko aldea gainditzeko behar zuen denbora.
Gorka Aranberri patroiak, bestalde, seigarren aldiz astindu du arraun munduan gehien desiratzen eta ameste duten trapua. Lemazainen garaipen zerrendan, Juan Lizarralde Altxerri-ren parean jarri da zarauztarra, eta hirura du orain Manuel Arrillaga Aita Manuel; bederatzi irabazi zituen.
Zoriak bandera etxeratzeko faborito ziren bi talde elkarren ondoan egotea ekarri du; Santurtzi hirugarren kaletik aritu da; Hondarribia, berriz, laugarrenetik. Bi talde horiekin batera, Oriok lehenengotik egin du arraun, eta Zierbenak bigarrenetik. San Nikolas ontziko arraunlariek eman dituzten lehen palakadak, baita indartsuak ere, ontziaren branka aurretik jartzeraino. Marea beheraka zihoanez, lehendabiziko kaleak hobeagoak ziren irteteko, eta oriotarrek abantaila horri zukua atera die; bi segundo aurretik jarri dira Jon Salsamendirenak, baina behin Santa Klara uhartearen parean zirenean, gainerakoek arraunketa egonkortu eta parean jartzen lortu dute.
Aurreko txandakoek egin bezala, Hondarribiak eta Oriok erdiko kaleetara joatea erabaki dute, itsaslasterra baliatzeko asmoz. Behin itsaso zabalean sartu direnean, Santurtzik hartu du estropada burua, baina Hondarribia eta Zierbena ez ziren aparte. Oriok, berriz, ontzi bat galtzen zuen. Bakoitzak duen arraunketaren arabera, batzuk palakaden erritmoa sarriagoa zeramaten; besteek, berriz, lasaiago. Hori bai, guztiek arraunaren pala ongi sartzen zuten uretan, baita atera ere. Funtsezkoa ontzia egonkortzeko eta garbi-garbi brankaz joateko.
Ziabogara iristeko 100 metro falta zirenean, Hondarribiakoek joaldia egin eta lehenak jarri dira. Dena den, berdeek eta moreek denbora berean egin dute ziaboga. Zierbena bi segundo geroago iritsi da, eta hiru geroago Orio. Hala eta guztiz ere, Hondarribiak eta Santurtzik Donostiarrak lehen txandatik egindako denbora baino zortzi segundo motelago egin dute. Une horretan, donostiarrak bandera ukitzen zeuden, baina haizeak gora egin duen heinean, aukerak gutxitu egin zaizkie. Izan ere, bai Hondarribia, bai Santurtzi hegan etorri dira poparerako jardunean. Haizearen norabideak lehendabiziko kaletik laugarrenera markatzen zuen; hala, Santurtzi laugarren kalera joan da, eta Hondarribia bosgarrenera, nahiz eta laugarrenaren jabe izan.
1.000 metroren faltan, Ama Guadalupekoa ontzia zen estropada buruan, baina Sotera gainean zuen. Santa Klara uhartearen parean, bosgarren kalean sakonera gutxiago zegoenez, zeuden olatu koskorrak gehiago harrotzen ziren; Aranberri maisua da horretan, eta haren ontzi morea berdeen aurretik jartzea lortu du, baita segundo bat aurretik joan ere. Arraunlariek aldeko datu hori jakin dutenean, hauspotu egin dira, eta palakadak gehiago sarritzen joan dira, bi segundo aurretik jartzeraino; baita ontzi bat aurretik ere. Baina Hondarribiakoak ez dira erraz etsitzekoak, eta eurek ere erritmoa handitu eta bi segundora gerturatu dira. Halere, Amunarrizek eta haren kuadrillak zuten guztia eman dute, baina egindako ahaleginak ez die saririk eman.
Sotera badian bizi-bizi zihoan. "Bandera, bandera, bandera..." oihukatuz laguntzen zituen Gorka Aranberri Santurtziko patroiak arraunlariak azken metro horietan, eta lehenak heldu dira. 2,22ra helmugaratu da Hondarribia; beraz, Santurtzi garaile 48 ehunengatik. Bestalde, Santurtzik bi jardunaldiak batuta, hirugarren denborarekin onena egin du: 38.19,09, Urdaibai —38.04,76— eta Castroren —38.13,32— atzetik; Hondarribiak, berriz, laugarren denborarik azkarrena burutu du: 38.19,57.
Zierbena gaurko estropadan laugarrena izan da 12ra, Donostiarraren atzetik; Orio bosgarren sailkatu da, 23ra.
Lehen txandan, Torrekua ontziak erakustaldia eman du, eta hirugarrena izan da gaurko jardunaldian; laugarrena sailkapen orokorrean, Oriori aurrea hartuta. Urdaibai 10era helmugaratu da; Cabo 17ra; eta Ares 46ra.
Kontxako Banderako lehen jardunaldia:
1. Santurtzi 19.11,03
2. Hondarribia 2,22ra
3. Donostiarra 5,51ra
4. Zierbena 10,10era
5. Urdaibai 15,93ra
6. Orio 16,54ra
7. Cabo da Cruz 22,99ra
8. Ares 52,13ra
Kontxako Banderako bi jardunaldiak batuta:
1. Santurtzi 38.19,09
2. Hondarribia 0,48ra
3. Zierbena 12,32ra
4. Donostiarra 12,87ra
5. Orio 23,30era
6. Urdaibai 31,27ra
7. Cabo da Cruz 47,05era
8. Ares 1.27,05era |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203073/txirrindulari-bat-hil-da-elgoibarren-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Txirrindulari bat hil da Elgoibarren, trafiko istripu batean | N-634 errepidean izan da istripua. Txirrindulariak 51 urte zituen. | Txirrindulari bat hil da Elgoibarren, trafiko istripu batean. N-634 errepidean izan da istripua. Txirrindulariak 51 urte zituen. | Gaur goizeko 10:50ean txirrindulari bat hil da N-634 errepidean, Elgoibarren (Gipuzkoa), trafiko istripu batean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Donostiarako noranzkoan izan da ezbeharra, eta bizikleta baten eta auto baten arteko istripua izan da. Txirrindulariak 51 urte zituen. Hasieran, bizirik baina konorterik gabe aurkitu dute osasun zerbitzuek, baina 11:30ean hil da.
Errepidea itxita geratu da istripuaren ondorioz, eta Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203074/positibo-kopurua-250etik-behera-jaitsi-da-astebetean-bigarren-aldiz-hegoaldean.htm | Gizartea | Positibo kopurua 250etik behera jaitsi da astebetean bigarren aldiz Hegoaldean | Atzo 241 positibo zenbatu zituzten Hego Euskal Herriko osasun zerbitzuetan. | Positibo kopurua 250etik behera jaitsi da astebetean bigarren aldiz Hegoaldean. Atzo 241 positibo zenbatu zituzten Hego Euskal Herriko osasun zerbitzuetan. | Bi astean Hego Euskal Herrian koronabirus kasuek izan duten beherakada nabarmena da. Abuztuaren 26an 631 positibo atzeman zituzten Osakidetzan eta Osasunbidean. Atzo, berriz, 241 izan ziren, ia bi heren gutxiago. Astebetean, gainera, bigarren aldiz, 250etik behera jaitsi dira positiboak (astelehenean 240 izan ziren). Hamalau eguneko batez bestekoa, berriz, 354 kasutakoa da.
Hego Euskal Herrian 5.245 test egin zituzten atzo, eta, beraz, %4,6koa izan zen atzo positibo tasa. Bosgarren olatuaren jaitsiera argi ikusten da BERRIAren koronabirus datuen grafikoetan. Edonola, aipatzekoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan positiboek atzo behera egin bazuten ere, Nafarroan igo egin zirela. Araban, 26 atzeman zituzten (-2); Bizkaian, 91 (-37); Gipuzkoan, 63 (-14) eta Nafarroan, 55 (+8).
Ospitaleratze datuei dagokienez, atzo aurreko egunean baino hamar pertsona gutxiago ospitaleratu zituzten: 21 izan ziren denera. ZIUtan aurreko eguneko gaixo kopurua mantentzen da: 79. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203075/alavesek-rayoren-zelaian-irabazi-du-1-2.htm | Kirola | Alavesek Rayoren zelaian irabazi du, 1-2 | Berdinketak azken minutuetan egin dio ihes Eibarri, eta 1-0 galdu du, Sheila Guerrero Vila-realeko kapitainak 87. minutuan gola sartu ondoren. | Alavesek Rayoren zelaian irabazi du, 1-2. Berdinketak azken minutuetan egin dio ihes Eibarri, eta 1-0 galdu du, Sheila Guerrero Vila-realeko kapitainak 87. minutuan gola sartu ondoren. | Derbian bezala, gainerako euskal taldeen partidek ere bi alde oso desberdin ekarri dituzte gaur. Eibarrek azken minutuetan galdu du, eta Alavesi kontrakoa gerturatu zaio. 35. minutuan aurreratu da Rayoren aurka, eta garaipena galtzeko zorian izan du, espainiarrek 82.ean berdindu ostean. 90. minutuan, baina, Sanadrik gola sartu du, eta gasteiztarrek Euskal Herrira ekarri dituzte hiru puntuak.
Hau izan da Alavesen hamaikakoa: Cornejo; Auñon, Urru, Majarin, Facila; Dieguez, Soliveres; Armengol, Carrillo, Martinez; eta Chamorro. 54. minutuan Aznar zelairatu da Armengolen ordez, 70.ean Sanadri Carrilloren ordez, eta 88.ean Nevado Martinezen ordez eta Garcia Chamorroren ordez.
Orain arteko bi jardunaldietan irabazi ostean, Alaves sailkapenaren goiko aldean da, Bartzelona, Atletico Madril eta Realarekin batera.
Eibarrek, ordea, ezin izan du punturik eskuratu. Lehen jardunaldian Sevillaren aurka 3-2 irabazi ostean, gaur Vila-realen galdu dute eibartarrek: 1-0. Berdinketak, gainera, azken momentuan egin dio ihes, Sheila Guerrero Vila-realeko kapitainak 87. minutuan sartu baitu gola.
Hau izan da hasierako hamaikakoa: Mieres; Puyi, Verges, Gonez, Bernabe; Navarro, Llompart, Altonaga, Morera; Elorza eta Aparicio. Jokoa hasita, Kuki Moreraren ordez zelairatu da (65. minutuan), Campos Bernaberen ordez (70. minutuan) eta Esteve Altonagaren ordez (83. minutuan).
Gaurko partidaren ostean Eibar sailkapenaren erdian geratu da, hiru punturekin. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203076/erraustegiaren-aurkako-giza-katea-egin-dute-donostian.htm | Gizartea | Erraustegiaren aurkako giza katea egin dute Donostian | Kontxako Banderako estropadekin batera, dozenaka lagunek parte hartu dute Errausketa=klima aldaketa leloarekin. | Erraustegiaren aurkako giza katea egin dute Donostian. Kontxako Banderako estropadekin batera, dozenaka lagunek parte hartu dute Errausketa=klima aldaketa leloarekin. | Beste urte batez, Kontxako estropadekin batera, kalera atera da erraustegiaren kontrako mugimendua Donostian. Errausketarik ez ohiko leloa erakutsi dute hondartzan eta Alderdi Ederren, baina aurten Erraustegia=klima aldaketa izan da lelo nagusia. Aurkezpenean azaldu zutenez, Donostiako erraustegiak erretzen duen zabor kilo bakoitzeko CO2 kilo bat sortzen du: "Beraz, bere osotasunean funtzionatzen ari denean, urtean 200.000 tona CO2 isuriko ditu atmosferara. Denontzat gauza jakina da gas hauek direla krisi klimatikoaren eragile nagusienetakoak. Eta, hala ere, instalazio honi 'Gipuzkoako Ingurumen Gunea' deitzen diote gure agintariek!"
11:00etan hasi da protesta. Udaletxe aurretik Kontxako pasealekurantz joan dira, eta handik hondartzara jaitsi dira. Aurkezpenean nabarmendu zuten urtebete daramala martxan Donostiako errauste plantak, eta denbora horretan izan diren gorabeherak izan zituzten hizpide.
Errauste plantak klima aldaketan duen eraginaz gain, salatu nahi izan dute Donostian gaikako bilketan "inolako pausorik ez dela eman" azken hilabeteetan. "Noski, badakigu oso itsusia dela Donostiako herritarrei eta turistei zaborretara zer eta zenbat botatzen dugun erakustea. Gardentasuna aipatzen dute hitzetik hortzera, baina Donostiako Udalak nahiago du zaborrak ezkutatu, gauero kamioian hartu eta erraustegian erretzea". |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203077/realak-irabazi-du-san-mamesko-lehen-derbia.htm | Kirola | Realak irabazi du San Mamesko lehen derbia | Natalia Arroyoren jokalariak nagusi izan dira, baina Morazak bere atean sartutako gol batek erabaki du partida. | Realak irabazi du San Mamesko lehen derbia. Natalia Arroyoren jokalariak nagusi izan dira, baina Morazak bere atean sartutako gol batek erabaki du partida. | Athleticek eta Realak lehen aldiz jokatu dute gaur San Mamesen, eta txuri-urdinek eskuratu dute garaipena lehen derbi horretan. 6.000 lagun bildu dira futbol zelaian, eta Morazak bere atean sartutako gol batek erabaki du partida. Partida hasi aurretik, Athleticek Ainhoa Tirapu omendu du, Bilboko klubarekin 358 partida jokatzeagatik.
Athleticek estu hartu zituen gipuzkoarrak, baina Natalia Arroyoren jokalariek pixkanaka zelaian lekua hartu dute. Txuri-urdinak nagusi izan dira gaur, baina gol aukerak sortu arren, batiak bat lehen zatian, ezin izan diote golik sartu Athletici. Ezintasun hori dela eta, bukaeran estu pasarazi diete zuri-gorriek.
Gola partidaren hasieran iritsi da, 13. minutuan. Eizagirrek korner bat atera eta Morazak baloia urruntzeko ahaleginean bere atean sartu du. Athleticek ez du askorik egin erasoan, eta, hala ere, partida berdintzeko zorian izan da, Izarnek eta Letek elkar ulertu ez duten jokaldi batean, baina Azkonari ihes egin dio gol aukerak.
Bigarren zatian Athletic berriro gogotsu zelairatu da, baina Lete bikain aritu da, eta Azkonaren aurrean bakarrik zela, haren jaurtiketa gelditu du. Realean bi jokalarik min hartu dute, eta zelaia utzi behar izan dute: Ceciliak lehen zatiaren amaieran, eta Arnaizek bigarren zatian.
Hala ere, bigarren zatian ere txuri-urdinak nagusitu dira pixkanaka. Ez du erakutsi lehen zatiko nagusitasuna, eta zuri-gorriek hori baliatu dute gora igotzeko. Baina Realeko atzelariak sendo aritu dira. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203078/ehunka-pertsona-elkartu-dira-donostian-1313-auziko-epaiketaren-aurka.htm | Politika | Ehunka pertsona elkartu dira Donostian 13/13 auziko epaiketaren aurka | Julen Zelarainek esan du epaiketa horren eragina auzipetuengandik haratago doala. | Ehunka pertsona elkartu dira Donostian 13/13 auziko epaiketaren aurka. Julen Zelarainek esan du epaiketa horren eragina auzipetuengandik haratago doala. | Gaur eguerdian Donostian manifestatzera atera dira ehunka pertsona 13/13 auziko epaiketa dela eta. Bulebarrean hasi eta Gipuzkoako hiriburuaren erdigunea zeharkatu dute manifestariek, hasierako lekura itzuli arte. Parte hartu dutenen artean zeuden Juan Karlos Izagirre, Reyes Karrere, Markel Ormazabal eta Tasio Erkizia. Manifestazioan euskal presoen aldeko oihuak izan dira.
Amaiera ekitaldian Julen Zelarainek auzipetuen izenean kezka agertu du, eta adierazi auzi horren eragina auzipetuengandik harago doala. Esan du Aieteko konferentziatik hamar urtera, "estatuaren salbuespen neurri gehienak" indarrean daudela, eta Espainiako Auzitegi Nazionala beste edozein erakunderen gainetik dagoela. Eta zalantza bat agertu du: "Herri honetan proiektu politiko guztiak egingarriak izan daitezen agertoki demokratiko bat eraikitzeko gai ote garen". Horregatik herritarrei eskatu die iraganeko agertokiak errepikatu ez daitezen inplikatzeko eta mobilizatzeko.
"Estatuaren estolderia guztia ageri-agerian gelditu da auzi honetan. Hori ez omen da lehen mailako arazo politikoa gure herrian. Ez da aski CNIren esku hartze ilegalak frogatu diren honetan? Ez da aski operazio bezperetan abokatuen bulegoetan gauez sartu zirela egiaztatu denean? Ez da aski operazioaren abiapuntu gisa hartutako hitzordua ez zela gertatu garbi gelditu denean? Ez da aski operazioaren burua Kepa Urra torturatzeagatik zigortu zutela dakigunean?".
Juan Mari Jauregi izan dute gogoan ekitaldiaren hasieran, duela gutxi hil den sumario horretako beste auzipetu bat. Zelarainek esan du Jauregiren gaixotasunean zerikusia izan zuela 2010eko atxiloketak eta salatutako torturek. Zelarainek esan du 13/13 auziko tortura salaketek "lehen mailako erantzun politiko eta instituzionala" merezi dutela, "beste edozein giza eskubide urraketarekin gertatzen den bezalaxe". "Ez dago isiltasunerako lekurik, baina auzi honetan berriz ere testigantza beldurgarrien aurrean alderdi eta erakundeak isilik gelditu dira, Joxe Arregiren heriotzatik 40 urte pasa diren honetan, Unai Romanoren argazki adierazgarria kaleratu zenetik 20 urte pasa diren honetan". |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203079/osasunak-sasoiko-lehen-porrota-jaso-du.htm | Kirola | Osasunak sasoiko lehen porrota jaso du | Valentziak 1-4 irabazi du Sadarren. VARak bertan behera utzi du Osasunaren gol bat. | Osasunak sasoiko lehen porrota jaso du. Valentziak 1-4 irabazi du Sadarren. VARak bertan behera utzi du Osasunaren gol bat. | Ez dira gustura atera gaur Sadar futbol zelaira joan diren futbolzaleak. Osasunak 1-4 galdu du Valentziaren aurka. Zaleak epailearekin haserretu dira, baina markagailuak argi eta garbi uzten du Osasuna ez dela aurkari izan Valentziarentzat; denboraldiko lehen porrota jaso du, eta valentziarrak sailkapenaren buruan dira orain.
Partida ondo hasi du Osasunak, eta Moncayolak gola sartu du 9. minutuan ate paretik jaurtiketa on bat gurutzatuz. Gogotsu ari ziren gorriak, eta nor baino nor ari ziren jokatzen; Valentzia galduta zegoen. Guedesek, ordea, suspertu egin du Valentzia, eta markagailua iraultzea lortu dute. 26. minutuan sartu du banakoa Maxi Gomezek, eta bigarren zatian beste hiru gol sartuta (horietako lehena Aridanek sartu du bere atean), sailkapenaren buru jarri dira valentziarrak, hamar punturekin, Atletico Madrilekin alderatuta.
VARa izan da zaleak epailearekin haserrearazi dituena. Osasunari bertan behera utzi diote gol bat, eta Guillamonek Ruben Garcia bota duenean adierazitako penaltia ere bai. Hurrengo partidan pentsatzen hasi beharko du Jagoba Arrasatek: Alavesek eta Osasunak derbia jokatuko dute, larunbatean, 21:00etan, Mendizorrotzan. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203080/oiarzabalek-garaipena-eman-dio-realari-bi-gol-sartuta.htm | Kirola | Oiarzabalek garaipena eman dio Realari, bi gol sartuta | Txuri-urdinek azken hiru partidak irabazi dituzte, eta sailkapenean goiko postuetan dira, bederatzi punturekin. | Oiarzabalek garaipena eman dio Realari, bi gol sartuta. Txuri-urdinek azken hiru partidak irabazi dituzte, eta sailkapenean goiko postuetan dira, bederatzi punturekin. | Realak 0-2 irabazi dio Cadizi, Espainiako Ligako laugarren jardunaldiko partidan. Mikel Oiarzabalek sartu ditu bi golak, bigarrena penaltiz, eta hiru puntu horiekin sailkapenaren goiko postuetara igo da Reala, bederatzi punturekin. Azken hiru partida irabazi dituzte txuri-urdinek jarraian, eta datorren astean Sevillaren aurka jokatuko du, igandean 16:15ean.
Imanol Alguacilen jokalariak hasieratik atera dira golaren bila. Nagusi izan dira baloiarekin, eta jokaldi bertikalak egin dituzte txuri-urdinek. Le Normandek Oiarzabali egindako pase luze batean izan dute lehen gol aukera, baina Ledesma Cadizeko atezaina azti ibili da, eta jaurtiketa geratu du.
Zelai erdian baloian batetik bestera mugitu dute donostiarrek, baina lehen zatian gol aukerarik garbiena Cadizek izan du, 24. minutuan: Espinok baloia jaurti du, eta Aihenek langara bota du urruntzen saiatu denean.
Atsedenaldiaren ostean, Realak berriro hartu du partidaren lema, eta pixkanaka geroz eta gehiago estutu du Cadiz. Isak gola sartzeko zorian izan da 63. minutuan; orduko horretan ere Ledesma bizkor ibili da, eta aurreratu egin zaio Isaki. 68. minutuan ozta-ozta gelditu du Cadizeko atezainak Oiarzabalen beste jokaldi bat, Isak bigarren zutoinean jaurtitzeko prest zenean.
Azkenean, baina, 71. minutuan iritsi da lehen gola. Gol ederra, zinez. Aritz Elustondok luze pasatu dio baloia Oiarzabali, eta eibartarrak buruarekin bikain sartu du sarean.
Golaren ostean, Alguacilek aldaketak egin ditu eta Sorloth eta Januzaj zelairatu ditu Isak eta Porturen ordez. Udako azken fitxaketa izan da, hain zuzen, bigarren goleko protagonistetako bat. 83. minutuan baloiarekin Ledesmaren aterantz zihoan Cala Cadizeko atzelariak area barruan bota duenean. Epaileak Cala kanporatu du bigarren txartel horia zuelako eta penaltia adierazi du. Oiarzabalek sartu du penalti jaurtiketa. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203081/dena-blokatua-zaigu.htm | Gizartea | "Dena blokatua zaigu" | Hazparneko gaztetxea hustu dute gaur goizean jendarmeek. Bi gazteri polizia etxera joateko agindu diete jendarmeek, deklaratzeko. Hazparneko plazan elkarretaratzera deitu dute gaur, 19:00etan. | "Dena blokatua zaigu". Hazparneko gaztetxea hustu dute gaur goizean jendarmeek. Bi gazteri polizia etxera joateko agindu diete jendarmeek, deklaratzeko. Hazparneko plazan elkarretaratzera deitu dute gaur, 19:00etan. | Frantziako Poliziak Hazparneko Dabidenia gaztetxea hustu du gaur goizean. Jendarmeen operazioan 40 bat poliziak hartu dute parte. Gaztetxera irisi direnean ez zen inor, baina horren berri izan eta berehala hamabost bat gazte hurbildu dira, eta horietako bi identifikatu dituzte, eta deklaratzera deitu dituzte. Polizia operazioa 08:30ean itxi dute jendarmeek.
"Orain arte hor egiten genuen lo, baina atzo gauean denak joan ginen lotara etxera. Goizean, 07:00etan, lagun batek deitu gaitu hor zirela errateko, eta lortu dugu zerbait berreskuratzea", azaldu dio BERRIAri Joana Barbier hazpandarrak. 25 urte ditu, eta bera da polizia etxean deklaratzera deitu duten bi gazteetako bat. BERRIAri adierazi dio ez dakiela zein den deklaratzera joateko eskatzeko arrazoia.
Hasiera batean, arratsaldeko lehen orduan zen deklaratzekoa Barbier, baina abokaturik ez zuenez oraindik, 18:00etan deklaratzera deitu dute. Ordubete geroago, 19:00etan, elkarretaratze batera deitu dute Hazparneko plazan.
Barbierrek aitortu du ez zutela espero gaur kanporatzerik. "Prefetak duela bi aste igorri zigun kanporatze agindua, eta erran zigun 24 oren genituela ateratzeko". Egin ezean, polizia bidaliko zuela ohartarazten zuen prefetak aginduan. Gaztetxekoek, ordea, helegite bat zuten jarrita agindu horren kontra, eta hori lantzen ari zirela kanporatu dituzte.
Arratsaldean egingo duten bileran eztabaidatuko dute gazteek zer egin hemendik aurrera. "Dena biziki fite pasa denez, ez dugu erabakirik", dio Barbierrek. BERRIAri azaldu dio gaztetxe moduan erabiltzen zutela Dabidenia, aurrekoa, Ttattola, kendu zietelako. "Herriko etxearekin ez genuen lortu beste lokalik ukaitea, eta horregatik erabaki genuen Dabidenia okupatzea".
Okupatu zutenetik kontzertuetarako, auzolanerako eta bilkurak egiteko erabili dutela azaldu du Barbierrek, eta zenbait elkartek ere erabili dutela gaineratu du. Bat egin du, horregatik, pasa den larunbatean Iruñean Arrotxapeko gaztetxearen alde egin zen manifestazioan esandakoarekin: "Gaztetxerik gabe ez dugu lekurik kulturalki gure gauzak eramaiteko, dena blokatua zaigu".
Hamar urte hutsik
Abuztuaren 21ean okupatu zuten gazteek oraingo eraikina, Ttattola gaztetxearen egitasmoari segida emateko. 2019ko neguan kanporatu zituzten aurreko egoitzatik, han lanean hemezortzi urte eman ondoren. «Hazparneko gazteok, urte bat eta erdi gaztetxerik gabe pasatu, eta etxe bat okupatzea deliberatu dugu», esan zuten orduan.
Herriko kale nagusiko eraikin batean sartu ziren orduan. «Ekintza kulturalak egiteko, herria dinamizatzeko eta jendea elkartzeko espazio bat izatea nahi dugu. Hau da, gaztetxe rol bat betetzea». Eraikinak hamar urte zeramatzan hutsik: «Pisuak alokatzen dituen enpresa batena da, eta jabeak atzerrian bizi dira. Azken hamar urteotan ez du inork eraikina baliatu».
Larunbatean, gaztetxeak defendatzera dei egin zuten Arrotxapean (Iruñea, Nafarroa), manifestazio batean. Bederatzi egun ziren Espainiako Poliziak auzo horretako gaztetxea hustu zuela, eta jendetza bildu zen gune autogestionatuen defentsan.
Gaztetxeen eta antzeko espazioen aurkako erasoak zenbait mugimendu «antolakuntzarako baliabiderik gabe» uzten ari direla salatu zuten gaztetxeko batzarreko kideek; «espekulatzaileen gaitasunen aurrean ahul» daudela. Horiek «estatua, legea eta polizia» haien alde dutela salatu zuten; dirua dutela «armatzat», eta «masa komunikabideak haien alde» dituztela. Horren aurrean, «indarrak metatzearen» garrantzia nabarmendu zuten: «Gu txikiak gara, baina handiak potentzian».
Horrekin lotuta, elkartasuna adierazi zioten husteko arriskuan den Gasteizko zentro sozialistari, eta azkenean gaur hustu duten Hazparneko gaztetxeari. Oro har, halako guneak defendatzeko deia egin zuten: «Antolakuntzarako aukeren murrizketaren aurrean, ezinbestekoa da espazio hauen aldeko borrokan aurrerapausoak ematea».
Atzo, hain zuzen ere, manifestazio jendetsua egin zuten Arabako hiriburuan, Zentro Sozialistaren alde. Husteko asmoa bertan behera uzteko exijitu zioten Laboral Kutxari. Gasteizko Kontseilu Sozialistak eta Errakik deitu zuten manifestazioa.
Atzo, Gasteizen, Zentro Sozialistaren alde eginiko manifestazioa. ERRAKI
Antolatzeko espazioen beharrezkoak direla nabarmendu zuten deitzaileek, eta «langile kontrolpeko espazioak defendatzeko ahalmena handitzearen garrantzia» nabarmendu zuten. «Azken batean, klase borrokan, bakerik ez dago. Gu borrokarako prest gaude». |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203082/inoiz-baino-ekologista-gehiago-hil-zituzten-2020an-munduan.htm | Mundua | Inoiz baino ekologista gehiago hil zituzten 2020an munduan | 2020an ingurumena babesteko egitasmoetan zebiltzan 227 ekintzaile hil zituzten, horietako hiru laurdenak Latinoamerikan, Global Witness taldeak plazaratu duen txostenaren arabera. | Inoiz baino ekologista gehiago hil zituzten 2020an munduan. 2020an ingurumena babesteko egitasmoetan zebiltzan 227 ekintzaile hil zituzten, horietako hiru laurdenak Latinoamerikan, Global Witness taldeak plazaratu duen txostenaren arabera. | Garai latza pairatzen ari dira ingurumenaren defentsan ari diren ekintzaileak munduan. 2020. urtean inoiz baino ekintzaile gehiago hil zituzten munduan, Global Witness gobernuz kanpoko erakundeak plazaratu berri duen txosten baten arabera. Latinoamerika da gunerik beltzena. Izan ere, hilketaren hiru laurdenak han egin dituzte.
227 ekintzaile hil dituztela kalkulatu du erakundeak, hau da, astero lau hilketa baino gehiago. Kolonbia da munduko lekurik arriskutsuena ingurumenaren aldeko ekintzaileentzat, datuon arabera. Izan ere, herrialde horretan bertan 65 hil zituzten. Ondoren datoz Mexiko (30 hildako), Filipinak (29) eta Brasil (20). Gainera, kopurua handiagoa izango dela uste dute txostengileek, eraso asko salatzen ez direlakoan.
Kolonbiako Somos Defensores erakundeak parte hartu du txostenean, eta, denera, 184 eraso zenbatu ditu. «2020 izan da orain arteko urterik txarrena. Asko areagotu dira ingurumenaren eta giza eskubideen aldeko ekintzaileen aurkako erasoak», esan du erakundeko Lourdes Castrok. Zehaztu duenez, gehienetan indigenak izan dira erasoon jomuga, eta ekintzon atzetik sarri enpresa handiak eta lur jabeak daude, baina baita paramilitarrak eta matxino taldeak ere.
Global Witness erakundeak gobernuei eskatu die ingurumenaren aldeko ekintzaileak hobeto babesteko.
«Gobernuek babesa serio hartzen ez duten bitartean, eta enpresek herritarrak eta planeta etekinaren aurretik jartzen ez duten bitartean, jarraitu egingo dute klima hondamendiak eta hilketek», idatzi du erakundeko Chris Maddenek.
Afrikako kasua ere nabarmendu dute txostengileek. Han zazpi ekologista hil zituzten 2019an, eta 18 iaz.
Horrez gain, Interneten bidezko mehatxuak eta jazarpena ere asko areagotu direla ikusi dute txostengileek.
Mexikoko Oscar Eyraud Adamsen kasua nabarmendu dute. Mexikon hil zuten 2020ko irailean, Baja Kaliforniako Kumiai komunitate indigenari ura segurtatzeko lanean ari zenean.
Hondurasko Guapinol komunitatea ere nabarmendu dute. Babesturiko ingurune batean burdin oxidoa ustiatzeko baimena eman dio hango gobernuak konpainia bati, eta horrek arriskuan jarri du indigenen ura. Herritar askok protesta ekintzak egin dituzte, eta horietako batzuk espetxean dituzte. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203083/precieux-filma-gailendu-da-animadeba-jaialdian.htm | Kultura | ‘Précieux’ filma gailendu da Animadeba jaialdian | Paul Mas zuzendari frantziarraren laburrak jaso du hala jaialdiko sari nagusia eta publikoarena. Ane Ines Landeta eta Lorea Lyons zuzendarien ‘Azkena’ proiektuak jaso du Work in Progress Saria BERRIAren eskutik. | ‘Précieux’ filma gailendu da Animadeba jaialdian. Paul Mas zuzendari frantziarraren laburrak jaso du hala jaialdiko sari nagusia eta publikoarena. Ane Ines Landeta eta Lorea Lyons zuzendarien ‘Azkena’ proiektuak jaso du Work in Progress Saria BERRIAren eskutik. | Julie ez da eskolan erabat egokitzen, baina dena aldatuko da Émile izeneko ume autista iristean. Aurrez ere hainbat sari jasoak zituen Paul Mas zuzendariaren Précieux animaziozko laburrak, eta lan horixe gailendu da 14. Animadeba jaialdian ere. Film Onenaren Saria eman dio epaimahai profesionalak, eta ikusleek ere lan hori nabarmendu dute, Publikoaren Saria emanda.
Mathilde Parquet zuzendariaren Trona Pinnacles film laburrak jaso du Gidoirik Onenaren Saria.
Alberto Vazquez zuzendariaren Homeless Home lanak epaimahaiaren aipamen berezia.
Margrethe Danielsen zuzendari norvegiarraren Pearl Diver film laburrak jaso du Zuzendari Berria EHU Saria.
Noah Mauchly zuzendariak sortutako Mouse film laburrak eskuratu du K-Saria.
