date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203473/novaltiako-langileek-farmazien-inplikazio-falta-salatu-dute.htm | Ekonomia | Novaltiako langileek farmazien «inplikazio falta» salatu dute | Gogoratu dute botikak kooperatibako kide direla. Lan Ikuskaritza zuzendaritza laguntzen ari dela salatu dute. Bizkaiko biltegietan ia 800 egun daramatzate greban. | Novaltiako langileek farmazien «inplikazio falta» salatu dute. Gogoratu dute botikak kooperatibako kide direla. Lan Ikuskaritza zuzendaritza laguntzen ari dela salatu dute. Bizkaiko biltegietan ia 800 egun daramatzate greban. | Novaltiako langileek 792. greba eguna bete dute astearte honetan, eta euren egoeraren berri emateko manifestazioa egin dute Bilboko kaleetan. 2019tik daude greban, Zaragozan (Espainia) egoitza duen zuzendaritzak Bizkaiko biltegiko lan hitzarmena etetea erabaki zuenetik eta Espainiako ituna aplikatzen hasi zenetik, lan baldintzak nabarmen okertuz. Ordutik Bizkaiko lantaldearen %40 dago greba mugagabean, 20 langile.
Sendagaien banaketan jarduten duen kooperatiba bat da Novaltia, eta farmaziak dira haren bazkideak. Mobilizazioaren harira ELAk komunikabideetara bidalitako oharrean botiken erantzukizuna nabarmendu du. Sindikatuak gogoratu du langileek bi urte baino gehiago daramatzatela «hitzarmen duin» baten alde borrokan, eta azpimarratu du farmazia horiek hala nahiko balute gatazka konponduta egongo litzatekeela. «Elkarrizketaren alde» egiteko eskatu diete, eta zuzendaritzari presio egiteko.
ELAk azpimarratu duenez, kooperatibako agintariek ez dute negoziatu nahi, konponbiderako ireki diren bide guztiak «blokeatu» dituzte, eta nahiago izan dute aurrera egin «grebarako eskubidea etengabe urratuz»; adibidez, greban dauden langileak beste batzuengatik ordezkatuz.
Horren inguruan Lan Ikuskaritzak agertutako jarrera salatu du ELAk; zuzendaritzaren «aliatu» bihurtu dela dio. «Ez du ikuskatu nahi izan, kasurik onenean, eta beste batzuetan, greba eskubidea urratzen duten praktikak ontzat eman ditu». Horren adibide gisa, ELAk salatu du babestu duela grebarekin bat egin duten langileei 300 euroko aparteko ordainsaria ematea.
Erabaki horiek auzitara eraman ditu ELAk, baina kasu batzuetan epaileek ez diote arrazoia eman. Beste batzuetan, ebazpenenen zain daude.
Hitzarmen «duin» bat
Greba hasteko arrazoiei eusten dietela gogoratu dute langileek: sartu berrien soldatek (950 euro) ozta-ozta gainditzen dutela lanbide arteko gutxienekoa; eskala bikoitza dutela, %35eko aldearekin batzuon eta besteon artean lan bera egiteagatik, asteburu eta jaiegunetan lan egin behar izaten dutela...
Gaurko mobilizazioan beste lan gatazka batzuetako beharginen babesa jaso dute azken hilabeteetan garatu duten elkarlan dinamikaren baitan; han izan dira Tubacex, ITP-PCB, Guggenheimeko Garbiketa Zerbitzua eta Vulcanizados Zuloaga enpresetakoak, besteak beste. Eusko Jaurlaritzak Kale Nagusian duen egoitzatik abiatu da manifestazioa, eta Arriaga antzokiaren aurrean amaitu dute. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203474/miren-agur-meabek-espainiako-poesia-saria-irabazi-du.htm | Kultura | Miren Agur Meabek Espainiako Poesia Saria irabazi du | ‘Nola gorde errautsa kolkoan’ liburuagatik saritu dute egilea, eta 20.000 euro jasoko ditu. Euskarazko liburu batek sari hori jasotzen duen lehen aldia da | Miren Agur Meabek Espainiako Poesia Saria irabazi du. ‘Nola gorde errautsa kolkoan’ liburuagatik saritu dute egilea, eta 20.000 euro jasoko ditu. Euskarazko liburu batek sari hori jasotzen duen lehen aldia da | «Maisukiro uztartzen ditu urteen iragatearen samintasuna eta bizitasun eta freskotasun apurtezina». Espainiako Poesia Saria hautatzen duen epaimahaiak hitz horiekin laudatu du Miren Agur Meaberen Nola gorde errautsa kolkoan liburua (Susa). Haien erabakiz, Meaberen lanak jasoko du aurten Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioak ematen duen saria. 20.000 euroko ordaina du, eta aurrez sekula ere ez zuen euskarazko lan batek irabazi.
«Euskal poeta garaikide handietako baten helduaroko poema bilduma delako» hautatu du lana epaimahaiak. «Memoria liburu bat bezala hasten da liburua, baina zabaltzen hasten da ondoren, ahots, estilo eta tonu multzo handi bati leku eginez». Horrez gainera, desira eta heriotza, nostalgia eta denboraren iragatea lantzeko dituen modua ere txalotu dute, betiere hitzekiko gozamena bazterrean utzi gabe. «Kontrapuntu gisa, hizkeran eta erakusten duen jarreran dimentsio ironiko bat eskaintzen du».
Ez dago metodorik
Poema bilduma triptiko baten parte zela adierazi zuen poetak liburuaren aurkezpenean. Egilearen hitzetan, aurrez argitaratutako Kristalezko begi bat eleberriaren (Susa, 2013) eta Hezurren erretura narrazio bildumaren (Susa, 2019) segida baita. Sei ataletan daude poemak antolatuta, eta Metodoa izeneko poema indartsuak zabaltzen du lana. «Nola gorde errautsa kolkoan?», galdetzen dio bere buruari poetak, eta, hainbat erantzun proposatu ostean, poema esaldi hauekin amaitzen du: «Ez dago metodorik./ Bakar-lurrean eustea soilik,/ faltan dugun zer horretan pentsatu gabe./ Bizitzak guretzako planik ez duela onartzea./ Eta, ordua denean,/ urna askatu, arrakala zeharkatu./ Ez du inporta gaua baldin bada./ Kasu egin, deiak irauten duena irauten duela./ Bide sotil bat dago zuhaitzen artean/ nire plazentaraino».
Lekeition (Bizkaia) jaio zen, 1962an, Irakasle Ikasketak eta Euskal Filologiakoak egin, eta irakaskuntzan eta testuliburugintzan aritu da hainbat urtez. 1998an eman zuen bere lehen lana argitara: Uneka... gaba narrazio bilduma (Labayru), eta heldu zein umeentzako obra oparoa sortu du geroztik. Hirutan jaso du Euskadi saria; esaterako, haur eta gazte literaturako modalitatean, Itsaslabarreko etxea (Aizkorri, 2001), Urtebete itsasargian (Elkar, 2006) eta Errepidea (Erein, 2011) lanengatik. 1999an argitaratu zuen lehen poesia bilduma, Oi, hondarrezko emakaitz (Labayru, 1999). Espainiako Kritikaren saria jaso zuen 2001ean Azalaren kodea poema liburuagatik (Susa) eta, baita hamar urte geroago ere, Bitsa eskuetan poema liburuarengatik (Susa).
Helduentzako poesiarik argitaratu gabe emandako hamar urteko tartearen ondoren eman zuen argitara Nola gorde errautsa kolkoan.
Nagusiki gizonak eta gazteleradunak
1924tik hasita saria jaso duten egileen zerrendari erreparatuta, gaztelerazko lanak dira nabarmendutako gehienak, eta baita gizonezkoek idatzitakoak ere. Zortzi emakumezko baino ez dituzte saritu ia mende beteko ibilbidean, eta gutxi dira katalanez eta galizieraz saritutako lanak ere: bi bakarrik hizkuntza bakoitzaren kasuan. 2020an, esaterako, Olga Novo idazle galiziarraren Feliz Idade liburua saritu zuen epaimahaiak, eta Meaberen euskarazko lana oraingoan.
Hain zuzen ere Novo bera izan da epaimahaiko hamar kideetako bat. Juan Gil Fernández, Katixa Agirre, María del Vinyet, Francisco Javier Díez de Revenga, Eduardo Moga Baiona, Julia Barella Vigal, Luis Fermín Moreno Álvarez, Esther Sánchez-Pardo González eta Elena Medel Navarro izan dira besteak. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203475/igor-uriarte-ez-zigortzea-erabaki-du-epaileak-errudun-izendaturik-ere.htm | Politika | Igor Uriarte ez zigortzea erabaki du epaileak, errudun izendaturik ere | Gaur izan du auzi saioa Baionako epaitegian, Frantziako Estatuko lurraldean bizitzeko zuen debekua urratzeagatik. «Berri biziki ona da», Maritxu Paulus Basurkoren hitzetan | Igor Uriarte ez zigortzea erabaki du epaileak, errudun izendaturik ere. Gaur izan du auzi saioa Baionako epaitegian, Frantziako Estatuko lurraldean bizitzeko zuen debekua urratzeagatik. «Berri biziki ona da», Maritxu Paulus Basurkoren hitzetan | Errudun izendaturik ere, Igor Uriarte euskal preso ohia ez zigortzea erabaki du Baionako epaitegiak. 2020ko urrian atxilotu zuen Uriarte Frantziako Poliziak, Ziburun (Lapurdi), errepideko kontrol batean. Bilatuak diren pertsonen fitxategian Frantziako Estatuan egoteko debekua zuela agertu zen, eta berehala atxiloaldian sartu zuten. Jakinarazpena jaso, Baionako prokuradorearen aitzinetik pasatu, eta berehalako epaiketa izan zuen. Epaileak fiskalaren eskaerarekin bat egin zuen, eta urtebeteko epea eman dio gasteiztarrari Frantziako Estatuan egoteko debekua kentzeko desmartxak egiteko. Maiatzean, Uriarteri lurralde debekua kentzea erabaki zuen Parisko Zigor Auzitegiak, terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzaren oniritziarekin.
