date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203225/aldi-baterako-erregulazioa-luzatzeko-negoziazioa-hasi-da.htm | Ekonomia | Aldi baterako erregulazioa luzatzeko negoziazioa hasi da | Hilaren 30ean da bukatzekoa oraingo eredua. Espainiako Gobernuak langileak lanera itzultzea saritu nahi du, baina gizarte eragileek ez dute aldaketarik nahi hobarietan. | Aldi baterako erregulazioa luzatzeko negoziazioa hasi da. Hilaren 30ean da bukatzekoa oraingo eredua. Espainiako Gobernuak langileak lanera itzultzea saritu nahi du, baina gizarte eragileek ez dute aldaketarik nahi hobarietan. | Hiru hilabetero errepikatzen ari den negoziazioa berriro hasi da Espainiako Lan Ministerioan. Gobernuko, CEOE eta Cepyme patronaletako, eta CCOO eta UGT sindikatuetako ordezkariak gaur eguerdian dute lehen bilera enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientearen baldintzak negoziatzeko, hilaren 30ean iraungiko baitira orain indarrean dauden baldintzak.
Ez da inolako zalantzarik aldi baterako erregulazioaren behin-behineko araudia luzatuko dela, baina ohiko tirabira espero da: batetik, Espainiako Gobernuak, ematen dituen laguntzak pixka bat arindu nahian, langileak enplegura itzultzera bultzatuko ditu; bestetik, gizarte eragileek, bakoitza bere ñabardurekin, oraingo baldintza onak ahal bezainbat luzatu nahiko dituzte.
Hiru dira eztabaida gehien sor dezaketen gaiak. Lehenik, Gizarte Segurantzaren hobariak daude. Gaur egun, enpresek aldi baterako erregulazioan geratzen diren langileen kotizazioen %100 arte aurrez ditzakete (%90, 50 langiletik gorakoak badira), baina laguntza hori jaitsi egiten da beren sektoreak babes txikiagoa badu. Nadia Calviño Ekonomia ministroak ohartarazi die gizarte eragileei laguntza horiek jaitsi nahi dituela, eta langileak lanera itzularazten dituzten enpresak saritu nahi dituztela. Sindikatuek eta patronalek, ordea, aldarrikatuko dute larri dabiltzan sektoreetako enpresek dute babesa gehiagoren beharra.
Bigarrenik, ikusteko dago zertan geratuko den zero kontagailuaren afera: hau da, ABEE batean daudenek langabezia saria gastatuko duten ala ez. Ez dute halakorik egin azken urte eta erdian.
Azken auzia patronalaren betiko eskaera da: bertan behera uztea ABEE bat baliatu duten enpresek langileak kaleratzeko debekua. Sindikatuak eskaera horren aurka daude, eta Espainiako Gobernuak ez du orain arte aintzat hartu.
Gauzak ez aldatzeko deia egin du Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak. «Logikoena, sinpleena, aurreko baldintzekin berritzea da», ziurtatu du, aldaketa handiak egin nahi izateak «negoziazioa zaildu dezakeelako». Bada, ordea, «ukituko» lukeen puntu bat: iruzurra eragin dezaketen egoerak antzematea eta zigortzea. «Erregulazioan dauden langileetako batzuk lanean dituzte haien enpresak. Uste dugu langile batzuk lanean ari direla, edo ordu gutxiagoengatik kotizatzen eta lanaldiak luzatzen».
Ia 12.500 langile
Aldi baterako lan erregulazioan dauden langileen kopuruak goia jo zuen 2020ko udaberrian, Hego Euskal Herrian lau ia soldatapekotik bat egon zelako egoera horretan, 250.000 langile. Orduz gero, asko apaldu da haien kopurua, nahiz eta gorakadak izan diren, pandemiak gogorren jo eta jarduera murrizteko neurriak zorroztu zirelako. Baina txertaketak aurrera egin ahala, joera beheranzkoa izan da: ekainean 22.000 ziren, uztailean 16.600 eta abuztuaren amaieran 12.490 langile zeuden ABEE batean. Horietatik 7.720 zeuden batere lanik gabe, eta beste 4.770k ordu edo egun batzuetako erregulazioarekin.
Horiei batu behar zaizkie jarduera eten behar izan duten autonomoak. Abuztuan, 6.770 lagun ari ziren autonomoentzat sortutako langabezia sari berezia eskuratzen.
Sistema osoan, berriz, 272.190 langile daude ABEE batean. Horietatik 65.000 dira ostalaritzako langileak, 39.100 hoteletakoak eta antzekoetakoak, 24.700 denda txikietakoak , 15.200 handizkako merkataritzakoak, 13.500 bidaia agentzietakoak, eta 11.800 aisialdi eta kirol jardueretakoak. Portzentualki, berriz, bidaia agentziak dira kaltetuenak, langileen %35 dituztelako erregulazioan. Atzetik doaz aireko garraioa (%15,5), apustu etxeetakoak (%13) eta hoteletakoak (%11,6). |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203226/sortuk-ekitaldi-irekia-antolatu-du-irailaren-27aren-bueltarako.htm | Politika | Sortuk ekitaldi irekia antolatu du irailaren 27aren bueltarako | Juan Paredes Manot 'Txiki' eta Angel Otaegi etakideen fusilamenduaren urteurrenean «haien ispilu diren guztiak» izanen dituzte «gogoan». Irailaren 25ean ekitaldia eginen dute Oiartzunen, eta 27an manifestazioak herrietan. | Sortuk ekitaldi irekia antolatu du irailaren 27aren bueltarako. Juan Paredes Manot 'Txiki' eta Angel Otaegi etakideen fusilamenduaren urteurrenean «haien ispilu diren guztiak» izanen dituzte «gogoan». Irailaren 25ean ekitaldia eginen dute Oiartzunen, eta 27an manifestazioak herrietan. | 46 urte beteko dira aurten Juan Paredes Manot Txiki eta Angel Otaegi etakideak fusilatuta hil zituztela, eta, «urtero bezala», oroitu eginen dituztela adierazi du Sortuk. Ezker abertzaleko alderdiak nabarmendu du, «beste hainbat burkidek bezalaxe, Juanek eta Anjelek beren bizitzarekin ordaindu» zutela «Euskal Herria askatzeko eginiko ahalegina». Haimar Altuna Sortuko kideak gaur Donostian egin duen agerraldian zehaztu duenez, «pauso garrantzitsu bat emateko apustua» egin du Sortuk aurten, «egun seinalatu hau gogora ekartzeko» ekitaldi irekia antolatu baitute. Irailaren 25ean izanen da ekitaldi hori, Oiartzungo kiroldegian, 17:30ean.
Euskal Herria bihotzean, independentzia! jarri diote leloa ekitaldiari, «gure herriarekiko maitasunak ezinbesteko sugarra izaten segitzen duelako askapen borrokan aurrera egiteko, eta independentzia, noski, Euskal Herriaren etorkizuna, ezinbestean, hortik pasatzen delako, eta horrek jarraitzen duelako izaten gure eskaintza euskal jendarteari». Lelo beraren pean eginen dituzte manifestazioak irailaren 27an Euskal Herriko hainbat herritan.
Altunak adierazi du «kezka handiz» bizi dutela «interes politiko zehatzen barruan memoria eta kontakizunaren alorrean ezarri» nahi dieten «ikuspegi manipulatu eta desitxuratua». Horren barruan kokatu dute Gasteizen eraiki duten Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroa: «[Meliton] Manzanas torturatzaile faxistari gorazarre egiten dioten bitartean, herri honen alde jardun duten hainbat biktima bazterrean uzten dituzte».
«Pertsona guztiak, eskubide guztiak, memoria guztiak» aldarrikatu ditu Sortuk: «Azken batean, sufrimendu guzti-guztien oroimena aldarrikatzen dugu, batzuena zein besteena, inor bazterrean utzi gabe, soilik modu horretan eraiki baitaiteke herri honek hain beharrezko duen memoria partekatua eta elkarbizitza». Jakinarazi dute urtero antolatuko dituztela irailaren 27ari lotutako ekitaldiak, «aurrera egiteko oroitzea ezinbestekoa zaigulako; nora goazen jakiteko, nondik gatozen jakitea ere funtsezkoa zaigulako; herri honek behar-beharrezkoa duen elkarbizitza eraikitzen jarraitu nahi dugulako». |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203227/simone-bilesek-larry-nassar-medikua-eta-sistema-jo-ditu-sexu-abusuaren-errudun.htm | Kirola | Simone Bilesek Larry Nassar medikua eta «sistema» jo ditu sexu abusuaren errudun | AEBetako olinpiar txapeldunak gizarteari eskatu dio zalantzan jar dezala Larry Nassar gimnastikako selekzioko medikua eta ehunka kirolari gazteren gehiegikeriarako erabiltzea ahalbidetu zuen sistema. FBIk izan duen jarrera ere kritikatu du Bilesek, aferari «bizkar emateagatik». | Simone Bilesek Larry Nassar medikua eta «sistema» jo ditu sexu abusuaren errudun. AEBetako olinpiar txapeldunak gizarteari eskatu dio zalantzan jar dezala Larry Nassar gimnastikako selekzioko medikua eta ehunka kirolari gazteren gehiegikeriarako erabiltzea ahalbidetu zuen sistema. FBIk izan duen jarrera ere kritikatu du Bilesek, aferari «bizkar emateagatik». | Simone Biles gimnasta estatubatuarrak AEBetako Gimnastika Federazioari, Estatu Batuetako Olinpiar eta Paralinpiar Batzordeari, eta FBIri erantzukizuna eskatu die, Larry Nassar gimnasiako talde nazionaleko medikuak gimnastei abusuak egiten jarrai zezan «utzi» ziotelako, haren aurkako salaketak zeuden arren.
«Larry Nassarri botatzen diot errua, baita sistema osoari ere. AEBetako Gimnastika Federazioak, Estatu Batuetako Olinpiar eta Paralinpiar Batzordeak bazekiten taldeko mediku ofizialaren gehiegikeriak jasaten ari nintzela», adierazi du Bilesek Senatuko Batzorde Judizialaren aurrean.
Bestalde, AEBetako olinpiar txapeldunak gimnastei «bizkarra eman» izana leporatu dio FBIri, Nassarren aurkako lehen sexu abusuen salaketei modu «desegokian» eta «mantsoan» erantzun zielako, eta, horri esker, mediku ohiak atleta gehiagori sexu abusuak egiten jarraitu ahal izan zuen.
«Ez dut nahi olinpiar kirolari gazte batek edo beste inork nik eta beste ehunka atletek gaur arte jasan duten eta oraindik ere jasaten duten izua pairatzerik», adierazi du gimnastak, negarrari eutsi ezinik, isilik begiratzen zioten dozenaka legegileren aurrean.
Larry Nassarrek ehunka gimnastari sexu abusuak egin zizkien, eta 40 eta 175 urte arteko zigorra betetzen ari da egun. Horrez gain, haur pornografiagatik 60 urteko espetxe zigorra ere badu. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203228/beste-265-kasu-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Beste 265 kasu positibo atzeman dituzte | Osakidetzan, 40 paziente ospitaleratu dituzte COVID-19arekin; Osasunbidean, bakar bat ere ez | Beste 265 kasu positibo atzeman dituzte. Osakidetzan, 40 paziente ospitaleratu dituzte COVID-19arekin; Osasunbidean, bakar bat ere ez | 265. Horiek izan ziren atzo atzemandako COVID-19 kasuak. 215 Osakidetzak detektatu zituen, eta 50 Osasunbideak. Bizkaian atzeman ziren gehienak, 131; Gipuzkoan 64 izan ziren, eta Araban 18. Denera 7.669 test egin zituzten bi osasun sistemek, eta %3,4 izan ziren positiboak. Nabarmen ari da azken asteotan transmisioa behera. Beherako kurba agerikoa da uztailetik hona; uztailaren 30ean positiboen hamalau eguneko batez bestekoa 1.763 kasukoa zen; orain, 303 kasukoa. 40 paziente ospitaleratu behar izan zituzten atzo infekzioaren ondorioz: denak Osakidetzan. Ospitaleratzeen kurba ere beheraka ari da, baina motelago, eta gorabeherekin. Hilaren hasieran, adibidez, 207 pertsona zeuden Osakidetzan ospitaleratuta; orain, 166. Denera bi osasun sistemetan 67 COVID-19 paziente daude ZIUetan. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203229/nafarroako-auzitegi-nagusiak-baimendu-egin-ditu-gobernuaren-azken-neurriak.htm | Gizartea | Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimendu egin ditu Gobernuaren azken neurriak | Ostalaritzako eta gaueko aisialdiko ordutegiak zabaldu dira bihar, garraio publikoan edukierak handituko dira, etxabeak baimenduko dira eta kanpoan bildu daitezkeen pertsonen muga desagerraraziko da bihartik | Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimendu egin ditu Gobernuaren azken neurriak. Ostalaritzako eta gaueko aisialdiko ordutegiak zabaldu dira bihar, garraio publikoan edukierak handituko dira, etxabeak baimenduko dira eta kanpoan bildu daitezkeen pertsonen muga desagerraraziko da bihartik | Nafarroako Auzitegi Nagusiak ez dio ezetzik esan aste honetan Maria Txibiteren gobernuak koronabirusaren kontrako neurriak arintzeko atera duen foru dekretuari. Izurritearen bilakaera onbidean dela iritzita, gaur egun ezarriak diren mugak leuntzeko asmoa iragarri zuen Gobernuak, eta bidea eman dio asmo horri auzitegiak. Bihar jarriko dira neurri berriak indarrean, eta gutxienez, hilaren 30era arte iraungo dute.
Aldaketek ostalaritzaren eta gaueko aisialdiaren ordutegietan eraginen dute batik bat: ordubete atzeratuko dute ostatuen itxiera ordua, hau da, 02:00 arte izaten ahalko dira zabalik. Lizentzia bereziak dituzten lokalek 03:00 arte ematen ahalko dute zerbitzua; diskotekek eta dantzalekuek, 04:30 arte. Orain arte gisan, debekatua izanen da barran kontsumitzea.
Gainera etxabeen erabilera baimendua da atzera ere. Dena dela, baldintza batzuk bete beharko dituzte: agiri bat helarazi beharko zaie Osasun Departamentuari eta tokian tokiko udalari, erabilera egokia eginen dela adieraziz. Halaber, garraioan baimendua den gehienezko edukiera zabalduko du Nafarroako Gobernuak: %75era handitu nahi dute muga, eta gogorarazi dute ezinbestekoa izanen dela aireztatze egokia bermatzea. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203230/hagako-auzitegiak-filipinetako-drogaren-kontrako-gerra-ikertzea-baimendu-du.htm | Mundua | Hagako auzitegiak Filipinetako drogaren kontrako gerra ikertzea baimendu du | Fiskaltzaren eskaria onartu, eta narkotrafikoaren kontrako operazioetan gizateriaren kontrako krimenak izan ote diren ikertu ahalko du auzitegiak. Gobernuak esan du Nazioarteko Zigor Auzitegiak ez duela horretarako «zilegitasunik», Filipinak haren parte ez direnez gero. | Hagako auzitegiak Filipinetako drogaren kontrako gerra ikertzea baimendu du. Fiskaltzaren eskaria onartu, eta narkotrafikoaren kontrako operazioetan gizateriaren kontrako krimenak izan ote diren ikertu ahalko du auzitegiak. Gobernuak esan du Nazioarteko Zigor Auzitegiak ez duela horretarako «zilegitasunik», Filipinak haren parte ez direnez gero. | NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko epaileek ahalbidetu egin dute Filipinetako Gobernuak narkotrafikoaren kontra hartutako neurriak ikertzea, gizateriaren aurkako krimenak izan daitezkeelakoan. Fiskaltzak orain arte gertaera horien inguruan emandako informazioan oinarrituta, epaileek adierazi dute herritar zibilen aurkako eraso sistematiko baten parekoa dela herrialde horretan getatutakoa. Filipinek duela bi urte utzi zion NZAko estatu kide izateari, eta, horrenbestez, kide zen bitartean izandako gertakariak soilik ikertu ahalko ditu auzitegiak, 2011ko azaroaren 1etik 2019ko martxoaren 16ra artekoak.
Joan den ekainean egin zien fiskaltzak ikerketa abiatzeko eskaria epaileei, eta onartu egin duela jakinarazi du orain auzitegiak, argudiatuta nahikoa oinarri badagoela horretarako. Herritarren «hilketak» aipatu dituzte gizateriaren kontrako krimen gisa hartzeko balizko froga moduan; bereziki, Davao hiriaren inguruan 2011ko azarotik 2016ko ekainera bitartean egindakoak.
Auzitegiak nabarmendu du drogaren kontrako gerra deitu izan zaiona ezin dela ulertu legediaren ezarpen huts moduan, eta horren barruan egindako operazioak ezin direla hartu «zilegizkoa den operazio batean egindako gehiegikeria» gisa. Aitzitik, herritarren aurkako «eraso orokortu eta sistematiko bat» izan dela pentsatzeko nahikoa oinarri badagoela uste du, eta eraso horiek estatuak berak sustatuak izan direla.
Filipinetako Gobernuak, aldiz, adierazi du Hagako auzitegiak ez duela «zilegitasunik» narkotrafikoaren kontrako kanpaina ikertzeko. «Atzerriko instituzio horrek ez dauka eta ez du inoiz izan eskumenik Filipinetako Errepublikako auzien nahiz bertako herritarren inguruan ezer ikertzeko», esan du Salvador Panelo Duterte presidentearen idazkariak. Panelok argudiatu du bi urte igaro direla Filipinak Erromako Estatutuaren barruan ez daudela, eta, hortaz, jada ez dagoela «NZAk ikertu beharreko auzirik».
Filipinetako agintarien arabera, 7.000 lagun baino gehiago hil dira narkotrafikoarekin lotuta Poliziak egindako sarekadetan. Giza eskubideen aldeko hainbat elkartek, baina, hildakoen kopurua 30.000 ingurukoa dela kalkulatu dute. Estatuko indar armatuei eta sikarioei leporatzen dizkiete hilketak. Salatu izan dutenez, narkotrafikoaren kontrako borrokaren zigorgabetasun giroa baliatu dute droga kontuak kitatzeko. Presidenteak berak edozein susmagarriren kontra tiro egitera animatu zituen estatuko indarrak. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203231/espainiako-auzitegi-nazionalak-ere-ez-du-debekatu-arrasateko-martxa.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Nazionalak ere ez du debekatu Arrasateko martxa | Jose Luis Calama epaileak Poliziari eskatu dio ekitaldiaren «jarraipena eta kontrola» aitzinera eraman ditzala, protesta ekitaldian «gorazarrerik edo delitu terroristen justifikaziorik» egiten dela «saihesteko». Sarek agerraldia eginen du bihar Arrasaten, haien «irakurketaren eta erabakien berri» emateko. | Espainiako Auzitegi Nazionalak ere ez du debekatu Arrasateko martxa. Jose Luis Calama epaileak Poliziari eskatu dio ekitaldiaren «jarraipena eta kontrola» aitzinera eraman ditzala, protesta ekitaldian «gorazarrerik edo delitu terroristen justifikaziorik» egiten dela «saihesteko». Sarek agerraldia eginen du bihar Arrasaten, haien «irakurketaren eta erabakien berri» emateko. | EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen debekatu, eta gauza bera egitea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak ere. Jose Luis Calama epaileak jakinarazi duenez, hain zuzen, «une honetan ez dago elementu eta datu nahikorik zehazteko salaturiko egitateak terrorismoa goratzearen delitua izan daitezkeen ala ez». Auzitegi Nazionaleko epaileak, halere, Poliziari eskatu dio «jarraipena eta kontrola» egin diezazkiola larunbaterako Arrasaten (Gipuzkoa) euskal presoen eskubideen alde deituta dagoen protesta ekitaldiari, «saihesteko gorazarrerik edo delitu terroristen zein horiek egin dituztenen justifikaziorik» egin dadila, baita «biktimen edo haien familien umiliazio edo gutxiespenik» ere.
Epaileak biltzeko eskubidearen eta adierazpen askatasunaren mugak hartu ditu oinarri ebazpena emateko, eta azaldu du «gobernu agintaritzari» dagokiola «biltzeko eta manifestatzeko eskubidea gauzatzean konstituzio betekizunak betetzen direla zaintzea, hari baitagokio herritarren segurtasunari eustea eta delitu egintzak egitea prebenitzea». Zigor zuzenbideari dagokio, berriz, haren hitzetan, legez kanpoko ekintzak zigortzea «behin gertatu ondoren»: «Hau da, zigor zuzenbideak ezin du prebentzio izaerarekin jardun; izan ere, jokabide horrek berekin dakar eskubideak mugatzen dituzten ondorio juridikoak lotzea edo zuzenean edo zeharka zehapenak ezartzea, etorkizuneko eta zalantzazko delituei buruzko hipotesi hutsetan oinarrituta».
Sarek, agerraldia
Arrasateko Sarek eta Hego Euskal Herrikoak agerraldia eginen dute bihar Arrasaten, 10:00etan. Euskal presoen eskubideen mugimenduak jakinarazi duenez, «azken egunetan larunbatean Arrasaterako deitutako martxa ibiltariaren baitan sortutako nahasmen eta gatazka dela eta» haien «irakurketa eta erabakien berri» emanen dute. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203232/alice-neel-artistaren-atzera-begirakoa-zabaldu-du-bilboko-guggenheim-museoak.htm | Kultura | Alice Neel artistaren atzera begirakoa zabaldu du Bilboko Guggenheim museoak | Sortzailearen ia sei hamarkadako ibilbidea aztertzen du erakusketak ia 100 obrarekin. Erretratugintzan nabarmendu zen, nagusiki, eta esanguratsuak dira amatasunari zein sexualitateari eskainitako lanak ere. | Alice Neel artistaren atzera begirakoa zabaldu du Bilboko Guggenheim museoak. Sortzailearen ia sei hamarkadako ibilbidea aztertzen du erakusketak ia 100 obrarekin. Erretratugintzan nabarmendu zen, nagusiki, eta esanguratsuak dira amatasunari zein sexualitateari eskainitako lanak ere. | «Arimen bildumagile bat». Definizio horrekin deskribatu zuen bere burua Alice Neel artista estatubatuarrak (Pennsylvania, AEB, 1900- New York, 1984), eta ideia hori baliatu dute Bilboko Guggenheim museoko ordezkariek ere haren lanaren nondik norakoak azaltzeko, Lucia Agirre komisarioaren hitzetan, irudikatutako jendearen izaerarik sakonena harrapatzen baitzuen artistak bere erretratuetan. Haien arima. «XX. mendeko artistarik onenetako bat da», azaldu du komisarioak lehenik, eta gero gehitu du oharra: «outsider bat izan zen». Abstrakzioa gailendu zenean, figurazioari eutsi zion; artearen zentro izandako guneetatik aparte eman zuen bizitza ia osoa, batzuetan, baita pobrezia betean ere; eta amatasuna, emakumeen sexualitatea zein biluziak lantzeko zuen erak ere ez zuten haren zabalpena erraztu. Ia hiru hamarkadako lanaren ostean, 1960ko hamarkadan bakarrik egin zuen gora haren ospeak, mugimendu feministaren agerpenari esker, baina Europan, esaterako, oso erakusketa gutxi eskaini zaizkio gaur egunera arte. Erreskate ariketa baten pare irudikatu du horregatik komisarioak Bilbon eskaini zaion ia 100 obra inguruko atzera begirakoa. Alice Neel: pertsonak lehenbizi deitu dute bilduma, eta otsailaren 6ra arte egongo da ikusgai.
«Humanista anarkikoa»
Kronologikoki antolatuta, 30eko hamarkadako koadroekin hasten da erakusketa, eta sasoi hartan Kuban egin zuen urtebeteko egonaldiak bere pinturan izan zuen eragina nabarmendu du komisarioak. Kontzientzia politiko eta soziala orduan piztu zitzaiola azaldu du Agirrek, eta agerikoa da hori lehen aretoan bertan ikus daitezkeen manifestazioei eskainitako irudietan. «Humanista anarkikoa» zela esaten zuen bere buruaz artistak, baina komunismotik gertu eman zuen ideologikoki bizitza osoa. FBIk ere ikertu zuen denbora batez horregatik, baina, komisarioaren hitzetan, ez zen sekula inongo mugimenduren parte izan. «Bere obraren bidez izan zen militante».
Hain zuzen ere, New Yorkeko Ekialdeko Harlem auzoan bizilagun izan zituen biztanleei eginiko erretratuak izan daitezke horren froga. «Hiriaren intra historia kontatzen dute lan horiek», azaldu du Agirrek. Bertan dira senarrak jipoitzen zuen laguna, ingelesik hitz egiten ez zuen Puerto Ricoko migranteen umea, tuberkulosiz gaixotutako auzokidea,... Guztiak gertutasunaren eta gordintasunaren arteko punturen batetik margotuta, eta, batzuk, tarteka, Paul Cezannen zein Egon Schielleren eragin agerikoekin. «Eta, halere, guztiak dira oso Neel», gehitu du komisarioak.
Amatasunaren hamaika ertzak
Lehen mailako generoa zen erretratugintza artistarentzat, eta haren hitzak dira horren erakusgarri. «Beste ezein baliabidek ez bezala islatzen dute bere garaia. Erretratuek kalitate artistikoa dutenean, kultura, unea eta askoz ere gauza gehiago islatzen dituzte». Aurpegi horiek guztiek, nolabait ere, historiaren aurpegiak ere badirelako, egilearen hitzetan. «[Pertsona baten erretratua] pintura bat da eta, gainera, zeigeist-a da, garaiko espiritua».
Haurdunaldia, erditzea, umeen zaintza, edoskitzea, eta amatasunari lotutako beste hainbat ertz lantzen dituzten koadroak topatuko ditu bisitariak erakusketan. Alegorien babesik gabe irudikatzen ditu guztiak Neelek. Gordin jokatzeraino erori gabe, idealizazioraino hegaldatzeko tentaziorik gabe. Bere horretan. Lan horien «zintzotasuna» azpimarratu du erakusketako komisarioak. Neelek berak halaxe azaldu zuen auzia elkarrizketa batean: «[Haurdunaldia] ez da interesatzen zaidana; bizitzako gertakari soil bat da. Bizitzan garrantzi handia duen parte bat da, bana ez zaio jaramon egin. Nire iritziz, gai gisa, zilegi da zeharo, eta jendeak, apaltasun faltsuak edo epeltasunak bultzatuta, ez du inoiz erakutsi».
Miseria eta sexualitatea
Bere bizialdian kolpe gogorrak jaso zituen artistak, eta zauri horien isla ere igar daiteke margotu zituen motiboetan. Galdu zuen senarra, hil zitzaion lehen alaba, bikote izandakoak hamaika koadro suntsitu zizkion zelo eraso betean, eta bertatik bertara ezagutu zituen gizonezko medikuek gidatutako emakumezkoentzako ospitale psikiatrikoak. Bizipen horien guztien arrastoa ere igar daiteke bere koadroetan. Bronxen erabateko eskasian bizi zenean ezagututako ospitalea irudikatzen du, esaterako, 1928 eta 1929an margotutako Pediatria-klinika lanak. Giza gorputz eta erditze iskanbila moduko bat da irudia, intimitate arrastorik gabeko haragi eta min kaos bat. Eta eskuinaldeko bigarren planoan daude artista eta haren alaba ere.
Sexualitateak eta desirak ere areto oso bat hartzen dute, eta, bertan, artistak biluziak lantzeko zuen modu aske eta zintzoa ikus daiteke Bikotekide zein amorante izandako hainbat gizonekin batera ageri da bertan artista bera, eta 80 urte zituela bere buruari egindako autorretratu batek ixten du espazio hori.
Gerrak ebakitako bizitza
Horiez guztiez gain, erakusketan badira hiria irudikatzen duten paisaiak, natura hilak zein kultur munduko hainbat jenderi egindako erretratuak ere. Eta aretoak gurutzatu ahala, Neelen pinturak izandako garapena ere igarriko du bisitariak. Handiagoak dira azken urteetako koadroak, artistaren bizimodua erraztuz joan zen seinale, eta gutxika-gutxika detailez biluzten ere igar daitezke erretratuak, urteekin, erretratugilea bakarrik erakusteraino. Solteagoa da trazua, koloretsuagoa irudia.
1965ean margotutako Soldadugai beltza izeneko koadroa jarri du komisarioak Neelen ibilbidearen laburpentzat. Kasualitatez ezagutu zuen artistak James Hunter soldadugaia. Astebete geroago zen Vietnamera joatekoa, eta, ohi zuenez, erretratua egiteko bi saio adostu zituen harekin pintoreak. Lehen saioan gaztearen aurpegiari eta ezkerreko eskuari eskaini zion nagusiki, eta, kontrastean, lerro azkar soil batzuekin utzi zituen marraztuta gerora, bigarren saioan landu asmo zituen gorputza, aulkia eta hankak. Ez dago argi zergatik, baina Hunter ez zen bigarren saiora azaldu, eta, orduan, koadroa lehen saioan utzi bezala eman zuen burututzat artistak. Agirre: «Teknikoki bukatu gabe egon arren, bukatutzat eman zuen, horrela gerrak bizitza bat nola ebaki zuen erakusteko».
New Yorketik Bilbora
Hiru erakunderen arteko lankidetzaren emaitza da erakusketa. Bilboko Guggenheim museoak ez ezik, Metropolitan Museum of Art-ek eta San Frantziskoko Arte Ederren museoak ere hartu dute parte. Urte hasieran egon zen ikusgai New Yorken, lehenik, eta Iberdrolak babesarekin heldu da orain Bilbora. Juan Ignacio Bidarte Bilboko Guggenheim museoko zuzendariak eskerrak eman dizkio elektrizitate konpainiari horregatik, eta, onartu du azken urtea «bereziki konplikatua» izan dela. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203233/argindarraren-garestitzea-kritikatzeko-itzalaldi-batera-dei-egin-dute-subiranistek.htm | Ekonomia | Argindarraren garestitzea kritikatzeko itzalaldi batera dei egin dute subiranistek | Urriaren 8rako jarri dute zita, 22:00etatik 22:30era. Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten alderdi politikoek salatu dute euren herrialdeek subiranotasunik ez dutenez tresnak ukatzen zaizkiela argindarraren garestitzea geldiarazteko. | Argindarraren garestitzea kritikatzeko itzalaldi batera dei egin dute subiranistek. Urriaren 8rako jarri dute zita, 22:00etatik 22:30era. Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten alderdi politikoek salatu dute euren herrialdeek subiranotasunik ez dutenez tresnak ukatzen zaizkiela argindarraren garestitzea geldiarazteko. | Argindarraren prezioa etenik gabe gora doala salatzeko protesta egitera deitu dituzte herritarrak. Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako alderdi politikoek egin dute deialdia. Urriaren 8an (ostirala da), 22:00etatik 22:30era, argi guztiak itzali eta kazola jotzeak egiteko eskatu dute. Sindikatuei, eragileei eta mota guztietako elkarteei eskatu diete deialdiarekin bat egin eta zabaltzeko.
Agiri batean laburtu dute argindarraren garestitzea zer iruditzen zaien: «Konpainia elektrikoak aberasten ari dira, herritarrak pobretzen, eta Espainiako Gobernua ilunpean uzten ari da milaka etxe zaurgarri». EH Bildu, ERC, JxCat, CUP, Mes Mallorca, Mes Menorca eta BNG alderdiek bat egin zuten Llotja de Marreko adierazpenean.
Argindarraren garestitzearen atzean «iruzur handi bat» ikusten dute alderdi horiek. PPk eta PSOEk argindarraren sektorea pribatizatu eta «merkatuaren esku» utzi zutela gogorarazi dute, eta alderdi horietako buru batzuek interesak dituztela elektrika horietan berorietan. Argindarrarekin espekulatu egiten dela eta uraren edo haizearen gisako ondasun publikoekin enpresa batzuen jabeak aberastea besterik ez dela bilatzen salatu dute.
Energia oinarrizko gai funtsezkoa dela nabarmendu dute, eta salatu dute enpresa handi batzuen jabeek «poltsikoak bete» dituztela haren kontura. Espainiako Gobernua, ordea, ez dute ikusten arazo horiei aurre egiteko neurri eraginkorrak hartzeko bidean. «Adabakiak» jartzen ari dela uste dute. Eta hori baino zerbait gehiago egiten ausartu denean, berriz, enpresek xantaia egin diotela, ez soilik gobernuari, baizik eta herritar guztiei. «Eliteen eta gehiengo popular eta sozialen artek pultsu baten aurrean gaude».
Subiranotasun falta
«Oligopolioaren eta haren mehatxuen aurrean», Euskal Herrian, Galizian eta Herrialde Katalanetan «fronte komun bat» osatu behar dela iruditzen zaie Llotja de Marreko sinatzaileei. Nabarmendu dute hiru nazio horiek ez dutela modurik enpresa elektrikoei buru egiteko. «Gure parlamentuak eta gobernuak lotuta daude. Tresnak eta baliabideak ukatzen zaizkigu merkatuan esku hartu ahal izateko».
Argindarraren garestitzeari aurre egiteko moduak ikusten dituzte, botererik balute: gehienezko prezioak markatzea, tarifak zehaztea, araudiak zorroztea...«Subiranotasun energetikoaren falta oso garestia da galiziarrentzat, katalanentzat eta euskal herritarrentzat. Gure nazioen eraikuntzan, subiranotasun energetikora bidea egin behar dugu». |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203234/soilik-turistak-daramatzan-lehen-espaziontzia-aireratu-da.htm | Mundua | Soilik turistak daramatzan lehen espaziontzia aireratu da | Hurrengo hiru egunetan, 90 minutuero emango diote buelta bat Lurrari, eta ikusmiraz gozatzeko leiho bat izango dute. 27.360 kilometro orduko abiaduran bidaiatuko dute. | Soilik turistak daramatzan lehen espaziontzia aireratu da. Hurrengo hiru egunetan, 90 minutuero emango diote buelta bat Lurrari, eta ikusmiraz gozatzeko leiho bat izango dute. 27.360 kilometro orduko abiaduran bidaiatuko dute. | Bart goizaldean aireratu da Crew Dragon espaziontzia, barruan lau turista espazial daramatzala. Astronautarik gabeko lehen turismo bidaia espaziala da, eta hiru egun iraungo ditu, Lurretik 575 kilometrora. Barruan doaz aberats handi bat, irakasle bat, minbizia gainditu duen bat eta Irakeko gerran izandako AEBetako militar ohi bat.
Space X enpresak antolatu du bidaia. Inspiration 4 du izena misioak, eta 02:02an aireratu da Floridako Cañaveral lurmuturreko Kennedy Zentro Espazialetik. Lau bidaiariak Tesla autoetan iritsi dira (Elon Musk da Space X enpresaren jabea), eta Netflixeko kamerak aurrean zituztela sartu dira Dragon Relisience kapsulan. Falcon 9 suziriak aireratu ditu.
Hayley Arceneaux, Christopher Sembroski, Jared Isaacman eta Sian Proctor, entrenamendu batean. /
Hurrengo hiru egunetan, 90 minutuero emango diote buelta bat Lurrari, eta ikusmiraz gozatzeko leiho bat izango dute. 27.360 kilometro orduko abiaduran bidaiatuko dute. Ez da publiko egin zer kostu duen bidaiak, baina Time aldizkariak argitaratu du 200 milioi dolar inguru ordaindu dituela Jared Isaascaman aberats handiak; diru horrekin bere txartela eta beste hirurena ordaindu du. Bidaiarekin haurren minbizia ikertzeko zentro baterako finantzaketa lortu nahi duela esan du.
Zentro horretan egiten du lan Hayley Arecenauxek. 10 urterekin minbizia izan zuen, eta orain, 29rekin, espaziora protesi batekin doan lehen pertsona bilakatu da. Beste bi bidaiariak Sian Proctor geologia irakaslea (51 urte) eta Chris Sembroski (42) AEBetako militar ohia dira. Azken bi horiei lehiaketa batean egokitu zitzaien espaziorako txartela; antolatzaileen arabera, 72.000 pertsonak parte hartu zuten, eta 110 milioi dolar bildu zituzten haurren minbizia ikertzen duen ospitale horrentzat.
Bidaia guztia programatuta dago, eta Lurretik kontrolatuko dute. Bidaiariek proba fisiko batzuk gainditu dituzte espazioratu aurretik, eta han direla mediku azterketak besterik ez dituzte egin beharko, euren osasuna nola dagoen aztertzeko. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203235/petronorrek-asteburuan-berreskuratuko-du-jarduera-osoa.htm | Ekonomia | Petronorrek asteburuan berreskuratuko du jarduera osoa | Iazko azaro amaieratik izan du geldituta Gordin 2 Unitatea, merkatuaren eskari faltagatik. | Petronorrek asteburuan berreskuratuko du jarduera osoa. Iazko azaro amaieratik izan du geldituta Gordin 2 Unitatea, merkatuaren eskari faltagatik. | Pandemiaren aldirik gogorrenak atzean utzita, jarduera ekonomikoa eta garraioa aurreko mailetara itzultzen ari dira, eta findutako hidrokarburoen eskaria ere leheneratzen ari da. Eskariaren gorakadarekin Petronorrek erabaki du bere jarduera osoa berreskuratzea findegian. Hala, asteburu honetan amaitzeko asmoa du Muskizko (Bizkaia) 2. Plantako Gordin 2 Unitatea abian jartzeko sekuentzia. Unitate horrek egiten du Petronorren destilazio osoaren %40.
Era berean, Petronorrek berretsi du datorren urriaren 1ean utziko duela bertan behera Gordin unitatea itxi eta hilabete batzuetara, maiatzean, 350 langile ingururentzat aktibatu zuen ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea. Bilboko 8. epaitegiak irailean «justifikazio gabekotzat» jo zuen enpresaren neurria, eta Petronorrek epaiari errekurtsoa jarriko ziola iragarri zuen. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203236/castexekin-bildu-dira-murgiltze-ereduetako-ordezkariak.htm | Gizartea | Castexekin bildu dira murgiltze ereduetako ordezkariak | Frantziako Gobernu buruaren doinu aldaketa positibotzat jo dute, eta berme juridikoen zain daude. | Castexekin bildu dira murgiltze ereduetako ordezkariak. Frantziako Gobernu buruaren doinu aldaketa positibotzat jo dute, eta berme juridikoen zain daude. | Frantziako Gobernuko Jean Castex lehen ministroarekin eta Jean Michel Blanquer Hezkuntza ministroarekin bildu dira Eskolim hizkuntza gutxituetako murgiltze ereduetako ordezkariak. Hizkuntza gutxituetako erakunde publikoek ere parte hartu zuten, atzo bideo konferentziaz eginiko bileran. Kontseilu Konstituzionalak murgiltzearen kontra hartutako erabakiaren harira, Castexek bi diputatu izendatu zituen txosten bat egiteko, murgiltze ereduari «berme» batzuk atzemateko erronkarekin. Castexek, orduan, hitzeman zuen txostena osatu ondotik murgiltzearen ordezkariekin bilduko zela, egoeraren berri emateko. Bada, bileran «tonu aldaketa positibo bat» izan da Peio Jorajuria Seaskako lehendakariaren arabera. «Castexek segurtatu digu murgiltze eredua mantentzeko xedea bazutela, eta irtenbideak atzemanen zituztela azkartzeko. Doinu aldaketa prezatu dugu: hizkuntza gutxituen kontra izandako erasoen ondotik, entzun beharra genuen», poztu da.
Hala eta guztiz ere, Jorajuriak zehaztu du ez direla «xehetasun teknikoetan sartu». Murgiltze ereduetako ordezkarien eskaerak «entzun» dituzte Frantziako Gobernuko kideek: murgiltze ereduaren babesa eta sendotzea segurtatzea, eskolako komunikazio hizkuntza euskara dela defendatzea, egoitza publikoak baliatzeko posibilitatea, eta azterketak euskaraz pasatzeko galdea ere. Jorajuriaren arabera, bermeak lortzeko lan juridikoa «zaila» izanen da, eta datozen egun edo asteetan gauzatuko da, zirkular baten bidez. Jorajuria: «erantzun teknikoak berantago izanen ditugu, zirkular baten bidez. Ez dakigu zein hitz baliatuko dituzten, eta hurbildik zaindu beharko dugu. Bilkuran aipaturiko intentzioak ez dakigu juridikoki nola sartuko diren zirkularrean». Dena den, dosierra Castexen eskuetan izatea baikorki hartu dute murgiltze ereduetako ordezkariek: «Urrats handi bat da, behingoz goi-mailako solaskideak ukan ditugu».
Halere, ez dute egutegi finkorik, ez baitakite zuzen noiz aterako den zirkularra. Castexek kontzertazio lan bat abiatuko duela segurtatu die, eta horren ondotik helduko dela berme juridikoa. Jorajuriak «mesfidati» segitzen du, halere; atzoko bilera «lehen seinale positiboa» izanik ere, «ikustekoa baita intentzioan nola gauzatuko diren». |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203237/manifestaziora-deitu-du-u14-kolektiboak-atxiloketak-salatzeko.htm | Politika | Manifestaziora deitu du U14 kolektiboak atxiloketak salatzeko | Larunbatean eginen dute, Baionan, 19:00etan, herriko etxetik abiatuta. Haien aldarrikapenak «estigmatizatzeko eta kriminalizatzeko enegarren saiakera» direla salatu dute, eta galdetu dute «zein aldetan» dagoen bortizkeria eta «nork sortzen dituen tentsioak». | Manifestaziora deitu du U14 kolektiboak atxiloketak salatzeko. Larunbatean eginen dute, Baionan, 19:00etan, herriko etxetik abiatuta. Haien aldarrikapenak «estigmatizatzeko eta kriminalizatzeko enegarren saiakera» direla salatu dute, eta galdetu dute «zein aldetan» dagoen bortizkeria eta «nork sortzen dituen tentsioak». | Frantziako Poliziak lau gazte atxilotu zituen atzo goizean Urruñan eta Hendaian (Lapurdi), uztailaren 14an Frantziako egun nazionalaren harira Donibane Lohizunen (Lapurdi) egin zuten manifestazioan Jean François Hirigoien auzapezarekin izandako istiluen ondorioz. Arratsaldean laurak libre gelditu ziren, eta Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri jakinarazi zion lautik hiru lege ohartarazpen batekin atera zirela; horietako bi Frantziako bandera lapurtzeagatik, eta beste bat autoritate publikoaren ordezkari bati —Jean François Hirigoien Donibane Lohizuneko auzapezari— eraso egiteagatik. «Neurri alternatibo bat» dela erran zuen prokuradoreak, eta berak jakinarazi ziela auzipetuei. Hirigoienek salaketa ezarri bazuen ere, kasua «itxitzat» eman zuen, eta baieztatu zuen ez dela «atxiloketa gehiago egonen».
Agiri batean, atzo goizean gertatutako atxiloketak salatu ditu uztailaren 14ko mobilizazioa antolatu zuen U14 kolektiboak, eta manifestaziora deitu du larunbat honetarako, 19:00etan, Baionako herriko etxetik abiatuta. Iazko uztailean izandako gertakariak gogora ekarri dituzte, eta auzapezari egotzi diote, beste behin, istiluak sortu izana. Horien arabera, manifestariek banderola bat ezarri zuten herriko etxean, zeinetan «Hau ez da Frantzia, ez Espainia, Euskal Herria da» irakur zitekeen. «Aldarrikapena ez zen Donibane-Lohizuneko auzapezaren gustukoa izan, eta Jean-François Hirigoyen banderola modu bortitzean kentzen hasi zen. Tentsioak gora egin zuen manifestarien eta auzapezaren artean», esplikatu dute. «Azken hau, bere bulegora itzuli zen frantses banderaren koloreetako lepokoa janztera, eta ateratzean, keinu iraingarri bat egin ziren bertan ziren herritarrei. Orduan ikusi ahal izan genuen zenbateraino mespretxatzen dituen euskal kultura eta nortasuna defendatzen duten herritarrak».
Uda garai hartan sortu zituen erreakzioak ere nabarmendu dituzte, Frantziako eskuinari gertakariak «manipulatu» nahi izatea leporatuta. U14 kolektiboaren iritziz, uztailaren 14an gertatutakoa eta ondoren etorritako erreakzio soka kolektiboak plazaratu nahi zituen aldarrikapenak «estigmatizatzeko eta kriminalizatzeko enegarren saiakera» izan zen. Eta, atzoko atxiloketen ondotik, galdetu dute ea «zein aldetan» dagoen bortizkeria eta «nork sortzen» dituen tentsioak. «Zein aldetan da bortizkeria frantses poliziak, goizeko 6:00etan, beren ideiak defendatu besterik egin ez duten gazteak atxilotzen dituelarik? Zein aldetan da bortizkeria joan den astelehenean Hazpandar gazteak beren gaztetxe okupatutik kanporatu dituztelarik neurrigabeko polizia operazio baten bidez? Zein aldetan da bortizkeria Donibane-Lohizuneko bestetan, pertsona bat jipoitu zutelarik euskaraz mintzatzeagatik? Zein aldetan da bortizkeria Frantziako Konstituzio Kontseiluak euskararen irakaskuntza oztopatzen duelarik eta frantses Hezkuntza Nazionalak euskaraz idatzitako brebeta eta baxoaren kopiak zuzentzea ukatzen duelarik? Zein aldetan da bortizkeria luzaz euskara debekatua izan zelarik eta gaur egun ere, ofizialki ezagutua ez delarik?». Kolektiboak argi du erantzuna: bortizkeria Frantziako Estatuak erabiltzen du haien kontra, «eta bere morroiak eta bere poliziak igortzen ditu errepresioa erabiliz euskal gazteen nahiak oztopatzeko».
Horregatik, «borrokan» segituko dutela iragarri dute, eta «inposatuak zaizkigun Frantziaren sinboloei desobeditzen eta Euskal Herri libre bat aldarrikatzen» segituko dutela adierazi dute, larunbatean eginen duten manifestaziora deituta.