Hiru kide izan ditu epaimahaiak: Marie Paccou zinemagilea, Carolina Lopez Animac jaialdiko zuzendaria eta Pedro Rivero zinemagilea eta Animakom jaialdiko zuzendaria. Gainera, Paccou bera izan da aurtengo ohorezko gonbidatua. 1998an aurkeztu zuen bere lehen lan laburra: Un jour izenekoa, eta Film Onenaren Europa Saria jaso zuen hari esker. Jaialdian Euskal Makila izeneko oroigarria eskaini zion Paccouri Aitor Oñederra Animadebako zuzendariak.
Bigarrenez antolatu dute aurten Work in Progress Saria, eta BERRIA hedabideak babestu du. Hamabi proiektu aurkeztu dituzte sortzaileek jaialdian, eta, haien artean, Ane Ines Landeta eta Lorea Lyons zuzendarien Azkena proiektuak eskuratu du saria. 300 euro jasoko dituzte egileek. Eta, kasu horretan, Miren Aperribaik, Miren Berasategik eta Aitor Arenasek osatu dute epaimahaia.
Etenaren osteko itzulera
Aurreko asteazkenean hasi zen jaialdia eta larunbatean amaitu. Tarte horretan, guztira, 40 film baino gehiago eman dituzte. Antolatzaileek 1.500 film labur baino gehiagoko multzotik egin dute lehen hautaketa hori, eta epaimahaiak bigarren multzo murritzago horretatik apartatu ditu saritutako lanak.
2008an egin zuten lehen jaialdia, eta, hamarkada bateko bidea egin ondoren, nazioarteko lehiaketa bilakatu zen 2019an. Iaz etena egitera behartuta ikusi zuten beren burua, koronabirusaren ondorioz sortutako osasun krisiagatik, eta aurten itzuli da ohiko formatura. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203084/udalen-legeak-euskararen-erabilerari-buruz-duen-artikulua-kontituzionalera-igorri-du-eaeko-auzitegi-nagusiak.htm | Gizartea | Udalen Legeak euskararen erabilerari buruz duen artikulua Kontituzionalera igorri du EAEko Auzitegi Nagusiak | Aktak eta bestelako agiriak euskaraz egiteak hizkuntza ofizialen arteko «oreka» hautsi dezakeela uste du Administrazioarekiko Auzien Salak. Ebazpena «oso kezkagarri» jo du Uemak. | Udalen Legeak euskararen erabilerari buruz duen artikulua Kontituzionalera igorri du EAEko Auzitegi Nagusiak. Aktak eta bestelako agiriak euskaraz egiteak hizkuntza ofizialen arteko «oreka» hautsi dezakeela uste du Administrazioarekiko Auzien Salak. Ebazpena «oso kezkagarri» jo du Uemak. | Azkenean, Espainiako Auzitegi Konstituzionalera iritsiko da Euskal Autonomia Erkidegoko Udalen Legea, eta hark ebatziko du udal aktak euskaraz egitea zilegi den ala ez. Euskararen erabilerari buruzko artikulu bat Espainiako Konstituzioaren aurkakoa ote den aztertzen hasi zen EAEko Auzitegi Nagusia uztailean, eta joan den astean ebatzi zuen gaia Auzitegi Konstituzionalaren esku uztea. Administrazioarekiko Auzien Salaren ustez, Espainiako Konstituzioaren 3, 14 eta 23. artikuluetan jasotako printzipio bat urra dezake legeak, hau da, gaztelaniak eta hizkuntza koofizialek «orekan» bizi behar dutela, «eta ez bata bestearen aurretik lehenetsiz edo hobetsiz».
Vox alderdi ultraeskuindarrak jarritako helegite batetik dator auzia: 2016ko Udalen Legea garatzeko, Eusko Jaurlaritzak 2019an onartu zuen dekretu bat eraman zuen epaitegira, hizkuntza ofizialak udaletan nola erabili arautzen duena. EAEko auzitegiak, ordea, Udalen Legearen 6.2 artikuluan jarri du arreta: puntu horrek zehazten du toki erakundeetako aktak eta beste zenbait agiri euskaraz idatz daitezkeela, «baldin eta, toki erakundearen barruan, euskaraz ez dakiela behar bezala alegatzen duen ezein kideren eskubideak urratzen ez badira».
Bada, «behar bezala alegatzea» zertan datzan ez dago argi, Administrazioarekiko Auzien Salaren aburuz, alegia, lege testuan ez da zehazten erakundeotako langileek nola egiaztatu behar duten ez dakitela euskaraz: «Arauak ez du interpretaziorako jarraibiderik ematen [...]. Agerikoak dira ziurgabetasun juridikoa eta apetazko jardunerako arriskua». Era berean, auzitegiak txarretsi du gaztelania erabiltzeko «arrazoi bakarra» izatea langileek euskaraz ez jakitea, eta ez «nahiago izatea, edozein dela arrazoia —eta, askatasun konstituzionalak medio, ez daude horiez mintzatzera behartuta—, harremanak gaztelaniaz egitea». Ebazpenaren arabera, «aukeratzeko askatasuna eta bi hizkuntzen arteko oreka” urratzen du horrek.
Gainera, auzitegiak uste du udalen jardunean euskara baliatzeak «gaztelania erabiltzeko aukerarik gabe» utziko lukeela «modu injustifikatuan». «Bi hizkuntzen arteko berdintasuna hautsiko luke horrek». Ildo horretan, ebatzi du Espainiako Konstituzioaren bi artikulu urra ditzakeela legeak: 3.a —gaztelania ezagutzeko derrigortasuna ezartzen du— eta 14.a —berdintasunari buruzkoa—. Hizkuntzen alorreko jurisprudentzia aztertuta, auzitegiak ondorioztatu du koofizialtasunak «hizkuntzen arteko berdintasuna» dakarrela, eta administrazioen jardunak ezin duela oreka hori urratu: «Hizkuntza bat ezin da nagusitu bestearen gainetik. Arauek bi hizkuntzen erabilera normala bermatu behar dute, eta hizkuntzetako baten bazterketa eragotzi behar dute».
Legearen 6.2 artikuluak ordezkaritza politikoari ere eragin diezaiokeela ondorioztatu du Administrazioarekiko Auzien Salak: «Udalen eta bertako langileen zein herritarren ordezkariei eragiten die, eta, zeharka, herritarren eskubideetan ere eragin dezake, haiek ordezkatzeko lanari erasan diezaiokeelako». Hori dela eta, aretoak uste du Konstituzioaren 23. artikulua ere auzitan jarri duela legeak, «pluralismo politikoari» eragiten diolakoan.
Uemaren erreakzioa
EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia «oso kezkagarria» dela adierazi du Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko lehendakari Iraitz Lazkanok: «Berriro jartzen du jo puntuan udalerri euskaldunen jardun eredugarria». Ebazpenak emandako argudioei erreparatuta, euskara hizkuntza gutxitua dela nabarmendu du Lazkanok: «Bidegabea da hura normalizatzeko bidean oztopoak jartzea horrelako argudioak erabiliz. Uemako udalak ari dira bidea urratzen administrazioak euskaraz funtziona dezan, eta horren aurkako ebazpena da hau. Berriro ere epaitegiak sartu dira hizkuntza politikan, eta berriro ere euskararen normalizazioa trabatzeko». Era berean, «Udal Legea defendatzeko bidean babes osoa» agertu dio Eusko Jaurlaritzari.
Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak ez du EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiaren inguruko iritzirik eman nahi izan: «Auzitegiaren areto batek kontsulta egin dio Auzitegi Konstituzionalari, eta orain erantzun horren zain gelditzen gara». Edonola ere, nabarmendu du espero duela ebazpen horrek bide ematea «gaztelaniaz bezala euskaraz ere gure harremanak eraikitzeko aukerari».
Aspaldiko gatazka
Gogora ekartzekoa da eztabaida luzeak eragin dituztela udal agiriak euskaraz egiteko oztopoek. Mariano Rajoy (PP) Espainiako gobernuburu zenean, Carlos Urkijo EAEko gobernu ordezkariak gurutzada propioa hasi zuen aktak euskaraz idazten zituzten udalen aurka. Haien erabakien berri gaztelaniazko itzulpenik gabe ematen zioten udalen dokumentuak ez-hartutzat jotzen hasi zen, eta, agiri horiek bidaltzea derrigorrezkoa zenez, legea ez betetzea egotzi zien udalei. Hala, dozenaka udal salatu zituen, batik bat Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatekoak. Alabaina, 2015ean, Donostiako Auzitegiak lehenik eta EAEko Auzitegi Nagusiak ondoren, ebatzi zuten legezkoa zela udalek aktak euskaraz egitea eta gobernu ordezkariari hizkuntza horretan bidaltzea. Ostera, Eusko Legebiltzarrak Udalen Legea onartu zuen 2016an, EAJren eta EH Bilduren aldeko bozekin, eta, haren bitartez, euskararen erabilera bermatu zuten erakundeen arteko harremanetan, «beste hizkuntza ofizialerako itzulpenik aurkeztu beharrik izan gabe». Gainera, ez da EAEko Auzitegi Nagusiak azken hilabeteetan hizkuntza eskubideak auzitan jarri dituen lehen aldia. Udalen Legeko artikulua zalantzan jarri duen areto berak bertan behera utzi zituen maiatzean Irungo (Gipuzkoa) Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirelakoan. Ebazpenari helegitea jarria diote Irungo Udalak eta Jaurlaritzak. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203085/elkarrekin-podemos-iuk-ahalik-eta-gehien-eragin-nahi-du-jaurlaritzaren-jardunean.htm | Politika | Elkarrekin Podemos-IUk «ahalik eta gehien eragin» nahi du Jaurlaritzaren jardunean | Miren Gorrotxategik esan du euren nahia ez dela gobernua «higatzea», harekin elkarlanean aritzea baizik. Berdintasun Legean akordioa lortzeko aukera ikusten du koalizioak. | Elkarrekin Podemos-IUk «ahalik eta gehien eragin» nahi du Jaurlaritzaren jardunean. Miren Gorrotxategik esan du euren nahia ez dela gobernua «higatzea», harekin elkarlanean aritzea baizik. Berdintasun Legean akordioa lortzeko aukera ikusten du koalizioak. | Ostegun honetan hasiko du Eusko Legebiltzarrak urte politikoa, eta Elkarrekin Podemos-IUk ikasturteari begira dituen lehentasunak finkatu ditu gaur. Legebiltzar taldeak gosari informatiboa eskaini die komunikabideei Gasteizko hotel batean, eta, bertan, Miren Gorrotxategi taldeko bozeramaileak azaldu du koalizioaren helburua ez dela izango Eusko Jaurlaritza «higatzea», baizik eta haren jardunean «ahalik eta gehien eragitea». Izan ere, alderdi «giltzarria» izan nahi dutela nabarmendu du: «Gure indar korrelazioa kontuan hartuta, gure xedea da ahalik eta intzidentzia gehien izatea gobernuan». Gorrotxategik azaldu duenez, urte politiko berriak garrantzi handia izango du, EAJk eta PSEk gehiengo osoa baliatuko dutelako Eusko Legebiltzarrean lege ugari aurrera ateratzeko, eta testuinguru horretan oposizioko taldeek «erantzukizun historikoa» izango dute. Hala, Elkarrekin Podemos-IUk «aukera oro» baliatuko du gobernuarekin elkarlanean aritzeko eta bere jardunean eragiteko. «Ez dugu utziko aukera bakar batek ere ihes egitea, aukera guztiak baliatuko ditugu». Gaineratu duenez, Elkarrekin Podemos-IUk «askatasun osoz» jardun dezake gobernuarekin akordioak lortzeko, ez baitauka «inolako motxilarik». Taldeak oposizioa egingo du legebiltzarrean, baina gobernura iristeko asmoari ez dio muzin egingo: «Herri honetan ezkerreko gobernu bat egoteari ez diogu uko egin nahi»
Hala, Jaurlaritzarekin elkarlanean jarduteko borondate osoa dutela azpimarratu du Gorrotxategik. Besteak beste, Berdintasun Legean akordioa lortzeko aukera ikusten du. Legebiltzarrean tramitatzen ari dira lege proposamena, eta, Gorrotxategik jakinarazi duenez, azken asteotan gobernuko taldeekin «lan egonkorra» egiten ari dira, eta espero dute elkarrizketen ondorioz akordio on bat lortzea. Bestalde, Gorrotxategik azaldu du EP-IU estatus politiko berriari buruzko eztabaidan parte hartzeko prest dagoela, baina momentu honetan ez ditu beste taldeak ikusten eztabaida horri ekiteko prest. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203086/laquohonek-erakusten-du-nola-egin-izan-dituzten-instrukzioak-orain-arte-edozein-modutanraquo.htm | Politika | «Honek erakusten du nola egin izan dituzten instrukzioak orain arte: edozein modutan» | Bertan behera utzi dute Parisko Dei Auzitegian Josu Urrutikoetxearen aurkako epaiketa. Instrukziora bidaltzea erabaki dute. «Dena irregularra» dela erran du epaileak. Kontrol judiziala errespetatzeko eskatu dio Urrutikoetxeari. | «Honek erakusten du nola egin izan dituzten instrukzioak orain arte: edozein modutan». Bertan behera utzi dute Parisko Dei Auzitegian Josu Urrutikoetxearen aurkako epaiketa. Instrukziora bidaltzea erabaki dute. «Dena irregularra» dela erran du epaileak. Kontrol judiziala errespetatzeko eskatu dio Urrutikoetxeari. | Ezustekoa izan da gaur Parisko Dei Auzitegian. Josu Urrutikoetxea epaitu behar zuten 2002 eta 2005 artean ETAko kide izan zelakoan, «helburu terroristak dituen» gaizkile elkarteko kide izatea leporatuta. Ezohiko erabaki bat hartu du epaileak, ordea, eta epaiketa bertan behera utzi du, instrukziora bidaliz berriro sumarioa.
Defentsak kontsideratu du ez dagoela aski argi zer leporatzen dioten Urrutikoetxeari. Gauza bera erran du prokuradoreak ere. «Ongi atera da», esan du Urrutikoetxeak erabakiaren berri izan ostean. Akusatuak berri «baikorra» dela azaldu dio BERRIAri: «Honek erakusten du nola egin izan dituzten instrukzioak orain arte: edozein modutan». Gainera, azaldu du instrukzio horiek onartzea «lotsagarria» izan beharko litzatekeela frantziar justiziarentzat. Adierazi duenez, erabaki honek ondorio sakonak dauzka: «Erabakiak zalantzan jartzen du nor inplikatzen duten auzi honetan». Bere kontrako auzi bidearen instrukzioa zerotik hasiko dela ere nabarmendu du.
Hala ere, ez da epaiketa erraza izan. Epaileak oso erasokor hitz egin dio Urrutikoetxeari hasieratik. Etengabe Urrutikoetxea mozten ibili da. Akusatuari galdetu dio zergatik bizi den Angelun (Lapurdi), eta esan dio beste epaitegi batek baimena eman arren berak ez diola bertan bizitzeko baimenik eman.
Defentsa abokatuaren txanda iritsi da gero. Honek epaiketetan egon diren prozeduretako akatsak azpimarratu ditu. Bere garaian Miarritzen (Lapurdi) Urrutikoetxeatarrek zuten etxeaz aritu dira gero. Abokatuak txosten bat aurkeztu dio epaimahaiari.
Dokumentu horren bidez, zergak Urrutikoetxearen garai hartako emazteak ordaindu zituela esplikatzen aritu da abokatua, eta, beraz, akusatua ez zela etxebizitza horretan bizi. Izan ere, horra bidali zituzten haren kontrako euroagindu eskaerak, eta, bertan bizi ez bazen, ulertzen da ez zuela eskaera horien berri izan. «Behar besteko ikerketak egin behar dira, eta bilatua den pertsona jakinean izan behar da bilatua dela. Hori ez bada egiaztatua, baimenduak gara atxilotze agindua bera zalantzan jartzera. Eta interesatua nahikoa bilatua denean -eta inteligentzia zerbitzuen ikerketak hala kontsideratzen dira-, atxilotze agindua bera onartua da», azaldu du abokatuak.
Beste elementu bat ere aipatu du: «Zehaztasun kontu bat da, etika kontu bat, gardentasun kontu bat. Beti kontsideratu behar da edozein auzipetuk izan behar duela aukera jakiteko zehazki zertaz akusatzen duten».
Horren ondoren, berriz oroitarazi du irailean Parisko Zigor Auzitegiak errugabetzat jo zuela Urrutikoetxea. Eta hori da funtsezko galdera auzi honetan: Parisko Zigor Auzitegian delitu ez dena Parisko Dei Auzitegian izan daiteke? Hori erabaki beharko du afera bere gain hartzen duen instrukzio epaileak. Eta ezin erran lan erraza izanen duenik, irail hasieran Parisko Zigor Auzitegiak hartu zuen erabakia biziki motibatua delako.
Terrorismoaren aurkako fiskaltzako prokuradoreak defentsaren eskaerarekin bat egin ondotik, atseden bat egitera deitu du Parisko Dei Auzitegiko epaileak, eta horren ondoren erabaki du epaileak epaiketa bertan behera utzi, eta instrukziora bidaltzea. «Dena irregularra» dela erran du, eta kontrol judiziala errespetatzeko eskatu dio Urrutikoetxeari.
Akusatuak berri «baikorra» dela azaldu dio BERRIAri: «Honek erakusten du nola egin izan dituzten instrukzioak orain arte: edozein modutan». Frantziako Justiziak Urrutikoetxea epaitu eta zigortu nahi badu, instrukzio epaileak 2002 eta 2005 artean Urrutikoetxeak zer delitu egin zuen zehaztu beharko du. Eta galdera honi erantzun: delitua da talde armatu baten jarduerari bukaera eman nahi izateko bake negoziazio batzuk prestatzeko helburuarekin elkarrizketak izatea? Batzuek pentsa lezakete erantzuna erraza dela: ez, ez da delitua. Eta hori berretsi du irail hasieran Parisko Zigor Auzitegiak. Besterik da Parisko Dei Auzitegiak gaur bertan behera utzi duen auzi bide instrukziora eramateko ardura hartuko duen epaileak zer erabakitzen duen. Bitartean, Urrutikoetxea ez dute Espainiaratzen ahalko. Hori ere izan zen atzoko albistea.
Joan den ekainean epaitu zuten, 2011 eta 2013 artean gisa bereko delitu bat egin zuelakoan, baina Parisko Zigor Auzitegiko epaileak irailean ebatzi zuen ETA zeneko kide ohia errugabea dela. Defentsako abokatuen argudioak bere egin zituen, eta ebatzi zuen «bakea lortzeko helburuarekin negoziatzea» ezin dela delitu kontsideratu.
Parisera joan aitzin elkarrizketa eskaini dio gaur goizean Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide historikoak Ipar Euskal Herriko France Bleu Pays Basque irrati publikoari. Bertan adierazi duenez, «[Frantziako] Justiziak kontsideratu du erakundeko kideekin bilkurak egin nituela —2002 eta 2005 artean—, bake negoziazioak prestatzeko. Erakundearen parte izan nintzen, bistan dena, eta egia da bilkurak izan nituela hori prestatzeko, baina zer prestatzeko? Ez ekintza terrorista bat, baizik eta ekainetik aitzina Genevan (Suitza) iraganen ziren bake negoziazioetara eramango gintuen bide bat, nahiz eta, ondotik, ez ongi bururatu. Hori da akusazioa», adierazi du.
Horrez gain, Bake Bidea bezalako elkarteek babesten duten «bake prozesuari» buruz galdera egin dio kazetariak, eta honela erantzun dio Urrutikoetxeak, Luhusoko (Lapurdi) operazioaren ondoren «gizarte zibilak» —«orain dela ez gutxi modan jarri den hitza»— bultzatutako urrats guziei buruz. «Sekulako pausoa da, baina ez dut ulertzen nolaz bake prozesu bat badela aipatu dezakegun Unai Parot eta Jakes Esnal orain dela 31 urte preso direlarik, emakumeak urrunduak direlarik Rennesko (Bretainia) eta Parisko kartzeletan. Eta, beraz, niretzat gakoa da Frantziako Gobernuak ez duela onartzen Euskal Herrian gatazka politiko bat dagoenik. Frantziako Gobernuarentzat amortizatutako zerbait da. Izan dira gertakari batzuk. Epaitu ditugu. Mintzatzea eta erratea bake prozesu bat dela, eta, egiazki, bizitzen ari garenean, nik xantza izan dut orain dela gutxi Ipar Euskal Herrian lurreratzekoa, eta zuzenean bizi izan dut hemen dagoen problematika, argiki erakusten duena ez dagoela bake prozesurik: gazteak kriminalizatuak dira, migranteekin diren problemak, bigarren etxebizitzak, lurraren espekulazioa, eta abar; erakusten du gatazka dagoela».
Biziki argi mintzo da epailea bere erabakia motibatzeko idatzi duen eta BERRIAk eskuratu ahal izan duen ebazpenean. Honela dio: «ETA erakundeari behin baino gehiagotan egotzi izan zaio izaera terrorista, baina kalifikazio hori ez dagokio auzipetuari». ETAren ekintzak aztertu behar direla dio, jakiteko ea 2011ko urtarrilaren 1a eta 2013ko uztailaren 26a bitartean «ordena publikoa azkarki trabatzeko intentziorik» ba ote zegoen. 2011ko urriaren 20an jarduera armatuari bukaera ematen ziola erranez ETAk publiko egin zuen erabakia aipatzen du —aurten beteko dira hamar urte erabaki horretatik—, ohartarazten du 2020ra arte behin baino gehiagotan atzeman dituztela erakunde armatu ohiaren zuloak Frantziako Estatuan. Horien artean aipatzen du Luhusoko (Lapurdi) operazioa.
Gau hartan, ETA armagabetzeari ekin zioten ekintzaile batzuek, horien artean Jean Noel Etxeberri Txetx Manu Robles Arangiz fundazioko Ipar Euskal Herriko koordinatzailea, Mixel Berhokoirigoin ELB eta Euskal Herriko Laborantza Ganberako kide ezaguna —aurten zendu da—, eta Mizer Bergouignan —2017ko maiatzean hil zen—, Iparretarrak erakundeko kide ohi eta militante ezaguna. Michel Tubiana LDH Giza Eskubideen Ligako ohorezko presidenteak ere izenpetu zituen garai hartan ETA erakundearekin izandako gutun elkarrizketak. Armagabetzearen ardura beren esku hartzea erabaki zuten hiru pertsona ezagun hauek.
Honela jarraitzen du epailearen ebazpenak: «Aitortu behar da, bortizkeriari bukaera ematea behin eta berriz aipaturik ere, ETA erakundeak bere horretan atxiki dituela bere gaitasun logistiko eta operazionalak». 2010 eta 2011 artean ETAk egindako adierazpenak aipatzen ditu ondoren, erranez horrek ez diela «egitura horrek» egindako ekintzei «izaera terrorista» kendu. «Kideek armak eta dokumentu administratibo faltsuak izaten segitu zuten, lapurtutako ibilgailuak erabili zituzten, eta, besteak beste, Euskal Herriko enpresariei bortxaz kendutako gaitzeko diru zamak baliatzen segitu zuten». Beraz, ondorio honetara iristen da epailea: «2011ko urtarrilaren 1a eta 2013ko uztailaren 26a artean, ETA erakundeak ordena publikoa azkarki trabatzeko helburua zuen, larderia eta izuaren bidez».
Urrutikoetxea - ETA harremanak
Baina erabakiaren funtsa izan zen ebaztea zer harreman zuen, garai hartan, Josu Urrutikoetxeak ETA erakundearekin. Epaiak oroitarazten du iturri guzien arabera 1971n sartu zela ETAn Urrutikoetxea, eta «barne desadostasunen ondotik» 2006an utzi zuela erakundea. «ETArekiko haustura horri buruz, edo interesatuak egituran segitu izanari buruz, ez akusazioak ez defentsak ez dute froga elementu eztabaidaezinik ekarri». Halaber, ontzat ematen du epaileak 2005etik aitzina ez dutela Josu Urrutikoetxearen «arrasto bakar bat ere» aurkitu, «ez Frantzian ez Espainian», ETAk erabilitako ibilgailu eta etxebizitzetan.
Urrutikoetxea bizi zen Durban-sur-Arize (Okzitania) herriko baserrian egindako miaketan ez zuten «inolako elementurik» aurkitu «horri buruz auzipetuak egindako adierazpenak ezbaian jartzeko», dio ebazpenak. «Hain zuzen, ETA eta euskal kausari buruzko interesa erakusten duten elementuez gain ez da beste ezer argitara eraman euskarri digitaletan. Adituen txostenik ez dagoenez, enkriptatutako fitxategiak ez dira deszifratuak izan, eta, beraz, haien edukia ez dugu ezagutzen. Ez da aurkitu, ETAko kideekin harremanik izan duela dioen arrastorik ere».
2011ko urria-azaroa eta 2013ko otsaila artean Josu Urrutikoetxeak Norvegian egonaldia egin zuela dio epailearen ebazpenak. «Bidaia hori egon zela auzipetuaren adierazpenetatik dakigu, eta auzian zehar entzundako lekukoek baieztatu dute. Durban-sur-Arizeko miaketan aurkitutako argazkiek eta bikotekideak Norvegiara egindako mugimenduek elementu hori indartzen dute». David Pla eta Iratxe Sorzabal ETAko kideekin batera zegoela zehazten du epaiak.
SDAT Frantziako Terrorismoaren Kontrako Zuzendaritzaordearen lekukoak esplikatu zuen 2005-2006an Suitzan eta 2011-2013 Norvegian Euskal Herriko gatazkaren konponbidea lortzeko negoziazioetan Josu Urrutikoetxeak parte hartu izana dela elementu bakarra interesatua ETA erakundearen aparatu politikoarekin edo zuzendaritza organoarekin lotzeko, Espainiako hainbat hedabidetan aipatu izan duten gisan.
Baina, epailearen hitzetan, Norvegian izandako egonaldia ezin da auzian aipatu, eta zehazten du defentsak aurkeztutako lekukoek baieztatu zutela «auzipetuak bake prozesuan parte hartu ahal izan zuela bitartekari edo mediadore gisara, ETAk izendatuta, bere iragan militanteagatik erakundeak egiten dion aitortza dela eta.
Frantziako borroka antiterroristaren koordinazio unitateko Paueko (Okzitania) antenak 2014an egindako txosten bat sartu zuen defentsak eztabaidarako, Euskal nazionalismoa izenburukoa. «Epaitegiari ez zaio jakinarazi zer modutara eskuratu duen auzipetuak dokumentu 'konfidentzial' hori. Txosten horren idazleak berak bere buruari galdetzen zion ea zer rol betetzen zuen Josu Urrutikoetxeak ETAren barnean, toki berezi bat esleituz, ETA eta Arnaldo Otegik gidatutako posibilisten artean». Aipatutako epeari buruz txostena «hutsunez» betea dagoela dio. «Inkesta eraman dutenek ez dute inolako elementurik ekarri garai horretan izan zuen jardueraz, eta hari dei egiteko edo hura errekrutatzeko baldintza bereziei buruz. Harremanetarako Nazioarteko Taldeari egindako galdeketek ez dute deus ekarri. Norvegiako autoritateek ez dute inolako ikerketarik eraman».
Honela segitzen du epaiak: «Hala ere, agerian gelditzen da interesatuaren eta ETAren arteko harremanak ez zirela bere horretan gelditu, eta 2018an desegite agiria irakurri arte iraun zutela. Auzipetuak ere onartzen du hori. Eta, auzian zehar ez du iritzirik eman nahi izan 2011 eta 2013 artean Frantzian ETAko kideek egin ahal izan zituzten delituei buruz. Bere adierazpenetan logika politiko-demokratikoa eta logika 'politiko-militarra' kontrajarri ditu, atentatu, ekintza bortitz edo terrorismo terminoak erabiltzeari uko eginez». Elementu horiek guziak kontuan hartuta, epailearen iritziz, «klandestinitateko bizitza, izen faltsu batekin, baina nortasun dokumentu faltsurik erabili gabe egin zituenez, eta, akusazioak ez duenez frogatu Josu Urrutikoetxea ETAk diruztatzen zuela, ezin da, materialki, arau hauste bat prestatzeko ekintza kontsideratu».
Beraz, ondorio honetara iristen da epailea: «Ez dago ez elementu materialik ez elementu intentzionalik ekintza terrorista bat burutzeko gaizkile elkarte batean parte hartzeari buruz. Ondorioz, Josu Urrutikoetxea errugabea da».
Espainiako aferak
2019ko maiatzean Frantziako Alpeetako Sallanches herrian atxilotua izan ondotik, hura Espainiaratzeko lau eskaera bidali zizkion Espainiako Justiziak Frantziakoari: bi estradizio eskaera eta bi euroagindu. Lau horietatik hiru bertan behera gelditu dira, Frantzian edo Espainian epaileek hartutako erabakien ondotik. Bakarra gelditzen da oraindik, nahiz eta hori ere kolokan egon daitekeen. 1987an Zaragozako (Espainia) atentatua agindu izanda leporatzen diote Urrutikoetxeari. ETAk 11 lagun hil zituen atentatu hartan. Espainiako Auzitegi Gorenak Urrutikoetxea 2000n libre utzi zuenean, Guardia Zibilak txostena egin zuen, eta auzipetu egin zuten. Baina ez dago haren kontrako testigantza argirik.
Guardia Zibila, besteak beste, Juan Manuel Soares Ganboa eta Juan Jose Rego Vidal euskal preso ohien deklarazioetan oinarritu zen Urrutikoetxea inputatu ahal izateko. Soares Ganboak esan izan du Urrutikoetxeak «nahitaez» hartu behar izan zuela parte Zaragozan atentatua egiteko erabakian; izan ere, 1996an zioen «giroan» zegoen ETAko buruetakoa zela eta «publikoan jakina» zela hori. Baina urte berean aitortu zuen berak ez zekiela zein ziren zuzendaritzakideak. 1995ean epailearen aurreko deklarazio batean ez zuen arlo militarrarekin lotu, eta, ETAren «bulego politikoaz» galdetzean, ez zuen haren izenik aipatu. 1996an epaileari azaldu zion harekin izandako harreman bakarra nazioarteko arloko kontu bat izan zela, pasaporte faltsu baten ingurukoa. Soares Ganboaren abokatuak urte berean zioen gehiegizkoa zela esatea bere bezeroa jendea zuzenean inplikatzen aritu izan zela.
Oraingoz, Frantziako Justiziak ontzat eman du Espainiakoak egindako estradizio eskaera, baina Frantziako Gobernuak izanen du azken hitza. Azken hilabeteetan, Josu Urrutikoetxeak gatazka armatuaren bukaerara iristeko bete duen rolari buruz nazioartetik altxatu diren ahotsak izanen ditu parean, eta erantzukizun handia: joan den ekaineko epaiketan parte hartu zuten lekukoek ere azpimarratu zuten Urrutikoetxearen kontrako epaiak nazioarteko bestelako prozesu batzuetan izan lezakeen «eragin okerra», bake elkarrizketetan parte hartzeko prest izaten ahal liratezkeen bitartekariek haien burua «arriskuan» ikusi lezaketelako; elkarrizketak ongi bururatuko ez balira noizbait horregatik epaituak izateko arriskuan. Erabaki zaila hartu beharko du, beraz, Frantziak, Josu Urrutikoetxearen estradizioari buruz.
Baina Espainian gelditzen zaion aferari heldu aitzin, Frantziako amaraun judizialeko etapa guziak gainditu beharko ditu Josu Urrutikoetxeak. Gaur eta bihar du horietako azkena, Parisko Dei Auzitegian. Irailean Parisko Zigor Auzitegiak emandako epaiaren ondoren, zail da ikustea zer argudio erabili lezaketen «bake negoziazioak prestatzen» aritu zen garai horretan Urrutikoetxea gaizkile elkarteko kide izan zela azaltzeko. Baina, Frantziako Justiziak behin baino gehiagotan erakutsi du, euskal militanteen kasuan, beti ez dela dena logika juridikoak nahiko lukeen gisara gertatzen. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203087/anne-hidalgo-sozialista-frantziako-presidentetzarako-bozetara-aurkeztuko-da.htm | Mundua | Anne Hidalgo sozialista Frantziako presidentetzarako bozetara aurkeztuko da | Parisko auzapezak Rouenen eman du bere asmoen berri, eta iragarri du hautatua izanez gero ekonomia irauliko duela, ekologismoa ardatz gisa baliatuz. | Anne Hidalgo sozialista Frantziako presidentetzarako bozetara aurkeztuko da. Parisko auzapezak Rouenen eman du bere asmoen berri, eta iragarri du hautatua izanez gero ekonomia irauliko duela, ekologismoa ardatz gisa baliatuz. | Ezustean eman du Anne Hidalgok bere erabakiaren berri. Rouen hirian egin zuen iragarpena atzo Parisko auzapezak, hain zuzen ere, ekologismoari esker berriz industrializatu den hiri batean. Datorren urtean egitekoak dituzten presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztuko da Hidalgo, eta, aurreratu duenez, hautatua izanez gero, ekologia jarriko du ekonomiaren ardatz, betiere kutsakorrak diren alorretan lan egiten dutenei lagunduta eta aldaketaren kostua herritarren bizkar geratzea saihestuta.