Argumentu hori baliatu du Maritxu Paulus Basurko abokatuak Uriarteri zigorrik ez ematea eskatzeko, eta epaitegiak arrazoi eman dio. «Erruduna kontsideratua izan zaitezke, baina ez da egoki ikusten kondena bat ezartzea, baldin eta hiru baldintza beteak badira», azaldu du Paulus Basurkok. Auziperatua «gizarteratua» izatea, egindako kaltea «konpondua» izatea eta ordena publikoari eragindako «traba» bukatua izatea dira hiru baldintzak. Gaur hartu duen erabakiaren arabera, Baionako epaitegiak kontsideratu du Uriarteren egoerak ez duela gehiago arau hausterik sortzen.
«Berri biziki ona» dela erran du Paulus Basurkok. «Ez da ohiturazko kondena bat, aski salbuespenezkoa da. Ezin da kondena hori baino gutxiago izan; hori da kondenarik txikiena». Gaurko erabakiak beste kasu batzuetarako balio dezakeen galdetuta, oroitarazi du Frantziako legedian kondena indibidualizatua dela. Hala ere, haren ustez, beste inork baldintza berak beteko balitu, «espero daiteke» emaitza berdina izatea, baina ezin da segurtatu. «Garrantzitsuena da lurraldeko debekua kentzea lortu izana. Bizi osoko debekua zen, eta kentzea lortu genuen, fiskaltzaren oniritziarekin». |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203476/biden-historiako-inflexio-puntu-batean-gaude.htm | Mundua | Biden: «Historiako inflexio puntu batean gaude» | AEBeko nazioarteko harremanak sendotu dituela azpimarratu du NBEren Batzar Orokorrean, eta horretan jarraitzeko dei egin du. Haren gobernua Asia ekialdera begira dagoela onartu du, Txina aipatu gabe, baina arazoei modu «baketsuan» heltzeko prest dagoen edonorekin hitz egiteko prest agertu da. | Biden: «Historiako inflexio puntu batean gaude». AEBeko nazioarteko harremanak sendotu dituela azpimarratu du NBEren Batzar Orokorrean, eta horretan jarraitzeko dei egin du. Haren gobernua Asia ekialdera begira dagoela onartu du, Txina aipatu gabe, baina arazoei modu «baketsuan» heltzeko prest dagoen edonorekin hitz egiteko prest agertu da. | Lehenengo aldiz hitz egin du Joe Biden AEBetako presidenteak NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Orokorrean. Ikusmin handia zegoen haren hitzartzearen inguruan, mapa geopolitikoan Etxe Zuriak hartuko duen norabidea zein izango den jakiteko neurgailu gisa hartua baitzuten Mendebaldeko gobernuek. Nazioarteko kooperazioaren alde hitz egin du, argudiatuta inoiz baino agerikoagoa dela herrialde guztiak daudela elkarri konektatuta, eta batean gertatzen denak ondorioak dituela besteetan.
Pandemiaren ondorioekin hala gertatu dela adierazi du. Gogoan izan ditu COVID-19ak jota munduan hildakoak, eta hurrengo izurriterako irakaspenak atera beharra nabarmendu du, galdera batekin: «Elkarrekin egingo dugu lan bizitzak salbatzeko, COVID-19a leku guztietatik erauzteko eta etorriko den hurrengo pandemiarako prestatzeko, ala ez ditugu ditugun erremintak aprobetxatuko?»
AEBetako presidentearen esanetan, «historiako inflexio puntu batean gaude», eta haren gobernua «etorkizuneko erronkei» begira dagoela esan du, «iraganeko gerretara» beharrean. Krisi klimatikoa, botere globalean ematen ari diren aldaketak, teknologia berriak, larrialdi klimatikoa eta «terrorismoaren» mehatxua aipatu ditu, besteak beste. Iraganarekin lotu du Afganistanen izandako presentzia militarra, eta handik tropak atera izana goratu du. Fokua orain Asian jarria dutela aitortu du, «Indiako-Pazifikoan», eta, AEBek beren mira hara begira jartzean beren «aliatuekien eta bazkideekin kooperazioan» egingo dutela, eta NBEren gisako «instituzio multilateralekin» elkarlanean.
Hain justu, pasa den astean aurkeztu zuten AEBek, Erresuma Batuak eta Australiak AUKUS aliantza militarra, Txinaren gaitasun militarrei aurre egiteko. Bere Mendebaldeko aliatuen kritikak jaso ditu horregatik Etxe Zuriak, munduaren ardatza ekialdera eramateko egindako mugimendutik kanpo uzteagatik horietako asko. Frantziari egin dio kalte handiena hitzarmenak. Izan ere, aliantzaren berritasun nagusia da AEBek Australiari lagunduko diotela propultsio nuklearra izango duten itsaspekoak eraikitzen. Eliseoak milioi askoko akordio bat egina zuen Australiako Gobernuarekin, eta hamabi itsaspeko egingo zizkiola jasotzen zuen kontratu horrek. Bertan behera geratu da, ordea, aliantza militar berriaren ondorioz.
Asian indar militarren presentzia areagotzeak izan ditzakeen arriskuengatik ere jaso ditu ohartarazpenak AEBetako Gobernuak. Gai horri heldu dio Bidenek, baina ez du Txina zuzenean aipatu. Hala ere, nabarmendu du AEBen asmoa ez dela «gerra hotz berri batera» edo «bloke zurrunen artean banatuta egongo den mundu batera» gerturatzea. «AEBak prest daude aurrera urrats bat egin, eta erronka partekatuei irtenbide baketsu bat emateko prest dagoen edozeinekin lan egiteko, baita beste gaietan desadostasun handiak baditugu ere», esan du, eta COVID-19ari aurre egiteaz hitz egitean erabili duen argudio bera errepikatu du: «Porrot egiten badugu, ondorioak guztiok pairatuko ditugu».
Lankidetzarako eskua luzatu du Bidenek, bai, baina argi utzi du lankidetza hori gidatuko duena nor izatea nahi duen. Pandemiaren eta larrialdi klimatikoaren gisako auzietan, AEBak lidergoa hartzen ari direla azpimarratu du: «Nazioarteko foroetara itzuli gara, Nazio Batuen Erakundera batez ere, atentzioa zentratzeko eta erronka partekatuen inguruan ekintza globala sustatzeko». Donald Trump presidente ohiak nazioarteko komunitatearekin izan zuen paperaren oso bestelako bat duela erakutsi nahi izan du: «Osasunaren Munduko Erakundearekin konpromisoa dugu berriz ere; Covaxekin estuki ari gara lanean mundu osoko bizitzak salbatuko dituzten txertoak emateko; Parisko Akordiora batu gara berriz; eta NBEren Giza Eskubideen Batzordean aulkia hartzeko hautagaiak gara». |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203477/plataformetan-euskararentzako-kuota-finkatzeko-exijitu-diote-madrili.htm | Gizartea | Plataformetan euskararentzako kuota finkatzeko exijitu diote Madrili | Pedro Sanchezen gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoen legean zehazten da Europako ekoizpenetatik %50ek gazteleraz izan beharko dutela, «edo erkidego autonomoetako beste hizkuntza ofizial batean». | Plataformetan euskararentzako kuota finkatzeko exijitu diote Madrili. Pedro Sanchezen gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoen legean zehazten da Europako ekoizpenetatik %50ek gazteleraz izan beharko dutela, «edo erkidego autonomoetako beste hizkuntza ofizial batean». | Hautsak harrotu ditu Espainiako Gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoaren legearen egitasmoak. Kataluniako El Periódico egunkariak zabaldu duenez, lege asmoak zehazten du Europako film, telesail eta dokumentalen «gutxienez %50» gorde behar dela «Espainiako Estatuaren hizkuntza ofizialean edo autonomia erkidegoetako hizkuntza ofizialetakoren batean dauden lanetarako». Testuak ez du zehazten zer kuota izango duten gaztelera ez diren hizkuntzek, eta, hortaz, kuota horretatik dena gazteleraz plazaratzea erabaki dezakete Netflix, HBO, Amazon eta bestelako plataformek, nahi izanez gero.
Beheralako erreakzioa sortu du filtrazioak, eta Sanchezen Gobernuari sostengua ematen dieten alderdi independentistek ohartarazi diote ez dutela legea onartuko, horrek ez badu zehazten hizkuntza bakoitzarentzat gorde beharreko kupoa.
Eusko Jaurlaritzak ere hitz egin du gaiaren inguruan, eta legean hizkuntza guztiak berdin tratatzeko eskatu dio Madrili. Bingen Zupiria eledunak adierazi duenez, Jaurlaritzak uztailean emendakinak aurkeztu zituen berdintasuna eskatzeko. Testua aurretik moldatzen ez bada, Espainiako Legebiltzarrean pasatu beharko duen tramitean aukera egongo da zuzentzeko, ohartarazi duenez.
Sanchezen Gobernuari Espainiako Kongresuan sostengua ematen dieten alderdi independentistetako eledunak gaiaren inguruan mintzatu dira, eta PSOEri ohartarazi diote hizkuntzak babestea «lerro gorri» bat dela. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak adierazi du testua onartezina dela dagoen moduan. Testuan aukera ematen diete plataformei gazteleraren eta beste hizkuntza ofizialen artean aukeratzeko, «eta argi dago zein aukeratuko duten», esan du. «Diskriminazio argia da». Euskal ikus-entzunezkoen alorrak eginiko eskaerei entzungor egiten die testuak, Aizpuruaren arabera. Kongresura heltzen denean lege asmoari zuzenketa bat jarriko diola ohartarazi du.
Ildo beretik jo dute Kataluniako ERCk eta PdeCatek. Azken alderdi horretako eledun Ferran Belek mezu argia bidali dio Sanchezi: PSOEk legea bere horretan onartzen badu PP, Ciudadanos eta Voxen laguntzarekin, «legegintzaldiaren etorkizuna berriz osorik planteatu beharko du».