EH Bairen sostengua
Dozenaka pertsonak egin zuten protesta, atzo egun osoan, Lapurdiko lau gazteen atxiloketak salatzeko. Eguerdian, 150 bat pertsona elkartu ziren Baionako komisariaren aitzinean Bernat Etxepare lizeoko ikasle asanbleak deituta, eta arratsaldean 200 bat pertsona batu ziren Pausun (Lapurdi) atxiloketak salatu eta atxilotuei babesa erakusteko. EH Baik ere «sostengu osoa» adierazi zien atxilotuei. «Jakobinoa eta nazionalista den estatu frantsesak, itsu-itsuan errepresioaren bidea segitzea aukeratu du. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203238/gaztedik-bi-urre-eta-brontze-bat-irabazi-ditu-munduko-txapelketan.htm | Kirola | Gaztedik bi urre eta brontze bat irabazi ditu Munduko Txapelketan | Laukizko (Bizkaia) taldea txapeldun izan da emakumezkoen 500 kiloko mailan, eta lehen eta hirugarren gizonezkoen 560 kilokoan. | Gaztedik bi urre eta brontze bat irabazi ditu Munduko Txapelketan. Laukizko (Bizkaia) taldea txapeldun izan da emakumezkoen 500 kiloko mailan, eta lehen eta hirugarren gizonezkoen 560 kilokoan. | Hasi da lehia Getxon (Bizkaia) Lur Gaineko Sokatirako Munduko Txapelketan. Bikain hasi ere. Euskal tiratzaileek hiru domina irabazi dituzte taldekako lehiako lehen jardunaldian. Gaztedik eskuratu ditu guztiak. Laukizko (Bizkaia) taldeak urrezko domina irabazi du emakumezkoen 500 kiloko mailan eta gizonezkoen 560 kilokoan. Azken maila horretan brontzezkoa ere lortu du Gaztedi B-k.
Emakumezkoak Bedford Ladies Ingalaterrako taldeari nagusitu zaizkio finalean. Sinsentzat (Suitza) izan da brontzezko domina. Gaztedi A-k, berriz, Sins hartu du mendean finalean. Gaztedi B, berriz, Mosnangi (Suitza) gailendu zaio hirugarren eta laugarren posturako lehian.
Goizeko jardunaldia ez da horren emankorra izan. Gizonezkoen 680 kiloko mailan, Getxo ez da sailkatu finalerdietarako. Eberseckenek irabazi du urrezko domina (Suitza), Heurek zilarrezkoa (Herbehereak) eta Allgau Power Zellek brontzezkoa (Alemania). 580 kiloko mistoan ere ez Gaztedi ezta Mutriku ere ez dira sailkatu dominen lehiarako. Allgau Power Zell nagusitu da, Perugia (Italia) izan da bigarren, eta Valleitrekkers hirugarren (Herbehereak).
Ostiralean taldekako azken jardunaldia jokatu da, goizez (09:30) eta arratsaldez (13:30). Gizonezkoen 720 kilokoa jokatuko da lehenbizi, baina maila horretan ez dago euskal ordezkaririk. Bai, ordea, bigarrengoan, 23 urtetik beherako gizonezkoen 600 kilokoan. Hiru talde ariko dira: Powerrangers (Flandria), Dietenbach (Alemania) eta Goiherri (Erandio, Bizkaia). Euskal tiratzaileek aukera ona dute urrea irabazteko.
Arratsaldean, berriz, gizonezkoak 640 kilokoan ariko dira. Bost euskal talde izango dira lehian: Gaztedi , Getxo, Goiherri A eta B eta Mutriku (Gipuzkoa). Jarraian, emakumezkoak ariko dira 540 kilokoan. Gaztedi izango da euskal talde bakarra. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203239/hegoaldeko-zahar-etxeetako-egoiliarrei-txertoaren-hirugarren-dosia-jartzeko-era-izango-da.htm | Gizartea | Hegoaldeko zahar etxeetako egoiliarrei txertoaren hirugarren dosia jartzeko era izango da | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak hartu du erabakia, zentro horietan bizi diren pertsonen ezaugarriak aintzat hartuta. | Hegoaldeko zahar etxeetako egoiliarrei txertoaren hirugarren dosia jartzeko era izango da. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak hartu du erabakia, zentro horietan bizi diren pertsonen ezaugarriak aintzat hartuta. | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak gaur erabaki du COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko era emango zaiela zahar etxeetako egoiliarrei ere. Era berean, erabaki dute dosi gehigarria har dezaketen pazienteen zerrenda ere zabaltzea. Zahar etxeetako adinekoen kasuan, erabakia hartzekoan kontuan hartu dute askotan pertsona«hauskorrak» izaten direla zentro horietan bizi direnak, eta «patologia askotarikoak» izateaz gain, toki «itxietan» bizi direla.
Hirugarren dosia hartu ahal izango duten pazienteen zerrendan sartu dituzte hemodialisian daudenak eta minbizia dutenak, besteak beste. Downen sindromea duten 40 urtetik gorako pertsonak ere sartu dituzte.
Osasun adituak ez datoz bat gai horretan. Hirugarren dosiarekin pertsona horientzat babesa handitu egingo dela diote hainbatek. Dudatan jartzen dutenak ere badira, eta hirugarren dosiaren aurretik, mundu zabalean txertaketa kanpainak oso motelduta dauden herrialdeetara begiratu behar dela diote, hango prozesuak bizkortzeko. OME Osasunaren Mundu Erakundeak udan eskatu zuen atzeratzeko hirugarren dosia jartzeko erabakia.
Lehengo astean The Lancet aldizkarian hainbat zientzialarik ohartarazi zuten hirugarren dosi hori populazio osora zabaltzeko beharrik ez dagoela. |
2021-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/203240/philipsekoek-pilak-eta-realak-kandela.htm | Kirola | Philipsekoek pilak, eta Realak kandela | Txuri-urdinek bina berdindu dute Europa ligako estreinaldian, PSVren aurka. Galtzen hasi ostean, donostiarrek irauli egin dute markagailua. Etxekoek bigarren zatian berdindu dute. Realeko zenbait jokalarik min hartu dute. | Philipsekoek pilak, eta Realak kandela. Txuri-urdinek bina berdindu dute Europa ligako estreinaldian, PSVren aurka. Galtzen hasi ostean, donostiarrek irauli egin dute markagailua. Etxekoek bigarren zatian berdindu dute. Realeko zenbait jokalarik min hartu dute. | Sufrituta, baina Realak puntu bat bildu du Europa ligako estreinaldian. PSVk izugarri estutu ditu txuri-urdinak, eta gertu izan du garaipena. Pilak bete-bete eginda amaitu dute Philips Stadiumekoek; donostiarrek, ahituta. Nekez lortu dute puntu bat lotzea; fedeari kandela bat piztuta bukatu dute neurketa, [Armando] Obisporen taldeak hirugarren gola sar ez zezan, eta Cristorenak, Cristo Romerorenak alegia, eutsi ziezaion. Espainiarrak gaur debutatu du Realarekin.
Donostiarrei kosta egin zaie partidari neurria hartzea. David Silvak, beroketan min hartuta, hotz zelairatu da. PSV indartsu zelairatu da, zaleen bultzadak hauspotuta. Giroa bero-bero zegoela, txuri-urdinak estutu egin dituzte lehendabiziko ordu erdian.
Baloiaren jabetza eskuratu, eta erasora emanda aritu dira etxekoak. Erauntsi hori gelditu nahian aritu dira txuri-urdinak, baina ezin. PSVk Realaren atera jo du etenik gabe, eta 24. minutuan Noni Maduekek lehen gola izateko abagunea izan du. Lehen abisua izan da.
Reala suspertu beharrean zen, eta Adnan Januzajek, horren ohikoak dituen dirdai horietako batekin, gertu izan du 0-1ekoa egitea. Baloia ederki eraman du, baina area kanpotik egindako jaurtiketak langan jo du.
Itxura zuen txuri-urdinek aurrerako urratsa egin dutela, baina baloi jabetza gehiago izan duenean heldu da lehen zaplaztekoa. PSVk markagailuan aurrea hartu du 31. minutuan. Ezker hegaletik ondutako jokaldi batean, eskuinera aldatu da baloia, eta Maduekeren jaurtiketa ezin izan du geratu Alex Remirok. Mario Goetzek sareetan sartu du aldaratzea. Partida maldan gora jarri orduko erantzun du Realak. 33. minutuan, Januzajek bikain errematatu du Joseba Zalduaren erdiraketa bat. Berandu baino lehen indarrak orekatzea gako izan da lehen zatiaren hondarrerako.
Izan ere, handik sei minutura bigarrena egin du Realak: zailena egina zuen. Beste behin, Zalduaren erdiraketa fin batek ekarri du gola. Alexander Isaki pase egokia eman dio, eta suediarrak ez du huts egin. 39. minutuan, aurretik jarri da Reala. Txuri-urdinek arazorik ez dute izan atsedenaldira artean, baina egoerak lehengora egin du bigarren zatiaren hasieran. Neurketa abiatzean nola, PSVk bere gain hartu du jokoa antolatzeko ardura, eta arazoak sortu dizkio Realari. Harik eta 53. minutuan etxekoek bigarrena egin duten arte. Gotzek bere kalitatearen printzak erakutsi ditu, Zalduari izkin egin eta sakoneko pasea emanda. Cody Gakpok egin du binako berdinketa.
Hurrengo minutuetan, Herbehereetakoak izan dira nagusi, eta Realeko jokalariek arazo fisikoak izan dituzte: Robin Le Normandek zangoan min hartu du, Igor Zubeldiari zauria egin diote, eta Zalduak karranpak izan ditu. Lesio gehiegi lehen jardunaldirako.
Realak akituta igaro ditu azken minutuak. Asko sufritu du, eta atzean sartu da. PSVk hasi bezala amaitu du, Realaren arean jira-biraka. Azken minutuetan, langara bota du baloi bat. Kostata, markagailuari eusten saiatu da Reala. Lortu du: kandela ez zaio itzali. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203267/laquoniretzat-ez-da-detaile-bat-frantzian-dagoen-giro-politikoan-den-eskuin-muturrerako-lerratzearaquo.htm | Politika | «Niretzat ez da detaile bat Frantzian dagoen giro politikoan den eskuin muturrerako lerratzea» | Frantziako eskuin muturrak «islamo-ezkertiar» gisa identifikatzen dituen arlo anitzetako dozenaka pertsonaren zerrenda filtratu da sare sozialetan. Horien artean agertzen da Anita Lopepe EH Baiko bozeramailea. | «Niretzat ez da detaile bat Frantzian dagoen giro politikoan den eskuin muturrerako lerratzea». Frantziako eskuin muturrak «islamo-ezkertiar» gisa identifikatzen dituen arlo anitzetako dozenaka pertsonaren zerrenda filtratu da sare sozialetan. Horien artean agertzen da Anita Lopepe EH Baiko bozeramailea. | Arinkeriaz har lezakete batzuek, baina badu bere larritasuna. Frantziako eskuin muturrak «islamo-ezkertiar» gisa identifikatzen dituen arlo anitzetako dozenaka pertsonaren zerrenda egin du, izen eta abizenekin, eta lan egiten duten arloa identifikatuz. Taha Bouhaf Le Media agerkariko kazetariak zabaldu du albistea, Twitterren. Azaldu du agorril hasieran deskubritu zuela zerrenda, eskuin muturreko Fdesouche.com webgunetik eratorria. Excell taula baten antza du, eta, kazetariaren arabera, «ehunka pertsona daude fitxatuak»
Zerrendari begira jarrita, denetik dago: kazetariak, abokatuak, imamak, alde guzietako politikariak. Pertsona bakoitza kategoria batean sartua da, eta bere erakundean duen ardura ere agertzen da. Horietan agertzen da Anita Lopepe EH Baiko bozeramailea. Baina baita Jean Claude Iriart (EH Bai) eta Sophie Bussierre ere (EELV). EH Baik, EELVk eta Frantzia Intsumisoko Ensemble alderdiek 2020ko herriko hauteskundeetarako bultzatu zuten Baiona Berde eta Elkarkidea zerrendako hautagaiak izan ziren. Ikerketa batzuk eginik, beste zerrenda bat bazela ere ikusi du Bouhafek, aldi honetan migranteez arduratzen diren pertsonez osatua.
EH Baik Fdesouche webguneak zabaldutako zerrenda salatu du, eta babesa adierazi die EH Baiko kide diren Iriart eta Lopeperi. «Eskuin muturraren ohituretan den egiteko modu onartezin hau salatzen dugu. Orain, gure militanteekin eta mugimendu politiko gisa gogoetatuko dugu parte hartzen dugun ekintza kolektibo batean webgune honen aurka eta zerrenda hau osatu eta publikatu dutenen aurka», adierazi dute.
Lopepek berak BERRIAri adierazi dionez, «lehen kolpean» ez dio «inportantziarik eman», duda zuelako ez ote zen «praktika horiei» oihartzun gehiegi ematea. «Hala ere, zerbait egiten du», aitortu du. «Uste dut salaketa egin behar dela. Politikoa batetik: niretzat ez da detaile bat Frantzian presidentetza aitzin dagoen giro politikoan den eskuin muturrerako lerratzea, eta uste dut gure rola dela hori salatzea». Salaketa juridikoa ezarriko duen ez du oraindik aztertu.
Bouhafen bilaketen arabera, 2019ko azaroaren 10ean Parisen islamofobiaren aurka antolatu zuten protestari babesa eman ziotenen zerrendatik eratorria izan liteke «islamo-ezkertiarren» zerrenda hori. Bouhaf bera zerrendan dago, eta bere abokatuaren bidez salaketa jarri zuela iragarri du. «Horrelako zenbat zerrenda daude? Zer helbururekin?», galdetu du. Baina zerrendan agertzen diren izen guziek ez zuten babestu islamofobiaren kontrako deialdia. «Nondik datoz gainerako izenak?», galdetu du. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203268/arrasateko-martxa-bertan-behera-utzi-eta-herrietan-elkarretaratzeak-antolatu-ditu-sarek.htm | Politika | Arrasateko martxa bertan behera utzi, eta herrietan elkarretaratzeak antolatu ditu Sarek | Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak adierazi du ez dietela «liskarrak eragitera etortzeko asmoa» zutenei «konfrontaziorako aukerarik» eman nahi. Plataformak salatu du «presio izendaezina» jasan duela. Elkarretaratzera deitu dute Euskal Herriko plaza guztietan, bihar goizerako. | Arrasateko martxa bertan behera utzi, eta herrietan elkarretaratzeak antolatu ditu Sarek. Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak adierazi du ez dietela «liskarrak eragitera etortzeko asmoa» zutenei «konfrontaziorako aukerarik» eman nahi. Plataformak salatu du «presio izendaezina» jasan duela. Elkarretaratzera deitu dute Euskal Herriko plaza guztietan, bihar goizerako. | Sarek agerraldia egin du Arrasaten (Gipuzkoa) azken erabakien berri emateko, eta, azaldu duenez, bertan behera utziko dute bihar herrian zigor luzeen eta salbuespen legediaren aurka egitekoak ziren martxa, «konfrontazio espaziorik ez elikatzeko». Izan ere, ohartarazi dute ez dietela «konfrontaziorako aukerarik» eman nahi «ultraeskuinaren aldarriak aintzat hartuta Arrasatera liskarrak eragitera etortzeko asmoa» zutenei. Aldarriari eutsi nahi diete, halere, eta elkarretaratzera deitu dute Euskal Herriko plaza guztietan, bizi osorako zigorren aurka eta giza eskubideen, elkarbizitzaren eta konponbidearen alde. Deialdia presazkoa izanda, laster iragarriko dituzte elkarretaratzeen orduak eta herriak, baina aitzinatu dute Arrasaten ere eginen dutela protesta.
Joseba Azkarraga eta Bego Atxa bozeramaileek salatu dute aste hauetan «presio izendaezina» jasan dutela Arrasaten euskal presoen eskubideen alde lan egiten duten pertsonek. Taldearen ustez, euskal presoen alorrean «une historikoa» da oraingoa, egin diren urratsez balorazio positiboa egin izan dute, eta, horregatik, «harridura osoz» hartu dituzte arlo politiko eta mediatikoan plazaratu diren «jarrerak»: «Erantzukizunik gabeko jarrerak dira, eta indartu egiten dituzte espetxe politikan edozein aldaketa errefusatzen duten horien jarrerak, aurrerapauso horiek gerarazteko presioa eta manipulazioa —biktimen mina modu arbuiagarrian erabilita, kontrakoaren aurkako arma gisa erabiltzeraino— baliatu dituzten horien jarrerak». Sarek adierazi du haiek ez direla «inoiz» ibiliko «jarrera» horietan.
Gogoratu dute Parotek ez ezik bertze hamalau preso inguruk ere 40 urteko espetxe zigorrak dituztela, eta horixe salatzeko zela larunbaterako deitutako martxa: euskal presoentzat «ad hoc» prestaturiko 7/2003 legea bertan behera utz dezatela eskatzeko. Salatu dute, ordea, «entzungor» egin zaiela haien aldarrikapenei, giza eskubideen aldeko mobilizazio hori «hutsaltzeko» eta «kasu batzuetan kriminalizatzeko» ahalegina eginda, «arrazoirik gabeko akusaziotan oinarrituta». Sarek oroitu du «pertsona guztien» giza eskubideak aldarrikatzen dituela, eta hala behar duela: «Indarkeriaren biktimak eta pertsona guztien giza eskubideen errespetua kontrajarri nahi dituztenei gogorarazi nahi diegu giza eskubideak ezin direla partzelatan bereizi. Ezin dira batzuk defendatu eta beste batzuk mespretxatu». Hala, «eskubideak urratzen dituzten lege eta jarduketa guztien aurka egiten jarraitzeko legitimotasuna» aldarrikatu dute: «Mesede eskasa egingo genioke gure herriari eskubideen urraketa horren aurrean isilik geratuko bagina, biktimei min handiagoa eragiten diela dioen argudio faltsua erabilita».
Irakurri gehiago: Maddi Ane Txoperena Iribiarre: Galga «bigarren faseari»? (2021-09-16)
Euskal presoen eskubideen alde eta zigor luzeen aurkakoa zen egitekoak ziren martxa, eta polemika sortu du iragarri zen momentutik. Espainiako eskuinak erran zuen Unai Parot euskal presoari omen egiteko baliatuko zela martxa, eta, Sarek hori gezurtatu zuen arren, protestaren aurkako ekitaldi bat iragarri dute gaurko Eusko Jaurlaritzak eta Madrilek: «Unai Paroten biktimei» omen egiteko eginen dute, 12:00etan, Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimen Zentroan. Bertzeak bertze, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Gizarte Politika sailburuak parte hartuko dute.
EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen Sarek antolatutako martxa debekatu, ezta Espainiako Auzitegi Nazionalak ere. Izan ere, Jose Luis Calama epaileak atzo jakinarazi zuenez, «momentu honetan ez dago beharrezko datu eta elementurik zehazteko salaturiko egitateak terrorismoa goratzearen delitua izan daitezkeen ala ez». |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203269/alfonso-sastre-hil-da.htm | Kultura | Alfonso Sastre hil da | Hondarribian hil da, 95 urte zituela. | Alfonso Sastre hil da. Hondarribian hil da, 95 urte zituela. | Kezka sozial eta politikoak gurutzatzen du Alfonso Sastreren obra eta bizialdi osoa (Madril, 1926- Hondarribia, 2021), eta adituek mugarritzat jotzen dute haren ekarpena gaztelerazko antzerkigintzaren modernizazioan. Saiakerak, narrazioak, poesia eta zinemarako gidoigintza ere landu zituen, argitara emandako hamaika argitalpenetan, eta estuki lotuta egon da haren izena Euskal Herriko historiarekin ere. Madrilen jaio arren, 1977. urtean joan zen Hondarribira bizitzera (Gipuzkoa), eta literaturgintzagatik ez ezik, bere militantzia politikoagatik ere nabarmendu da han. Ezker abertzalearen esparruan jardun da, nagusiki, eta Herri Batasuna, Euskal Herritarrok eta ANV-EAE alderdietako hautagai ere izan zen. Bikotekide izan zuen Eva Forest idazle eta militantearekin batera, erreferentziazko ahots intelektual garrantzitsua osatu du bikoteak euskal herritar belaunaldi batentzat baino gehiagorentzat. 2007an hil zen Forest, eta gaur Sastre, 95 urterekin.
Zentsuraren aurkako jarrera
1945ean hasi zuen ibilbidea, Arte Nuevo izeneko taldearekin, eta 1953an estreinatu zuen Escuadra hacia la muerte arrakastatsua (Eskuadra bat heriotz bidean). Frankismoaren kultura ofizialarekin erabat hausten duen obratzat dute aditue. Han daude handik aurrera Sastrek erabili dituen gaiak: askatasuna, zapalketa, politika aginpidea, iraultza, bortxa eta errua. Hirugarren jokaldia egiterako debekatu zuten, ordea. Lehenagotik ere ezagun zuen Frankismoko zentsura aparatua, eta debeku gehiago helduko ziren gero ere. Askoz gehiago. Adituen hitzetan, Fernando Arrabalekin batera, Sastre izan baitzen sasoi hartan debeku gehien jaso zituen autoreetako bat. Debekuak debeku, idazleak salaketarako teatroak idazten jarraitu zuen. Egoera estu hartan, sasoiko beste autore askok posibilismoaren alde egin zuten arren, Sastrek eutsi egin baitzion antzerki erradikal bat egiteko asmoari, baita horrek lanik ezin taularatu ahal izatea ekartzen bazuen ere.
Hala gogoratu zituen hasierak une haiek egileak berak. «Ordurako entzuna genuen zerbait abangoardiako antzerkiaz, saiakera antzerkiaz eta borroka antzerkiaz, eta nola izan ziren eta jarraitzen zuten izaten, beste herrialde batzuetan, eszena iraultzailearen nukleak. Zer ekarri genuen guk? Sua genekarren, pasioa, inozentzia, ausardia, antzerkiarekiko maitasuna...».
Ludikoa eta kritikoa
1950ean idatzi zuen Manifiesto por un teatro de agitación social saiakera; antzerki komertzialaren kontrako eta teatrorako gaiak gizarte arazoetatik hartzearen aldeko aldarrikapen bat da testua, eta, adituen hitzetan, haren obra guztia izan zaio leial gazte sasoi hartan egindako adierazpen horri. Euskaraz irakurri daitezke, besteak beste, haren Emmanuel Kanten azken egunak, Fito Rodriguezen itzulpenean; Komando baten analisia eta Ez da pale egiteko oldua, biak Lukas Dorronsorok itzulitakoak. Anaidi Santua, Gillermo Etxeberriak euskaraturik. Gillermo Tellek triste ditu begiak, Beatriz Zabalondoren itzulpenean; eta Bazterrean utzitako panpinaren istorioa, Mikel Lasak euskaratuta.
«Ez zen egokia antzerkiaren gehiegizko politizazioa ere, antzerkia politikaren morroi huts bihurtzea, baina ez dut uste oso aberatsa denik antzerkia inongo ildotan kokatu gabe eta obraz haragoko inolako xederik gabe egitea ere». Bi mutur horien artean ikusten zuen antzerkigintza garaikidea, 2007an BERRIA egunkarirako Juan Luis Zabala kazetariari aitortutakoaren arabera. Eta, lehenago ere, 2001ean, Euskal Herriko antzerkiaren nondik norakoak iragartzeko saiakera ere egin zuen autoreak Teresa Salari eskainitako elkarrizketan. Sastrek Espainiako antzerkiak hartutako norabide bera aurreikusten zion Euskal Herrrikoari ere. Gazteleraz egindakoari, behintzat. «Agian euskarazko antzerki bat espero dezakegu, baina ezinezkoa da horri eustea, euskal herritar gehienak ez baitira euskarazko emanaldiak ikustera joaten, eta horrek behartuta jotzen dutelako ikuskizun elebidunak egitera Maskaradak eta haren moduko beste taldeek. Menpekotasun horrek ezinezko egiten du originaltasuna euskarazko antzerkia izatea. Bide horretan, kasurik onenean ere, teatro elebidun bat izango dugu».
Militantzia eta espetxealdiak
Alderdi Komunistako kide izan zen gaztaroan, eta 70eko hamarkadan utzi zuen alderdia, haien jarrerak erreformistegia zela iritzita. Kartzelan ere izan zen 1956an, unibertsitatean antolatutako protestetan parte hartzeagatik. Eta 1974an ere izan zen kartzelan, bigarrenez. Orduko artan, Forest atxilotu zuten lehenik, eta epaitegira joatean atxilotu zuten Sastre ondoren. Hamabi hildako eragin zituen Correo kalean egindako atentatu baten egiletzat jotzen zuten Forest orduko hartan, eta hiru urtez izan zen kartzelan. Sastrek zortzi hilabete egin zituen espetxean, eta, azkenean, libre utzi, eta bertan behera geratu zen haren aurkako epaiketa.
1980an berriz ere atxilotu zuten, ETAko komando bati babes ematea egotzita.
1993an Espainiako Literatura Saria jaso zuen, antzerkigintzari dagokion modalitatean, eta Euskal Herrian bertan, behin baino gehiagotan egin zaizkio omenaldiak eta aitortzak. 2015ean, esaterako, Euskal Herriko Unibertsitateak haren lanari buruzko ikastaro bat antolatu zuen, Fito Rodriguez idazlearen gidaritzapean. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203270/ekonomia-abiadura-handian-doa-hiruhileko-bakarrean-22-hazita.htm | Ekonomia | Ekonomia abiadura handian doa, hiruhileko bakarrean %2,2 hazita | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa sendo hazi da bigarren hiruhilekoan: %18,6 urte arteko tasan. Jaurlaritzak hazkunde erritmo bera espero du urteko bigarren erdirako, industriaren arazoak arazo | Ekonomia abiadura handian doa, hiruhileko bakarrean %2,2 hazita. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa sendo hazi da bigarren hiruhilekoan: %18,6 urte arteko tasan. Jaurlaritzak hazkunde erritmo bera espero du urteko bigarren erdirako, industriaren arazoak arazo | Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «ziklo aldaketa» gertu dagoela iragarri duen egun berean esan du ozen bere gobernuko Ekonomia sailburu Pedro Azpiazuk ez diela beldurrik industriaren sektorean sortu diren arazoei, eta 2021. urteko bigarren zatian ere «hazkunde garrantsitsua» espero duela.
Pandemiari aurre egiteko mugei erreparatuz ahoskatu du Urkulluk «ziklo aldaketa», eta edonor ohar daiteke muga sozialak lasaitzeak ekonomiaren hazkundeari lagunduko diola. Beharbada, ziklo aldaketa horren jakitun delako, Azpiazuk aditzera eman du ez duela ezuste negatiborik espero, eta urteko bigarren hiruhilekoan izandako %2,2ko hazkundearen parekoa egongo dela hirugarrenean ere, Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta, hortaz, 2021erako haren sailak apaldutako hazkunde aurreikuspena betetzeko bidean dagoela aurtengo martxoan: %6,7. Aurretik, %8,6koa zen aurreikuspen hori, Aste Santuaren ondoren Lakuak ostalaritzari eta turismoari ezarritako murrizketa handien aurretik esan nahi baita.
Energiaren garestitzeari eta zenbait piezen horniduraren eskasiari erreparatuz, Azpiazuk esan du «etorkizunari begira, baikorrak izateko arrazoiak» badirela, «enpresek aurkitu dituzten arazoak hor dauden arren». 2020. urteko hazkunde datuak uste baino lau hamarren okerragoak direla erantsi du, eta zailagoa gertatzen dela pandemiaren aurreko BPGa harrapatzea.
Horiek horrela, exekutiboak aurreikusi baino bi hamarren gehiago hazi da ekonomia apiriletik ekainera, eta urte arteko tasan ere espero zena baino hamarren bat handiagoa da gorakada: %18,6. Datu horiek islatzen dute betetzeko bidean dela Jaurlaritzaren beste aurreikuspen bat: pandemian galdutako BPGa noiz berreskuratuko den galderari erantzuten diona; 2022ko hasierarako espero du pandemia aurreko barne produktu gordina gainditzea.
Pandemia hasieraren zuloa
Bien bitartean, aurtengo apiriletik ekainerako tartean suspertze handia izan du erkidegoko ekonomiak eta lau hiruhileko daramatza hazten jarraian, urte hasierakoan %0,2 baizik izan ez bazen ere. Eskaintzaren aldetik, nabarmentzekoa da merkataritzak, ostalaritzak eta garraioak hiruhileko batetik bestera izandako hazkundea: %9,3. Lehen sektorea, berriz, %10,8 hazi da. Eskarian, suspertzeak aurrera jarraitu du, bai kontsumo pribatuan (%7,1), bai kontsumo publikoan (%5,2).
Sektoreen urte arteko tasei begiratzen bazaie, alde handiak ikusten dira, baina apartekotasun hori azaltzen du pandemiak 2020ko bigarren hiruhilekoan eragindako kraterrak. Hala, industria sektorearen balio erantsia hazi da gehien (%30,2), eta haren barnean esanguratsua da manufakturaren %33,1eko hazkundea; biek ala biek iazko bigarren hiruhilekoko amiltzea gainditu dute. Zerbitzuetan (%15,1), merkataritza, ostalaritza eta garraioaren balio erantsia %26,1 igo da iazko bigarren hiruhilekotik, zeinetan jaitsiera %26,9koa izan baita.
Bestalde, abuztuko langabezia erregistratuak (SEPE) Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan datu eskasak utzi dituen arren, nabarmena da pandemiaren hasieratik gaur egunera enpleguak izan duen susperraldia ere: %16,6. Apiriletik ekainera enplegu garbien kopuruak %2,1 egin du gora aurreko hiruhilekoarekiko. Horrek esan nahi du 19.000 enplegu inguru gehitu direla jarduerara. Iazko bigarren hiruhilekotik enpleguaren hazkundea %16,6koa izan da. Dena den, lanpostuen alorrean aipagarria da industriak bigarren hiruhilekoan %0,3ko beherakada izan duela enpleguetan. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203271/labik-ebatzi-du-goizeko-hirurak-arte-ireki-ahal-izango-direla-bihartik-ostatuak.htm | Gizartea | Labik ebatzi du goizeko hirurak arte ireki ahal izango direla bihartik ostatuak | Datuek hobera eginda, «trantsizio» egoera bat martxan jar daitekeela iragarri du Gotzone Sagarduik. Urkulluk erantsi du bi edo hiru aste barru «urrats sendoagoak» etor litezkeela pandemia aurreko egoera normalizatura itzultzeko. | Labik ebatzi du goizeko hirurak arte ireki ahal izango direla bihartik ostatuak. Datuek hobera eginda, «trantsizio» egoera bat martxan jar daitekeela iragarri du Gotzone Sagarduik. Urkulluk erantsi du bi edo hiru aste barru «urrats sendoagoak» etor litezkeela pandemia aurreko egoera normalizatura itzultzeko. | Bilera egin du gaur Labi Babes Zibileko Planaren aholku kontseiluak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hemendik aurrera izurriaren kontra zer neurri hartu beharko diren ebazteko, eta gaueko aisialdia luzatzea erabaki du: goizeko hirurak arte zabaldu ahal izango dira ostatuak. Kultur eta merkataritza jardueretarako ere ordu hori bera izango da muga.
Ikusi gehiago: Labiren neurriak, puntuz puntu
«Bihar sartuko da indarrean dekretu berria», iragarri du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Hiru motibo nagusi eman ditu, neurriak arinduta, «trantsizio» egoera bat abiatzeko. Baga: txerta daitezkeen herritarren %85ek txertoa hartuta, arindu egin da izurriaren larritasuna. Biga: ZIUetan eri gutxiago daude orain, eta «beherakoa» da joera. Higa: hamalau eguneko intzidentzia tasa metatuak 48 egun daramatza apaltzen. Horiek horrela, izurria «egoera ezberdin» batean dagoela esan du.
Oinarrizko prebentzio neurriei eutsiko zaie: maskara erabil behar da, adibidez, toki itxietan, eta jendea elkarrengandik gertu dagoenean. Era berean, eskuak sarri-sarri garbitzeko eskeak lehengoan dirau, eta «jende pilaketak» saihestera egin behar da, eta toki itxien aireztapena kontuan hartzera.
Kirol jarduera eta antzekoetan gehienez barrualdeetan 1.500 lagun batu ahal izango dira, eta 1.800 kanpoko jardueretan.
Ostalaritzan %75eko jarduera onartuko da barruan, eta barran ezingo da kontsumitu. Toki itxietan zortzi laguneko taldeak onartuko dira; kanpoko aldeetan, hamabikoak. Txoko eta antzekoetan antzera jokatu beharko da. Dantzaleku eta antzekoetan %50eko jarduera onartuko da, eta debekatuta egongo da barran eta zutik kontsumitzea. Gazteen lokalak irekitzea onartuko da 16-29 adin tartean gazteen %85 txertatuta daudenean.
Neurriok hamabost egunen buruan berrikusiko direla jakinarazi du Sagarduik.
Iñigo Urkullu lehendakariak Labik hartutako neurriak hizpide izan ditu goizean, Mondragon Unibertsitatearen ikasturte hasierako ekitaldian. Lehendakariaren hitzetan, baliteke bi edo hiru aste barru «urrats sendoagoak» iristea pandemiaren aurreko egoerara itzultzeko bidean. «Bizitza normalizaturako edo COVID-19aren aurreko bizitza normalizaturako trantsizio etapa batean gaude, eta bi edo hiru aste barru gizarte jardueren susperraldia sendotzeko fasean egotea espero dugu».
Nafarroan ja indarrean da gaueko aisialdia arintzea ekarriko duen foru dekretua. Ostatuen itxiera ordubete atzeratu dute han: 02:00 arte. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203272/hasi-dituzte-errusiako-hauteskundeak.htm | Mundua | Hasi dituzte Errusiako hauteskundeak | Ekialdeko Kamtxatka eta Txukotka eskualdeetan zabaldu dituzte hautetsontziak. Lehen aldia da bozak hiru egunez luzatzen dituztela, eta oposizioak salatu du emaitzetan esku hartu eta garaipena agintean den Errusia Batua alderdiari emateko egin dutela. | Hasi dituzte Errusiako hauteskundeak. Ekialdeko Kamtxatka eta Txukotka eskualdeetan zabaldu dituzte hautetsontziak. Lehen aldia da bozak hiru egunez luzatzen dituztela, eta oposizioak salatu du emaitzetan esku hartu eta garaipena agintean den Errusia Batua alderdiari emateko egin dutela. | Egun bakarra izan ohi dute errusiarrek behe ganberako bozetan bozkatzeko. Aurten, ordea, kutsatzeak saihesteko argudioarekin, hiru egunez luzatuko dituzte bozak. Gaur goizean zabaldu dituzte ekialdeko Kamtxatka eta Txukotka eskualdeko hautetsontziak; igande gauean, berriz, mendebaldeen dagoen Kaliningrad eskualdekoak itxita, bozak amaituko dituzte. Oposizioak gogor gaitzetsi du bozak luzatu izana, argudiatuta emaitzetan esku hartu eta Vladimir Putin presidentearen Errusia Batua alderdiaren garaipena bermatzeko egin dutela.
Duma edo behe ganberako 450 diputatuak aukeratu behar dituzte bozkatzera deitutako 110 milioi herritarrek. Hauteskunde Batzorde Zentralaren arabera, hamalau alderditako 5.800 hautagai aurkeztu dira, tartean hamar hautagai independente. Donbassko eta Krimeako herritarrek ere parte hartuko dute Errusiako hauteskundeetan. Biek ala biek errepublika independentetzat jo dituzte euren buruak, eta Errusiaren babespean daude, Kievek eta Mendebaldeak onartu ez arren.
Inkestek Putinen Errusia Batua alderdiari ematen diote garaipena, botoen %29,3ekin, eta haren atzetik leudeke komunistak %16,6rekin. Parlamentuan ordezkaritza lortu luketen beste alderdien artean leudeke eskuin muturreko Alderdi Liberal Demokratikoa eta Bidezko Errusia sozialdemokrata. Aldiz, oposizioko alderdi askok ezin izan dituzte euren zerrendak aurkeztu, legez kanpo utzi dituztelako, besteak beste, muturreko izateaz edo atzerrian kontu korronteak edukitzeaz akusatu dituztelako.
Navalni
Aleksei Navalni oposizioko aurpegi ezagunenetariko bat da bozetatik kanpo geratu denetako bat. Joan den otsailean bi urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten Navalniri, diru publikoak oker erabiltzea egotzita.
Navalniren taldeak, baina, aplikazio bat sortua zuen Telegram kanala baliatuta, non zerrendatzen ziren Errusia Batuari irabazteko aukera gehien zituzten hautagaien izenak. Gaur goizaldean, ordea, haren taldekideek salatu dute aplikazioa bertan behera utzi dutela Googlek eta Applek, Moskuren presioen ondorioz. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203273/labiren-neurriak-puntuz-puntu.htm | Gizartea | Labiren neurriak, puntuz puntu | Besteak beste, gaueko aisialdia irekitzea, ordutegiak luzatzea eta edukierak handitzea erabaki du gaur Labik. | Labiren neurriak, puntuz puntu. Besteak beste, gaueko aisialdia irekitzea, ordutegiak luzatzea eta edukierak handitzea erabaki du gaur Labik. | Hauek dira bihartik aurrera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean izango diren neurri berriak:
Maskara. Nahitaez erabili beharko da barnealdean eta kanpoaldean, baldin eta segurtasun distantzia mantendu ezin bada.
Ordutegiak. 03:00ak arte zabalik egon ahalko dira eztablezimendu, kultura eta merkataritza jarduerak.
Edukierak. Gehienez %75eko edukiera izango dute merkataritza guneek.
Publikoa ekitaldietan. Edukiera, oro har, % 75ekoa izango da. 3.000 pertsonatik beherako esparruetan, 1.500 pertsonatik beherakoa izango da barrualdean, eta 1.800 kanpoan. 3.000 baino gehiagoko esparruetan, berriz, gehieneko edukiera ezin izango da %40 baino handiagoa izan barrualdean eta %60 kanpoan. Futbol zelaietan, ordea, barrualdeko gehienezko edukiera %60koa izango da, EAEko Auzitegi Nagusiak hala erabakita.
Ostalaritza. Barrualdeko edukiera %75ekoa izango da gehienez. Debekatuta egongo da barran edo zutik kontsumitzea. Mahai bakoitzean, gehienez zortzi pertsona egon ahalko dira, eta terrazetan, hamabi. Nahitaezkoa izango da maskara erabiltzea, irensteko unean izan ezik. Joko lokaletan muga berberak aplikatuko dira. Txokoak. Gehienezko edukiera %75ekoa izango da. Debekatuta egongo da barran edo zutik kontsumitzea. Mahai bakoitzean, gehienez zortzi pertsona egon ahalko dira. Nahitaezkoa izango da maskara jantzita eramatea, irensteko unean izan ezik. Etengabe aireztatzeko betebeharra ere ezarri dute.
Gaueko aisia. Gaueko aisialdiari lotutako establezimenduek berriro ireki ahal izango dituzte ateak, %50eko edukierarekin. Debekatuta egongo da barran edo zutik kontsumitzea. Mahai bakoitzean gehienez zortzi pertsona egon ahalko dira, eta terrazetan hamabi. Nahitaezkoa izango da maskara erabiltzea, irensteko unean izanezik. Dantza pistak maskararekin erabili ahal izango dira soilik.
Gazteen lokalak. Berriro ireki ahal izango dira 16 eta 29 urte bitarteko adin tartean txertaketak jarraibide osoarekin %85 gainditzen duen unetik aurrera.
Kirola. Barneko instalazioetan, gehienez hamasei laguneko taldeak egin ahal izango dira. Gehieneko edukieraren %50ean erabili ahal izango dira aldagelak, eta dutxak, banaka edo 2 metroko distantzia mantenduz.
Mantendu beharreko prebentzio neurriak. Maskara erabiltzea, barrualdeak etengabe aireztatzea, pertsonen arteko distantzia mantentzea, eta eskuen eta gainazalen higienea mantentzea. Halaber, jende pilaketak saihesteko eta txertaketan parte hartzeko deia egin du Labik. Horrekin batera, aztarnariei laguntzeko eta, hala dagokionean, berrogeialdiak eta bakarraldiak betetzeko eskatu du. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203274/gutxieneko-soldata-hamabost-euro-igotzea-ez-da-nahikoa-elaren-eta-laben-iritziz.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldata hamabost euro igotzea ez da nahikoa ELAren eta LABen iritziz | Hamabost euroko igoera «txikiegia» dela uste du ELAk. LABek uste du garaia heldu dela Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata ezartzeko. | Gutxieneko soldata hamabost euro igotzea ez da nahikoa ELAren eta LABen iritziz. Hamabost euroko igoera «txikiegia» dela uste du ELAk. LABek uste du garaia heldu dela Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata ezartzeko. | ELA eta LAB sindikatuak ez daude pozik atzo Madrilen Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuekin gutxieneko soldatarentzat adostutako hamabost euroko igoerarekin.
Igoera oso murritza dela uste du ELA sindikatuak, eta igoera inflazioa baino askoz txikiagoa denez galera dakarrela langile klasearen erosteko ahalmenera. ELAk SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren inguruko orain arteko aldarriak ekarri ditu gogora: «Gutxieneko soldata 15 euro igotzea oso urrun dago PSOEk eta Unidos Podemosek 2019ko akordioan agindutakotik; izan ere, akordio horretan 2020an 1.000 eurora iristeko konpromisoa hartu zuten, eta are urrunago dago iazko urtarrilaren 30eko greba orokorraren eskaeratik, zeinetan 1.200 euroko gutxieneko soldata eskatzen zen».
ELAren aburuz, «beste behin ere agerian geratu da elkarrizketa sozialak eta elkarrizketa hau osatzen duten sindikatuek ez dutela balio benetan langileen baldintza materialak hobetzeko. Elkarrizketa soziala, bai Hego Euskal Herrian, bai Espainiako Estatuan, lan eta gizarte eskubideak murrizteko (pentsioak murrizteko akordioetan bezala) edo, kasu honetan bezala, beharrezko lan eta gizarte aurrerapenei oztopoak jartzeko erabiltzen den tresna bat da».
Atzoko akordioarekin aurrerapen sozialaren sentsazioa transmititu nahi izatea gaitzetsi du ELAk, «soilik patronalak ez duelako sinatu». Akordioarekin bat ez egiteko patronalaren arrazoiei buruz, ELAk gezurtatu egin du SMIaren igoerak kalte egiten dionik enpleguari. «2019an gertatutakoak erakusten du gutxieneko soldata igotzeak ez diola kalterik egiten enpleguari, kontrakoa baizik, eta, gainera, ondorio positiboak dituela Ogasunen eta Gizarte Segurantzaren diru bilketan».
LAB: 1.400 euroko SMIa
Hamabost euroko igoerak «ez die erantzuten Hego Euskal Herriko langileen beharrei», LABen ustez. Sindikatuaren arabera, SMI lanbide arteko gutxieneko soldatak «ezin dio erantzun bertoko bizitzaren kostuari», eta garaia iritsi da Hego Euskal Herriko lanbide arteko gutxieneko soldata ezartzeko.
«2020ko greba orokorraren ondoren eta haren indarra baliatuz, gehiengo sindikalak SMI propioa ezartzeko proposamena egin zion Confebaski, lanbide arteko akordio baten bitartez. Pandemia etorri zen, eta proposamen horrek ez zuen garapenik izan. Orain, momentua da eztabaida horri berriz heltzeko. Euskal Herriko biztanleria osoak beharrezkoa du».
Urteetan Europako Eskubide Sozialen Gutunaren irizpideen araberako aldarria egin du LABek gutxieneko soldataren inguruan; hots, izan dadila batez besteko soldataren %60. Hortik, urteetan 1.200 euroko SMIa eskatu izan dute, baina, irizpide berari jarraituz, LABek uste du garaia dela kopurua eguneratzeko. «2021ean Hego Euskal Herriko gutxieneko soldatak 1.400 euro gordin izan beharko luke, 14 pagatan». |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203275/jakartako-airearen-kalitatea-hobetzera-behartu-dituzte-indonesiako-hainbat-agintari.htm | Mundua | Jakartako airearen kalitatea hobetzera behartu dituzte Indonesiako hainbat agintari | Hiriburuko auzitegi batek ebatzi du herrialdeko presidentea eta beste sei kargudun errudun direla «ingurumen arduragabekeriagatik». Gobernuak ez du argitu helegiterik aurkeztuko duen. | Jakartako airearen kalitatea hobetzera behartu dituzte Indonesiako hainbat agintari. Hiriburuko auzitegi batek ebatzi du herrialdeko presidentea eta beste sei kargudun errudun direla «ingurumen arduragabekeriagatik». Gobernuak ez du argitu helegiterik aurkeztuko duen. | Joko Widodo Indonesiako presidenteak eta haren gobernuko sei goi agintarik Jakarta hiriburuko airearen kalitatea hobetzeko neurriak hartu beharko dituzte, auzitegi baten aginduz. Epaileek aho batez ebatzi dute agintari horiek errudun direla «ingurumen arduragabekeria» delituagatik eta, hortaz, herritarren eskubideak urratzeagatik.
Ekintzaile talde batek aurkeztu zuen salaketa, 2019an, estatuburuaren, Osasun, Ingurumen eta Barne ministroen eta beste hainbat buruzagiren aurka, eta helburutzat zeukan goi kargudun horiek kutsadurari aurre egiteko neurriak hartzea hamar milioi herritar dituen hiriburuan —eta beste hogei milioi inguruan—.
Ebazpenaren berri ematean, Jakarta Erdialdea Barrutiko Auzitegiak jakinarazi du akusatuek legearen kontra egin zutela. Hala, Widodo behartu du aire kalitatearen estandar nazional bat finkatzera, eta Budi Gunadi Sadikin Osasun ministroa eta Anies Baswedan hiriburuko gobernadorea, aire kutsadura kontrolatzeko estrategiak sortzera.