France 2 telebista kateari eskainitako elkarrizketa batean Hidalgok azaldu zuen bere asmoa dela hezkuntzako langileei soldata bikoiztea eta lanpostu publikoetako eta osasun arloko langileena igotzea. «Ez dugu ahaztu behar Frantzian irakasleek Herbehereetan edo Alemanian irabazten dutenaren erdia irabazten dutela, nahiz eta oinarrizko langileak izan. Politikarien ardura da lehentasunak ezartzea», adierazi zuen Hidalgok.
PS Alderdi Sozialistak hilaren 17an eta 18an egingo du kongresua, eta bertan erabakiko luke alderdiak nor izango den datorren urteko bozetarako bere hautagaia. Kargu hori lortzeko aukera handiak ditu Hidalgok berak. PSren lehen idazkari Olivier Faurek, gainera, begi onez ikusten du, 2017an bezala, EELVrekin hautagaitza bateratu bat aurkeztea, betiere presidentegai hori Hidalgo baldin bada. Ekologistak, baina, beren primarioetan daude sartuta, eta nahiko azkar egingo dute bozketa; lehen itzulia hilaren 16-19 artean, eta bigarrena 25-28 bitartean.
Hidalgok berak ez zituen erantzun primarioei eta ekologistekiko balizko akordio baten inguruan egindako galderak. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203088/espainiarekin-aldebiko-harremana-lortzea-defendatuko-du-urkulluk-legebiltzarrean.htm | Politika | Espainiarekin «aldebiko harremana» lortzea defendatuko du Urkulluk legebiltzarrean | Ostegunean Eusko Legebiltzarreko politika orokorreko eztabaidan «adostasun sendoa» eskatuko du autogobernuaren inguruan. | Espainiarekin «aldebiko harremana» lortzea defendatuko du Urkulluk legebiltzarrean. Ostegunean Eusko Legebiltzarreko politika orokorreko eztabaidan «adostasun sendoa» eskatuko du autogobernuaren inguruan. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak autogobernuan aurrera egiteko bide bikoitza defendatuko du ostegun honetan Eusko Legebiltzarreko politika orokorreko eztabaidan. Alde batetik, 1979an onartutako estatutua osorik betetzeko eskatu, eta eskualdatzeke dauden transferentziak eskuratzeko beharra azpimarratuko du: urriaren 1ean Jaurlaritzak jasoko duen espetxeen transferentzia ez ezik, aurten beste bederatzi eskumen zehazteko modua ere egotea espero du lehendakariak. Beste alde batetik, Urkulluk ostegunean adieraziko du oposizioarekin autogobernuan sakontzeko «adostasun sendoa» lortu nahi duela, eta Estatutua erreformatzeko hasitako lanei berriro ekiteko «aukera» proposatuko du, baina betiere Espainiarekin aldebiko harreman batean oinarrituta. Lehendakariak ostegunean eskainiko duen diskurtsoaren laburpenean jasota dagoenez, eskubide historikoen eguneratzean eta aldebiko harremanean indarra jarriko du lehendakariak: «Eskubide historikoen eguneratzeak mekanismo bat barne hartu behar du aldebikotasuna eraginkorra izan dadin; alegia, mekanismo bat, bi aldeak behartuko dituena politikoki eta legez hitzarmen eskema baten arabera jardutera». Horiek horrela, lehendakariak defendatuko du Jaurlaritza eztabaida horretatik kanpo geratu behar dela eta Eusko Legebiltzarrean kokatu behar dela, hau da, «ordezkaritza, elkarrizketa eta akordio politikoaren foroan». Nolanahi ere, autogobernuari buruzko eztabaida Urkulluren hitzaldiaren azken zatia izango da. Horren aurretik, pandemiaren kudeaketa eta ekonomia bere diskurtsoaren erdigunean izango dira. Besteak beste, datozen hilabeteetarako honako helburu hauek zehaztuko ditu arlo ekonomikoan: langabezia tasa %10etik behera ezartzea eta I+G arloan konbergentzia lortzea Europako Batasunarekin. Lege egutegiari dagokionez, Jaurlaritzaren asmoa da datozen hilabeteetan hamabi lege proiektu bidaltzea Eusko Legebiltzarrera, onartuak izan daitezen. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203089/aurreskua-dantzatu-zieten-santurtziko-arraunlari-irabazleei-duela-ehun-urte.htm | Bizigiro | Aurreskua dantzatu zieten Santurtziko arraunlari irabazleei duela ehun urte | 'Dantzan.eus' guneak gogora ekarri du orduko harrera, garaiko film baten bitartez, bide batez frogatzeko emakumezkoak ere plazan aritzen zirela, dantzen protagonista. | Aurreskua dantzatu zieten Santurtziko arraunlari irabazleei duela ehun urte. 'Dantzan.eus' guneak gogora ekarri du orduko harrera, garaiko film baten bitartez, bide batez frogatzeko emakumezkoak ere plazan aritzen zirela, dantzen protagonista. | Atzo Kontxako bandera eraman zuten Santurtziko gizonezko arraunlariek (Bizkaia), eta harrera ekitaldia egin zieten herrian, ohi den bezala. 1921. urtean ere garaipena ospatu zuten, Abrako bandera orduan. Dantzan.eus gunean gaur gogoratu dutenez, emakumeek aurreskua dantzatzen hartu zituzten arraunlariak herrian, eta horren dokumentu bat dago, ekitaldia filmatu egin baitzuten.
1921eko irailaren 11n Bilboko itsasadarrean jokatu zituzten estropadak. Zazpi traineru lehiatu ziren, eta Santurtziko arraunlariek irabazi zuten. Emilio Xabier Dueñas folklorista eta etnografoak 2016ko artikulu batean gogoratu zuenez, ikusmin handia sortu zuen txapelketa hark, eta 40.000 eta 50.000 ikusle inguruk jarraitu zuten lehorretik.
Orio zen orduan faboritoa, eta santurtziarrek irabazita, ospakizun handia egin zuten herrian, hiru egunez.
Ekitaldietako batean, emakumeek aurreskua dantzatu zieten arraunlariei, eta, Santurtziko alkateak eskatuta, AEBetako ekoiztetxe batek grabatu zuen unea, eta filma editatu gero. Horren kredituetan agertzen dira dantzarien izenak: Juana Agirre izan zen aurreskularia eta Maria Fernandez atzeskularia. Sokan aritu ziren Elena Goiarzu, Maria Pagazaurtundua, Maria Ibarra, eta, haiekin batera, Torrontegiko, Monasterioko eta Garcia Hormaetxeko neskak.
Filmari soinua falta zaio, noski, zinema mutuaren garaia zelako oraindik.
Dantzan.eus-eko ikertzaileentzat filmak aparteko garrantzia dauka, frogatu egiten duelako emakumeek aurreskuak eta soka-dantzak egin izan dituztela, nahiz eta hainbatek zabaldu bakarrik gizonezkoek dantzatzen zituztela halakoak, eta emakumeak omenaldiaren subjektu pasiboak baino ez zirela.
Ehun urte geroago, berriz hartu zituzten atzo Sotera traineruko arraunlariak Santurtzin, beste garaipen bat ospatzeko; Kontxako bandera oraingoan. Txapligu eta bengalak ikusi ahal ziren atzo, eta bandera asko, besteak beste Donostian irabazitakoa. Morez jantzi zen herriko plaza, aurreskurik egon ez bazen ere.
Antzeko irudiak ikusi ziren Donostian, bertako Arraun Lagunak-ek irabazi baitzuen emakumezkoen bandera. Udaletxeko balkoitik astindu zuten arraunlariek. Aurreskuaren protagonista izan ziren emakumeak Santurtzin duela ehun urte, eta gero ezkutatu nahi izan zituzten plazatik. Orain, berriz protagonista, dantzan ez bada ere, arraunak eskuetan. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203090/hegoaldeko-aireportuek-iazko-bidaiarien-kopurua-bikoiztu-dute-aurtengo-abuztuan.htm | Ekonomia | Hegoaldeko aireportuek iazko bidaiarien kopurua bikoiztu dute aurtengo abuztuan | 2019ko datuetatik urrun daude oraindik ere: %26 gutxiago abuztuan, eta %66 gutxiago aurten. | Hegoaldeko aireportuek iazko bidaiarien kopurua bikoiztu dute aurtengo abuztuan. 2019ko datuetatik urrun daude oraindik ere: %26 gutxiago abuztuan, eta %66 gutxiago aurten. | Aireportuetako datuek baieztatu egin dute abuztuan gora egin duela turismoak Hego Euskal Herrian. Aenaren gaurko datuen arabera, aurtengo abuztuan 462.051 bidaiarik erabili dituzte Hegoaldeko lau aireportuak, iazko abuztuan baino 220.517 gehiago. Hau da, %91,3 handitu da bidaiarien kopurua.
Aireportu guztietan egin du gora trafikoak, baina bereziki Noainen (+%224) eta Hondarribian (+%152). Edonola ere, Loiura iristen dira edo handik irteten dira lau lurraldeetako ia hamar bidaiaritatik bederatzi, eta han trafikoa %86 handitu da.
Baina begirada pandemia aurreko datuetara eramanez gero, argi dago oraindik asko falta dela aireportuek koronabirusaren aurreko irudia berreskuratzeko. Izan ere, 2019ko abuztuan ia 625.000 lagun igaro ziren aireportuetatik, aurten baino 162.000 gehiago. Hau da, bidaiarien laurdena falta dela oraindik. Ikusteko dago horiek berreskuratuko ote dituzten, gertuagoko turismoarekiko joerak, negozio bidaien gutxitzeak eta ingurumenarekiko kezkak agian eragin luzea izango dutelako aire trafikoan.
Urteko lehen zortzi hilabeteetan are handiagoa da trafikoaren erorikoa: milioi eta erdi bidaiari izan dituzte aireportuek, 2019ko lehen zortzi hilabeteetan baino %66 gutxiago.
Miarritzeko daturik ez
Miarritzeko aireportuaren web orriak ez du hilabeteko trafikoaren daturik eman pandemia hasi zenetik. Trafiko aldetik, Euskal Herriko aireporturik handienetan bigarrena da, Loiutik oso urrun baina baina Hondarribiaren, Noainen eta Forondaren oso gainetik. Azken horretan salgaien trafikoak du pisu handien. Aurten dagoeneko 47 milioi tona salgai iritsi dira edo atera dira handik, iaz baino %20 gehiago, eta 2019an baino %12 gehiago. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203091/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekideari-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egiteagatik | Udaltzaingoak 24 urteko gazte bat atxilotu zuen larunbatean Alde Zaharrean, bikotekideari aurpegian eta lepoan kolpeak emateagatik. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egiteagatik. Udaltzaingoak 24 urteko gazte bat atxilotu zuen larunbatean Alde Zaharrean, bikotekideari aurpegian eta lepoan kolpeak emateagatik. | Udaltzaingoak 24 urteko gazte bat atxilotu zuen larunbatean Gasteizko Alde Zaharrean, bikotekideari eraso egitea leporatuta. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, biktima bere etxebizitzan zen, eta goizaldeko 05:30ean Poliziari deitu zion laguntza eske. Emakumeak udaltzainei azaldu zienez, bikotekideak kolpeak eman zizkion aurpegian eta lepoan.
Gizonezkoa ere etxean zegoen, eta hark poliziei azaldu zien bikotekideari bultza egin ziola eztabaidatzen ari zirenean. Udaltzainek egiaztatu zuten emakumeak zauriak zituela; ondorioz, gizona atxilotu eta epailearen aurrera eraman zuten. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203092/beste-158-kasu-positibo-atzeman-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 158 kasu positibo atzeman dira Hego Euskal Herrian | Ekain erdialdetik izandako kutsatu kopururik apalena izan da igandean. Ospitaleetako presioa egonkor dago oraindik ere: 292 dira erietxeraturik; ZIUetan, 77. Sagarduik nabarmendu du izurritearen bilakaera onbidean dela. | Beste 158 kasu positibo atzeman dira Hego Euskal Herrian. Ekain erdialdetik izandako kutsatu kopururik apalena izan da igandean. Ospitaleetako presioa egonkor dago oraindik ere: 292 dira erietxeraturik; ZIUetan, 77. Sagarduik nabarmendu du izurritearen bilakaera onbidean dela. | Udaren hasieran erregistratu zen azken aldiz hain kopuru apalik. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 158 COVID-19 kasu zenbatu ziren Hegoaldean, 4.446 diagnostiko proba eginda. Hala, testen %3,6 izan ziren positiboak. Ekainaren 21etik, egun bakarrean atzemandako kasu kopurua beti izan da langa horregatik goitikoa; hartan, 119 kasu zenbatu zituzten Hegoaldeko osasun sistemek.
Atzo zenbatutako positiboak lurraldeka aztertuta, Bizkaian 60 detektatu ziren; Gipuzkoan, 40; Nafarroan, 39, eta Araban 17.
Birusaren transmisioaren arintzea agerikoa izanik ere, datuek aski argi erakusten dute erietxeetan motelago ari dela leuntzea gertatzen. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 30 lagun ospitaleratu zituzten atzo gaitzak jota, eta, horiek kontuan izanik, 292 dira Hegoaldeko zentroetan sartuta. Horietako 77 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri.
«Bide onetik goaz»
Pandemiak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan utzitako azken datuei so da Eusko Jaurlaritza. Izan ere, ostiralean, hilaren 17an, da elkartzekoa hiru herrialde horietan izurriteari kontra egiteko neurrien aztertzeaz arduratzen den Labi batzordea. Gaur-gaurkoz, litekeena da mugen leuntzea gertatzea. Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagardui gaiaz mintzatu da gaur goizean Herri Irratian eginiko elkarrizketa batean, eta adierazi du datuek bistan uzten dutela bilakaera onbidean dela. Are, gogora ekarri du Jaurlaritzak mugarri bat duela, argi: «Hainbeste desiratzen dugun helburua gero eta hurbilago dago: 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 60 izatea, alegia».
Besteak beste, gainera, Sagarduik lehen arretari erreparatu beharra azpimarratu du, eta, hain zuzen, azaldu du aurrez aurreko arta pixkanaka berreskuratzeko asmo garbia dutela. Edonola ere, argitu du horrek ez duela esan nahi telefono bidezko arreta bazter utziko dutenik. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203093/donostian-azoraren-eraikin-bateko-zenbait-bizilagun-etxegabetze-arriskuan-daudela-salatu-dute.htm | Gizartea | Donostian Azoraren eraikin bateko zenbait bizilagun etxegabetze arriskuan daudela salatu dute | Saretxe Groseko etxebizitza sindikatuak eman du abisua. Funtsak «proiektu espekulatiboan» aurrerapauso bat eman duela adierazi dute, eta nabarmendu dute eraikin bereko bizilagunen errentak %33 igo dituztela. | Donostian Azoraren eraikin bateko zenbait bizilagun etxegabetze arriskuan daudela salatu dute. Saretxe Groseko etxebizitza sindikatuak eman du abisua. Funtsak «proiektu espekulatiboan» aurrerapauso bat eman duela adierazi dute, eta nabarmendu dute eraikin bereko bizilagunen errentak %33 igo dituztela. | Donostiako Gros auzoko Saretxe etxebizitza sindikatuak agerraldia egin du gaur Ategorrieta kaleko 45. zenbakiaren aurrean, Azora funtsak joan den urtean erositako eraikin horretan bizi diren bizilagun batzuk etxegabetze arriskuan daudela jakinarazteko. Oraindik sententziarik ez dagoen arren, bertako etxebizitza baten aurkako etxegabetze agindua datozen asteetan helduko dela ziurtzat jo dute sindikatuko kideek, eta ohartarazi dute «Azorak aurrerapauso bat eman duela bere proiektu espekulatiboan».
Hain zuzen, Kaleratzeak Stop taldeak eta Azoraren Maizterren plataformak joan den ostiralean salatu zuten modura, funtsak Ategorrieta kaleko eraikineko bizilagunen alokairuak %33 igo dituela gogoratu du Saretxek, eta azpimarratu errenta ordaintzeko ezintasuna baliatuta etxetik kanporatu nahi dituztela. Hala, azken hilabeteetan, Azorak, prezioen igoerekin eta epaitegien bidez, «isilpeko kaleratzeak» egin izan dituela salatu dute sindikatuko kideek, eta, horiek amaiarazteko, bizilagunen kontratuak «orain arte eman diren baldintzekin» berritzea exijitu dute.
Horiek horrela, Saretxek uste du Donostiako Udalak, «funts putreen interesak defendatu» beharrean, «neurriak hartu, bizilagunentzat konponbide bat bilatu eta hauen bidelagun izateko» aukera duela, eta bitartekaritza lana egitea eskatu dio. Ildo horretan, udal talde gehienak, PP izan ezik, eginkizun hori betetzeko prest agertu ziren joan den ostegunean, Kaleratzeak Stop taldeko eta Azoraren Maizterren plataformako kideekin eginiko bileran, baina erabaki horren eragina zein izango den ikusteke da. Izan ere, joan den astean Eneko Goia alkateak berriro ere errepikatu zuen kontratu pribatuei buruz ari direla, eta horren aurrean udalak «gaitzespenetik harago ezer gutxi» erantzun dezakeela.
«Ez gaude prest bizilagunak auzotik alde egiten ikusteko»
Saretxeko kideak irmo agertu dira kalteturiko bizilagunen etxebizitza eskubideen defentsan: «Ez gaude prest gure bizilagunak, alokairua ordaintzeko ezintasunaren aurrean eta gazteek emantzipatzeko duten zailtasunaren aurrean, auzotik alde egiten dutela ikusteko». Horregatik, indarrak batu eta Grosen bizi duten egoera salatze aldera, sindikatuak auzoko batzarra egingo du ostegunean, arratsaldeko 19:00etan, eta bertan parte hartzeko deia egin die auzotarrei.
Bestalde, Saretxek jakinarazi du Azorak erositako etxebizitzen %40 hutsik dagoela, eta, horren harira, Grosen hutsik dauden pisuak behatu eta identifikatzeko prozesu bat abia dezala eskatu dio udalari, gerora etxebizitza horiek «publiko bihurtu» eta «bizilagunen beharrak asetzeko» erabiliak izan daitezen.
Ildo horretatik, auzoan hainbat pertsonak zenbait etxebizitza okupatu dituztela nabarmendu du sindikatuak, horren bitartez, «erabilpenik ez duen espazio bati bizitza eman eta beharra duten horiei etxebizitza alternatiba bat eskaini» zaiela azpimarratu. «Gurea zena berreskuratzera gentozela esan genuen, eta hala egin genuen», adierazi dute. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203094/etxerako-bidean-indarrak-bikoizteko-deia-egin-du-sarek.htm | Politika | «Etxerako bidean», indarrak «bikoizteko» deia egin du Sarek | Urrirako espetxe eskumena izanen du Eusko Jaurlaritzak, eta presoen eskubideen aldeko mugimenduak nahiko luke ordurako «aldaketak errealitate» bihurtzen hastea. Manifestazio batera deitu dute urriaren 23rako, Donostian. | «Etxerako bidean», indarrak «bikoizteko» deia egin du Sarek. Urrirako espetxe eskumena izanen du Eusko Jaurlaritzak, eta presoen eskubideen aldeko mugimenduak nahiko luke ordurako «aldaketak errealitate» bihurtzen hastea. Manifestazio batera deitu dute urriaren 23rako, Donostian. | Dagoeneko Euskal Herriaren inguruko espetxeetan daude Espainiako Estatuan dauden euskal preso guztiak, baina Sare euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak adierazi du ez dela nahikoa. Izan ere, senideen zama «apur bat» arindu bada ere, ez dute egoera hori «normalizatu» nahi: «Urruntze eta sakabanaketa politika benetan desagertuko da preso guztiak Euskal Herrian daudenean». Espetxe politika normaltzea da, hain justu, Sarek eskatzen duena: salbuespen politikak bukatzea. Gaur Donostian Sareko kideek egin duten agerraldian oroitarazi dutenez, hain zuzen, oraindik ere preso anitz dira Euskal Herrian ez daudenak, eta auzitegiek gradu aldaketak eta baimenak oztopatzen dizkiete oraindik. Datuak eman dituzte: 64 euskal preso daude Euskal Herrian —euskal preso guztien %32—, eta soilik hamar pasatu dituzte bigarren gradutik hirugarrenera —euskal presoen %5—.
Egoera hori aldatzea nahi du Sarek, eta, horretarako, manifestazio batera deitu du urriaren 23rako, Donostian. Erranguratsua da data, Eusko Jaurlaritzak urriaren 1erako eskuratu beharko bailuke espetxe eskumena, eta, beraz, eskatu diote «aldaketak errealitate» bihurtzen has dadila: «Euskal administrazioak iragarri zuenez, espetxe politika arrunta aplikatuko du, pribilegiorik gabe, baina bazterketa politikorik gabe». Sarek uste du «berehala» aplikatu behar zaiela euskal presoei politika hori, baita Euskal Herritik kanpo daudenei ere. Bide horretan «indarrak bikoizteko» deia egin du euskal presoen aldeko mugimenduak: «Bulegoetako aldarrikapenak kalean presentzia aktiboa izatearekin uztartu behar ditugu».
Urriaren 23ko manifestazioa 17:00etan abiatuko da, Antiguako tuneletik, eta Pio XII.aren plazan bururatuko da, ekitaldi «berezi» batekin. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203095/makinak-bolintxun-sartu-gabe-eraiki-nahi-du-supersur-bizkaiko-aldundiak.htm | Gizartea | Makinak Bolintxun sartu gabe eraiki nahi du Supersur Bizkaiko Aldundiak | Zutabe gabeko zubi bi eraikiko dituzte arkuak baliatuz, azpiegiturak Bilboko naturgunean eraginik izan ez dezan | Makinak Bolintxun sartu gabe eraiki nahi du Supersur Bizkaiko Aldundiak. Zutabe gabeko zubi bi eraikiko dituzte arkuak baliatuz, azpiegiturak Bilboko naturgunean eraginik izan ez dezan | Errepide osoa 2023ko udaberrirako zabalik egotea aurreikusi du Imanol Padrales Bizkaiko Aldundiko Azpiegituretarako eta Lurralde Garapenerako diputatuak. Supersurren bigarren fasea orduantxe emango dute amaitutzat, eta Getxo eta Portugalete lotuko dituen itsasadar azpiko tunela ere orduan bukatuko dutela esan du. Errepide horien guztien baturari «Bizkaiko saihesbide handi berria» izena eman diote.
Edonola ere, plan handi horren metro gutxi batzuek hartu dituzte Bilbon egindako prentsaurrekoko minutu gehienak: obrak Bilboko Bolintxu naturgunea nola gurutzatuko duen azaldu dute, nagusiki. Zutaberik gabeko zubi bat eraiki nahi du aldundiak, obren eragin ekologikoa murrizteko. Haranaren bi aldeetan lan egingo dute makinek. Han eraikiko dituzte zubiaren bi erdiak, eta gero elkartu egingo dituzte bi muturrak, haranean makinak sartu beharrik gabe. Diputatuak esan duenez, ez dituzte haranaren elementu «garrantzitsuenak» ukituko: erreka eta presa.
Mugikortasuna «iraultzea»
Urteak dira proiektuak Bolintxun eragin ditzakeen kalteek protestak piztu dituztela. Erabakia talde ekologisten presioagatik hartu ote duten galdetuta, ezetz erantzun du Padralesek. Adierazi duenez, hasieran ere ez zegoelako «pentsamendurik, asmorik, ezta proiekturik ere» Bolintxun zutaberik jartzeko. Proiektuan aldaketak egon direla aitortu du, halere. «Egia da orain aurkeztu dugun irtenbide teknikoa berritzaileagoa dela aurreko proiektuarekin alderatuta».
«Bizkaiko mugikortasuna iraultzea» da plan orokorraren asmoa, azaldu duenez, errepideak auto pilaketen arazoari aurre egingo diola azaldu baitu Padralesek. Gaineratu duenez, lan guztiak amaitu eta urazpiko tunelarekin lotutakoan, saihesbideak balioko du ibaiaren alde biak gurutzatzeko, Kantabriara eta mesetara joateko, eta Donostiako noranzkoa hartuta Bilbotik sartzeko. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203096/sarek-ukatu-egin-du-larunbatean-arrasaten-omenaldirik-eginen-dutela.htm | Politika | Sarek ukatu egin du larunbatean Arrasaten omenaldirik eginen dutela | Joseba Azkarraga bozeramaileak erran du «erabat gezurra» dela hilaren 18ko mobilizazioa Unai Paroti omen egiteko erabili nahi dutela. | Sarek ukatu egin du larunbatean Arrasaten omenaldirik eginen dutela. Joseba Azkarraga bozeramaileak erran du «erabat gezurra» dela hilaren 18ko mobilizazioa Unai Paroti omen egiteko erabili nahi dutela. | Heldu den larunbatean Arrasaten (Gipuzkoa) Sarek deituriko mobilizazio baten harira polemika sortu da azken egunotan, baina Sare euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak ohartarazi du «erabat gezurrezkoak» direla piztu diren zurrumurruak. Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak erran du larunbatekoa ez dela Unai Paroten aldeko omenaldi bat: «Ez dugu sekula halakorik egin, eta ez dugu egingo». Jakinarazi duenez, Sarek deitu du asteburuko protestara, herriko talde batekin batera, eta mobilizazioaren helburua «euskal presoen salbuespen egoera salatzea» da: bertzeak bertze, 7/2003 legea. Sareko eledunak zehaztu du Arrasaten bizi direla Paroten senideak, eta horregatik egiten zaiola erreferentzia preso horri: «Baina hori bera egin dezakegu beste uneren batean, eta ez dugu baztertzen egitea, adibidez Ondarroan Asier Badiolaren kasuan, egoera antzekoan baitago, edo Bilbon Bea Etxeberriaren eta Iñigo Zapirainen kasuan, Orozkon Alaitz Aramendirenean... Hamabost preso daude ezkutuko bizi osorako zigorrera kondenatuak».
Azkarragak «errespetua» adierazi die «indarkeriaren biktima guztiei», eta eskatu du haien «mina» ez dadila erabili «jaurtigai» gisa. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203097/tejeriak-arretaz-jaso-du-presoei-buruzko-txostena-foro-sozialaren-arabera.htm | Politika | Tejeriak «arretaz» jaso du presoei buruzko txostena, Foro Sozialaren arabera | Espainiako Auzitegi Nazionalak euskal presoei jartzen dizkien oztopoei buruzko dokumentu bat eman dio foroak Eusko Legebiltzarreko bozeramaileari. «Adostasun eta irizpide indartuak» nahi ditu Foro Sozialak, espetxe politikaren aldaketan «sakontzeko». | Tejeriak «arretaz» jaso du presoei buruzko txostena, Foro Sozialaren arabera. Espainiako Auzitegi Nazionalak euskal presoei jartzen dizkien oztopoei buruzko dokumentu bat eman dio foroak Eusko Legebiltzarreko bozeramaileari. «Adostasun eta irizpide indartuak» nahi ditu Foro Sozialak, espetxe politikaren aldaketan «sakontzeko». | Joan den astean Nafarroako Parlementuarekin egin bezala, Eusko Legebiltzarrarekin bildu da gaur Foro Sozial Iraunkorreko ordezkaritza bat. Bakartxo Tejeria Legebiltzarreko presidentearekin bildu dira Aitzol Asla, Teresa Toda eta Agus Hernan, hain justu, eta bileraren ondotik Foro Sozialeko kideek egin duten agerraldian adierazi dute Tejeriak «arretaz» entzun dituela azaldu dizkieten arazoak. Euskal presoek auzitegietan dituzten oztopoei buruzko txostena eman diote Tejeriari, hain zuzen: Behatokiak ateratako laugarren txosten monografikoa. Dokumentu horretan xeheki aztertu zuten Espainiako Auzitegi Nazionalak presoen gizarteratzean oztopoak nola jartzen zituen, bertzeak bertze gradu aldaketei eta baldintzapean aske geratzeko eskaerei helegiteak eta ezezkoak emanda.
Foro Sozialak adierazi du «kezka larriz» bizi duela egoera hori, eta ohartarazi du «frustrazio handia» ekar dezakeela «pertsona guztien eskubide guztiak —presoenak barne— errespetatuko dituen bizikidetza demokratikorako oinarriak sendotzeko ahaleginetan dagoen gizarte batean». Horri aurre egiteko «adostasun eta irizpide oso argi eta indartuak» lortu behar direla uste du foroak, «espetxe politikaren aldaketan sakontzeko erreklamazioari irmo eusteko». |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203098/nafarroak-ostalaritzako-eta-gaueko-aisialdiko-ordutegiak-zabaldu-nahi-ditu-ostiraletik.htm | Gizartea | Nafarroak ostalaritzako eta gaueko aisialdiko ordutegiak zabaldu nahi ditu ostiraletik | Neurriek Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena beharko dute indarrean sar daitezen. Etxabeak zabaltzea ere baimendu nahi dute, eta garraioetako edukierak handitu. | Nafarroak ostalaritzako eta gaueko aisialdiko ordutegiak zabaldu nahi ditu ostiraletik. Neurriek Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena beharko dute indarrean sar daitezen. Etxabeak zabaltzea ere baimendu nahi dute, eta garraioetako edukierak handitu. | Izurritearen bilakaera onbidean dela iritzita, gaur egun ezarriak diren mugak leuntzeko asmoa iragarri du Nafarroako Gobernuak. Bihar helaraziko diete neurri berriak indarrean jartzeko eskabidea epaileei, ostiralean ezartzeko. Gobernuak aurreratu duenez, aldaketek ostalaritzaren eta gaueko aisialdiaren ordutegietan eraginen dute batik bat: ordubete atzeratuko dute ostatuen itxiera ordua; hau da, 02:00ak arte izaten ahalko dira zabalik. Lizentzia bereziak dituzten lokalek 03:00ak arte ematen ahalko dute zerbitzua; diskotekek eta dantzalekuek, 04:30ak arte. Orain arte gisan, debekatua izanen da barran kontsumitzea.
Gainera, neurriek epaileen onespena jasoz gero, etxabeen erabilera baimendua izanen da atzera ere. Dena dela, baldintza batzuk bete beharko dituzte: agiri bat helarazi beharko zaie Osasun Departamentuari eta tokian tokiko Udalari, erabilpen egokia eginen dela adieraziz.
Halaber, garraioan baimendua den gehienezko edukiera zabaldu nahi du Nafarroako Gobernuak. Zehazki, %75era handitu nahi dute muga, eta gogorarazi dute ezinbestekoa izanen dela aireztatze egokia bermatzea.
Edonola ere, neurriok Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena beharko dute. Epaileek neurri sorta onetsiko balute, ostiralean ezarriko lirateke, eta irailaren 30era arte izanen dira indarrean, gutxienez. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203099/eh-bilduk-hezkuntza-hitzarmena-negoziatu-eta-adostu-nahi-du.htm | Politika | EH Bilduk hezkuntza hitzarmena negoziatu eta adostu nahi du | Datorren larunbatean elkartuko da EH Bilduren Konferentzia Politikoa, eta orduan eztabaidatuko dute Mahai Politikoak hezkuntzarako onartu duen proposamena. | EH Bilduk hezkuntza hitzarmena negoziatu eta adostu nahi du. Datorren larunbatean elkartuko da EH Bilduren Konferentzia Politikoa, eta orduan eztabaidatuko dute Mahai Politikoak hezkuntzarako onartu duen proposamena. | EH Bildu prest dago Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako hezkuntza hitzarmena negoziatzeko eta adosteko. Hala ziurtatu du EH Bilduko programa zuzendari Pello Otxandianok, gaur goizean Donostian egindako prentsaurrekoan. Azaldu duenez, datorren larunbatean EH Bilduren Konferentzia Politikoa elkartuko da, eta Mahai Politikoak onartu duen hezkuntzarako proposamen berria eztabaidatzen hasiko dira.
Oraingoz, ez dute proposamen berriaren inguruko xehetasunik eman, baina «eraldaketa sakonak» iragarri dituzte. Testuan jasota dauden hainbat elementu aipatu ditu Otxandianok: «Deszentralizazioaren aldeko apustu sendo bat»; «iraultza pedagogikoa»; euskalduntzean «jauzi kualitatibo bat» egitea; eta inbertsio publikoa indartzea.
Otxandianok nabarmendu duenez, «herri erronka handienetako bat» da hezkuntza, eta uste du egungo ereduan badagoela zer hobetua. Gainera, «aldaketarako gogoa» sumatzen du hezkuntza eragileen artean ere. Ildo horretan, begi onez ikusten dute Eusko Ikaskuntzak abiatutako prozesua: «Poz handia hartu dugu iragan larunbatean Eusko Ikaskuntzak antolatu zuen Ehun zubigile hezkuntza sistemaren etorkizuna elkarrekin lantzen jardunaldiaren emaitza ikusita. Euskal hezkuntzaz akordio nazional bat egiteko asmoz abiatu den prozesu honi gure babes osoa adierazi nahi diogu».