EAJk, ordea, nahiago izan du jarrerarik ez hartu Espainiako Gobernuak onartuko duen testua ezagutu arte. Halere, Madrili eskatu diote «gazteleraz ez diren kultur produktuak laguntzeko eta babesteko erregimen nahiko eta egoki bat».
Iñigo Errejonen Mas Pais taldeak ere esan dio PSOEri ez diola sostengurik emango egitasmoari, «hizkuntza koofizialen arazoa konpontzen ez badu».
Espainiako Gobernuak, berriz, bidea zabalik utzi du bestelako neurriak hartzeko hizkuntzak babesteko. «Gobernuak konpromiso osoa du hizkuntz koofizialak babesteko, gure herrialdearen aberastasunaren parte direlako», adierazi du Nadia Calviño lehen presidenteordeak. Datozen egunetan testua «txukuntzen» amaituko dutela gaineratu du.
Euskal Herrian hainbat egitasmo sortu dira azken hilabeteotan euskarak ikus-entzunezkoetan duen egoera aldatzeko. Izan ere, streaming plataformak zabaldu ahala, euskaraz ikus daitekeen edukien proportzioa izugarri txikitu da. Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute zenbait eragilek, ikus-entzunezkoetan euskarak duen presentzia txikiarekin arduratuta. Horretan ari dira Netflix Euskaraz herritar taldea, Disney Plus Euskaraz herritar taldea, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizle euskaldunen elkartea, esaterako. Berriki sortutako Zinema Euskaraz herritar taldeak ere bat egin du haiekin.
Nazioarteko plataformei gaztelerarentzat kuotak ezartzea eta beste hizkuntzentzat berdin ez egitea eskema «etnozida» bat dela esan zion BERRIAri Enric Marin adituak. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203478/dardarizoa-etxe-handian.htm | Ekonomia | Dardarizoa etxe handian | Porrot egiteko arrisku bizian dago Evergrande, Txinako higiezin enpresa handienetan bigarrena. Haren erorikoak domino efektu bat eragiteko aukerak kezka handia sortu du | Dardarizoa etxe handian. Porrot egiteko arrisku bizian dago Evergrande, Txinako higiezin enpresa handienetan bigarrena. Haren erorikoak domino efektu bat eragiteko aukerak kezka handia sortu du | Handiak izan ohi dira gauzak Txinan, eta izenean bertan darama handitasuna Evergrandek, Txinako higiezinen merkatuko enpresa handienetan bigarrenak. Eta, noski, handia da Evergranderen balizko porrota finantza merkatuetan sortzen ari den kezka. Txinako burtsak lehenik eta mundu osokoak gero jaisten ari dira, Evergrande hondoratuko balitz Txinako higiezinen merkatuan porroten domino bat eragin dezakeelako. Eta ez da bakarrik etxegintzari buruzko kezka: etxegilea erortzen bada, hari dirua utzi zioten bankuak eta inbertitzaileak erori daitezkeela uste dute analista askok, eta Txinaren ekonomiak berak dardarizo handia izan dezakeela.
Hona hemen auziaren zenbait gako:
Zer da Evergrande?
Eraikuntza enpresa bat da, 1996an sortutakoa, Hengda Group izenarekin. Xu Jinyinek sortu zuen, Guangzhou hirian, baina egoitza nagusia handik gertu du, Shenzenen. Gaur egun 200.000 langile ditu, baina zeharka 3,8 milioi enplegu eragiten ditu. 280 hiritan 780 etxe proiektu ditu, gehientsuenak apartamentuak klase ertaineko herritarrentzat. Azken urteetan beste sektore batzuetara hedatu da, hala nola elikagaietara, autoetara, jolas parkeetara eta bizi aseguruetara. Futbol talde bat ere badu, Guangzhou FC —Txinako zortzi liga irabazi ditu, azkena 2019an, eta bi aldiz Asiako txapeldunen liga—.
Zer gertatzen zaio?
Zorrak pilatuta finantzatu du Evergrandek bere hedatze bizkorra, eta 2015erako munduko higiezin konpainiarik zorpetuena zen. Gaur egun, Evergrandek 260.000 milioi euroren zorra dauka bankuekin, beste finantzaileekin eta hornitzaileekin, Euskal Herriko BPGaren halako bi eta erdi, eta Txinakoaren %2.
2020. urtera arte gai izan zen bere zorrak ordaintzeko, etxebizitzen merkatua gorantz zihoalako, eta apartamentuen salmentetatik lortutako diruarekin ordain zitzakeelako zorrak eta eraikitzen zituen beste etxeak. Baina azken urte erdian zailtasunetan dabil, neurri handi batean Txinako Gobernua etxebizitzen merkatua hoztu nahian dabilelako, zorra txikitu eta prezioen igoera eteteko. Etxebizitzak erosteko maileguak lortzeko baldintzak gogortzen ari da banku publikoen bidez, jada 4,8 bilioi euro zor dituztelako. Baina are gehiago itxi nahi die finantzaketa errazaren iturria eraikuntza sektoreko enpresei, 4,4 bilioi euroren zorra txikitu dezaten.
Zer egin du Evergrandek krisiari izkin egiteko?
2023. urterako zorra erdira txikitzeko plana jarri zuen indarrean, eta negozioaren adar batzuk saltzen aritu da. Baina neurri horiek ez dira nahikoak izan. Haren zorraren bonuek balioa galtzen jarraitu dute, burtsan %90 erori da, eta gurpil zoro batean harrapatuta dago: ez du diru freskorik bere etxebizitzak bukatzeko, eta ezin dituenez saldu, kutxak hustuta ditu. Ostegunean amaituko zaio epea 71,6 milioi euroren zorrak eta haien interesak ordaintzeko epea, eta beste 47,5 milioi kitatu behar ditu datorren astean. Jada iragarri du ez duela likideziarik eta ezingo duela ordaindu. Arazoak okerrera baizik ez du egingo, urtea amaitu arte 600 milioi pagatu behar dituelako, Bloomberg-ek bildutako datuen arabera.
Zer ondorio izan dezake porrotak?
Beldur nagusia da Evergrande izatea Txinaren Lehman Brothers. 2008an, AEBetako Gobernuak ez zuen Lehman Brothers banku ustela erreskatatu nahi izan, eta horrek atea zabaldu zion Atzeraldi Handiari: finantza sektore osoari buruzko kezka bizkor hedatu zenez, maileguen fluxua eten egin zen, eta horren ondorioz, finantza krisi gisa hasitakoa krisi ekonomiko orokor bat bilakatu zen, batez ere Mendebaldeko herrialdeetan. Krisi horren oinarrietako bat izan zen AEBetako etxebizitza merkatuaren burbuila, eta ezaugarri hori zuen beste leku batzuetan ere, hala nola Euskal Herrian, Espainian eta Irlandan. Txinan ere badute arazo hori.
Eraikuntza Txinako hazkunde ekonomiko ikusgarriaren motorretako bat izan da azken urteetan. Azpiegitura proiektu handiak egin ditu gobernuak, eta biztanleriaren zati handi batek landa eremuetatik hirietarako bidea hartu du. Ofizialki, eraikuntzak Txinako BPGaren %12,3 ematen badu ere, zentzu zabalean %29ra ere iristen da haren pisua.
Eskari handiaren ondorioz, prezioak neurrigabe igo dira hiri nagusietan —azken bost urteetan %50etik gora—, eta burbuila lehertzear dagoela iragarri dute askotan analistek. Ez da halakorik gertatu, baina Pekingo agintariek badakite arazo bat dagoela, espekulazioa asko handitu dela, eta burbuila lehertu aurretik ari dira airea kendu nahian. Horretarako bidea izan da kredituetarako sarbidea mugatzea, eta badirudi neurria; izan ere, abuztuan 30 hiri handienetan iaz baino %24 etxe gutxiago saldu ziren, eta prezioek igotzeari utzi diote. Arrakasta horrek badu, ordea, arrisku bat: merkatuaren etengabeko hazkundea behar dutenak hondora ditzake, eta haien artean lehena, Evergrande.
Zer egingo du Pekinek?
Hori da gaur egungo galdera nagusia, eta erantzuna ez dago garbi. Pekinek Evergrande erortzen utziz gero, eraikuntza sektoreak ez ezik, hura finantzatu duten bankuek ere kolpe latza jasoko lukete. Ondorio sozial larrien beldur ere bada Pekin; Evergrandeko langileak kalean uzteaz gain, haiek egindako etxebizitza baten zain dauden milaka herritarrak haserre ditzake, baina baita azkenaldian Evergranderen zor bonuak erosi dituzten milaka herritarrak ere. Horregatik guztiagatik, uste zabaldua da gobernuak zerbait egingo duela, eta Evergrande berregituratzeko edo modu ordenatu batean likidatzeko tresnak jarriko dituela.
Zer ondorio Euskal Herrian?
Euskal Herriarentzat eta Europarentzat arriskutsua izango litzateke krisia Txinako ekonomia osora igarotzea, haren eskaria baita munduko ekonomiaren motorretako bat, eta hura delako munduko esportatzaile nagusia ere. Krisia Txinako eraikuntza sektorera mugatuz gero, berriz, eragin txikia izango luke, kanpoko diru gutxi baitago arlo horietan. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203479/idoia-mendia-ez-da-aurkeztuko-pse-eeren-primarioetara.htm | Politika | Idoia Mendia ez da aurkeztuko PSE-EEren primarioetara | PSE-EEren Biltzar Ttipian azaldu du duela urtebete hartu zuela «erabaki pertsonal eta politikoa» eta hala aurreratu ziola Pedro Sanchezi: «Ondoren zuek izan zarete lehenak jakiten», adierazi die militante sozialistei | Idoia Mendia ez da aurkeztuko PSE-EEren primarioetara. PSE-EEren Biltzar Ttipian azaldu du duela urtebete hartu zuela «erabaki pertsonal eta politikoa» eta hala aurreratu ziola Pedro Sanchezi: «Ondoren zuek izan zarete lehenak jakiten», adierazi die militante sozialistei | «Ohorea izan da zuen idazkari nagusia izatea». Negar malko batzuk zituela, hitz horiekin, PSE-EEren lemazain izateari utziko dio adierazi du Idoia Mendiak. BIlboko Campos antzokian, PSE-EEren Biltzar Ttipian, aurreratu du ez dela azaroren 20an eta 21ean egingo den kongresuan idazkari nagusi izateko hautagai gisa aurkeztuko.