Twitter sare sozialaren bidez, Baswedanek adierazi du auzitegien erabakia onartu duela; gobernuak, ordea, ez du adierazpenik egin horren inguruan, ezta argitu ere helegiterik aurkeztuko duen. Erreakzio bakarra presidentearen bozeramaile Fadjroel Rahmanek izan du: ingurumenari buruzko erabakiak Ingurumen Ministerioaren esku geratuko direla erantzun du.
Adierazpen horien berri izanda, salatzaileen abokatu Ayu Eza Tiara pozik agertu da epaileen erabakiarekin: «Espero dugu akusatuek beren porrota onartuko dutela, eta airearen kalitatea hobetzeko ahaleginetan jarriko dutela arreta, helegiteen bidez borrokatu edo halako alferrikako gauzaren bat egin beharrean».
IQAir enpresaren iazko Munduko airearen kalitatea txostenaren arabera, PM 2,5 partikulen kutsadura gehien duten hiriburuen artean bederatzigarrena da Jakarta —Asia hego-ekialdeko okerrena—; partikulak gehienbat autoen erregaietatik eratorriak dira, eta, maila handian izanez gero, arriskutsuak izan daitezke gizakien osasunarentzat. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203276/euskal-herriko-trenbide-sare-osoa-lehen-aldiz-plano-bakar-batean.htm | Bizigiro | Euskal Herriko trenbide sare osoa, lehen aldiz plano bakar batean | Ingeniaritza Zibileko ikasle batek Euskal Herrian dauden trenbide sareak batu ditu mapa bakar batean, eta azkar zabaldu da irudia sareetan. Euskara hutsezko mapa bat ere sortu du BERRIArentzat. | Euskal Herriko trenbide sare osoa, lehen aldiz plano bakar batean. Ingeniaritza Zibileko ikasle batek Euskal Herrian dauden trenbide sareak batu ditu mapa bakar batean, eta azkar zabaldu da irudia sareetan. Euskara hutsezko mapa bat ere sortu du BERRIArentzat. | Zenbat tren hartu behar dira Euskal Herria zeharkatzeko? Edo zenbat plano ezberdin ikusi eta ulertu behar dira? Euskal herritarrei itzulinguru ugari saihestuko dizkien planoa sortu du Galder Agudo bilbotarrak. Ingeniaritza Zibileko ikaslea da, eta duela egun batzuk izugarrizko arrakasta izan zuen sareetara igo zuen mapak. «Ipar Euskal Herrian izan nintzen duela egun batzuk, eta bertan garraio publikoaren bidez mugitzeko asmoa nuen. Trenen planoak begiratzen hasi nintzenean, ohartu nintzen Akitania Berrian bertako trenbide guztiak biltzen zituen mapa bat zeukatela, eta hemen ez genuela halakorik», azaldu du Agudok.
Hemen klikatuta mapa PDF formatuan deskarga daiteke.
Euskal Herriko trenbide sare osoa biltzen du mapak. Guztira, 950 km baino gehiagoko ibilbidea zehazten du, 263 geltokirekin. Trenaz gain, metroko linea batzuk, mendiko trenak eta tren arinak, eta abiadura handiko trenaren zerbitzu batzuk ere biltzen ditu.
Hala ere, Agudok jakinarazi du planoa «sinplifikazio bat» dela momentuz: «Aldiriko eta metro sarean soilik herri nagusietako geltokiak adierazi dira». Metroari dagokionez ere, zehaztapen batzuk egin ditu: «Soilik Bilboko L1, L2 eta L3 lineak hartzen dira metro lineatzat». Horregatik, mapatik kanpo geratzen dira Euskotrenen E2 linea eta Topoa, besteak beste.
Twitterreko erabiltzaileek egilea ohartarazi zuten mapak zeuzkan akatsez. «Feedbacka jasotzeko igo nuen sareetara, eta gainerako txiolarien proposamenak entzun ondoren, zuzenketak egin ahal izan ditut». Iradokizun guztiak bilduta, mapa eguneratu bat sortu du Agudok. Sareetan zabaldu den bertsioa elebiduna da, euskaraz eta gazteleraz. Egileak, ordea, euskara hutsezko mapa bat egokitu du BERRIArentzat.
Hala ere, izan dira bestelako kritikak ere sare sozialetan, mapari baino gehiago, horrek erakusten duen errealitateari. Iruzkinen artean, txiolari asko kexatu dira Nafarroan edo Ipar Euskal Herrian dagoen garraio publiko faltaz.
Egilea ere jakitun zen horretaz. Azaldu duenez, mapak trenbide sarearen «gabeziak» ikusteko ere balio du: «Bi aukera neuzkan: zerrenda eran egitea, edo ikuspuntu geografikoa lehenestea. Bigarrena aukeratu nuen, horrela nabarmenagoa baita hutsune hori». |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203277/gastu-muga-6-handitu-du-nafarroako-gobernuak.htm | Ekonomia | Gastu muga %6 handitu du Nafarroako Gobernuak | Kopurua are gehiago handi daiteke, baldin eta EBko funtsetatik diru gehiago jasotzen badu. | Gastu muga %6 handitu du Nafarroako Gobernuak. Kopurua are gehiago handi daiteke, baldin eta EBko funtsetatik diru gehiago jasotzen badu. | Nafarroako Gobernuak 4.743,4 milioi euroko gastu muga bat izango du aurrekontuetan. Inoizko kopururik handiena da, eta aurtengoa baino ia %6 baino handiagoa.
Kopuru hori ez da, ordea, Iruñeko gobernuak gastatu ahal izango duena, horretatik kendu behar baita udalak finantzatzera joango diren 264 milioi eta Espainiako Estatuari egingo dion ekarpena (573 milioi euro). Edonola ere, azken kopuru hori ere alda daitekeela onartu du Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak, Madrilekin negoziatu beharrekoa delako.
Kopuru osoetan, aurten baino 262 milioi handiagoa izango da gastu muga. Horretatik, zati bat Europako Batasunetik etorriko da, dela React planetik, dela Suspertze eta Erresilientzia tresnatik (RRF, ingelesezko laburduran). Baliteke kopuru hori handitzea baldin eta urteak aurrera egin eta Nafarroak aurkeztutako proiektuek EBko funtsen zati handiagoa eskuratzen badute.
Diruaren zati bat zorpetze berriaren bitartez jasoko du gobernuak. Izan ere, datorren urtean BPGaren %0,9ko defizita hitzartu du Iruñeak Madrilekin; gutxi gorabehera 200 milioi euro dira.
Aldaketak zergetan
Zerga bitartez ere %9 gehiago jasoko duela espero du Saizek, 350 milioi euro hain zuzen ere, nahiz eta Espainiako Gobernuak elektrizitatearen prezioa asko ez igotzeko hartutako neurrietako batzuk zuzenean egingo dioten kalte zerga bilketari. Madrilek %21etik %10era jaitsi zuen argindarraren BEZa, eta astearte honetan iragarri zuen argindarraren zerga %5,11etik %0,5era murriztuko zuela.
«Klase ertainei eta txikiei» errenta zerga jaisteko asmoa du Maria Txibiteren gobernuak, baina goiz jota datorren urtean onartuko da hori, eta, hortaz, 2023an izango du eragina. Saizek azaldu duenez, orain adituen talde bat ari da proposamena lantzen.
Gastu araua finkatu ondoren, departamentu guztiek beren gastu proposamenak egingo dituzte datozen asteetan, eta gero lege proiektua negoziatu beharko du gobernuak Nafarroako Parlamentuko alderdi politikoekin. Aurrekontu legea beranduenik abenduaren 31n onartu behar da, 2022ko urtarrilaren 1erako indarrean izan dadin. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203278/artolazabalek-migrazioaren-arloko-eskumena-eskatu-dio-espainiako-gobernuari.htm | Politika | Artolazabalek migrazioaren arloko eskumena eskatu dio Espainiako Gobernuari | Sailburuaren arabera, «pertsonentzako proiektuak» eta gizarte politikak garatu eta aplikatzeko behar dute eskumena. Gaineratu du «ezinbestekoa» dela Atzerritarren Araudia onartzea. | Artolazabalek migrazioaren arloko eskumena eskatu dio Espainiako Gobernuari. Sailburuaren arabera, «pertsonentzako proiektuak» eta gizarte politikak garatu eta aplikatzeko behar dute eskumena. Gaineratu du «ezinbestekoa» dela Atzerritarren Araudia onartzea. | Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlarizako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak migrazioaren arloko eskumena Jaurlaritzari transferitzeko eskatu du gaur, Berrizko Olakueta Etxean: «Espainiako Gobernuari berriro erreklamatzeko unea da, burokrazietan ez galtzeko eta migrazioaren arloko eskumena guri helarazteko». Gaineratu du Eusko Jaurlaritza «aitzindaria» dela iragaitzazko migratzaileen arretan.
Sailburuaren arabera, transferentziarekin «bakarrik» garatu eta aplikatu ahal izango dituzte «pertsonentzako proiektuak» eta gizarte politikak.
Eskumenaz gain, Espainiako Gobernuari eskatu dio «duela zenbait hilabete» egin zuten oinarrizko testu bat onartzeko. Horretan, Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio Ministerioari egindako ekarpenak jaso zituzten. Testuaren balorazio «oso egokia» nabarmendu du Artolazabalek, eta adierazi du «ezinbestekoa» dela Atzerritarren Araudia onartzea, «ehunka gazte lan munduan sartzeko eta bazterketatik edo egoera irregularretatik urruntzeko».
Olakueta Etxearen moduko zentroen garrantziaz ere aritu da. Izan ere, igaroan doazen «pertsona zaurgarrienak» bizi dira bertan. Sailburuaren arabera, bakarrik edo seme-alabekin bidaiatzen duten «emakume askorentzat babesleku» dira horrelako lekuak, baita «familia ugaria diren ama eta aita askorentzat aterpe» ere. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203279/hirugarren-dosia-adineko-pertsona-guztiei-jartzeko-aukeraren-alde-agertu-da-sagardui.htm | Gizartea | Hirugarren dosia «adineko pertsona guztiei» jartzeko aukeraren alde agertu da Sagardui | Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak atzo erabaki zuen zahar etxeetako egoiliarrei COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzeko era ematea. | Hirugarren dosia «adineko pertsona guztiei» jartzeko aukeraren alde agertu da Sagardui. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak atzo erabaki zuen zahar etxeetako egoiliarrei COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzeko era ematea. | COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosi bat «adineko pertsona guztiei» jartzeko aukeraren alde agertu da gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua. Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak atzo erabaki zuen COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko era emango zaiela zahar etxeetako egoiliarrei, baina Sagardui aukera hori adineko pertsona guztiei zabaltzearen alde agertu da gaur, eta ez bakarrik egoitzetako erabiltzaileei.
Labiren batzarra amaitu ostean egindako agerraldian, hirugarren dosiaren inguruko galdera bat egin diote hiru Sagarduiri, eta hor azaldu du lurralde arteko batzordean adineko pertsona guztiei txertoaren hirugarren dosia jartzearen alde agertu zela, eta ez bakarrik egoitzetan daudenei. Atzoko bileran zehaztu zutenez, urriaren 4an emango du EMAk txertoaren hirugarren dosiari buruzko behin betiko ebazpena, eta une horretatik aurrera, eta foru aldundiekin elkarlanean, «adinekoen egoitzetan txertatzen hasiko da» Osakidetza, Sagarduik azaldu duenez. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203280/jardueraren-errentagarritasun-falta-da-arazo-nagusia.htm | Ekonomia | «Jardueraren errentagarritasun falta da arazo nagusia» | Behien sektorea ikusten du okerren Xabier Iraola ENBAko koordinatzaileak. Banatzaileek ez ezik kontsumitzaileek ere badutela erantzukizuna dio. | «Jardueraren errentagarritasun falta da arazo nagusia». Behien sektorea ikusten du okerren Xabier Iraola ENBAko koordinatzaileak. Banatzaileek ez ezik kontsumitzaileek ere badutela erantzukizuna dio. | Asteazkenean bete zituen 30 urte nekazarien Enba sindikatuak, eta Enba: 30 urte, 1991-2021, baserritar profesionalak babesten lelopean ospatu zuten urteurrena. Xabier Iraola koordinatzailearen esanetan (Legorreta, Gipuzkoa, 1966), pandemiaren eraginez, bertako produktuek garrantzia hartu dute, baina oraindik ere prezioari begiratzen zaio gehien.
30 urte bete ditu sindikatuak. Urte hauen zer balorazio egiten duzue?
Zatiketa batetik sortu zen Enba. EHNE bakarrik zegoen orduan, eta jende batek pentsatu zuen, batetik, baserritar profesionalen interesak alboratzen ari zirela, eta, bestetik, estrategia politikoa estrategia sektorialari gain hartzen ari zitzaiola. Horiek izan ziren sorrerako bi gakoak. 30 urteren ondoren, uste dugu gure helburu nagusia dela gizartearen eta administrazioaren aurrean baserritar profesionalen lana aldarrikatzea eta haiek babestea. Kontuan izan behar dugu antolatzeko modu asko dituela sektoreak: sindikatuak, kooperatibak, gestio etxeak, txakolin elkarteak, sagardozaleak, basozaleak… Bakoitzak bere lan eremuan jorratzen ez dituen gai transbertsalak lantzeko, interes guztiak elkartzeko eta ahots komun bat plazaratzeko beharra dago, eta hori lortu dugula uste dut.
Gaur egun, nolako harremana duzue EHNErekin?
Harreman ona dugu. Urteen poderioz ikusi da baserrietan dagoen aniztasuna zilegi dela, eta momentu hauetan giro jatorra dugu. Bakoitza bere ikuspegiarekin, lehentasunekin, lan egiteko erarekin eta abarrekin, baina azken urteotan gai askotan ari gara elkarlanean.
Urteurrenerako Enba: 30 urte, 1991-2021, baserritar profesionalak babesten leloa aukeratu duzue. Zer nabarmendu nahi duzue «profesionalak» aipatuta?
Argi utzi nahi dugu baserritar profesionalak ez duela esan nahi baserritar handia. Profesionala izateak esan nahi du lanak ondo egitea, eta horrek eskatzen du prestakuntza izatea, arretaz lan egitea, denbora eskaintzea, inbertsioak egitea, eta abar. Horiek guztiek bat egiten dutenean, normalean baserritik bizi den jendearengana iristen gara. Batzuek jarduera bat baino gehiago dituzte; mistoak esaten diegu guk. Gure lehentasun nagusia baserritik bizi direnak dira, baina badakigu lehen sektorean mistoak ere ezinbestekoak direla. Beraz, profesionala izateaz ari garenean, gauzak ondo egiteaz ari gara, jarduera bakarra izan edo gehiago izan.
Asteazkenean egin zenuten ospakizun ekitaldia, eta, besteak beste, Nekazaritza Politika Bateratuari (NPB) buruzko mahai ingurua egin zenuten. Gipuzkoako nekazarien ezaugarrientzat egokia al da politika hori?
Gune menditsuetako abeltzaintza oso zaila da, gastu handiak ditugulako ekoizpenerako. Gure ustiategiak, batez beste, 10-15 hektarearen bueltan ibiltzen dira, eta, NPBaren laguntza guztiak hektarea kopurura ari direnez zuzentzen, zailtasunak ditugu. Iruditzen zaigu NPBak ez dituela behar adina lehenesten mendiko abeltzaintza eta nekazaritza.
NPBko diru laguntzek zenbateko garrantzia dute Gipuzkoako baserritarrentzat?
Handia. Batez beste, diru sarreren %20 inguru NPBtik jasotzen dute ekoizleek. Beti esaten dugun bezala, baserritarren nahia da diru sarreren %100 merkatutik lortzea, baina ikusten da ezinezkoa dela. Eta batzuetan, merkatutik jasotakoari diru laguntzak gehitu, eta, hala ere, ez da nahikoa izaten aurrera jarraitzeko. Jardueraren errentagarritasun falta da arazo nagusia: merkatua dagoen bezala dago antolatuta, eta jendeak elikadura osasuntsuari eta gertuko elikadurari ez dio behar adinako garrantzirik ematen.
Pandemia hasi zenetik hona, nabaritu al duzue joera aldaketarik?
Bai. Bertako produktuek garrantzia hartu dute, baina jendeak nahi du bertakoa izatea, modu jasangarrian ekoiztea, animalien ongizatea zaintzea eta langileen eskubideak errespetatzea, baina hirugarren munduko prezioak ordaintzea, eta hori ez da posible. Prezioak baldintzatzen du erosketa oraindik.
Orain aste batzuk esnearen prezio apala salatzeko atera zineten kalera. Zer sektore ikusten dituzu okerren?
Behiekin aritzen direnak, esnetako behiak dituztenak nahiz haragitakoak dituztenak. Esnearen egoera zein zen esan genuen: %92 banaketan saltzen da, hortik %56 marka zuria da, eta erdia 60 zentimo azpitik saltzen da. Banatzaileak badu erruaren zati bat, esnea amu gisa erabili izan duelako bezeroak irabazteko, baina argi dago kontsumitzaileek ere badutela erantzukizuna. Jendea denda horietara joaten da erostera, eta guretzat oso zaila da haietatik ihes egitea: esne makinak eta beste aukera batzuk badaude, baina jendeak ez ditu erabiltzen, eta kendu egin dituzte gehienak. Helburua da 10 zentimoko igoera lortzea, eta marka zuria gutxienez 70 zentimoan egotea.
Eta haragi sektorean?
Harakin txikiak desagertzen ari dira, eta geratzen direnetan ere prestatutako produktuak-eta saltzen dira gero eta gehiago, behi haragia ez hainbeste. Harakinez aparte, banatzaileak daude, eta horietan ez ditugu prezio txukunak lortzen. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203281/eaeko-auzitegi-nagusiak-epaileen-aurkako-eraso-pertsonalak-salatu-ditu.htm | Gizartea | EAEko Auzitegi Nagusiak epaileen aurkako «eraso pertsonalak» salatu ditu | Azken egunotan Eusko Jaurlaritzak eta EAJko hainbat buruzagik EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiei kritika egin ondotik etorri da epaileen erantzuna. | EAEko Auzitegi Nagusiak epaileen aurkako «eraso pertsonalak» salatu ditu. Azken egunotan Eusko Jaurlaritzak eta EAJko hainbat buruzagik EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiei kritika egin ondotik etorri da epaileen erantzuna. | EAEko Auzitegi Nagusiko gobernu aretoak ohar bat kaleratu berri du azken egunotan jasotako zenbait kritikari erantzuteko. Idatzian dioetenez, gizarte demokratikoetan epaitegiek eta auzitegiek «zilegitasun osoa» dute ordenamendu juridikoaren arabera pertsonek, elkarteek eta erakundeek egindako jurisdikzio babesaren eskaerak ebazteko. Horrela, babes judizialerako eskubidea gauzatzen dutela esan dute, eta gogoratu hori bera dela zuzenbide estatuaren oinarrietako bat. Bide horretan, EAEko Auzitegi Nagusiak dio ebazpenen gaineko kritikak «zilegiak» direla, baina horrek ez duela ahalbidetzen justizia ematen duten epaileen aurkako «eraso pertsonalak» eta «deslegitimizazioak» babestea. Oharra EAEko Auzitegi Nagusiko gobernu aretoak igorri du. Besteak beste, Iñaki Subijana, Luis Angel Garrido, Garbiñe Biurrun eta Reyes Goenaga epaileek osatzen dute areto hori.
Hain justu ere, aste honetan sortutako polemikaren harira atera du oharra EAEko Auzitegi Nagusiak. Izan ere, auzitegi horrek erabaki zuen %60ra handituko zela futbol zelaietako gehienezko edukiera, eta, hala, bizkarra eman zien Jaurlaritzaren asmoei; horiek %30ean nahi zuten muga mantendu. Erabakiaren aurka gogor mintzatu dira asteon Eusko Jaurlaritza eta EAJko hainbat buruzagi. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203282/autoritarismoaren-olatuari-buru-egitera-deitu-du-alternatibak.htm | Politika | «Autoritarismoaren olatuari» buru egitera deitu du Alternatibak | Erakundearen Koordinakunde Nazionalak batzarra egin du, eta datozen hilabeteetarako «erronkak eta lehentasunak» ezarri ditu | «Autoritarismoaren olatuari» buru egitera deitu du Alternatibak. Erakundearen Koordinakunde Nazionalak batzarra egin du, eta datozen hilabeteetarako «erronkak eta lehentasunak» ezarri ditu | Urte politikoaren aurrez aurreko lehen bilera egin du Alternatibaren Koordinakunde Nazionalak, eta batzarra baliatu dute datozen hilabeteetarako «erronkak eta lehentasunak» ezartzeko. Oskar Matute, Josu Estarrona eta Maria del Rio zuzendaritzako kideek esan dutenez, beharrezkotzat jotzen dute «politika sozialen aldeko bloke herritar bat» eraikitzea, «eskuinak aldarrikatzen duen autoritarismoaren olatuari aurre egiteko».
Alternatibakoen aburuz, «desberdintasun sozialak edo bidegabekeriak ezin dira besterik gabe onartu», eta pandemiaren ostean sorturiko krisi egoeran inoiz baino beharrezkoago jotzen dute «eztabaidatzea, borrokatzea eta mobilizatzea».
Ingurumen eta klima larrialdiari buruzko politika publikoak «errotik aldatu», ekoizpen sistema eraldatu eta gaurkotu, eta zaintza duinari lehentasuna ematea proposatu du Alternatibak. Bestalde, EH Bildu koalizioko kide da Alternatiba, eta, alde horretatik, «EH Bilduren inguruan osatutako ezkerreko hegemonia subiranista hori zabaltzen jarraitzea» ezarri dute eginkizun. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203283/pasio-guztiak-lan-bihurtzen-direnean-inozentzia-galtzen-duzu.htm | Kultura | «Pasio guztiak lan bihurtzen direnean, inozentzia galtzen duzu» | 30 urtetik gorako lan ibilbidean, Begoña del Tesok milaka pelikula ikusi ditu. Zaletasuna lanbide bihurtu du, eta, gaur egun ere kritikak idatzi arren, film ugarik lortzen dute oraindik hura txunditzea: «Sekulakoa da». | «Pasio guztiak lan bihurtzen direnean, inozentzia galtzen duzu». 30 urtetik gorako lan ibilbidean, Begoña del Tesok milaka pelikula ikusi ditu. Zaletasuna lanbide bihurtu du, eta, gaur egun ere kritikak idatzi arren, film ugarik lortzen dute oraindik hura txunditzea: «Sekulakoa da». | Euskal Herriko zinema kritikaririk ezagunenetako bat da Begoña del Teso (Donostia, 1955). Itzultzaile izateko ikasketak egin zituen, eta, euskarazko alfabetatze eskolak jasotzetik, euskara irakasle izatera igaro zen. Handik, kazetari eta zinema kritikari izateko atea zabaldu zitzaion, eta euskarazko zein gaztelerazko hedabideetan aritu izan da lanean. Zezenzalea eta motozalea ere bada, beste zaletasun askoren artean, eta gizakia zenbat eta sakonago ezagutu, orduan eta banpirozaleago bilakatzen dela dio. Gaur hasiko da Donostiako Zinemaldia, eta han izango da Del Teso, berriz ere.
Begoña del Teso aipatu, eta zinema datorkigu burura. Zinemaz gainera, zer beste zaletasun dituzu?
Egia esan, niri pena ematen dit Begoña del Teso zinemarekin bakarrik lotzeak. Izan ere, nik gauza pila bat maite ditut. Gehienbat, banpiroak; baina, horrez gainera, bestelako zaletasunak ere baditut. Esate baterako, zezenak, motorrak, hilerriak, itsasoa, hildakoak, errugbia, futbola, musika klasikoa… Gemini naiz, eta, ondorioz, nortasun bi, hiru eta lau ere izan ditzaket. Gainera, mimoz lantzen ditut nire pertsonalitate, izaera eta nortasun guztiak.
Zer generotakoa da zure bizitza? Drama, komedia, zientzia fikzioa?
Ez naiz batere berezia. Oso arrunta naiz, eta, beste edonor bezala, ez naiz genero bakarrera mugatzen. William Shakespearek esango lukeen bezala, bizitza tentel batek kontatutako ipuina da.
Nola sortu zitzaizun zinemarekiko zaletasuna?
Ez zitzaidan sortu inolako zaletasunik. Kontua da, gaztetan, elkartzen zinen pertsona taldearen arabera, zaletasun bat edo beste bat hartzen zenuela. Ni, esate baterako, futbolarekin zaletu nintzen, nire gustuko mutil guztiek futbolean jokatzen zutelako. Hortaz, gu mutilak ikustera joaten ginen Atotxara, eta, hala, pixkanaka, futbolaz ikasten hasi nintzen. Zinemarekin ere gauza bera gertatu zitzaidan: zinema gustuko zuen jendearekin elkartu nintzen, eta zaborrez beteriko leize bateko pareta zikin batera joaten ginen pelikulak ikustera. Ez dut neure burua mitifikatu nahi, eta ez dizut inoiz esango txikitatik sentitzen nuela zinemarekiko maitasuna edo zaletasuna.
Eta nolatan etorri zitzaizun zinema kritikari izateko aukera?
Antzeko zerbait gertatu zitzaidan. Groseko kultur elkartean zebilen batek Herri Irratian lan egiten zuen, eta hala hasi nintzen kritikari gisa. Gerora, idatzizko hedabide batek Zinemaldirako kritikari bat behar zuen, eta irratiko lagun horrek nire izena eman beharrean, gizonezko baten izena eman zuen. Haserre bizian jarri nintzen. Ondorioz, beste kritikari bat behar zutela esan ziotenean, zuzenean eman behar izan zuen nire izena; ez zitzaion beste erremediorik geratu…
Dagoeneko zenbat film ikusiko zenituen?
Milaka, 1985etik gaur egunera arte… Pentsa! Estreinatzen diren film guztiak ikusten ditut. Ahal dela, ostiraletik igandera bitartean, bizpahiru film ikusten ditut egunean, baina, denboraz justu baldin banabil, astean zehar ere ikusten ditut.
Horrenbeste film ikusita, eta horrenbeste kritika idatzita, oraindik ere lortzen al du bateren batek zu txunditzea?
Bai, noski. Horren bila zabiltza beti. Sekulakoa da momentu batez kritikari izateari utzi, eta ikusle hutsa izatera igarotzen zarenean: filmaz gozatzen duzu. Polita da ikuslea berpizten ari dela sentitzen duzun momentua. Oraindik ere gertatzen zait hori zenbait pelikularekin; kritikaria naizela ahazten dut, eta galdutako ikusle inozo hori bihurtzen naiz une batez.
Film bat ikusi ondoren, iruditzen al zaizu jendea zure zain dagoela iritzia galdetzeko?
Bai, bai. Ni, gainera, nahiko sadikoa naiz, oso bakartia. Eta, batzuetan, iruditzen zait jendeak antzeman nauela, eta nire zain dagoela. Orduan, eserlekuan kikiltzen zara, eta bertan geratzeko gogoa izaten duzu. Jendeak pentsatzen du filma ikusi eta berehala badakizula zer iritzi duzun ikusitakoaren inguruan: zer sentitu duzun, zer eragin dizun, nola aztertu behar duzun… Baina, benetan, ez da horrela izaten. Zineman zaudenean, filmean sartuta zaude, eta horren ondoren egiten duzu hausnarketa. Orduan, galdezka etortzen zaizkizu: “Zer, Bego, zer iruditu zaizu filma?”. “Aizu, ba ez dakit!”. Gainera, ea anaia zena bestearen aita ere ba ote zen edo gisa horretako galderak ere egiten dizkidate, eta ni ez naiz ohartu ere egiten, esaten dut “nor zen hori?”. Egia esan, gero eta gutxiago interesatzen zait argumentua, eta gero eta arreta gehiago jartzen diot filmaren egiturari.
Kazetaria eta zinema kritikaria izateaz gainera, sortzailetzat ere hartzen al duzu zeure burua?
Ez, ni voyeur hutsa naiz. Hau nire ofizioa da, eta kito. Niri gauzak egitea ez zait batere gustatzen: niri ikustea gustatzen zait, eta, ondorioz, sekula ez dut film bat egingo, sekula ez dut liburu bat idatziko. Nire beldur bakarra da ea noiz eta nork deskubrituko duen iruzurti bat izan naizela. Oraindik ematen du inor ez dela konturatu… Gainera, nahiago dut amets egiten jarraitzea, eta pentsatu pantailan gertatzen dena benetan gertatzen ari dela. Horrela, ez dut jakingo benetan filmak nola egiten diren.
Kultura bereziki astindu du COVID-19ak. Zure kasuan, nabaritu al duzu pandemiak ekarritako eraginen bat?
Badakit zein den pandemiak eragindako tragedia, baina, bestalde, gauza asko erraztu ditu. Orain, esate baterako, aldez aurretik erosi behar izaten dira sarrerak derrigorrez, eta, ilaran zain egon beharrean, online eskura ditzakezu. Cannesen [Okzitania], adibidez, gogoko filmak ikusteko sekulako borroka egoten zen. Goizean jarri behar izaten zinen ilaran arratsaldeko filmeko sarrerak eskuratzeko. Eta, aurten, berriz, Cannesera iritsi bezain pronto, ikusi nahi nituen film guztien sarrerak nituen mugikorrean eskuragarri.
Oro har, jendeak ba al du zinemara joateko ohiturarik?
Edukieraren kontuarekin, jende gutxiago sartzen da orain zinema aretoetan, baina jendea zinemara joaten da oraindik ere. Hala ere, egia da jende normalak ez dituela zazpi edo zortzi euro ordaintzen film bat ikusteko, baldin eta etxeko ordenagailuko pantailan baldin badauka. Izan ere, mito bat da zinemako pantaila handiarena. Gure inguruetan ez dago pantaila handirik.
Eta, zuk, pertsonalki, filmak ikustera zinema aretoetara joateko ohitura duzu?
Bai, ia beti joaten naiz zinema aretoetara. Ez dut ezer plataformen aurka. Nik ere baditut Netflix eta zabor filmak ikusteko beste plataforma bat. Oso harreman estua dut nire etxeko ordenagailuko pantaila txikiarekin. Izan ere, izugarri gustatzen zait pelikulak ordenagailuko pantailaren aurrean ikustea, jakinda niretzat bakarrik ari direla. Harremana zeharo desberdina da kasu batean eta bestean. Hala ere, zinema aretoetara joateko ohitura dut.
Gaur egungo egoera honek, agian, ekarriko du argumentua datozen filmentzat.
Gertatzen dena da bizitza errealean gertatu den guztia kontatuta dagoela zineman. Zinema beti joaten da aurretik. Oscar Wilde idazleak, arrazoi osoz, honako hau esaten zuen: “Arteak ez du bizitza imitatzen, bizitzak imitatzen du artea”. Historiak, bizitzak eta guk geuk artea imitatzen dute eta dugu. Gertatu zaigun guztia ikusia genuen, entzuna genuen, marraztua zegoen. Dena zegoen eta dena dago kontatuta gertatu aurretik. New Yorkeko dorre bikiena, birusarena… Den-dena.
Gaur hasiko da Donostiako Zinemaldia. Zer da zuretzat zinema jaialdi hori?
Tormentua eta estasia [barrez]. 1985ean hasi nintzen bertan lanean, eta, egia esan, oso nekatuta nago. Badakit jendeak izugarrizko ilusioa eta gogoa duela, baina nik badakit, nire kasuan, lana dela. Azken finean, zure pasio guztiak lan bihurtzen direnean, inozentzia galtzen duzu.
Ba al du berezitasunik beste zinema jaialdi batzuekin alderatuta?
Zinema jaialdi bakoitzak badu bere nortasun eta izaera propioa, eta Donostiakoak ere badu bere nortasuna eta pertsonalitatea. Eskerrak, bestela zinema jaialdi guztiak berdinak izango lirateke.
Izan ere, zenbat zinema jaialditan izaten zara urtean?
Ahal den guztietan: Cannesen, Berlinalen [Berlin], Zinebin [Bilbo], Ikuspuntu jaialdian [Iruñea], Veneziako Biurtekoan [Italia]… Indartsuenak Cannes eta Berlinale izaten dira, baina guztiek dute berezitasunen bat. Iruñeko Ikuspuntu jaialdian, esate baterako, trantzean sartu behar duzu. Esperientzia ultrasentsoriala da, eta zure ohiko ikuspuntutik at joan behar duzu.
Aurtengo Zinemaldiari dagokionez, zer nabarmenduko zenuke?
Hiru dira ikusi beharreko filmak: Titane, Memoria eta Drive my car. Zuzendari Berriak sailean ezustekoak izaten dira nagusi, igerilekura egiten duzu jauzi, eta munduko zinemaren harrobia ezagutzeko aukera izaten da. Horizontes Latinos sailean gero eta indartsuago dabiltzan hainbat eta hainbat zinemagintzaren berri izaten da. Eta, azkenik, gainerako zinema jaialdietan jendea aho bete hortz utzi duten filmak ikusteko, Perlak saila dago.
Johnny Depp aktoreari emango dioten Donostia sariak kritika ugari jaso ditu. Zer iritzi duzu afera horren inguruan?
Kokoteraino nago nire generokideek daukaten larruazal finarekin. Jendeak pentsatzen du emakumeok emakume izate hutsagatik zintzoak garela, baina, izatez, maltzurrak izateko hezi gaituzte historian zehar. Orduan, Picassoren margolan guztiak kendu beharko genituzke? Egoera bera da. Badakit eztabaidatzekoa dela, baina nik uste dut hausnartu egin beharko genukeela. Azkarregi eta lasterregi hitz egiten dugu. Zenbaketak egiten hasi beharrean, pelikuletan zentratu behar gara. Emakumeok genero guztietara iristea lortu dugu, eta harro egotekoa da hori.
Azken boladan, euskal zinemaren osasunaz ere sarri hitz egiten da. Zuk nola ikusten duzu euskal zinema?
Inork ez ezerk ez du osasun perfekturik, baina nik esango nuke euskal zinema sasoian dagoela. Zinema jaialdietan presente dago, industria txiki bat ari da sortzen, eta lehian dago. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203284/alianza-verde-alderdia-bildu-dute-elkarrekin-podemosen-barruan.htm | Politika | Alianza Verde alderdia bildu dute Elkarrekin Podemosen barruan | Bidea hasi berri duen alderdiaren asmoa da «krisi ekologikoaren kontrako borroka ekintza politikoaren lehen lerrora eramatea». Gasteizen egin dute aurkezpena, goizean. | Alianza Verde alderdia bildu dute Elkarrekin Podemosen barruan. Bidea hasi berri duen alderdiaren asmoa da «krisi ekologikoaren kontrako borroka ekintza politikoaren lehen lerrora eramatea». Gasteizen egin dute aurkezpena, goizean. | Alianza Verde alderdia Elkarrekin Podemosen integraturik lotu zaio bideari Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur goizean Gasteizen izandako aurkezpenean aditzera eman dutenez, larrialdi ekologikoaren aurkako borroka dute lehentasun, batik bat.
Juantxo Lopez de Uralde Elkarrekin Podemoseko diputatua da indar politiko berriaren koordinatzailea. Lopez de Uraldek nabarmendu du Alianza Verde ez dela proiektu berri bat, izan ere, azaldu duenez, lehendik ere pertsona ekologista «asko» ziren Elkarrekin Podemosen barrenean, eta, beraz, zehaztu du aurretik hasia zen lana «ikusarazteko» eman dutela pausoa orain.
Gainera, aurkezpenean nabarmendu dute, krisi klimatikoari aurre egitea ez ezik, Elkarrekin Podemos indartzea ere badela alderdi berriaren helburua, «ezkerreko lehenbiziko indar politikoa izan dadin». |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203285/egun-hemen-egoteko-ordaindu-behar-dugun-prezioa-da-minbizia.htm | Gizartea | "Egun hemen egoteko ordaindu behar dugun prezioa da minbizia" | Carracedok azaldu du minbiziaren eta eboluzioaren oinarriak "berdin-berdinak" direla. Esan du norbere gorputzarekin kontaktuan dauden hainbat faktorek areagotu egin dezaketela minbizia izateko arriskua. | "Egun hemen egoteko ordaindu behar dugun prezioa da minbizia". Carracedok azaldu du minbiziaren eta eboluzioaren oinarriak "berdin-berdinak" direla. Esan du norbere gorputzarekin kontaktuan dauden hainbat faktorek areagotu egin dezaketela minbizia izateko arriskua. | Minbiziaren Aurkako Elkartea hainbat ekitaldi egiten ari da irailean, gaixotasun horren ikerketaren aldeko egunaren harira. Hilaren 24an ospatuko dute egun hori. Ibarrangelun ere, gaitz horren ikerkuntzan laguntzeko egitasmo solidario bat abian izan dute azken hilabeteetan. Joan den astean bukatu zuten zikloa, Minbiziaren mitoak eta errealitateak: ulertu sendatzeko hitzaldiarekin. Arkaitz Carracedok (Bilbo, 1979) eman zuen. Ikerbasqueko ikerlaria da, eta taldeburua CIC Biogunen.
Mito asko al daude minbiziaz?
Bai. Gehienbat, mitoak, kondairak eta estigmak daude. Duela bospasei urte, minbiziaren arloan dauden erronkei buruz hitz egin genuen world cafe batean. Atera zen lehenengo faktorea estigma izan zen. Hau da, minbizia duen gaixo batek diagnostikoa jasotzen duenean, zer-nolako zailtasuna daukan gizartean bere gaixotasunari buruz hitz egiteko, hari aurre egiteko eta familiaren barruan kudeatzeko, eta horrek gaixoari zer zailtasun gehitzen dizkion. Informazioa da egoera horri irtenbidea emateko modua. Gaur egun, minbizia ez da heriotza sententzia bat edo hiltzeko bide zuzen bat. Minbizia sendatu egiten da. Beraz, orain arte genuen pentsatzeko era aldatu egin behar dugu.
Eboluzioarekin, mutazioekin, lotuta azaltzen duzu zuk minbizia.
Bai. Minbizia gaur egun hemen egoteko ordaindu behar dugun prezioa da. Minbiziaren oinarria eta eboluzioarena berdin-berdinak dira. Gure gorputzeko zelulek entziklopedia moduko bat dute: DNA. Hor daukate behar duten informazio guztia. Entziklopedia horren kapitulu bakoitzak bi tomo ditu: bata, amarengandik jasoa eta bestea, aitarengandik. Kapitulu horietako bakoitzak bere informazio berezia dauka: begien kolorea, ilearena, altuera… Gorputzean ditugun milioika zelulek, ugaltzen diren bakoitzean, informazio hori bikoiztu egin behar dute, berridatzi. Oso ondo egiten dute, baina batzuetan akatsak egiten dituzte. Akats horiek aldaketak dira.
Alegia, eboluzioa.
Bai, naturan horrek eragiten du belaunaldiz belaunaldi espezie bateko kideak pixka bat aldatzea. Eta, aldatzen direnean ere, batzuek beste batzuek baino adaptazio hobea izango dute: hobeto ugalduko dira, bizirik iraungo dute, eta haien geneak transmitituko dira. Hori gertatzeko, eta, azken batean, munduaren hasieratik sortutako bizitzatik gaur egun daukagun aniztasuna izateko, naturan akats horiek sortu behar dira. Gure sistema perfektua izango balitz kopia horiek egiten, ez litzateke egongo aldaketarik. Eboluzioa akatsen ondorio da.
Zer lotura du minbiziarekin?
Minbizia ere akatsen ondorio da. Gure gorputzeko zeluletan informazioa kopiatzean, akats horiek sor daitezke. Batzuetan, akats horiek oso kapitulu garrantzitsuetan gertatzen dira. Akatsa gerta daiteke ondoriorik ez duen proteina batean, edo, adibidez, ugalketa zelularra kontrolatzen duen proteina batean. Eta orduan, zelula horren ugalketa, zatiketa, areagotu egiten da. Areagotze hori da minbiziaren oinarria. Behar baino zelula gehiago izatea ehun edo organo batean.
Minbiziaren sorrera ulertuta, tratamendu espezializatuak ematea ere errazago ulertzen dela diozu.
Pertsona bakoitzak pairatzen duen minbizia desberdina da genetikoki. Akats ezberdinak ditu, ausaz gertatzen direlako. Beraz, behar dugun medikuntza indibidualizatua da, edo doitasunezkoa.
Elikadurak, tabakoak, alkoholak, kutsadurak… zenbaterainoko eragina dute minbizia sortzeko orduan?
Minbizia bizitzearen ondorioz sortzen da gehienbat. Zenbat eta gehiago bizi, gure zelulak orduan eta luzaroago zatitu behar dira, ugaldu; gure ehunek zelula berriak behar dituzte, eta kopia horiek akatsak izan ditzakete. Beraz, minbizia heredagarria da? Gehienetan, ez. Baina izan daiteke. Eta inguruak ere baldintzatzen du minbizia izateko dugun aukera. Esaterako, erretzen badugu, kean dauden molekula kimikoak gure biriketako zeluletan sartu eta gure entziklopedia hori apurtzen dute, edo kopiak egitea zaildu. Orduan, errore tasa areagotu egiten da, eta minbizia izateko aukera ere bai. Edo eguzki izpiak: gure azala jotzen dute, eta gure kapituluen edo DNAren kopia horiek txarto egitea eragiten dute. Beraz, minbizia izateko aukera handitu egiten da. Gure inguruan gertatzen diren eta gure gorputzarekin kontaktuan dauden faktore horiek guztiek minbizia izateko bingo honen txartelak izan daitezke. Helburua izan behar da gero eta txartel gutxiago edukitzea.
Denek al dute eragin bera?
Faktore batzuek beste batzuek baino gehiago eragiten dute. Hori ere azaldu beharrekoa da. Badakigu erretzeak minbizia eragin dezakeela, animalia ereduetan nahikoa datu daukagulako. Gizakiengan egindako ikerketa epidemiologikoetan ere nahikoa datu daude. Okela gorriak ere minbizia pairatzeko aukera areagotzen du, eta lehenengo mailako kartzinogeno moduan definitu da. Hala ere, erretzeak probabilitate handiagoa ematen du.
Badago lehen mailako beste kartzinogenoren bat?
Pila bat daude. Zerrenda gero eta luzeagoa bihurtzen ari da. Farmako asko ere kartzinogenoak dira. Esaterako, hormona terapiak. Minbiziaren aurkako farmako batzuk ere bai, baina sortzen duten arriskua eta eragiten duten onura neurtuta, onuragarriak dira. Mikrouhinak, wifia eta horien guztien inguruan ez dago informazio nahikorik. Seguruenik, eraginen bat baldin badago, minbizia izateko bingorako txartel gutxi emango dizkigute. Gure arazoak dira erretzea, alkohola, eguzki izpiak eta elikaduraren eta ariketa fisikoaren arteko desoreka. Janariarekin kontaktuan dauden plastikoak ere bai. Plastiko horiek molekula kimiko batzuk igortzen dituzte berotzen direnean edo alkoholekin kontaktuan daudenean, eta guk jan egiten ditugu. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203286/hamar-urteko-eginahala.htm | Gizartea | Hamar urteko eginahala | 10. urteurrena ospatuko du Mintzalasaik, BABeko euskararen aldeko asteak. Gaurtik hilaren 26ra iraganen da aurtengoa. Euskarazko eskaintza zabaltzea du betiko xedea. | Hamar urteko eginahala. 10. urteurrena ospatuko du Mintzalasaik, BABeko euskararen aldeko asteak. Gaurtik hilaren 26ra iraganen da aurtengoa. Euskarazko eskaintza zabaltzea du betiko xedea. | Hamar urte ditu Mintzalasai egitasmoak. Hamar urte hauetan ari da Baiona, Angelu eta Biarritzeko (BAB) hirigunean euskarazko eskaintza zabaltzeko ahaleginetan eta euskal elkarteen saretzen. Heldu den astelehenean hasiko da, igandera arte, egunero, euskarazko jardun mota orotarik eta andana proposatuz, Uste baino gehiago girelako! ohiko leloarekin.
Ipar Euskal Herriko biztanleriaren %40 bizi den eremuan 9.000 bat euskaldun kontatzen dituzte (BAB eremuko %7,7), eta 6.800 ulertzen dutenak (%5,8). Biztanleria emendatu da azkar hamar urtez, Frantziatik jin etorkin erdaldunak izanez nagusiki. Aste oso batez euskaraz diren eskaintzak ezagutaraztea du xede Mintzalasaik, baita euskal elkarteak saretzea ere. “Euskaldunak saretzea uste dut lortu dugula”, erran du Mintzalasaiko antolatzaile Uhaina Azpeitiak. “Euskal elkarte guziak kasik Mintzalasairen kide dira”. Mintzalasaik denboran jardun moderno eta ludikoak euskaraz proposatzea lortzen dutela uste du. “Urtean zehar eskaintza gehiago bada: antzerkia sortu da, Atabalek musika klaseak proposatzen ditu euskaraz; surf klaseak ere badira”, eta abar.
Euskarazko gertakarien biltoki bilakatu da Mintzalasai, bereziki bere Internet atariari esker. “Urteekin ohartu gara festibala bihurtu zela izozmendiaren punta bat eta jendea hunkitzeko aitzakia ona. Tresna hori erabili nahi izan dugu beste proiektu batzuk sortzeko”, azaldu du Eneko Gorri euskara teknikari eta Mintzalasairen sortzaileak. Baiona, Angelu eta Biarritzeko euskaltegiei tailer ludikoak proposatuz edo, halaber, eremuko ikastetxe elebidunei. Laster ohartu ziren jaialditik landa behar zela tresna bat; “urtean zehar euskaraz bizitzeko gogo hori elikatu behar zela, nolazpait”, Gorrik dioenez. Webgunea tresna egokia izan da. “Webgune horrek badu eguneroko bizi ikaragarria”.