EH Bilduk Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza hitzarmena lantzen hasi nahi du, «proposamen berrituak markatzen duen norabidearen baitan». Otxandianok zehaztu ditu hitzarmen horrek eduki beharko dituen ezaugarriak ere: «Herri ikuspegiz landua» izan beharko du, eraldatzailea, bateratzailea eta «euskal hezkuntza Europako herrialde aurreratuenen arrastoan» jarriko duena. |
2021-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/203100/sturgeonek-londresen-kooperazioa-eskatu-du-erreferendum-berri-bat-egiteko.htm | Mundua | Sturgeonek Londresen kooperazioa eskatu du erreferendum berri bat egiteko | Eskoziako lehen ministroak 2023a amaitu aurretik egin nahi du independentziaren inguruko galdeketa. SNPk onartu du «osasun publikoko krisiaren amaierak» baldintzatuko duela data. | Sturgeonek Londresen kooperazioa eskatu du erreferendum berri bat egiteko. Eskoziako lehen ministroak 2023a amaitu aurretik egin nahi du independentziaren inguruko galdeketa. SNPk onartu du «osasun publikoko krisiaren amaierak» baldintzatuko duela data. | Eskoziako eta Erresuma Batuko gobernuek COVID-19ari aurre egiteko martxan jarritako kooperazioak bide eman beharko lioke bigarren independentzia erreferendum bati, Eskoziako lehen ministro Nicola Sturgeonen esanetan. SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren 21. batzarrean eginiko hitzaldian azaldu duenez, galdeketa berria 2023. urtea amaitu aurretik egin beharko litzateke, «osasun egoerak hala baimentzen badu». Baietza gailenduz gero, berriz, 2026rako gauzatu nahi du irteera. Londresek, baina, bizkor eta labur erantzun du: «Sinpleki, ez da unea».
Pasa den maiatzeko bozetan gehiengo osoa eskuratu zuten indar independentistek; 129 eserlekuetatik 64 bereganatu zituen SNPk, eta zortzi Alderdi Berdeak. Horrek, Sturgeonen arabera, independentzia erreferendum berri bat gauzatzeko mandatua berretsi zuen: «Garaipenak gure hauteskunde programa martxan jartzeko mandatua ordezkatzen du, eta hala egingo dugu». Beraz, lehenengoz gobernuan bat eginda, bi alderdiak galdeketa berri bat prestatzeko lanak hasi dituzte. «Baieztatu dezaket Eskoziako Gobernua bide orri xehatu batean lan egiten hasiko dela», azaldu zuen aurreko astean Sturgeonek, Holyrooden eginiko hitzaldian.
Eskoziako gobernukideen arteko elkarlana Edinburgoren eta Londresen arteko harremanetara ere luzatu nahi du Sturgeonek, SNPren kongresuan azaldu duenez. Hala, 2014ko galdaketa ahalbidetu zuten akordioen «kooperazio espiritura» itzultzeko eskatu dio Erresuma Batuko Gobernuari, bete daitezen «entzunak eta errespetatuak izateko Eskoziako herritarren nahi demokratikoak». Izan ere, SNPko liderrak argi du, Londresen laguntzarekin edo gabe, «demokrazia gailenduko» dela; hau da, erreferenduma egin egingo dela. Halere, nahiago du «konfrontazioa» saihestu.
Orain arte, Boris Johnson lehen ministroaren gobernuak uko egin dio Eskoziako Parlamentuari bigarren erreferendum bat prestatzeko baimena emateari. Haren argudio nagusietako bat da indarrak COVID-19ak eragindako pandemiari aurre egiteko erabili beharra. Bide horretatik jo du Downing Streeteko bozeramaileak ere: «Eskoziarrek argi utzi dute Erresuma Batuko Gobernauk eta gobernu deszentralizatuek pandemia garaitzeko batera lan egitea nahi dutela». Sturgeonentzat, baina, Londresen «kontrola areagotzeko» aitzakiak dira Westminsterretik iristen direnak.
Eskoziako lehen ministroak adierazi du SNPk aurrez ere adierazi duela «pandemiari aurre egitea» dela Edinburgoren lehentasun nagusia, eta horretarako lanean ari direla; besteak beste, herrialdeko osasun sistema berritzeko «inoiz aurkeztutako programarik handienarekin». Hala, erreferendumaren kanpaina herritarrak murrizketei begira egongo ez diren egoera batean egin beharko litzatekeela nabarmendu du: «Herrialde batek bere etorkizunarentzat garrantzitsua den erabaki bati aurre egiten dion heinean, helburua da bermatzea hura gai izango dela hartan egoki kontzentratzeko».
Bide beretik jarraitu dute Sturgeonen alderdikideek SNPren kongresuan. Igandean eginiko bozketan, erreferendumerako lege proiektua «ahalik eta azkarren» osatzearen alde egin zuten delegatuek. Bigarren bozketa batean, ordea, baldintza bat jarri zioten. Galdeketaren data «osasun publikoko krisiaren amaieraren arabera» ezartzea onartu zuten: «Eskoziak ez ditu osasuna, ongizatea eta ekonomia arriskuan jarri behar segurua izan baino lehen erreferendum bat eginez».
Bide orririk ez, oraingoz
Ondo bidean, pandemiak ez luke arazo izan beharko 2023. urtea amaitu aurretik egiteko erreferenduma; ezta, baietzak irabaziz gero, legealdia amaitzerako balizko irteera bat gauzatzeko. Arazo nagusia Londresek bere jarrera ez aldatzea litzateke. Orain arte, Eskoziarako ministro Alister Jacken adierazpenak izan dira balizko aldaketa hori iradoki duten bakarrak. Haren hitzetan, Londres galdeketa babesteko prest legoke, eskoziarren gutxienez %60k «epe luze batean» erreferendumaren aldeko babesa adieraziz gero. Londresek bereari eutsiz gero, berriz, Eskoziako Parlamentuak bere kabuz ekingo lioke lege proiektua onartzeari, Sturgeonen esanetan. SNPko buruak, baina, ez du argitu zein izango litzatekeen independentistek jarraituko luketen bide orria.
Aurrera begira, Sturgeonek adierazi du independentziara bidea ez dela erraza izango: «Inork ez du esan ez denik erronkarik gainditu beharko». Halere, gakoa beste bat da harentzat; ea zerk prestatzen dituen egokiago haiei aurre egiteko, «independenteak izateak edo Westminsterrek gobernatuak egoteak». Balizko Eskozia independente batek Erresuma Batuko «gainerako lagunekin» kooperatzen jarraituko lukeela ere adierazi du. Harreman horretan, baina, Eskozia «maila bereko bazkidea» izango litzatekeela nabarmenduta.
Eskoziarrek 2014an bozkatu zuten lehen aldiz herrialdearen balizko independentziaren inguruan. Kasu hartan, hautesleen %55,3k Erresuma Batuan mantentzearen alde egin zuten. Orduan, estatua EB Europako Batasuneko kide zen, eta erakunde hartan mantentzearen aldeko mezua izan zen unionisten argudio nagusietako bat. Erresuma Batuak, ordea, EBtik ateratzearen alde bozkatu zuen 2016an. Kasu hartan, kontrako botoak nagusitu ziren Eskozian, bigarren independentzia erreferendum baten aldeko jarrera indartuz. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203101/giza-hezurrak-aurkitu-dituzte-eibarko-mojen-komentu-batean.htm | Gizartea | Giza hezurrak aurkitu dituzte Eibarko mojen komentu batean | Ipuruako mojen komentuko hilerri zaharra izango zela esan du Eibarko alkateak. | Giza hezurrak aurkitu dituzte Eibarko mojen komentu batean. Ipuruako mojen komentuko hilerri zaharra izango zela esan du Eibarko alkateak. | Asteburu honetan hezur batzuk aurkitu dituzte haur batzuek jolasean zebiltzala, Eibarko Ipurua auzoko komentu zaharrean. Jon Iraola alkateak sareetan eman du aurkikuntzaren berri: «Ipuruako mojen komentuko hilerri zaharreko hezurtegia aurkitu dugu. Erlijiosoek, ezjakintasunagatik edo akatsagatik, ahaztu egin zuten hezurtegi hori hustu beharreko gauzen artean sartzea», argitu du. Alkateak azaldu duenez, hilerri horren itxiera espedientea mojek beraiek eskatu zuten, eta hustera joan zenean, udalak hutsik aurkitu zuen
Eusko Jaurlaritzako mortuetako osasun teknikariaren zain dago orain udala, «beharrezkoak diren egitekoak» egiteko. Hala ere, alkateak beste mezu bat ere bota du: hezurtegia aurkitu duten lekua jabetza pribatukoa da, eta sarbidea itxita dauka. «Neurri egokiak hartuko ditugu baimenik gabeko sarbide gehiago egon ez dadin», esan du. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203137/eraisketa-batean-ezbeharra-eragiteko-zorian-egon-dira-tafallan.htm | Gizartea | Eraisketa batean ezbeharra eragiteko zorian egon dira Tafallan | Enpresak barkamena eskatu du errepidea ez ixteagatik. BIDEOA albistearen barruan. | Eraisketa batean ezbeharra eragiteko zorian egon dira Tafallan. Enpresak barkamena eskatu du errepidea ez ixteagatik. BIDEOA albistearen barruan. | Eskapada ederra atzo Tafallan (Nafarroa). Hildakorik edo zauriturik ez, baina kasualitate hutsez. 17:25ak aldera, Lizarrako etorbidearen inguruan, indusmakina bat etxe baten aurrealdea botatzen ari zen. Herriko Kulturgunea erakinerako sarbidea egiteko botatzen ari ziren etxea. Langilearen asmoa, noski, etxea atzerantz botatzea zen, baina, une batean, eraikina aurrerantz amildu zen, errepidera. Gertaeraren bideoa bolo-bolo zabaldu da sare sozialetan.
Auzoek harturiko irudietan argi ikusten da errepidea ez zegoela itxita, eta eraikina amildu aurretik hainbat auto pasatu zirela haren aurretik. Segundo gutxirengatik ez zuen eraisketak auto bat harrapatu.
Ondoren itxi zuten zirkulazioa.
Barkamena eskatu du Facebooken Sergio Erdoziain enpresaren arduradunak. «Ez dadila beldurra zabaldu. Erantzule bakarra neu naiz, eta neure gain hartzen dut trafikoa itxi ez izanaren akatsa. Auto beltza igaro ondoren, bi langile jarri dira trafikoa ixteko; han zeuden guztiak horren lekuko». Udaltzainei erantzukizun guztia kendu die enpresaburuak. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203138/aragonesek-elkarrizketa-mahaitik-kanpo-utzi-du-jxc.htm | Mundua | Aragonesek elkarrizketa mahaitik kanpo utzi du JxC | Presidenteak ez ditu onartu JxCk mahaikide izateko proposatutako kideak, batzorde exekutiboan, horietatik hiru gobernutik kanpo daudelako. Ordezkaritzari eutsi dio JxCk, eta esan du ez duela ERCrekin egindako akordioa urratzen. | Aragonesek elkarrizketa mahaitik kanpo utzi du JxC. Presidenteak ez ditu onartu JxCk mahaikide izateko proposatutako kideak, batzorde exekutiboan, horietatik hiru gobernutik kanpo daudelako. Ordezkaritzari eutsi dio JxCk, eta esan du ez duela ERCrekin egindako akordioa urratzen. | Azken orduan eta Espainiako telebista publikoari eskainitako elkarrizketa batean berretsi du Pedro Sanchez gobernuburuak Kataluniako elkarrizketa mahaian parte hartzeko asmoa. Bada, krisia lehertu da mahaiaren bestaldean, eta Pere Aragonesek bilera horretatik kanpo utzi ditu JxC Junts per Catalunyako kideak. Horrenbestez, Aragones bera, Laura Vilagra Presidentetza kontseilaria eta Roger Torrent Enpresa kontseilaria izango dira Generalitatearen ordezkariak.
JxCk mahaikide izateko egindako aukeraketak eraman du Aragones gobernukideak kanpo uztera. Jordi Puignero presidenteordeaz gain, Jordi Sanchez JxCko idazkari nagusia, Jordi Turull JxCko presidenteordea eta Miriam Nogueras JxCren Espainiako Kongresuko bozeramailea dira alderdi horrek presidenteari proposatutakoak, eta hark momentuan baztertu ditu, azken hirurak gobernutik kanpo dauden kideak direlako. Batzorde exekutiboan eman dio erabaki horren berri Aragonesek JxCi, eta alderdi horretako kideek bilera geratzea eskatu dute, presidentetzako iturriek Nacio Digital atariari jakinarazi diotenez. Etenda egon da denbora batez bilera, eta JxCko kideak elkarrekin bilduta egon dira. Ondoren, berriz ekin diote, baina desadostasunak ez dira desagertu.
Ordu gutxira azaldu da Aragones prentsa aurrera, erabakia arrazoitzera eta mahaian parte hartuko dutenen izenak iragartzera. Negoziazio mahaian «gobernuaren ordezkariek» egon behar dutela defendatu du, hori baita «herrialdea bere osotasunean ordezkatzeko» modua, haren esanetan: «Kataluniaren aldean herrialdeko instituzioek egon behar dute, ez alderdiek, zeinak parte hartzekobeste hainbat espazio baitituzte».
Aurrez gobernukideekin kontsultarik egin gabe JxCk bere hautagaiak aurkeztu izanak ere haserratu du ERC, baita aukeraketaren berri negoziazio mahaia bildu baino 24 ordu lehenago egin izanak ere. Presidentetzako iturriek gogoratu dute Generalitateak mahaira eramango dituen kideen izenak batzorde exekutiboan adostu behar direla.
Presidenteak defendatu du JxCrekin egindako akordioan jasota zegoela soilik gobernuko kideek parte hartuko zutela mahaian. Halaber, JxCren proposamenaren berri izan zuen modua ere kritikatu du: «Ez da onargarria, presidentea naizenez gero, halako proposamen bat hedabideen bidez ezagutzea. Uste dut zintzotasunez aritu behar dugula». Nabarmendu du inork ez daukala «betorik» elkarrizketa mahaian parte hartzeko, betiere, gobernuko kide baldin bada, eta printzipio hori onartzen duten gobernuko kideak aurrerago mahaikide gisa onartzeko prest agertu da: «Atea ireita egon da, irekita dago, eta aurrerantzeran ere irekita jarraituko du».
Adostu zutenaren inguruan ere ez daude ados ERC eta JxC, ordea. Sanchezek ukatu egin du gobernu akordioak jasotzen zueniok mahaiko partaideak kontseilariak izan behar zirela. Akordioaren zati bat erakutsi du Twitterren, bere alderdiaren posizioa arrazoitzeko: «Ordezkaritza kontsentsu bidez aukeratuko da, eta gobernuak izendatuko du, proiektu independentistaren pluraltasuna ordezkatzeko borondatez. Gizartearen %80k babesten dituen autodeterminazioaren eta amnistiaren aldeko kontsentsuak ordezkatu eta defendatzeko borondatea izango du».
Aragonesen arabera, bi akordio egin zituzten gobernukideek. Lehenengoak egun presidente denaren inbestidura ahalbidetu zuen, eta horrek ez zien mugatzen elkarrizketa mahaian parte hartzeko aukera gobernutik kanpoko kideei. Bai, aldiz, uztailan egindako «ahozko akordio» batek.
Sanchezek, Aragonesen erabakia baloratzeko geroago egindako agerraldi batean, ukatu egin du bigarren akordio hori izan zenik, eta gogoratu du ERCk pasa den maiatzean esan zuela Oriol Junqueras presidenteorde ohiak mahai horretan izatea nahi zuela. Goizean aurkeztutako ordezkarizari eutsiko diotela ziurtatu du, eta gobernutik haragoko kideak mahaian parte hartzearen alde agertu da: «Ez gaude gobernuen arteko gatazka baten aurrean, herrialdeen artekoan baizik».
Aragonesen erabakia Madrilek baldintzatu duela esan dute JxCko iturriek, eta hala iradoki du Sanchezek ere. «Eztabaidari ekiteko Espainiako aldearen borondate eta baldintza falta» agerian uzten duela azpimarratu du. «Moncloak eta Pedro Sanchezen gobernuak Kataluniako ordezkaritzaren zati bati betoa jarri diote, ez daudelako prest amnistiaren eta autodeterminzaioaren gaiari heltzeko», gaineratu du.
Madrilen «babesa»
Mahaia osatuko duten kideen inguruko baloraziorik egingo ez duela esan du Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikarako ministroak, baina «gobernuen arteko mahai bat» dela nabarmendu du, eta, beraz, Kataluniako aldearen ordezkaritzan Generalitatetik kanpoko kideak izatea ez lukeela onartuko Madrilek. Horregatik, «babesa» agertu dio Aragonesen erabakiari.
Espainiako Gobernuko presidentearekin Bartzelonara joango direnen izenak ere iragarri ditu Madrilek; Presidentetza ministro Felix Bolaños, Kultura eta Kirol gaietarako ministro Miquel Iceta, Garraio ministro Raquel Sanchez, Lurralde Politikarako ministro Isabel Rodriguez, Yolanda Diaz presidenteorde eta Lan ministroa, eta Unibertsitate ministro Manuel Castells.
Sanchezek erreferendumean ez zentratzeko eskatu zien herenegun independentistei, hori haren aldearentzat «onartezina» delako eta eztabaida horretan trabatzeak «frustrazioa» eragin besterik ez lukeelako egingo. Inolako galdeketarik ez duela onartuko argi utzi zuen Sanchezek, behin gobernuen artean adostasunera heldu eta gero baitagokie herritarrei horren inguruan bozkatzea, azaldu zuenez.
Ustezko CDRak, «terrorismo akusaziopean»
Espainiako Auzitegi Nazionaleko« epaile Manuel Garcia Castellonek, bestalde, prozesatu egin ditu CDR errepublikaren defentsarako batzordeetako kidetzat dituen hamahiru lagun, «erakunde terroristako kide» izatea egotzita. 2019ko irailean atxilotu zituzten hamahiru kideak, Guardia Zibilak Judas operazioa izena eman zion sarekadan.
Epaileak auzipetze autoan jaso duenez, CDRen barneko ERT Erantzun Taktikoko Taldeko kide ziren atxilotuak. Hainbat CDRetako kideez osatutako talde bat zen hori, haren arabera, eta «erradikaltasun handikoa». |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203139/joseba-arregi-hil-da-laquoalternantziaraquo-nahiago-zuen-jeltzale-ohia.htm | Gizartea | Joseba Arregi hil da, «alternantzia» nahiago zuen jeltzale ohia | Joseba Arregi frankismo garaian sartu zen EAJn, baina 2004an utzi zuen alderdia, ildo estrategikoarekin «distantzia handia» zuela eta. Hamarkada bat eman zuen Jaurlaritzan. 75 urte zituela hil da. | Joseba Arregi hil da, «alternantzia» nahiago zuen jeltzale ohia. Joseba Arregi frankismo garaian sartu zen EAJn, baina 2004an utzi zuen alderdia, ildo estrategikoarekin «distantzia handia» zuela eta. Hamarkada bat eman zuen Jaurlaritzan. 75 urte zituela hil da. | Joseba Arregi (Andoain, Gipuzkoa, 1946) politikari ohi eta idazlea hil da, 75 urte zituela. Nagusiki EAJn egin zuen bere ibilbide politikoa, baina pixkanaka alderditik aldenduz joan zen, eta gerora Euskal Herrian Espainiako unionismoak izandako ikurretako bat bilakatu zen.
Ikusi gehiago: Ordezkari politikoek Arregiren ibilbidea goraipatu dute haren heriotzaren harira
Rikardo Arregi kazetariaren anaia zen Joseba, eta teologian eta soziologian doktorea zen. Alemanian egon zen Teologia ikasten, han Joxe Azurmendirekin batera. Alemaniatik bueltan Tolosako Laskorain Ikastolan jardun zuen irakasle 1978 eta 1979 artean, eta handik Tolosako Orixe institutu publikora igaro zen. Hortaz, lan politikoa arlo akademikoarekin uztartu zuen. Eusko Alderdi Jeltzalean, Gipuzko Buru Batzarreko presidente izan zen 1986ko eszisioaren aurretik. Carlos Garaikoetxearen gertukotzat jotzen zen orduan, baina, Gipuzkoako militanteek EBBren kontra eta Garaikoetxearen alde jo zutenean, kargua utzi zuen Arregik., GBBren presidentetzara itzuli zen alderdia lurralde horretan berregituratzeko, Garaikoetxearen jarraitzaileek EAJ utzi eta gero. Euzkadi Buru Batzarreko kide ere izan zen Arregi.
Hortik, kargu instituzionaletara egin zuen jauzi: 1987an aukeratu zuten lehenbiziko aldiz legebiltzarkide, eta gero 1990etik 2001era aritu zen parlamentari. Arregi Jaurlaritzako Kultura sailburu izan zen 1984an eta 1985ean eta 1987tik 1995era, eta Hizkuntza Politikako idazkari nagusi; baita Jaurlaritzako bozeramaile ere; lehenbizi, Carlos Garaikoetxea Jaurlaritzako lehendakariak izendatuta, eta gero, Jose Antonio Ardanza lehendakariaren gobernuetan.
Kultura sailburu zela garatu zen Bilbon Guggenheim museoa eraikitzeko proiektua. Kargu horretan bertan, tirabirak izan zituen bere alderdiko sektore batzuekin hizkuntza politikaren inguruan. Besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-ren sorreraren aurrean, Arregik enkargua eman zion Jose Ramon Beloki kazetariari euskarazko beste egunkari baten proiektua garatzeko. Egunkaria-k aurrera egin zuen, baina hura diruz laguntzearen aurka egin izan zuen Arregik. «Kontziente izan behar dugu euskarazko egunkari bat ez dela sekula lehendabiziko egunkaria izango, hau da, jendeak ez dio utziko ohizko egunkaria erosteari, eta hori horrela, ez dauka zentzurik euskaraz egunkari konbentzional bat eskaintzeak», zioen 1991ko apirilean. Lau urte iraun zuen boikotak, 1994an eta Ardanzak hala aginduta Egunkaria-rekin akordioa egin zuen arte.
1998. urtean Lizarra-Garaziko akordioa sinatua zuen EAJk, eta alderdiaren norabidearekin kritiko ageri zen Arregi, Gernikako Estatutua alboratzen eta posizio subiranistagoak hartzen ari zelakoan. Prentsako artikulu eta liburu ugaritan utzi zuen idatzita bere ikuspegia; besteak beste, EAJ berritu zela «Espainiarekiko elkarlanaren aldeko proiektu demokratiko batean» parte hartu duenean, eta porrot egin izan duela «antisistemekin» elkartzerakoan. Garai horretan idatzi zituen, berriz, La nación vasca posible (Euskal nazio posiblea), Euskadi como pasión (Euskadi pasio gisa), Euskadi invertebrada (Euskadi bizkarrezurrik gabe) eta Ser nacionalista (Nazionalista izatea).
Beraz, alderditik urrunduz joan zen; 2001ean politika utzi zuen, Eusko Legebiltzarrerako zerrendetan aurkezteari uko eginda. Arregik autonomia eskatu zuen kargua noiz utzi erabaki ahal izateko, baina ezetz esan zion zuzendaritzak. EAJ 2004an utzi zuen. Orduan azaldu zuen «asko pentsatutako hausnarketa» baten ondorio izan zela erabakia, ez gertakari jakin bati lotua, eta «oinarrizko gaietan distantzia handia» zuela EAJren ildo estrategikoarekiko. 2001eko bozen aurretik, bere erabakiaren berri ematean, azaldu duen gobernu egokiena EAJ-PSE-EE aliantza litzatekeela, eta, bestela, EAJ-PSE-EE-PP «kontzentrazio» gobernu bat.
PSE-EErantz mugituz joan zen urte horietan, eta, 2004ko azaroan, Aldaketa plataforma aurkeztu zuen, «euskal kultura politikoa birsortu» eta Jaurlaritzan «alternantzia» egon zedin babesteko. Basta Ya plataformaren inguruan ibili zen orduan, eta ETAk mehatxatuta bizi izan zen. Konponbide prozesuarekin izandako jarrera kritikoaren erakusle, BERRIAk 2014an eginiko elkarrizketa batean adierazitakoa: presoen arloa ere konponduz joaten bazen klima politikoa ere baretuz joango ote zen galdetuta, zera erantzun zuen: «Ez dakit zergatik. Zer dago konpontzeko presoen kasuan?».
Haatik, PPk proposatuta mintzatu zen Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldean, 2014. urtean. Orduan, kritikatu zuen estatutuaren erreforma mahai gainean jarri zela «justu» ETAk jarduera armatua utzi zuenean. Haren ustez, abertzaleek bakarrik nahi dute erreforma hori, eta beraz, balizko erreforma batek «alde baten beharrak aseko lituzke soilik». Azpimarratu zuen burujabetza kontzeptua «demokraziaren aurkakoa» dela. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203140/argindar-konpainiek-zentral-nuklearrak-ixteko-mehatxuarekin-erantzun-diete-espainiako-gobernuaren-neurriei.htm | Ekonomia | Argindar konpainiek zentral nuklearrak ixteko mehatxuarekin erantzun diete Espainiako Gobernuaren neurriei | Madrilek 2.600 miilioi euroren irabazia gutxitu nahi die konpainia elektrikoei, batez ere zentral hidroelektrikoen eta nuklearren gainsaria gutxituta. | Argindar konpainiek zentral nuklearrak ixteko mehatxuarekin erantzun diete Espainiako Gobernuaren neurriei. Madrilek 2.600 miilioi euroren irabazia gutxitu nahi die konpainia elektrikoei, batez ere zentral hidroelektrikoen eta nuklearren gainsaria gutxituta. | Eskuetatik ihes egin eta krisi politiko bat sortzen ari zitzaion arazo bati heltzea erabaki du Espainiako Gobernuak. Argindarraren garestitzea luzerako doala ikusita eta hurrengo hilabeteotan areagotuko dela jakinda, herritarren faktura arintzeko eta argindar konpainien patrikak ez hainbeste betetzeko neurriak iragarri ditu. Berehala herritarrek eta enpresek antzemango duten neurri bat izango da argindarraren gaineko zerga %5,11etik %0,5era jaitsiko dela. Pisu handia izango duen beste neurri bat izango da zentral nuklearrek eta hidroelektrikoek jasotzen duten gainsariaren zati bat itzuli beharko dutela argindar konpainiek.
Neurri horien bidez, behin-behinean argindar konpainiek 2.600 milioi euro gutxiago jasoko dituztela kalkulatu du Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikorako ministroak. Argindar konpainiek ez dute denbora asko behar izan gobernuak botatako erronkari erantzuteko. Foro Nuklearrean bildutakoek ohartarazi dute zentral nuklearrak itxi beharko dituztela baldin eta neurriak indarrean jartzen badira, haien esanetan, gaur egungo sariak txikituz gero, ez delako errentagarria izango zentral horiek mantentzea,. Foro Nuklearrak ziurtatu du «gehiegizko zerga prezioa» jasaten dutela zentral nuklearrek eta jakin izan balute haien etekina txikituko behar zietela, ez lituzketela haien baimenak berritzea eskatuko..
Herritarrei eta enpresa txikiei, dendariei eta ostalariei, berriz, batez beste %22 merkatuko zaie hileroko faktura; BEZaren jaitsiera batuz gero, jaitsiera %30ekoa izango dela dio gobernuak. Horrela bete nahi du Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak joan den astean egindako promesa: 2021ean, batez beste, 2018an bezainbeste ordaintzea argindarraren truke. Halakorik ez da posible izango baldin eta orain neurriak hartzen ez baditu. Argindarrak inoizko preziorik handiena izaten ari delako azken asteotan handizkako merkatuan. Azken astean askotan gainditu du 150 euroko prezioa megawatt-orduak, eta bihar beste koska bat egingo du gora, batez beste 173 euroan ordainduko da eta.
Honako haukk dira neurririk garrantzitsuenak:
Zergak jaitsi
Ekainean argindarraren gaineko BEZa %21etik %10era jaitsi ondoren, orain beste zerga bat txikituko du: argindarraren gaineko zerga %5,11tik %0,5era murriztuko du urtea bukatu arte. Gehiago txikitzea debekatzen du Europako Batasunak. Gainera, argindar sorkuntzaren gaineko %7ko zergaren ordainketaz libre izango dira energia konpainiak beste urte erdiz (uztailetik ez dute ordaindu).
Gehiegizko saria eten
Argindarraren kostu handiaren arrazoietako bat da EBko merkatuak marjinalistak direla, hau da, beharrak estaltzeko eskaintzen den azken energia iturriaren prezioa ordaintzen zaiela aktore guztiei eta iturri guztiei. Merkatu iberiarrean, horrek esan nahi du gasaren prezioan pagatzen direla iturri merkeagoak. Zerutik eroritako irabaziak deitzen zaien horiek txikitzeko bi neurri hartu ditu Espainiako Gobernuak. Batetik, lege aldaketa bat tramitatzen ari da zentral nuklearrek eta hidroelektrikoek ez dezaten jaso CO2 isurketa eskubideen ondorioz gasak ordaintzen duen saria. Bestetik, atzo onartu zuenez, gasak berak duen gainkostuaren zati bat ez pagatzeko formula bat bilatuko du: zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt-orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia itzuli beharko dute konpainia elektrikoek. Neurri hori sei hilabetez izango da indarrean, 2022ko udaberrian handizkako merkatuko prezioek behera egitea espero baitu.
Lortutako diruarekin eta CO2 isurketa eskubideen salmentak Espainiako kutxa publikoei ematen dizkien 900 milioi euroekin, tarifa elektrikoak gaur egun estaltzen dituen karguen %96 estali ahal izango dira (berriztagarrien sustapena, uharteetara argindarra eramateko kostuak, XX. mende hasierako defizita estaltzea...). Horrek ekarriko du argindarraren tarifan erdira jaitsiko direla gastu finkoak, eta, zergak ere txikituko direnez, aurrerantzean zatirik handiena argindarraren kostua izango dela (gaur egun ez da %25era iristen, PVPC merkatu arautuan).
Enkanteak
Argindar konpainia handiak (Iberdrola, Endesa, Naturgy eta EDP) behartuta egongo dira argindar enkanteak egitera konpainia txikien eta industrien artean. Enkante horietan handizkako merkatuan baino prezio txikiagoa izan dezake argindarrak eta, hortaz, kontsumitzaileei merkeago eskaini ahal izango zaie. Enkanteen egutegi bat izango da, eta lehenengoa aurten izango da. 2020ko eskariaren %6tik gora eskaini beharko dute konpainia elektriko handiek.
Gasa tarifa arautuaren igoera arindu
Gasaren tarifaarautuetan ere (hiru daude) esku hartuko du Espainiako Gobernuak. Hiru hilean behin kalkulatzendit, eta urrian %40 garestituko litzateke gasaren nazioarteko prezio osoa kontsumitzaileei pasatuz gero.Igoerahori %4,6ra mugatuko du Madrilek, eta aurrerago konpentsatuko die gas banatzaileei.
Tarifa arautuaren aldaketa
Argindarraren garestitzea ez da, berez, Iberiar penintsulako bereizgarri bat —merkatu bateratua dute Espainiak eta Portugalek—. Horrela, joan den astean Erresuma Batuan 225 euroko kostua izan zuen megawatt-orduak, 162 euro Iberiako merkatuan, 135 euro Italian, 122 Alemanian eta 121 Frantzian. Herrialde horietan ere marka hautsiko du gaur argindarraren prezioak, eta denen aurrean Erresuma Batua kokatuko da berriro, 400 eurotik gorako prezioa izango baitu megawatt orduak. Baina Hego Euskal Herrian eta Espainian PVPC tarifa arautua dutenek nabaritu dute gehien prezioaren igoera, tarifa hori zuzenean lotuta baitago handizkako merkatuetara. Horregatik, Espainiako Gobernuak iragarri du enkante txikietako prezioa ere erabiliko duela tarifa arautua kalkulatzeko.
Uraren legearen aldaketa
Udako polemikarik handienetako bat izan zen Iberdrolak bi urtegi egun gutxian hustu zituela, energia hidroelektriko asko sortzeko eta gasaren prezioan kobratu ahal izateko. Halakorik berriro ez gertatzeko, Espainiako Gobernuak Uraren Legea erreformatuko du. Haren bidez, urte hidrologikoen hasieran, ur konfederazioek zehaztuko dute beren arroetako urtegi handietan (50 hektometro kubikotik gora dutenetan) gutxienez eta gehienez zenbat ur hustu daitekeen argindarra sortzeko. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203141/inflazioa-33ra-igo-da-hego-euskal-herrian-argindar-garestiarengatik.htm | Ekonomia | Inflazioa %3,3ra igo da Hego Euskal Herrian, argindar garestiarengatik | Abuztuko kontsumo prezioetan jada antzeman da elektrizitatearen salneurria, eta argindarraren iraileko handizkako prezioek ez du apaltzerik iragartzen. | Inflazioa %3,3ra igo da Hego Euskal Herrian, argindar garestiarengatik. Abuztuko kontsumo prezioetan jada antzeman da elektrizitatearen salneurria, eta argindarraren iraileko handizkako prezioek ez du apaltzerik iragartzen. | 2012ko irailera egin beharko litzateke atzera Hego Euskal Herriko kontsumo prezioen indizean urte arteko tasa horren goian, %3,3an ikusteko. Argindarra inoiz baino garestiago dago, eta hasia da igartzen kontsumo gaien prezioetan, erakutsiz, hein batean, eragin mugatua izan dutela Espainiako Gobernuak argindarraren faktura apaltzeko hartutako neurriek.