45 minutuko hitzaldian, bere zazpi urteotako ibilbidearen irakurketa eta gestioaren defentsa egin du. 2014ko irailean izendatu zuten idazkari nagusi eta 2017an kargua berretsi zuen. Bere hitzetan, epe horretan alderdiak konfiantza berreskuratu du, eta EAEko erakunde guztietan gobernatzen ari da. «Batzuek desagertu egingo ginela iragartzen ziguten, baina hemen gaude».
Garai nahasietan eta denboralearen aurrean lema tinko izan duela argudiatu du, eta PSE-EEk barne kohesioa eta sendotasuna eskuratu dituela. «Gizartearekin konektatzeko beharra genuen. Ez banu erabaki hura hartu, dena desberdin izan zitekeen», hausnartu du. Ziurgabetasunean erabaki zailak hartu behar izan dituztela aipatu du. Hala, bere ustez, egun erakunde guztietan, Eusko Jaurlaritzan barne, egoteak «ezinbesteko» egiten du PSE-EE aurrera egiteko akordio politikoak lortzeko. «Gurekiko konfiantza berrekuratu dugu».
Helburu hori lortuta eta etorkizuneko erronkak ate joka izaki, inflexio puntu batera heldu dela antzematen du. «Erabaki pertsonal eta politikoa da. Neuk hartu dut. Asko izan zarete aurrerantz jotzeko eskatu didazuenak baina politikan uneak eta denborak garrantzitsuak dira. Une erabakigarriak aukeratzen jakitea nire konpromisoaren parte da. Batzuetan gertatzen da ez dela jakiten aukeratzen une hori». Berak ulertzen du une hori iritsi zaiola, «sozialismoaren etorkizuna baita garrantzitsuena».
Idazkari nagusiak adierazi du duela urtebete hartu zuela erabaki hori eta Pedro Sanchezi jakinarazi ziola. Geroztik isilpean gorde du erabakia, eta haren gainean azken orduetan espekulazioa egon bada ere, hitz horiek esan arte inork ez du aurreratu gertatuko zena: «Ohorea izan da lehen emakume idazkari nagusia izatea, ohorea izan da postu horretan egotea eta ohorea izan da militante guztiek aukeratutako lehen idazkari nagusia izatea. Horregatik, lehenak zarete entzuten ez naizela aurkeztuko primarioetara».
Une horretan hunkitu egin da eta txalo artean hartu dute Campos antzokian bildutakoek. Mendiak defenditu du, zazpi urteotan, erakundeetan aurpegi berriak agertu direla alderdian eta orain militante bakoitzak hurrengo lemazaina izateko aukera izango duela. «Erabakia zuena da. Militante bakoitza izan daiteke idazkari nagusia. Aukeratuak nire leialtasuna eta babesa izango du». |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203480/gorputzaren-idazketatik-aldentzen-ari-naiz-horren-isla-da-liburua.htm | Kultura | «Gorputzaren idazketatik aldentzen ari naiz; horren isla da liburua» | Pozik eta hunkituta jaso du Espainiako Poesia Sariaren berria Miren Agur Meabek (Lekeitio, Bizkaia, 1962). Bidaide izan dituen guztiei eskaini die. | «Gorputzaren idazketatik aldentzen ari naiz; horren isla da liburua». Pozik eta hunkituta jaso du Espainiako Poesia Sariaren berria Miren Agur Meabek (Lekeitio, Bizkaia, 1962). Bidaide izan dituen guztiei eskaini die. | Liburua nagusiki minetik sortua izan arren, epaimahaiak eskaintzen duen gozamena laudatu du. Dikotomia hori nahita bilatutakoa da?
Liburuan denetarik dago; hamar urtetan zehar idatzitakoa denez, nire bizitzako hainbat esperientzia kontrajarri jasotzen ditu. Baina zer da bizitza ez bada gure argi-ilunak kudeatzen ikastea? Horregatik, agian, tristuren, nostalgien eta galeren azpian sentitzen den taupada bizitzarena da.
Triptiko baten hirugarren ohola izan zen liburua. Sariak balioa ematen die beste lanei?
Sariak ikusgarritasuna emango dio liburuari, eta alde horretatik eskertutako nago. Baina uste dut aurreko lanen pertzepzioan ez duela eragingo, nahiz eta ni, denboraren iragateaz, ariketa beraren emaitza direla ohartu.
Azala, eskuak, begiak, kolkoa… Gorputzak eta sentimenduak ardazten ote dute zure poesia?
Egia da, nire lehenengo poema liburuetatik gorputza beti izan da presente, baina liburu honetan badago inflexio puntu bat, kolkoa ez baita gorputz atal bat; gorputzetik oso hurbil dagoen espazio bat da. Horrekin esan nahi dudana da gorputzaren idazketatik aldentzen ari naizela; aldaketa horren isla da liburua. Gorputzetik eta gorputzaren ezagutzatik idaztea beharrezkoa izan zaigu emakumeoi, gure gorputzak esplizitatu nahi zuen desira ez baita jaso liburuetan historikoki.
Zein garrantzi dauka kadentziak zure poemetan?
Itzela. Kadentzia eta gabezia betidanik izan dira nire poesiagintzan. Baina baita bizitza-heriotza binomioa, zoritxarra-zoriona, betetasuna eta gabezia... Liburu honetan, ordea, badira bi parte iraganari begira daudenak: memoriari eskainitakoa da horietako bat; galera handi batean oihartzun egiten du besteak. |
2021-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/203481/frantziako-eskuin-muturreko-talde-batek-gurutze-bat-jarri-du-orhi-mendian.htm | Gizartea | Frantziako eskuin muturreko talde batek gurutze bat jarri du Orhi mendian | Frantziaren burujabetzaren aldeko aldarri gisa ezarri dute ikurra. Frantziako Alderdi Nazionalistarekin lotuta dago taldea. | Frantziako eskuin muturreko talde batek gurutze bat jarri du Orhi mendian. Frantziaren burujabetzaren aldeko aldarri gisa ezarri dute ikurra. Frantziako Alderdi Nazionalistarekin lotuta dago taldea. | Joan zen larunbatean, pertsona talde batek metalezko gurutze bat garraiatu zuen Orhi (Otsagabia, Nafarroa) mendiko tontorrera, eta han jarri zuen, besteak beste «Frantziaren burujabetzaren» ikur gisa. Atzo iragarri zuen eginikoa Croix Citadelles eskuin muturreko taldeak bere Facebookeko orrian, eta ekintza salatu dute sare sozialetako hainbat erabiltzailek.
Neofaxistek epikaz jantzi dute eginiko balentria, Facebookeko orrian: «Euskal Herrian, ekaitzari, euri erauntsiei eta hotzari aurre eginez, Croix Citadelleseko boluntarioek berriz jarri dute bere lekuan Orhiko tontorreko gurutzea».
Katalunian ibili dira orain arte eskuin muturreko kideok euren gurutzadan. Lehenengoa 2020ko irailaren 19an jarri zuten, Ipar Kataluniako Tossal Colomer mendian (2.672 metro). Geroztik, beste bi jarri dituzte.
Taldeak argudiatu duenez, «azken urteotan, gure Frantzia ederraren disoluzioa ikusten ari gara, eremu guztietan». Familiaren balioen, ondasunaren, nortasunaren eta «gure herrialdearen burujabetzaren suntsitzea» aipatzen dute horren adibide gisa.
Hondamendi horren sintomatzat hartu dituzte mendi gailurretako gurutzeen aurkako «ekintza kristianofoboak», tartean Okzitaniako Herault eskualdeko Pic Saint Loup gurutzearen oinarrian norbaitek Witch Power (sorgin boterea) esaldia idatzi izana.
«Ezin dugu egonean jarraitu halako eraso jasanezinen aurrean, hainbat presio taldek eta Frantziaren aurkako ekintzaile sutsuek eginikoak», idatzi dute Facebookeko orrian. Mezu horren ostean, dirua eskatzen dute, mendietan gurutzeak jartzen jarraitzeko.
Fronte Nazionaletik kanporatuak
Baina nortzuk dira gurutzearen eta kristautasunaren atzetik ezkutatzen diren neofaxistak?
Les Caryatides izeneko emakume taldetik sortu da Croix Citadelles egitasmoa. Euren burua nazionalistatzat daukate, eta Frantziako Alderdi Nazionalistarekin bat egin zuten 2015. urtean, hura berriz sortu zenean.
Bigarren Mundu Gerran nazien alde borrokatu zen Charlemagne dibisioaren hiru kide ohik, besteak beste, sortu zuten alderdiaren lehen agerraldia, 1983. urtean, Jean Marie Le Penen Fronte Nazionaletik bota zituztenean. Baina arrakasta gutxi izan zuten, eta 1990eko erdialdetik lozorroan egon zen alderdia.
Baina, 2013. urtean, Clement Meric militante antifaxista hil zuen neonazi talde batek Parisen, eta Frantziako Gobernuak erasotzaileekin loturiko hainbat erakunde desegin zituen. Horrek umezurtz utzi zituen eskuin muturreko hainbat militante.
2015. urtean, ordea, Fronte Nazionalaren eskuinera daudenak biltzeko dei egin zuen Frantziako Alderdi Nazionalistak, eta, geroztik, tokian tokiko hainbat talde txikik bat egin dute harekin, besteak beste Les Caryatidesek.