Trinkotzearen munta
Lan anitz egin du Mintzalasaik nagusiki erdalduna den hirigune horretan euskarazko eskaintza zabaltzeko eta haren aukeren berri emateko. Bizkitartean, euskarari bizi eta indar emateko, euskaldungo barreiatuari ere baliatzeko paradak eta bermeak eman behar zaizkiola ohartu da. Erdaldunari etengabe luzatzeko eginahaletan ez beti higatzeko. Gorri: “Momentu batzuetan anplifikatu behar da; jendeari erakutsi behar diogu hor garela, errealitate bat garela basamortu linguistiko horretan eta euskara etorkizuneko hizkuntza bat dela hiri eremu erdaldun horretan”. Baina, aldi berean, euskaldungoa trinkotzeko bideak jorratuz. “Ezin dugu guk bakarrik irekitze ariketa hori egin. Trinkotu behar dugu hiztun komunitate gisa. Nahi badiegu erakutsi erdaldunei gure hizkuntza bizia dela, molderik hoberena da euskaraz aritzea eta eustea”.
Funtsean, Mintzalasaiko igande honetako besta nagusiaren egunarekin ohartu zitzaizkion antolatzaileak arazo horri. “Ohartu ginen, beste askok bezala, euskararen aldeko besta bat egiten genuela frantsesez. Problematikoa zen guretzat. Hortik sortu genuen besta kita euskaraz”. Bestalariak laguntzaileak bezala gutien bat bederen euskaraz ari zitezen. “Erdal eremuetan ontsa ibiltzen da”.
Asteko jardunen eskaintzan beharraren sortze hori landu dute azken urteetan, “frustrazio sanoak lantzeko”. Zigor zizelkariarekin egin izan duten bisita gidatu baten adibidea kontatu du Azpeitiak. “Euskaraz azaltzen zuen dena, irringarria zen, eta bukaeran hitz batez laburbiltzen zuen frantsesez. Iduritu zitzaigun ideia ona zela euskarara ekartzeko”. Haren hitzetan, ulertu nahia piztu zien erdaldunei.
Molde berean joan ziren duela bi urte ireki berri zen escape game edo ihesaldi joko gela bateko arduradunengana. Jokolariei eman aginduak euskaratzea proposatu zieten, eta haiek onartu. Berdin egin dute aurten Angeluko pole dance eskola batekin, Mintzalasairen astelehenarekin pole dance ikasteko saio bat eskainiko baitu euskaraz. “Eskola horrek badu irakasle euskaldun bat prest dena urte osoan egiteko. Ideia litzateke iraileko erakustaldi horri esker irekitzea pole dance saio bat euskaraz”, dio Gorrik. Euskara ez den lekuetara heldu nahi dute.
Ohartu dira, halaber, elkarte batek edo bestek bilatu dutela euskarazko eskaintza baten ukaitea Mintzalasain ezin izan zutelako horra arte deus eskaini.
Ez du kentzen etenik ez duen lana dela euskarazko eskaintza horren jakinaraztea. Ohakoa haurtzaindegia eta Uda Lekuren bilgunea adierazgarriak zaizkio Gorriri. Aspaldikoak dira, baina beti behar da jakinarazi hor direla. “Familiak bizpahiru urte guziz aldatzen dira. Gaur egun euskarazko zirkuitu bat bada Miarritzen —proportzioan, beharbada, Baionan baino gehiago—, baina zirkuitu hori beti agerian eman behar dugu; zeren eta jendeak, batzuetan, kasualitatez deskubritzen du Uda Leku bat badela”.
Ondoko urteak
Hamar urte ditu Mintzalasaik. Egoera soziolinguistikoa ez da baitezpada hobetu, baina esperantza batekin aipatu du geroa Azpeitiak: “Espero dut Mintzalasairen lehen edizioa ezagutu zuten gazteak laster sartuko direla elkartean eta ideia berriak proposatuko dituztela”. Beste esperantza da, olde berean, Angeluko eta Baionako euskal elkarteek gehiago parte hartzea dinamikan.
Hamar urteko datuak atera ditu Mintzalasai elkarteak.
80. Elkartekide.
250. Artista.
550. Jardun.
700. Laguntzaile.
37.000. Parte hartzaile.
185.000. Webguneko bisitari. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203287/hegoaldeko-ziuetan-65-paziente-dira-birusak-jota.htm | Gizartea | Hegoaldeko ZIUetan 65 paziente dira birusak jota | Ospitaleetako presioa arintze bidean da, motel bada ere: guztira, 257 daude ospitaleraturik. Azken bi hilabeteetako kopururik apalena da. Beste 191 kutsatu atzeman dira. | Hegoaldeko ZIUetan 65 paziente dira birusak jota. Ospitaleetako presioa arintze bidean da, motel bada ere: guztira, 257 daude ospitaleraturik. Azken bi hilabeteetako kopururik apalena da. Beste 191 kutsatu atzeman dira. | Ilunetik argira. Hego Euskal Herriko osasun agintariek emandako informazioan aski argi ikus daiteke izurritearen bilakaera onbidean dela. Egun, pandemiaren larritasuna neurtzeko aldagai ia guztietan sumatzen da leuntzea, bai transmisioarekin loturikoetan, baita ospitaleek okupazioari buruzkoetan ere. Erietxeei dagokienez, osasun sistemek jakinarazi dute oraintxe bertan 257 lagun direla gaitzak jota ospitaleratuta; erietxeratuen kopurua uztailaren 18an izan zen azken aldiz langa horretatik behitikoa. Gainera, bada beste datu aipagarri bat: ZIUetan 65 gaixo daude birusarekin eri, orain astebete baino 15 gutxiago.
Halaber, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, Osakidetzak eta Osasunbideak beste 27 ospitaleratu dituzte. Joan diren bi asteetako datuei so, azken hamalau egunetan eguneko 34 lagun ospitaleratu dira Hegoaldean batez beste.
Birusaren kutsatzeari buruzko aldagaietan ere bada datu aipagarririk: 191 kutsatu zenbatu dituzte ostegunean egindako diagnostiko probetan. Zehazki, 6.915 test egin ziren COVID-19a atzemateko, eta, beraz, horien guztien %2,8 izan ziren positiboak.
Heriotzekin loturiko datuak dira gordinenak pandemiak eztanda egin zuenetik. Berriki, beste bi heriotzaren berri eman dute Nafarroako Gobernuak eta Gipuzkoako Aldundiak. Nafarroan, 72 urteko gizonezko bat hil da. Gipuzkoan, herrialdeko zaharren egoitza bateko erabiltzaile bat zendu da. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203288/bizitzeko-gutxieneko-diru-sarrerari-buruzko-proposamen-bat-egingo-dio-madrilek-jaurlaritzari.htm | Politika | Bizitzeko gutxieneko diru sarrerari buruzko proposamen bat egingo dio Madrilek Jaurlaritzari | Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak bilera egin dute, eta bizitzeko gutxieneko diru sarreraren eskumena eta trenbideena izan dituzte mintzagai. Azken horretaz ere proposamena egingo du Madrilek. | Bizitzeko gutxieneko diru sarrerari buruzko proposamen bat egingo dio Madrilek Jaurlaritzari. Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak bilera egin dute, eta bizitzeko gutxieneko diru sarreraren eskumena eta trenbideena izan dituzte mintzagai. Azken horretaz ere proposamena egingo du Madrilek. | Espainiako Gobernuko Lurralde Politikako Ministro Isabel Rodriguezek eta Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendik bilera egin dute, oraindik eskualdatu gabe dauden eskumenen inguruan berba egiteko. Oraingoan, bilera horretatik ez da eskumen berririk iritsi, baina bai Espainiako Gobernuaren konpromisoa: urrian, bi eskumenen transferentziaren inguruko proposamena helaraziko dio Madrilek Gasteizi, eta asmoa da urtea amaitu aurretik Transferentzien Batzorde Mistoa batzartu eta bi transferentzia horiek adostea. Bizitzeko gutxieneko diru sarrera eta trenbideak dira urtea amaitu aurretik eskualdatu nahi dituzten bi eskumen horiek.
Gai gehiago gelditzen dira Gernikako Estatutua osorik betetzeko: besteak beste, segurtasun zerbitzu pribatuak, meteorologia eta itsasertzaren antolaketa eta kudeaketa. Horiei aurrerago ekingo diete, baina, behintzat, bilerak balio izan du Espainiako Gobernuak «Gernikako Estatutua betetzeko eta gai guztiak eskualdatzeko konpromisoa» berritu dezan.
Izan ere, Jaurlaritzak uste du «gehiegi» moteldu dela transferentzien negoziazioa eta elkarrizketa prozesua: "Benetan garrantzitsua zera da: bi aldeek hitzartutakoa betetzeko konpromiso irmoa izatea», azaldu du Garamendik. Haren ustez, eskualdatzeek «osoak eta segurtasun juridiko osokoak» izan behar dute: «ez dugu matxuratutako salgairik onartuko», ohartarazi du.
Antzeko mezua helarazi du Sabino Torre Araubide Juridikoko sailburuordeak, bileraren ostean egindako adierazpenetan: «Ez dago justifikaziorik emandako hitza ez gauzatzeko eta transferentziak egiteko, zailtasunak zailtasun. Transferentzia prozesuari ekiteko bidea elkarrizketa, hitzarmena eta leialtasun instituzionala dira, eta orain arte horixe erakutsi dugu, balio horiek baitira elkarrenganako konfiantzari atea irekitzen dion giltza».
Bilera Madrilen egin dute, bi ordu inguru iraun du, eta, bi aldeek adierazi dutenez, «emankorra» suertatu da. |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203289/goiherrik-brontzea-lortu-du-munduko-txapelketan.htm | Kirola | Goiherrik brontzea lortu du Munduko Txapelketan | Erandioko taldea hirugarren postuan sailkatu da gizonezkoen 23 urtetik beherakoen mailan. Taldekako lehia amaituta, selekzioen artekoa jokatuko da asteburuan, Getxon | Goiherrik brontzea lortu du Munduko Txapelketan. Erandioko taldea hirugarren postuan sailkatu da gizonezkoen 23 urtetik beherakoen mailan. Taldekako lehia amaituta, selekzioen artekoa jokatuko da asteburuan, Getxon | Lur Gaineko Munduko Txapelketako bigarren jardunaldia ez da izan lehenengoa bezain oparoa. Estreinakoan, bi urre eta brontze bat eskuratu zituzten euskal tiratzaileek. Gaur, berriz, bakarra lortu dute, brontzezkoa. Goiherri Erandioko (Bizkaia) taldeak bereganatu du, gizonezkoen 23 urtetik beherakoen mailan. Lau talde bakarrik aritu dira lehian, eta hirugarren izan da Goiherri. Dieterbacek (Alemania) irabazi du urrezko domina, eta Powerrangersek zilarrezkoa (Flandria). Errusiako selekzioa, ordea, dominarik gabe geratu da.
Euskal tiratzaileek ez dituzte domina gehiago irabazi eguneko beste hiru mailatan. Bitan lehiatu dira, emakumezkoen 540 kilokoan eta gizonezkoen 640 kilokoan, eta ez dira gai izan finalerdietarako sailkatzeko. Aurrenekoan, Gaztedi aritu da, eta bigarrengoan, Gaztedi, Mutriku, Getxo eta Goiherri A eta B. Shi Da (Taiwan) nagusitu da emakumezkoetan, eta Heure (Herbehereak) gizonezkoetan.
Taldekako lehia amaituta, asteburuan selekzioen txanda izango da. Larunbat goizean gizonezkoen 680 kilokoa eta 580 kiloko mistoa jokatuko dira: aurrenekoan, zazpi selekzio ariko dira, tartean Euskal Herrikoa; bigarrengoan ere euskal tiratzaileak ariko dira, beste 11 herrialdeetakoekin batera. Arratsaldean, berriz, sei selekzio ariko dira gizonezkoen 560 kilokoan, eta bost emakumezkoen 500 kilokoan. Guztietan ariko dira euskal tiratzaileak, eta guztietan daukate aukera dominen bat irabazteko. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203290/cotillard-aktore-izan-nahi-nuen-gizakia-hobeto-ulertzeko.htm | Kultura | Cotillard: «Aktore izan nahi nuen gizakia hobeto ulertzeko» | Marion Cotillard zinema frantsesaren aurpegi ezagunak jasoko du gauen aurtengo lehen Donostia saria. Bigger Than Us lana ekoitzi berri du, gazte ekintzaileen inguruko dokumentala. | Cotillard: «Aktore izan nahi nuen gizakia hobeto ulertzeko». Marion Cotillard zinema frantsesaren aurpegi ezagunak jasoko du gauen aurtengo lehen Donostia saria. Bigger Than Us lana ekoitzi berri du, gazte ekintzaileen inguruko dokumentala. | Marion Cotillarden arabera, aktore baten ibilbidea bi gauzatan oinarritzen da: hasierako ilusioei eustean, eta zinemagileek harengan jartzen duten gogoan. «Ateak irekitzen dizkizuten horiek beti izango dira pertsona inportanteak zure lan bizitzan. Nik hastapenen oroitzapen oso onak ditut, baina estu eta larri ere ibiltzen nintzen. Zeren gauzak egitekotan, ondo egin behar dira, eta nik oraindik sentitzen dut presio hori: film bat hasten dudan bakoitzean inoiz ez dakit beteko ote dudan nigandik espero dutena». Donostia saria jasotzera heldu da aurten Zinemaldira Cotillard (Paris, 1975), eta apal azaldu da gaur prentsaren aurrean egindako agerraldian, iluntzeko inaugurazio galan saria eta harekin hogei urteko ibilbideari egindako aitortza jaso baino lehen.
Etxean bertan ezagutu zuen antzezpenaren mundua Cotillardek. Ama aktorea eta aita zuzendaria, umetatik izan zuen sarbidea filmaketatara, eta hala hasi zen bere lehen aktore lanak egiten ere, telebistarako aurrena. Pantaila handirako jauzia Philippe Harelen L’histoire du garçon qui voulait qu’on l’embrasee pelikularekin egin zuen, 1994an, zeina zerrenda luze baten hasiera izan zen: Taxi (Gerard Pires, 1998), Les jolies choses (Gilles Paquiet-Brenner, 2001), Jeux d’enfants (Yann Samuell, 2003), Big Fish (Tim Burton, 2003), Un long dimanche de fiançailles (Jean-Pierre Jeunet, 2004), eta beste.
Hasi zitzaizkion lehen aitortzak heltzen, baina mugarria jarri zuena 2008an eskuratutako Oscarra izan zen —La Vie en Rose filmean Edith Piaf interpretatzeagatik eman zioten—: «Aro berri bat hasi zen hor niretzat: nazioarteko zinemarako ateak ireki zizkidan sariak, miresten ditudan zuzendari iparramerikar askorekin lan egiteko aukerak ugaritu».
Arrakastaz galdetuta, 1940-1950eko hamarkadetako aktoreekin alderatu du egungo egoera, eta aipatu sasoi hartan «izarrak fabrikatu» egiten zirela, egun ez bezala. «Gaur posible da oreka bat egotea bizitza pertsonalaren eta profesionalaren artean, eta horrek, gainera, elikatu egiten du zure lana, pertsonaiak. Nik ez banu bizitza normal samar bat biziko lanetik aparte, ez nukeen desirarik izango gero antzezteko. Zenbat eta desberdinagoa nigandik pertsonaia, gehiago asetzen nau hura interpretatzeak». Zortedun sentitzen dela ere aitortu du, gaur delako eguna non hautatu egin dezakeen zein lani baietz esan eta zein baztertu.
Haren interpretazioetan isiltasunek duten distira berezia nabarmendu du kazetari batek agerraldian, eta bizitzaren erritmoak zinemara ekartzeko ezinbesteko elementutzat jo du aktoreak: «Isiltasunaren esplorazioa zineman arrapaladazko zerbait da, baina horrela soilik sor daiteke mugimendua, baita interpretazioak behar duen sotiltasuna ere».
Pertsonaiak prestatzeko funtsezko elementutzat, berriz, irudimena jo du. «Gure gurasoek askatasun tarte handia eman ziguten irudimena lantzeko, eta hori oinarria da, behaketarekin batera. Nik aktore izan nahi nuen gizakia hobeto ulertzeko; oraindik ez dut lortu, baina banoa pixkana, nire barruan eta pertsonaietan arakatuz». Proiektu bakoitzean egokitzen zaion pertsonaia prestatzea ofizioko alderik gozagarrienetako bat dela esan du: «Beti da barne eraikuntza lan bat, istorio bat kontatu behar duen zuzendariaren alboan egin behar dena».
Bere ospea askotariko borroka sozialei oihartzuna emateko baliatzeaz ere aritu da. «Erantzukizuna» ez, «beharra» sentitzen duela aipatu du: «Badakit nire izena film batean agertzeak arreta pizten duela, baina ez dut arrazoi soil horrengatik egin nahi». Emakume askorentzat erreferente izango dela ere iradoki diote. Irmo erantzun du: «Emakumearen mendekotasuna jadanik publikoki mantendu ezin den zerbait da; inoiz ez da jasangarria izan, baina onartu egin da. Me too fenomenotik aurrera, hitzak askatu egin dira, eta orain benetako iraultza batera iritsi gara. Pozik nago hori bizi izanagatik. Zineman ere, zenbat eta rol gehiago egon eurentzat, aldatu egiten da begirada eta toleratu ezin dena toleratzeari uzten zaio. Indartsu dator bilakaera».
Giza logikaren aldean
Donostia sariari lotutako emanaldien barruan, Cotillardek ekoitzi eta Flore Vasseurrek zuzendutako Bigger Than Us erakutsi dute gaur jaialdian, eta aktorearekin batera aritu da Vasseur ere arratsaldeko agerraldian.
Munduko bazter askotan, bidegabekerien aurrean altxatu diren gazte aktibisten istorioak biltzen ditu dokumentalak, Malawiko Errepublikako ezkontza behartuen auzitik, frackingaren kontrako AEBetako borrokara, Lesbosen itsasotik jendea erreskatatzen diharduten ekintzaileengana. Dagoen, datorren munduarekiko irudi larria erakusten du lanak. «Agertzen diren auziekiko soluzioak non dauden denok dakigu; ez dagoena da horiek praktikara eramateko proiekziorik», salatu du Vasseurrek.
Eta hitza hartu Cotillardek: «Memoryk [dokumentalean ageri da] ikusi zuen nola atxiki zuten haren ahizpa neskentzako zentro batean. Baina berak ezetz esan zuen, ez zuen indarkeria hura onartu, eta uste dut horrek asko esan dezakeela gizakiaz; nola giza logika batean sartzen ez denarekiko sumina gutako bakoitzarengan dagoen, eta, beraz, nola edozein unetan azalera daitekeen» |
2021-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/203291/besarkada-handi-bat-zinemari.htm | Kultura | Besarkada handi bat zinemari | Pandemia gainditzeko gogoak eta itxaropenak ardaztu dute Donostiako 69. Zinemaldiaren hasierako gala. Marion Cotillardek Donostia saria jaso du. Bertrand Tavernier eta Luis Gasca omendu dituzte | Besarkada handi bat zinemari. Pandemia gainditzeko gogoak eta itxaropenak ardaztu dute Donostiako 69. Zinemaldiaren hasierako gala. Marion Cotillardek Donostia saria jaso du. Bertrand Tavernier eta Luis Gasca omendu dituzte | 2020ko Donostiako Zinemaldiko galak «artistikoki oso ederrak» izan zirela esana zuen Jose Luis Rebordinos festibaleko zuzendariak, eta aurten zinema jaialdiak lan talde beraren gain utzi du egunotako gala nagusien prestaketa, atzoko inauguraziokoa barne. Iaz bezala, Jon Maia dantzari eta koreografoak zuzendu du ekitaldia; Harkaitz Cano eta Ane Garcia arduratu dira gidoiaz, eta Luis Mari Moreno Urretabizkaia Pirata aritu da musika-zuzendari. Eta atzoko galan nabaritu zen haien eskua, eszenografia zaindu eta ikusgarri bat lagun zutela, dantzak, hitzak eta musikak protagonismo berezia izan zutelako. Hasiera-hasieratik.
Zea Mays taldekoak eta Rozalen kantari espainiarra elkarrekin igo ziren oholtzara Negua joan da kantatzera, eta kantu horren izpirituari heldu zion Cayetana Guillen Cuervo aurkezleak Zinemaldian ez ezik, gizarte osoan ere baden itxaropen horri heltzeko. «Besarkadak galaraziak izan ditugu, baina hezur-haragizko nahiak ditugu». Guillen Cuervorekin batera, Anne Igartiburu eta Elena Irureta aritu ziren aurkezle lanetan, eta guztiek egin zioten erreferentzia gaur egungo egoerari, baina guztiek itxaropenari eutsita. «Izan gaitezen gure bizitzako gidoilariak», Iruretak.
Kukai dantza konpainiako kideek eta hainbat musikarik —besteak beste Iñaki Dieguez soinu joleak eta Asier Etxeandia aktore eta musikariak gidatutako Mastodonte taldeak— osatu zituzten ekitaldiko aurkezpenen arteko tarteak, eta hain zuzen ere, Kukaikoekin osatutako soka bat eginda irten ziren oholtza gainera Sail Ofizialeko epaimaihaiko kideak, Dea Kulumbegaxvili buru zutela.
Saria Marion Cotillardi
Anne Igartiburuk aurkeztu zuen Marion Cotillard aurtengo lehen Donostia saria, eta haren filmografia eta rol entzutetsuak gogora ekartzeaz gain, azken aldian ekoizle lanetan egindako bidea ere aipatu zuen. Hain zuzen ere, zeregin hori izan du Cotillardek Donostian aurkeztu duen Bigger than us dokumentalean.
Cotillardek txalo zaparrada luze eta indartsu bat jaso zuen Kursaaleko agertokira igo zenean. Jose Luis Rebordinos zain zuen han, baina Penelope Cruzen eskutik jaso zuen saria eta baita bi besarkada handi ere. Cruzek adierazi zuen Cotillardek izugarri markatu zuela La vie en rose filmean ikusi zuenean, eta gerora aktore frantziarrarekin lan egin izan duenean «inspiratzailea» izan dela beretzat eta ingurukoentzat «Ontasuna, egia eta magia». Aktore frantziarrak hiru kontzeptu horiek biltzen dituela gaineratu zuen Cruzek. «Sentitzeko erraza da, bai aktore gisa bai gizaki moduan. Magia hutsa da».
Cotillardek, Donostia saria eskertzeaz gain, Bigger Than Us dokumentala aurkeztu zuen, eta filmaren izpiritua hitzetara ekarrita, gizakiak suntsitzeko gaitasuna duela adierazi zuen, baina berriro eraikitzekoa ere bai.
Modu ezberdinetan bada ere, Donostiako Zinemaldiarekin harreman oso estua izan zuten aurten hil diren bi lagunek. Luis Gasca zinemaldiko zuzendaria izan zen 1970eko hamarkadaren amaieran eta hurrengoaren hasieran, eta Bertrand Tavernier, bere aldetik, ohiko bisitaria izen Donostian. Biak omendu zituzten atzoko ekitaldian.
Tavernier Donostian izan zeneko hamaika irudi eman zituzten Kursaalean, eta jarraian, Thierry Freamaux Cannesko Zinemaldiko zuzendaria atera zen oholtzara zinemagile frantziarrari gorazarre egiteko. Ekarri zituen gogora Tavernierrek izan zituen maisuak —besteak beste, Claude Sautet eta Jean Pierre Melville—, eta baita Tavernierrek zinemarekiko izan zuen maitasuna ere. «Goizean hitz egiten zuen zinemaz, eguerdian hitz egiten zuen zinemaz, arratsaldean hitz egiten zuen zinemaz». Tavernierrek maite zuen Euskal Herrira etortzera, eta Donostiakoa munduko zinemaldi handiena zela esaten zuen. Fremaux: «Nik esaten nion: 'Eta Cannes?', eta berak 'Ez, ez, Donostiakoa'.Hemen pozik izan zen».
Atzoko inaugurazio galan Zhang Yimouren Yi miao zhong / One second Sail Ofiziala ireki duen filma eman zuten, baina horren aurretik Carlos Sauraren Rosa Rosae film laburra ikusi ahal izan zuten Kursaalean bildutakoek, 36 gerrari buruzko lana: Saurak berak azaldu zuen «gerraren umea» izan zela. «Bondbardaketak, jende hila ikusi ditut. Esaten dute ez dela oroitu behar. Baina oroitu behar da ez errepikatzeko». Filmean Jose Antonio Labordeta kantariaren Rosa rosae du abiapuntu eta bidaide zinemagile espainiarrak. «Irudien bitartez argia eman diot kantuari». |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203292/izarrak-rock-zaleak-eta-marion-cotillard.htm | Kultura | Izarrak, rock zaleak eta Marion Cotillard | Izarrak, rock zaleak eta Marion Cotillard. | Indartsu hasi da Donostiako Zinemaldia; baina indartsu hasi bada ere, agerian gelditu da pandemiaren eraginpean egiten den bigarrena dela: ez ilararik ezta jende multzorik ere proiekzioen atarian eta alfonbra gorrian. Hala ere, izan dira nabarmentzeko une gogoangarriak. Epaile, antzezle eta gonbidatuen iritsiera, kasu; edota Evaristo La Polla Records taldeko abeslariak alfonbra gorri ezaguna zapaldu duen momentu biribila.
Eguneko beste protagonista Marion Cotillard izan da: Donostia sariaren bila ez ezik, Bigger Than Us ekoizpena aurkeztera etorri da. Irekiera ekitaldian ere une oso bereziak bizi izan dira; Zea Mays taldeak Rozalen abeslariarekin batera Negua joan da eta abestu duenean, adibidez. | |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203333/ehunka-lagun-arrasaten-euskal-presoen-eskubideen-aldeko-bilkuran.htm | Politika | Ehunka lagun Arrasaten, euskal presoen eskubideen aldeko bilkuran | Eguerdian euskal presoen eskubideen aldeko 50etik gora bilkura egin dira Euskal Herrian, Sarek atzo bertan behera utzi zuen martxaren ordez. Ertzaintza Voxen bilkuraren aurka protestan ari ziren antifaxistei oldartu zaie Arrasaten, eta taberna batean zegoen gizon bat zauritu du. | Ehunka lagun Arrasaten, euskal presoen eskubideen aldeko bilkuran. Eguerdian euskal presoen eskubideen aldeko 50etik gora bilkura egin dira Euskal Herrian, Sarek atzo bertan behera utzi zuen martxaren ordez. Ertzaintza Voxen bilkuraren aurka protestan ari ziren antifaxistei oldartu zaie Arrasaten, eta taberna batean zegoen gizon bat zauritu du. | Eguerdian 12:00ak jota hasi da Arrasaten (Gipuzkoa) euskal presoen eskubideen aldeko kontzentrazioa. Sareren deialdiari jarraituz, ehunka lagun elkartu dira. Han izan dira Joseba Azkarra, Bego Atxa eta Inaxio Oiartzabal Sareko bozeramaileak ere. Oiartzabalek ekitaldia hasi aurretik esan duenez, «salbuespeneko legedia» salatzera joan dira, eta harrituta daude «aste guztian esan diren gezurrekin».
«Garbi zegoen martxa ez zela omenaldi bat edo gorazarre bat, eta, gurekin parte hartzen duten eragileek hori jakinda ere, orain eskuin muturrari bidea ireki zaio konfrontazioa sortzeko», adierazi du Oiartzabalek. Azpimarratu du, ordea, Sarek elkarrizketaren alde lan egiten jarraituko duela.
Atzo bertan behera utzi zuten martxaren ordez, Euskal Herriko 50etik gora herritan deitu dituzte bilkurak. Arrasatekoa, ordea, guztien artean nabarmendu da, bertan behera utzi duten martxa dela eta. Oiartzabalek zehaztu du 7/2003 legedia salatu nahi izan dutela, eta hori bertan behera uzteko eskatu du, ´bizi osorako zigorra ezkutatzen duelako». 60 presori eragiten diela zehaztu du.
Zauritu bat
Giroa lasai zegoen goizean Arrasaten, baina Ertzaintzaren presentzia handia izan da. Faxistak kanpora pintaketa bat agertu da gaur goizean. Sarek ez bezala, Voces Contra el Terrorismo elkarteak, Voxen babesarekin, eutsi egin dio martxa horren kontra deitua zuen deialdiari. Hor izango da Santiago Abascal VOXeko presidentea.
Horri erantzuteko, beste deialdi bat zegoen deitua Arrasaten. Hain zuzen, antifaxistei oldartu zaie Ertzaintza. Oldarraldi horren ondorioz, taberna batean eserita zegoen adineko gizon bat, erori, eta zauritu egin da. Osasun zerbitzuak etorri dira buruan zaurituriko adineko gizona artatzera. Lekukoen arabera, gizona aulkitik erori da poliziaren oldarraldian. Zauri nabarmena du buruan, baina bere kordean eraman dute ospitalera.
Sarek talka ez egiteko hartu zuen erabakia, Arrasateko martxaren antolatzaileekin elkarlanean: izan ere, atzo goizeko agerraldian ohartarazi zuen ez dietela «konfrontaziorako aukerarik» eman nahi «ultraeskuinaren aldarriak aintzat hartuta Arrasatera liskarrak eragitera etortzeko asmoa» zutenei. Bizi osorako zigorrik ez! Giza eskubideak, elkarbizitza, konponbidea lelopean deitu dituzte elkarretaratzeak gaurko.
PPk ere ekitaldi bat egin du goizean Arrasaten, 10:30ean, San Andres kalean, ETAk Ortega Lara bahitu zuen lekutik gertu. Han bildutakoek Unai Paroti egozten zaizkion 39 hildakoen izenak zituzten afixak erakutsi dituzte, eta Carlos Iturgaiz PPko presidenteak eskatu du bertan behera uzteko «ezker abertzaleak antolatutako ongietorri eta kontzentrazioak, terrorismoaren apologia baitira». |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203334/otegi-xxi-mendean-burujabetzak-estatu-izena-du.htm | Politika | Otegi: «XXI. mendean burujabetzak estatu izena du» | EH Bilduk Konferentzia Politikoa egin du gaur goizean Donostian, aurrera begirako erronkak zehazteko. Lan politikoaren, hezkuntza proposamenaren eta plan feministaren inguruan bozkatu dute. | Otegi: «XXI. mendean burujabetzak estatu izena du». EH Bilduk Konferentzia Politikoa egin du gaur goizean Donostian, aurrera begirako erronkak zehazteko. Lan politikoaren, hezkuntza proposamenaren eta plan feministaren inguruan bozkatu dute. | EH Bilduk Konferentzia Politikoa egin du gaur Donostiako Tabakaleran, aurrera begirako erronkak bere militantziarekin batera ezartzeko. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak hitzaldia egin du, eta, lehen-lehenik, pandemiari aurre egiten lehen lerroan egon diren eta dauden langileei mintzatu zaie; «berotasuna» eskaini die haiei. Haren hitzetan, pandemia honek «hainbat ispilu» jarri dizkio gizarteari parez pare, eta herri gisa «estres froga» bat izan da. Izurria «eredu ekonomiko eta produktibo harrapakari» baten ondorio dela esan du Otegik, eta azpimarratu EH Bilduren konpromisoa dela eredu hori aldatzea eta klima aldaketaren aurka borrokatzea. Zaintza ereduan, berriz, EH Bilduren konpromisoa herritarren eskubideak erdigunean jartzea dela azaldu du.
Horrez gain, Otegik nabarmendu du autogobernu ereduaren «hauskortasuna» ere agerian utzi duela izurriak. «Epaile bat gai izan da, ultraeskuinaren errekurtso baten ondorioz, gure autogobernua zalantzan jartzeko». Erabakitzeko eskubidearen inguruan EH Bilduk jarrera argia duela erantsi du Otegik: «Guk mugarik gabeko erabakitzeko eskubidea defendatzen dugu». Ildo horretan, mezua igorri dio Euskal Herriari: «XXI. mendean burujabetzak estatu izena du. Burujabetza bakarrik lor daiteke gure herria estatu gisa eratzen bada. Gaur egun, Euskal Herrian erabateko demokrazia bakarrik lor daiteke gure nazio izaera errespetatuz eta gure etorkizun ekonomikoa, soziala eta politiko libreki eta demokratikoki erabakiz, dagokigun erabakitzeko eskubidea errespetatuz».
Amaitzeko, Otegik «itxaropen» eta «konfiantza» mezua igorri dizkio euskal gizarteari: «Euskal Herriak aurrera egingo du. Zaila da, neketsua, baina gure konpromisoa da».
Gaurko Konferentzia Politikoan, EH Bilduko militanteek plan politikoaren, hezkuntza proposamenaren eta plan feministaren inguruan bozkatu dituzte. Hezkuntza proposamenak babes zabalarekin onartu dute, koalizioak jakinarazi duenez: militanteen %88,49k eman dio baiezkoa, %4,66k ezezkoa bozkatu du, eta zuri, berriz, %6,85k. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203335/ehek-manifestazio-nazionalera-deitu-du-abenduaren-6rako-euskararen-errepublika-independentea-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | EHEk manifestazio nazionalera deitu du abenduaren 6rako, «euskararen errepublika independentea» aldarrikatzeko | Durangon egingo da, 17:30ean hasita. | EHEk manifestazio nazionalera deitu du abenduaren 6rako, «euskararen errepublika independentea» aldarrikatzeko. Durangon egingo da, 17:30ean hasita. | EHE Euskal Herrian Euskaraz elkarteak prentsaurrekoa egin du gaur goizean Durangon (Bizkaia), eta manifestazio deialdiaren berri eman du. «Euskararen errepublika independentea» aldarrikatzeko mobilizazioa izango dela jakinarazi dute: abenduaren 6an egingo da, Durangoko (Bizkaia) Landako gunetik abiatuta, 17:30ean hasita. «Euskaldunon hizkuntza eskubideen defentsan, euskararen aurkako erasoei aurre egiteko, eta, Euskal Herri euskaldunaren aldeko aldarria egiteko» helburuei helduta deitu dute manifestazioa. Gaurko prentsaurrekoan ohartarazi dute euskararen normalizazio prozesuak azkenaldian «mehatxuz eta erronkez betetako garaiak» bizi dituela. «Mota guztiko aldaketa sakon eta azkarrak gertatzen ari dira (politikoak, sozialak, teknologikoak, ekonomikoak), euskaldunon hiztun komunitatea berregituratzeko prozesuari bete-betean eragiten diotenak. Helburu dugun Euskal Herri euskalduna eraikitzea kolokan jartzen duten aldaketak, hain zuzen ere». EHEk gogoratu du Espainiako eta Frantziako estatuen «jazarpen linguizidak» XX. mendean euskara ia desagertzeko zorira eraman zutela, baina azken mende erdian euskaltzaleek egindako ahaleginari esker euskara «galzoritik» ateratzea lortu dela. Hala eta guztiz ere, ohartarazi dute euskarak ez duela etorkizuna ziurtaturik, «inola ere ez».
Azpimarratu dutenez, bistan da egun euskara ez dagoela normalizatuta, eta azken ikerketek adierazi duten bezala, gero eta kopuru txikiagoan egiten ari dela transmisioa, baita D ereduan ere. Eta oharra egin dute: «Arduradun politiko eta sektore batzuen diskurtso autokonplaziente eta triunfalisten aurrean, errealismo ariketa egin eta egoera objektibotasunez aztertu behar dugu: euskararen berreskurapen eta normalizazio prozesua ez doa ondo. Hori da errealitate gordina. Gero eta ikerketa, datu eta behaketa enpiriko gehiagok hori adierazten ari dira». EHEren ustez, egoerak erakusten du «larrialdi linguistikoan» dela euskara, hura normalizatu eta euskal hiztunen komunitatea berrosatzeko prozesua «krisian» sartu dela. Horregatik guztiarengatik, EHEren ustez, egungo hizkuntza politikek eta marko juridikoek «eman behar zutena eman dute» eta bestelako marko juridiko batera jauzi egiteko unea da, euskara normalizatu eta euskaraz osoki bizitzea ahalbidetzen duena, hain justu. «Euskaldunok euskaraz normaltasunez bizitzera iritsi nahi badugu soilik euskara nagusi izango den Euskal Herrian posible izango da hori. Hau da, Euskararen Errepublika independentea eskuratu behar dugu ezinbestean, Euskal Herri euskalduna eraiki ahal izateko». |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203336/abdelaziz-buteflika-hil-da-aljeriako-presidente-izandakoa.htm | Mundua | Abdelaziz Buteflika hil da, Aljeriako presidente izandakoa | Hogei urte egin dituen Buteflikak agintean, duela bi urte bere aurkako manifestazioen ondorioz kargua utzi behar izan zuen arte. 84 urte zituen. | Abdelaziz Buteflika hil da, Aljeriako presidente izandakoa. Hogei urte egin dituen Buteflikak agintean, duela bi urte bere aurkako manifestazioen ondorioz kargua utzi behar izan zuen arte. 84 urte zituen. | 2013an buruko odol isuri bat izan zuen Abdelaziz Buteflikak, eta azken urteetan nabarmen okerrera egina zion osasunak, eta ez zen gai hitz egiteko edo laguntzarik gabe mugitzeko. Ostiral gauean eman zuten Aljeriako presidentetzan urte gehien egin zituen agintariaren heriotzaren berri. 84 urte zituen.
Frantziaren menpeko Marokon jaioa zen, eta 19 urte zituela egin zuen bat Nazioa Askatzeko Frontearen adar armatuarekin. Aljeriaren independentzia zuen helburu Fronteak, eta 1962an lortu zuen, baita herrialde alderdi bakar bilakatu ere. Gerran izandako rolek lagundu zioten Buteflikari boterera gerturatzen, eta, 25 urterekin, Gazteria, Kirol eta Turismo ministro izendatu zuen Ahmed Ben Bella presidentearen lehen gobernu independenteak.
Ben Bellaren aginteak, baina, gutxi iraun zuen. 1965ean estatu kolpea eman zuen Huari Bumedian buruzagi independentistak, eta Buteflikak bat egin zuen harekin. Haren agintaldian, Atzerri Ministerioa zuzendu zuen Buteflikak, eta menpekotasunetik askatu berria zen herrialdearen aurpegia eta ahotsa bilakatu zen nazioartean.
Bumedianen heriotzak, ordea, aro ilun batean murgildu zuen. Txadli Benjedidek hartu zuen agintea 1979an, eta Buteflika Estatuko ministro izendatu zuen arren, ia ez zuen eskumenik. Erregimenak baztertu egin zuen, eta Kontu Auzitegiak diru publikoak oker erabiltzea egotzi zion. Independentziako gerrako heroi izandakoak erbestera egin zuen ihes, eta han geratu zen sei urtez.
1987an itzuli zen Aljeriara, eta Nazioa Askatzeko Fronteko buruzagi izendatu zuten. Aljerreko protesten ostean, eta beste hainbat buruzagirekin batera, demokrazia eta erreformen aldeko aldarrikapen bat izenpetu zuen. Denbora igaro ahala, Buteflikaren irudia indarra berreskuratuz joan zen, eta, 1999ko bozetan, hautagai independente gisa aurkeztu zen, eta botoen %74a eskuratu zituen. Hurrengo hiru hauteskundeetan ere erraz irabazi zuen, nahiz eta ez zen falta izan iruzur salaketarik. Besteak beste, 2014ko bozetan, non kanpainan parte hartu ez arren —iktus bat izan zuen hilabete batzuk lehenago—, datu ofizialen arabera, botoen %81 eskuratu zituen.
2019an haren gertukoek iragarri zuten prest zegoela beste agintaldi batera aurkezteko, bosgarrenera. Erabaki hark, baina, kritika ugari eragin zituen, baita kale protestak ere, aurreko legealdi osoan ez baitzen jendaurrera ia agertu, eta haren osasunaren inguruko kezkak ere oso zabalduta baitzeuden. Hirak herri mugimenduak hartu zituen kaleak, Buteflikaren dimisioa eta sistemaren erreforma eskatzeko. Armadak berak bizkarra eman zion estatuburuari, eta, apirilean, kargua utzi beste aukerarik ez zitzaion geratu. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203337/iciar-bollainezin-genuen-oinazearen-epikarik-egin.htm | Kultura | Iciar Bollain: «Ezin genuen oinazearen epikarik egin» | Zuzendari espainiarrak 'Maixabel' filma aurkeztu du gaur Sail Ofizialean. | Iciar Bollain: «Ezin genuen oinazearen epikarik egin». Zuzendari espainiarrak 'Maixabel' filma aurkeztu du gaur Sail Ofizialean. | 2000ko uztailaren 29an, ETAko komando batek Juan Mari Jauregi Gipuzkoako gobernadore zibil ohi eta PSE-EEko militantea hil zuen Tolosan. Gertaera horrekin hasten da Maixabel, Iciar Bollain zuzendari espainiarrak zuzendu, eta Jauregiren alargun Maixabel Lasak senarraren hiltzaileetako birekin Langraizko espetxean izan zituen elkarrizketak ardatz dituen filma. Gaur goizean aurkeztu dute filma Kursaaleko auditoriumean, eta oso gutxitan izaten den txaloaldia jaso du amaieran.
Pelikula 2021eko Zinemaldian estreinatu den arren, proiektuak baditu urte batzuk. El País egunkarian irakurritako albiste batzuen bitartez izan zuten filmaren ekoizleek Langraizko espetxean egiten ari ziren elkarrizketez, eta, Koldo Zuazuak azaldu duenez, harrigarria egin zitzaien, ETAren jardun armatua artean indarrean zegoela, halakorik gertatzea «esparru erabat zibil eta gizatiar batean, instrumentalizazio politikorik gabe». Zuazuak adierazi duenez, kazetaritza lan haiek irakurri ostean, film bat egiteko ideiari bueltaka hasi ziren, «hasieran dokumental bat egiteko asmoarekin», baina berehala jabetu ziren eraginkorragoa izan zitekeela gaia fikzioaren bitartez jorratzea. «2016an, berriz, ikusi genuen Maixabel Lasaren bitartez eraiki genezakeela pelikula».
Orduan jarri ziren harremanetan Iciar Bollainekin eta Isa Camporekin, eta biek hartu zuten Langraizen Lasak eta ETAko kide damutuen artean izandako enkontruen istorioa gidoi bihurtzeko ardura. Hasi ziren elkartzen Lasarekin, Maria Jauregi haren alabarekin eta beste hainbat lagunekin, eta lan prozesuaren fase hori intentsitate handikoa izan zen, Camposek azaldu duenez: «Erabat ireki zitzaizkigun, eskuzabaltasun osoz. Hamaika aldiz deitu diogu Maixabeli eskatzeko gauzaren bat edo beste kontatzeko».
Filma egiteko orduan, Bollainen ardurarik handiena gertatutakoa «errespetuz» kontatzea izan zen. «Egiazko jendeaz ari zara hizketan, eta baita gai oso mingarri bati buruz ere, jende askorengan eragin duena. Horregatik, ondo egin nahi genuen. Hain kontu mingarria izanik, geure buruari ezarri genion arau bat: ezin genuen atsegin hartu oinazean... Ezin genuen egin oinazearekin epika».
Filmean Blanca Portillok egin du Lasaren rola, eta Luis Tosarrek, bere aldetik, Ibon Etxezarreta Langraiz bidea hartu zuen ETAkidearena, eta biek pertsonaiei eman dieten «gizatasuna eta egia» nabarmendu du filmaren zuzendariak. Hain zuzen ere, bi aktoreek nabarmendu dute bazekitela esku artean zuten materiala «oso ona baina delikatua» zela. Tosar: «Pelikularen oinarrian dagoena bizi izan zuen jendeak dena eman digu; kontatu digu dena. Guk gure eremura eraman dugu, baina jakinda beti sentikortasun izugarriarekin egin behar genuela, bagenekielako material oso sentikorrarekin ari ginela lanean».
Filmaketan ere sentikortasun hori agerikoa izan zela azpimarratu du, berriz, Portillok. «Bakoitzak bere sakelan zeraman guztia jarri zuen istorio hau kontatzeko. Zintzotasun erabatekoarekin aritu ginen, eta sortu zen atmosfera berezi bat, jende guzti-guztiarengana hedatu zena. Kontatzen ari ginena zen inportanteena».
Denboraren iragatea
The Deep Blue Sea (2011) eta Sunset Song (2015) filmekin Sail Ofizialean izan ostean, Benediction lanarekin itzuli da Urrezko Maskorrerako lehiara Terence Davies zuzendari ingelesa. Siegfried Sassoon poetaren bizitza kontatzen du filmak, Lehen Mundu Gerrara soldadu joan zen unetik abiatuta. Bizipen horrek utzitako arrastoak agertuko ditu Jack Lowden aktoreak gorpuztutako pertsonaiak, eta, horiekin batera, haren poemak, harremanak, iraganarekiko arrangurak eta bizitzari zein denboraren iragateari buruzko gogoetak tartekatuko dira narrazioan. Publikoak txaloz hartu du gaur eguerdian, Kursaalean.
Ondorengo agerraldian Daviesek azaldu du poetari buruzko biografia eder batzuk irakurri zituela, eta bere bizitzako hainbat alderdi aukeratu zituela filmerako. «Oso zaila egin zitzaidan gauza batzuk kanpoan uztea, eta dramatizatu nezakeen hura hautatu nuen». Besteak beste, pelikulak kontatzen du nola gerran parte hartzetik aurkako jarrera izatera igaro zen poeta, nola hainbat gizonekin harremanak izan ondotik andre batekin ezkondu zen, eta nola katolizismora bihurtu zen. Daviesen ustez, ez da etsipena zehazki protagonistak sentitzen duena. «Sassoonek ez du erredentzioa aurkitzen, norbere baitan bakarrik aurki daitekeelako; izan ere, ezin baduzu zure baitan aurkitu, ez duzu aurkituko ez besteen bitartez, ez artearen bidez, ezta erlijioaren bidez ere».