Elektrizitate garestiaren eraginez, hilabete bakarrean, uztailetik abuztura, EAEn eta Nafarroan nabarmen igo dira Argindarra, gasa eta beste erregaiak azpitaldeko prezioak, %4,9ko eta %3ko erritmoan, hurrenez hurren. Hamabi hilabetetan, prezioen igoera %25,8 eta %27,5ekoa izan da.
Soilik argindarraren prezioak hartzen dituen Elektrizitatea klaserako INEk ez du eskaintzen erkidego edo probintziako indize eta tasarik. Espainian, klase horretako prezioek urte batean %34,9ko tasa izan dute. Eta pentsa daiteke Hego Euskal Herriko datua ere ez dela urruti ibiliko, beste datu batzuetako parekotasuna oinarri hartuta.
Argindarra garestitzearen beste zantzu bat azpiko inflazioak ematen du, zeinak kanpoan uzten dituen aldakorrenak diren elikagaien (elaboratu gabeen) eta energiaren prezioak. Hego Euskal Herriko azpiko inflazioa %1era igo da abuztuan, uztailean urte arteko tasa %0,9an kokatu ostean. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203142/covid-19aren-ondorioz-hildakoak-omentzeko-gune-bat-sortuko-dute-bilboko-casilda-iturrizar-parkean.htm | Gizartea | COVID-19aren ondorioz hildakoak omentzeko gune bat sortuko dute Bilboko Casilda Iturrizar parkean | Bilboko Udalaren ekimenez eraikiko da. Osasun langileei eskainitako gune bat ere iragarri dute: geltoki intermodalaren plazan. | COVID-19aren ondorioz hildakoak omentzeko gune bat sortuko dute Bilboko Casilda Iturrizar parkean. Bilboko Udalaren ekimenez eraikiko da. Osasun langileei eskainitako gune bat ere iragarri dute: geltoki intermodalaren plazan. | Bilboko alkate Juan Mari Aburtok eman du asmoaren berri, ezohiko bilkuraren ondoko hitzaldian: izurriteak eztanda egin zuenetik birusaren eraginez hildakoak oroitzeko gunea sortuko dute hirian, Casilda Iturrizar parkean. Plaka bat ezarriko dute sekuoiaren alboan. «Birus madarikatu honek eraman dituenentzako memoria eta omenaldi leku izango da», adierazi du Aburtok.
Casilda Iturrizar parkean sortzekoa denaz gainera, Bilboko Udalak beste gune bat sortuko du datozen asteetan. Osasun langileei eskainia izanen da, eta Bilboko geltoki intermodalaren plazak hartuko du. Udalak batik bat Basurtuko ospitaletik hurbil izanen delako aukeratu du kokapen hori, alkatearen esanetan. «Profesional horiek berebiziko lana egin dute hilabete hauetan guztietan», esan du Aburtok. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203143/zupiria-laquojaurlaritzari-ahotsa-ematea-egokitu-zitzaion-urte-zailetanraquo.htm | Politika | Zupiria: «Jaurlaritzari ahotsa ematea egokitu zitzaion urte zailetan» | Ordezkari politikoek Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura sailburu ohiaren ibilbidea goraipatu dute haren heriotzaren harira. Besteak beste, ETAren biktimen alde eginiko lana nabarmendu dute. | Zupiria: «Jaurlaritzari ahotsa ematea egokitu zitzaion urte zailetan». Ordezkari politikoek Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura sailburu ohiaren ibilbidea goraipatu dute haren heriotzaren harira. Besteak beste, ETAren biktimen alde eginiko lana nabarmendu dute. | Gaur zendu da Joseba Arregi sailburu ohia, eta haren heriotzak ordezkari politikoen erreakzioak ekarri ditu goizean goizetik. Bingen Zupiriak, Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak bere kargu beretan jardundako alderdikide ohiaren ibilbidea goraipatu du, euskararen biziberritzearen eta euskal kulturaren alde egini zuen lana azpimarratuz.
«Joseba Arregiren heriotzaren orduan, agur sentikorra. Jaurlaritzaren bozeramaile eta Kultura sailburu ezagutu nuen. Jaurlaritzari ahotsa ematea egokitu zitzaion, eta urte zail haietan erantzukizun handiak izan zituen euskararen biziberritzean eta euskal Kulturan. Goian Bego!», adierazi du Twitter bidez. Iñigo Urkullu lehendakariak, era berean, sailburu oihak Jaurlaritzari eginiko «ekarpena» nabarmendu du, eta dolumina adierazi die hildakoaren senideei.
Arregik nagusiki EAJn egin zuen bere ibilbide politikoa, baina haren ildo estrategikotik distantzia hartuz joan zen, 2004an alderdia uzteraino. Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak, sailburu ohiaren omenez argitaratu duen mezuan aintzat hartu du, ordea, «ondorengo desadostasun guztien gainetik, burukide zelarik eginiko lana eta sailburu gisa euskararen normalizazioaren eta euskal kulturaren garapenaren alde egin zuen ekarpena».
Idoia Mendia bigarren lehendakari eta PSE-EEko idazkari nagusiak ere sare sozialen bitartez eman dio agurra Arregiri, Gernikako Estatutuaren aldeko eginiko defentsa eta ETAren biktimei eskainitako arreta gogora ekartzeko: «Minez jaso dugu Joseba Arregiren heriotzaren albistea. Aldaketaren bultzatzailea, Aldaketaren sortzailea, estatutuaren babesle irmoa. Intelektual ausarta, beti izan zuen lehentasunezko begirada terrorismoaren biktimentzat».
Bide berean, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak Arregiren «duintasun intelektuala» eta «Euskadiren aniztasunaren aldeko defentsa tinkoa» nabarmendu ditu Twitterren.
Maddalen Iriarte EH Bilduren legebiltzarreko taldearen bozeramaileak, berriz, ETB1eko Egunon Euskadi saioan hitz egin du Arregiren heriotzari buruz, eta azaldu du bien familiek «gerra osteko Andoain hartan harreman handia» izan zutela. Gainera, Iriartek gogoratu du bera ETBko kazetari ibili zen garaian sailburu zena hainbat aldiz elkarrizketatu zuela, eta azken urteetan bere posizio politikoetatik «oso urruti» egon bada ere Arregiren heriotzaren berria jasotzeak «inpresio handia» eragin diola aitortu du EH Bilduko bozeramaileak.
Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko presidenteak, bestalde, sailburu ohiaren heriotzak eragindako «atsekabe sakona» adierazi du sare sozialetan. «Gizon jakintsu eta intelektual handia» izan zela esan du, eta baita «askatasunaren babesle handia» eta «terrorismoaren biktimen babeserako sekulako zutabea» izan zela zehaztu ere.
Fernando Buesa fundazioak, halaber, adierazi du Arregi «terrorismoaren biktimen duintasuna inork ez bezala defendatu zuen pertsona bikaina» izan zela, eta fundazioaren kolaboratzailea eta «lagun ona» zela gogoratu. Covite biktimen elkarteak ere «lagun» eta «erreferentzia kultural» gisara definitu du, eta gehitu du «pixkanaka nazionalismotik gertuko bere jarreretatik aldendu zela, ETAren biktimekiko konpromiso zibiko eta intelektuala sendotu zenean». |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203144/alex-de-la-iglesiaren-veneciafrenia-k-emango-dio-hasiera-donostiako-beldurrezko-asteari.htm | Kultura | Alex de la Iglesiaren 'Veneciafrenia'-k emango dio hasiera Donostiako Beldurrezko Asteari | Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 32. Astea urriaren 29tik azaroaren 5era arte egingo da. | Alex de la Iglesiaren 'Veneciafrenia'-k emango dio hasiera Donostiako Beldurrezko Asteari. Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 32. Astea urriaren 29tik azaroaren 5era arte egingo da. | Beldurrezko Astearen antolatzaileek gaur egin dute aurtengo ekitaldiaren lehen aurrerapena. Urriaren 29an hasiko da jaialdia, Alex de la Iglesiaren azken filmarekin, Veneciafrenia-rekin. De la Iglesiak berak eta Jorge Gerrikaetxebarria haren ohiko kolaboratzaileak idatzi dute filmaren gidoia, eta, besteak beste, aktore hauek ditu protagonista: Ingrid Garcia-Jonsson, Silvia Alonso, Goize Blanco, Nicolas Illoro, Alberto Bang eta Cosimo Fusco.
Venezian (Italia) girotuta dago filma. Azken hamarkadetan hiriaren argia itzaltzen ari dira turistak, eta horrek haserrea piztu du veneziarren artean. Inbasioaren aurrean, bizirik irauteko senak bultzatuta antolatu dira haietako batzuk. Bitartean, Espainiako turista talde bat Veneziara doa dibertitzera, inguratzen dituen arazoez jabetu gabe. Han, borrokari ekin behar izango diote euren bizitza salbatzeko.
Bestalde, zinema jaialdiko sail ofizialean lehiatuko diren zenbait film luzeren berri ere eman dute antolatzaileek.
Honako hauek dira:
Apps (Lucio A. Rojas, Jose Miguel Zuñiga, Sandra Arriagada, Camilo Leon, Samot Marquez; Argentina)
Belle / Ryu to sobakasu no hime (Mamoru Hosoda, Japonia)
Beyond the Infinite Two Minutes / Droste no hate de bokura (Junta Yamaguchi, Japonia)
Caveat (Damian Mc Carthy, Erresuma Batua)
The Deep House (Alexandre Bustillo eta Julien Maury, Frantzia)
The Medium (Banjong Pisanthanakum, Thailandia-Hego Korea)
Prisoners of the Ghostland (Sion Sono, AEB)
The Sadness (Rob Jabbaz, Taiwan)
The Seed (Sam Walker, Erresuma Batua)
Yello Dragon's Village / Koryu no Mura (Hugo Sakamoto, Japonia) |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203145/lurrama-azokarekin-bururatu-nahi-dute-arbonako-okupazioa.htm | Gizartea | Lurrama azokarekin bururatu nahi dute Arbonako okupazioa | Okupazioak ehun egun beteko ditu urriaren 24an. Laborantza lurrak «berreskuratzeko» lanean segituko dute anartean. | Lurrama azokarekin bururatu nahi dute Arbonako okupazioa. Okupazioak ehun egun beteko ditu urriaren 24an. Laborantza lurrak «berreskuratzeko» lanean segituko dute anartean. | Lurrama laborantza herrikoi eta iraunkorraren azokarekin bukaera eman nahi diote Arbonako (Lapurdi) laborantza lurren eta etxebizitzaren okupazioari, urriaren 24an. Egun horretan, hain zuzen, ehun egun beteko ditu okupazioak. ELB laborarien sindikatuak eta Lurzaindia laborantza lurren zaintzarako elkarteak hasi zuten okupazioa, ekainean, laborantza lur horien salmenta «espekulatiboa» salatzeko. Geroztik, salmenta oztopatzea lortu dute: erosle gaia erretiratu egin da prozesutik. Hortaz, okupazioari bukaera bat ematea deliberatu dute BOST Berroetako Okupazioko Sostengu Taldeak, ELBk eta Lurzaindiak. Anartean, dena den, jabearekin hasitako negoziazio prozesuarekin segituko dute, Euskal Hirigune Elkargoarekin eta SAFER laborantza lurren kudeaketarako egiturarekin batean.
Isabelle Capdeville Lurzaindiko kideak erran du «helmuga» bat behar zutela, eta horregatik deliberatu dutela Lurramarekin bururatzea okupazioa. Baina okupazioko eragile guziek argi dute: «Afera ez da batere bururatua; lur horiek berreskuratzeko lanean segituko dugu, eta partaide guziek biltzen segituko dugu». Erran du ere gorabeherak gertatuz gero «gauzak aldatzen ahal» direla, «erabakiak ez baitira behin betikoak». |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203146/positiboen-ehunekoa-31-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positiboen ehunekoa %3,1 da Hego Euskal Herrian | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 245 COVID-19 kasu zenbatu dituzte, 8.000 test inguru eginda. Hegoaldeko ZIUetako presioa arintze bidean da, apurka bada ere. | Positiboen ehunekoa %3,1 da Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 245 COVID-19 kasu zenbatu dituzte, 8.000 test inguru eginda. Hegoaldeko ZIUetako presioa arintze bidean da, apurka bada ere. | Joandako hilabeteen aldean, birusa nekez ari da zabaltzen gaur egun Hegoaldean, eta, hala, maldan behera da kutsatuen kurba. Osakidetzak eta Osasunbideak 245 positibo zenbatu zituzten atzo egindako testetan. Zehazki, 7.847 proba egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta, beraz, %3,1 izan zen positiboen ehunekoa. Asteetako goraldiaren ondotik, aldagaia berriz da OME Osasunaren Munduko Erakundeak ezarritako gehienezko muga baino apalagoa (%5).
Azken datuen arabera, egun bakarrean atzemandako kasu kopurua bosgarren egunez da 300 kasuren langatik beherakoa Hegoaldean, eta, halaber, begirada atzera zuzendu eta azken bi asteetako bilakaerari so eginez gero, batezbestekoetan ere agerikoa da transmisioaren arintzea: azken hamalau egunetan eguneko 327 positibo izan dira batezbesteko. Kopuruak deus gutxi du ikusteko orain hilabeteko datuarekin: abuztuaren 14an 1.167 zen.
Zehazki, atzo detektatutako kasuetatik, 100 Bizkaian atzeman ziren; 89 dira Gipuzkoan zenbatutakoak; 27 izan ziren Nafarroan, eta Araban, berriz, 21. Nafarroari dagokionez, gobernuak argitu du azken hiru hilabeteetako zenbatekorik apalena dela. Gainera, positiboen ehunekoan izandako beherakada aipatzekoa da: testen %1,7 izan ziren positiboak.
Ospitaleak, egonkor
Kutsatzeari buruzko datuak eman ez ezik, erietxeen egoerari buruzko informazioa ere argitaratu dute osasun agintariek. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 33 lagun ospitaleratu zituzten atzo birusak jota, eta, horiek kontuan izanda, oraintxe bertan guztira 211 pertsona dira zentroetan sartuta. ZIU zainketa intentsiboetako unitateei dagokienez, arta bertan jasotzen ari diren gaixoen kopuruak behera egin du azken egunean: 71 dira, bezperan baino sei gutxiago. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203147/aebek-eta-ebk-30-murriztuko-dituzte-metano-isuriak-2030erako.htm | Mundua | AEBek eta EBk %30 murriztuko dituzte metano isuriak 2030erako | Datozen egunetan beste hainbat herrialdek ere konpromisoarekin bat egitea espero da, tartean Txina eta Brasil. Karbono dioxidoak baino bero handiagoa biltzen du metano gasak, baina hamar urteko bizitza bakarrik du. | AEBek eta EBk %30 murriztuko dituzte metano isuriak 2030erako. Datozen egunetan beste hainbat herrialdek ere konpromisoarekin bat egitea espero da, tartean Txina eta Brasil. Karbono dioxidoak baino bero handiagoa biltzen du metano gasak, baina hamar urteko bizitza bakarrik du. | Aste honen amaieran iragarriko dute AEBek eta EB Europako Batasunak akordioa ofizialki. Baina adostasunaren puntu nagusia izango dena aurreratu dute hainbat komunikabidek: biek ala biek metano gasen isuriak %30 murriztuko dituztela 2030erako. Karbono dioxidoak baino berotze ahalmen handiagoa du metanoak, baina, hura ez bezala, hamar urte inguruko bizitza du, eta CO2 bihurtzen da gero. Hala, metanoa murrizteak bultzada bat emango lieke klima larrialdia murrizteko ahaleginei, erregai fosilen erabilera, ikatzarena batez ere, gutxituz doan bitartean —ikatza da erregai fosilik kutsagarriena, eta azken urteetan gora egin du haren ustiaketak—.
Oraingoz Washington eta Bruselak soilik sinatu dute hitzarmena, baina hura ofizial egin ondoren herrialde gehiago batzea espero dute: besteak beste, Txina, India eta Brasil. Erabakiak ondorioak izan ditzake metano gas gehien isurtzen duten alorretan, hau da, energiaren sektorean, nekazaritzarenean eta hondakinen kudeaketan. «Kontuan izanik metanoak bizitza laburra duela atmosferan, neurriak orain hartzeak berotzea moteltzeko balioko luke», nabarmentzen du testuak. Bi aldeek beste dokumentu bat ere izenpetu dute, non beste hainbat herrialderi dei egiten dieten akordiora batzeko. Helburua litzateke iazko kopuruak aintzat hartuta eta hamar urteko epean isuriak heren bat gutxitzea.
Bi dokumentuak ostiral honetan emango dituzte argitara ziurrenik, egun horretan biltzekoak baitira CO2 gehien isurtzen duten herrialdeak, azaroan Glasgown (Eskozia) egitekoa duten goi bilerari babesa emateko. Izan ere, estatuburu eta gobernuburuen gaineko presioa gero eta handiagoa da azaroa gerturatu ahala. Zientzialarien azken txostenek argi utzi dute klima larrialdia okerragotuz doala, eta neurriak berehala hartu ezean ondorioak muturrekoagoak izango direla. IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen azken txostenaren arabera, orain arte eragin diren aldaketen ondorioak datozen mende eta milurtekoetan nabarituko dira: itsasoen azidotasuna handituz joango da, eta mendietako glaziarrek izotza galduko dute aurrerantzean ere.
Azken urteetan, nabarmen gehitu dira metano isuriak, ez bakarrik abeltzaintza industrialaren ondorioz, baita gasa ustiatzeko baliatutako haustura hidraulikoaren eta neurri egokirik gabe ustiatutako petrolioaren eraginez ere. Adituen arabera, erraza litzateke neurriok hobetzea, eta industriari ez lioke kostu handirik eragingo. AEBek eta Europako Batasunak iragarria dute metano gasak murrizteko legediak onartuko dituztela urtea amaitzerako. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203148/madrilek-eta-jaurlaritzak-omenaldia-eginen-diete-laquounai-paroten-biktimeiraquo-ortziralean.htm | Politika | Madrilek eta Jaurlaritzak omenaldia eginen diete «Unai Paroten biktimei», ortziralean | Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzak eta Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak antolatu dute ekitaldia, Gasteizen, eta Jaurlaritzak ere parte hartuko du. | Madrilek eta Jaurlaritzak omenaldia eginen diete «Unai Paroten biktimei», ortziralean. Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzak eta Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak antolatu dute ekitaldia, Gasteizen, eta Jaurlaritzak ere parte hartuko du. | Soka luzea ekartzen ari da larunbaterako euskal presoen eskubideen alde Arrasaten (Gipuzkoa) antolaturiko mobilizazioa. Espainiako eskuinak eta biktimen elkarteek uste dute Unai Parot euskal presoari omen egiteko baliatuko dela ekitaldia, eta, Sarek hori gezurtatu duen arren, protestaren aurkako omenaldia antolatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Madrilek: «Unai Paroten biktimei» eginen diete omen, ortziralean, Gasteizen.
Hiri horretan dagoen Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroarekin batera antolatu dute ekitaldia, eta, bertzeak bertze, han izanen dira Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaria eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua.
Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak adierazi du omenaldiarekin «modu esplizituan jarri nahi dutela arreta memorian, justizian eta terrorismoaren biktima guztien erreparazioan, eta bereziki Parotek eraildako 39 lagunetan».
EAJ, bi aldeetara
Espainiako Kongresuko EAJren diputatu Aitor Estebanek gaur RTVEn egindako elkarrizketa batean adierazi duenez, «erasokorra» da larunbatean Sarek Arrasaten antolaturiko mobilizazioa, baina PP eta Vox ekitaldira hurbiltzea ere «akats» gisa ikusten du, «konfrontazioa bilatzen» duela iruditzen baitzaio. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203149/itp-aeroko-langileak-laquojaurlaritzak-aurretik-izan-behar-zuen-gure-kaleratzeen-berriraquo.htm | Ekonomia | ITP Aeroko langileak: «Jaurlaritzak aurretik izan behar zuen gure kaleratzeen berri» | Rolls Royceri egotzi dio, batetik, pandemia erabili nahi izatea turbina konpainia saltzeko, eta, bestetik, salmentaren «ondorio latzak» langileen gain uzten saiatzea | ITP Aeroko langileak: «Jaurlaritzak aurretik izan behar zuen gure kaleratzeen berri». Rolls Royceri egotzi dio, batetik, pandemia erabili nahi izatea turbina konpainia saltzeko, eta, bestetik, salmentaren «ondorio latzak» langileen gain uzten saiatzea | ITP Aero PCBko langileek kritika zorrotzak egin dizkiete enpresako zuzendaritzari eta Eusko Jaurlaritzari. Rolls Royce euskal jatorriko hegazkin turbina enpresa saltzeko asmotan dabil, eta Barakaldoko eta Sestaoko (Bizkaia) plantetako langileek egotzi diote mugimenduen inguruko ezer ez jakinaraztea. Are gehiago, salmenta modu hobean egiteko, pandemia baliatzeko asmo «makabroa» egotzi diote, «ondorio larriak langileen bizkar ezarriz». Ildo horretan, Jaurlaritzaren jarrera ere salatu dute; diotenez, urtebete darama salmentaren «zirkuan» parte hartzen, eta, ondorioz, ITP Aero iazko azaroan egiten saiatu zen lan erregulazioaren berri izan behar zuen. Ondoren EAEko Auzitegiak kaleratze horiek indargabetu egin zituen.
ITP-PCBko langile batzordea auzitegietara itzuliko da ostegunean, enpresak iragan apirilean alde bakarretik erabakitako aldi baterako lan erregulazio espedientea epaituko baita. Bi aldeen artean ez zen akordiorik egon, eta sindikatuek helegitea jarri zioten. Urteko 40 eguneko lan murrizketa da, eta, langileen ustez, ez dago horretarako arrazoirik. Mobilizaziora deitu dute ostegun goizerako, eta horien berri emateko agerraldian enpresaren egoera errepasatu dute. Alde horretatik, gogoratu dute ITP Aerok kaleratzeko asmoa zituen 87 langileak maiatzaz geroztik ari direla soldata kobratzen, eta oraindik ez dietela lantegian sartzen utzi. Enpresak helegitea jarri zion indargabetze ebazpenari, eta Auzitegi Gorenaren erabakiaren zain daude, ondo bidean, udaberri aldera iritsiko dena.
Epaiketa ostegunean izango da, baina egun, enpresaren balizko salmenta da hizpide ITPren inguruan. Albiste agentziek zabaldu dutenez, negoziazioko hiru aldeek, hau da, Rolls Royce egungo jabe eta saltzaileak, Bain Capital erosketa diruz babestuko lukeen inbertsio funtsa eta gobernuek —Eusko Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua— hilaren 27ra arteko muga ezarri diete euren buruari operazioa amaitzeko. Baina industria arloa garatuko lukeen bazkide teknologiko baten bila dabil, eta erakunde publikoen bazkide hori Euskal Herrian erroturiko enpresa bat izatea nahi dute. Jaurlaritza bera operazioan parte hartzeko prest agertu da.
Jaurlaritzaren balizko borondate hori da, hain zuzen, langileen susmoa piztu duena: «Urtebete badarama operazioa zaintzen, bertan parte hartu edo dirua inbertitzeko asmotan; uste dugu taldeak egin nahi zituen kaleratze kolektiboen berri izango zuela. Izan ere, arduragabekeria handia litzateke horrelako operazio batean inbertitzea enpresaren egoera asko ezagutu gabe». Langileen salaketa, dena den, urrunago doa. Izan ere, haien ustez, horrela bakarrik «uler daiteke» Jaurlaritzak enpresako zuzendaritzari ez eskatu izana auzitegien ebazpena osotasunean betetzeko.
Rolls Royceri ere dei egin diote. «Asmo makabroa du: larrialdi sanitarioa erabili nahi du ITP saltzeko, eta langileok pairatuko ditugu ondorio larrienak». Bain Capitalek 1.600 milioi euroko eskaintza egin du, eta langileek salatu dute haiek ez dutela jaso inolako informaziorik. Era berean, gogoratu dute denborak arrazoia eman diola batzordeari kaleratzeen aurka emaniko argudioetan: «Krisia behin-behinekoa dela ikusi da. Txertaketaren eboluzioaren eskutik, sektorea berrindartzen ari da». ITP Aerok 8,2 milioi euroren irabaziak izan ditu aurtengo lehen seihilabetekoan. Iaz, epe berean, ez zuen irabazirik izan, baina ezta galerarik ere. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203150/urrian-egingo-dute-xingarraren-azoka-baionan-pandemiara-egokituta.htm | Bizigiro | Urrian egingo dute Xingarraren Azoka Baionan, pandemiara egokituta | Jean-Rene Etxegarai Baionako auzapezak argitu duenez, urriaren 15etik 17ra egingo da azoka, osasun neurrietara egokituta | Urrian egingo dute Xingarraren Azoka Baionan, pandemiara egokituta. Jean-Rene Etxegarai Baionako auzapezak argitu duenez, urriaren 15etik 17ra egingo da azoka, osasun neurrietara egokituta | Ohi baino egun gutxiago izango ditu azokak: lau egunekoa izan beharrean, hiru egunekoa izango da; eta gune bakarrean egingo da, Roland Barthes zelaigunean. Azokaz gain, xingar lehiaketa eta tortilla lehiaketa egiteko asmoa dute.
Gune itxia izango du azokak, segurtasun arauak errespetatu ahal izateko, eta, hara sartzeko, osasun ziurtagiria erakutsi beharko dute bisitariak.
15ean eta 16an gauerdian itxi beharko dute jatetxe eta tabernek (osasun ziurtagiriarekin kontrolatu beharko dituzte bezeroak egun horietan ere).
Bestalde, auzapezak azaldu duenez, Baionako xingarra eskaini dezaten eskatuko zaie jatetxeei, xingarrari “behar duen balioa” eman diezaioten.
Baionako peñei, bestalde, elkarte pribatu moduan funtzionatzeko eskatu die Baionako Herriko Etxeak.
1462an Luis XI.ak Baionan bi azoka egiteko baimena eman zuenetik egiten da azoka. Geroztik, Baionako xingarraren ekoizle eta bisitarien ekitaldi nagusi bihurtu da normalean Aste Santuan egin ohi den azoka hori. Jendetza bildu ohi da urtero. Iazkoa bertan behera geratu zen, eta aurten, urrira atzeratu dute. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203151/eaeko-auzitegi-nagusiak-60ra-handitu-du-futbol-zelaien-edukiera.htm | Gizartea | EAEko Auzitegi Nagusiak %60ra handitu du futbol zelaien edukiera | Espainiako Futobol Liga Profesionalaren helegite bat hartu du aintzat: Eusko Jaurlaritzak ezarritako %30eko edukieraren kontrakoa. | EAEko Auzitegi Nagusiak %60ra handitu du futbol zelaien edukiera. Espainiako Futobol Liga Profesionalaren helegite bat hartu du aintzat: Eusko Jaurlaritzak ezarritako %30eko edukieraren kontrakoa. | Ostalaritzaren itxierarekin egin zuen bezala, EAEko Auzitegi Nagusiak bizkarra eman die Eusko Jaurlaritzaren murrizketei berriro. Oraingoan, futbol zelaiei zegokien murrizketa batean. Pixkanaka neurriak arintzen ari badira ere, horien kasuan %30eko gehieneko edukiera ezarri zuen Jaurlaritzak. Espainiako Futbol Liga Profesionalak, ordea, helegite bat aurkeztu zuen horren kontra, eta aintzat hartu du Auzitegi Nagusiak: gehienezko edukiera %60koa izango da.
Ostiralean jarri zuen Futol Liga Profesionalak helegitea abuztuaren 30eko murrizketa dekretuaren aurka. Azken horren arabera, 1.600 eta 5.000 pertsona arteko kirol guneetan, irekiak direnean, 800 pertsonakoa izango zen gehienezko edukiera, eta 5.000tik gorakoetan ezingo zuen gainditu edukiera osoaren %30.
Gaur eguerdira arteko epea zuen Jaurlaritzak murrizketa horren aldeko argudioak emateko. Berez, Espainiako Gobernuak esana zuen futbol zelaietako edukiera %60koa zela, eta hala aritu dira denboraldiko lehen jardunaldietan Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak ez diren futbol taldeak. Jaurlaritzak, ordea, dio edukiera hori finkatzea bere eskumena dela, eta edukiera handitzeko, egoera epidemiologikoaz gain, beste aldagai batzuk hartu behar direla aintzat. Gainera, arrazoitu du Espainian %60koa dela esateak ez du esan nahi hori izan behar duenik, baizik eta gehienez izan behar duela hori.
Espainiak Lurralde Arteko Kontseiluan erabaki zuen kirol guneen edukiera %60ra igotzea, irailaren 1ean. Jaurlaritzak argudiatu du, ordea, ehuneko horrek ez duela justifikaziorik. "Ez da argudiatzen zergatik ez den ezartzen %40, %70 edo %100eko gehieneko kopurua".
Hala, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estadioetan orain sartzen ziren ikusleen bikoitza sartu ahalko da asteburu honetatik aurrera: Mendizorrotzan, 11.900 inguru; San Mamesen, 32.000 inguru; Anoetan, 23.700 inguru; Ipuruan, 4.900inguru; eta Lezaman, 1.800 inguru. Sadarren jada ikusleen %60 sar zitezkeen, Nafarroako Gobernuak onartu egin baitzuen Madrilek esandakoa. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203152/makroproiektuen-aurkako-manifestaziora-deitu-du-araba-bizirik-plataformak-urriaren-23rako.htm | Gizartea | Makroproiektuen aurkako manifestaziora deitu du Araba Bizirik plataformak urriaren 23rako | Gasteizko Bilbo plazan hasiko da protesta, 18:30ean. Araba jasaten ari den «etengabeko erasoak» salatu ditu plataformak. | Makroproiektuen aurkako manifestaziora deitu du Araba Bizirik plataformak urriaren 23rako. Gasteizko Bilbo plazan hasiko da protesta, 18:30ean. Araba jasaten ari den «etengabeko erasoak» salatu ditu plataformak. | Araba Bizirik plataformak agerraldia egin du gaur Elorriagan (Araba), Arabako Kontzejuen Elkartearen egoitzaren aurrean, eta, lurraldea jasaten ari den «etengabeko erasoak» salatzeaz gain, urriaren 23an antolatu duen manifestazioaren berri eman du. Makroproiektu industrialen aurka egingo du protesta Gasteizko Bilbo plazan, 18:30ean hasita.
AHT-rik ez, Arabako Mendiak Aske, Elikadura Iraunkorraren Aldeko Mugimendua eta Proiektu Honi Ez! mugimenduek osatzen dute Araba Bizirik plataforma. Agerraldian azaldu duenez, eraikitzen ari diren azpiegitura handiek «arrisku larrian» jartzen dute biodibertsitatea, paisaia eta nekazaritza eta abeltzaintza; modu «itzulezinean» alda daitezkeelako. Megaproiektuen aurka azaldu diren kontzejuei ere «laguntza eta elkartasuna» adierazi dizkie plataformak, eta adierazi du proiektuek eragiten duten «abusu eta mehatxuaren aurka» egiten dutenei «laguntzeko prest» dagoela.
Era berean, salatu du proiektu horiek ez dituztela errespetatzen, batetik, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza Sailak 2019an onartutako Lurralde Antolamenduaren Gidalerroen «printzipio gidariak», eta, bestetik, baliabideen «jasangarritasun eta ekonomia irizpideak». Horregatik, Administrazio Publikoari eskatu dio Arabako ingurune naturala eta laborantza lurra «pobretzen ez dituzten alternatiben alde» egiteko, baita azpiegitura edo energia berriztagarrien proiektuen garapenerako «benetako itun sozial bat ezartzea» ere. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203153/mamutak-berpiztuko-dituela-iragarri-du-ikerlari-talde-batek.htm | Bizigiro | Mamutak berpiztuko dituela iragarri du ikerlari talde batek | Elefantearen eta mamut iletsuaren arteko nahasketa bat sortzea da asmoa, batez ere artikoko tundra biziberritzeko. Proiektuaren sortzaileen arabera, sei urte barru prest izango dituzte lehenengo kumeak. | Mamutak berpiztuko dituela iragarri du ikerlari talde batek. Elefantearen eta mamut iletsuaren arteko nahasketa bat sortzea da asmoa, batez ere artikoko tundra biziberritzeko. Proiektuaren sortzaileen arabera, sei urte barru prest izango dituzte lehenengo kumeak. | Adituen arabera, duela 4.000 urte inguru desagertu zen mamuta, eta Zirkulu Polar Artikoan bizi izan ziren azkenekoak. Orain, ordea, ingeniaritza genetikoaren bitartez berreskuratu nahi dute espeziea... edo antzerako zerbait. Colossal izeneko enpresa dago proiektuaren atzean. George Church zientzialari genetistak eta Ben Lamm enpresariak sortu zuten, eta 15 milioi euro inbertitu dituzte egitasmo horretan. «Jurassic Park filmak dinosauroak berpiztu zitezkeen etorkizun bat irudikatu zuen. Orain, fikzio hori egia bihur daiteke genetistek mamut iletsua berpizten dutenean», azaldu dute.