Jean-François Simon da gaur alderdiaren burua, eta Yvan Benedetti eleduna. azken horren urtebetetzea ospatzeko elkartu ziren asteburuan Euskal Herrian, eta uneaz baliatu ziren gurutzea eramateko Orhira. Benedettik berak garraiatu zuen gurutzea bere autoan.
Sare sozialen hainbat erabiltzailek salatu dute neofaxisten ekintza, eta haien gurutzeak zutik gutxi iraun duela nabarmendu dute.
Beste batzuek Foruzaingoari eskatu diote ikurra erretiratzeko eta isuna jartzeko ekintzaren arduradunei. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203482/euskal-zinemaren-gala-eta-zinemira-saria-kimuak-egitasmoarentzat.htm | Kultura | Euskal Zinemaren Gala eta Zinemira saria Kimuak egitasmoarentzat | Donostiako Zinemaldiko bosgarren egunaren bideo laburpena. | Euskal Zinemaren Gala eta Zinemira saria Kimuak egitasmoarentzat. Donostiako Zinemaldiko bosgarren egunaren bideo laburpena. | Euriak blaitu zuen Zinemaldiaren bosgarren eguna, baina gaua heltzerako euskal izarrak dirdir egiten ikusi ahal izan ziren; izan ere, Euskal Zinemaren Gala izan zen atzo. Bertan, euskal gatazkarekin lotura duten hiru euskal ekoizpenen protagonistak hitz egin zuten: Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, Maixabel Lasak eta Eneko Etxeberriak. Zinemira saria ere banatu zuten, eta Kimuak programari eman zioten. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203483/zuri-gorriek-azken-unean-galdu-dute-rayoren-aurka.htm | Kirola | Zuri-gorriek azken unean galdu dute Rayoren aurka | Falcaok 96. minutuan sartutako gol batek eman dio garaipena Andoni Iraolak entrenatutako taldeari San Mamesen. Athletic eskas aritu da | Zuri-gorriek azken unean galdu dute Rayoren aurka. Falcaok 96. minutuan sartutako gol batek eman dio garaipena Andoni Iraolak entrenatutako taldeari San Mamesen. Athletic eskas aritu da | Amaitu da Athleticen bolada ona. Lehen partida galdu du ligan, Rayo Vallecanoren aurka, San Mamesen. Azken unean geratu da esku hutsik. Falcaok sartu du gol erabakigarria, 1-2koa, neurketa amaitzear zela. Bisitariak aurretik jarri diren bigarren aldia izan da, haiena izan baita ere partidako lehen gola, baina Athletic gai izan da berdintzeko. Bigarren kolpeari ezin izan dio erantzun. Ez du denborarik izan suspertzeko.
Marcelinok ohartarazi zuen, astebetean hiru partida jokatuko zituztela kontuan hartuta, txandakatzeak egingo zituela. Esan eta egin. Atletico Madrilen aurkako neurketarekin alderatuta, hasierako hamaikakoaren erdia aldatu du entrenatzaileak: De Marcos, Nuñes, Vesga, Zarraga, Nico Williams eta Villalibre aritu dira hasieratik, Balentziaga, Vivian, Dani Garcia, Vencedor, Berenguer eta Williamsen ordez.
Ia ez dute izan denborarik zelaian jartzeko, neurketa hasi eta bosgarren minutuan sartu baitu gola Rayo Vallecanok. Sergi Guardiolak baloia kendu dio Vesgari zelai erdian, pasea eman dio Alvaro Garciari, eta aurrelariak bikain loratu du baloia Unai Simonen gainetik. Neurketa hasi besterik ez zen egin, eta zuri-gorriek jada maldan gora zuten. Golak, gainera, min egin dio etxeko taldeari, eta horretaz aprobetxatu da Rayo Vallecano baloiaren jabe egin eta partidaren aginte makila hartzeko.
Baina, pixkanaka-pixkanaka, Athleticek gora egin du, eta arriskua sortzen hasi da; beste behin, geldikako jokaldiei esker. 22. minutuan, korner batean, Nico Williams bakarrik geratu da baloiarekin, baina haren jaurtiketak Isiren gorputzarekin egin du topo. 33. minutuan, ordea, zortea alde izan dute zuri-gorriek. Muniainek falta bota du ezkerretik, eta baloia urrundu nahian, Cissek bere atean sartu du baloia buruz. Berdinduta zeuden berriro bi taldeak, eta zelaian ikusitakoaren arabera, emaitza justua zen. Hala ere, Nico Williamsek aukera izan du oreka hausteko lehen zatia amaitzear zela, baina haren jaurtiketa gutxigatik joan da kanpora.
Erritmo bizian ekin diote bi taldeek bigarren zatiarri. Euria gogotik ari zuen, eta horrek oso azkar bilakatu du zelaia. Horren guztiaren ondorioz, norgehiagoka joan-etorrikoa bihurtu da. Abiadura bizian aritu dira batzuk zein besteak, baina kontrolik gabe. Marcelinok bost aldaketak egin ditu, baina ezer gutxi aldatu dute. Bai, ordea, Andoni Iraolak egindakoek. Izan ere, zelaira irten den Falcaok 1-2koa sartu du 96. minutuan, Bebek jaurtitako falta buruz errematatuta. Bukaresten, Atletico Madrilen aurka jokatutako Europa ligako finalean gertatu bezala, aurrelari kolonbiarra berriro izan da zuri-gorrien borrero. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203516/kimuak-talentuen-hazitegiak-jaso-du-zinemira-saria.htm | Kultura | Kimuak talentuen hazitegiak jaso du Zinemira saria | Euskal Zinemaren Gala egin dute Victoria Eugenia antzokian, Zinemira saileko protagonistekin. | Kimuak talentuen hazitegiak jaso du Zinemira saria. Euskal Zinemaren Gala egin dute Victoria Eugenia antzokian, Zinemira saileko protagonistekin. | Kimuak Euskal Herriko film laburrak sustatzeko egitasmoak jaso du aurtengo Zinemira saria. Bart egin zuten Donostiako 69. Zinemaldiko Euskal Zinemaren gala Victoria Eugenia antzokian, eta oholtzara igo ziren Zinemira atalaren protagonista izan diren hainbat lagun: protagonistak, zuzendariak...
Kimuak-i saria emateko arrazoiak bideo batean azaldu zituzten. Ikus-entzunezkoan agertu ziren euren ibilbidearen hastapenetan programaren parte izan ziren hainbat aurpegi ezagun (Borja Cobeaga, Jone Hernandez, Koldo Almandoz, Moriartiarrak, Asier Altuna...), hark duen garrantzia azpimarratuz eta azken urteetan sustatu dutenei eskerrak emanez.
Zehazki, Cobeaga eta Hernandez izan ziren oholtzara igo eta saria emateko arduradunak. Txema Muñozek eta Esther Caberok jaso zuten, txalo artean. Haiek ere eskerrak eman zizkieten Kimuak proiektuan lan egin duten guztiei, eta azpimarratu zuten orain arteko bidean erakunde publiko zein pribatuek izan duten garrantzia.
Aurkezpenak
Gala, ordea, ez zen sari banaketa hutsa izan. Belakok musika zuzenean jo zuen hirukote formatuan, eta banan-banan aurkeztu zituzten Irizar sarirako hautagaiak diren fikziozko eta ez-fikziozko filmak. Hitza hartzen lehenak Maixabel, Bolante baten historia eta Paperezko hegoak filmetan ardatz diren Maixabel Lasa, Eneko Etxeberria eta Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria izan ziren. Halako produkzioek «ahanzturaren kontra» egiten duten lana nabarmendu zuten hirurek.
Jarraian, Aitor Merino, Manu Solores eta Maider Oleaga zuzendariek euren dokumentalak aurkeztu zituzten; hurrenez hurren, Fantasia, Aztarnak eta Kuarkt Valley. Erlauntza filmeko aktoreak ere igo ziren eszenatokira.
Belakok jo zuen azken abestia The Craft izan zen, eta hark eman zion sarbidea gala amaitzeko proiektatu zuten Hondalea dokumentalari, Asier Altunarena. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203517/kanarietako-sumendia-fase-laquoegonkorraquo-batean-sartu-da-behin-behinean.htm | Mundua | Kanarietako sumendia fase «egonkor» batean sartu da behin-behinean | Denera, 166 hektarea eta 350 eraikin baino gehiago suntsitu ditu jada Cumbre Vieja sumendiak. Erupzioaren ondorioz, errautsak airea zikindu du inguruko herrietan. | Kanarietako sumendia fase «egonkor» batean sartu da behin-behinean. Denera, 166 hektarea eta 350 eraikin baino gehiago suntsitu ditu jada Cumbre Vieja sumendiak. Erupzioaren ondorioz, errautsak airea zikindu du inguruko herrietan. | Laba hedatzen ari da oraindik Cumbre Vieja sumendian behera, Kanarietako La Palma uhartean, baina, erupzioaren hasierako egunen aldean, motelago ari da mugitzen. Orduko lau metro egiten ari da aurrera, eta denera 166 hektarea eta 350 eraikin baino gehiago suntsitu ditu. Leku batzuetan hamabi metroko altuera hartu du, eta 600 metro inguruko zabalera du itsasora hurbiltzen ari den harri urtu orbanak. Kostaldetik bi kilometro eta erdi ingurura dago.
Irakurri gehiago: Litekeena da Kanarietako sumendiak jariatzen dituen gasak Euskal Herrira heltzea asteburuan
Kanarietako larrialdi bolkanikoetarako zerbitzuak atzo jakinarazi zuenez, sumendia fase «egonkor» batean sartu da behin-behinean, nahiz eta oraindik «dezente leherkorra» den. Miguel Angel Morcuende zerbitzuko zuzendari teknikoaren esanetan, sumendiak bederatzi isurgune ditu, horietako lau aktiboak, eta pitzadura bakar bat.