Daviesekin lan egitea eta Sassoon gorpuztea «ohorea» izan dela adierazi du Lowdenek. Filmean ugariak dira pertsonaien arteko elkarrizketak, garratzak asko, eta horiek prestatzeko egindako lanaz galdetu diote agerraldian. «Elkarrizketak ongi gogoratzea zaila izaten da gidoia txarra denean, baina hori ez da kasua».
Isiltasuna eta iluntasuna
Daviesen filmean elkarrizketek pisu nabarmena badute, apenas dago hitzik Lucile Hadzihalilovic zinemagile frantsesak lehian erakutsi duen Earwig-en. Bestelako baliabide narratiboak baliatu ditu egileak —argazkia, musika, hotsak...— istorio durduzagarri bat eraikitzeko. Kursaalen, gaur arratseko emanaldian izan ziren zuzendaria eta bere lantaldea.
Brian Catlingen izen bereko eleberria du oinarri filmak. Zuzendariak azaldu du publikatu aurretik irakurri zuela. «Liluragarria iruditu zitzaidan, oso misteriotsua eta oso aberatsa; gertuko sentitzen nituen elementu asko zituen, baina niretzat ezezagunak ziren lurraldeetara eramaten ninduen aldi berean. Izan ere, protagonista gizon bat da, nire gainerako lanen kontraeremua». Bereziki liburuaren «alde sentsorialak, sakontasunak eta misterioak» erakarri zutela gehitu du. Hain zuzen, irakurleari bere bidea osatzeko askatasun handia ematen dion testu bat dela uste du Hadzihalilovicek, eta horixe eman nahi izan du berak ere ikusleari.
Bi dira protagonistak: Mia (Romane Hemelaers), izotzezko hortzak dituen neskatoa; eta Albert (Paul Hilton), hura zaintzeko ardura duen gizona. «Niretzat filma Alberten erretratua da. Oso bakarrik eta nahasita dagoen norbait da, iraganagatik erru handia duena». Ia hutsik dagoen etxe batean bizi dira, leihoak eta leiho-ateak beti itxita, eta haurra ez da sekula kalera ateratzen. Giro itxi eta ilun horretan murgilduko du filmak ikuslea. Atmosfera hori lortzeko «pisu baten barruan iluntasun ia etengabean» errodatzea erronka izan zela aitortu du zinemagileak, baita Warren Ellisen «soinu ehundurak» horretarako ezinbesteko osagai izan dituela ere.
Innocence (2004) —Zuzendari Berriak saria— nahiz Évolution (2015) —Epaimahaiaren Sari Berezia— lanekin izana da jaialdian. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203338/beste-218-kutsatu-zenbatu-dira-hego-euskal-herrian-eta-31-lagun-ospitaleratu.htm | Gizartea | Beste 218 kutsatu zenbatu dira Hego Euskal Herrian, eta 31 lagun ospitaleratu | ZIUetan 67 pertsona dira birusak jota erietxeraturik bNafarroako Gobernuak heriotza baten berri eman du: 91 urteko emakume bat hil da. | Beste 218 kutsatu zenbatu dira Hego Euskal Herrian, eta 31 lagun ospitaleratu. ZIUetan 67 pertsona dira birusak jota erietxeraturik bNafarroako Gobernuak heriotza baten berri eman du: 91 urteko emakume bat hil da. | Gorabehera handirik gabe baina bide ona hartuta ari da pandemiaren bilakaera Hego Euskal Herrian. Kutsatzeen datuei so, asteak dira atzemandako kasu kopuruetan ez dela aparteko oldarraldirik, eta, amiltzerik ere ez den arren, intzidentzia apaltzen ari da pixkanaka. Atzo egindako zenbatekei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dute 5.240 diagnostiko proba egin zirela COVID-19a detektatzeko Hego Euskal Herrian, eta, emandako datuen arabera, 218 kutsatu zenbatu zituzten horietan. Positiboen ehunekoa %4,2 izan zen, beraz.
Azken asteotako joerari eutsita, Hegoaldeko herrialdeen artean Bizkaian atzeman zen kasu gehien ostiralean: 106 izan ziren. Halaber, Gipuzkoan 48 kutsatu detektatu zituzten; Araban, 40, eta Nafarroan, berriz, 22 zenbatu zituzten atzo. Herrialde horien guztien artetik, aipatzekoa da egun bakarrean detektatutako kasu kopuruak Araban izandako gorakada; osasun agintariek gaur jakinarazitako zenbatekoa aurreko egunekoaren bikoitza da.
Begirada egunetik egunera argitaratutako datuetatik aldenduz gero, aise sumatu daiteke transmisioaren leuntze motel baina etenik gabea. Batik bat, intzidentzia tasa metatuek argiki erakusten dute hori, izan ere, gaur egun tasa 150etik beherakoa da Hegoaldeko herrialde guztietan. Gipuzkoan da handiena: 100.000 biztanleko 139 kutsatu zenbatu dira azken hamalau egunetan. Bizkaian 133 da tasa, eta Araban 114. Bestalde, aipatzekoa da Nafarroak erdietsitakoa: 100ndik beherako tasa du, 99 da.
Erietxeetan, egonkor
Ospitaleetako okupazioari buruzko informazioa ere eguneratu dute Osakidetzak eta Osasunbideak: jakinarazi dutenez, ostiralean 31 pertsona sartu zituzten erietxeetara birusak jota. Halaber, zehaztu dute oraintxe bertan 67 lagun direla ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartuta, larri. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, birusarekin eri zen emakumezko bat zendu da herrialdean. 91 urte zituen. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203339/euskal-herriko-selekzioak-bi-urre-irabazi-ditu-munduko-txapelketan.htm | Kirola | Euskal Herriko selekzioak bi urre irabazi ditu Munduko Txapelketan | Emakumezkoen 500 kilokoan eta gizonezkoen 560 kilokoan nagusitu dira euskal tiratzaileak. Sei domina irabazi dituzte jada. Igandean amaituko da lehia, eta aukera dute gehiago irabazteko | Euskal Herriko selekzioak bi urre irabazi ditu Munduko Txapelketan. Emakumezkoen 500 kilokoan eta gizonezkoen 560 kilokoan nagusitu dira euskal tiratzaileak. Sei domina irabazi dituzte jada. Igandean amaituko da lehia, eta aukera dute gehiago irabazteko | Euskal Herriko tiratzaileak nagusi izan dira Getxon (Bizkaia), Lur Gaineko Sokatirako Munduko Txapelketako selekzioen arteko lehiako lehen jardunaldian. Lau txapel jarri dira jokoan, eta erdiak bururatu dituzte euskal tiratzaileek. Emakumezkoen 500 kiloko mailan eta gizonezkoen 560 kilokoan nagusitu dira. Suitzako selekzioa hartu dute mendean bietan. Emakumezkoetan, Herbehereentzat izan da brontzezko domina, eta gizonezkoetan, Alemaniarentzat.
Arratsaldeko saioan eskuratu dituzte bi dominak Euskal Herriko tiratzaileek. Izan ere, goizean, ez dira gai izan finalerdietarako sailkatzeko, ez gizonezkoen 680 kilokoan, ezta 580 kiloko mistoan ere. Aurrenekoan Alemania nagusitu da, eta bigarrengoan, Suedia.
Gaur irabazitako biekin, euskal ordezkariek sei domina irabazi dituzte jada Munduko Txapelketan: urrezko lau eta brontzezko bi. Igandean amaituko da lehia. Selekzioen arteko bigarren jardunaldia jokatuko dute: goizean, gizonezkoen 720 kilokoa eta 23 urtez azpiko 600 kilokoa; eta arratsaldean, gizonezkoen 640 kilokoa eta emakumezkoen 540 kilokoa. Euskal selekzioak guztietan du aukera dominaren bat irabazteko. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203340/maixabel-filmaren-aurkezpena-hemen-elkartearen-aldarriak-eta-bolante-baten-historia.htm | Kultura | 'Maixabel' filmaren aurkezpena, Hemen elkartearen aldarriak eta ‘Bolante baten historia’ | Donostiako Zinemaldiko bigarren egunaren bideo laburpena. | 'Maixabel' filmaren aurkezpena, Hemen elkartearen aldarriak eta ‘Bolante baten historia’. Donostiako Zinemaldiko bigarren egunaren bideo laburpena. | Asteburuaren iritsiera antzematen da Kursaal inguruko kaleetan, baina, hala ere, badira han-hemenka zinemazaleak.
Zinemaldiaren bigarren egunean, Maixabel filma izan da jaialdiko protagonista. Gaur aurkeztu dute, eta prentsaurreko bat ere eman dute ekoizpenaren nondik norakoak kontatuz.
Jardunaldiak utzi duen beste momentu bat Hemen elkartearena da; iaz bezala, argazki sinboliko bat atera dute Tabakaleran, ikus-entzunezkoetan eta arte eszenikoetan lanean diharduten emakume sortzaileen alde.
Bukatzeko, Bolante baten historia ere proiektatu dute Printzipe aretoan, eta Eneko Etxeberria Naparraren anaia ere bertan izan da filma ikusten. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203341/tolosaldeak-eta-getariak-urrats-handia-egin-dute.htm | Kirola | Tolosaldeak eta Getariak urrats handia egin dute | Kanporaketan, emakumeetan, Tolosaldeak 11,16 segundo eder ditu alde Deusturekiko, eta gizonetan, Getaria izan da azkarrena, eta haren atzetik Meira eta Kaiku sailkatu dira. 4,42 segundoan dira hiru taldeak. | Tolosaldeak eta Getariak urrats handia egin dute. Kanporaketan, emakumeetan, Tolosaldeak 11,16 segundo eder ditu alde Deusturekiko, eta gizonetan, Getaria izan da azkarrena, eta haren atzetik Meira eta Kaiku sailkatu dira. 4,42 segundoan dira hiru taldeak. | Itsas beteko estropada izan dute gaur Euskotren eta Eusko Label ligetako kanporaketako partaideek, erlojuaren aurka. Olatuak metro eta erditik gorakoak ziren, eta haizeak ipar-mendebaletik zakar jotzen zuen. Baldintza gogor horiek zailtasun handiak eragin dizkiete patroiei eta arraunlariei. Zailtasunak zailtasun, arraun egin beharra zegoen, eta emakumezkoen kanporaketak ekin dio tentsioz betetako estropadari. Hondarribia atera da aurrena, Cabo bigarren, Tolosaldea hirugarren eta Deustu laugarren. Lehen txanpan, Hondarribiak egin ditu lehen metro azkarrenak, eta segundo bateko abantaila atera dio Tolosaldeari. Deustuk eta Cabok, aldiz, nahi baino atzerapen handiagoa zuten ordurako.
Kai-muturraren babesa galdu eta atzean utzi dutenean, ordea, haize kolpe handia jaso dute ontziek, eta arraunketa egonkortzea ezinbestekoa zuten. Egoera aldrebes horretan, Tolosaldea hobeto moldatu da Hondarribia baino, eta ziabogan Patxi Francesen taldeak Ama Guadalupekoa ontzia baino hiru segundo azkarrago egin du. Cabok eta Deustuk, aldiz, bederatzi segundo geroago egin dute ziaboga. Maniobraren ostean, Tolosaldearen ontzia, Aiora Sorozabalen gidaritzapean, arin eta dantzan ibili da, eta aldeak nabarmen handitu ditu; Hondarribiak, aldiz, uste baino gehiago sufritu du; are, Deusturen atzetik amaitu du. Amaieran, Tolosaldeak erlojuari astindua eman, eta bihar saria jasotzeko aukera gehien dituen taldea izango da. Tomatera ontzia bigarrena izan da, 11ra; Hondarribia 17ra; eta Cabo 27ra.
Euskotren ligara igotzeko kanporaketako lehen saioa
1. Tolosaldea 11.38,52
2. Deustu 11,16ra
3. Hondarribia 17,60ra
4. Cabo 27,94ra
Estu joan da Eusko Label ligako kanporaketa, eta itxura guztien arabera, biharko jarduna ere gisa horretara joango da. Gaurko jardunalditik bizirik ateratzea zuten xede talde batek baino gehiagok. Bada, Getariak eman du lehen kolpea. Esperantza bikain moldatu da estropada eremu tekniko eta baldintza narrasean. Ion Larrañagaren taldeak hiru ziabogetan denborarik onenak egin ditu, eta lehen postuak ez dio ihes egin.
Bigarren posturako lehian, aldiz, borroka handia izan dute Kaikuk eta Meirak. Bigarren ziabogan, Bizkaitarra-k Meirari lau segundo ateratzen zizkion, baina kanporanzko hirugarren luzean, galiziarrak hobeto moldatu dira, eta Sestaoko taldea baino segundo bat azkarrago heldu da. Bueu eta Tiran lehiatik kanpo ziren ordurako.
Amaieran, Getaria lehena izan da, baina nahi baino alde txikiagoarekin helmugaratu da, azken bi minutuetan jasandako haize ufadaren ondorioz. 4,06 segundo atera dizkio Meirari, eta 4,42 Kaikuri. Biharko jardunaldian erabakiko da datorren denboraldian zein bi talde ariko diren Eusko Label ligan.
Eusko Label ligara igotzeko kanporaketako lehen saioa
1. Getaria 21.25,56
2. Meira 4,06ra
3. Kaiku 4,42ra
4. Tiran 18,58ra
5. Bueu 23,48ra |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203342/maddi-ane-txoperena-iribarrenek-kausitu-du-puntu-gehien-xilabako-lehen-kanporaketan.htm | Kultura | Maddi Ane Txoperena Iribarrenek kausitu du puntu gehien Xilabako lehen kanporaketan | Xilaba Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Lapurdiko bertso txapelketako lehen kanporaketa iragan da egun Makean. Maddi Ane Txoperena Iribarren jalgi da seikotetik lehena; puntu gehienekin. | Maddi Ane Txoperena Iribarrenek kausitu du puntu gehien Xilabako lehen kanporaketan. Xilaba Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Lapurdiko bertso txapelketako lehen kanporaketa iragan da egun Makean. Maddi Ane Txoperena Iribarren jalgi da seikotetik lehena; puntu gehienekin. | 2021eko Xilaba abiatu da Makean (Lapurdi), larunbata honetan, 17:00etan. Nafarroa Beherea, Zuberoa eta Lapurdiko bertso txapelketako lehen kanporaketa honetatik Maddi Ane Txoperena Iribarrenek lortu du sei bertsolarietatik puntu gehien: 422,5.
Berez, Johaine Sarraillet aritu beharra bazen ere Txoperenak ordeztu du gaurkoan.
Irati Alcantarillak du bigarren lekua hartu, 396,5 punturekin; Gillen Hiribarrenek hirugarrena, 390 punturekin; Karlos Aizpurua Etxartek laugarrena, 388,5 punturekin, Mizel Mateok bortzgarrena, 370 punturekin; eta Oier Urreiztik seigarrena, 369,5 punturekin.
Laurogei bat lagun bildu da saioaren behatzeko, "giro zinez ona" egon dela azpimarratu du Ortzi Idoate antolatzaileak. Amaia Castorene aritu da aurkezle lanetan.
Iazko Xilaba bertso txapelketa abiatu bazen ere, COVID-19ak erdiz erdi eten zuen. Itzuli da aurten, iazko ber helburuak betetzeko. Bi urtez taldeka aritu ondoren, iaz bezala, aurten ere, 24 bertsolariak bakarka lehiatuko dira.
Sustrai Colina eta Amets Arzallusek jadanik badute tokia heldu den urtean ospatuko den Euskal Herriko Bertso Txapelketa Nagusirako. Hala ere, Arzallusek parte hartuko du Xilaban. Bi hauez gain, Xilabako bertze hiru bertsolarik kausituko dute Bertso Txapelketa Nagusirako sarbidea. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203343/athleticek-merezitako-puntua-lortu-du-wandan.htm | Kirola | Athleticek merezitako puntua lortu du Wandan | Taktikoki lan ona eginez berdindu du talde zuri-gorriak Atletico Madrilen zelaian. Bost partida jokatuta, ez du galdu, eta gol bakarra jaso du | Athleticek merezitako puntua lortu du Wandan. Taktikoki lan ona eginez berdindu du talde zuri-gorriak Atletico Madrilen zelaian. Bost partida jokatuta, ez du galdu, eta gol bakarra jaso du | Olatuaren gainean jarraitzen du Athleticek. Ligari hasiera ona eman ondotik, orain arteko lehiarik gaiztoena izan du gaur, Atletico Madrilen zelaian, eta ez du hutsik egin. Oso neurketa taktikoa jokatu dute bi taldeek, elkarri errespetu handia agertu diote, eta orain arteko bide onari eutsi dio talde zuri-gorriak. Batez ere, defentsako sendotasunari eta ordenari esker, irmo mantendu da hasi eta buka, eta ez zaio askorik falta izan irabazteko. Luzapenean aukera galanta huts egin du Villalibrek. Dena den, bide onean dagoela berretsi du Marcelino Garciaren taldeak, eta datu bati erreparatu besterik ez dago: bost partida jokatuta, ez du galdu, eta lautan hutsean mantendu du atea; gol bakarra jaso du.
Lehen zatia ez da batere ikusgarria izan. Bi entrenatzaileek taldea ongi antolatuta izateari eman diote garrantzia; pieza oro bere tokian mantendu dute, eta futbolean beharrean, xakean aritu dira minutu askotan. Bi taldeak defentsan oso fidagarriak izaki, akatsen batek soilik eragin zezakeen gol aukeraren bat, eta halaxe iritsi da lehen aukera, 35. minutuan. Dani Garciak zelai erdian baloia galdu ondotik, Correa aukera baliatzear izan da, baina ez du asmatu. Williamsek ere izan du berea atsedenaldia heldu aurretik, baina motel ibili da. Lehen zati osoan ez da jaurtiketarik izan hiru zutoinen artean. Baloiaren zirkulazioa azkarragoa izatea falta izan zaio Athletici zerbait gehiago egiteko.
Bestela hasi da bigarren zatia. Izan ere, hasi eta berehala gol aukera garbia izan du etxeko taldeak, Correaren eskutik. Zutoin ondotik kanpora joan da haren burukada. Uso demonio erantzun du Williamsek, atezainaren aurrean bakarrik geratuta. Ez du asmatu, ordea. Partidaren bilakaera ikusita, 55. minutuan lau aldaketa egin ditu etxeko taldeak, eta pixkanaka agintzen hasi da. Bere arean sartu da Athletic, eta komeriak izan zditu baloia oinetan mantentzen. Ia beti luze joaz aritu dira atzelariak. 74. minutuan zutoinera jaurti du baloia Marcos Llorentek. Hura izan da etxekoen aukerarik garbiena.
Bazirudien partida amaiera oso luze egingo zitzaiela zuri-gorriei, baina opari ederra jaso dute: Joao Felixek txartel gorria ikusi du 78. minutuan, epaileari irain egiteagatik. Ordutik aurrerako minutuak protestan eta borrokan igaro ditu Atletico Madrilek, baina Athleticek hotz mantendu du odola. Jokalari bat gehiagorekin ari zela baliatuta, aurrerapausoa eman du, eta batez ere Nico Williamsen freskotasunari esker, gola egitetik gertu izan da. Villlalibrek aukera aparta izan du luzapenean, baina langatik gora bidali du baloia. Athleticentzat hain zelai madarikatua den hartan puntu bat lortzea ontzat jo daitekeen arren, irabazi ez izanaren penarekin geratu dira zuri-gorriak. Atseden hartzeko betarik gabe, berriz lehian izango dira asteartean San Mamesen, Rayo Vallecanoren aurka. |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203344/patroia-eta-hamahiru-marinel.htm | Kirola | Patroia eta hamahiru marinel | Santurtzik denboraldiko zortzigarren bandera irabazi du, Bermeon, Eusko Label ligako azken-aurreko lehian. Azken luzean Zierbenari zortzi segundo aterata irauli du estropada, eta Liga erabakita utzi du. | Patroia eta hamahiru marinel. Santurtzik denboraldiko zortzigarren bandera irabazi du, Bermeon, Eusko Label ligako azken-aurreko lehian. Azken luzean Zierbenari zortzi segundo aterata irauli du estropada, eta Liga erabakita utzi du. | Itsasaldi handietan ontziak ondo nabigatu dezan, kapitainak hautatutako eskifaiak eta patroiak itsasoa ezinbestean eraman behar dute euren zainetan; baita kresala azalean ere. Bi betebehar horiekin itsasontziak aukera asko izango ditu bere bidea egiteko. Bada, Santurtziren Sotera trainerua olatuen gainean hegan sartu da gaur Bermeoko portura, Gorka Aranberri lemazaina tranpaldoan tente zihoala, Iker Zabala kapitainaren aginduak zintzo betez; baita ontzi morean zihoazen hamahiru marinelak ere. Sotera arrantza bikaina egitetik zetorren, eta saria ere halakoa izan du; Eusko Label ligako zortzigarren bandera etxeratzea. Hori gutxi ez, eta liga ere erabakita utzi du.
2003tik, TKEren sorreratik, hiru taldek soilik idatzi dute urrez euren izena urte bereko Eusko Label ligan eta Kontxako Banderan: Astillerok —2003an—, Urdaibaik —2010 eta 2016an— eta Kaikuk —2012an—. Okerrik ezean, Santurtzi prestigio handiko zerrenda horretara batuko da; iragan igandean irabazitako Kontxako Banderaz gain, ligako garaikurra gehitu nahi du bere garaipen zerrendara. Biharko lehian, estropada amaitzearekin bakarrik balentria handi hori erdietsi dezake (12:30, ETB 1), Portugaleten (Bizkaia), ligako azken jardunaldian.
Denboraldiko itsaso zakarrena izan dute gaur; metro eta erditik gorako olatuak, eta ipar-mendebaleko haize zakarra; une batez, 45eko haize ufadak neurtzen ziren. Arratsaldeak aurrera egin ahala, baldintzak okertu egingo zirela iragarrita zegoen, eta aurreikuspenak guztiz bete dira: itsasoa gehiago petraldu eta berdetu da.
Ohorezko txandako lau oilarren aurretik, Zierbenak egin du denborarik onena, bere txandan aise nagusituta. Santurtzik, Hondarribiak, Donostiarrak eta Oriok denbora hura hobetzea izan dute xede, eta asmo horrekin ekin diote lan gogor eta nekezari. Orio lehendabiziko kaletik zihoan, eta kai-muturraren babespean, San Nikolas ontziaren branka aurrerago zegoen gainerakoenak baino, baina ez ziren aparte. Behin, babesa galdu eta gero, haize ufadak bata bestearen atzetik jaso dituzte lau ontziek, baina abiadura bertsuan zihoazen. Hain justu, lauak segundo berean heldu dira ziabogara. Haizea alde izan dutela eta, Zierbenari hamar segundoko aldea kentzen zioten.
Maniobraren ostean, ordea, Santurtzik estropada hankaz gora jarri du; ia bi traineru aurretik jarri dira Iker Zabalarenak. Laugarren kaletik zihoazen moreak, baina haizeak eta olatuak bosgarrenera ez eramateagatik, hirugarren kalerako norabidea hartu du Aranberrik. Santurtziren ondoan Hondarribia zihoan, eta Ioseba Amunarrizek bere kaleari irmo eutsi dio. Bitartean, Aranberrik barne lineatik ez zuen albiste onik jaso; Zierbena di-da batean hamar segundo atzetik egotetik denbora berean jartzera igaro zen, eta lan erdietan datu are okerragoa jaso dute: Sotera Juan Zunzunegiren taldea baino hamar segundo motelago heldu da bigarren ziabogara. Santurtzirengandik hirura zen Hondarribia; zazpira Donostiarra; eta zortzira Orio. Beste hainbesteko jardun sufrikarioa egin behar bandera nora zihoan jakiteko.
Joaldi ikusgarria
Traineruek urrutira sehaskak ziruditen, aldian-aldian katxoiek estaltzen zituzten bitartean: gora eta behera. Poparean aritzeko ez zen olatua garbia; hanka olatua baizik, ontziaren albotik sartzen zena. Baldintza deseroso horietan, azken ziabogara heldu dira lau oilarrak. Santurtzik biratu du lehena, baina Zierbena baino sei segundo makalago.
Bermeoko trapuak Zierbenarako bidea hartua zuela zirudienean, Sotera-k ez du azken hitza esan, eta laugarren luzerako gordeta zuen motorra olioztatu eta bero-bero jarri du. Bai bero jarri ere; palakadaz palakada, GPSak Zierbena eta Santurtziren arteko aldea txikitzen ari zela erakusten zuen, moreen mesederako. Aranberrik Zabala prestatzailearengandik jasotako datu fidagarria tostartean jo eta jo ari ziren arraunlariei bidali die. «Bandera, bandera!». Haizeak eta olatuek hala eskatuta, bosgarren kalera jo du zarauztarrak, eta bikain asmatu du. Zierbena baino bi segundo azkarrago helmugaratu da Santurtzi. Berezko irabazle sena ageria utzi zuten beste behin. Hondarribia hirugarrena izan da gaur, garailearengandik zazpi segundora; Orio bosgarrena izan da 18ra, Urdaibairen atzetik; eta Donostiarrak seigarren postuan amaitu du, 23ra.
Bermeoko bandera
1. Santurtzi 21.25,78
2. Zierbena 2,26ra
3. Hondarribia 7,14ra
4. Urdaibai 10,32ra
5. Orio 18,44ra
6. Donostiarra 23,40era
7. Ondarroa 37,90era
8. Cabo da Cruz 50,24ra
Eusko Label liga
1. Santurtzi 205 puntu
2. Hondarribia 197 pt.
3. Donostiarra 169 pt.
4. Orio 166 pt.
5. Zierbena 162 pt.
6. Urdaibai 145 pt.
7. Ondarroa 107 pt.
8. Cabo da Cruz 97 pt |
2021-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/203345/kolore-gorriko-derbia.htm | Kirola | Kolore gorriko derbia | David Garcia eta Torresen golek merezitako garaipena eman diote Jagoba Arrasateren taldeari, Mendizorrotzan. Arabarrak oso apal aritu dira, eta punturik bildu gabe jarraitzen dute | Kolore gorriko derbia. David Garcia eta Torresen golek merezitako garaipena eman diote Jagoba Arrasateren taldeari, Mendizorrotzan. Arabarrak oso apal aritu dira, eta punturik bildu gabe jarraitzen dute | Osasuna berehala altxatu da Valentziaren aurka jasotako kolpetik, hondoratzen hasia den Alavesen bizkar. Gorritxoak jaun eta jabe izan dira Mendizorrotzan jokatu den partidan, eta gorriak ikusarazi dizkiete gasteiztarrei. Jokoaren alor guztietan izan dira gehiago, hasi eta buka. Lehen zatian apurtu dute derbia, bi goleko aldea lortuta, eta errentari erraztasun handiz eutsi diote atsedenaren ostean. Azken lehian lau gol jasota ziren, baina oso itxura irmoa eman dute gaur. Aurkariaren gabeziek zerikusi handia izan dute horretan, oso bigun aritu baita Alaves. Ezer gutxi aldatu da hiru asteko geldialdian; arabarrek oraindik ez dute garbi zelaian zer egin nahi duten.
Iraultza batetik, egonkortasuna bestetik. Asmo ezberdinen isla izan dira Javi Callejak eta Jagoba Arrasatek zelairatu dituzten hamaikakoak: zazpi aldaketa egin ditu Alaveseko teknikariak, eta bakarra, aldiz, Osasunakoak. Rioja izan da arabarren berritasunetako bat, eta haren oinetatik iritsi dira neurketako aurreneko aukerak. Lehen jaurtiketa Sergio Herrerak gelditu dio, aldaratzerik gabe gainera, eta bigarrena gutxirengatik joan zaio gora.
Abaguneak etxekoenak izan dira, baina erritmoa kanpokoek ezarri dute. Baloiarekin solteago aritu da Osasuna. Nabari zen nork zuen irabazteko premia gorria, eta nork ez. Gorritxoei area inguruan asmatzea falta zitzaien. Erdiraketa nahiko ustelak ari ziren egiten. 23. minutuan, ordea, kornerra bikain atera du Ruben Garciak, eta bigarren zutoinean ahalmen handiz gailendu da David Garcia. Haren burukadak aurretik jarri ditu gorritxoak.
Arabarrak, berriz, jota gelditu dira. Laguardia kapitaina bera bere onetik aterata zegoen. Eta egoerak okerretik okerrera egin du hortik gutxira Callejaren mutilentzat: Toni Moyak eskuarekin moztu du Brasanacen jaurtiketa bat area barruan. Penalti garbia izan da, gozokia epailearentzat. Baita Roberto Torresentzat ere: ohiko patxadaz sareratu du baloia. Lehen ordu erdia betetzerako, 0-2 ari zen nagusitzen Osasuna.
Alavesek erreakzio herabea izan du atsedenaren aurretik, eta ezerezean gelditu da aldageletatik bueltan. Gertuago zegoen gorritxoen hirugarren gola, gasteiztarren lehena baino. Jaurtiketa arriskutsuak egin dituzte Roberto Torresek, Ruben Garciak eta Moncayolak, baina ez dute Sivera gainditzerik izan. Callejaren aldaketek apenas aldatu duten neurketaren gidoia. Pellistri izan da matxinada saiakerak egin dituen bakarra. Bakarka, ordea, ezin zen gainditu Osasunaren atzealde sendoa. Gorritxoek aise eutsi diote markagailuari, eta hala, garaipenaren bidera itzuli dira. Zortzi puntu dituzte dagoeneko. Alavesek, aldiz, bakar bat ere ez du, lau partida jokatu ondoren. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203387/emakume-bat-hil-da-gasteizen-leihotik-erorita.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Gasteizen, leihotik erorita | Biktimak 50 urte zituen eta Segurtasun Sailaren arabera, istripua izan da. | Emakume bat hil da Gasteizen, leihotik erorita. Biktimak 50 urte zituen eta Segurtasun Sailaren arabera, istripua izan da. | Emakume bat hil da gaur goizean Gasteizen, laugarren solairu batetik jausita. 09:40ak aldera gertatu da ezbeharra, Gasteiz Hiribidean. Emakumeak 50 bat urte zituen
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertaera argitzeko. Edonola ere, nabarmendu dute litekeela dela istripua izatea, leihoaren ondoan garbitzeko tresnak topatu dituztelako, eta ez dagoelako lege hauste baten inguruko zantzurik. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203388/beste-132-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean-eta-positibotasun-baxuak-jarraitzen-du.htm | Gizartea | Beste 132 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta positibotasun baxuak jarraitzen du | Bakarrik 12 gaixo gehiago hartu dituzte erietxeetan, eta ZIUetan ingresaturiko pertsonen kopuruak ere jaisten jarraitzen du. | Beste 132 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta positibotasun baxuak jarraitzen du. Bakarrik 12 gaixo gehiago hartu dituzte erietxeetan, eta ZIUetan ingresaturiko pertsonen kopuruak ere jaisten jarraitzen du. | Oro har, koronabirusaren izurriaren inguruko datuek hobetzen jarraitzen dute Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.
Osakidetzak eta Osasunbideak emaniko datuen arabera, 132 pertsonari atzeman zieten atzo COVID-19 gaitza eragiten duen birusa, hau da, bezperan baino 86 gutxiagori. Positibotasun tasak %2,5etik behera jarraitzen du.
Kutsatu gehien Bizkaian atzeman dituzte: 68 (bezperan baino 38 gutxiago); Nafarroan 28 (sei gehiago); Gipuzkoan 27 (21 gutxiago), eta Araban bederatzi (31 gutxiago).
Denera, 5.502 proba egin dituzte.
Erietxetan, berriz, 12 gaixo gehiago hartu dituzte. Zaintza Intentsiboko Unitateetan 58 pertsona daude, bezperan baino bederatzi gutxiago. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203389/soilik-turistak-eraman-dituen-lehenengo-espaziontzia-lurrera-itzuli-da.htm | Bizigiro | Soilik turistak eraman dituen lehenengo espaziontzia Lurrera itzuli da | Atlantikoan jaso dituzte 'Inspiration 4' misioko lau bidaiariak. Astronauta profesionalik gabeko lehenengo saioa izan da. | Soilik turistak eraman dituen lehenengo espaziontzia Lurrera itzuli da. Atlantikoan jaso dituzte 'Inspiration 4' misioko lau bidaiariak. Astronauta profesionalik gabeko lehenengo saioa izan da. | Espazioko turismoaren aroan mugarri izango den misioa arrakastaz amaitu da Atlantikoko uretan. Asteazkenean abiatu ziren lau turista Crew Dragon espaziontzian, Floridatik (AEB), eta atzo gauean jaso zituzten Atlantikoko uretan, hiru egun Lurraren azaletik 575 kilometrora igaro ostean.
Lau jausgailu zabaldu ditu kapsulak, erorketa leuntzeko.
Planetaren inguruan biraka ibili dira (90 minutuero itzuli bat). Time aldizkariaren arabera, 200 milioi dolar ordaindu ditu Jared Isaacman aberatsak bidaia egiteko. Bere txartela eta beste hiru bidaiarirena ordaindu ditu. 10 urterekin minbizia izan zuen lan Hayley Arecenauxek izan da bidaikideotako bat. Besteak Sian Proctor geologia irakaslea (51 urte) eta Chris Sembroski (42) AEBetako militar ohia dira. Azken bi horiei lehiaketa batean egokitu zitzaien espaziorako txartela; antolatzaileen arabera, 72.000 pertsonak parte hartu zuten.
Lehiaketan bildutako dirua (110 milioi dolar) haurren minbizia ikertzen duen ospitale bati emateko asmoa dutela esan dute antolatzaileek.
«Sekulako bidaia izan da geuretzat», adierazi du Isaacmanek Lurraren azalera itzuli eta berehala, eta ekimena «hasiera besterik» ez dela izan nabarmendu du, espazioko turismoaren hasiera, alegia.
Muskek Twitterren bidez zoriondu du eskifaia.
Ez dute profesionalik eraman behar izan kapsulan, hura Lurretik kontrolatu baitute une oro.
Edonola ere, sei hilabetez trebatu behar izan dute turistek.
Besteak beste, Ilargia Lurraren itzalpetik ateratzen ikusi ahal izan dute orbitan zeudela.
Bidaiarien odoleko oxigeno mailaren inguruko datuak jaso dituzte, eta haien loari eta bestelako prozesu biologikoei buruzkoak ere bai.
Espazioaren esplorazioa enpresa pribatuen eremu bihurtzen ari da gero eta gehiago. Horietako eragile nagusietako bat Space X enpresa da. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203390/arthur-rambo-du-som-er-i-himlen-eta-camila-saldra-esta-noche-filmen-aurkezpena.htm | Kultura | 'Arthur Rambo', 'Du Som Er I Himlen' eta 'Camila Saldra Esta Noche' filmen aurkezpena | Donostiako Zinemaldiko hirugarren egunaren bideo laburpena. | 'Arthur Rambo', 'Du Som Er I Himlen' eta 'Camila Saldra Esta Noche' filmen aurkezpena. Donostiako Zinemaldiko hirugarren egunaren bideo laburpena. | Lainoak lagun, baina Zinemaldiak aurrera darrai Donostian. Jaialdiaren hirugarren egunean, Sail Ofizialean lehiatuko diren hiru ekoizpen aurkeztu dituzte: Laurent Cantet zinemagilarean Arthur Rambo, Tea Lindeburg zuzendariaren Du Som Er I Himlen eta Ines Barrionuevoren Camila Saldra Esta Noche. Hiru filmetako protagonista nagusiak izan dira Donostian, eta parte hartu duten ekoizpenen inguruko nondik norakoak aurkeztu dituzte prentsari bideratutako aretoan. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203391/itziar-ituno-eta-eneko-sagardoi-paul-urkijoren-irati-film-berrian.htm | Kultura | Itziar Ituño eta Eneko Sagardoi, Paul Urkijoren 'Irati' film berrian | Euskarazko pelikula berria datozen zortzi asteetan grabatuko dute Euskal Herrian eta Huescan (Espainia). VIII. mendean girotuko dute istorioa. | Itziar Ituño eta Eneko Sagardoi, Paul Urkijoren 'Irati' film berrian. Euskarazko pelikula berria datozen zortzi asteetan grabatuko dute Euskal Herrian eta Huescan (Espainia). VIII. mendean girotuko dute istorioa. | Eneko izeneko noble gazte bat Pirinioetako basoetan murgilduko da, aitaren gorpuaren bila. Eta Irati izeneko neska misteriotsu baten laguntza izango du bere abenturetan Enekok. Hori da Paul Urkijo zinemagilearen (Errementari) film luze berriaren abiapuntua. Gaur arratsaldean ezusteko aurkezpena egin dute, Donostian. Urkijok iragarri du datorren astean hasiko dituztela grabaketak. «Betidanik izan dut euskal mitologiari buruzko pelikula epiko bat egiteko gogoa», adierazi du. «Euskal Herriko historian eta mitologian egongo da oinarrituta». VIII. mendean girotuko dute istorioa. «Joxean Muñoz eta Juan Luis Landaren El ciclo de Irati komikian dago inspiratuta, bide batez, puntu errealista, ilun eta epiko batera eramanda». Ezpatak, izaki mitologikoak eta Euskal Herriko natur parajeak agertuko dira. Ikusgarri Films, Bainet eta Kilima Media ekoiztetxeak daude proiektuaren atzean.
Aktoreen artean, Eneko Sagardoi, Edurne Azkarate eta Itziar Ituño egongo dira. Aurkezpenean parte hartuko dute hiruek, baina filmean lan egingo dute baita ere Iñigo Aranbarrik, Kepa Errastik, Elena Urizek, Nagore Aranburuk eta Iñaki Beraetxek.
Ituñok ez du spoilerrik egin, eta ez du iragarri zein pertsonaia jokatuko duen. «Baina esan dezaket oso pertsonaia eta esanguratsua eskaini didatela, barne-barneraino sartzen zaidana, eta sekulako erronka dela niretzat».
Filmean erabiliko den euskarari dagokionez, Urkijok azaldu du garaiko Nafarroako «proto-erresumako euskara zaharra» bilatzen saiatu direla. «Historikoki ezin gara iritsi errealitatera, baina soinu batzuk berreskuratuko ditugu, testura batzuk. H hasperena ere sartuko ditugu elkarrizketetan». Aktoreek nabarmendu dute erronka izango dela euskara. Hala ere, Urkijok nabarmendu du istorioa dela garrantzitsuena. Sagardoik ildo berean hala esan du: «Ulergarritasunari begira aritu behar zaio. Ulergarritasuna mantenduko da, euskararen altxor hori ere azaleratuta». Gorka Lazkano da ekoizpenaren euskara arduraduna (Errementari filmean ere bera arduratu zen euskaraz).
Orreagako (Nafarroa) batailaren ostean girotuko dute istorioa, baina garai hartako gudekin lotutako «zerbait» egongo dela iragarri du Urkijok. «Bestetik, euskal folkloreko ipuinetatik urruntzen saiatuko naiz. Filma ilunagoa izango da, errealistagoa eta sakonagoa; niretzat, errealagoa. Mitologiak daukan mamia bilatzen saiatuko gara». Argazki zuzendaria Gorka Gomez izango da. Musika, berriz, Arantzazu Callejak eta Maite Arroitajauregik sortuko dute (Goya saria irabazi zuten, Akelarre filmeko soinu bandari esker). Azaroan espero dute grabaketekin amaitzea. «Ea datorren urteko udazkenerako amaitua daukagun», gaineratu du Urkijok. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203392/sumendi-baten-erupzioa-hasi-da-kanaria-uharteetako-la-palman.htm | Mundua | Sumendi baten erupzioa hasi da Kanaria uharteetako La Palman | Azken astean milaka lurrikara atzeman dituzte inguruetan. Cumbre Vieja sumendia laba, kea eta hautsa botatzen hasi da 15:00ak aldera. | Sumendi baten erupzioa hasi da Kanaria uharteetako La Palman. Azken astean milaka lurrikara atzeman dituzte inguruetan. Cumbre Vieja sumendia laba, kea eta hautsa botatzen hasi da 15:00ak aldera. | Zer edo zer espero zen, baina inor ez zen ausartzen esatera zer. Izan ere, azken egunotan gertaturiko 6.600 inguru lurrikarek adierazten zuten zerbait mugitzen ari zela Kanaria uharteetako (Espainia) La Palma irlako Cumbre Vieja sumendian. Azkenean, gaur hasi da erupzioa, 15:00ak aldera.
Lekukoen arabera, leherketa handi bat entzun da, eta sumenditik kea eta adituek piroklasto deitzen dituzten material solidoak, hau da, harria eta errautsa atera dira. Zabaldu dutenez, laba gutxienez bost sorburutik ari da ateratzen. Larrialdi taldeak inguruko biztanleak etxeetatik ateratzen hasi dira, eta labak hainbat su txiki eragin ditu inguruko basoetan. 35.000 pertsona inguru bizi dira sumenditik gertuen dauden lau herrietan.
Irailaren 11ean, Joan zen larunbatean, hasi ziren lurrikarak uhartean. Lurrikaron fokuak 20 kilometroko sakoneran hasi ziren, baina gero eta azalerago joan ziren gertatzen. Hainbat egunez, mugimenduak lasaitu ostean, gaur goizean 3,8 graduko lurrikara sentitu dute.
Cumbre Vieja Kanarietako sumendi aktiboenetako bat da. Uhartediko azken hiru erupzioetatik bi han gertatu dira: San Juan sumendia 1949an, eta Teneguia 1971an.
Enaire hegazkin trafikoaren kudeatzaileak oharra bidali die aire konpainiei, La Palmarako hegaldirik airera ez dezaten eskatzeko. Edonola ere, igandeko 18:00etan behintzat, ez zegoen aire trafikoa eteteko agindu ofizialik. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203393/beste-brontze-batekin-amaitu-da-munduko-sokatira-txapelketa.htm | Kirola | Beste brontze batekin amaitu da Munduko Sokatira Txapelketa | Gizonezkoen 23 urtez azpiko mailan lortu du gaur euskal selekzioak hirugarren postua. Osotara 7 domina geratu dira etxean: urrezko lau eta brontzezko hiru. | Beste brontze batekin amaitu da Munduko Sokatira Txapelketa. Gizonezkoen 23 urtez azpiko mailan lortu du gaur euskal selekzioak hirugarren postua. Osotara 7 domina geratu dira etxean: urrezko lau eta brontzezko hiru. | Lehia bikaina izan da lau egunez Fadurako errugbi zelaian, eta gaur amaitu da Getxoko (Bizkaia) Munduko Txapelketa. Hondarreko egunean, azken domina etxeratu dute euskal tiralariek, gizonezkoen 23 urtez azpiko mailan.
Lau herrialde lehiatu dira goizeko saio horretan. Finalaurrekoa Alemaniaren aurka galdu du Euskal Herriko selekzioak, eta hirugarren posturako lehia Errusiar Sokatira Federazioaren aurka jokatu du. Ostiraleko kluben arteko txapelketan egin bezala, gaur ere errusiarrei gailendu zaizkie euskaldunak. Txapeldun Suitza izan da, eta Alemania bigarren. Euskal selekzioaren ordezkari Goiherri, Gaztedi eta Abadiñoko taldeetako tiratzaile gazteak aritu dira.
Beste lorpenik ez da izan gaurkoan. Gizonezkoen 720 eta 640 kiloko lehiak eta emakumezkoen 540 kilokoak ere izan dira gaurkoan, baina Euskal Herriko selekzioak ez du podiumean lekurik izan. Gertuen 720 kiloko gizonek izan dute. Multzoan laugarren sailkatu dira, eta Suitzaren aurka izan dute finalaurrekoa, indarrik handiena erakutsi duen taldearen aurka. Ezin izan dute ezer egin, eta podiumera igotzeko lehiarekin konformatu behar izan dira. Baina ez dute lortu, Herbehereak gehiago izan dira. Arratsaldeko saioetan, berriz, finalaurrekoetara ere ez dira iritsi euskal herritarrak. 540 kiloko emakumeek eskura izan dute sailkapena, Taiwanen aurka, sailkapen multzoko azken tiraldian. Bale edo kale. Eta kale izan da, luze eutsi diete, baina beren aldera eramaten amaitu dute asiarrek.
Baina gaur ez dira garaiezinak izan taiwandarrak. Finalerdietan Suitzaren aurka galdu dute, eta hirugarren posturako Herbehereak gailendu zaizkie. Txapeldun Suedia izan da, eta Suitza bigarren. Azkenik, gizonezkoen 640 kilokoan, Suitza izan da garaile Herbehereen aurkako finalean. Hirugarren Ingalaterra izan da, eta Alemania laugarren.
Suitza izan da eguneko protagonista nagusia, jokoan zeuden lau txapeletatik hiru eskuratuta. Osotara urrezko domina gehien irabazi duen herrialdea izan da –hiru-, eta bere atzetik Euskal Herria eta Suedia izan dira, birekin, eta Alemaniak bat irabazi du.
Kluben artean, bakarra izan da bi txapela irabazi dituena, Gaztedi (Laukiz). Alemaniako bi taldek urre bana irabazi dute, Allgaeu Power Zell eta Dietenbach taldeek. Gainerako lauen irabazleak Ebersecken (Suitza), Fam. Janssens (Belgika), Heure (Herbehereak) eta Shi Da (Taiwan) izan dira. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203394/nekea-ordaindu-du-realak.htm | Kirola | Nekea ordaindu du Realak | Golik ez Anoetan, eta aukerak ere, urri, gaurko partidan. Oiarzabalek huts egin du penalti batean. | Nekea ordaindu du Realak. Golik ez Anoetan, eta aukerak ere, urri, gaurko partidan. Oiarzabalek huts egin du penalti batean. | Beldur gehiegi elkarri. Hala atera dira zelaira Reala eta Sevilla taldeak gaur Anoetan, eta emaitza ere horren isla izan da. Berdindu egin dute, golik gabeko partidan, eta aukerak ere ez dira asko izan. Mikel Oiarzabalek huts eginiko penaltia, nabarmenena.