Esan bezala, edizio genetikoa erabiliko dute mamuta «berpizteko», baina esan beharra dago, momentuz behintzat, ez dela zehazki mamut iletsu bat izango. Izan ere, CRISPR Errepikapen Palindromiko Labur Elkartuak eta Erregularki Tartekatuak izeneko teknologia erabiliko dute zientzialariek. Teknologia horrek, izaki baten genoma aldatzea ahalbidetzen du. Hau da: DNA zatiak atera eta moldatzeko aukera ematen du. Horri jarraituz, elefante asiarraren zelulak hartu, mamutaren DNA zatiak txertatu, eta elefante asiarretan ernaltzea da proiektuaren asmoa. Prozesua bukatuta, mamutaren eta elefante asiarraren arteko nahasketa izango den espezie bat lortzea da asmoa.
Elefante mota hori mamutarekin genetikoki antz handiena daukan animalia da, eta batera bizi izan ziren duela 4.000 urte. Gaur egun, galtzeko arriskuan dago. Colossalek bere helburua lortuko balu, artikoko klima hotzean irauteko gai izango litzatekeen elefante bat izango litzateke emaitza. Horretarako, mamuten ilea, hotzetik babesteko erabili ohi duten koipe geruza eta beste egokitzapen batzuk eragiten dituzten geneak hartuko dituzte adituek. Elefante asiar baten umetokian edo umetoki artifizial batean ernalduko da gero mamut eta elefantearen arteko hibridoa. Aurreikuspenen arabera, sei urteren buruan izango dituzte lehen kumeak.
Baina, ikusgarria izateaz gain, zertarako balioko du espezie berri horrek? Proiektuaren sortzaileen arabera, helburu nagusia artikoko tundrak biziberritzea da, eta, horrekin batera, klima aldaketa gelditzeko beste pauso bat ematea. Colossalek azaldu duenez, esaterako, mamutek zuhaitzak botatzerakoan, antzinako zelai artikoak lehengoratzen lagundu dezakete. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203154/jaurlaritza-ortziralean-bilduko-da-madrilekin-eskumenen-transferentziez-hitz-egiteko.htm | Politika | Jaurlaritza ortziralean bilduko da Madrilekin eskumenen transferentziez hitz egiteko | Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroarekin bilduko da Olatz Garamendi Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburua. Bilera «garrantzitsua» dela erran du Jaurlaritzak. | Jaurlaritza ortziralean bilduko da Madrilekin eskumenen transferentziez hitz egiteko. Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroarekin bilduko da Olatz Garamendi Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburua. Bilera «garrantzitsua» dela erran du Jaurlaritzak. | 1979ko Gernikako Estatutuan hitzarturiko eta oraindik eskualdatu gabeko transferentziez hitz egiteko hurrengo bilera ortzirale honetan eginen dute Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak. Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburua Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroarekin bilduko da, 12:00etan, Lurralde Politikako Ministerioaren egoitza nagusian, Madrilen.
Uztailean Espainiako Gobernuan aldaketak egin ondotik eginen duten lehenbiziko bilera presentziala izanen da, eta «garrantzitsutzat» jo du Jaurlaritzak. Helburua: transferentzien egutegia «berreskuratzea».
Bi aldeek maiatzean izenpetu zuten aurten eskualdatuko diren lau eskumenen akordioa: espetxeak, errepide garraioa, ISSN kode bibliografikoa eta Ondarroako Itsas Barrutiko eraikina (Bizkaia) eskualdatzea hitzartu zuten orduan. |
2021-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/203155/omek-dio-baztertzailea-dela-covid-ziurtagiria.htm | Gizartea | OMEk dio «baztertzailea» dela COVID ziurtagiria | Halaber, txertoaren hirugarren dosia jartzearen aurka agertu da Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEren zuzendari nagusia. | OMEk dio «baztertzailea» dela COVID ziurtagiria. Halaber, txertoaren hirugarren dosia jartzearen aurka agertu da Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEren zuzendari nagusia. | OME Osasunaren Mundu Erakundea COVID ziurtagiriaren aurka agertu da gaur. Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEren zuzendari nagusiak ohartarazi du ziurtagiri hori abian jartzea «neurri baztertzailea» dela, txertoak eskuratzeko eskubidea ez dagoelako mundu guztian bermatuta. Etorkizunean txertoak eskuratzeko eskubidea mundu osoan bermatuta egonez gero, ziurtagiria martxan jartzeko aukera aintzat hartu beharko litzatekeela gaineratu du OMEren buruak; hori gertatu arte, ordea, ez du egokitzat jo neurri hori. Halaber, COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzearen aurka agertu da. OMEk joan den astean esandakoaren ildotik, Adhanomek azpimarratu du gobernuek gutxienez urtearen amaiera arte atzeratu beharko luketela hirugarren dosia jartzeko erabakia, eta soilik immunoeskasia dutenei jarri beharko litzaiekeela. Gogoratu du 2.000 zientzialari baino gehiagok gaiaz luze eztabaidatu berri dutela, eta ez jartzeko aholkatu dutela, oraingoz, kontuan hartuta munduko herrialde askotan oraindik biztanleen %3 baino gutxiagok jasoa dutela txertoaren lehen dosia. Hori kontuan izanik, dosi gehigarri bat jartzen hastea ez dela «egokia» uste du OMEren zuzendariak. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203175/aimar-olaizola-laquomomentu-polita-da-erretiroa-hartzekoraquo.htm | Kirola | Aimar Olaizola: «Momentu polita da erretiroa hartzeko» | Jaioterrian jokatuko du azkeneko partida, Goizuetan (Nafarroa). Egun horretan bukatutzat emango du 23 urte baino gehiagoko ibilbide oparoa: hamabost txapel irabazi ditu, horietatik hamalau Lehen Mailan. | Aimar Olaizola: «Momentu polita da erretiroa hartzeko». Jaioterrian jokatuko du azkeneko partida, Goizuetan (Nafarroa). Egun horretan bukatutzat emango du 23 urte baino gehiagoko ibilbide oparoa: hamabost txapel irabazi ditu, horietatik hamalau Lehen Mailan. | Denbora zeraman erretiroaren mamuak airean, eta astelehenean hedabideak deitu zituenetik bertatik jotzen zen ziurtzat pilotariaren agurra. Azkenean, gaur argitu du nolakoa izango den, Bilboko Bizkaia frontoian, Jose Ramon Garai Baiko Pilota enpresako zuzendari nagusiarekin batera egindako prentsaurrekoan. Azaroaren 13an jokatuko du azkeneko partida Olaizola II.ak, jaioterrian, Goizuetan. Hain zuzen, egun horretan beteko ditu 42 urte. Eta ordura arte hitzartuak dituzten beste bost partidaren berri ere eman du enpresak.
«Momentu politean» utzi nahi izan du pilota Olaizolak, eta bere pilota ibilbidean erakutsi duen profesionaltasun eta patxada berarekin eman du horregatik agurraren berri hedabideen aurrean. Maiz adierazia zuen ez zuela bere jokoa gain behera ikusteko asmorik, eta horregatik hartu du erabakia orain. Gorputzak ez, azaldu duenez, buruak eraman du pilota uztera. «Nahiko lasai eta nahiko ongi nago. Urte batzuk lehenago utzi beharra izan banu, ezberdina izango zen, baina momentu ona da hau. Fisikoki ongi nago, baina buruarena pixka bat gehiago kostatzen zait: partida aurreko tentsioa eta. Horren nekea hasi naiz nabaritzen».
Gurasoekin eta emazteekin hasi, eta urteotan guztiotan ondoan izan dituen profesionalak, zaleak, kideak eta enpresetako ordezkariak izan ditu gogoan Olaizolak, eta onartu du hasieratik izan zuela argi sorterrian jokatuko zuela azken partida. «Zorretan sentitzen naiz».
Txapelik ez balu bezala
Olaizolaren lorpenak zerrendan ematen dituen afixa bat jarri du enpresak prentsaurrekoan. Crescendo moduko batean. «1.307: jokatutako partidak. 26: jokatutako finalak. 14 txapela». Hori ikusita, pozik eta gustura azaldu da pilotaria lortutako guztiarekin. Onartu du, ordea, frontoira ateratzerakoan sekula ez duela buruan izan halakorik. «Igual hemendik urte batzuetara emango diot inportantzia gehiago horri, baina nik inoiz ez diot begiratu zenbat txapel ditudan. Partida bakoitza jokatu dut txapelik ez banu bezala».
Olaizola II.ak arrasto sakona utziko du pilotan. Inoizko pilotari onenetako bat izan da. 23 urte baino gehiagoko ibilbide oparoa osatu du frontoietan; 1998ko apirilaren 12an, Lekunberriko (Nafarroa) Jaian Jai pilotalekuan profesionaletan debuta egin zuenetik. Iñigo Alberdi izan zuen bikotekide lehenbiziko egun hartan, eta Soroa III.a-Hirigoien izan zituzten aurkari. 22-15 galdu zuten.
Baina berehala hasi zen nabarmentzen. Urtebete eskas geroago irabazi zuen lehen txapela: Bigarren Mailako Buruz Burukoa. 22-16 irabazi zion finalean Hirigoieni, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan. Aurreneko txapel horri beste hamalau gehitu dizkio, guztiak Lehen Mailakoak: lau aldiz izan da buruz buruko txapeldun, zazpi aldiz lau eta erdikoan —inor baino gehiago—, eta hiru aldiz binakakoan.
Duela bost urte irabazi zuen azken txapela, binakakoa, Mikel Urrutikoetxearekin, eta pilotari berberarekin jokatu du azken finala, iaz, eta galdu egin zuten Joseba Ezkurdiaren eta Julen Martijaren aurka. Banaka, berriz, orain zortzi urte irabazi zuen azken txapela, lau eta erdikoa, Juan Martinez de Irujoren aurka. Hain zuzen, lehia ikusgarria izan zuen Irujorekin Iberokoak osasun arazoengatik erretiroa hartu zuen arte. Lehen Mailako hamalau txapel irabazteaz gain, hamabi aldiz izan da txapeldunorde. Julian Retegik bakarrik du garaipen zerrenda hobea: 21 txapel irabazi zituen Eratsungoak (Nafarroa), horietatik hogei Lehen Mailan.
Hiru txapelketa nagusiak irabazi dituzten zazpi pilotarietako bat da Olaizola II.a. Retegi II.a, Fernando Arretxe, Abel Barriola, Juan Martinez de Irujo, Oinatz Bengoetxea eta Mikel Urrutikoetxea dira beste seiak. Aurrelari goizuetarrak estatistika ikusgarriak lortu ditu: 1.307 partida jokatu ditu, eta horietatik 820 baino gehiago irabazi ditu; jokatutakoen %62,74.
Pilotari totala izan da. Lehiakortasuna, erregulartasuna, pilotari sena, aurkariei aurrea hartzeko eta jokamolde berrietara egokitzeko gaitasuna eta lesio larrietatik osatzeko ahalmena; dohain horiek egin dute inoizko pilotari onenetako bat.
Enpresako pilotaria izan da. Asperekin egin zuen debuta, baina Asegarcen egin du ia ibilbide osoa, eta azken urteetan, haren lekukoa hartutako enpresan, Baikon. Iaz Baikoko pilotari gehienek enpresarekin lan gatazka izan zuten, eta hark, Mikel Urrutikoetxeak eta Ander Imazek ez zuten bat egin enpresakideen protestarekin.
Olaizola II.ak aukera du oraindik agur esan aurretik beste txapel bat irabazteko. Caixabank Masterseko finala jokatuko du igande honetan, Gasteizko Ogeta pilotalekuan. Jose Javier Zabaleta izango du bikotekide, eta Danel Elezkano eta Jon Mariezkurrena aurkari.
AZKEN PARTIDAK
Sei partida ditu oraingoz ziur zehaztuta, baina gehiago ere izango direla espero du Baiko enpresak.
Irailaren 24an, Logroñon San Mateo txapelketako finalerdia: Olaizola II- Mariezkurrena II Jaka-Albisuren aurka.
Irailaren 26an, Logroñon, San Mateo txapelketako finala, pasatuko balitz.
Urriaren 2an, Donostian: Altuna III- Imaz Olaizola II- Zabaletaren aurka.
Urriaren 17an, Bilbon: Olaizola II- Imaz Urrutikoetxea-Arangurenen aurka.
Urriaren 23an, Iruñean: Olaizola II- Mariezkurrena Laso-Imazen aurka.
Urriaren 31n, Gasteizen: Olaizola II- Mariezkurrena II Jaka-Arangurenen aurka.
Azaroaren 13an, Goizuetan: Olaizola II-Imaz Jaka-Aretxabaletaren aurka.
NORTASUN AGIRIA Izen-abizenak. Aimar Olaizola Apezetxea.
Jaioterria. Goizueta (Nafarroa).
Jaioteguna. 1979ko azaroaren 13a.
Altuera. 1,84 metro.
Pisua. 89 kilo.
Postua. Aurrelaria.
Enpresa. Baiko Pilota.
Estreinakoa. 1998ko apirilaren 12an, Lekunberrin (Nafarroa).
Garaipen zerrenda. Lehen Mailan, lau aldiz izan da buruz buruko txapeldun eta sei aldiz txapeldunorde; zazpi aldiz irabazi du lau eta erdikoa, eta behin izan da txapeldunorde; hiru aldiz nagusitu da binanakoan, eta beste lautan izan da txapeldunorde; sei aldiz eskuratu du Nafarroako lau eta erdikoa; Bigarren Mailan, behin jantzi du buruz buruko txapela.
Partidak. 1.307. Jokatutakoen %62,74 irabazi ditu. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203176/askatu-dituzte-goizean-atxilotutako-lau-gazteak.htm | Politika | Askatu dituzte goizean atxilotutako lau gazteak | Goizean atxilotu dituzte Urruñan eta Hendaian. Uztailaren 14an Donibane Lohizunen izandako manifestazioan Jean François Hirigoien auzapezarekin izandako istiluari lotuak izan litezke atxiloketak: Frantziako bandera bat lapurtzea eta autoritate publikoaren ordezkari bati eraso egitea leporatzen dietela zabaldu dute. Prokuradoreak erran du kasua itxi duela eta ez dela atxiloketa gehiago izanen. | Askatu dituzte goizean atxilotutako lau gazteak. Goizean atxilotu dituzte Urruñan eta Hendaian. Uztailaren 14an Donibane Lohizunen izandako manifestazioan Jean François Hirigoien auzapezarekin izandako istiluari lotuak izan litezke atxiloketak: Frantziako bandera bat lapurtzea eta autoritate publikoaren ordezkari bati eraso egitea leporatzen dietela zabaldu dute. Prokuradoreak erran du kasua itxi duela eta ez dela atxiloketa gehiago izanen. | Frantzako Poliziak hiru gazte atxilotu ditu goiz honetan Urruñan eta Hendaian (Lapurdi), eta beste baten bila ere joan dira, baina ez dute atzeman. Hala jakinarazi dute Euskal Irratiek, Twitterren zabaldutako mezu batean. BERRIAk jakin duenez, laugarrena, atxilotuetako baten anaia, Hego Euskal Herrian ari da ikasketak egiten, eta bere baitarik aurkeztu da komisariara atxilotze aginduaren berri izan duenean. Euskarazko irrati sare horren arabera, uztailaren 14an Frantziako egun nazionalaren harira Lapurdi kostaldeko hirian egin zuten manifestazioan gertatutakoak lirateke atxiloketen iturrian. Baionako Polizia Judizialaren iturriak aipatuta, France Bleu Pays Basque irrati publikoak zabaldu du Frantziako bandera bat lapurtzea leporatzen dietela atxilotuetako biri; beste biri, autoritate publikoaren ordezkari bati eraso egitea. Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasle asanbleak elkarretaratzea egin du Baionako komisariaren aitzinean, atxiloketak salatu eta atxilotuei babesa erakusteko. EH Baik ere «sostengu osoa» adierazi zien atxilotuei. «Jakobinoa eta nazionalista den estatu frantsesak, itsu itsuan errepresioaren bidea segitzea aukeratu du. Atxiloketa hauen bidez, beldurra eta neurrigabeko autoritarismoa inposatu nahi diote ipar Euskal Herriko gazteriari».
Arratsaldean zehar, atxilotuetako lauak libre utzi dituzte. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri jakinarazi dio lautik hiru lege ohartarazpen batekin atera direla; horietako bi Frantziako bandera lapurtzeagatik, eta beste bat autoritate publikoaren ordezkari bati -Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezari- eraso egiteagatik. «Neurri alternatibo bat» dela erran du prokuradoreak, eta berak jakinarzi diela auzipetuei. Hirigoienek salaketa ezarri bazuen ere, kasua «itxitzat» eman du, eta baieztatu du ez dela «atxiloketa gehiago egonen».
Maritxu Paulus Basurco izan da gazteetako baten abokatua, eta berak eman ditu argipenak Jerome Bourrier Baionako prokuradorearen erabakiari buruz. «Prokuradoreak, delitu bat izan dela kontsideratzen badu, erabakitzen ahal du auziperatzea edo ez». Ondotik, auzitegiak erabakitzen du delitua izan den ala ez, eta delitu bada, zer zigor merezi duen. «Hiru urteko epean, prokuradoreak kontsideratzen ahal du afera berriz ateratzea, beste arau-hauste batzuk izan direlako, eta, beraz, kontsideratzen duelako baietz, pertsona hori auziperatu behar dela». Gaur, kasua ixtea erabaki du. Hala ere, gibelapenarekin emandako zigorrarekin desberdindu du Basurcok. «Hor ez dira zigortuak. Ohartarazia zaie legeak zer dion».
Asimilaziotik erresistentziara! lelopean, 200 bat pertsonak protesta egin zuten Donibane Lohizunen, joan den uztailaren 14an, Euskal Herriaren independentziaren aldeko aldarrikapenak zabalduz. Herriko etxera iristean, «Hau ez da Frantzia, ezta Espainia ere. Euskal Herria da!» zioen pankarta bat ezarri zuten herriko etxeko harresian. Ekintza hori ez zen Jean François Hirigoien Errepublikanoetako auzapezaren gustukoa izan, eta manifestariei oldartu zitzaien, pankarta kentzen saiatuz. Bultzada batzuen ondotik, herriko etxera itzuli zen manifestariei irain keinu bat eginez. Euskal Irratiek zabaldutako bideoan ikusi daiteke momentu hartan izan zen tentsio giroa.
Ondoko egunetan, erreakzio soka luzea sortu zuen gertakariak, eta Errepublikanoetako Ipar Euskal Herriko hautetsiak banan-banan atera ziren gertatutakoa salatu eta Hirigoieni babesa erakustera. «Gertakari biziki larriak»: horrela definitu ditu Claude Olive Errepublikanoetako Pirinio Atlantikoetako presidenteak. Max Brisson Errepublikanoetako senatariak Facebooken zabaldu zuen testu luze batean, gertatutakoaren bere bertsioa eman zuen Hirigoienek. Bertan zioen manifestariek «frantses zikina» deitu ziotela eta zaplazteko bat eman ziotela. Zenbait hautetsik «babesa» erakutsi zioten sare sozialetan; besteak beste, Brissonek berak eta Vincent Bru Modemeko diputatuak.
Agiri batean, Olivek «irmoki kondenatu» zuen gertatutakoa, eta oroitarazi zuen «gure lurraldea Frantziako Errepublikaren parte» dela. «Ezerk ez ditu justifikatzen Euskal Herrian ahantzia genuen tentsio giro bat oroitarazten duten halako ekintzak». Donibane Lohizuneko zentro eskuineko oposizioak Frantziako Barne ministroari idatzi zion Poliziak ikerketa bat abiatu zezala eskatzeko. Uztailaren 22an, Baionako prokuradoreak ikerketa bat abiatu zuen gertatutakoa argitzeko. Badirudi horren emaitza direla gaurko atxiloketak.
Hirigoieni barkamen eskaera
Herri Berri Donibane Lohizuneko oposizio abertzalea izan zen manifestazioaren ondotik Hirigoien auzapezarekin kritiko agertu zen bakarrenetakoa: bere jokaera estaltzeko kontakizun bat asmatzea leporatu zion auzapezari. «Nazionalitatea eta erregimen politikoa nahasiz, Hirigoien jaunak ahantzi du Errepublika nazio frantsesa baino lehenago existitzen zela, eta hiru koloreko banderaz beste kolore batzuk har ditzakeela kontzeptualki, baita ikurrinaren koloreak ere». Egindako adierazpenengatik barkamena eskatzeko galdetu zioten Hirigoieni. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203177/1936ko-gerrako-hainbat-jaurtigailu-indargabetu-dituzte-azken-egunotan.htm | Gizartea | 1936ko gerrako hainbat jaurtigailu indargabetu dituzte azken egunotan | Gatikan eta Ibarrangelun (Bizkaia) eta Zigoitian (Araba) aurkitu dituzte jaurtigailuok, eta Ertzaintzak indargabetu ditu. | 1936ko gerrako hainbat jaurtigailu indargabetu dituzte azken egunotan. Gatikan eta Ibarrangelun (Bizkaia) eta Zigoitian (Araba) aurkitu dituzte jaurtigailuok, eta Ertzaintzak indargabetu ditu. | Astelehen goizean aritu zen Ertzaintzako Lehergailuak Indargabetzeko Unitatea lanean Zigoitian (Araba). Han baratzean lanean ari zen herritar batek jaurtigai bat topatu zuen erdi lurperatuta. Ertzaintzako patruila batek egiaztatu zuen lehertu gabeko artilleriako jaurtigai bat zela. Eremua sokaz inguratu zuten orduan, eta artezilariek obusa hartu eta Muruako harrobietara eraman zuten. Han leherrarazi zuten, 12:00ak aldera.
Azken egunotan halako hainbat esku hartze egin behar izan dituzte. Igande goizean, mortero jaurtigai bat topatu zuten sorosleek Ibarrangelun, Lagako hondartzan (Bizkaia).
Astelehen arratsaldean 75 kalibreko jaurtigai baten gorputza aurkitu zuten Gatikan (Bizkaia). Bere garaian ez zen lehertu, nonbait. Leherrarazi zutenean ikusi zuten TNT lehergaia jaurtigaiaren gorputzaren barruan zeukala.
Arrietako Goiri auzoan, Poloniako eskuko granada bat topatu dute berriki. Leherrarazteko mekanismoak herdoilduta zeuzkan, baina bere lekuan. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203178/gudari-bat-etxeratzeko-azken-txartela.htm | Gizartea | Gudari bat etxeratzeko azken txartela | Aranzadik lur azpitik atera ditu Jesus Izagirre Artsuaga 1936ko gudari gabiriarrarenak izan daitezkeen hezurrak. Derioko hilerrian, familia lagun baten hobian zeudela aurkitu dute, ikertuta. DNA probek esango dute ziur. | Gudari bat etxeratzeko azken txartela. Aranzadik lur azpitik atera ditu Jesus Izagirre Artsuaga 1936ko gudari gabiriarrarenak izan daitezkeen hezurrak. Derioko hilerrian, familia lagun baten hobian zeudela aurkitu dute, ikertuta. DNA probek esango dute ziur. | Oroimen historikoaren gaineko iluntasuna argitzeko egun seinalatua izan daiteke atzokoa. Gabiriako Jesus Izagirre Artsuagaren gorpuzkien bila aritu da familia, etxera eramateko nahiarekin. Eta, proba genetikoen faltan, haren ezaugarriekin bat egiten duten hezurrak topatu dituzte Derioko hilerrian (Bizkaia).
Segi irakurtzen Goierriko Hitza-n. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203179/gasteizen-gizon-bat-atxilotu-dute-bikotekidea-jotzeagatik.htm | Gizartea | Gasteizen gizon bat atxilotu dute bikotekidea jotzeagatik | Ertzaintzaren arabera, emakumea bortizki jo du gizonezkoak, aurpegian eta hainbat alditan. Atxilotuak 37 urte ditu. | Gasteizen gizon bat atxilotu dute bikotekidea jotzeagatik. Ertzaintzaren arabera, emakumea bortizki jo du gizonezkoak, aurpegian eta hainbat alditan. Atxilotuak 37 urte ditu. | Ertzaintzak 37 urteko gizonezko bat atxilotu du Gasteizen, indarkeria matxista leporatuta. Emandako informazioaren arabera, erasoa joan den igandean gertatu zen, etxebizitza batean: gizonezkoak emakumezkoa jo zuen aurpegian, bortizki. Gainera, jakinarazi dutenez, gizonezkoak mehatxu egin zion biktimari, labanaz.
Erasoa gertatu eta hurrengo egunean, astelehenean, emakumezkoak arta medikoa jaso zuen osasun zentro batean. Aurpegia mailatua zuen, nabarmen. Orduan izan zuen Poliziak erasoaren berri, eta atxilo eraman zuten gizonezkoa. Emakumeari sexu erasoa egitea, lesioak eragitea eta mehatxu egitea egotzi diote. Ikerketa abiatu dute. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203180/zentral-nuklearrak-ixteko-baimena-behar-dutela-oroitarazi-die-ribera-ministroak-argindar-konpainiei.htm | Ekonomia | Zentral nuklearrak ixteko baimena behar dutela oroitarazi die Ribera ministroak argindar konpainiei | Argindarraren prezioak beste marka bat hautsi du handizkako merkatuan: bihar, batez beste, 188 euroan ordainduko da megawatt-ordua. Teresa Ribera Trantsizio Energitikorako ministroak ziurtatu du faktura elektrikoa merkatzeko neurriek ez dutela arriskuan jartzen konpainia elektrikoen errentagarritasuna. | Zentral nuklearrak ixteko baimena behar dutela oroitarazi die Ribera ministroak argindar konpainiei. Argindarraren prezioak beste marka bat hautsi du handizkako merkatuan: bihar, batez beste, 188 euroan ordainduko da megawatt-ordua. Teresa Ribera Trantsizio Energitikorako ministroak ziurtatu du faktura elektrikoa merkatzeko neurriek ez dutela arriskuan jartzen konpainia elektrikoen errentagarritasuna. | Espainiako Gobernuaren eta argindar konpainien arteko giroa gaiztotu egin da, gobernuak haien irabaziak 2.600 milioi gutxitu eta herritarren faktura hein horretan arintzeko neurriak iragarri ondoren. Berehala erantzun zuten argindar konpainia handiek, Foro Nuclear lobbyaren bitartez, iragarriz zentral atomikoak dagokien baino goizago itxiko dituztela gobernuaren asmoek aurrera egiten badute.
Zentral nuklear bat itzaltzea ez da, ordea, hain erraza. TVEri eskainitako elkarrizketan, Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikorako ministroak oroitarazi die zentral horien jabeek ez dutela eskumenik halako erabaki bat hartzeko eta gauzatzeko. Izan ere, administrazioaren baimena behar dute horretarako, eta Red Electrica argindar sarearen kudeatzaileak hori gertatzea oztopa dezake, informatuz gero zentral bat ixteak hornikuntzan arazoak sor ditzakeela.
Baimen hori gabe ere, argindar konpainiek badute beste aukera bat erreaktoreak itzaltzeko: segurtasun arrazoiak argudiatzea.
Gaur egun bost zentral nuklear eta zazpi erreaktore daude martxan Espainiako Erresuman: Katalunian, Vandellos II, eta Asco I eta II ; Valentzian, Cofrentes: Extremaduran, Almaraz I eta II, eta Gaztela-Mantxan, Trillo. Beste hiru erreaktore egon izan dira martxan, baina bat eraisten ari dira (Jose Cabrera, Guadalajaran), beste bat betirako itxita dago (Garoña, Burgos), eta beste bat, ixteko prozesuan (Vandellos I).
Zentral nuklear horiek Espainiako sarearen argindar ekoizpenaren %22 produzitu dute azken urtean; kopuru hori askoz handiagoa da Frantzian (%66), eta txikiagoa Alemanian (%11).
2019an, zentral horiek ixteko epeak negoziatu zituzten Espainiako Gobernuak eta argindar konpainiek. 2027an da hastekoa, Almarazko zentralarekin, eta 2035. urtean bukatu, Trillorekin.
«Beroaldian egindako erreakzioa»
Riberak «beroaldian egindako lehen erreakzio» gisa definitu du Foro Nuclearraren mehatxua, eta onartu du haien irabaziak ez direla handitu tarifa handitu den hein berean, gasaren prezioa eta CO2 isurketen eskubideak ere asko garestitu zaizkielako. Baina ministroak aldarrikatu du gobernuak indarrean jarri nahi dituen neurriek ez dutela auzitan jarriko konpainia horien errentagarritasuna. Defendatu egin du gobernuaren esku hartzea, «udazken zaila» datorrelako, eta zerbait egin behar zelako argindarraren handizkako prezioaren igoera itzelak «hainbesteko intentsitatea ez izateko etxeen eta industrien poltsikoetan».
Aldi berean, Riberak aitortu du indarrean jarriko diren neurriak agian ez direla izango gai Pedro Sanchez gobernuburuak egindako promesa betetzeko, hots, argindarraren batez besteko fakturak prezio bera izango duela 2021ean eta 2018an (azken garestitze handia orduan gertatu zen). Francisco Valverde adituak egindako kalkuluen arabera, 2018an 784 eurokoa izan zen familien baten batez besteko faktura, eta 836 eurokoa izango da aurten.
Marka berriak egunero
Madrilen asmoa are gehiago zailduko da handizkako merkatuan prezioaren gorakada eteten ez bada. Oraingoz, ez du itxurarik. Hainbat egunez 150 euroren bueltan egon ondoren, gaur, batez beste, 172 euroan ordainduko da megawatt-ordua. Are garestiagoa izango da bihar, goizeko enkantean 188 euroren prezioa irten baita. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203181/zentral-nuklearrak.htm | Zentral nuklearrak | Zentral nuklearrak. | -Almaraz (Extremadura). Iberdrola (%52,7), Endesa (%36) eta Naturgy (%11,3). Lehen erreaktorea 1983an hasi zen lanean, eta 1.050 MWeko potentzia du. Almaraz IIk, berriz, 1984an konektatu zuten eta 1.044 MWeko potentzia du.
-Asco I eta II (Katalunia). Lehen erreaktorea (1.032 MW) 1984an piztu zuten, eta Endesarena da. Bigarrena (1.027 MW), berriz, 1986an, eta %85 da Endesarena eta %15 Iberdrolarena..
-Cofrentes (Valentzia). Iberdrola (%100). 1985an hasi zen lanean, eta 1.092 MWeko potentzia du.
-Vandellos II (Katalunia). Endesa (%72) eta Iberdrola (%28). 1988an irekitakoa, eta 1.087 Mweko potentzia du.
-Trillo (Gaztela-Mantxa). Iberdrola (%48), Naturgy (%34,5), EDP (%15,5) eta Nuclenor (%2). 1988an hasi zen lanean eta 1.066 MWeko potentzia du.
Beste hiru erreaktore jada ez daude martxan.
-Jose Cabrera-Zorita (Gaztela-Mantxa). 1968. urtean ireki zuten eta 2006an itxi. Union Fenosa zen jabea.
-Santa Maria de Garoña (Burgos, Gaztela eta Leon), Arabako mugatik oso hurbil. 466 Mweko potentzia zuen eta irekita izan zen 1971etik 2017ko abuztu arte, nahiz eta bere bizitzako azken bost urteetan geldirik izan zen. Iberdrola eta Endesa ziren haren jabeak, erdibana. CSN Segurtasun Nuklearreko Kontseilua prest zegoen 2031 arteko baimena luzatzeko, baina bazkideen artean ez zegoen adostasunk: irekita nahi zuen Endesak, baina Iberdrolak ez, egin beharreko konponketa ugarien ondorioz errentagarria ez zitzaiolako. Azkenean, Espainiako Gbernuak funtzionatzeko baimena kendu zion 2017an. Eraisketaren atariko lanetan dago.
-Vandellos I erreaktorea 1989an itzali zuten, sute baten ondorioz, haren jabe Hifrensak erreaktibitate ihesik ez zela egon ziurtatu arren. Erreaktorea ez beste instalazioak eraitsi ondoren, 2004an latentzia izeneko egoeran geratu zen, 25 urtez, erreaktorearen barruan dagoen erradiaktibitatea gutxitu eta eraisketa prozesua hasi arte. | ||
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203182/ipar-koreak-eta-hego-koreak-beren-misilak-probatu-dituzte-egun-berean.htm | Mundua | Ipar Koreak eta Hego Koreak beren misilak probatu dituzte egun berean | Tokiok bere segurtasunarentzat «mehatxutzat» jo du Piongiangek Japoniako itsasora egindako jaurtiketa. | Ipar Koreak eta Hego Koreak beren misilak probatu dituzte egun berean. Tokiok bere segurtasunarentzat «mehatxutzat» jo du Piongiangek Japoniako itsasora egindako jaurtiketa. | Iragan martxoan egin zituen azken jaurtiketak, eta orain, lau egunean, Ipar Koreak bigarren aldiz jaurti ditu bi misil balistiko Japoniako itsasora, Japoniako eta Hego Koreako agintariek jakinarazi dutenez. Seulen arabera, misilek 800 kilometroko ibilbidea egin dute, 60 kilometroko garaierara iristeraino; hala, Piongiangen aurtengo bosgarren jaurtiketa da gaur egindakoa.
Badirudi jaurtiketaren data ez dela kasualitatea, Txinako Atzerri ministro Wang Yi Hego Koreako hiriburuan baita, hainbat auziz aritzeko; tartean, Ipar Korearen programa militarraz eta Piongiang desnuklearizazioari buruzko negoziazioetara itzultzeko aukeraz.