Itsasorako bidean, laba 1.300 biztanleko Todoque herrira iritsi zen atzo goizean. «Poliki ari da aurrera egiten, baina ezinbestean: ez dago hura gelditzeko aukerarik. Egoera honetan, gutxi egin dezakegu, edo ezer ere ez». Ezintasunez mintzatu zen atzo Mariano Hernandez Zapata La Palmako Kabildoko presidentea.
Laba Todoquera iristen ari zela, bizilagun askok beren amesgaiztoa bete egingo zela ikusi zuten etsipenez, eta isuria etxera iritsi aurretik ondasunak libratzen ahalegindu ziren. Todoquekoak zenbatu gabe, 6.100 lagun inguru zeuden ebakuatuta atzo.
Espainiako Geografia Institutu Nazionalak ondu duen mapa batean ikus daiteke labak egun duen azalera, baita erregistratu dituzten seismoen kokalekuak ere.
Hainbat adituk ziurtzat jo zuten isuria itsasora helduko zela, baina, abiadura moteldu duenez, orain ez dute baztertzen kostalderaino ez iristeko aukera. Aldea garrantzitsua litzateke, labak ur gaziarekin bat eginez gero leherketak eta hodei toxikoak sor baitaitezke. Arrisku hori dagoela eta, larrialdi zerbitzuek itxi egin dute kostaldea, hiru kilometroko zabaleran.
Oier Zeberio kazetariak La Palmatik BERRIAri jakinarazi dionez, «egoera gero eta aldakorragoa da denborak aurrera egin ahala», sumenditik irteten den labak jada lauzpabost kilometroko luzera baitu. Hura hondeamakinekin bideratu nahian aritu dira suhiltzaileak, ahalik eta txikizio gutxien egin ditzan, baina alferrik izan da.
Kazetariak nabarmendu du errautsa pilatzen ari dela, eta uhartearen zati handi batean zabaldu dela. «Toki batzuetan egotea zaila da; arnasketa arazoak sortzen ditu». Herri batetik bestera aldea handia dela nabarmendu du Zeberiok: «Hemendik kilometro batzuetara dauden herrietan, sumenditik aldenduago, nolabaiteko normaltasuna dago. Inguruko herrietan, berriz, jendea maskarekin ikusten da».
Segurtasun eta Larrialdi zerbitzuek ohartarazi dute errauts horiek haitz eta mineral partikula oso txikiak direla eta kalteak eragin ditzaketela arnas aparatuan, begietan eta zauri irekietan. Hori dela eta, Kanarietako Gobernuak elikagaiak eta ur deposituak errautsetatik babesteko eskatu die herritarrei. Errautsak lurrean egonkortu arte etxe barruan gordetzeko ere galdegin die, eta kalera irtetekotan sudurra eta ahoa maskara batekin estaltzeko. Horrez gain, begietarako babes betaurrekoak erabiltzea gomendatu du.
Sufre dioxidoa
Sumendiaren beste arriskuetako bat sufre dioxidoaren isuri kopuru handia da. Kanarietako Bolkanologia Institutuaren arabera, eguneko 6.000 eta 11.500 tona sufre dioxido isurtzen ari da Cumbre Vieja erupzioan denetik. Gas hori narritagarria eta toxikoa da. Ondorioz, kalteak eragin ditzake arnas aparatuan.
Copernicus Europako Batasunaren satelite bidezko monitorizazio proiektuak iragarpen bat egin du La Palma gainean den sufre dioxidoa hurrengo egunetan nola hedatuko den irudikatzeko. Satelite irudiak oinarri hartuta, iragarri du Euskal Herrian sufre dioxidoaren kontzentrazioa handitu egingo dela. Ostiralean gertatuko litzateke gorakada hori.
Herri laguntza
Ehunka lagun etxebizitzarik eta mantenurik gabe gelditu dela ikusita, kaltetuei laguntzeko hainbat bide ireki dituzte herritarrek. Elikagaiak eta oinarrizko beste ondasun batzuk lortzeko kanpaina ugari jarri dituzte martxan, baita dirua biltzeko ekinaldiak ere.
El Paso herrian, etxetik kanpora eraman behar izan dituzten bizilagunak hartzeko boluntario bila ari dira. Uhartean etxebizitzak alokatzeko eskaintza oso urria denez, Espainiako Gobernuak bankuei eskatu die hutsik dituzten etxeak kaltetuen esku uzteko.
Pertsonei ez ezik animaliei ere laguntzeko neurriak bultzatu dituzte herritarrek. Animaliak babesteko La Palmako elkarteak diruz laguntzeko plataformak sortu dituzte.
Sumendi aktiboa
Joan den igandean hasi zen Cumbre Vieja sumendiaren erupzioa, 15:00ak aldera, eta 17:00etarako jada alarma gorria piztua zuten uharteko agintariek. Sumendiak Tazacorte, El Paso, Fuencaliente, Mazo eta Llanos de Aridane herriei eragingo diela aurreikusten da, eta han, guztira, 35.000 lagun bizi dira. Hala ere, agintarien arabera, nahikoa izango da 10.000 lagun lekualdatzea.
Cumbre Vieja Kanarietako sumendirik aktiboenetako bat da. Uhartediko azken hiru erupzioetatik bi han gertatu dira: San Juan sumendia piztu zen 1949an, eta Teneguia 1971n.
Kanarietako Bolkanologia Institutuak, azken bi erupzio horien eta erregistratuta dauden La Palmako gainerakoen iraupenari erreparatuta, uste du Cumbre Viejakoak 24 eta 84 egun artean iraungo duela. Beraz, baliteke azarora arte edo abendu hasierara arte irautea. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203518/hendaiako-atxikitze-zentrotik-lekutuko-da-cimade-elkartea.htm | Gizartea | Hendaiako atxikitze zentrotik lekutuko da CIMADE elkartea | Sute bat izan zen igande gauean, eta 24 pertsona ebakuatu behar izan zituzten. Azkenaldian gisa bereko gertaera bat baino gehiago izan da, eta CIMADE elkarteak ondorioztatu du Hendaiako zentroan atxikiak diren pertsonen segurtasuna ez dela bermatua. | Hendaiako atxikitze zentrotik lekutuko da CIMADE elkartea. Sute bat izan zen igande gauean, eta 24 pertsona ebakuatu behar izan zituzten. Azkenaldian gisa bereko gertaera bat baino gehiago izan da, eta CIMADE elkarteak ondorioztatu du Hendaiako zentroan atxikiak diren pertsonen segurtasuna ez dela bermatua. | «Atzotik, CIMADEko zuzendaritzak Hendaiako atxikitze zentroan duen taldea erretiratzea erabaki du. Ez dugu esku hartuko giltzapetuen segurtasuna bermatzen ez den bitartean». Honela dio etorkinen eskubideen alde diharduen CIMADE elkarteak hedabideei bidali dien oharrak. Sute bat piztu zen joan den igandean Hendaiako (Lapurdi) atxikitze zentroan, eta elkarteak uste du gutxigatik sahiestu zela «are ondorio dramatikoagoak» ez izatea. «Arrazoi horiengatik guztiengatik, CIMADEk berresten du, beste behin, dramak baizik ekarri ezin ditzakeen pertsona atzerritarren aurkako borroka eta itxitura politika honen amaiera eta Hendaiako atxikitze zentroa ixtea beharrezkoa direla».
Igande gauean sute bat piztu zen Hendaiako (Lapurdi) atxikitze zentroan, eta bertan atxikita zeuden 24 pertsona ebakuatu behar izan zituzten. Sutea zentroko ziega batean piztu zen, 21:15 aldera, eta suhiltzaileak sugarrak azkar itzaltzeko gai izan ziren. Dena den, jasandako kalteen ondorioz, bi lagun eraman zituzten ospitalera. Bat, sutea sortu zen ziega barruan zegoen 22 urteko gizon bat; larri zegoen arnasturiko kearen ondorioz, baina haren bizia ez dago arriskuan. Bestea, 28 urteko beste gizon bat; zorabio bat jasan zuelako artatu zuten, baina goizerako ondo zegoen.
Poliziak ikerketa bat abiatu du gertaturikoa argitzeko, eta zentrotik ebakuaturiko pertsona guztiak Bordeleko eta Tolosako (Okzitania) atxikitze zentroetara eraman dituzte oraingoz. Gaur goizean, Nimesera (Okzitania) eraman dituzte beste bederatzi. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak jakinarazi duenez, sutea nahita eragin zuen atxikitako pertsona batek, eta, zentroko polizia sindikatu baten arabera, «ihes egiteko» asmoz egin zuen.
CIMADE elkarteak xehetasun gehiago eman ditu gertatutakoari buruz, eta azpimarratu du uda honetatik gertatzen den hirugarren gertakari nabarmena dela, gehienez ere 30 pertsona hartu ditzakeen zentroan. «Larrialdien eztandak eta tentsioen gorakadak istiluak eragin zituen uztailaren amaieran, eta borroka bat iragan astean», azaldu du elkarteak, eta sutea iragan zen gauean izandako «disfuntzionamenduak» zerrendatu ditu. Igande gauean, atxikitako pertsona bat erietxera eraman zuten, baina gainerako 23 elkarrekin itxi zituzten, eskuburdinak jarrita. «Horien artean, COVID-19agatik bakartuak zituzten bi pertsona ere besteekin batera jarri zituzten», elkartearen arabera. «Atxikitako pertsona guztiak zentroaren solairuan sartu zituzten, berez sei pertsona hartzeko diseinatutako gune batean. Sutearen ondoren, gaur arte, oraindik kontua zen suteak jotako lekuak lehenbailehen garbitzea, solairua askatu eta jendea logeletara bidaltzeko».