Sevillako taldeak gola sartzeko aukera bakarra eduki dute. Partida hasi eta ordu erdira Sevillako Diego Carlosek eskuarekin ukitu du baloia arearen barruan, eta Matheu epaileak penaltiarekin zigortu du taldea, VAR kamerek jasotako irudiak kontsultatu ostean. Baina Oiarzabalek botatako baloikada gelditu egin du Bono atezainak, hankekin. Hor galdu du Realak garaipena poltsikoratzeko aukera nagusia.
Horren ostean talde donostiarrak presioa areagotu du, edonola ere. Isakek area barrutik jaurti du, baina Bono atezaina berriz ere bikain aritu da eta eskuarekin saihestu du gola. Isakek ez du zorte onik eduki gaurkoan, eta mina hartuta aldageletara joan behar izan du, atsedenaren aurretik. Oiarzabal ere ordezkatu behar izan dute, nekeak eraginda.
Bigarren zatian joko gutxi ikusi da. Sevillako taldea erasokorrago aritu da. Edonola ere, ez du gauza izan golik sartzeko.
Sevillako Rafa Mirrek aukera eduki du amaieratik gertu, baina Remiro atezainak galarazi du gola. Azken minutuetan sartzeko zorian egon da Reala, Zubimendik buruarekin eginiko jaurtiketa batean. Atearen gainetik joan da baloia. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203395/santurtzik-eraman-du-bigarren-eusko-label-liga-jarraian.htm | Kirola | Santurtzik eraman du bigarren Eusko Label Liga jarraian | Bi segundo baino ez dizkiote atera santurtziarrek oriotarrei, emozio handiko estropadan. | Santurtzik eraman du bigarren Eusko Label Liga jarraian. Bi segundo baino ez dizkiote atera santurtziarrek oriotarrei, emozio handiko estropadan. | Oriorekin lehia estuan, Santurtzik eraman du Eusko Label Liga, Bilboko itsasadarrean. Ligako azken lau estropadak irabazi dute Sotera ontzikoek.
Itsasoak gora egiteak mesede egin die santurtziarrei eta oriotarrei, hirugarren eta laugarren kaleetan lehiatu direlako. Lehenengo ziabogan Jon Salsamendiren gizonek traineru bat ateratzen zieten bizkaitarrei. Baina azken horiek itsasgoraz baliatu dira eta segundo bat ateratzea lortu dute.
Oriok berriz hartu dio aurrea hirugarren txanpan, eta bost segundo kendu dizkiete. Baina, berriz ere, itsasgoraz baliatu dira azkeneko txanpan. Bizkaiko Zubiaren azpitik pasatzean segundo bat kentzen zion Sotera-k Oriori.
Emozio handiko estropada izan da, beraz, azken metroetan erabaki baita. Izan ere, bizkaitarrek bi segundoko aldea baino ez diete atera gipuzkoarrei azkenean. Eginiko denbora onaren ondorioz, oriotarrek postu bat egin dute azken sailkapenean, eta hirugarren egin dute ligan, Donostiako taldea gaindituta. Azken horiek seigarren geratu dira Ibaizabalen. Hondarribiakoek zazpigarren egin dute. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203396/tolosaldea-eta-getaria-maila-nagusira-igo-dira.htm | Kirola | Tolosaldea eta Getaria maila nagusira igo dira | Hondarribia, ordea, jaitsi egin da, azken lau urteotan maila nagusian egon ostean. Getariak Eusko Label Ligarako txartela lortu du, gaurko saioan irabazita. | Tolosaldea eta Getaria maila nagusira igo dira. Hondarribia, ordea, jaitsi egin da, azken lau urteotan maila nagusian egon ostean. Getariak Eusko Label Ligarako txartela lortu du, gaurko saioan irabazita. | Kanporaketak jokatu dira gaur Portugaleten, eta albiste ona ekarri die Tolosaldea taldeko arraunlariei. Sasoi bikaina egin ostean etorri da saria: Patxi Francesen neskak Euskotren Ligan arituko dira datorren urtean.
Ia lau segundo atera dizkio Tolosaldeak Hondarribiari. Azken horiek maila galdu dute, lau urtez nagusien artean aritu ostean. Izan ere postu bakara zegoen jokoan gaurko saioan, eta Bermeoko kanporaketan ez ziren fin ibili Ama Gudalupekoa ontziko arraunlariak. Aiora Sorozabal patroiaren agindupean aritu dira, Uxune Urkia, Janire Izagirre, Itxaso Aranburu, Mireia Vicente, Eider Barba, Irati Hernandez, Arene Portularrume, Irati Lizeaga, Ane Egues, Malen Oiarzabal, Naroa Leonet, Naroa Becerril, Uxue Zuriarrain, Myriam Aizpurua, Itsaso Aizpurua, Itziar Rezola Ane Zelaia eta Maddi Urdapilleta.
Pozik zegoen Sorozabal sailkapenaren ostean, edonola ere, liga nagusian «maila handia» dagoela ohartarazi du. «Ikusiko dugu sasoi aurrean non egon gaitezkeen».
Ez da izan gaurko kanporaketetan erabaki den igoera bakarra. Getariak Eusko Label Ligarako txartela lortu du, gaurko saioan irabazita.
Horrekin batera, Kaikuk lortu du maila nagusira itzultzea urtebeteren ostean. |
2021-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/203397/aimar-olaizolak-azken-txapel-profesionala-lortu-du.htm | Kirola | Aimar Olaizolak azken txapel profesionala lortu du | Nagusi izan dira gorriak partidaren hasieratik. | Aimar Olaizolak azken txapel profesionala lortu du. Nagusi izan dira gorriak partidaren hasieratik. | Masterseko finala jokatu dute gaur Gasteizko Ogeta pilotalekuan Aimar Olaizolak eta Jose Javier Zabaletak osaturiko bikoteak, Danel Elezkanok eta Jon Mariezkurrenak osaturikoaren kontra. 22-10 nagusitu dira lehenak.
Azaroan erretiroa hartuko duela iragarri du Olaizolak aste honetan bertan, eta arreta fokua izan da gaurko partidan. Nagusi izan dira gorriak hasieratik. Eurek aukeraturiko pilotekin 5-0 jarri dira Olaizola eta Zabaleta, baina gero urdinek seina berdintzea lortu dute. Bazirudien lehia estua izango zela.
Ez, ordea. Gorriek berehala atera diete zazpi puntuko aldea Elezkano-Mariezkurrenari, eta hortik aurrera arazorik gabe nagusitu dira.
Ikusleek gogoz txalotu dituzte Olaizolaren tantoak, eta, azkenean, ikusi dute txapela janzten. Olaizolak profesional gisa irabazitako azkena izango da. Pozik zegoen pilotaria partidaren ostean: «Hobe horrela erretiratzea arrastaka baino», esan dio Euskal Telebistari.
Logroñon (Espainia) jokatuko du Olaizolak San Mateo txapelketa, eta azaroaren 13an, ibilbideko azken partida jokatuko du Goizuetan (Nafarroa), jaioterrian. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203398/putinen-alderdiak-eutsi-egin-dio-behe-ganberako-gehiengo-osoari.htm | Mundua | Putinen alderdiak eutsi egin dio behe ganberako gehiengo osoari | Botoen ia %100 zenbatuta, Dumako ordezkarien bi heren baino gehiago izango ditu Errusia Batuak, eta komunistak izango dira bigarren indarra. Azken horiek ez dituzte onartu Moskuko boto elektronikoen emaitzak. Ordezkaritzarik gabe geratu dira oposizioko Jabloko alderdia eta ekologistak, besteak beste. | Putinen alderdiak eutsi egin dio behe ganberako gehiengo osoari. Botoen ia %100 zenbatuta, Dumako ordezkarien bi heren baino gehiago izango ditu Errusia Batuak, eta komunistak izango dira bigarren indarra. Azken horiek ez dituzte onartu Moskuko boto elektronikoen emaitzak. Ordezkaritzarik gabe geratu dira oposizioko Jabloko alderdia eta ekologistak, besteak beste. | Ezustekorik gabe igaro dira Errusiako Duma edo behe ganberarako hauteskundeak. Espero bezala Vladimir Putin presidentearen Errusia Batuak eutsi egin dio ganberan zuen gehiengo osoari. Botoen ia %100 zenbatuta, horien erdiak jaso ditu Errusia Batuak (%49,8), eta 300 eserleku baino gehiago izango ditu —ganberak 450 parlamentari ditu guztira—. Aginteko alderdiak behera egin du boto kopuruan —botoen %54 eskuratu zuen 2016an—, baina horrek ez du kolokan jarri parlamentuan duen nagusitasuna.
Bigarren indarra izango da PKRF Errusiako Federazioko Alderdi Komunista botoen %19rekin. Komunistek XXI. mendean lortu duten emaitzarik onena izan da, nahiz eta nahikoa ez izan Errusia Batuaren hegemonia kolokan jartzeko.
Sostenguan nabarmen behera egin duenetako bat izan da LDPR Errusiako Alderdi Liberal Demokrata, zeina botoen %13 eskuratzetik %7,5 lortzera igaro den. Botoen %7,4 jaso du Errusia Justua alderdi sozialdemokratak, eta parlamentuan sartzeko botoen %5eko langa gainditu du Jende Berria alderdi sortu berriak (%5,3). Aldiz, behe ganberatik kanpo geratu dira oposizioko Jabloko alderdia eta ekologistak.
Lehen emaitzen berri jakin bezain laster irten dira Putinen jarraitzaileak kalera. Estatuburuak berak ez du orain arte agerraldirik egin, haren gertuko hainbat lagunek koronabirusean positibo eman ostean, bakartuta baitago.
Bozetan, dena den, ez da iruzur salaketarik falta izan. Oposizioak hainbat irregulartasun salatu ditu, besteak beste, boto elektronikoen zenbaketan. Alderdi Komunistak ez ditu onartu Moskuko boto elektronikoen emaitzak, eta protestara deitu du gaurko, 20:00etan, hiriburuaren erdigunean. Dmitri Novikov alderdiko Batzorde Zentraleko presidenteordeak protesta gehiago iragarri ditu astebururako Moskun eta herrialdeko beste eskualde batzuetan, «herritarren ahotsa entzun dadin».
Aleksei Navalni oposizioko politikari espetxeratuaren gertukoak ere kexatu dira. Gaitzetsi dute joan den ostiralean euren Telegrameko kanala eta eskuko telefonorako aplikazioak itxi zituztela Moskuren presioen ondorioz. Horien bidez, boto emaileei jakinarazi nahi zieten Errusia Batuari irabazteko aukera gehien zituzten hautagaiak zeintzuk ziren barruti bakoitzean, horien alde bozkatu zezaten.
Errusiako Gobernuak berak ere «presioa» salatu du, AEBen eta Erresuma Batuaren aldetik, hauteskundeen emaitzak zalantzan jarri asmoz. Kremlinek, ordea, hauteskunde «lehiakor, ireki eta garbiak» izan direla ziurtatu du gaur.
Brusela ez dator bat Moskurekin. Europako Batasunaren iritziz, «ahots kritiko eta independenteen kontrako larderia giroan» egin dira Errusiako azken hauteskundeak. Peter Stano Europako Batzordearen Atzerriko bozeramaileak oposizioaren gaineko «errepresioa» salatu du. «Errusiarrek izan dituzten aukerak mugatu ditu horrek, eta hautagaiei buruzko informazio osatua eta zehatza jasotzeko ahalmena murriztu die».
Oraindik botoen %0,31 zenbatzea falta da. Ostiralerako iragarri dituzte behin betiko emaitzak. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203399/5000-pertsonak-etxea-utzi-behar-izan-dute-kanarietako-sumendiaren-ondorioz.htm | Mundua | 5.000 pertsonak etxea utzi behar izan dute Kanarietako sumendiaren ondorioz | 5.000 pertsonak etxea utzi behar izan dute Kanarietako sumendiaren ondorioz. | Oraingoz 5.000 pertsonak atera behar izan dute etxetik Kanaria uharteetako La Palman, atzo piztu zen Cumbre Vieja sumendiaren ondorioz. Atzo, 15:00ak inguruan hasi zen erupzioa, eta 17:00etarako jada alarma gorria piztu zuten irlako agintariek. Sumendiak Tazarcorte, El Paso, Fuencaliente, Mazo eta Llanos de Aridane herriei eragingo diela aurreikusten da, eta bertan, guztira, 35.000 lagun bizi dira. Hala ere, agintarien arabera, nahikoa izango da 10.000 lagun lekualdatzea.
Bi arrakala dauzka sumendiak, bien artean 200 metro daudela, eta zortzi lekutatik irteten da laba. Azken orduetan Kanaria uharteetako presidente Angel Victor Torresek azaldu duenez, laba zazpi metro garai da, eta inguruko etxeak irensten ari da. Oraingoz, ehun etxe desagerrarazi ditu.
Erupzioa hasi denetik, gainera, beste hamabost lurrikara izan dira uhartean. Hala ere, guztiak hiru puntu baino gutxiagokoak izan dira Richter eskalan, IGN Geografia Institutu Nazioalaren arabera.
Irailaren 11n hasi ziren lurrikarak uhartean, joan zen larunbatean. Lurrikaron fokuak 20 kilometroko sakoneran hasi ziren, baina gero eta azalerago joan ziren gertatzen. Hainbat egunez mugimenduak lasaitu ostean, atzo goizean 3,8 graduko lurrikara sentitu zuten, eta gero sumendia laba jariatzen hasi zen.
Cumbre Vieja Kanarietako sumendi aktiboenetako bat da. Uhartediko azken hiru erupzioetatik bi han gertatu dira: San Juan sumendia piztu zen 1949an, eta Teneguia 1971n. | |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203400/esportazioak-asko-ugaritu-diren-arren-ez-dira-pandemia-aurreko-mailara-iritsi-oraindik.htm | Ekonomia | Esportazioak asko ugaritu diren arren, ez dira pandemia aurreko mailara iritsi oraindik | Hego Euskal Herriko kanpo salmentak %20,6 handitu dira uztailean, urte arteko tasan, eta 2.944 milioi eurora iritsi dira. Urteko kopuru metatua oraindik mila milioi euro apalagoa da 2019aren aldean | Esportazioak asko ugaritu diren arren, ez dira pandemia aurreko mailara iritsi oraindik. Hego Euskal Herriko kanpo salmentak %20,6 handitu dira uztailean, urte arteko tasan, eta 2.944 milioi eurora iritsi dira. Urteko kopuru metatua oraindik mila milioi euro apalagoa da 2019aren aldean | Atzerriko merkatuak indar hartzen ari direla begien bistakoa da, eta esportazioek uztailean izan duten hazkunde handiak berretsi egin du susperraldi hori. Pandemiaren urterik gogorreneko udan, geldialdi handia izan zuten euskal enpresek egindako kanpo salmentek, eta bakarrik 2.441 milioi eurora iritsi ziren, uztailean. Bada, aurtengo hil berean, 2.944 milioi eurora iritsi dira, %20,6ko igoera lortuta urte arteko tasan. Ematen du enpresa esportatzaileak nazioarteko merkatuen dinamismo horren olatua hartzen jakiten ari direla.
Horiek horrela, 2021. urteko esportazio metatuek gora egin dute Hego Euskal Herrian lehen zazpi hilabeteetan, %20,6 hain zuzen (3.469,6 milioi gehiago), eta 20.294,6 milioi eurora iritsi dira dagoeneko. Baina urteko esportazio metatuen kopurua ez da nahikoa oraindik pandemiaren aurreko egoerara itzultzeko. Izan ere, 2019ko lehen zazpi hilabeteetan 21.200,7 milioi euroko esportazioak egin zituzten Hegoaldeko enpresek, eta aurten 20.294,6 milioikoak egin dituzte; hau da, -%4,3. Nafarroan, %2,4 gehiago hazten ari dira atzerrirako salmentak aurtengo uztaila 2019ko uztailarekin alderatuz gero, Nastaten datuen arabera, baina, urteko pilatuan, Nafarroak ez du mugarri hori lortu oraindik, beste hiru lurraldeetan gertatzen den antzera.
Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari dagokienez, Eustatek jakinarazi du nabarmentzekoa dela metalaren eta haien manufakturen esparruaren igoera (%46,) eta produktu mineral eta energetikoena (%52,7). Baina beste esparru batzuk ere indartu dira; esaterako, produktu kimikoak (%52,3), eta plastikoak eta kautxua (%20,9). Badira, ordea, behera egin duten produktuak ere; kasurako, garraio materialaren esportazioak: 33,9 milioi euro gutxiago erregistratu dute (-%5,8).
Inportazioei dagokienez, %25eko hazkundea izan dute uztailean, 1.675 milioi eurorekin. Inportazio energetikoek %14,2 egin dute gora, baina baita ez-energetikoek ere: %27,6.
Lurraldeak eta jomugak
Lurraldeka, esportazioen hazkunderik handiena Bizkaiak izan du (%31,7). Esparru hauek igo dira dira gehien: metalak eta haien manufakturak (%40,4), produktu kimikoak (%65,6), koipe eta olioak (%1.038,5), eta produktu mineral eta energetikoak (%53,5). Gipuzkoan, berriz, %17,6koa izan da igoera. Lurralde horretan nabarmen handitu dira metalak eta haien manufakturak (%69); 62,8 milioi egin dute gora, eta Gipuzkoak esportatutako guztiaren %23,6 izan dira. Araban ere, balantze positiboa dago: esportazioek %4,4 egin dute gora, eta lurralde horretan ere metalen eta haien manufakturen igoera (%33,3) izan da handiena. Aldiz, garraio materialek behera egin dute pixka bat (–%2,8).
Nafarroan, berriz, ibilgailu motordunek egin dute esportazio gehien; alegia, Volkswagenen Landabengo fabrikak egindakoak: %31,1 handitu dira. Autoak ez besteko esportazioak %10 igo dira, halaber. Autogintzaren osagaiak %40 igo dira, eta barazkiak eta lekaleak, %11,9.
Esportazioen jomugei dagokienez, bost herrialde izan dira Hego Euskal Herriko enpresen bezero nagusiak: Alemania, Frantzia, Erresuma Batua, Belgika eta AEBak. Beren kanpo salmenta guztien erdiak baino gehiago (%51,1) merkatu horietan egin dituzte. Europako Batasuneko 27 herrialdeen barruan egin dituzte esportazio gehienak. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203401/egoin-enpresak-fabrika-bat-zabalduko-du-legution-25-milioiko-inbertsioarekin.htm | Ekonomia | Egoin enpresak fabrika bat zabalduko du Legution, 25 milioiko inbertsioarekin | Legution bertan beste planta bat du eta Ean beste bat, eta, orain, Icoa zena erosi du, Europako erreferentzia nagusi bat izateko egur kontraxaflatuan | Egoin enpresak fabrika bat zabalduko du Legution, 25 milioiko inbertsioarekin. Legution bertan beste planta bat du eta Ean beste bat, eta, orain, Icoa zena erosi du, Europako erreferentzia nagusi bat izateko egur kontraxaflatuan | 22.000 metro kubikotik 64.000ra pasatuko da Egoin enpresak duen ekoizpen azalera, eta uste du ehun bat lanpostu zuzen emango dituela, Legution zabalduko duen fabrika berriari esker. 25 milioi euroko inbertsioa egingo du han, eta apustu sendo horrekin Europako erreferentzia nagusi bat bihurtu nahi du egurrezko eraikuntzan, modulu kontraxaflatuekin. Egoineko zuzendari nagusi Unai Agirrek esan du «ekoizpen prozusetan industrializazioaren eta digitalizazioaren aldeko urrats handia» egin dutela.
Icoa zena erosita, Legution, zur enpresak bere gaitasun produktiboa handituko du, gero eta gehiago hazten ari den sektorean. Bizkaiko enpresak aspaldian egin zuen zuraren aldeko apustua etxeka eta bestelako eraikintzak egiteko. 1992an hasi ziren egurrarekin lanean. «Baserrikoak gara, eta beti izan dugu basoa alboan. Eraikuntzan sartu ginen, egiturak eginez, piezak mekanizatuz eta mekano bat balitz bezala lekuetara eramaten, han bertan muntatzeko», azaldu zion enpresak BERRIAri, Hondarribian (Gipuzkoa) bost solairuko egurrezko etxe baten eraikuntzaren harira. Europan arrakasta handia izan du Bizkaiko enpresak, eta zabalkunde handia lortu du askotariko eraikinak egiteko, betiere egur kontraxaflatuen moduluen bidez.
Enpresak dio ingurumenarekin duten «konpromisoari» eutsiko diotela aurrerantzean ere, KM zeroko lehengaia baliatuko dutela bere piezak egiteko. Bizkaiko basoetako pinuak erabiltzen dute batik bat Egoinen aspaldian. Europa iparraldeko izeiak inportatzen zituen Egoinek, harik eta bertako intsinis pinua eraikuntzarako hobea izan zitekeela ohartu ziren arte. Gaur egun, Euskal Herriko radiata pinuarekin aritzen dira gehien-gehienetan. CLT (Cross laminated timber) sistemari esker, egitura iraunkor eta sendo bihurtzen ditu pinuaren zurarekin egindako panelak; besteak beste, labeetan lehortzen dute zura, agente biotikoen erasoak egon ez daitezen.
Fabrika berriaren eraikuntza lanak hasi dira jadanik, eta lehenengo makinak hiruhileko honetan jarriko dituzte. Lanek luze joko dute, ordea, 2022.urterako bukatzea espero dute. Hortaz, fabrika berriare ekoizpena 2023. urtean da hastekoa. «Planta berri horri esker, atzerriko merkatu gehiagotan sartzeko gai izango gara», esan du Agirrek;«ingeniaritza, ekoizpena eta muntaia lotuko dituen proposamena da fabrika berria». |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203402/24-pertsona-ebakuatu-dituzte-hendaiako-atxikitze-zentroan-izandako-sute-batengatik.htm | Gizartea | 24 pertsona ebakuatu dituzte Hendaiako atxikitze zentroan izandako sute batengatik | Sutea bart gauean piztu da, atxikitze zentroko ziega batean. Bi pertsona eraman dituzte ospitalera; bat, larri. | 24 pertsona ebakuatu dituzte Hendaiako atxikitze zentroan izandako sute batengatik. Sutea bart gauean piztu da, atxikitze zentroko ziega batean. Bi pertsona eraman dituzte ospitalera; bat, larri. | Igande gauean sute bat piztu da Hendaiako (Lapurdi) atxikitze zentroan, eta bertan atxikita zeuden 24 pertsona ebakuatu behar izan dituzte. France Bleu irratiak jakinarazi duenez, haietako bi Baionako ospitalera eraman dituzte. Bata, ziega barruan zegoen 22 urteko gizon bat, larri zegoen arnasturiko kearen ondorioz, eta, haren bizia arriskuan ez dagoen arren, oraindik ospitalean dago. Bestea, 28 urteko gizon bat, zorabiatu egin delako artatu dute, baina ondo dago jada.
Lehen informazioaren arabera, sutea atxikitze zentroko ziega batean piztu zen, 21:15ak aldera, eta suhiltzaileak gai izan dira sugarrak azkar itzaltzeko. Poliziak ikerketa bat abiatu du gertaturikoa argitzeko, eta zentrotik ebakuaturiko pertsona guztiak beste zentro batzuetan atxiki dituzte oraingoz. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203403/gutxienez-sei-hildako-izan-dira-errusiako-unibertsitate-batean-izandako-tiroketan.htm | Mundua | Gutxienez sei hildako izan dira Errusiako unibertsitate batean izandako tiroketan | Perm hiriko unibertsitate batean gertatu da tiroketa. Poliziak ustezko erasotzailea atxilotu du. Susmagarria unibertsitate horretako ikasle bat dela zehaztu du. | Gutxienez sei hildako izan dira Errusiako unibertsitate batean izandako tiroketan. Perm hiriko unibertsitate batean gertatu da tiroketa. Poliziak ustezko erasotzailea atxilotu du. Susmagarria unibertsitate horretako ikasle bat dela zehaztu du. | Tiroketa gertatu eta gutxira atxilotu dute susmagarria, Errusiako Perm hirian —Moskutik 1.300 kilometro ekialdera—. Gutxienez sei pertsona hil dira erasoan eta hogei baino gehiago zauritu.
Tokiko hedabideen arabera, ikasleek izututa egin dute ihes unibertsitatetik tiroak hasi direnean. Batzuk jauzi egin dute lehen solairuko leihoetatik; beste batzuk ikasgeletan gorde dira eta barrikadak altxa dituzte ateak trabatzeko.
Gisa honetako erasoak ez dira ohikoak Errusian, baina maiatzaren 11an beste bat izan zen Kazan hirian. Tiroketa hark armen salmentarako kontrola zorroztera bultzatu zuen gobernua. Suzko arma bat erosteko gutxieneko adina 18 urtetik 21era handitzea erabaki zuen. Neurria ez da sartu oraindik indarrean. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203404/udalak-zegoen-konfidantza-markoa-hautsi-izana-gaitzetsi-du-elgoibar-1936-taldeak.htm | Gizartea | Udalak «zegoen konfidantza markoa» hautsi izana gaitzetsi du Elgoibar 1936 taldeak | Jaurlaritzak gerra zibilaren biktimak oroitzeko ibilbide bat aurkeztu zuen atzo Elgoibarren (Gipuzkoa). Taldeak, ordea, salatu du EAJk aurkezpen hori «mitin politiko» bihurtu zuela, besteak beste Unai Paroti buruz esandakoengatik. | Udalak «zegoen konfidantza markoa» hautsi izana gaitzetsi du Elgoibar 1936 taldeak. Jaurlaritzak gerra zibilaren biktimak oroitzeko ibilbide bat aurkeztu zuen atzo Elgoibarren (Gipuzkoa). Taldeak, ordea, salatu du EAJk aurkezpen hori «mitin politiko» bihurtu zuela, besteak beste Unai Paroti buruz esandakoengatik. | Elgoibar 1936 taldea haserre agertu da Memoriaren Ibilbidearen aurkezpenean EAJk izandako jarreragatik. Eusko Jaurlaritzak eta Elgoibarko (Gipuzkoa) Udalak antolatutako ekitaldia atzo goizean egin zuten, eta han izan zen, besteak beste, Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua. Hark esandako hitzek sortu dute gaitzespenik handiena.
Bere hitzartean Unai Parot euskal presoa izan zuen hizpide Artolazabalek. Horrek bertaratutako hainbat lagunen gaitzespena jaso zuen, eta Elgoibar 1936 taldeko kideen arabera, batek baino gehiagok alde egin zuen ekitalditik. Gogoan izan behar da azken egunetan preso horren inguruan sortu den eztabaida: Sarek joan den larunbaterako iragarria zuen 31 kilometroko martxa haren omenezko ekitaldi bat zela argudiatuz, PPk, Voxek eta ETAren biktimen hainbat elkartek ekinaldi horren aurkako kanpaina bat abiatu zuten duela egun batzuk.
Zehazki, gudari hitzari buruz ari zela aipatu zuen Parot sailburuak. Haren arabera, Euskal Herrian hitz hori «orbandua» izan da azken hamarkadetan. Gerra zibilean ibili ziren «benetako gudarien balio demokratikoak» goraipatu zituen, eta horren ostean gehitu zituen Paroti buruzko hitzak: «Argi eta garbi esan nahi dut: Henri Parot ez da inoiz gudari bat izan».
Elgoibar 1936 taldeak ere kritikatu du EAJren jarrera, eta «lotsagarria» izan zela esan du bere webgunean argitaratutako idatzi batean: «Gu ez ginen EAJren mitin politiko batera gonbidatuak izan, eta gudari eta milizianoak alderdi interesetan erabiltzea oso larria eta maila baxukoa iruditzen zaigu. Zerikusirik gabeko gauzak nahasi eta giroa gaiztotu dute ekitaldian». Hortaz gain, salatu dute ETBko albistegietan ibilbidea aipatu ere ez zutela egin.
Elgoibarko Udalak, berriz, «zegoen konfidantza markoa» hautsi duela adierazi du taldeak: «Borondate osoa daukagu elkarlana sustatzeko memoriaren berreskupenaren defentsan, baina horrelako ekitaldi bat alderdi interesekin erabiltzea nahi badute, gu ez gaude prest», amaitu du.
Ibilbidea
Atzo Elgoibarren aurkeztu zutena Gipuzkoan zabaldu duten lehen Memoriaren Ibilbidea da. Bideak gerra zibilarekin lotutako leku garrantzitsuak zeharkatzen ditu, eta helburu nagusia biktimak omentzea da. Gogora Institutuak, 2018tik, halako hogei inguru jarri ditu martxan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Elgoibarko ibilbidea Altzola auzoan hasi eta Kalamuako tontorrean amaitzen da, eta bidean hainbat panel eta baliza jarri dituzte. Ibilbide horretako hainbat punturen aurkikuntzan zerikusia du 2007an sortutako Elgoibar 1936 taldeak. Tartean, ospetsuena 2012koa izan zen: Ahaztuen Oroimenak taldearekin batera eta Aranzadiren laguntzarekin, lau gudariren gorpuzkinak atera zituzten.
Taldeak aitortu du atzo arte «gustora» zeudela «egindako lanarekin eta errekonozimenduarekin, baina batez Ziardamendi berriro Euskal Herriko mapan kokatu» zutelako. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203405/bitoriano-etxaberi-eman-dio-jaizkibelek-berdintasun-saria.htm | Gizartea | Bitoriano Etxaberi eman dio Jaizkibelek Berdintasun Saria | 2018an irailaren 10eko mezan erakutsi zuen ausardia saritu dute epaimahaikideek. Eta «herria uztera» behartu zutela erantsi dute. Duela 25 urte alarde parekidearen alde kalera atera ziren emakumeei omenaldia egin diete. | Bitoriano Etxaberi eman dio Jaizkibelek Berdintasun Saria. 2018an irailaren 10eko mezan erakutsi zuen ausardia saritu dute epaimahaikideek. Eta «herria uztera» behartu zutela erantsi dute. Duela 25 urte alarde parekidearen alde kalera atera ziren emakumeei omenaldia egin diete. | Hondarribiko Jaizkibel konpainiak Berdintasun Saria eman zuen atzo arratsaldean, Itsas Etxeko auditoriumean. Bitoriano Etxabe apaizak jaso zuen. Bidasoko Hitza-k azaldu duenez, Garbiñe Biurrunek, Maddalen Iriartek, Nieves Alzak, Arantza Egigurenek, Iñigo Lamarkak eta Xabier Lapitzek osatutako epaimahaiak bikarioak «konponbidea lortzeko egindako ahalegina» aitortzea erabaki dute, horretarako «ausardia» erakutsi baitzuen. Areago, «herria uztera» behartu zutela erantsi du epaimahaiak argudioen artean.
Duela hiru urte gertatu zen. Bitoriano Etxabe Jasokunde eta Sagarrondoko Andre Mariaren Eliz Parrokiko apaiz zen orduan, eta irailaren 8ko egun hura «bortitza» izan zela dio Etxabek Bidasoko Hitza-n. Jaizkibel konpainia parekideak Kale Nagusia igaro ahala bizi izandakoari «oso gogorra» iritzi dio elizgizonak. Testuinguru horretan herriak eta familiek bizitako «sufrikarioari» erreparatuta, 1638ko setioan hildakoen omenez irailaren 10ean egin ohi den meza baliatu zuen bildutakoen artean mezu bat zabaltzeko: «Hitz egiteko». Ondoren, «jaiotzear dauden hondarribiarrei utzi nahi diegun herria hori ote den» galdetu zuen Etxabek.
Hautsak harrotu zituen parrokoak esandakoak, eta meza entzuten zegoen emakume bat aldarera igo zen haren eskuen artetik mikrofonoa kenduz. Handik gutxira trasladoa eskatu zion Etxabek Jose Ignacio Munilla Donostiako elizbarrutiko gotzainari, eta apaizak egun batetik bestera agur esan zion herriari. «Esan nituenak esan nituen, hala sentitzen nituelako, eta oraindik ere horrela sentitzen dut. Oso bortitza izan zen; sufrikarioa familietan, bi aldeetan, horixe ikusi dut. Sufrikario hori, zergatik?», jaso du Rebeka Ruizek Bidasoko Hitzan. Ildo horretan, etorkizuneko belaunaldietan jarri du begirada Etxabek, eta «itxaropentsu» agertu da, «denborarekin, belaunaldi berriekin, aurrerapausoak» emango direla uste baitu.
Horrez gain, sariak emateko ekitaldian omenaldi bat egin zieten duela 25 urte alarde parekidearen alde kalera atera ziren emakumeei.
Ekainean Irunen izan zen 25. urteurrena, eta irailaren 8an, Hondarribian. Urteurren horren harira, BERRIAk Ixabel Alkain eta Mertxe Tranche elkartu zituen elkarrizketa baterako. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203406/the-crown-telesaila-izan-da-garaile-emmy-sarietan.htm | Bizigiro | 'The Crown' telesaila izan da garaile Emmy sarietan | Zazpi sari lortu ditu, tartean dramazko telesailik onenarena. 'Ted Lasso' gailendu da komedian, eta 'The Queen`s Gambit' telesail laburretan. | 'The Crown' telesaila izan da garaile Emmy sarietan. Zazpi sari lortu ditu, tartean dramazko telesailik onenarena. 'Ted Lasso' gailendu da komedian, eta 'The Queen`s Gambit' telesail laburretan. | Netflix streaming plataforma handia gailendu da Emmy sarietan, bi ekoizpen arrakastatsurekin: The Crown eta The Queen's Gambit. Lehen aldiz, sari esanguratsuenetariko bi jaso ditu: dramazko lanik onenaren saria eta telesail laburrik onenarena. Buckinham Palaceko familiaren gorabeheretan oinarrituriko lanak lortu ditu aitortza gehien. Diana Galeskoa protagonista duen denboraldi berria zen lehena izendapenen zerrendan, eta ez du hutsik egin.
Lan onenaren sariaz gain, The Crown-eko Josh O'Connor eta Olivia Colman aktore protagonistek sari bana jaso zuten, baita bigarren mailako aktoreek ere: Tobias Menzis eta Gillian Andersonek. Zuzendaririk onenaren saria ere eraman zuen Jessica Hobsek eta gidoilaririk onenarena Peter Morganek. Astebete lehenago izan ziren Emmy teknikoen sarietan gainera, beste lau garaikur jaso zituen telesailak; hamaika lortu ditu orotara, beraz.
Netflixen telesailik goraipatuenetakoa izan den Queen´s Gambit ere ez zen esku hutsik geratu. Telesail labur onenaren garaikurra jaso zuen xakearen munduan murgiltzen den lanak. Halaber, aktorerik onenaren saria beste faborito batentzat izan zen: Kate Winslet Mare of Easttwon telesaileko protagonistak eraman zuen.
Ezustekorik ez komedian
Komedian sorpresarik ez zen izan: Ted Lasso telesailak eraman zuen lanik onenaren garaikurra. Futbolaz ezer ez dakien entrenatzaile baten istorioak ikusleak bereganatu eta kritikak irabazi ditu lehen denboraldiarekin. Lasso gorpuzten duen Jason Sudeikis aktore, ekoizle eta gidoilariak jaso zuen aktore onenaren saria. Apple Tv Plus plataforma gorenean jarri du telesailak: ez ditu bi urte bete, eta telebistako saririk esanguratsuenetarikoak eskuratu ditu.
Txanponaren beste aldea Disney Plus plataformarentzat izan zen. The Mandalorian telesaila faboritoenen artean zegoen 24 izendapenekin, baina ez du sari nabarmenik eskuratu. Ez eta WandaVision lanak ere.
Emmy sarien 73. aldiak azken urteetako joera aldaketa inoiz baino nabarmenago utzi du. Telebista indarra galduz doala dirudien garaiotan, gero eta toki handiagoa hartu dute plataforma handietako ekoizpenek. Aurtengoan, haien esku egon dira saririk esanguratsuenak.
Bart gauean izan zen sari banaketa gala, Los Angelesen (AEB), eta, iaz ez bezala, aurten alfonbra gorria bueltan izan da. Aurrez aurreko ekitaldia egin zuten; mugatua, ordea: 600 gonbidatu soilik izan ziren, eta sarituetako askok pantaila atzetik jaso behar izan zuten garaikurra. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203407/hamalau-urtetik-beherakoek-egunean-40-minutuz-baino-ezingo-dute-erabili-txinako-tiktok-aplikazioa.htm | Bizigiro | Hamalau urtetik beherakoek egunean 40 minutuz baino ezingo dute erabili Txinako Tiktok aplikazioa | 06:00etatik 22:00ak bitartean baino ezingo dira aplikazioan sartu, eta, gainera, eduki hezitzaileak lehenetsiko ditu Douyinek hemendik aurrera. | Hamalau urtetik beherakoek egunean 40 minutuz baino ezingo dute erabili Txinako Tiktok aplikazioa. 06:00etatik 22:00ak bitartean baino ezingo dira aplikazioan sartu, eta, gainera, eduki hezitzaileak lehenetsiko ditu Douyinek hemendik aurrera. | Duela aste batzuk online jolasetan ibiltzeko denbora astean hiru ordura mugatu ondoren, neurri gehiago iragarri ditu Txinak: Tiktok aplikazioaren Txinako bertsioa erabiltzeko denbora ere egunean 40 minutura murriztuko du. Douyin dauka izena hango plataformak, eta hamalau urtetik beherakoek goizeko seiak eta gaueko hamarrak bitartean baino ezingo dute bertara sartu. Bytedance enpresarenak dira Tiktok eta Douyin bera, eta egunean 400 milioi erabiltzaile baino gehiago dituzte.
Baina nola ziurtatu neurria beteko dela? Gobernuaren arabera, erabiltzaileek beren benetako izena sartu beharko dute aplikazioan kontua sortzen dutenean, eta automatikoki «gazteentzako modua» gaituko zaie. Modu horrek berez ezartzen ditu denbora murrizketak.
Gainera, gazteentzako modua era egokian ezartzen ez bada edo sistemaren hutsegiteak atzemanez gero, 130 dolarreko ordainsaria eskainiko du enpresak akatsa jakinarazten dionarentzat, liburuak erosteko.
Gainera, beste doiketa bat ere egingo dute aplikazioan. Douyin enpresak jakinarazi duenez, hemendik aurrera «eduki historikoa, zientifikoa edo museoetako erakusketak» gomendatuko dizkie aplikazioak bere erabiltzaileei. Hala, hamalau urtetik beherakoei «arlo jakin batzuen gaineko interesa» piztu nahi die, eta aplikazioa «zerbait ikasteko» baliatzea ere nahi du.
Neurri horiek soka luzea dakarte. Izan ere, azken hilabeteetan Txinako Gobernuak eta haren hedabideek gogor jo dute Interneteko jolasen aurka. Economic Information Daily hedabideak hil hasieran argitaratu zuen artikulu batek, adibidez, jolas horiek «droga elektronikoak» eta «opio espirituala» direla zioen: «Ezin da onartu industria batek, kirol batek, edo halako ezerk belaunaldi oso bat suntsitzea», zioen idatziak. Jolas elektronikoak gehiegi erabiltzea eskolan nota txarrak ateratzearekin, miopiarekin, lo ezinarekin eta depresioarekin lotu ditu gobernuak. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203408/azken-hamalau-hilabeteetako-kutsatu-kopururik-txikiena-zenbatu-da-hegoaldean.htm | Gizartea | Azken hamalau hilabeteetako kutsatu kopururik txikiena zenbatu da Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak 79 kasu detektatu dituzte igandean; testen %1,6 izan dira positibo. | Azken hamalau hilabeteetako kutsatu kopururik txikiena zenbatu da Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 79 kasu detektatu dituzte igandean; testen %1,6 izan dira positibo. | 2020ko udatik erregistratutako kopururik txikiena jakinarazi dute Hego Euskal Herriko osasun sistemek: Osakidetzak eta Osasunbideak 79 kutsatu zenbatu zituzten egindako probetan; iazko uztailaren 14tik, egun bakarrean izandako kasu kopurua inoiz ez da izan hain apala. Zehazki, atzo 4.882 proba egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta, beraz, %1,6 izan zen positiboen ehunekoa.
Lurraldeka, Bizkaian 33 positibo zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 26; Nafarroan hamar atzeman ziren, eta Araban, berriz, 8.
Transmisioari buruzko aldagaietan ez bezala, ospitaleetako okupazioaren gainekoak ilundu egin dira azken egunean. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo hamazazpi lagun ospitaleratu zituzten gaitzak jota, eta, beraz, oraintxe guztira 224 pertsona dira Hegoaldeko zentroetan. Halaber, zehaztu dute horietako 64 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan direla erietxeraturik. Bezperan baino sei gehiago dira, hain zuzen ere.
Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusarekin eri zen pertsona bat hil dela herrialdean.
Neurrien arintzea aztergai
COVID-19aren izurriteak Nafarroan hartua duen joerari buruz mintzatu da goizean Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibite. Nabarmendu du datuak onak izaten ari direla azkenaldian, eta adierazi du berriki arauetan egindako moldaketek zer eragin duten aztertuko dutela orain, indarrean diren neurriak are gehiago arindu ote daitezkeen ondorioztatzeko. «Goiz da oraindik ere. Astea nola doan ikusiko dugu, joerak bere hartan segitzen duen ikusi, eta horrela erabakitzen ahalko dugu hemendik hamabost egunera neurri gehiago leundu edo ez; hori egiteko desiotan gara». |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203409/ela-pentsioen-inguruko-isiltasunak-beldurra-ematen-du.htm | Ekonomia | ELA: «Pentsioen inguruko isiltasunak beldurra ematen du» | Sindikatuak dei egin dei EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi pentsioen erreforma oztopatzeko: «Haiek gabe ezin da onartu». | ELA: «Pentsioen inguruko isiltasunak beldurra ematen du». Sindikatuak dei egin dei EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi pentsioen erreforma oztopatzeko: «Haiek gabe ezin da onartu». | Ostegunean amaituko da Espainiako Gobernuak egiteko asmoa duen pentsioen erreformarako zuzenketak aurkezteko epea, eta ELA sindikatuak EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos alderdiek zer zuzenketa aurkeztuko dituzten jakin nahi du. Horretarako, bilera bana eskatu die alderdiei, erreformari marra gorriren bat jarri dioten jakiteko; izan ere, Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiaren hitzetan, «beldurra ematen du» gaiaren inguruan azken asteetan egon den «isiltasunak».
«Gu ez gaude Madrilgo negoziazio mahaian, baina iristen ari zaigunak ez du itxura onik», azaldu du Lakuntzak. Espainiako Gobernuak bilerak hasi ditu berriz CEOE enpresarien elkartearekin eta CCOO eta UGT sindikatuekin. Pentsioen erreformaren bigarren atala eztabaidatzen ari dira, eta bertan zehaztuko da, besteak beste, jasangarritasun faktorea delako ordezkatuko duen doikuntza sistema. Urte amaiera aurretik egin behar da erreforma, eta ondoren Espainiako Kongresuan berretsi, eta ELAk hor ikusten «murrizketak» oztopatzeko aukera: «Erreformak geldiaraztea EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosen esku dago. Kongresuko aritmetika ikusi baino ez dago; haiek gabe hau ezin da onartu».
Eta horregatik jakin nahi du ELAk zein den haien jarrera. «Jose Luis Escrivak [Espainia Gizarte Segurantza ministroa] zer nahi duen argi dago: gehiago lan egin edo gutxiago kobratu. Orain alderdiek zer nahi duten jakin nahi dugu», esan du idazkari nagusiak. Bilera eskaerak iragan astean egin zituen, eta ez du ezezkorik jaso. Elkarrekin Podemosek ardura handiagoa da gainera, Espainiako Gobernuko kide baita, eta Lakuntzak gogoratu du murrizketarik onartuko ez zutela esan zutela.
Eztabaida gero iritsiko da, pentsioaren erreforman onarturiko neurriak murrizketatzat jo daitezkeen edo ez, eta ELAk argi du lehen fasean onarturiko hainbat erabaki murrizketak direla. Besteak beste, Belaunaldi arteko Ekitate Mekanismoa ezartzea etorkizunean pentsioak murrizteko «txeke zuri bat» ematea dela uste du, eta erretiro aurreratuak zigortu direla. Horren aurrean, sindikatuak ezagunak diren bere zortzi eskaerak jarri ditu mahai gainean, eta tartean daude, besteak beste, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa, iraunkortasun faktorea, eta haren ordezko mekanismoak indargabetzea eta ahalmen legegile osoa Euskal Herrira ekartzea.
Ildo horretan, mobilizaziorako prest dago ELA, eta Lakuntzak berriz ere hauspotu du hurrengo hilabeteetan greba orokor bat deitzeko aukera. Abenduan izan daitekeela dirudi, Espainiak urte amaiera arteko epea baitu lan eta pentsioen erreforma egiteko. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203410/maria-txibitek-psnko-idazkari-nagusi-izaten-jarraituko-du.htm | Politika | Maria Txibitek PSNko idazkari nagusi izaten jarraituko du | 2014. urtean «hasitako bidean jarraitzea» du helburu. Urriaren 23an PSNko zuzendaritza berria berretsiko dute. | Maria Txibitek PSNko idazkari nagusi izaten jarraituko du. 2014. urtean «hasitako bidean jarraitzea» du helburu. Urriaren 23an PSNko zuzendaritza berria berretsiko dute. | Maria Txibitek PSNko idazkari nagusiaren karguan jarraituko du, 2014an «hasitako bidean jarraitzeko». Irailaren hasieran aurkeztu zuen karguan segitzeko hautagaitza, eta, Txibitez gain, ez zen beste hautagairik aurkeztu. Urriaren 23an PSNko zuzendaritza berria eta zuzendaritza organoak berretsiko dituzte Iruñean, Eskualdeko Ezohiko Biltzarrean.