Ohiko modura, inguruko herrialdeen haserrea eragin du Ipar Korearen azken maniobra militarrak. Japoniako lehen ministro Yoshihide Sugaren ustetan, jaurtiketak «onartezinak» dira, eta eskualdearen segurtasuna eta bakea mehatxatzen dituzte. Bide beretik jo du Hego Korearen eta Japoniaren aliatu AEB Ameriketako Estatu Batuen armadak, adierazita Ipar Korearen «arma programak desegonkortzea» dakarrela.
Piongiangen jaurtiketaren egun berean, Seulek jakinarazi du urpeko batetik misil balistiko bat jaurtitzea lortu duela, baina ez duela «zerikusirik» Ipar Korearenarekin, eta ez dela erantzun bat izan, jaurtiketa aurrez antolaturikoa zelako.
Hego eta Ipar Korearen arteko arma goraldia duela bi aste inguru hasi zen. Orduan, Piongiangek berriz aktibatu zituen zenbait instalazio, lehergailuetan erabiltzen diren erregai nuklearra eskuratzeko, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera; Seulek, berriz, jakinarazi zuen misil berriak garatuko dituela, «suntsitzaileagoak eta helmen handiagokoak».
Bien bitartean, desnuklearizazioari buruzko bi herrialdeen –eta AEBen— arteko elkarrizketak etenda daude oraindik ere. Azkena 2019an egin zuten, Vietnamgo hiriburuan, baina Washingtonentzat, Piongiangen eskaintza ez zen «nahikoa» izan, eta uko egin zion herrialde horren kontrako zigor ekonomikoak kentzeari.
Joe Biden AEBetako presidente denetik, Etxe Zuriak hainbatetan adierazi du edonon eta noiznahi elkartu daitezkeela berriz, baina, oraingoz, ez du Ipar Korearen erantzunik jaso.
NBEren Segurtasun Kontseiluak ez ditu urpekoen bidez jaurtitako misilak debekatzen; aldiz, misil balistikoak bai, mehatxu eta helmen handiagoa dutelakoan.
Ipar Korearen egoera
Kanpora begira, armak jaurtitzen ditu oraindik ere Ipar Koreak, eta, etxera begira, egoera ez da hobetu azken hilabeteotan. Herrialdeak janari eskasia du, eta urtebete baino gehiago pasatu du bakartuta, COVID-19aren pandemiaren harira.
Epe horretan, Txinarekin, haren aliatu nagusiarekin, merkataritzaren gehiengoa etetea erabaki zuen, eta horrek eragin handia izan du baldintzetan. Gainera, nazioarteko erakundeen zigorrek gehiago zailtzen dute egoera. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203183/gasteizko-mercedesek-datorren-astean-ekingo-dio-berriz-ekoizpenari.htm | Ekonomia | Gasteizko Mercedesek datorren astean ekingo dio berriz ekoizpenari | Asteartean jarriko du berriz martxan ekoizpena. Hiru astez izan du etenda, osagai faltagatik.VWek, berriz, ostegunean soilik egingo du lan. | Gasteizko Mercedesek datorren astean ekingo dio berriz ekoizpenari. Asteartean jarriko du berriz martxan ekoizpena. Hiru astez izan du etenda, osagai faltagatik.VWek, berriz, ostegunean soilik egingo du lan. | Gasteizko Mercedes Benzen lantegiak ohiko jarduera berreskuratuko du datorren astean. Hiru astez izan du geldirik ekoizpena, autogintzako osagaien merkatuan dagoen krisiagatik; zehazki, mikrotxipen edo erdieroaleen krisiagatik. Baina langile batzordeak jakinarazi du asteartean berrekingo diotela.
Bilera izan dute goizean zuzendaritzarekin, eta orduan jakinarazi dizkiete xehetasunak. Langile guztiak itzuliko dira beharrera, 5.000 inguru, eta hiru lan txandak berreskuratuko dituzte. Halere, asteartetik ostiralera egingo dute lan datorren astean. Astelehenean oraindik enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteari eutsiko dio zuzendaritzak.
Abuztuaren 30ean geldiarazi zuen ekoizpena zuzendaritzak, txipak eta erdieroaleak falta zituelako. Urte honetako etenaldirik luzeena izan da, eta horrek zuzenean eragin die ekoizpen helburuei; izan ere, urtea amaitu arteko produkzio zifrak hainbatetan berrikusi behar izan dituzte: azkena, gaur bertan. Gasteizko fabrikako zuzendaritzaren arabera, aurten 134.561 auto egitea espero dute. Urte hasieran iragarritako 150.000 unitateetatik urrun, beraz. Orduan, oso aurreikuspen baikorra egin zuen enpresak, inoizko kopururik handienetatik gertu, eta beste 400 langile kontratatzeko aukera ere aipatu zuen.
Euskal Herriko beste auto lantegiak, Volkswagenek, berriz, kontrako panorama du datorren astean. Egun bakar batean egingo dute lan Landabenen, ostegunean. Beste egunetan itxita egongo da, erdieroaleak falta zaizkiolako. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203184/elhuyar-hiztegiak-25-urte-bete-ditu-eta-webgunea-eta-aplikazioa-berritu-ditu.htm | Gizartea | Elhuyar hiztegiak 25 urte bete ditu, eta webgunea eta aplikazioa berritu ditu | Diseinu moderno eta berritzailea emateaz gain, Elhuyarrek kontsulta sistema erabilerrazagoa gehitu dio hiztegiari. | Elhuyar hiztegiak 25 urte bete ditu, eta webgunea eta aplikazioa berritu ditu. Diseinu moderno eta berritzailea emateaz gain, Elhuyarrek kontsulta sistema erabilerrazagoa gehitu dio hiztegiari. | Elhuyarren ikurretako batek, Elhuyar hiztegiak, 25 urte bete ditu aurten, eta, hori ospatzeko, hiztegia kontsultatzeko webgunea eta gailu mugikorretarako aplikazioa berritu ditu fundazioak. 1996an hasi zen Elhuyarren euskara-gaztelania hiztegi elebiduna Euskal Herriko ikastetxe, liburutegi eta etxeetako apalategietan lekua hartzen, eta erreferente izan da geroztik, bai euskaraz lan egiten duten profesionalentzat, bai euskara ikasten eta irakasten ari direnentzat ere.
25 urteotan, papereko edizio bat baino gehiago izan du euskara-gaztelania hiztegiak, eta geroago euskara-frantsesa eta euskara-ingelesa hiztegiak heldu ziren. 1999an, paperetik digitalerako saltoa egin zuen hiztegiak, eta, 2013tik, kontsultak hiru hiztegietan batera egin daitezke, ordenagailu eta gailu mugikorren bidez.
Hiztegiak 25 urte bete dituela ospatzeko, webgunea eta mugikorretarako aplikazioa berritu ditu orain Elhuyarrek, eta diseinu moderno eta berritzailea emateaz gain, kontsulta sistema erabilerrazagoa gehitu dio, eta hiztegiko sarrerak Interneteko adibide errealez hornitu, Dabilena web-corpusen atariari esker.
Elhuyarren hiru hiztegi elebidunak kontsulta daitezke webgunean, eta, bilaketak euskaratik eginda, hiruretako emaitzak batera ikusteko aukera eskaintzen du. Halaber, kontsultagai daude ere fundazioak euskaraz egoki idazten eta hitz egiten laguntzeko argitaratzen dituen gomendioak. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203185/iragan-astean-baino-hamar-hildako-gehiago-izan-dira-birusarekin-lotuta-hegoaldean-45.htm | Gizartea | Iragan astean baino hamar hildako gehiago izan dira birusarekin lotuta Hegoaldean: 45 | Hego Euskal Herriko osasun sistemek beste 240 kutsatu zenbatu dituzte, eta 31 lagun ospitaleratu. | Iragan astean baino hamar hildako gehiago izan dira birusarekin lotuta Hegoaldean: 45. Hego Euskal Herriko osasun sistemek beste 240 kutsatu zenbatu dituzte, eta 31 lagun ospitaleratu. | Izurritearen bilakaerari buruzko informazioa ematen duten aldagaien artetik, gaitzarekin loturiko heriotzen kurba da apaltzen ari ez den bakarrenetakoa. Izan ere, Hegoaldea kutsatzeen arintze betean izanik ere, birusak jota hil direnen kopuruak gora egin du azken egunotan. Hain zuzen, gaitza zuten 45 pertsona zendu dira astebetean Hego Euskal Herrian, irailaren 6tik 12ra, zehazki. Aurreko astearen aldean, heriotza zenbatekoak nabarmen egin du gora: hamar gehiago dira. Halaber, berriki jakinarazi dituzten 45 heriotzetatik, bakarra gertatu da Nafarroan; gainerakoak Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan izan dira.
Bestalde, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo COVID-19arekin loturiko beste heriotza bat gertatu zela herrialdean: 91 urteko emakumezko bat zendu da birusak jota.
Transmisioari dagokionez, Hegoaldeko osasun sistemek emandako datuen arabera, atzo 8.065 test egin ziren birusa atzemateko, eta horien %3k eman zuten positibo: 240 kutsatu detektatu zituzten, beraz. Lurraldez lurralde, Bizkaian 102 zenbatu ziren; Gipuzkoan, 70; Nafarroan, 45, eta Araban, 20.
Ospitaleei so, Osakidetzak eta Osasunbideak kutsatuak ziren 31 lagun erietxeratu zituzten atzo Hego Euskal Herriko zentroetan. Oraintxe bertan 275 daude ospitaleratuta, eta horietako 68 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. Uztailaren hondarretik, kopurua orain da lehenbiziko aldiz 70 pazienteren langatik behitikoa. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203186/europaren-defentsa-sistema-indartzeko-beharra-nabarmendu-du-von-der-leyenek.htm | Mundua | Europaren defentsa sistema indartzeko beharra nabarmendu du Von der Leyenek | Batasunaren egoeraz egindako hitzaldi batean, Europako Batzordeko presidenteak nabarmendu du beharrezkoa dela migrazioen gaineko itun bat egitea eta garrantzitsua dela isuriak murrizteko prozedurak zehaztea. Urte bukaerarako indarkeria matxistaren aurkako zuzentarau bat aurkeztuko dutela iragarri du. | Europaren defentsa sistema indartzeko beharra nabarmendu du Von der Leyenek. Batasunaren egoeraz egindako hitzaldi batean, Europako Batzordeko presidenteak nabarmendu du beharrezkoa dela migrazioen gaineko itun bat egitea eta garrantzitsua dela isuriak murrizteko prozedurak zehaztea. Urte bukaerarako indarkeria matxistaren aurkako zuzentarau bat aurkeztuko dutela iragarri du. | Ahoz aho zebilena berretsi du Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenek, hau da, defentsan urratsak egingo dituela EB Europako Batasunak, eta iragarri du ezen datorren urtearen lehen erdian, Frantziak EBko presidentetza hartzen duenean, gaiari buruzko goi bilera egingo dutela estatu kideek. Von der Leyenen esanetan, Afganistango gertaerek argi utzi dute Europak urrats bat gehiago egin behar duela defentsan, baina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekiko elkarlana alde batera utzi gabe: «Ez dago segurtasun edo defentsarekin lotutako auzirik elkarlan gutxiagorekin konpontzen denik. Horregatik, urtea amaitu baino lehen EBren eta NATOren arteko adierazpen bateratua egingo dugu».
Defentsari dagokionez, baina, EBk «gehiago» egin beharko lukeela iritzi dio Batzordeko buruak, eta hiru helburu argi jarri ditu: EBren mugen barruan eta estatu kideetan «egonkortasuna» bermatzea; zibersegurtasunean lidergoa eskuratzea; eta NATO edo NBE Nazio Batuen Erakundeak parte hartuko ez duen misioetan, segurtasuna bermatzea. «Europak beste inork baino hobeto daki atzerriko krisiak garaiz konpondu ezean krisiak zu harrapatzen zaituela. Baina dagoeneko ez dituzu behar misilak edo armadak kalte handiak eragiteko. Industria eta erietxeak geldiarazi zenitzake zure ordenagailu eramangarriarekin, edo hauteskundeetan esku hartu telefono batekin eta Interneterako sarbidearekin», adierazi du Von der Leyenek. Batzordeko buruak onartu du azken asteetan eztabaida asko izan direla EBk beharko lukeen indar militar motaren inguruan, baina zehaztu du alferrik dela munduko armadarik aurreratuena izatea hura erabiltzeko prest egon ezean, eta hari zer-nolako erabilera eman jakin ezean.
Erabakiak hartzeko, hala ere, beharrezkoa da informazioa, eta hura partekatzeko garaian EBk huts egin dutela kritikatu du: «Ez gara inora helduko eskualde bereko estatu kideek ez badute euren informazioa partekatzen. Hobetu egin behar dugu informazioa elkarbanatzeko lanetan. Informazio hori erabakiak hartzeko baliatu genezake, baina soilik argazki osoa eskuratzen badugu». Bildutako datu horiek guztiak kudeatzeko elkarreragina hobetu beharra dagoela iritzi dio Von der Leyenek, eta horretarako inbersioak iragarri ditu Europako plataformetan, hasi gerrarako hegazkinetatik eta droneetaraino. Horrez gain, ziberdefentsarako politiken beharra ere nabarmendu du.
Bestelako lehentasunak ere ezarri ditu Europako Batzordeko presidenteak, eta horietako bat izan da 2015eko migratzaileen krisiaren antzekorik ez gertatzea. Von der Leyenek gogoan izan ditu Afganistango herritarrak, eta aipamen berezia egin die justizian lan egin duten emakumeei, zeintzuek ezkutatu egin behar izan duten espetxera bidali zituzten gizonengandik ihesi. Baina ez du mahai gainean jarri ihesean joandako afganiarrak Europan hartzeko aukera; ordea, berretsi du ehun milioiko laguntza emango diotela Afganistani eta haren mugakide diren estatuei, ihesean doazenei lagun diezaieten. Egitasmoa datozen asteetan aurkeztuko du Bruselak.
Migrazioetarako akordio baten beharra era azpimarratu du, ordea, EBko buruzagia. Kritiko, oso kritiko agertu da estatu kideekin hitzarmen bat lortzeko pausoak motelak, «motelegiak» izan direlako. Bide beretik, egotzi dio Bielorrusiako Gobernuari jendea hegazkinetan sartu eta EBko mugara eraman izana, eta salatu du onartezina dela halakorik gertatzea. «Europa ezegonkortzeko eraso hibrido bat izan da. Baina kezkagarriena zera da, halako gertakariak ez direla bakanak. Antzekoak ikusi ditugu beste muga batzuetan, eta berriz halakoak ikusiko ditugu beharbada. Horregatik, bideak aurkitu behar ditugu eraso horiei aurre egin eta gure kanpo mugak babesteko. Baina migrazioa kudeatzeko jarrera komun at aurkitzen ez dugun bitartean, gure etsaiek aurka egiten jarraituko dute».
Pandemia
COVID-19ak eragindako osasun krisian izandako jarrera txalotu egin du Von der Leyenek, eta nabarmendu EBko helduen %70ek dagoeneko hartua duela koronabirusaren aurkako txertoa: «700 milioi dosi banatu ditugu estatu kideetako herritarren artean, eta beste hainbeste bidali ditugu beste 130 herrialdeetara. Hori lortu duen eskualde bakarra gara». Baina buruzagiak ohartarazi du pandemia ez dela esprint bat, maratoi bat baizik, eta beharrezkoa dela txertaketak azkartzea, bai EBn, baita irabazi gutxiagoko herrialdeetan ere. Bigarren helburu hori lortzeko, iragarri du 200 milioi dosi gehiago bidaliko dituztela horietara datorren urteko ekainerako.
Dena den, bestelako asmoak ere iragarri dituzte Bruselan, eta horietako bat izan da indarkeria matxistaren aurkako zuzentarau bat bultzatzea aurtengo urtea amaitu baino lehen. Arauak helburua izango luke tratu txarrak salatu dituztenen babesa hobetzea eta erasotzaileak auzipetzen direla bermatzea. «Beldurrik gabe bizitzea ere askatasuna da, eta, tamalez, pandemia hasiz geroztik askok ez dute askatasun hori izan». Von der Leyenek, baina, ez du zuzentarauari buruzko bestelako xehetasunik eman. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203187/gipuzkoako-ogasunak-gutunak-bidaliko-dizkie-ticket-bai-sisteman-egon-beharko-duten-zergadunei.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Ogasunak gutunak bidaliko dizkie Ticket Bai sisteman egon beharko duten zergadunei | 55.000 zergadun inguru dira 2022rako Ticket Bai sisteman egon beharko duten Gipuzkoako zergadunak. Urtarrilaren lehenean sartuko dira lehenak. Ogasunak martxan ditu arreta telefonoa eta posta kutxa, eta urrian hasiko da bere bulego guztietan gaiari buruzko aurrez aurreko arreta eskaintzen. | Gipuzkoako Ogasunak gutunak bidaliko dizkie Ticket Bai sisteman egon beharko duten zergadunei. 55.000 zergadun inguru dira 2022rako Ticket Bai sisteman egon beharko duten Gipuzkoako zergadunak. Urtarrilaren lehenean sartuko dira lehenak. Ogasunak martxan ditu arreta telefonoa eta posta kutxa, eta urrian hasiko da bere bulego guztietan gaiari buruzko aurrez aurreko arreta eskaintzen. | Datorren urtean Ticket Bai sisteman sartzera behartuta egongo diren Gipuzkoako 55.000 bat zergadunek lurraldeko ogasunaren gutun pertsonalizatuak jasoko dituzte egunotan, gaiari buruzko azalpenekin. Era berean, arreta zerbitzu bat ere badute kontsultak egiteko, telefonoz edo posta elektronikoz; eta aurrez aurreko arreta jasotzeko aukera ere izango dute urri erditik aurrera, Gipuzkoako Ogasunaren bulego guztietan.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek eta Eusko Jaurlaritzak bultzatutako proiektua da Ticket Bai. Haren bidez, ogasunek denbora errealean jasoko dute erregistratutako transakzio bakoitzaren informazioa. Iruzurra eta iruzurrak eragindako lehia bidegabea ezabatzeko helburua du sistema berriak, eta, Gipuzkoako Ogasunaren aburuz, baita zerga administrazioak zergadunari eskainitako zerbitzua hobetzekoa ere.
Oraingoz, Ticket Bai proiektua borondatezkoa da, kolektibo bakoitza derrigorrezko epean sartu baino hilabete bat lehenagora arte. Gipuzkoako Ogasunaren datuen arabera, gaur arte 8.000 zergadun erregistratu dira borondatezko epean, eta probetan ari dira, eta horietatik 600 denbora errealean ari dira fakturak jaulkitzen. Guztira, 40.000 faktura baino gehiago jaulki dira. Gainera, 400 software daude jada erregistratuta.
Sarrera txandakatua
Lehendabizi zerga kudeaketako profesionalak sartuko dira Ticket Bai sisteman, 2022ko urtarrilaren lehenean. Gero, jarduera profesionalak, martxoaren lehenean. Txikizkako merkataritza, ostalaritza, ostatuak eta gainerako profesionalen txanda maiatzaren 1ean iritsiko da. Urriaren lehenean, eraikuntza eta higiezinen promozioa, garraioa, eta aisialdi zerbitzuak, kulturalak eta pertsonalekin erlazionatutakoak. Eta Ticket Baien azkenak sartzen, abenduaren lehenean, fabrikazioa, handizkako merkataritza, telekomunikazioa, finantzak, artistak eta gainerako behartuak izango dira. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203188/txirrindulari-bat-hil-da-zarrakaztelun-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Txirrindulari bat hil da Zarrakaztelun, auto batek harrapatuta | Ezbeharra N-128 errepidean gertatu da, goizean. Hildakoak 62 urte ditu, eta Mendabiakoa (Nafarroa) da. | Txirrindulari bat hil da Zarrakaztelun, auto batek harrapatuta. Ezbeharra N-128 errepidean gertatu da, goizean. Hildakoak 62 urte ditu, eta Mendabiakoa (Nafarroa) da. | Gaur goizeko 7:00 aldera 62 urteko txirrindulari bat hil da Zarrakaztelun (Nafarroa), trafiko istripu batean. Auto batek harrapatuta zendu da.
Istripua gertatu ondotik, anbulantzia joan da txirrindularia artatzeko, eta, gero, Nafarroako Ospitalera eraman dute, helikopteroan. 10:00 aldera, herritarra hil egin dela jakinarazi du Foruzaingoak. Mendabiakoa (Nafarroa) zela zehaztu dute. Ikerketa bat abiatu dute istripua nola gertatu den argitzeko. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203189/emakumeek-gizonek-baino-7213-euro-gutxiago-jasotzen-dute-batez-beste.htm | Ekonomia | Emakumeek gizonek baino 7.213 euro gutxiago jasotzen dute, batez beste | 2015. urtetik 1,5 puntu apaldu da sexuen arteko soldata arrakala, Emakunderen arabera | Emakumeek gizonek baino 7.213 euro gutxiago jasotzen dute, batez beste. 2015. urtetik 1,5 puntu apaldu da sexuen arteko soldata arrakala, Emakunderen arabera | Gizonen eta emakumeen arteko soldata arrakala 7.213 euro da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, 1,5 puntu apaldu den arren 2015. urtetik, %22koa da arrakala hori batez beste. Gizonek 31.790 euro irabazten dituzte urtero, baztez beste, eta emakumeek, berriz, 24.757 euro. Soldata arrakala handiagoa da andreak gehiengo diren lanbideetan.
Emakunde Emakumearen Euskal Institutuak jakinarazi ditu datu horiek, Soldata Berdintasunaren Nazioarteko Egunaren atarian, Nazio Batuek deituta. Larunbat honetan egingo dute erreibindikazio egun hori soldata arrakala apalduzjoan dadin, betiere erabat desagertzeko azken helburuaz. Emakundek 2020ko INEren datuak baliatu ditu bere txostena egiteko.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan urteko batez besteko sodata 28.470 euro da; orduko batez besteko irabazien arrakala (Europan gehien erabiltzen den indizea) %9,55ekoa da; 2015. urtean, %12,83koa zen. Sektoreka aztertuz gero, zerbitzuetan dago soldata arrakala handiena emakumeen eta gizonen artean, %21,8koa hain zuzen. Baina industrian ere, nabarmena da sexuen arteko desberdintasuna beharginen lan sariei begiratzen zaienean: %17,2.
Emakundeko zuzendari Izaskun Landaidak esan du "egiturazko arazo bat" dela, eta "gizonen eta emakumeen arteko desberdintasuna betikotu" egiten duela euskal gizartean. "Eragile sozial eta administrazio guztien ardura da desberdintasun hori desagerraraztea". Soldata arrakala "arazo sakona" da, Landaidak azaldu duenez, "egiturazko izaerarekin eta askotariko dimentsiokoa"; horregatik, "erantzun oso bat" behar da arazori horri aurre egiteko. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203190/urkulluk-babesa-azaldu-dio-zientzia-komunitateari-eta-epaileek-hura-gutxiesten-dutela-salatu.htm | Gizartea | Urkulluk babesa azaldu dio zientzia komunitateari, eta epaileek hura gutxiesten dutela salatu | Eusko Jaurlaritzako lehendakariak iradoki du auzitegien erabakietan «mespretxua» dagoela Labi batzordearekiko. Bide horretan, Sagarduik zalantzan jarri du futbol zelaien edukiera bikoiztearen egokitasuna. | Urkulluk babesa azaldu dio zientzia komunitateari, eta epaileek hura gutxiesten dutela salatu. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak iradoki du auzitegien erabakietan «mespretxua» dagoela Labi batzordearekiko. Bide horretan, Sagarduik zalantzan jarri du futbol zelaien edukiera bikoiztearen egokitasuna. | Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «gutxiespena» sumatzen du epaileek berriki hartutako erabakietan. Hala azaldu du gaur goizean EHU Euskal Herriko Unibertsitearen irekiera ekitaldian egindako adierazpenetan. Urkulluk irmo adierazi du Jaurlaritzak orain arte bezala segituko dutela pandemia kontrolpean edukitzeko mugak zein diren zehazteko garaian: Labiren aholkuei erreparatzen jarraituko dute, alegia. Hain zuzen, adituen batzordearen eta auzitegien artean piztutako desadostasunen harira eman du azalpena lehendakariak. EAEko Auzitegi Nagusiak erabaki du %60ra handituko dela futbol zelaietako gehienezko edukiera, eta, hala, bizkarra eman die Jaurlaritzaren asmoei; horiek %30ean nahi zuten muga mantendu.
Erabakiak hautsak harrotu ditu, eta, horregatik, Urkulluk babesa adierazi die komunitate zientifikoko kideei, «epidemiologo, birologo, mediku eta bestelako adituei». Kritiko azaldu da lehendakaria: «Etengabe, adituek ikusten dute beren osasun arloko gomendioak gaitzetsi egiten dituztela hain zuzen ere zientzia mespretxatzen duten pertsona batzuek». Bestalde, Urkulluk eskerrak eman dizkie herritarrei, erakusten duten «jokabide arduratsuagatik».
Urkulluren iritzi bertsua azaldu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik ere. Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean azaldu du «errespetatzen» duela auzitegiek hartutako erabakia, baina duda adierazi du edukiera estadioetako edukierak %60ra handitzeari buruz. Iradoki duenez, neurriaren arintze hori ez da egokia egungo egoera epidemiologikorako. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203191/jaurlaritzak-eta-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-aldundiek-hitzarmena-sinatu-dute-euskaltzaindiarekin.htm | Gizartea | Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Aldundiek hitzarmena sinatu dute Euskaltzaindiarekin | «Euskara ikertzeko eta zabaltzeko jarduerak» sustatuko dituzte horrela | Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Aldundiek hitzarmena sinatu dute Euskaltzaindiarekin. «Euskara ikertzeko eta zabaltzeko jarduerak» sustatuko dituzte horrela | Eusko Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek hitzarmena sinatu dute Euskaltzaindiarekin. Lau urteko hitzarmena da, 2021-2024 epealdian indarrean egongo dena, eta erakunde horik eta Euskaltzaindiak izenpetzen duten mota horretako bosgarren ituna da; lehenengoa 2000-2004 epealdikoa izan zen. Akordio horren arabera, Euskaltzaindiak epe horretan 7.760.000 euro inguru jasoko du, «Euskaltzaindiaren lanari eta egindakoaren zabalkundeari bultzada» emateko, betiere «euskara ikertzeko eta zabaltzeko jarduerak» oinarri hartuta. Diru kopuru horretatik Jaurlaritzarena da diru laguntzarik handiena: bost milioi euro baino zertxobait gehiago jarriko du.
Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak «ezinbestekotzat» jo ditu «euskararen sustapenerako, garapenerako eta zabalkunderako Euskaltzaindiak egiten dituen egitasmoak», eta nabarmendu du «herritarren eskura» jartzen dutela egindako lan guztia. Arabako Foru Aldundiko Lexuri Ugartek, Xabier Arauzo Bizkaikoak eta Garbiñe Mendizabal Gipuzkoak Foru Aldundikoak ere goretsi dute Euskaltzaindiak egindako lana.
Guztiei eskerrak eman dizkie Andres Urrutia euskaltzainburuak: «Hitzarmen honek berresten du erakundeen arteko elkarlana euskararen alorrean. Izan ere, erakunde aholku-emailea da Euskaltzaindia eta horrek eskatzen du beren-beregiko engaiamendua bere zereginetan. Hori bideratzeko, ezinbestekoa da elkarlana».
Hitzarmenak balioko du Euskaltzaindiaren finantzaketa egonkortzeko, akademiaren eta erakundeen arteko koordinazio mekanismoak ezartzen lagunduko du, ikerketa jarduerak bultzatuko ditu, euskara zabaltzeko eta sozializatzeko jarduerak ere sustatuko ditu, eta Euskaltzaindiaren giza baliabideen eta baliabide materialen kudeaketan eta informazioaren eta komunikazioaren teknologien erabileran eragina izango du. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203192/eaeko-auzitegi-nagusiak-uste-du-ezin-zaiola-arrasatekoari-helegiterik-jarri.htm | Politika | EAEko Auzitegi Nagusiak uste du ezin zaiola Arrasatekoari helegiterik jarri | «Liskarrak saihesteko» deia egin du Markel Olanok. Protesta «legitimoa» izan arren, «akats larria» deritzo. | EAEko Auzitegi Nagusiak uste du ezin zaiola Arrasatekoari helegiterik jarri. «Liskarrak saihesteko» deia egin du Markel Olanok. Protesta «legitimoa» izan arren, «akats larria» deritzo. | EAEko Auzitegi Nagusiak eman du azken hitza, oraingoz: haren arabera, ezin zaio helegiterik jarri larunbaterako euskal presoen eskubideen alde Arrasaten (Gipuzkoa) antolaturiko protestari, eta, beraz, ez du aztertuko mobilizazioa debekatu behar den ala ez. Auto batean azaldu duenez, protesta deialdian ez dago helegitea jar dakiokeen jarduera administratiborik, lege jurisdikzionaleko 25. eta 51.1 c artikuluen arabera.
Jupol Espainiako Poliziaren sindikatu nagusiak eta Jucil Guardia Zibilaren elkarteak gogor salatu dute erabakia, eta «kezka» agertu dute, haien ustez auzitegiak «saihestu» egin duelako martxa debekatzeari buruz iritzia ematea. Adierazi dute «errespetatzen» dutela autoa, baina ez dutela «bat egiten»: «Ez du kontuan hartu ETAk eraildakoen tragedia eta familien mina, zeinek ikusi beharko baitute nola indarkeriaren eta terrorearen jarraitzaileek zuzenbide estatuarekiko amorrua eszenifikatzen duten elkarretaratze miserable batean».
Arrasate eta Parot
Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eskatu du «liskarra saihestu» dadila Arrasateko ekitaldietan. Izan ere, deitua dagoen bakarra ez da Sarek antolaturiko protesta: PPk eta Voxek ere jakinarazi dute Gipuzkoako herrian izanen direla egun horretan. PPk ekitaldi bat deitua du egun bererako, «terrorismoaren biktimei» zuzenduta, eta Voxeko Santiago Abascalek herrira agertzeko asmoa erakutsi du.
Olanok gaur Onda Vasca irratian adierazi duenez, haren ustez «legitimoa» da Sarek 7/2003 legearen eta zigor luzeen aurkako protesta bat antolatu izana, baina «akats larria» ikusi du antolatu den herrian eta moduan. Haren hitzetan, izan ere, «Arrasaten egiteak Parotekin lotzen» du ekitaldia, eta «kolpe handia» eragiten die horrek «terrorismoaren biktima askori», sortzen duen «identifikazioagatik».
Espainiako eskuinaren jokamoldea ere salatu du EAJkoak, haren iritziz «terrorismoaren biktima askok behin eta berriro» salatu baitute «onura partikularretarako erabiltzen» dituztela. Olanoren hitzetan, helburu politiko horiekin «gizarte zatiketa» sortzen du eskuinak, eta «ernegu handiagoa». Horiek saihesteko deia egin du, «testuinguru horretan gehien sufritzen dutenak biktimak» direlakoan. |
2021-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/203193/sanchez-espainiarrona-denaz-espainiar-guztiok-erabaki-beharko-dugu.htm | Mundua | Sanchez: «Espainiarrona denaz espainiar guztiok erabaki beharko dugu» | Elkarrizketa mahaira itzuli izanaz pozik agertu da Espainiako presidentea, Aragonesekin bildu ostean. Elkarrengandik «oso urrun» daudela adierazi du, eta, horregatik, uko egin dio negoziazioari epemuga jartzeari. | Sanchez: «Espainiarrona denaz espainiar guztiok erabaki beharko dugu». Elkarrizketa mahaira itzuli izanaz pozik agertu da Espainiako presidentea, Aragonesekin bildu ostean. Elkarrengandik «oso urrun» daudela adierazi du, eta, horregatik, uko egin dio negoziazioari epemuga jartzeari. | Bilduta dago uneotan Espainiako eta Kataluniako gobernuen arteko elkarrizketa mahaia. Aurrez, bilera bat egin dute Pedro Sanchez Espainiako presidenteak eta Pere Aragones Kataluniakoak, eta bertan hitz egindakoaz azalpenak eman ditu Sanchezek jarraian. Generalitateak egindako harrera eskertu du, eta bi aldeen arteko elkarrizketa berrartu izanagatik pozik agertu da. Bi aldeek arazoei «irtenbide adostuak» emateko «borondatea» dutela nabarmendu du, eta Aragonesekin bat egin duela puntu horretan. Hala ere, «elkarrengandik oso urrun dauden posizioak» dituztela berretsi dio bilerak, azaldu duenez: «Erradikalki desberdinak».
Desadostasun handienak dituzten gaietan elkarrengana «gerturatu» ahal izateko, elkarrizketari eutsi beharko diotela nabarmendu du, eta fokua adostasun handiago dutenetan jartzearen alde agertu da. Zentzu horretan, uko egin dio mahaiari epemuga jartzeari: «Presarik, eperik eta etenik gabe jarraituko dugu». Gatazka konpontzeko denbora asko beharko dela azpimarratu du. «Egun batetik bestera ez dugu konponduko duela hamar urte izorratu zena».