Frantziako Barne Ministerioaren ardura
CIMADEk argi du: «Gaur-gaurkoz, ez dago inolako bermerik sugarrek eragina izan duten tokien segurtasunari dagokionez, ezta zentroaren gainerako tokiei dagokienez ere». Sutearen unean zentroan giltzapetuta zeudenek shock egoeran daudela diote. «Ondorio are dramatikoagoak izan zitzakeen gertaera hau [Frantziako Estatuko] atxikitze zentro guzietan dagoen testuinguru gogor eta degradatu batean txertatzen da. Mugak ixteagatik, luzatzen diren atxikitzeen baldintza larriengatik eta prefekturen eta [Frantziako] Barne Ministerioaren jarrerak gogortzeagatik, CIMADEk kezka handia du atxikitze zentroaren atxikitze baldintzak okerragotzeagatik, eta pertsonentzat dramatikoak izan daitezkeen ondorioengatik». |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203519/txinak-ez-ditu-babestuko-ikatz-ustiaketarekin-lotutako-itsasoz-bestaldeko-proiektuak.htm | Mundua | Txinak ez ditu babestuko ikatz ustiaketarekin lotutako itsasoz bestaldeko proiektuak | NBEren batzar orokorrean egin du iragarpena Xi Jinping presidenteak, eta esan du garapen bidean dauden herrialdeentzako laguntzak handituko dituztela, haiek ere energia berriztagarriarekin lotutako proiektuak garatu ditzaten. | Txinak ez ditu babestuko ikatz ustiaketarekin lotutako itsasoz bestaldeko proiektuak. NBEren batzar orokorrean egin du iragarpena Xi Jinping presidenteak, eta esan du garapen bidean dauden herrialdeentzako laguntzak handituko dituztela, haiek ere energia berriztagarriarekin lotutako proiektuak garatu ditzaten. | Ezustean, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen bozgorailuak erabiliaz egin du iragarpena Txinako presidente Xi Jinpingek. Aurrez grabatutako mezu batean, estatuburuak iragarri zuen atzo Txinak ez dituela gehiago sustatuko ikatzaren ustiaketan oinarritutako itsasoz bestaldeko proiektuak. Orain arte Pekinek ikatzaren ustiaketan oinarritutako hainbat proiektu sostengatu ditu atzerrian, besteak beste Indonesian edota Bangladeshen, eta kritika ugari jaso ditu arrazoi horregatik.
Ikatzari laguntza kentzeaz gain, Pekinek ere iragarri zuen handitu egingo dituela inbertsioak berriztagarrietan. «Ez dugu eraikiko ikatzean oinarritutako proiekturik atzerrian, eta lagundu egingo diegu energia berriztagarrietan inbertitu nahi duten eta garapen bidean dauden estatuei», esan zuen Xik. Azaroan egitekoa duten COP26 goi bilerara begira egin zuen iragarpena Txinak; izan ere, zientzialari eta mugimendu ekologistak agintarien gaineko presioa handitzen ari dira azken asteetan, ohartaraziz neurriak orain hartu ezean klima larrialdia geldiezin bilaka daitekeela.
Pekinek ez ezik, beste hainbat estatuk ere iragarriak dituzte antzeko neurriak aldez aurretik. G7ko kideek —AEBak, Erresuma Batua, Europako Batasuna, Frantzia, Italia, Alemania eta Kanada— maiatzean iragarri zuten eten egingo zituztela ikatza energia gisa baliatzen zuten itsasoz bestaldeko proiektuetarako laguntzak. Hego Koreak eta Japoniak ere egina dute urratsa.
Txinaren iragarpenak nazioartearen eta ingurumenaren aldeko mugimenduen babesa jaso zuen. Klima larrialdirako AEBetako ordezkari berez John Kerryk txalotu egin zuen erabakia, eta «ekarpen garrantzitsua» izango zela esan. Izan ere, 2013 eta 2019 bitartean, Txinak finantzatu zituen ikatza energia gisa baliatzen zuten itsasoz bestaldeko proiektuen %13. Adituen arabera, herrialde hura izan zen halako proiektu gehien finantzatu zituena, alde handiz. Munduko Baliabideen Institutuko presidenteorde Helen Mountfordek goraipatu egin zuen Asiako potentziak egindako urratsa, eta historikotzat jo zuen.
Txinak ez ezik, AEBek ere klima larrialdia gelditzeko ahalegina egingo zutela iragarri zuen Joe Biden presidenteak. Iragarri zuen bere gobernua Kongresuarekin lanean ari dela, klima larrialdiari aurre egiteko «garatze bidean dauden herrialdeei» bideratutako diru saila bikoizteko. 2024rako 11,4 mila milioi dolarreko —9.720 milioi euro— ekarpena egin nahi du, helburutzat jarrita mundu osoan herrialde horietara bidaliko den dirua 85.270 milioi euro izatera iristea |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203520/sorturen-kalera-info-aldizkaria-ixteko-agindu-du-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Politika | Sorturen 'Kalera Info' aldizkaria ixteko agindu du Espainiako Auzitegi Nazionalak | «Ongietorrien bidez terrorismoari gorazarre» egitea egotzita eman du epaileak aldizkaria eta webgunea ixteko agindua, Guardia Zibilaren txostenetan oinarrituta. Behin-behinekoa da, eta Sortuk helegitea jarri dio. Oihana Garmendiak eta Haimar Altunak salatu dute «oso gertaera larria eta kezkagarria» dela. | Sorturen 'Kalera Info' aldizkaria ixteko agindu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. «Ongietorrien bidez terrorismoari gorazarre» egitea egotzita eman du epaileak aldizkaria eta webgunea ixteko agindua, Guardia Zibilaren txostenetan oinarrituta. Behin-behinekoa da, eta Sortuk helegitea jarri dio. Oihana Garmendiak eta Haimar Altunak salatu dute «oso gertaera larria eta kezkagarria» dela. | Espainiako Auzitegi Nazionalak Sorturen Kalera Info aldizkaria eta webgunea behin-behinean ixteko agindu du, Sortuko Oihana Garmendiak eta Haimar Altunak prentsaren aurrean jakinarazi dutenez. Salatu dute Guardia Zibilaren txostenetan oinarrituta eman duela epaileak agindua, fiskaltzak abiatutako diligentzia baten bidez, eta «terrorismoari gorazarre» egitea egotzita. Sorturen abokatuek aginduaren aurkako helegitea tramitatu dute, eta horri ematen dioten erantzunaren arabera izanen da agindua behin betikoa. Epailearen autoak zehazten du «ongietorrien bidez eta ETA talde terroristako kideei egindako omenaldien bidez» egiten zaiola aldizkarian eta webgunean «terrorismoari gorazarre», eta publikazio horiek Interneten daudeino «delitu ekintzak eragin» ditzaketela. Hori «eragozteko» Interneteko loturak blokeatzeko galdegiten du epaileak, «gorazarre delituaren arduradunak ezagutzeko ikerketak jarraitzen duen bitartean».
2017tik argitaratzen du Sortuk Kalera Info aldizkaria, hiru hilean behin, eta Garmendiak eta Altunak azaldu dute euskal presoak «informatzeko tresna» bat dela: «Haiei eragiten dieten auzi judizialen berri ematen du, haien ibilbide penitentziarioa egiteko interesekoa den informazioa eskaintzen da, eta euskal preso politikoen eskubideen alde egiten diren mobilizazioen berri ematen da. Ez gehiago, eta ez gutxiago. Ez besterik».
Aldizkaria eta webgunea ixteko agindu izana «gertaera erabat larria» da, Sortuko kideen ustez, «alderdi baten jarrera komunikatiboaren aurka» egin baitute, eta, beraz, «informazioa bezalako eskubideen eta jarduera zilegiaren aurka». Harago ere badoa, haien hitzetan: «Eraso honen bitartez argi eta ozen adierazi beharrean gaude mugimendu politiko oso baten aurka egiten ari direla, eta ez da lehendabiziko aldia».
Garaiaren garrantziaz ere ohartarazi dute: «Euskal Herriak ezin du Espainiako Estatuaren estolderiaren eraso hau onartu, are gutxiago euskal preso, iheslari eta deportatu politikoen auzia konpontzeko inoizko aliantza eta adostasun handienak eraiki direnean». Gainera, azaldu dute Sortuko hainbat kideren aurkako sumarioaren barnean eman duela Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak agindua —tartean dira Garmendia eta Altuna, Sortuko bertze lau kiderekin batera—: «Sumario juridiko politiko honen bidez euskal preso politikoen aldeko eta haien asistentziaren aldeko lana kriminalizatzen da».
«Bizikidetzaren aurka»
Sortuko kideek salatu dutenez, «Euskal Herrian eraiki nahi» duten «bizikidetzaren aurkakoa» da Espainiako Auzitegi Nazionalak abiatu duen ekinbidea, «bete-betean»: «Norbaitek pentsa dezake bide horretatik posible dela Euskal Herrian elkarbizitza justu, osasuntsu eta demokratiko bat eraikitzerik?». Sortuko kideen iritziz, gertatu denak «demokratikotik ez dauka deus».
Sorturen hitzetan, «konponbiderako irekita dagoen aukera leihoa kosta ahala kosta itxi» nahi dute «batzuek», «gehiengoaren borondatearen» aurka, eta ez daude hori «onartzeko» prest: «Aieteko adierazpenetik hamar urte igaro diren honetan ezin dugu onartu lortutako adostasun horiek zapuzterik, estatu sektore erreakzionarioenen agendei men eginda. Gure aldetik onartezina litzatekeela deritzogu». Espainiako Estatuari eskatu diote «uko egin diezaiola biolentzia erabiltzeari gatazkari irtenbide demokratiko bat emate aldera». «Arduraz eta erantzukizunez» jokatzeko «garaia» dela adierazi dute. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203521/txaloak-kezkak-eta-kritikak-otsoa-ehizatzeko-debekua-dela-eta.htm | Gizartea | Txaloak, kezkak eta kritikak otsoa ehizatzeko debekua dela eta | Espainiako Gobernuak babes bereziko espezieen zerrendan sartu du otsoa, eta aurrerantzean Espainia iparraldean ere ezingo dute ehizatu. | Txaloak, kezkak eta kritikak otsoa ehizatzeko debekua dela eta. Espainiako Gobernuak babes bereziko espezieen zerrendan sartu du otsoa, eta aurrerantzean Espainia iparraldean ere ezingo dute ehizatu. | Espainiako Gobernuak otsoaren ehiza erabat debekatu izanak txaloak, kezkak eta kritikak eragin ditu. Espainia iparraldean eta Galizian bizi da otsoa Iberiar Penintsulan, eta orain arte ehizarako espezie zen toki horietan; zehazki, Duero ibaiaren iparraldera. Gaurtik, ordea, hor ere debekatuta egongo da ehiza, eta soilik kasu bakan batzuetan ehizatu ahal izango da, kalteak sortzen dituenean, autonomia erkidegoaren baimenarekin.