PSNko kideek Txibiteren hautagaitza babestu dute, eta adierazi idazkari nagusiak «Nafarroako gizartearekiko konpromisoa» erakutsi duela, besteak beste, zerbitzu publikoak «indartu» dituelako. Gaineratu dute «Nafarroako eraldaketa industrial, ekonomiko eta sozialaren buru izateko garaia» dela orain. Txibitek adierazi duenez, «betez joan diren helburuekin» ekin zioten bideari, baina hasi zuten proiektua «zabaltzen» jarraitu behar dute oraindik. Gaineratu du hautagai gehiago aurkeztu ez izanak alderdiaren «barne batasuna» islatzen duela.
Bestalde, PSOEk Valentzian egingo duen 40. kongresuan parte hartuko duen Nafarroako ordezkaritza ere erregistratu zuen Txibitek. Urriaren 15ean, 16an eta 17an izango da kongresua, eta Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusia eta Mikel Torres Bizkaiko PSE-EEko idazkari nagusia izango dira Bizkaiko ordezkarien zerrendaburu. «Bizkaitarren bizitza hobetzen jarraitzeko» zenbait proposamen egingo ditu ordezkaritzak, eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari «babesa» emango diote.
Gipuzkoako ordezkaritzak proiektu politiko «solidario, berde eta feminista bat» eraikitzearen alde egingo du, eta Eneko Andueza PSE-EEko Gipuzkoako idazkari nagusia izango du zerrendaburu. Arabako ordezkaritzak, berriz, Cristina Gonzalez Arabako PSE-EEko Gipuzkoako idazkari nagusia izango du zerrendaburu. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203411/pfizerrek-dio-bere-txertoa-segurua-dela-5-eta-11-urte-arteko-haurren-artean-ere.htm | Gizartea | Pfizerrek dio bere txertoa «segurua» dela 5 eta 11 urte arteko haurren artean ere | Pfizer eta BioNTech konpainiek 2/3 faseko entsegu kliniko baten emaitzak iragarri dituzte, eta, horien arabera, txertoak «erantzun sendoa» izan du 5 eta 11 urte bitarteko haurretan. | Pfizerrek dio bere txertoa «segurua» dela 5 eta 11 urte arteko haurren artean ere. Pfizer eta BioNTech konpainiek 2/3 faseko entsegu kliniko baten emaitzak iragarri dituzte, eta, horien arabera, txertoak «erantzun sendoa» izan du 5 eta 11 urte bitarteko haurretan. | Pfizer eta BioNTech konpainiaren txertoa 5 eta 11 urte arteko haurretan ere «eraginkorra» dela erakutsi dute botika etxeek egindako entsegu klinikoek. Albert Bourla Pfizerreko presidente eta zuzendariak jakinarazi du 2/3 faseko entsegu klinikoaren emaitzek erakutsi dutela 5 eta 11 urte bitarteko haurretan ere txertoa «segurua» dela bi dosi ematen baldin badira 21 eguneko aldearekin. Zehazki, entsegu klinikoetan 12 urte edo gehiagokoentzat erabiltzen den dosia baino txikiagoa eman zitzaien 5 eta 11 urte bitarteko haurrei (10 ug-ko dosia), eta jasotako emaitzek erakutsi dute 16 eta 25 urte bitartekoetan sortutako antigorputz maila oso antzekoa izan zutela. «Azken bederatzi hilabeteetan, 12 urteko edo gehiagoko ehunka milioi pertsonak hartu dute COVID-19 txertoa. Txertoak ematen duen babesa herritar gazteagoei zabaltzeko irrikaz gaude, batez ere delta aldaerak haurrentzat duen mehatxua ikusten ari garelako», azaldu du Bourlak. Jakinarazi du uztailetik COVID-19aren kasu pediatrikoak %240 ugaritu direla AEBetan, eta horrek erakusten duela haurrak txertatzeko beharra. Pfizerrek entsegu klinikoaren emaitzen berri emango die FDA Medikamentuen eta Elikagaien AEBetako erakundeari eta EMA Sendagaien Europako Agentziari, lehenbailehen onar dezaten haurrentzako txerto hori. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203412/onik-aurkitu-dute-joan-den-astean-desagertu-zen-berrobiko-gaztea.htm | Gizartea | Onik aurkitu dute joan den astean desagertu zen Berrobiko gaztea | Asteartean desagertu zen, eta larunbatean haren motoa eta motxila aurkitu zituzten. 15:00ak aldera aurkitu dute. | Onik aurkitu dute joan den astean desagertu zen Berrobiko gaztea. Asteartean desagertu zen, eta larunbatean haren motoa eta motxila aurkitu zituzten. 15:00ak aldera aurkitu dute. | Tolosaldeko Ataria-k jakinarazi duenez, gaur aurkitu dute joan den astean desagertu zen Berrobiko (Gipuzkoa) gaztea, eta onik dago. Gurutze Gorriko kideek Andoaingo anbulatoriora eraman dute, Tolosaldeko Ataria-ren arabera.
Gazteak 33 urte ditu, eta asteartean desagertu zen, mendian motoarekin paseatzera atera ondoren. Etxera itzultzen ez zela ikusirik, sendiak salaketa jarri zuen, eta larrialdi zerbitzuetako kideak eta gaztearen hurkoak haren bila hasi ziren.
Asteazkenean eman zuen Segurtasun Sailak haren desagerketaren berri. Berrobi eta Belauntza (Gipuzkoa) eta Berrobi eta Gaztelu (Gipuzkoa) arteko landa errepideetan aritu dira bila azken egunetan. Larunbatean haren motoa eta motxila aurkitu zituzten. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203414/vous-ne-deacutesirez-que-moi-distancia-de-rescate-eta-crai-nou-filmen-aurkezpena.htm | Kultura | 'Vous ne désirez que moi', 'Distancia de rescate' eta 'Crai nou' filmen aurkezpena | Donostiako Zinemaldiko laugarren egunaren bideo laburpena. | 'Vous ne désirez que moi', 'Distancia de rescate' eta 'Crai nou' filmen aurkezpena. Donostiako Zinemaldiko laugarren egunaren bideo laburpena. | Astelehena dela nabari da, eta asteburuan baino jende gehiago dabil Kursaal inguruan eta filmen proiekzioetan. Zinemaldiaren laugarren egunean, Sail Ofizialeko film luzeak aurkezten ari dira oraindik ere alfonbra gorrian, photocall-etan eta prentsa aretoetan. Horien artean daude Claire Simon zinemagilearen Vous ne désirez que moi lana, Claudia Llosa zuzendariaren Distancia de rescate filma eta Alina Grigoreren Crai nou ekoizpena. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203415/hamarkada-bat-kukutza-iii-hustu-zutenetik.htm | Gizartea | Hamarkada bat Kukutza III hustu zutenetik | Ertzaintzak indarrez hustu zuen Bilboko gaztetxerik handiena zena: 55 lagun atxilotu zituen, 63 auzipetu, eta ehundik gora zauritu. | Hamarkada bat Kukutza III hustu zutenetik. Ertzaintzak indarrez hustu zuen Bilboko gaztetxerik handiena zena: 55 lagun atxilotu zituen, 63 auzipetu, eta ehundik gora zauritu. | Ertzaintzak 2011ko irailaren 21ean hustu zuen Kukutza III gaztetxea, barruan 48 lagun zeudela. Hiru egunez hartu zuen Bilboko Errekalde auzoa Poliziak, indarrez: 55 lagun atxilotu zituen, 63 auzipetu, eta ehundik gora zauritu. Bi egun geroago, irailaren 23an, eraikina eraisteari ekin zioten hondeamakinek, orubearen jabe zen Cabisa enpresak han etxebizitzak eraiki zitzan.
Hamar urte igaro dira jada Bilboko gaztetxerik handiena zenaren eraistearen kontrako erresistentzia borrokatik. Ez zen egun batetik besterako kontua izan: bi hilabete lehenago hartu zuen indarra kaleratzearen mehatxuak, eta hasieratik antolatu ziren erresistentzia brigadak eta manifestazioak eraisteari aurre egiteko. Irailean, gainera, indartu egin zituzten erresistentzia talde horiek; besteak beste, Maite Asensio Lozano BERRIAko kazetariak igaro zuen gau bat haiekin.
Irailaren 21ean, ordea, lortu zuten euren helburua ertzainek. Sekulako baliabide erakusketa eginda ere, sei ordu behar izan zituzten Bilboko gaztetxean erresistentzian zeuden lagunak ateratzeko. Baina, barruan ez ezik, kanpoan ere bortxakeriaz baliatu ziren ertzainak protesta egitera hurbildu zirenak uxatzeko.
Goiz osoan auzoa ia setio egoeran eduki ostean, zaurituak ehundik gora izan ziren, eta atxilotuak, 31. Auzokideen eta gazteen borrokari esker, eraikina botatzeko agindua bertan behera utzi zuen Bilboko epaitegiak, baina bi egun geroago ekin zieten lanei azkenean.
Ertzaintzaren eta herritarren arteko istiluak errekalden, 2011ko irailaren 22an. Jon Hernaez / Foku
Kukutza III gaztetxearen proiektuak hamahiru urte egin zituen bizirik. Iñaki Carrok (Bilbo, 1971) BERRIAri azaldu zion moduan, hasieran Kukutzaren proiektua askoz ere politikoagoa zen, baina «azken urteetan, batik bat, kultur eskaintza eta sormenak hartu zuen garrantzia». Betiere, autogestioa ardatz hartuta. Eraikina bota eta bi astera ere milaka lagun bildu ziren Bilbon Kukutzaren alde, eta autogestioan oinarritutako proiektuekin jarraitzeko deia egin zuten.
Auzotarren topagune izateaz gain, Errekaldeko hainbat eragileren egoitza zen gaztetxea: dantza taldea, antzerki taldea, eskalada... Hori ikusarazteko, lipdub bat grabatu zuten Zea Mays taldearekin elkarlanean, eta oihartzun izugarria izan zuen.
Kukutzaren kasua bereziki esanguratsua izan zen auzokideek egindako erresistentziagatik, Ertzaintzak erabilitako indarkeriagatik eta bi hiri ereduren arteko talka mahai gainean jartzeagatik. Iñaki Azkuna orduko alkateak argi utzi zuen udalaren jarrera: «Epailearen erabakia jabetza pribatuaren aldekoa» izan zela esan zuen, eta azpimarratu Kukutzako eraikina «modu ilegalean okupatuta» zegoela: «Udalak jabetza pribatua defenditu beharra du», gehitu zuen.
Auzoko eragileek, gerora ere, behin eta berriz azpimarratu dute Azkunak kaleratze hartan izan zuen erantzukizuna, eta «azpijoko politikoa» egon zela defendatu dute.
Itzal luzea
Kaleratzearen osteko auzibideek luze jo zuten. Bost urte iraun zuten, baina inor ez zen espetxera joan, eta auzipetuak gauza larrienetatik absolbitu egin zituzten. Zazpi prozedura izan ziren denera. Epaitu guztietatik, gaztetxeko teilatuan atxilotutako gazte bati 18 hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten, eta mobilizazioengatik auzipetutako beste bati, lau hilabetekoa. Gainera, hiru adingabek gizarte lanak egin behar izan zituzten zigor modura. Bestalde, ertzain bat ere zigortu zuten, gazte bati eraso egiteagatik.
Orubeak, berriz, urteak egin zituen hutsik. 2015ean jakin zen Cabisak ez ziela erantzun ere egin gazteen eskutitzei eta deiei; izan ere, Juan Carlos Lejarza Cabisa enpresako ahaldunak epaiketan deklaratu zuen Kukutzakoekin hitz egiten saiatzeak ez zuela zentzurik.
Kukutza III kokatuta zegoen orubea, 2016ko irailean Aritz Loiola / Foku
Ordutik izan dira Errekalde auzoa bizirik mantentzeko ahaleginak, baita beste eraikin bat okupatzekoak ere. Gaztetxeen husteek ere ez dute etenik izan: sonatuena 2015ean izan zen, Kortxoeneakoa (Donostia), eta azkena, Arrotxapekoa (Iruñea). |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203416/amatasunaren-hariak-eta-izuak.htm | Kultura | Amatasunaren hariak eta izuak | Claudia Llosak Distancia de rescate filma erakutsi du Sail Ofizialeko lehian. Vous ne désirez que moi (Claire Simon) eta Crai Nou (Alina Grigore) pelikulak ere aurkeztu dituzte. | Amatasunaren hariak eta izuak. Claudia Llosak Distancia de rescate filma erakutsi du Sail Ofizialeko lehian. Vous ne désirez que moi (Claire Simon) eta Crai Nou (Alina Grigore) pelikulak ere aurkeztu dituzte. | Bere etxetik urrun, hilzorian dago emakume bat, eta haur bat du alboan. Bien arteko elkarrizketek gidatzen dute Claudia Llosa zinemagilearen Distancia de rescate filma. Ez dira ama-semeak, baina, hala ere, amatasunaren inguruko kezkak eta gogoetak daude filmaren oinarrian, baita beldurrari eta arrisku ikusezinei buruzkoak ere. Samanta Schweblinen izen bereko eleberria egokitu du zuzendari perutarrak, eta Kursaalen erakutsi zuen, atzo eguerdian, Sail Ofizialeko lehiaren barruan.
Kontakizuna Argentinako landa eremuan girotuta dago —egiaz Txile hegoaldean filmatu zuten—. Bertan etxe bat hartu du Amandak (Maria Valverde), alaba txikiarekin uda igarotzeko. Han, Carola (Dolores Fonzi) ezagutuko du, David izeneko mutiko baten ama dena, eta errealitatearen eta naturaz gaindikoaren artean dagoen istorio bat kontatuko diona. Istorioak kezkak areagotuko dizkio Amandari. Izan ere, alabari askatasuna ematearen eta arriskutik babestearen arteko orekak arduratzen du; erreskate distantzia kalkulatzeak, haria noraino luzatu ebazteak. Eta tentsio horretan murgilduko du ikuslea filmak. Hain zuzen, edonoiz ezbehar bat gertatzearen beldurrarekin jolas egin nahi izan du Llosak. «Niretzat, egunerokotasuneko izuen inguruko film bat da», adierazi zuen, emanaldiaren osteko prentsaurrekoan.
Tentsioa eta izua osagaien artean badaude ere, zinemagilearen ustez, berea ez da zehazki generoko film bat, haren ertzetan dabilena baizik. Azaldu zuenez, beldurrezko zineman, ohikoan, kanpoko elementu batek sortzen du izua, baina berak barne beldurretan jarri nahi izan zuen arreta. Istorioa errealitatean errotuta egoteari ere garrantzia eman zion. «[Liburutik] Gustuko nuen dena dela erreala, baina, aldi berean, ezohikoari buruzko galdera guztiak irekitzen dituela; egunerokotasuna arraro bihurtzen da, eta hori beldurgarria da». Testutik gustuko izan zuen beste zerbait nabarmendu zuen: «Beti interesatu zait errealitatean dagoen arrakala hori, pentsamendu magiko hori». Zuzendariak eta idazleak elkarlanean egokitu zuten gidoia, eta Schweblinek aitortu zuen «lan handia» ekarri ziela. Kontakizuna gidatzen duen off-eko ahotsari eustea garrantzitsua zen harentzat, baina jakitun zegoen hori zineman arriskutsua izan daitekeela. «Erronka izan zen; azken ordura arte aritu ginen lantzen».
Llosak Madeinusa-rekin (2006) egin zuen debuta, eta, gero, La teta asustada (2009) lanarekin Urrezko Hartza irabazi zuen Berlinalen, baita ingelesez besteko film onenaren Oscar sarirako izendapena lortu ere.
Duras, maitalearen bozetik
1982an Michele Manceauxek Yann Andrea elkarrizketatu zuen bi egunetan. Magnetofoia piztu eta noizean behin bideratzen bazuen ere, batez ere, hitz egiten utzi zion Andreari, konta zezan zer harreman afektibo eta sexual izan zuen Marguerite Durasekin. Elkarrizketa hori oinarri hartuta, Claire Simon zinemagile frantziarrak Vous ne désirez que moi filma ondu du, Andrearen hitzari —Swann Arlaud interpretatua— ia erabateko presentzia emanez.
«Yann Andreak Marguerite Durasekin izan zuen harremana kontatzen zuen liburua irakurri nuen 2016an, eta inpresio handia eragin zidan», azaldu zuen Simonek atzo emandako prentsaurrekoan. «Bi aldiz gehiago irakurri nuen, eta Durasi buruz antzezlan bat egiteko asmoz zebilen lagun batekin hitz egin nuen». Berehala erabaki zuen, ordea, zinemak izan behar zuela Andrea eta Durasen arteko harremana kontatzeko tresna. «Eta ikusi nuen elkarrizketa horren grabazioa kontatu nahi nuela. Maitasun istorio hori interesatzen zitzaidan. Grabazioan zegoena».
Filmak kontatzen du elkarrizketa hori; besterik gabe, nahiz eta Andrearen hitzak laguntzen dituzten beste irudi batzuk ere txertatu dituen zuzendariak; tartean, Durasenak berarenak —besteak beste, sekuentzia batean idazlea azaltzen da Andrea bera zuzentzen Agatha et les lectures illimitées filmean—, eta baita idazlearen eta Andrearen arteko sexu harremanak irudikatzen dituzten marrazki batzuk ere. «Nola erakutsi sexu harreman bat? Nahi nuen marrazki horiek mugimendua izan zezaten, eta alderdi sexual hori erakutsi». Baina elkarrizketaren filmaketak du pisu handiena pelikulan, eta, Simonek agertu zuenez, hasieratik pentsatu zuen elkarrizketak berak «une zinematografikoa» izan behar zuela.
Testuak inportantzia erabatekoa du filmean, eta Arlaudek onartu zuen ezinezkoa egin zitzaiola dena ikasi eta memorizatzea. «Filmatzen hasi baino hilabete lehenago jaso nuen gidoia, eta ezinezkoa zen testu osoa ikastea, nire interpretazioa bi monologo luzetan baitago oinarrituta [45 minutu ingurukoak biak]». Hori ikusita, taldeko kide batek esaten zion testua filmatzeko momentuan bertan. «Guztiaz gogoratu gabe, inportanteena zen esaldi bakoitzaren esanahiaz jabetzea. Horrela banekien nola hasi eta bukatu behar nuen».
Ihesbide baten bila
Aktore eta gidoilari aritu eta zenbait labur zuzendu ostean, bere lehen film luzearekin aurkeztu da Alina Grigore errumaniarra Sail Ofizialeko lehiara: Crai Nou. Familiako giro itogarri, bortitz eta matxistan harrapatuta bizi den emakume gazte bat du protagonista, Irina (Ioana Chitu). Bukarestera jo nahi du, ikasten jarraitu eta familiarengandik ihes egiteko. Baina senideek ez dute begi onez ikusiko haren hautua. Filma bere komunitatean inspiratuta dagoela azaldu zuen zinemagileak emanaldiaren ostean. «Herritik atera nintzenean, goi mailako heziketa lortu zuten bakarrenetakoa izan nintzen. Uste nuen denborarekin hori aldatuko zela, baina itzuli nintzenean azaldu zidaten berdin segitzen zuela».
Filma osatzeko, emozioen ildoari jarraitu nahi izan ziola esan zuen, eta Irinaren bilakaera psikologikoan jarri fokua, ikuslea haren larruan jartzera eramateko. Aktoreekin lan egiteko duen era ere azaldu zuen. «Antzezleei eskatu nien elkarrekin ikerketa prozesu bat egiteko. Hala, hobeto ulertu ahal dituzte pertsonaien helburu eta motibazioak». |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203417/alzheimerra-prebenitzeko-zentroa-sortuko-dute.htm | Gizartea | Alzheimerra prebenitzeko zentroa sortuko dute | EHUk eta CITA-Alzheimer fundazioak sustatu dute proiektua, eta narriadura kognitiboa eta Alzheimerren gaitza prebenitzeko teknologia aurreratuak ikertuko ditu | Alzheimerra prebenitzeko zentroa sortuko dute. EHUk eta CITA-Alzheimer fundazioak sustatu dute proiektua, eta narriadura kognitiboa eta Alzheimerren gaitza prebenitzeko teknologia aurreratuak ikertuko ditu | EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eta CITA-Alzheimerrek sustatuta, alzheimerraren prebentziorako zentroa sortuko dute: BCAP Basque Center for Alzheimer's Prevention. Zentroak narriadura kognitiboa eta Alzheimerren gaitza prebenitzeko teknologia aurreratuak ikertuko ditu.
Proiektua “aitzindaria” dela azaldu dute, eta adierazi Hego Euskal Herrian gaixotasun hori pairatzen dutela 40.000 pertsonak baino gehiagok. EHUk eta CITA-Alzheimerrek lankidetzarako hitzarmena sinatu dute, prestakuntza, ikerketa, hezkuntza, garapena eta berrikuntza zientifikoa indartzeko Alzheimerren gaitzaren eta narriadura kognitiboaren prebentzioan. Bi erakundeek adostu dute aurretiko azterketan eta prestakuntza lanetan sakontzea.
Guillermo Quindos EHUko Zientzia eta Gizarte Garapenaren arloko errektoreordeak azaldu duenez, lankidetza etapa berriaren helburua izango da “alzheimerra prebenitzeko eta pazienteen bizi kalitatea hobetzeko irtenbideak bilatzea hainbat jakintza alorretatik”.
BCAP zentroaren jarduera ardatzak izango dira, besteak beste, graduatu aurreko eta ondoko prestakuntza programak bultzatzea eta sortzea; dibulgazioa, osasun hezkuntza eta sentsibilizazioa sustatzea; alzheimerraren ikerketarako euskal plataformaren datuak eta laginak jasotzea; eta berrikuntza eta ikerketa proiektu berriak diseinatzea eta abian jartzea. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203418/gasteizen-gizon-bat-atxilotu-dute-bikotekideari-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gasteizen gizon bat atxilotu dute bikotekideari eraso egiteagatik | Emakumeak zauriak zituen eskuan eta lepoan. 29 urteko beste gizon bat ere atxilotu dute Gasteizen, emakume bati ukituak egitea egotzita. | Gasteizen gizon bat atxilotu dute bikotekideari eraso egiteagatik. Emakumeak zauriak zituen eskuan eta lepoan. 29 urteko beste gizon bat ere atxilotu dute Gasteizen, emakume bati ukituak egitea egotzita. | Bi gizon atxilotu dituzte asteburuan Gasteizen, indarkeria matxistari lotuta. Batetik, Udaltzaingoak 24 urteko gizonezko bat atxilotu zuen larunbatean. 3:30ak aldera, Herrandarren kaletik deitu zieten udaltzainei, bikotekideak eraso egin ondoren etxetik alde egindako emakume bat bertan zegoela esanez. Udaltzainek emakumeari etxera lagundu zioten. Hara iritsita, gizonezkoak ziurtatu zuen eztabaida bat soilik izan zutela, baina emakumeak beso batean eta lepoan zauriak zituenez, genero-indarkeria delituagatik atxilotu zuten. Biktima ospitalera eraman behar izan zuten.
Bestalde, 29 urteko gizon bat atxilotu zuten atzo goizean Gasteizko Frantzia kalean, sexu abusuak egiteagatik. Azaldu dutenez, ukituak egin zizkion andre bati, haren baimenik izan gabe. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203419/francis-gonzalezek-bokaleko-auzapez-izaten-jarraituko-du.htm | Politika | Francis Gonzalezek Bokaleko auzapez izaten jarraituko du | 21 bozengatik nagusitu zaio Dominique Lavigneri. 2020ko ekaineko bozak ezeztatu ondoren egin dituzte hauteskundeak. | Francis Gonzalezek Bokaleko auzapez izaten jarraituko du. 21 bozengatik nagusitu zaio Dominique Lavigneri. 2020ko ekaineko bozak ezeztatu ondoren egin dituzte hauteskundeak. | Francis Gonzalezek irabazi ditu irailaren 19an egindako hauteskundeak, eta Bokaleko (Lapurdi) auzapez izaten jarraituko du. 21 bozengatik nagusitu zaio Dominique Lavigne alderdi komunista, sozialista eta ekologistaren arteko aliantzako buruari; Gonzalezen zerrendak 1.458 boz lortu ditu, eta Lavignenak, 1.437.
Frantziako Estatu Kontseiluak 2020ko ekainean ezeztatu zituen Bokaleko bozak, eta bigarren itzuliko emaitzak bertan behera utzi zituen «hainbat disfuntzio» atzeman zituelako. Horregatik, irailean egin dute Bokaleko bozen «hirugarren itzulia», eta irailaren 6an eman zioten hasiera hauteskunde kanpainari.
«Garaipen ederra» izan dela adierazi du Gonzalezek, eta «kontent» dagoela 2020ko garaipena «baieztatu» delako. Era berean, eskerrak eman dizkie «gehiengoaren alde» egin dutenei, bere zerrendako kideei, baita Herriko Etxeko langileei eta CCASi ere.
Lavignek, ordea, «atsekabetua» dagoela azaldu du, eurengan sinetsi zuen jende askorentzat «itxaropenaren eramaile» izan direlako, eta «porrot ttipi bat» izan dutelako. |
2021-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/203421/txertatuta-dauden-ebko-bidaiariak-aebetara-joan-ahalko-dira-azarotik-aurrera.htm | Mundua | Txertatuta dauden EBko bidaiariak AEBetara joan ahalko dira azarotik aurrera | Test negatibo bat aurkeztu beharko dute. Erresuma Batuko herritarrei ere kenduko die debekua Etxe Zuriak. | Txertatuta dauden EBko bidaiariak AEBetara joan ahalko dira azarotik aurrera. Test negatibo bat aurkeztu beharko dute. Erresuma Batuko herritarrei ere kenduko die debekua Etxe Zuriak. | Etxe Zuriak jakinarazi du aldaketak egingo dituela COVID-19aren kontrako neurri gisa herrialdera doazen bidaiariei ezarritako mugetan. Txertoaren pauta osoa betea duten EB Europako Batasuneko eta Erresuma Batuko bidaiariak hara joan ahalko dira azaroaren 1etik aurrera. Bidaiatu aurreko 72 orduetan egindako COVID-19aren testean negatibo ematea izango da baldintza bakarra. AEBetara iritsitakoan, bidaiariek ez dute itxialdirik egin beharko, baina lehen hiru egunetan koronabirusaren kontrako proba egin beharko dute.
Jeff Zientsek eman du onartutako neurriaren berri, Etxe Zuriaren COVID-19aren kontrako erantzunaren arduradunak. Ez du zehaztu zein izango diren onartuko dituzten txertoak, hala ere, eta irizpide hori AEBetako Gaixotasunen Kontrol eta Prebentziorako zentroak ezarriko duela jakinarazi du. Bidaiarien bilakaera ere aurkeztuko du erakunde horrek. Hegazkin konpainiek bidaiarien inguruko informazioa eman beharko diote.
Orain arte, AEBetako herritarrek, haien senide hurbilekoek eta herrialdean bizitzeko baimena dutenek soilik izan dute hara sartzeko aukera, Erresuma Batuaren eta EBko herrialdeen kasuan. Kritikak jaso ditu horregatik AEBetako Gobernuak, luzaroan kopuru handiagoak izan baititu kutsatzeetan, ospitaleratzeetan eta hildakoetan. Hark, ordea, COVID-19aren Delta aldaera gerarazteko neurri gisa aurkeztu izan du herrialdeko mugak atzerriko turistei itxi izana.
Europako Kontseiluak abuztu amaieran kendu zituen AEBak egoera epidemiologikoagatik arriskutsutzat dauzkan herrialdeen zerrendatik. Ordutik, EBko herritarrek ez dute hara bidaiatzeko arrazoirik eman beharrik euren herrialdeetan. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203460/trudeau-lehen-ministroaren-alderdiak-irabazi-ditu-bozak-baina-gehiengorik-gabe.htm | Mundua | Trudeau lehen ministroaren alderdiak irabazi ditu bozak, baina gehiengorik gabe | Hirugarrenez hartuko du agintea Alderdi Liberalak. Alderdi Kontserbadoreak boto gehiago eskuratu arren, liberalek baino ordezkari gutxiago izango ditu. | Trudeau lehen ministroaren alderdiak irabazi ditu bozak, baina gehiengorik gabe. Hirugarrenez hartuko du agintea Alderdi Liberalak. Alderdi Kontserbadoreak boto gehiago eskuratu arren, liberalek baino ordezkari gutxiago izango ditu. | Lehen ministro karguan jarraituko du Justin Trudeauk, baina gutxiengoan osatu beharko du gobernua; izan ere, aurreikuspenen arabera, 157 eserleku eskuratuko lituzke parlamentuko behe ganberan —338 ordezkarik osatzen dute ganbera—. Alderdi Kontserbadorea litzateke bigarren indarra, 122 ordezkarirekin. Bozak egin aurreko inkestetan, bi alderdiak berdinduta ageri ziren, eta, botoetan kontserbadoreek gehiago eskuratu dituzten arren, ez dira gai izan ordezkaritan liberalei gailentzeko; ondorioz, oposizioko talde nagusia izango dira beste behin.
«Egitasmo progresista babestu dute milioika kanadarrek. Bizi dugun garaiak aldaketa errealak eta garrantzitsuak eskatzen ditu, eta zuek norabide zuzenera bideratu duzue gobernu hau eta parlamentu hau», goraipatu du buruzagi liberalak CBC telebista katearen aurreikuspenen berri izan eta gutxira. Trudeaurena, baina, ez da erabateko garaipena izan. Bi agintalditan Kanadako lehen ministro izandakoak abuztuan iragarri zuen bozak aurreratzeko asmoa, modu horretan behe ganberan gehiengora helduko zelakoan, besteak beste, koronabirusaren aurka hartutako neurriek bere alde egingo zuten itxaropenarekin. Haren nahiak, baina, ez dira bete.
Kontserbadoreen zerrendaburu Erin O´Toolek kritikatu egin dio Trudeauri pandemia betean bozetara deitu izana: «Gaur kanadarrek ez diote eman Trudeauri berak nahi zuen gehiengoa. Egiaz, gutxiengoko beste gobernu bat onartu diote, eta bidean 600 milioi dolar galdu ditugu, eta gure herri handi hau are zatituago geratu da».
Liberalek lortutako emaitzak 2019ko urrian egindako bozetakoen oso antzekoak dira. Orduan ere gutxiengoan geratu zen haien alderdia legebiltzarreko behe ganberan, eta emaitza hori iraultzea zen lehen ministroaren asmoa, hauteskunde federalak bi urte aurreratuta. Baina herritarrek ez dute begi onez ikusi izurria amaitu aurretik bozkatzera joan behar izatea. Trudeauren erabakiaren ondorioak jasan dituzten hautagaietako bat izan da orain arte Berdintasun ministroaren karguan aritu den Maryam Monsef. Peterboroughen aurkezten zen Monsef, Ontarion. Barrutia liberalen gotorleku izan da sei hamarkadaz, baina kontserbadoreen aldera irauli da aldi honetan. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203461/kanarietako-sumendiaren-laba-itsasotik-geroz-eta-gertuago-dago.htm | Mundua | Kanarietako sumendiaren laba itsasotik geroz eta gertuago dago | Adituen arabera, uretara iristeak areagotu egingo ditu gas arriskutsuak. Beste lau lurrikara izan dira bart. Etna sumendian ere erupzio bat piztu da. | Kanarietako sumendiaren laba itsasotik geroz eta gertuago dago. Adituen arabera, uretara iristeak areagotu egingo ditu gas arriskutsuak. Beste lau lurrikara izan dira bart. Etna sumendian ere erupzio bat piztu da. | La Palmako (Kanaria uharteak, Espainia) sumendiaren laba bere bide naturala egiten ari da: itsasoranzkoa. Fenomeno horrek kezka sortu du; izan ere, laba ur gaziarekin batzeak leherketak eragin ditzake, baita laino toxikoak ere. Horregatik, larrialdi zerbitzuek itxia dute ingurua, baita itsasoz ere.
Printzipioz, laba itsasora atzo iluntzean helduko zela aurreikusi zuten, baina, sumendiaren indarra baretu egin denez, oraindik bidearen erdia du egiteko uretara heldu arte. Gainera, azken orduetan beste erupzio zulo bat zabaldu da nagusitik 900 metro ingurura, eta ez dakite ziur laba non itsasoratuko den. Bi arrakala dauzka sumendiak, bien artean 200 metro daudela, eta bederatzi lekutatik irteten da laba.
Laba urarekin batzen denean, lurrun laino erraldoi bat sortuko da; labak ia mila graduko tenperatura du, eta itsasoko urak, hogei gradu ingurukoa. Ez da lurruna bakarrik, ordea: labak erreakzio kimiko bat ere sortzen du orduan, eta gizakiei eragin diezaieke. Ez da hori arrisku bakarra: leherketek ere txikizioak eragin ditzakete, eta ur beroko olatuak sortu ere bai.
Lurrikarak ere etengabeak ari dira izaten egunotan La Palman. Irailaren 11n hasi ziren, joan zen larunbatean, eta ordutk ia hogei lurrikara izan dira uhartean. Azken laurak, bart. Lehenengoa, gainera, orain arte erregistratutako indartsuena izan zen, 3,8 puntukoa Richter eskalan. Orain arteko beste guztiak hiru puntu baino gutxiagokoak izan dira, IGN Geografia Institutu Nazioalaren arabera.
6.000 ebakuatu
Herenegun hasi zen Cumbre Vieja sumendiaren erupzioa, 15:00 aldera. eta 17:00etarako jada alarma gorria piztua zuten uharteko agintariek. Sumendiak Tazarcorte, El Paso, Fuencaliente, Mazo eta Llanos de Aridane herriei eragingo diela aurreikusten da, eta bertan, guztira, 35.000 lagun bizi dira. Hala ere, agintarien arabera, nahikoa izango da 10.000 lagun lekualdatzea.
Oraingoz, 6.000 dira etxetik aldendu behar izan duten herritarrak. Ez dago hildakorik, baina labak irudi ikusgarriak eta aldi berean etsigarriak utzi ditu uhartean: aurrean duen guztia suntsitzen du, tartean etxebizitzak, azpiegiturak eta nekazaritzarako lurrak. Jada 160 etxe baino gehiago desagerrarazi ditu, eta mila ere izan daitezkela jakinarazi dute adituek.
Cumbre Vieja Kanarietako sumendirik aktiboenetako bat da. Uhartediko azken hiru erupzioetatik bi han gertatu dira: San Juan sumendia piztu zen 1949an, eta Teneguia 1971n.
Etnan ere bai
Kanarietako sumendia ez da Europan erupzioan dagoen bakarra. Italiako agintariek jakinarazi dutenez, erupzio bat lehertu da Etna sumendian ere (Sizilia, Italia). Azkenekoz joan den abuztuan izan zen erupzio bat Etnan. Gaurkoak sortutako lainoak bederatzi kilometroko altuera hartu du, eta inguruko hirietatik ikus daiteke. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203462/jaurlaritzak-covid-19aren-biktima-guziei-eskainitako-omenaldi-bat-egin-du-gasteizen.htm | Gizartea | Jaurlaritzak COVID-19aren «biktima guziei» eskainitako omenaldi bat egin du Gasteizen | Sempervirens parkean oroitu dituzte. Gizarteak pandemian erakutsitako «konpromisoa eta elkartasuna» ere nabarmendu ditu Urkulluk. | Jaurlaritzak COVID-19aren «biktima guziei» eskainitako omenaldi bat egin du Gasteizen. Sempervirens parkean oroitu dituzte. Gizarteak pandemian erakutsitako «konpromisoa eta elkartasuna» ere nabarmendu ditu Urkulluk. | Eusko Jaurlaritzak orain urtebete iragarri zuenez, irailaren 21a da COVID-19aren ondorioz hildakoak gogora ekartzeko eguna Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur dute horretarako eguna, beraz, eta, hain zuzen ere, Jaurlaritzak omenaldia egin du Gasteizko Sempervirens parkean. Iaz, sekuoia bat landatu eta oroigarri bat jarri zuten biktimen omenez; hantxe bildu dira.
Aurten, gainera, azpimarratu dute omenaldia «biktima guztientzat» dela: hildakoei ez ezik, haien senitartekoei eta izurritean hainbat arlotan lan egin duten profesionalei ere eskaini dizkie hitzak Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Halaber, gizarteak pandemian erakutsi dituen «konpromisoa eta elkartasuna» nabarmendu ditu, eta adierazi du horiek bizirik mantentzeko nahia dutela. «Biktima bakoitzarekiko enpatia gorpuzten eta oroimenean sustraitzen laguntzen digu», azaldu du Urkulluk.
Halaber, esperantzaz mintzatu da lehendakaria, datorrenari so. «Etorkizunari itxaropenez begiratzen diogu, iraganeko esperientzia eta gehien sufritu dutenekiko elkartasuna ahaztu gabe». |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203464/estatu-kolpe-saio-bat-salatu-dute-sudanen.htm | Mundua | Estatu-kolpe saio bat salatu dute Sudanen | Gutxienez 40 militar atxilotu dituzte matxinada antolatu dutelakoan. | Estatu-kolpe saio bat salatu dute Sudanen. Gutxienez 40 militar atxilotu dituzte matxinada antolatu dutelakoan. | 2019an Omar al-Baxir presidentea kargutik kendu zutenetik, zibilez eta militarrez osatutako gobernu batek agintzen du Sudanen, baina gaur goizaldean oreka hori iraultzen ahalegindu da soldadu talde bat. Gutxi iraun du estatu-kolpe saioak; besteak beste, atzo iluntzerako segurtasun indarrek bazutelako taldearen asmoen berri, eta horri esker bertan behera utzi ahal izan dutelako ordu gutxiren buruan. Orotara 40 militar dira atxilotutakoak, eta hainbat orduko nahasmenaren ostean egoera bere onera itzuli dela jakinarazi dute komunikabideek.
Gobernuko eledun Mohamed al-Faki Suleimanen esanetan, dagoeneko hasi dira galdekatzen atxilotuetako batzuk, eta datozen orduetan armadak berak komunikatu bat plazaratuko du gertatutakoaren berri emanez. Aurreko egunetan, Al-Baxirren jarraitzaileek Khartum eta Port Sudan hiria lotzen dituen errepidea moztu zuten protesta gisa, eta ekintzak hautsak harrotu zituen herrialdean. Krisi ekonomikoan murgilduta dago Sudan, eta azken asteetan tentsioak gora egin du koalizio gobernua osatzen duten alderdien artean.
«Batzorde legegileak sortua behar zuen iraultza egin eta hiru hilabetera; hiru urte igaro dira, eta gobernuan dauden ordezkari zibilek ez dute inolako urratsik egin. Galdera ez da zergatik saiatu diren estatu kolpe bat ematen, galdera da zer lortu nahi ote zuten horrekin», ohartarazi du Waleed Madibok, Sudango Polizia Foroa erakundearen sortzaileak. Madiboren esanetan, egungo gobernuak ez du lidergorik, ez eta norabide jakinik ere.
Sudan Tribune albiste agentziaren arabera, Al-Baxirren gertukotzat jotzen diren armadako buruzagi islamista ugari daude atxilotuen artean. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203465/errepresio-frankistak-3507-hildako-eragin-zituen-nafarroan-1936-eta-1948-artean.htm | Gizartea | Errepresio frankistak 3.507 hildako eragin zituen Nafarroan 1936 eta 1948 artean | NUPeko Nafarroako Oroimen Historikoari buruzko Funts Dokumentala taldeak egin du ikerketa. | Errepresio frankistak 3.507 hildako eragin zituen Nafarroan 1936 eta 1948 artean. NUPeko Nafarroako Oroimen Historikoari buruzko Funts Dokumentala taldeak egin du ikerketa. | NUPeko Nafarroako Memoria Historikoaren Funts Dokumentalak ikerketa bat egin du 1936ko gerran eta frankismoaren hasieran (1936-1948) Nafarroan izandako errepresioaren ondorioz hildakoen inguruan, eta, tarte horretan errepresio frankistak Nafarroan gutxienez 3.507 hildako eragin zituela ondorioztatu dute.
1936 eta 1948 bitartean Nafarroan izandako errepresio frankistari buruzko zifrak eguneratu ditu txostenak; lehendik egindako beste ikerketa batzuen berrikuspen batetik abiatuta egin dute lana. Hildakoen inguruko hainbat datu ere jaso dituzte txostenean, eta haien datuak kontsultatzeko modua ere jarri dute.
Datu basean erregistratuta dauden 3.507 biktimen artean agertzen dira Nafarroan bizi zirenak eta Nafarroan hil zituztenak. Azpikategoriatan ere banatu dituzte, hilketak nola gertatu ziren aintzat hartuta: hilketak 2.934 izan ziren; preso zeudela hildakoak, 448; eta beste testuinguru errepresibo batzuetan hildakoak, 125. Hildakoen militantzia politikoa edo sindikala zein zen ere ikus daiteke.
Errepresioaren parterik handiena, Erriberan
Webgunean kartografia atal bat ere ireki dute, eta udalerriaren arabera eraildako pertsonen zifrak eta tasak kontsulta daitezke hor, besteak beste. Iruñean izan ziren hilketa gehienak: 300 guztira. Hortik aurrera, nabarmena da Erriberan izan zuela eragin handiena errepresioak. Lodosan 137 pertsona hil zituzten; Mendabian, 97; Sartagudan, 84; Corellan, 84; Azkoienen, 82; Milagron, 78; Tuteran, 65; Azagran, 64; Carcarren, 58; Buñuelen, 54; eta Fiteron, 50, adibidez.
Tasak ere kalkulatu dituzte: 1930eko erroldaren arabera herriko mila biztanleko zenbat hil zituzten. Herrien arteko konparaketak egiteko balio du tasa horrek, eta horretan ere argi ikusten da Erriberako herrietan frankismoak utzi zuen lorratza: Sartagudan, mila biztanletik 68 hil zituzten; Lodosan, milatik 32; Carcarren, milatik 31; Mendabian, milatik 29,5; Funesen, milatik 28.
Eskualde buruetan, Zangozan 44 hilketa izan ziren; Lizarran, 37; Tafallan, 35; eta Altsasun, 28. Probintziaren iparraldean hilketa askoz gutxiago egin zituen frankismoak. Erriberatik gorakoen artean, hauek izan ziren hilketa gehien izan zituzten herriak, Iruñea alde batera utzita: Olatzagutian, hogei; Atarrabian, hamazazpi; Baztanen eta Etxarri-Aranatzen, bederatzina; Beran, zortzi; Burlatan, zazpi; Izaban, sei. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203466/litvinenko-errusiak-hil-zuela-ebatzi-du-giza-eskubideen-europako-auzitegiak.htm | Mundua | Litvinenko Errusiak hil zuela ebatzi du Giza Eskubideen Europako Auzitegiak | Espioi ohia Londresen hil zen, 2006. urtean, polonioarekin pozoituta. Erresuma Batuak aitortua zion asilo politikoa. | Litvinenko Errusiak hil zuela ebatzi du Giza Eskubideen Europako Auzitegiak. Espioi ohia Londresen hil zen, 2006. urtean, polonioarekin pozoituta. Erresuma Batuak aitortua zion asilo politikoa. | Errusiako Gobernua da Alexandr Litvinenkoren heriotzaren arduraduna, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak gaur ebatzi duenez. Epaiak zigor ekonomikoa ezarri dio Moskuri: KGBko espioi ohiaren alargun Marina Litvinenkori 100.000 euroko kalte ordaina emateko agindu dio. Horrez gain, beste 22.500 euro ordaindu beharko ditu auziak eragindako gastuengatik.
Epaimahaiaren erabakiak sei epaileren aldeko botoa jaso du. Kontra bozkatu du epaimahaiko epaile errusiarrak. Sententziaren arabera, Errusiak Giza Eskubideen Europako Itunaren 38. artikulua urratu du, auzia behar bezala ikertzea oztopatu duelako. Bigarren artikulua urratzea ere leporatu dio Estrasburgoko auzitegiak, bizitza eskubidea ez errespetatzeagatik.
Epaimahaiak ohar bidez adierazi duenez, Errusiak «justifikaziorik gabe» egin dio uko Litvinenkoren heriotza argitzeko eskatu zaion materiala errazteari. Auzitegiaren esanetan, Errusiak ez du ikerketa «eraginkor» bat egin gertakariak eta Litvinenkoren hiltzaileak zein izan ziren argitzeko.
Halaber, baztertu egin ditu Moskuk Erresuma Batuko justiziaren ikerketak froga gisa onartu izanagatik aurkeztu zituen argudioak. Erresuma Batuko justiziaren ikerketak 2016an ondorioztatu zuen Andrei Lugovoi eta Dmitri Kovtun errusiarrek hil zutela Litvinenko, ziurrenik FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalaren operazio batean ari zirela. Ondorio horrekin bat egin du Estrasburgoko auzitegiak gaurko epaian.
Errusiako Gobernuak bere kontrako akusazio guztiak gezurtatu ditu, eta uko egin dio auziko prozesuan parte hartzeari. Litvinenkoren heriotzaren gaineko epaiketa arrazoi politikoengatik egin dela salatu du hainbatetan. Estrasburgoren epaia «oinarririk gabea» dela adierazi du gaur Dmitri Peskov gobernuko bozeramaileak. «Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ez du autoritaterik ezta ahalmen teknologikorik ere auzi honen gaineko informazioaren jabe izateko. Ikerketa honek oraindik ez du emaitzarik». Peskovek aurreratu du Kremlinek ez diola men egingo epaiari. Europako Kontseiluak du Estrasburgoren sententziak betetzen direla zaintzeko ardura, eta hala egin ezean erabakiak hartzekoa.
KGBtik Londresera
Litvinenko 2006ko azaroan pozoitu zuten, Londresko hotel batean. Polonio 210 gai erradioaktiboa nahastu zioten haren te berdeari, eta substantziak agoniazko heriotza eragin zion. KGBko espioi ohia Errusiako FSB Segurtasun Zerbitzu Federalean aritu zen lanean, SESB desegin ostean. Ardura horietatik kanporatu egin zuten, FSBren eta gobernuaren kontrako salaketa larriak egin ostean. Vladimir Putin Errusiako presidenteari mafia taldeekin elkarlanean aritzea leporatu zion, eta FSBri, gobernuari deseroso zitzaizkion politikari eta enpresariak hiltzea eta bahitzea.