Gai arantzatsuenak autodeterminazioaz eta amnistia direla aitortu du Sanchezek. Aragonesek bi eskari horiek egin dizkiola esan du, «biltzen garen bakoitzean» egiten dizkion gisan, baina «ezinezkoak» direla defendatu du. «Ez soilik konstituzioak ez dituelako baimentzen, baina baita Kataluniako gizarteak zatiketa gehiago sufritu ezin dituelako ere». Eta gaineratu: «Espainiarrona denaz espainiar guztiok erabaki beharko dugu».
Generalitateko presidenteak, Sanchezek egin moduan, elkarrizketa mahaira itzuli izana nabarmendu du. Aurrez ere mahai horretan bilera gehiago egin izan diren arren, gaurkoak «negoziazio prozesua berriz hastea» esan nahi duela adierazi du. Bilerak balio izan dio berresteko Kataluniako gatazkak «elkarrizketan oinarritutako irtenbide bat» eskatzen duela, ondoren herritarrek berretsi beharko dutena.
Hori egitetik urrun daudela onartu du, eta, hortaz, bi aldeek elkarrenganako «konfiantza sortzen» jarraitu behar dutela azpimarratu. Hala ere, Espainiako Gobernuak «gatazka politiko bat» badagoela aitortu izana txalotu du. «Gaur, bi ordezkaritzek borondatea agertu dugu negoziazio prozesua berrartzeko eta gatazka konpontzeko gaurkoa baino aldekoagoa izango den testuinguru bat sortzeko», erantsi du.
Erdibituta iritsi da independentismoa gaurko bilerara. Hain erdibituta, ezen hura parlamentuan ordezkatzen duten hiru alderdietatik bakarra izango baita mahai horretan. Pere Aragones presidenteak handik kanpo utzi zituen atzo JxC Junts per Catalunyako ordezkariak, gobernutik kanpoko mahaikideak aukeratu zituelako alderdi horrek, eta CUPek, berriz, eztabaidagune hori auzitan jarriko du iluntzean, Ez akordiorik, ezta ukorik ere lelopean egingo duen mobilizazioan. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203216/autokritikarik-ez-egitea-egotzi-dio-oposizioak-jaurlaritzari.htm | Politika | Autokritikarik ez egitea egotzi dio oposizioak Jaurlaritzari | Iñigo Urkullu lehendakariak goizean proposatu du eskubide historikoen modernizatzea adostea, eta akordio horren baitan aldebikotasunerako mekanismoak jasota egotea. BERRIA zuzenean kontatzen ari da. | Autokritikarik ez egitea egotzi dio oposizioak Jaurlaritzari. Iñigo Urkullu lehendakariak goizean proposatu du eskubide historikoen modernizatzea adostea, eta akordio horren baitan aldebikotasunerako mekanismoak jasota egotea. BERRIA zuzenean kontatzen ari da. | * Urkulluk proposatu du «1839 baino lehenagoko subiranotasunera itzultzea»
* Arratsaldean legebiltzarreko taldeek hartuko dute hitza.
* Pandemia, ekonomia gaiak eta beste hainbat ere izango dituzte hizketagai. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203218/gutxieneko-soldata-hamabost-euro-igotzea-adostu-dute-madrilen.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldata hamabost euro igotzea adostu dute Madrilen | Espainiako Lan ministerioak CCOO eta UGT sindikatuen babesa lortu du, baina soilik 2021. urterako igoera hitzartu dute. Irailaren 1etik aurrera gutxieneko soldata gordina 965 eurokoa izango da. | Gutxieneko soldata hamabost euro igotzea adostu dute Madrilen. Espainiako Lan ministerioak CCOO eta UGT sindikatuen babesa lortu du, baina soilik 2021. urterako igoera hitzartu dute. Irailaren 1etik aurrera gutxieneko soldata gordina 965 eurokoa izango da. | Azkenean CCOO eta UGT sindikatuen oniritzia jaso du SMI lanbide arteko gutxieneko soldata hamabost euro igotzeko Espainiako Gobernuaren asmoak, eta irailaren lehenetik aurrera, 965 eurokoa izango da SMI gordina. Sindikatuen akordioa lortzeko azken unera arte ibili da negoziatzen Madrilgo gobernua azken asteetan, bere kabuz har dezakeen neurriak behintzat langileen ordezkarien oniritzia izateko. CEOE patronalak garbi utzi du aurreko asteetan ez duela bat egingo igoerarekin, hura edozein dela ere, «ez delako une egokia eta enplegua galaraziko duelako».
Azkenean, CCOOk eta UGTk erabaki dute adostasunaren argazkia ematea Yolanda Diazi, baina ez da izan haien eskakizun nagusiak erdietsi dituztelako. Hasieran 25 euroko igoera eskatu zuten sindikatuek, eta, azkenerako, hamabost eurokoari oniritzia emateko prest zeuden; baina igoera xume hori onartzearen truke, gobernuaren konpromiso bat nahi zuen CCOOk: 2023. urte arteko gutxienekoaren igoeraren bide orria zehaztea. Alegia, 2022. eta 2023. urteetako igoerak ere paperean jasotzea, Lan Ministerioaren aditu taldeak gomendatutakoa bete dadin: 2023. urterako, Espainiako batez besteko soldataren %60 inguru izatea gutxienekoa.
Gomendio horrekin, 2023an gutxieneko soldatak 1.049 euroak iritsi beharko lituzke, eta sindikatuen ustez, aurretik, 2022. urtean, 1.000 euroen inguruan kokatu. Azkenean, soilik 2021erako igoera adostu dute gaur arratsean, eta ondoren argitaratutako agiri bateratuan 2023an soldata 1.049 euroetara iristeko «konpromisoa» bakarrik aipatu dute.
Ministroen arteko lehia
Hor egon da azken orduotako negoziazioa. Sindikatuen eta Lan Ministerioaren artekoak baino garrantzitsuagoak dira Espainiako Gobernua osatzen duten alderdi bien ministroen artekoak. Yolanda Diaz Lan ministroa 2023. urte arteko konpromisoak jasotzearen aldekoa zen. Gutxieneko soldataren igoera Unidas Podemoseko ministroaren banderetako bat da, eta sindikatuen oniritzia nahi zuen kosta ahala kosta. Bazekien patronalarena ezinezkoa zela, batik bat Antonio Garamendi ez dagoelako prest ezkerreko ministroari beste akordio bat oparitzeko; eskuin muturrak estu baino estuago hartu du Garamendi, azken igoerak adostu dituelako.
Nadia Calviño Ekonomia ministroa ere izan du aurrez aurre Diazek; Elkarrizketa Sozialerako Mahaiko negoziazioak bukatu gabe zeudela, hamabost euroko igoera aurreratu zuen hark, eta urrian igoko zela. Irailean izango da, baina Calviñok ez du beste ezertan amore eman. Esaterako, ez zuen nahi gobernua 2023. urtera arte lotuko duen konpromisorik, eta Lan ministroaren (beste) lorpen politiko bat iluntzea ez lukete begi txarrez ikusiko Ferrazen; are gutxiago, ikusita gehien baloratzen duten lider politikoa dela Diaz, CIS inkestaren arabera.
Hegoaldean, oso urri
Eragile sozialek Espainiako lan merkatuaren errealitatea ardatz hartuta negoziatu dituzten kopuruak oso urri geratuko dira Hego Euskal Herriko lan merkatura ekartzean. Confebask patronalak garrantzia kendu dio gutxieneko soldataren igoerei, «gutxi» ei direlako lan hitzarmen baten aterkirik gabe aritzen diren euskal beharginak, baina «tentu handiz» egin beharreko igoera dela erantsi du aurreko egunetan.
Izan ere, 64.000 inguru behargin dira gutxienekoa jasotzen dutenak Hego Euskal Herrian, prekaritateak jotako sektoreetan gehienbat. Bada, legezko soldatarik txikienarekin aritu behar duten langile horiek ez dute jasotzen batez besteko soldata dutenen sariaren erdia ere, eta errealitate gordin hori ez du aldatuko Madrilek ezarriko duen igoerak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2.332 euro da batezbestekoa, eta 2.217 euro Nafarroan, INEk 2019. urterako emandako datuen arabera. Beraz, gutxienekoak ia 1.400 euro beharko luke Jaurlaritzaren eskumeneko lurraldeetan, Europako Batasunean gutxieneko soldata dela-eta gomendatutakoa betetzeko: batezbestekoaren %60 inguru beharko lukeela. Nafarroan, 1.330 euro beharko luke.
Baliteke Espainiako Gobernua %60ko helburu horretatik hurbil gelditzea legegintzaldia amaitzerako, baina Hego Euskal Herrian oso urrun geratuko da Madrilek ezartzen duena. Hain urrun, ezen gutxieneko soldata 1.166 eurora ere ez baita iritsiko, aurtengo igoera egin arren; hau da, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko soldataren erdira. Nafarroako batezbestekoaren erdia ere (1.108 euro) Espainiako gutxienekoa baino dezente gehiago izango da.
Gutxieneko soldataren igoera ez da iritsiko 2021. urteko inflazioa orekatzeko, eta, Hego Euskal Herrian, soldatarik apalena duten 64.000 inguru behargin erosteko ahalmena galtzeko bidean dira aurten. Hamabost euro igoko da gutxienekoa, eta iraileko soldatan jada izango du isla igoera horrek. Aurrerantzean, 965 euro izango da legez behargin batek jaso dezakeen lansaririk apalena, hamalau ordainsarikoa (13.510 euro urtean). %1,6ko igoerarekin nekez estaliko da 2021eko inflazioa, Hegoaldeko KPIa %3,3 delako orain, eta urtea bukatzean ez delako %3tik oso urrun egongo, azpitik geratzen bada ere. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203219/klima-krisia-zuzentzeko-denbora-agortzen-ari-dela-ohartarazi-du-nbek.htm | Mundua | Klima krisia zuzentzeko denbora agortzen ari dela ohartarazi du NBEk | COVID-19aren ondorengo berraktibatze ekonomikoa ez dela ekologikoa jakinarazi du NBEk, hainbat zientzia erakundek eginiko txosten baten aurkezpenean. | Klima krisia zuzentzeko denbora agortzen ari dela ohartarazi du NBEk. COVID-19aren ondorengo berraktibatze ekonomikoa ez dela ekologikoa jakinarazi du NBEk, hainbat zientzia erakundek eginiko txosten baten aurkezpenean. | Berotegi gasen isurketek eta pilaketak aurrekaririk gabeko kantitateetan jarraitzen dutela eta Lur planeta berotze «arriskutsu» batera daramatela ohartarazi dute gaur #ZientzianElkartuak 2021 txostenaren aurkezpenean. Munduko Meteorologia Elkarteak koordinatuta, hainbat zientzia erakundek parte hartu dute txostenaren atal ezberdinak osatzen. Gaur aurkeztu dute txostena, Glasgown egingo den COP26 bilerara begira. Hain zuzen ere, Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak adierazi du «denbora agortzen» ari dela, eta espero duela goi bilera hori benetako «inflexio puntua» izatea, 2050erako zero isurketen helburua lortzeko, eta 2030erako gutxienez %45eko jaitsiera erdiesteko. Besteak beste, NBEren Ingurumenerako Programak (PNUMA), Osasunaren Mundu Erakundeak (OME), Klima Aldaketarako Gobernuarteko Aditu Taldeak (IPCC), Global Carbon Projectek, Klimari buruzko Ikerketarako Munduko Programak (PMIC) eta Erresuma Batuko Meteorologia Bulegoak parte hartu dute. Haiek laburbildu dituzte, zenbait puntutan, munduak bizi duen ingurumen eta klima larrialdiaren egoera.
Atmosferako gasaren pilatzea
MMEren atmosferaren behaketarako lantaldeak egindako ikerketaren arabera, berotegi gasek metatzen jarraitzen dute, nahiz eta, 2020ko isurketen jaitsieraren ondorioz, litekeena den apur bat mantsotu dela prozesu hori behin-behinean. Metano atmosferikoaren epe motzeko murrizketak Parisko Hitzarmenaren helburuak lortzen lagun dezakeela jakinarazi du MMEren taldeak, baina hala ere, ezinbestekotzat jo du CO2 eta beste berotegi gasen isurketak gutxitzea.
Isurketak, ia 2019koen pare
Erregai fosilek eragindako isurketek orain arteko gehieneko maila jo zuten 2019an: 36,64 gigatona CO2. 2020an %5,6 apaldu ziren -1,98 gigatona-, pandemiak eragindako moteltze ekonomikoaren erruz. Alabaina, Global Carbon Projectek egindako estimazioen arabera, 2021eko lehen zazpi hilabeteotan energiari eta industriari dagozkion isurketak 2019koaren pare (edo gorago) daude. Errepide garraioari dagozkionak oraindik txikiagoak dira 2019an baino, %5 inguru. Itsas eta aire garraioari buruzko daturik oraindik ez dute. Alabaina, oro har, isurketak 2019koen antzeko kantitateetan amaituko dutela ohartarazi dute. Hirugarren gas indartsuenari dagokionez (N20), haren isurketak oraindik gehiago hazten ari direla jakinarazi du.
Jaitsiera aurreikuspenak ez dira nahikoak
PNUMAk egindako ikerketaren arabera, Parisko Hitzarmenak aipatzen duen bi graduko berotzea bermatzeko egungo isurketak 15 gigatona txikiagoak izan behar dira CO2 baliokideetan, eta 32 gigatona txikiagoak 1,5 gradukoa bermatzeko. 2030erako ez da isurketen jaitsiera esanguratsu bat egongo, baldin eta suspertze ekonomikoa ez bada oinarritzen «deskarbonizazio sakon» batean. PNUMAk «pozgarritzat» jo du hainbat herrialdek azaldu dituzten deskarbonizaziorako asmoak, egungo isurketek %63 inguru gutxitzea ekarriko luketelako. Alabaina, askotan aipatzen den moduan, asmo horiek epe luzekoak direla ohartarazi du, eta ezinbestekotzat jo du plan handinahiagoak gauzatzea 2030era begira.
1,5 graduko berotzea, gero eta gertuago
MMEk egindako ikerketaren arabera, 2017-2021 aldiari dagokion airearen batez besteko tenperatura 1,06-1,26 handiagoa izan da industria aurreko aroan baino. Artikoko izotzaren udako hedadura eta lodiera 1981-2010 aldikoaren batez bestekoaren azpikoa izan zen. 2020ko irailean inoizko txikietan bigarrena izan zen izotz geruzaren hedadura. Munduko Meteorologia Erakundeak gogoratu du muturreko fenomeno meteorologiko gogoangarriak izan direla aurtengo udan, eta horien artean azpimarratu ditu Ipar Amerikako tenperatura beroak eta Europa mendebaldean izandako uholde handiak. Fenomeno horiek gizakiak eragindako klima aldaketaren seinale agerikotzat jo ditu.
Hurrengo bosturtekorako klima
Erresuma Batuko Meteorologia Bulegoak egindako ikerketaren arabera, hurrengo bosturtekoan oso litekeena da urtero gainditzea, gutxienez gradu batean, industria aurreko batez besteko airearen tenperatura. «Oso litekeena da igoera 0,9 eta 1,8 gradu artekoa izatea”. Halaber, erakunde horren proiekzioaren arabera, %40ko aukera dago industria aurreko tenperatura 1,5 gradu gainditzea urteren batean. Bosturteko batez besteko tenperaturak 1,5 gradu gainditzea industria aurrekoa ez da horren gertagarria, haren ustez, aukeren %10 bakarrik ematen dio. Prezipitazioen inguruan, Afrikako Sahel inguruan eta goi latitudeetan gehiago izatea litekeena dela jakinarazi du.
Aldaketak, milaka urtean ikusi gabeak
IPCCk egin du ikerketaren beste atal bat, eta haren arabera, gizakiaren jardunak eragin du atmosferaren, lurraren eta ozeanoen berotze bat. Horrek aldaketa bizkorrak eragin ditu atmosferan, ozeanoetan, kriosferan eta biosferan. Aldaketa horiek «aurrekaririk gabekoak» dira milaka urtean, IPCCren arabera. Izandako eraldatze bizkor horren erruz, fenomeno meteorologiko muturrekoak gero eta ohikoagoak dira munduko eskualde guztietan.
Beroaldiak eta infekzioak, batera
Hain zuzen ere, atal horri egin dio bere ekarpena OMEk, gizakien osasunean klima aldaketa izaten ari den eragina aztertuta. Batetik, gogoratu du 2019an, beroaren erruz, 103.000 milioi lanordu galdu zirela 2000. urtekoarekin alderatuta. COVID-19a bezalako infekzioen arriskuari gehitu egin behar zaizkio beroaldiek, sute larriek eta airearen kalitate txarrak dakarten eragina. Horiek kaltea egiten dute planeta osoko herritarrengan, baina bereziki kalteberak diren eskualde eta giza taldeetan.
Itsasoa, gero eta gorago
1900etatik 2018ra 20 zentimetro igo zen itsasoaren batez besteko maila. 2006tik 2018ra 3,7 + 0,5 milimetro igo zen urtero. Isurketak gutxituko balira ere, itsasoaren maila igotzen jarraituko duela jakinarazi dute Gobernuarteko Batzorde Ozeanografikoak, PMICk, meteorologia erakundeak eta Zientzien Nazioarteko Kontseiluak batera egindako ikerketan. Hau da, 0,3 eta 0,6 metro artean igoko da ozeanoen altuera mende amaierara bitartean, isurketak jaitsi eta tenperaturen igoera bi gradutik beherakoa balitz ere. 2300 bitartean 0,3 eta 3,1 metro artean igo daiteke itsasoaren batez besteko maila Lur planetan. Gorakada horretara egokitzea funtsezkoa izango dela jakinarazi dute, bereziki kostaldeko eremu, delta eta hirietan. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203220/olatz-mitxelena-larretak-irabazi-du-igartza-saria.htm | Kultura | Olatz Mitxelena Larretak irabazi du Igartza saria | 'Arrakalak' ipuin bilduma proiektuarekin lortu du literatur beka, eta urtebeteko epea izango du orain kontakizunak idazteko. | Olatz Mitxelena Larretak irabazi du Igartza saria. 'Arrakalak' ipuin bilduma proiektuarekin lortu du literatur beka, eta urtebeteko epea izango du orain kontakizunak idazteko. | Lau ipuin aurkeztu zituen lehiaketara Mitxelenak (Oiartzun, Gipuzkoa, 1989) eta horiekin aurreratu gero landu nahi lukeen liburuaren mamia: narrazioak, diferenteak elkarren artean baina hari batez lotuak denak, pitzaduren hariarekin, hain zuzen. «Gizartearen barruan eta baita gizakiaren baitan ere, harremanetan sortzen diren pitzadurak agertuko dira ipuin guztietan: minak, obsesioak, beldurrak eta beste», adierazi du. Hortik liburu proiektuari oraingoz eman dion izena: Arrakalak. Urtebeteko epea du orain lana burutzeko, eta, azaldu duenez, bide horretan joan nahi du ikusten zenbat ipuinek osatuko duten azkenean liburua, zenbat ahots sartuko diren, zein tonu hartuko duen. «Plazer hori oparitu nahi diot orain neure buruari».
Formari dagokionez, «bi begirada» uztartu nahi dituela aurreratu du egileak. Hala erabaki zuela proiektua aurkeztean, eta hala eutsi nahi diola. «Intimoagoa izango da bata, eta jolastiagoa bestea; lehena hausnarketari lotuagoa eta bigarrena fantasiaren jolasei. Gustatzen zait literaturaren bidez gai ilunak izan daitezkeenetara modu horretan heldu ahal izatea». Horixe nabarmendu du Xabier Mendiguren Elkar argitaletxeko editoreak ere —Elkar da, Beasaingo Udalarekin eta CAF enpresarekin batera, bekaren antolatzaiea—, «egun nagusi den estilo errealistatik» at dauden kontakizunak ere landu dituela idazleak. Mitxelena: «Uste dut horrek distantzia bat hartzeko aukera ematen didala, hortik errealitatea hobeto begiratu eta eta bizitzaz modu zuzenago batean edo hitz egiteko».
Narrazioetan agertuko diren gaien artean, besteak beste, heriotza, laguntasuna, amatasuna eta zahartzea aipatu ditu idazleak. Irudipena du badirela zenbait auzi egunerokoan arreta jartzen ez zaienak, eta horiek arretagunera ekartzeko ere baliatu nahi ditu ipuinak. «Nahita bilatu dut bizitzaren alde ilunago bati begiratzea. Iruditzen zait batzuetan ezkutatu egiten dugula, salbuespentzat edo kontraesantzat hartu. Baina uste dut hori ere bizitzaren parte dela, gure parte». Nolanahi ere, ilunari heldu arren, Mendigurenek gehitu du ez direla «ipuin tristeak», kontrara, «argitasuna eta umorea» dutela erantsi du. Eta bat etorri da egilea: «Gustuko dut hori, gaia mingarria edo gogorra izan arren, irribarre batekin irakurri ahal izatea».
Mitxelenaren lehen liburua izango da bekarekin onduko duena. Idatzi, beti idatzi izan duen arren, hau «aukera berri bat» izango dela aipatu du. «Beti idatzi dut, baina ez asko eta ez maiz. Gaztetan Urruzuno literatur lehiaketa atera nuen, Filosofia ikasterakoan idazketarekin hurbileko esperientzia izan nuen, Idazle Eskolan aritu izan naiz... baina hau izango da luze jardungo dudan lehen aldia». 2019an, BERRIAren Bidaia eta Mendi Kroniken lehiaketa ere irabazi zuen, Grezia: Memoriaren postalak kronikarekin.
Erritmo paraleloak
35 urtetik beherako idazleentzako saria da Igartza, eta ibilbideko 24.a da Mitxelenak eskuratu duena. Sari emate ofiziala gaur arratsaldean egingo dute, Beasaingo (Gipuzkoa) Igartza jauregian, eta, ondoren, egileak urtebete inguruko denbora izango du liburua amaitzeko. Ondo bidean, 2023ko udaberrian argitaratzea da asmoa. Bitartean, iazko Igartza saridun Maddi Ane Txoperena idazle eta BERRIAko kazetariak Ez erran inori eleberria lantzen diharduela ekarri du gogora Mendigurenek, eta lan hori datorren urte hasieran emango dutela argitara. Haurtzaroan sexu abusua jasan zuen emakume bat izango du protagonista nobelak. Maiatzean argitaratu da, halaber, 2019ko Igartza irabazlearen lana: Irati Goikoetxearen Herriak ez du barkatuko. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203221/europako-parlamentua-bai-digitalizazioari-baina-ez-lan-eskubideen-bizkarretik.htm | Ekonomia | Europako Parlamentua: "Bai digitalizazioari, baina ez lan eskubideen bizkarretik" | Plataforma digitaletako langileen eskubideak behargin tradizionalen lan eskubideen pare jartzeko eskatu du parlamentuak, negoziazio kolektiboa barne. | Europako Parlamentua: "Bai digitalizazioari, baina ez lan eskubideen bizkarretik". Plataforma digitaletako langileen eskubideak behargin tradizionalen lan eskubideen pare jartzeko eskatu du parlamentuak, negoziazio kolektiboa barne. | Janari banatzaileek edota Uberreko gidariek fabrika batean aritzen diren beharginen lan eskubide berak eduki dezaten eskatu du Europako Parlamentuak 524 aldeko botoekin. Plataforma digitaleko langileak oso atzean geratzen ari dira lan eskubideen esparruan, eta negoziazio kolektibotik aparte aritzen dira gehienetan. Europarlamentariek uste dute araudiak aldatzen hasteko garaia dela, eta langile horiek ere besteen eskubideekin aritzekoa.
"Digitalizazioari bai esaten diogu, baina ez lan eskubideen bizkarretik", azaldu du Sylvie Brunetek, Frantziako eurodiputatu liberalak; plataforma digitalen langileei buruzko ponentzia aurkeztu du Brunetek. Europako Batzordearen eta estatu kideen lan araudiak "oso urrun" daude "eraldaketa digitalaren eboluzio azkarretik", europarlamentariek esplikatu duenez. Horrek eragin ei du langileen eta zuzendaritzen arteko "harreman desorekatuak eta asimetrikoak".
Hori dela eta, baiezkoaren aldeko 524 parlamentariek neurriak eskatu dizkiote batzordeari, estatuek berma dezaten lan eskubideak "eraginkortasunez eta errespetuz" betetzen direla, "eta bere osotasunean". Gogoratu dute biltzeko eskubidea eta negoziazio kolektiborako eskubidea oinarrizko eskubideak direla langileentzat, eta eskubide horiek bermatu egin behar direla Batasuneko herrialdeetan.
Halaber, onartutako idatziak esaten du "gardenagoak" izan behar dutela plataforma digital horien algoritmoek, "ez baztertzaileak eta errespetuzkoak etikarekin eta langilearen bizitza pribatuarekin". "Giza duintasuna" errespetatzeaz ere hitz egiten dute europarlamentariek adimen artifizialari erreparatzean. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203222/urkulluk-proposatu-du-1839-baino-lehenagoko-subiranotasunera-itzultzea.htm | Politika | Urkulluk proposatu du «1839 baino lehenagoko subiranotasunera itzultzea» | Kontzertu politikoaren formula berri bat defendatu du, zeinaren bidez nazio errealitatea onartu, autogobernua errespetatu, eta estatuarekin alde biko harremana bermatuko duen. | Urkulluk proposatu du «1839 baino lehenagoko subiranotasunera itzultzea». Kontzertu politikoaren formula berri bat defendatu du, zeinaren bidez nazio errealitatea onartu, autogobernua errespetatu, eta estatuarekin alde biko harremana bermatuko duen. | Politika orokorreko eztabaida egiten ari dira gaur Eusko Legebitzarrean, eta goizean hitzaldia eman du Iñigo Urkullu lehendakariak. Legealdiaren lehen urtearen balantzea egiteaz gain, aurrera begirako erronkak ere aletu ditu. Autogobernuari dagokionez, lehendakariak «adostasun sendoa» eskatu du «Euskadi euskal nazio» gisa «berrindartzeko», eta, bide horretan, kontzertu politikoaren formula berri bat defendatu du, «foruen erabateko integrazioa ahalbidetzeko». Kontzertuaren formula horrek Espainiako Konstituzioa errespetatzea eta Gernikako Estatutua betetzea ekarriko luke, eta foruak indargabetzeko legeak betan behera geratuko lirateke behin betiko, lehendakariaren arabera. Itun berri horrek «1839 baino lehenagoko subiranotasunera itzultzea» ekarriko luke, Urkulluren arabera.
Lehendakariaren ustez, gaur egun aukera dago itun bat lortzeko zeinaren bidez «nazio errealitatea» onartu, autogobernuaren ezaugarriak aintzat hartu, estatuarekin alde biko harremana bermatu eta «Euskadiren nazioarteko proiekzioa» erraztuko den. Itun hori Eusko Legebiltzarrean adostu beharko litzateke, autogobernuaren batzordean, elkarrizketarako foroa den neurrian. Hala, taldeei dei egin die «adostasun sendoa» lortzeko autogobernuaren inguruan. Nolanahi ere, Urkulluk salatu du Madrildik autogobernua «higatzen» ari direla: «Badirudi harreman uniformizatzaileagoa nahi dutela, administrazio zentral kudeatzaileago batekin eta botere politikoa birzentralizatuarekin». Bide horretan, aipatu du kezkaz begiratzen diotela «eraginkortasunaren eta zilegitasun demokratikoaren» arteko lehiari. Hala, asteon EAEko Auzitegi Nagusiak futbol zelaien edukieren inguruan kaleratutako ebazpena gogoan hartuta, esan du Jaurlaritzaren helburua beti izan dela «erabaki orekatuak» hartzea zientzialarien eta osasun agintarien aholkuak aintzat hartuta. Ebazpenaren ostean ere Labiren eta Jaurlaritzaren helburuak bide beretik jarraituko duela gaineratu du. Horrez gain, jakinarazi du lanean ari direla aurten bertan hamabi lege proiektu legebiltzarrera bidaltzeko. Besteak beste, hauek aipatu ditu: diru sarrerak bermatzeko eta gizarteratzeko legearen aldaketarena; trantsizio energetikoarena eta klima aldaketarena; osasun publikoarena; eta haur eta nerabeen eskubideena. Ekonomia eta enplegua suspertzea helburu hartuta, berriz, Urkulluk iragarri du Jaurlaritzak inbertsio plan bat abian jarriko duela aurten, 250 milioi eurokoa. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203223/eh-bilduk-salatu-du-iruneko-udalak-legez-kanpo-izendatu-duela-kargudun-bat.htm | Politika | EH Bilduk salatu du Iruñeko Udalak legez kanpo izendatu duela kargudun bat | Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi du postu hori sortzea bera legez kanpokoa zela, eta, beraz, baita horretarako norbait izendatzea ere. EH Bilduk eskatu du Navarra Sumak ordain dezala lanpostu horrek hamar hilabetean eragin duen 40.000 euroko kostua. | EH Bilduk salatu du Iruñeko Udalak legez kanpo izendatu duela kargudun bat. Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi du postu hori sortzea bera legez kanpokoa zela, eta, beraz, baita horretarako norbait izendatzea ere. EH Bilduk eskatu du Navarra Sumak ordain dezala lanpostu horrek hamar hilabetean eragin duen 40.000 euroko kostua. | Iruñeko Udaleko Coworkids zerbitzuko arduraduna legez kanpo kontratatu zutela salatu du gaur Iruñeko EH Bilduk. Nafarroako Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio koalizio independentistak jarritako helegiteari, eta ebatzi du lanpostu hori sortzea eta horretarako pertsona bat izendatzea ilegalak izan zirela.
Joseba Asiron eta Joxe Abaurrea Iruñeko EH Bilduko zinegotziek eman dituzte Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren xehetasunak gaur Iruñeko udaletxean egindako agerraldi batean. Irailaren 10ekoa da auzitegiaren erabakia, eta, Abaurreak zehaztu duenez, ebazpenak dio 2020ko azaroaren 16an postu hori ez zela existitzen: «Ondorioz, postu hori ez bazegoen, ezin zela hori bete, eta planteamendu guztia ilegala zela. Horrekin nahikoa izanik, ez da gure argudioetan sartzen».
Asironek ohartarazi du auzitegiaren ebazpena bete dezala exijituko diotela Navarra Sumari, kontratua bertan behera utzita: «Ez dute amarruek balio». Era berean, lanpostu horretarako izendapen zuzenik ez erabiltzeko eskatu dute, eta legez kanpo izendaturiko langile horrek hamar hilabetez eragin duen 40.000 euro inguruko kostua ordaintzeko Navarra Sumari galdeginen diote: «Ezin dute herritarrek ordaindu nahierara izendaturiko kargu bat». Asironek uste du «oso larria» dela gertaturikoa, baina ez salbuespena: «Eskuinaren kudeaketa eredua erakusten du». |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203224/osakidetzak-egindako-kalkuluen-arabera-ia-2000-tumore-atzeman-gabe-geratu-dira-izurriaren-ondorioz.htm | Gizartea | Osakidetzak egindako kalkuluen arabera, ia 2.000 tumore atzeman gabe geratu dira izurriaren ondorioz | Egin duten ikerlan baten arabera, normalean baino pertsona gutxiago deitu dituzte baheketa programetan parte hartzera, eta horren ondorioa izan da | Osakidetzak egindako kalkuluen arabera, ia 2.000 tumore atzeman gabe geratu dira izurriaren ondorioz. Egin duten ikerlan baten arabera, normalean baino pertsona gutxiago deitu dituzte baheketa programetan parte hartzera, eta horren ondorioa izan da | Espaniako Epidemiologia Elkartearen kongresua egin berri da, eta han ikerketa bat aurkeztu dute, Osakidetzako zuzendaritzak eta Biocrucesek egindakoa, zeinaren arabera izurriak eragindako osasun krisiaren ondorioz 2.000 bat tumore geratu baitira atzeman gabe. Zehazki kalkulatu dute baheketa programen bidez bestela atzemango liratekeen 1.897 kasu detektatu gabe geratu direla.
Bularreko minbizia eta koloneko minbizia atzemateko programetan, zehazki, deitu beharreko pertsonen %54 eta %39 bakarrik deitu zirela ondorioztatu dute, eta horrek zenbait gaitz behar baino beranduago atzematea ekarriko duela, eta, ondorioz, zenbait kasu ja gaitzaren oso fase aurreratuetan detektatzea, eta, ondorioz "epe labur-ertainean" eragina izango duela horrek heriotzen datuetan ere. Umetoki lepoko minbiziak atzemateko programari ere erreparatu diote azterlanean: ondorioztatu dute proba egin behar zuten andreen %70i bakarrik egin zitzaiela deia, baina ez dute kalkulatu horrek zer eragin izan dezakeen atzeman gabeko minbizi kasuetan.
Osasun krisiaren eragin gaizto hori onartuta ere, osasun sistemak horren ondorioak "gutxitzeko" neurriak hartu dituela esan dute, eta adi aztertu beharko dela orain horiek zer dakarten. Bularreko minbiziaren kasuan, adibidez, aparteko "arriskua" duten andreei mamografiak egitea lehenetsi zutela gogora ekarri dute. Azaldu dute, halaber, uda honen hasierarako abian zela berriz etendako jardun guztia. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.