Espioi ohia traidoretzat jo zuten, eta bi aldiz atxilotu zuten 1999an. Hurrengo urtean, Errusiatik ihes egin zuen, eta asilo politikoa eskatu zuen Erresuma Batuan. Onartu egin zioten 2001ean. Pozoitua izan baino hilabete bat lehenago, Erresuma Batuko hiritartasuna aitortu zioten.
Errusiatik kanpo izan zen denboran, Putinen ahots kritiko entzunenetako bat bihurtu zen Litvinenko. Erresuma Batuko justiziak egin zuen ikerketak jasotzen duenez, Litvinenko MI6 inteligentzia agentzia britainiarrarekin elkarlanean ari zenari buruzko informazioa zuen FSBk.
Pozoitua izan ondoren, Londresko Unibertsitate Ospitalean zela, bere heriotza Putinen agindu zuzena zela adierazi zuen.
Skripal auzia
Erresuma Batuko justiziak Errusiari leporatzen dion beste pozoitze kasu batean hirugarren auzipetu bat dela jakinarazi dute gaur. Denis Sergeev espioi errusiarra akusatu du justizia britainiarrak, Sergei Skripal espioi errusiar ohia eta haren alaba Yulia Skripal pozoitzen ahalegintzeagatik, 2018ko martxoan, Ingalaterra hegoaldeko Salisbury herrian. Novitxok substantzia erabili zuten erasoan.
Sergeevek —Erresuma Batuan Sergei Fedotov izen faltsua ibili zuen— hainbat delituren akusazioari egin beharko dio aurre Skripal aita-alaben hilketa saiakerarengatik. Beste bi susmagarri daude auzipetuta kasuan: Alexandr Mixkin eta Anatoli Txepiga. Ikerketak Errusiako GRU inteligentzia militarrerako erakundearekin lotzen ditu hiru auzipetuak. Akusazioaren arabera, elkarrekin jardun zuten antzeko operazioetan aurretik ere, Bulgarian eta Txekian.
Erresuma Batuko Fiskaltzak ez du Sergeeven estradizioa eskatuko, «Errusiako Konstituzioak ez duelako baimentzen hango herritarrak estraditatzea». |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203467/gizon-bat-atxilotu-dute-zangozan-indarkeria-matxistagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Zangozan indarkeria matxistagatik | Emakumearekiko zuen urruntze agindua hautsi du, eta hainbatetan kalte egin die haren ibilgailuari eta lokalari | Gizon bat atxilotu dute Zangozan indarkeria matxistagatik. Emakumearekiko zuen urruntze agindua hautsi du, eta hainbatetan kalte egin die haren ibilgailuari eta lokalari | Foruzaingoak 50 urteko gizon bat atxilotu du Zangozan (Nafarroa) indarkeria matxistagatik, kalteengatik eta kautelazko neurriak urratzeagatik.
Foruzaingoak egindako ikerketaren arabera, bikote harreman bat izana zuten, eta amaitzean sabotaje ekintza batzuk hasi zituen gizonak. Emakumeak zuen lokaleko sarrailari kalte egin zion behin baino gehiagotan, baita haren ibilgailuari ere. Gizonak urruntze agindu bat zuen, eta hautsi egin zuen ekintza horiek egiteko. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203468/jaurlaritzak-ongietorrien-gaitzespena-sartu-du-udaberri-planean.htm | Politika | Jaurlaritzak ongietorrien gaitzespena sartu du Udaberri planean | Bizikidetzaren, giza eskubideen eta aniztasunaren planaren behin betiko bertsioa onartu du Gobernu Kontseiluak. | Jaurlaritzak ongietorrien gaitzespena sartu du Udaberri planean. Bizikidetzaren, giza eskubideen eta aniztasunaren planaren behin betiko bertsioa onartu du Gobernu Kontseiluak. | Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak Udaberri 2021-2024 bizikidetzaren, giza eskubideen eta aniztasunaren plana onartu du. Plan horren zirriborroa joan den maiatzean aurkeztu zuen Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak, eta orduan iragarri zuen kontraste prozesu bati ekingo ziotela eta, eragileen ekarpenak jaso ostean, irailean emango zutela behin betiko planaren berri. Planaren azken bertsioan presoen ongietorriei buruzko aipamen bat sartu dute, eta argitu nahi izan dute gogoeta kritikoa «ETAren terrorismoa eta indarkeria erabili edo justifikatu dutenei» exijitu behar zaiela bereziki.
Beatriz Artolazabal sailburuak esan duenez, lau printzipio izan dituzte ardatz plana egiterakoan: «Pertsonaren duintasuna, terrorismoaren eta indarkeriaren erabateko deslegitimazioa, giza eskubideen berme eta babes eraginkorra, eta aniztasuna eta dibertsitatea babestu eta garatu beharreko baliotzat hartzea».
Dokumentuaren sarreran «hurbileko testuingurua» aztertu dute, eta hor kezka agertzen da «oraindik gure inguruan sortzen diren indarkeria, intolerantzia eta sektarismo adierazpenak» direla eta. Pintaketak, mehatxuak eta «eraso fisiko eta hitzezkoak» aipatzen dira adierazpen horien adibide gisa, eta hor agertzen dira ongietorrien inguruko aipamenak: «De facto indarkeriaren kultura politikoaren gorespen sinbolikoa eta biktimen bidegabekeria eta birbiktimazioa dira».
Hiru agenda
Sarreraren ostean, hiru agenda zehazten dira planean: Bizikidetzarako Euskal Agenda, Giza Eskubideena eta Aniztasunerakoa. Lehenengoan, indarkeriaren zikloaren bukaeraren osteko egoera aztertu eta etorkizunari begirako eginbeharrak zerrendatzen dira. Lehen zirriborroan zeuden xedeak behin betiko dokumentuan ere agertzen dira: biktimei «aintzatespena» eta «aitortza eta erreparazioa» ematea, iraganari buruzko «gogoeta kritikoa» sustatzea, Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea onartzea, «bizikidetzarako aktibo gisa» funtzionatuko duen espetxe politika bat garatzea eta abar.
Arlo horri dagokionez, Beatriz Artolazabalek nabarmendu du, eragileekin hitz egin ostean, aldaketa bat sartu dutela dokumentuan, argiago uzteko gogoeta kritikoaren inguruko interpelazioa batez ere «ETAren terrorismoa erabili edo justifikatu dutenei» egin behar zaiela: «Indarkeria helburu politikoekin erabiltzeak unibertso politiko horren autokritika etiko, politiko eta demokratikoa eragin beharko luke: bidegabea izan zen, erabat bidegabea».
Maiatzetik hizketan
Giza Eskubideen Agendan, «eskubide guztiak pertsona guztientzat» da iparrorratza; Artolazabalek esan duenez, «zailtasun berezia dagoen testuinguru globalean». Aniztasunerako Agendan, berriz, «bizikidetzarako aktibo gisa» hartu dute aniztasuna: «Horrek esan nahi du horren kudeaketa positiboa bultzatu behar dela arlo guztietan, eta diskriminazioaren aurka gogor borrokatu behar dela».
Maiatzetik hona, hogei bat erakunde, biktima elkarte eta gizarte mugimendurekin mintzatu da Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saila, ekarpenak jasotzeko. Eusko Legebiltzarreko talde parlamentarioekin, Jaurlaritzako beste sail batzuekin eta Eudelekin ere hitz egin dute. Planak ez du legebiltzarraren onespenik behar onartua izateko. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203469/abenduaren-18an-jokatuko-dute-bizkaiko-bertsolari-txapelketako-finala.htm | Kultura | Abenduaren 18an jokatuko dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala | Berez, iaz egitekoa zen txapelketa, baina, pandemiaren eraginez, urtebetez atzeratu dute antolatzaileek. Urriaren 3an hasiko dira kanporaketak, eta 44 bertsolarik hartuko dute parte, guztira. | Abenduaren 18an jokatuko dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala. Berez, iaz egitekoa zen txapelketa, baina, pandemiaren eraginez, urtebetez atzeratu dute antolatzaileek. Urriaren 3an hasiko dira kanporaketak, eta 44 bertsolarik hartuko dute parte, guztira. | Izenean bertan darama agerian pandemiaren arrastoa Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren aurtengo aldiak; lerro bakar bati esker, data bakarraren ordez, bi baitaramatza itsatsita: Bizkaiko Bertsolari Txapelketa 20-21. Berez, iaz egitekoa zen txapelketa, baina, koronabirusak eragindako osasun krisiaren ondorioz, datarik zehaztu gabe atzeratzea erabaki zuen Bizkaiko Bertsozale Elkarteak, eta gaur arte. Lehen sailkapen saioak iazko udaberritik iazko udazkenera pasatu zituzten lehenik, eta geroztik esperoan izan dira orduan sailkatutako bertsolariak. Orain, urriaren 3an hasiko da kanporaketa fasea, azaroaren 21ean abiatuko dira hiru finalaurrekoak, eta abenduaren 18an egingo dute finala, Miribilla auzoko Bilbo Arenan. Lehen saioetako sarrerak jada salgai jarri dituzte www.bertsosarrerak.eus atarian.
«Argi izpiak ikusten hasi gara», laburtu du egungo egoera Belate Olabarria Bizkaiko Bertsozale elkarteko lehendakariak. «Pandemiak zer edo zer erakutsi badigu, erakutsi digu gozatzeko momentuak ere beharrezkoak ditugula, eta txapelketa da gozatzeko momentu bat». Atzerapenaren ostean bertsolariak, zaleak eta antolatzaileak «gogotsu» daudela ere gehitu du.
Hamar saio izango ditu txapelketak guztira, eta 44 bertsolari arituko dira kantuan. Sei kanporaketa saiok osatuko dute lehen fasea, eta seina bertsolari izango ditu haietako bakoitzak. Saio horietako bakoitzeko irabazlea eta puntuaziorik onena lortu duten lehen lau bertsolariak sailkatuk dira hurrengo faserako. Hiru finalaurreko izango dira ondoren, eta fase horretan hasiko dira kantuan 2018ko finaleko zortzi finalistak –Onintza Enbeita txapelduna, Miren Amuriza, Aitor Bizkarra, Etxahun Lekue, Xabat Galletebeitia, Eneko Abasolo ‘Abarkas’, Jone Uria eta Nerea Ibarzabal–. Finalaurreko saioetako hiru irabazleak eta puntuaziorik onena lortu duten bost bertsolariak sailkatuko dira gero finalerako, eta, beraz, zortzi bertsolari igoko dira Bilbo Arenako oholtzara.
Mugak eta protokoloak
Saio guzti-guztiak izango dira 17:00etan, mugatuta izango dute eserleku kopurua, eta lekuan lekuko eta unean uneko protokoloak betetzeko konpromisoa azaldu dute antolatzaileek. Aretoen hiru laurdenak bete ahalko dira oraingoz, eta, azaldu dutenez, jende gehiago sartu ahal izateko aukera zabalduko balitz, sarrera gehiago saltzeko aukera ere aurreikusi dute. Kopuru zehatzez harago jarri nahi izan du begirada Ione Narbaiza txapelketako arduradunak. «Gure helburua ez da 2018ko kopuruetara iristea, baizik eta zaleak plazetara gerturatzea, eta ahalik eta modurik normalenean eskaintzea».
Antolatzaileek azaldu dutenez, plaza «berraktibatu» eta txapelketa «ahalik eta duinen eta ondoen» antolatzea da lehen helburua. Bizkaiko Bertsozale Elkarteko lehendakariaren hitzetan, gainera, elkartearentzat «erakusleiho» moduko bat da txapelketa, eta bertso eskolak aipatu ditu guztiaren oinarrian. Olabarria: «Punta-puntako bertsolariak izateko, eskolak ere behar ditugu».
Irudia eta mezua
Oihal bat hautatu dute txapelketaren iruditzat oraingoan. Txapelketaren koordinatzaileak azaldu du zergatik. Narbaiza: «Oinarria edo oihala berdina izan arren, eta behin eta berriro irudi berriak sortzen ditugulako». Aitor Agirrek sortu du txapelketako sintonia izango dena, eta antolaketan dabilen taldeak idatzi du txapelketako mezua. Orain arte aldiro idazle, bertsolari edo zaleren bati egin izan dio elkarteak mezu hori idazteko enkargua, baina kasu honetan testua eurek sortzea erabaki dute. Krisalidan bilduta egon behar izan duen tximeleta batekin alderatu dute bertan, bertsolaritzak osasun krisi honetan bizi izan duen egoera. «Azkenean lortu dugu gura genuena eta, batez be, behar genuena».
Bizkaiko Foru Aldundia eta BBK dira txapelketaren babesle nagusiak, eta saioak hartzen dituzten herrietako udalak gero. 56.000 euro bideratzen ditu aldundiak, esaterako.
Lehen kanporaketa, urriak 3, Durangon.
Ander Elortegi Garatea (Gernika-Lumo).
Asier Galarza Garai (Muxika).
Beñat Bilbao Landa (Gernika-Lumo).
Ibon Ajuriagojeaskoa Garmendia (Gernika-Lumo).
Inazio Vidal Gurrutxaga (Leioa) .
Iruri Altzerreka Martinez (Garai).
Bigarren kanporaketa, urriak 9, Igorren.
Ander Ucelay Aristi (Artzentales).
Garazi Navarro Ugarteburu (Amoroto).
Gorka Pagonabarraga Agorria (Durango).
Ibai Amillategi Omaetxebarria (Gernika-Lumo).
Julen Erezuma Arzanegi (Gernika-Lumo).
Mikel Goiriena Larrazabal (Mungia).
Hirugarren kanporaketa, urriak 16, Ortuellan.
Asier Alcedo Cano (Portugalete).
Garikoitz Sarriugarte Onaindia (Zaldibar).
Julen Ibarguengoitia Ordorika (Gernika-Lumo).
Mikel Retolaza Etxebarria (Busturia).
Peru Vidal Gurrutxaga (Leioa).
Txaber Altube Sarrionandia (AbadiñÂ;ÂÂo).
Laugarren kanporaketa, urriak 23, Mungian.
Aissa Intxausti Aburruza (Lekeitio).
Aitor Etxebarriazarraga Gabiola (Gernika-Lumo).
Arkaitz Zipitria Mendizabal (Arrigorriaga).
Koldo Gezuraga Seijido (Gernika-Lumo).
Oihana Bartra Arenas (Bilbo).
Paule Ixiar Loizaga Legarra (Sopela).
Bosgarren kanporaketa, urriak 30, Elorrion.
Aitor Arrutia Azkueta (Bilbo).
Igor Galarza Intxausti (AbadiñÂ;ÂÂo).
Imanol Arrutia Azkueta (Artzentales).
Imanol Uria Albizuri (Algorta).
IñÂ;ÂÂaki Iturriotz Zuluaga (Igorre).
Peru de Pedro Larrea (Gorliz).
Seigarren kanporaketa, azaroak 7, Getxon.
Enare Muniategi Etxabe (Gautegiz-Arteaga).
Eneko Aldana Carrasco (Forua).
Josune Aramendi Perez (Markina-Xemein).
Koldo MuñÂ;ÂÂiz Aldamiz-Etxebarria (Forua).
Malen Amenabar LarrañÂ;ÂÂaga (Larrabetzu).
Unai Mendiburu Valor (Algorta).
Lehen finalaurrekoa, azaroak 21, Etxebarrian.
Miren Amuriza Plaza (Berriz).
Onintza Enbeita Maguregi (Muxika).
Igorreko irabazlea.
Elorrioko irabazlea.
Durangoko irabazlea.
Puntuazioz bigarrena.
Bigarren finalaurrekoa, azaroak 27, Galdakaon.
Aitor Bizkarra Ruiz (AbadiñÂ;ÂÂo).
Etxahun Lekue Etxebarria (Larrabetzu).
Xabat Galletebeitia Abaroa (Lekeitio).
Mungiako irabazlea.
Getxoko irabazlea.
Puntuazioz hirugarrena.
Hirugarren finalaurrekoa, abenduak 4, Larrabetzun.
Eneko Abasolo Txabarri ‘Abarkas’ (Iurreta).
Jone Uria Albizuri (Getxo).
Nerea Ibarzabal Salegi (Markina-Xemein).
Ortuellako irabazlea.
Puntuazioz lehenengoa.
Puntuazioz laugarrena.
Finala, abenduak 18, Bilbon.
Etxebarriako irabazlea.
Galdakaoko irabazlea.
Larrabetzuko irabazlea.
Puntuazioz lehenengo bostak. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203470/airbnb-plataformaren-iruzurra-salatu-du-aldak-miarritzen.htm | Gizartea | Airbnb plataformaren iruzurra salatu du Aldak Miarritzen | Urte osoan turismorako alokatzen den etxe batean sartu dira Aldako kideak, eta ostiralera arte geratuko dira, etxebizitzaren krisia salatzeko. Azaroaren 20an manifestazioa eginen dute beste eragile batzuekin batera, 'Etxebizitza defenda dezagun' lelopean. | Airbnb plataformaren iruzurra salatu du Aldak Miarritzen. Urte osoan turismorako alokatzen den etxe batean sartu dira Aldako kideak, eta ostiralera arte geratuko dira, etxebizitzaren krisia salatzeko. Azaroaren 20an manifestazioa eginen dute beste eragile batzuekin batera, 'Etxebizitza defenda dezagun' lelopean. | Miarritzeko (Lapurdi) Errepublika karrikako 20 zenbakiko etxe batera sartu dira, goizean, Alda mugimenduko kideak. Airbnb plataformak legez kanpo alokatzen duela salatu dute, «ez baita behar bezala deklaratua». 27 metro karratuko etxea da, eta 80 euro balio du gauak. Alda mugimendukoek ostiralera arte alokatu dute, inguruetako herritarrak sentsibilizatzeko, eta hautetsiei galdetzeko behar bezalako neurriak har ditzaten.
Alda mugimenduaren arabera, 5.600 etxe turistiko daude Miarritzen, eta horietarik 3.000 inguru ez dira behar bezala deklaratuak. Izan ere, Airbnb plataformaren webgunean ez da pisuaren erreferentziazko zenbakia agertzen, eta ez dira etxe turistiko gisara deklaratuak. Urte osorako pisu turistikoak, gainera, 1.583 dira Miarritzen: «Tokiko biztanleei urte osorako alokatzeko parada kentzen zaie», salatu dute. Okupatu duten pisuaren kasua «adierazgarria» da: «Luckey izeneko Airbnb-ren zerbitzu batek kudeatzen du osoki alokatze prozesua, atezaindegi gisako baten bidez. Badakite biziki ongi legez kanpo ari direla». Parisen, erraterako, gisa horretako pisuak alokatzeagatik 8 milioi euroko isuna pagatzera kondenatu dute Airbnb enpresa.
Arazoa «geroz eta larriago» bilakatzen ari da, Aldako kideen ustez. Horregatik, tokiko hautetsiei galdegin diete «behar bezalako» neurriak hartzeko, eta legez kanpo alokatzen diren etxe turistikoen kontrako salaketak jartzeko. Bestalde, Euskal Hirigune Elkargoari galdetu diote «konpentsazio mekanismo bat plantan jartzeko». Alegia, turismorako etxe bat alokatzen duen orok urte osorako alokatze bat ere proposatzea. Egoera salatzeko eta, oro har, etxebizitzaren krisari aurre egiteko, manifestazio bat eginen dute datorren azaroaren 20an, Etxebizitza defenda dezagun lelopean, Baionan. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203471/hegoaldeko-testen-17k-eman-dute-positibo.htm | Gizartea | Hegoaldeko testen %1,7k eman dute positibo | Osakidetzak eta Osasunbideak 145 kutsatu zenbatu dituzte, ia 9.000 test eginda. Guztira 209 lagun daude gaitzak jota erietxeraturik. | Hegoaldeko testen %1,7k eman dute positibo. Osakidetzak eta Osasunbideak 145 kutsatu zenbatu dituzte, ia 9.000 test eginda. Guztira 209 lagun daude gaitzak jota erietxeraturik. | OME Osasunaren Mundu Erakundeak aspaldi jakinarazi zuen positiboen ehunekoa aldagai esanguratsua izan daitekeela pandemiaren bilakaera neurtze aldera. Hain zuzen, erakundeak zehaztu zuenez, izurria kontrolaturik izan nahi bada, egun bakarrean egindako testen %5ek izan behar dute, gehienez, positiboak; ehuneko horretan zehaztu zuten gehienezko muga. Hego Euskal Herrian, ehuneko hori langa horretatik behitikoa da, nabarmen: atzoko proben %1,7k eman zuten positibo. Zehazki, 8.750 proba egin ziren COVID-19a atzemateko, eta 145 kasu zenbatu zituzten.
Lurraldez lurralde, Bizkaian detektatu zen positibo gehien: 57 izan ziren. Gipuzkoan, berriz, 45 atzeman ziren; Nafarroan, 26; eta Araban, 11.
Bestalde, ospitaleei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dute atzo hemeretzi lagun erietxeratu zituztela gaitzak jota. Birusa duten 209 dira Hegoaldeko zentroetan, eta horietako 62 ZIUetan daude, larri.
Jaurlaritza, itxaropentsu
Ohi bezala, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak prentsaurrekoa egin du Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren egoera epidemiologikoari buruzko adierazpenak egiteko. Azken egunotako joerari eutsita, esperantzaz hitz egin du Sagarduik. «Egoerak hobera egin du, hobera egiten ari da. Horretan ez dago zalantzarik», esan du. Dena dela, birusaren kontrako txertoaren hirugarren dosian jarri du fokua sailburuak. Gogora ekarri du Osakidetza atzo hasi zela zaharren egoitzetako eta menpekotasuna dutenentzako zentroetako erabiltzaileei hirugarren zizta jartzen. Aurreikuspenetan oinarritutako datu bat ere eman du: hirugarren dosia 26.000 pertsonari jartzea da asmoa. |
2021-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/203472/zinemaren-aldiak-eta-aldiriak.htm | Kultura | Zinemaren aldiak eta aldiriak | Donostiak eta zinemak elkartzen dituzte Maialen Beloki eta Eneko Olasagasti. Zinemaldiak, hortaz, toki berezia du bien gaztetako memorian. Egun, jaialdiko zuzendariordea da bata, eta zuzendari eta gidoilari lanean zaildu da bestea. Era askotako euskal filmak ugaritzen ikusi dituzte azken urteetan, nork bere ingurutik. Uste dute bideak ireki behar zaizkiola zineman euskarari, sortzean eta zabalpenean. | Zinemaren aldiak eta aldiriak. Donostiak eta zinemak elkartzen dituzte Maialen Beloki eta Eneko Olasagasti. Zinemaldiak, hortaz, toki berezia du bien gaztetako memorian. Egun, jaialdiko zuzendariordea da bata, eta zuzendari eta gidoilari lanean zaildu da bestea. Era askotako euskal filmak ugaritzen ikusi dituzte azken urteetan, nork bere ingurutik. Uste dute bideak ireki behar zaizkiola zineman euskarari, sortzean eta zabalpenean. | Maialen Beloki eskola umea zen garaian, euskarazko lehen sitcom-ak ematen zituzten ETBn, Eneko Olasagastik zuzendutakoak. Gerora, zinemaren munduak elkartu ditu: Donostiako Zinemaldiko zuzendariordea da bata, eta zinemagilea bestea. Elkarren berri izan arren, BERRIAk Tabakaleran batu dituenean egin dute elkarren ezaguera. Belokik lantokia du Tabakalera, eta erakina «bizirik» irudikatzen du berak. Olasagasti tartean behin joaten da hara, eta uste du herritarrek urruti samar sumatzen dutela lekua. Distantzia adierazgarri horretatik aritu dira zinemaz hizketan. Noiz zaletu zineten zinemarekin? MAIALEN BELOKI: Zinemarako zaletasuna amaren bidez etorri zen. Literatura irakaslea izan da, eta oso zinemazalea da, asteburuero zinemara joaten diren horietakoa. Txikitatik pelikula zailak ikustearen oroimena dut. Ez nuen ezer ulertzen, baina sartu egin zitzaidan zaletasuna; gehiago amarengatik ikusten nuenagatik baino, seguru aski. Bestalde, donostiarra izanda, zinemaldiarekiko harremana ere garrantzitsua izan da: ohartzea zinemaldia ez dela filmak ikustea bakarrik, jendearekin egiten duzun jarduera bat baizik. ENEKO OLASAGASTI: Nik ere gazte-gaztetatik dut zaletasuna. Gogoan ditut Arte Ederrak-eko emanaldiak: Monty Pythonen Life of Brian; Mary Poppins, nire lehen pelikula... Unibertsitate garaian, zinema pila bat ikusten zen Sarrikoko zineklubean, eta zortea izan nuen, lehenengo bekadunetako bat izan bainintzen Donostiako Herri Irratian. Hor, zinemaldiaren karietara, lortu nuen Fernando Mikelajauregiren laguntzaile izatea, akreditazioarekin. Lauzpabost pelikula ikusten nituen egunean. Egia esan, ez nuen uste zinemara dedikatuko nintzenik. Mundu iritsezin bat iruditzen zitzaidan, urrutikoa. 1990eko hamarkadan, Maité eta Sí, quiero pelikulak zuzendu zenituen Carlos Zabalarekin batera. Garai hori euskal zinemarentzat basamortua izan zen ia... OLASAGASTI: Kulturarentzat urte gogorrak izan ziren. Guggenheim efektua gertatu zen, eta murrizketak egon ziren. Euskal zinemarentzat, euskararen abizena jarriz gero, hamarkada txarra izan zen, baina hor ezarri ziren ondorengo garai berrien oinarriak eta ideologia. Maité egin genuen euskaraz eta gaztelaniaz, eta gure asmoa zen bigarren pelikula ere horrela egitea. Alde horretatik, zinemako fikzioan, defendatu izan dut elebitasuna eta errealismoa. Sartu zen Madrilgo ekoiztetxe bat, Alta Films, [Enrique] Gonzalez Machorena, eta euskara bidean geratu zen. Hori izan zen filma egiteko ordaindu behar izan genuen bidesaria. Hor jabetzen zara zer zaila den mundu hau pelikulak aurrera ateratzeko, batez ere ez dagoenean egitura bat defendatuko duena proiektu bat modu batera ekoiztea.
Zuk, Maialen, ikasketak bukatu eta gero, doktore tesi bat egin zenuen Antxon Ezeizari buruz. BELOKI: Bai, harekin gogoratu naiz orain. Leioara [Bizkaia] joan nintzen tesia egitera, eta, han, Santos Zunzunegik aurkeztu zidan Antxon Ezeiza; nik ez nuen ezagutzen, nahiz eta zinemagile donostiar bat izan. Santosek esan zidan ez zela normala euskal eta espainiar historiografian Antxon ezezagun bat izatea. Haren zinema eta ideiak garrantzitsuak izan ziren hainbat arlotan. 1980ko hamarkadan, erbestetik Euskal Herrira bueltatu zenean, euskal zinema nazionalari buruzko eztabaidan izan zen, eta euskal industriarentzat lan egin zuen. Orduan sortu zuen Ikuska. BELOKI: Antxonentzat Ikuska proiektua zen, besteak beste, ahalbidetzea Euskal Herrian zinema egitea Madrilen mendean egon gabe. 1980ko hamarkadan, euskal zinema nazionalari buruzko eztabaida sutsua egon zen, eta 1990eko hamarkadan badirudi eztabaida hori itzali egin zela pixkanaka, ulertuta euskal zinema dela Euskal Autonomia Erkidegoan ekoizten dena. Instituzioek ere irizpide hori hartzen dute diru laguntzak emateko. OLASAGASTI: Krisiak jo zuenean eta sortzaileok gogor jo gintuenean, nik ate asko jo nituen, eta horietako bat Juanba Berasategirena izan zen; zorionez ireki zitzaizkidan bakarrenetakoa. Proiektu bat landu genuen Ikuska-ren berrirakurketa bat egiteko, 2010. urtearen inguruan. Ideia zen garai hartan landutako gaiak lantzea berriz, perspektiba berarekin, baina gaur egungo zuzendariekin. Proiektua idatzita dago, Loturaren bulegoetan egongo da. Joan ginen telebistara, eta ez zitzaien batere interesatu. Gero eta garbiago daukat jendea egunean bizi dela. Unibertsitatean eskolak ematen ditudanean, egoera bitxia izaten da, ze sentitzen dut nor naizen esplikatu beharra, norbait izango banintz bezala, esateko zergatik nagoen hor aktore zuzendaritza ematen. Nire lehenengo pelikulak eta telesailak egin nituenean, jaio gabe zeuden oraindik. Hori ez da transmititu hurrengo belaunaldietara. Jende gutxiren borondateari esker egin da.
BELOKI: Ikuska proiektua ezezaguna da belaunaldi berrientzat. Euskara zinema aretoetan entzuten den lehen aldia da, gaiek interesa dute, askotariko planteamendu zinematografikoak daude, gero karrera egin duen zuzendari pila bat dago... Jendeak ez ditu ikusi, ez ditu ezagutu ere egiten. Ni harritu egin nintzen: «Zergatik ez da hau erreferente bat?». Gaur egun, euskal zinemak badu industriarik? OLASAGASTI: Nik uste dut badela, baina txikia da, oso-oso txikia, egon daitekeen txikienetarikoa. Industriak zer dira? Ekoizpen baliabideak eta ekonomia. Eta nondik dator ekonomia? Ba, denbora luzean, Espainiatik. Orduan, Espainiako industriaren adar bat izan da. Neurri batean, bultzatu dira autonomo izateko bideak. Gure hizkuntza guri interesatzen zaigu soilik, eta hori defendatzean oztopo berak izango ditugu beti. Kutsidazu bidea, Ixabel egin genuenean, ni ekoizle exekutiboa nintzen, eta nire helburua zen garai hartan, 2006aren bueltan, film bat egitea soilik Euskal Herrian lortutako baliabide ekonomikoekin. Horretarako, telesailaren bidea asmatu genuen. Entzun behar izan genituenak... Ia-ia prostituitzen ari ginen telesail bat egiteagatik. Lagun zuzendari askok esanda... BELOKI: Gero denak telebistara joan dira, ezta?
OLASAGASTI: Telebistan bukatu dute modu batera edo bestera. Azken finean, irudiz kontatzeko istorio bat zen, eta, nahiz eta garai hartan ez zegoen hain garbi, bi hizkuntzak bide bakarra hartzera zihoazen. Gaur egun, hori nabarmena da. Diferentzia ez dago zinemaren eta telebistaren artean, baizik eta estiloetan, kontatzeko moduetan eta kulturan. BELOKI: Uste dut Donostiako Zinemaldian 20-30 euskal ekoizpen egoten direla urtean; euskaraz, gutxiago. Gehienak dokumentalak dira, asko telebistarako ekoitziak, baina gero eta fikzio gehiago dago. Dugun biztanle kopururako, ez da kantitate txikia. Kontua da gero zer irteera izaten duten, nork ikusten dituen. Merkatu arazo bat da: oso merkatu txikia dute. OLASAGASTI: Gure merkatuak ez du ematen ez zinemarako, ez literaturarako, ez antzerkirako, ez ezertarako. Baina gure kultura da, eta erakundeak horretarako daude, hori defendatzeko. Mito asko daude, eta asko hitz egiten da zinemari ematen zaizkion laguntzei buruz. Industriako sektore askorenak, berriz, ez dira zalantzan jartzen. Hegazkinak egitea oso inportantea izango da, baina pelikulak egitea ere bai. Batek diru laguntza pila bat jasotzen du, eta bestean, xentimo batzuk lortzeko, badirudi eskean gabiltzala. Hori herri baten idiosinkrasiaren barruan doa, eta gure herriarena aldatzea zaila da. Zinemaldiaren rola zein da? OLASAGASTI: Beste herrialde batzuek ez dute Donostiako Zinemaldiaren gisako ispilu bat, baloratzeko zer transzendentzia eduki dezaketen. Horrek konparazioa sortzen du, eta beti galtzaile aterako gara. Gainera, zinemaldia gaztelerazko zinemaren leiho bat da, Espainiako eta Latinoamerikako industriak merkaturatzeko atari nagusia. Eta gu... hemen harrapatu gaitu, eta euskal zinema lekutxo bat hartzen ari da pixkanaka. BELOKI: Ados nago, Donostiako Zinemaldia Espainiako eta Latinoamerikako industria sustatzeko plataforma bat da. Nik pentsatu nahi nuke azken urteetan eman direla euskal zinemari laguntzeko pausoak ere. Programazioan, batez ere 2014tik aurrera, euskarazko filmak parte hartzen hasi ziren zenbait sailetan. Ikusmira Berriak egoiliar programa ere garrantzitsua da euskal zinemagintzarentzat. Maider Fernandez, Mikel Gurrea, Jaione Camborda, Marina Palacios... Iruditzen zait belaunaldi berri bat bultzatzen saiatzen ari garela, eta agian hemendik urte batzuetara ikusiko dugula zer esan nahi duen zinemaldia euskal proiektuen garapenean sartzeak. Zer aldaketa egon dira? BELOKI: Zinemaldiaren historian aro batzuk egon dira: 1953tik 1978ra, une esanguratsu bakarra Ama lur-en estreinaldia da, 1968an, edo urte batzuk lehenagoko Pelotari film laburrarena; 1978an El proceso de Burgos estreinatu zenetik 1989an Ke arteko egunak-ek Sail Ofizialean parte hartu zuen arte, euskal ekoizpenak agertzen hasi ziren. Urte horietan, zinemak hausnarketa bat egin zuen: zertan lagun ziezaiokeen diktadura batetik ateratzen ari zen eta trantsizioan zegoen gizarte bati. Ke arteko egunak-etik gaur egunera, uste dut normalizazio prozesu bat egon dela.
Ni zinemaldian hasi nintzen garaian hasi ziren ofizialki eta sistematikoki hitz egiten EPErekin [Euskal Produktoreen Elkartea] eta Ibaiarekin [Ikus-entzunezkoen Ekoizle Burujabeen Elkartea], galdetzeko: «Zer egin dezakegu?». Batzuetan asmatu egiten da eta besteetan ez, baina hor hasi ziren erabaki batzuk hartzen, ulertuta euskal zinemari laguntzeko plataforma bat ere izan behar duela honek; eta ez bakarrik nazioartekotzeko edo kanpoko publikoari erakusteko: baita proiektu berriak garatzen laguntzeko eta zinemagile berriei aukera emateko ere. OLASAGASTI: Nire ustez, mugarri bat dago euskal zineman. Ni, gainera, Ibaiako zuzendaritza batzordean nengoen garai hartan, eta tokatu zitzaidan Juanba Berasategirekin eta Joxe Portelarekin batera negoziatzea ETBrekin hitzarmen famatua. Europako legeak agintzen zuen %5 inbertitu behar zela bertako ekoizpenetan; gero %6ra-edo igo zen. Hori egin izan ez balitz, ez ginateke honi buruz hitz egiten arituko. Borroka estrategiko bat izan zen. Eta esaten dut borroka izan zela, ze legeak hori egitera behartzen zuen ETB, eta beti aritzen ziren gogoz kontra. Orduan esaten zen: «Telebistak zergatik lagundu behar du zinema?». Egun, telebisten obligazioa da pelikuletan inbertitzea. Gero, zeinetan inbertituko duten eta zeinetan ez, hori beste eztabaida bat da. Baina horrek mintegi bat sortzen du. Loreak lortzeko, Handia lortzeko, beharrezkoa da beste hamar egotea atzetik. Bat ona ateratzeko, beharrezkoak dira hamar erdipurdikoak eta bost txarrak. Orain daukagun arriskua da, gazteek batez ere, horiekin konparatzea. Ezin da ibilbide berdina eskatu denentzat, eta joera hori dago. Handia eta horiek Txapeldunen Ligara pasatu dira.
Azken urteetan, nabarmen handitu da euskarazko zinemaren ikusgaitasuna. Oraingoz, zer ekarri du horrek? BELOKI: Uste dut denboraren perspektiba falta zaigula hori ikusteko. Loreak-en ondoren, berehala hasi ziren loraldi bati buruz hitz egiten toki guztietan. Ez dakit epealdi hori amaitu egin den COVIDarekin ala horren barruan jarraitzen dugun. Batzuetan, bizitzen zoazen heinean, ez dakizu gauzak non amaitzen diren. Guk, zinemaldian, film askoz gehiago jaso ditugu ordutik. Euskarazkoak ere bai, ez bakarrik euskal ekoizpenak. Horrek isla izan du zinemaldiko sailetan. Baloratzeko belaunaldi horrek zer ekarri duen, perspektiba gehixeago behar dut. Ados nago, orain hasten direnek arrisku hori dute: Moriartikoek izan duten arrakasta ikusita, ibilbide berdina eskatzea. Gerta liteke, edo ez, eta horrek ez du esan nahi porrot egin dutenik. Gainera, ez dut uste Txapeldunen Liga eta bigarren maila daudenik, baizik eta zinema mota ezberdinak, ibilbide ezberdinak izango dituztenak. OLASAGASTI: Adjektibo horien ardura kazetariena da. Nola dena sailkatu behar den, esan behar dute loraldi bat dela. Zer loraldi? Konparazioarekin jarraitzeko: baratze bat baldin badugu, gure baratzea idorra zen, ez zegoen ezer. Haziak botatzen baldin badituzu, ureztatzen baduzu, ernatuko dira. Horrek ez du esan nahi loraldi bat dagoenik. Aurretik ez da-eta ezer egon! Uzta bat da, ez loraldi bat. Gaur egun, lau edo bost fakultate daude ikus-entzunezkoak ikasteko, eta horrek jende pila bat munduratzen edo merkaturatzen du; niri askotan pena ematen didana, ze erdiak baino gehiago bidean geratuko dira, bizilegea baita. Baina hor baduzu mintegi bat. Horri gehitzen baldin badizkiozu laguntzak, diru aldetik eta sorkuntza aldetik, zinemaldiarena bezalakoak... Denok ari gara ikasten; erakundeak, garai berrietara egokitu behar dutelako, eta sortzaileak, halabeharrez. Aldaketa gero eta azkarrago doa. BELOKI: Egia esan, azken urtean hogei urte aurreratu dugu.
Nolako pelikulak egiten dira hemen gaur egun? BELOKI: Esango nuke, orokorrean, hemen ekoitzitako filmak dezente ezberdinak direla, eta ez bakarrik fikzioa eta ez-fikzioa; zinema begirada ezberdinak dituzten zuzendariak daude. Hori proiektuetan ikusi dugu amaitutako filmetan baino gehiago, baina Ikusmira Berriak-en jasotako proiektu asko euskal gatazkari buruzkoak dira. Gazte jendearen begiradak, irakurketa berriak, ikuspegi ezberdinak... Adibidez, Aitziber Olaskoagaren Jo ta ke eta Arantza Santestebanen 918 gau. OLASAGASTI: Zaila egiten zait horrelako iritzi bat ematea, ez dut-eta ekoizpena ezagutzen Maialenek ezagutzen duen neurrian. Hala ere, aniztasun handia ikusten dut, ikaragarria. Zerbaiten falta sumatzen duzue? OLASAGASTI: Nik zinema egin ahal izatearena. Tiradera beteago daukat gidoiz egin ditudan pelikulez baino. Eta ja urte batzuk ditut. Irudipena daukat gure belaunaldia, 1990eko urteetakoa, bidean gelditu dela. Bidean gelditu gara. BELOKI: Asko kanpora joan dira, ezta? OLASAGASTI: Horiek ere bidean gelditu dira. Enrique Urbizu kenduta... BELOKI: Daniel Calparsoro, Juanma Bajo Ulloa... OLASAGASTI: Julio Medem bera... Baina batzuek hemen gelditzeko hautua egin genuen, eta horiek desagertu egin gara. Hemen gelditu ginenon artean, Carlos eta biok, eta Pablo Malo. Zailena ez da lehenengo pelikula egitea; zailena hirugarrena egitea da. Izan ere, lehenengoa ondotxo joan baldin bazaizu egin dezakezu bigarrena.
Bestalde, uste dut industria eta gauza guztiak gazteei zuzenduta daudela. Nik sentitzen dut orain askoz gehiago dakidala ofizio honetaz hasi nintzenean baino. Beste gauza bat da talentua, baina talentua ezin dugu epaitu. Ez da zinemaren arazoa: gizarte osoa dago gazteei begira. Gaztetasuna miretsi eta gurtu egiten da, eta zaharrak desagerrarazi egiten ditugu. Kontua da zaharrak gero eta gazteagoak garela. Hor ere problema bat daukate gurekin, ze ez gaude erretiratzeko prest. BELOKI: Ados nago, bigarren eta hirugarren filmak egitea da zailena. Katalunian, emakume zinemagile pila bat ateratzen ari dira: Clara Simon, Clara Roquet, Celia Rico... Haiek esaten dute kosta egin zitzaiela lehenengo pelikula aurrera ateratzea, baina ondorengo sentipena da dagoeneko izan zarela albiste bat, eta hurrengo proiektua egitea ia ezinezkoa zaie. «Kito, egin duzu, izan du nazioarteko ibilbide bat, arrakasta, belaunaldi baten parte zara». Baina nola gelditu industrian lan egiten? Jendeak ez du zinemagile izan nahi istorio bat kontatzeko; profesio bat izan nahi dute. Industrian geratzea oso zaila da, eta emakumeentzat, zailagoa.
Moriarti, Txintxua, Señor y Señora... Bakoitzak bere burua ekoiztea da bidea? BELOKI: Gazte jendea ere ekoiztetxeak sortzen ari da, beren lanak era kolektibo batean aurrera ateratzeko: Hiruki, Polaroiska... OLASAGASTI: Guk ere sortu genuen gure garaian. Nahi duzuna zera da, egin ahal izatea, eta ekoiztetxe batek horretarako aukera ematen dizu; eta egiten duzun horren gaineko kontrola edukitzea, eta hori ekoizpen exekutiboak egiten du. Agintzen duena ekoizpen exekutiboa da, ez zuzendaria. Azkenean, ekoizlea zara halabeharrez. Nire ustez, hori da industria ezaren adibide bat. Industria bat balego, ez leudeke tailer txiki mordo bat. Eta orain beste tirania bat etorriko da: plataformena. Dirua hortik etorriko da. BELOKI: Nazioartean gertatzen ari da. Zuzendari batzuek zergatik ekoizten dute zuzenean Netflixekin? Ba, baliabideak ematen dizkietelako nahi duten pelikula egiteko, nahi duten baldintzekin. Diru hori ez dute lortuko beste inon. Egia da pelikula hori ez dela zineman ikusiko, plataforma batean emango dutela zuzenean... OLASAGASTI: Purismo bat iruditzen zait. Galduko da hori ere. Negarrik ez, beraz, aretoen gainbeheraren aurrean? BELOKI: Itxiko balituzte, nik negar egingo nuke, eta asko! Zinemaldiaren ikuspuntutik, lanerako leku bat da, zuzenean. Horrez gain, nik plataformak ikusten ditut, ez dut ezetz esango, baina horrek ez dit kentzen zinema aretoko esperientzia. Niretzat filmak ikustea erabaki sozial eta politiko bat ere bada: erabakitzea jendearekin egitea. Espero dut zinema aretoek lortuko dutela beren tokia aurkitzea. Pentsatzen dut eredu misto baterantz goazela. Zenbat eta zinema areto gutxiago izan, orduan eta aniztasun gutxiago izango dugu. OLASAGASTI: Ez dut negarrik egiten aretoak ixten dituztelako; negar egiten dut proiekzio batean. Jendearen erreakzioak, isiltasuna, zurrumurruak, amaierako txaloak estreinaldi batean... Oso sentibera naiz horretan. BELOKI: Pandemiarekin gertatu dena ikusita, irudipena daukat mundu hiperkonektatu batera goazela, eta, era berean, geroz eta bakarrikago gaudela. Hiperkonexioa eta bakartasuna elkarrekin datoz. Horren kontra, komunitatea dugu, eta uste dut komunitatea gorputzarekin egiten dela.
Urte Osoko Zinemaldiaren koordinatzailea zara. Zinemaldiak ere aldatzen ari diren seinale? BELOKI: Hau aztertzeko ere denbora falta zaigu, baina uste dugu paradigma aldatzen ari dela, eta orain arteko eredua agortzen; Donostiako Zinemaldian eta mundu osoan. Badago kontzeptu garrantzitsu bat: jasangarritasunarena. Ez ingurumenari lotuta bakarrik, baizik eta ekitaldiaren beraren jasangarritasuna. Hainbeste milioi euro bederatzi eguneko ekitaldi bat egiteko? Formakuntza bultzatu nahi dugu, ikerketa ere bai, eta talentu berriei lagundu nahi diegu. Pantailak Euskaraz mugimenduak eskatu du, besteak beste, azpidatziak eta bikoizketa sustatzeko. Zer iritzi duzue? BELOKI: Ni ohitu egin naiz film guztiak jatorrizko hizkuntzan ikustera azpidatziekin, eta dagoeneko hori bakarrik ikusten dut. Bestela, ez ditut ikusten. Azpidatziena euskararentzat irteera bat dela iruditzen zait. Nolabait babestu beharko genuke. OLASAGASTI: 1980ko urteetan, ikus-entzunezko industria sortu behar zenean, sekulako ahalegina egin zen bikoizketan. Gero, ia dena desagertu da. Umeek dagoena ikusten dute, eta ez badago, ez dute ikusiko. Youtube, Tiktok... Mundu hori ez baldin badago euskaraz, galduta gaude. Helduen munduan, ni ere ohitu naiz azpidatziekin ikusten. Bi gauza dira: azpidaztea ez da batere garestia, eta batzuk sekulako lana egiten ari dira, doan; hori ez da dirua. Bestetik, bikoiztu daitezke titulu nagusiak, Disney bera... Biek elkarrekin bizi behar dute. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.