Atzo argitaratu zen Espainiako buletinean Babes Bereziko Erregimenean Dauden Basaespezieen Zerrenda (LESPRE) aldatzen duen agindua, eta Iberiar otsoa (Canis lupus ignatus) zerrenda horretan da gaurtik. 1950eko hamarkadan desagertu ondoren, Euskal Herrian otsorik modu finkoan bizi ez bada ere, azken bi hamarkadetan mendebaldean sartu izan da Espainiatik. Horregatik, erabakiaren aurka agertu dira Enba eta EHNE sindikatuak, abeltzaintzaren aurkakoa delakoan.
Talde ekologistek, berriz, txalotu egin dute. SEO/BirdLife taldeak esan du espero zuela erabakia, eta espeziea kontserbatzeko "beharrezkoa" dela. Euskadiko Otsoa taldeak ere txalotu egin du erabakia, eta esan du amaitu direla, batetik, "aisialdi ehiza eta kontrol hilgarriak", eta, bestetik, Eusko Jaurlaritzaren saiakerak otsoa zerrenda horretatik ateratzeko.
Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomiko, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak gaur Onda Vasca irratian plan bat eskatu du otsoaren babesa eta abeltzainen interesak uztartu ahal izateko. Eta salatu du ez zaiela behar bezala entzun otso gehien dituzten eta otsoaren kudeaketarako plan oso garrantzitsuak dituzten erkidegoei".
Tapiaren hitzetan, ez da nahikoa baliabideak bideratzea abeltzainek otsoak hildako buruak ordezkatu ditzaten. "Abeltzaintza estentsiboa aurrerantzean ere existitzea nahi dugu; bestela, gure mendiak hutsik geratuko dira, eta abeltzain horiek lan garrantzitsua egiten dute natura mantentzen".
Abeltzainen sindikatuek, ordea, ez dute ikusten tarterik otsoaren babesa eta euren interesak uztartzeko; ez orain, behintzat. EHNE sindikatuak ohar batean azaldu du nekazarien izaeraren eta natura basatiaren arteko oreka aurkitu ahal izango dela, "baina artzaintzaren eta abeltzaintza estentsiboaren iraupenari eutsi ondoren bakarrik". Eta otsoaren ugaltzeak arriskuan jartzen duela hori.
Canis lupus signatus Iberiar otsoaren hedadura 2013. urtean. / Fulviusbsas, erabilera publikoa, Wikimedia Commons
EHNEk iragarri du ehiza debekatuta "kontrolik gabe" ugalduko dela otsoa, eta "landa eremuan abeltzaintza estentsiboaren iraupenaren aurkako beste mehatxu bat" bilakatuko dela. "EHNE ez dago otsoaren aurka, baina orain desagertzeko arriskuan dagoena abeltzaintza estentsiboa da", dio.
Enba sindikatua "haserre eta etsita" agertu da, eta Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroaren dimisioa eskatu du. "Otsoa ez dago arriskuan; abeltzaintza estentsiboa, bai", adierazi dute ohar batean horiek ere. Iragarri du Euskal Herrian ondorioak "larriak eta berehalakoak" izango direla, otsoa ugaritu egingo delako eta hemen ere egonkortuko delako. Horrek Idiazabalgo gazta ere arriskuan jarriko lukeela iradoki du Enbak.
Espainiako Natur Ondarearen eta Bioaniztasunaren Batzordeak egin zuen otsoa babes bereziko espezieen zerrendan sartzeko proposamena, eta Estatu Kontseiluarekin eta Zientzialarien Batzordearen onespenarekin hartu du erabakia Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak. Aurrerantzean otsoa ehizatu ahal izateko, aurretik frogatu beharko da ez dagoela beste irtenbiderik eta botatzeak ez diola eragingo espeziearen kontserbazioari. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203522/infernuaren-alde-egitea-guztiontzat-etxebizitza-aldarrikatzea-da.htm | Gizartea | «Infernuaren alde egitea guztiontzat etxebizitza aldarrikatzea da» | Gaur hasi da Donostiako Infernua guneko hamalau auzokideren aurkako epaiketa. Usurpazio delitua egozten diete, Gipuzkoako Aldundiaren eraikin batzuk okupatzeagatik. Infernua Bizirik taldeak protesta egin du epaitegian. | «Infernuaren alde egitea guztiontzat etxebizitza aldarrikatzea da». Gaur hasi da Donostiako Infernua guneko hamalau auzokideren aurkako epaiketa. Usurpazio delitua egozten diete, Gipuzkoako Aldundiaren eraikin batzuk okupatzeagatik. Infernua Bizirik taldeak protesta egin du epaitegian. | Infernua Bizirik taldeko kideek protesta egin dute goizean Donostiako epaitegiaren aurrean, auzitegi barruan Infernua guneko hainbat auzokideren aurka abiatu den epaiketa salatzeko. Guztira hamalau lagun pasatuko dira epailearen aurretik, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jabetzakoak diren hiru erakin okupatzeagatik usurpazio delitu bat egotzita. Gaur lehenengo zortziak epaitu dituzte, eta beste seiak urriaren 20rako deitu dituzte deklaratzera.
Otsailaren 6an Ertzaintzak guneko hiru bloketan eginiko operazioan identifikatutako pertsonak dira auzipetuak, eta aldundiak haien aurka bide penala erabili izana gaitzetsi du gaur Infernua Bizirik-ek, horrekin, eraikinaren jabetza berreskuratzea bilatzea baino gehiago, «okupak zigortzea» bilatzen duela uste duelako.
Epaitegi aurreko protestan zehaztu dutenez, Infernuan okupaturiko eraikinak «80ko hamarkadatik abandonatuta daude», eta azpimarratu dute kideek sei urte daramatzatela hor bizitzen. «Urte horietan guztietan diputazioa ez da jabetzaz arduratu», adierazi dute. Hala, azken hilabeteetan Infernuan izan dituzten polizia operazioak eta azaroan gune okupatuko eraikin handienean izandako husteak «gentrifikazioaren ondorio» direla nabarmendu du Infernua Bizirik-ek, eremu horretan Donostiako Udalak urbanizazio proiektu bat abiatu duela gogoratuz.
Infernuko gune okupatuetan, ordea, jendeak bizitzen urteak daramatzala seinalatu dute: «Migratzaileek eta transmaribolloek ez daukate lekurik gaur egungo Donostian, eta horregatik elkartu gara periferian; horregatik egin dugu komunitatea eta hartu dugu konpromisoa elkar babesteko».
Hain zuzen, azaroko hustearen ondorioz, Infernuan bizi ziren 60 pertsona «kale gorrian» geratu zirela salatu dute, eta, egoera horri aurre egiteko, auzokideek «aterpe publikoek betetzen ez duten funtzioa» bete zutela gogoratu: «Politika publikoen arduragabekeriaren aurka, auzo moduan antolatu ginen, eta libre zegoen espazioa txukundu genuen gertukoenen ongizate minimoa bermatzeko».
Donostiako Udalaren hirigintza plana, bestalde, aurrera doa oraindik, eta joan den astean Infernuko eraikinen eraisketa lanak berrartu zituzten, eremu horretarako aurreikusita dauden 540 etxebizitzen eraikuntza neguan abiatzeko asmoz. Horiek horrela, Infernua Bizirik-ek ohartarazi du gunea «huste arriskuan» dagoela oraindik ere, eta haren alde egiteko «antolakuntzarako deia» egin du.
«Infernuaren alde egitea ez da hiru eraikin defendatzea bakarrik: guztiontzat etxebizitza aldarrikatzea da; gentrifikazioaren aurka egitea da; ertzeko komunitateen alde egitea, Poliziaren erasoen aurka egitea, zapalkuntza ezberdinen arteko aliantzen alde egitea... Infernuaren alde egitea Donostia erradikalki aldatu nahi izatea da», adierazi du taldeak epaitegiaren aurrean. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203523/nafarroako-ezker-batua-ahal-dugu-rekin-eta-batzarrerekin-hitzartzearen-alde.htm | Politika | Nafarroako Ezker Batua, Ahal Dugu-rekin eta Batzarrerekin hitzartzearen alde | Marisa de Simon parlamentariak eta alderdiko 60 ordezkarik dokumentu batean proposatzen dute hurrengo foru eta udal hauteskundeetan alderdi horiekin akordioak egitea | Nafarroako Ezker Batua, Ahal Dugu-rekin eta Batzarrerekin hitzartzearen alde. Marisa de Simon parlamentariak eta alderdiko 60 ordezkarik dokumentu batean proposatzen dute hurrengo foru eta udal hauteskundeetan alderdi horiekin akordioak egitea | Batzarre izan zen lehena arbola astintzen, eta, primarioen ondotik, Begoña Alfaro Ahal Dugu-ko koordinatzaileak ere borondate bera berretsi zuen. Berez, hiru alderdiak ekainaren 1ean hasi zuten bidea hurrengo foru eta udal hauteskundeetan batera aurkeztea aztertzeko. Hala ere, orain Nafarroako Ezker Batuko 60 militantek dokumentu bat kaleratu dute, eta bertan adierazi dute beharra dagoela alderdi horiekin bozei begirako akordio bat erdiesteko.
Urriaren 23an, XI. batzarra da egitekoa Nafarroako Ezker Batua. Azken asteetan eztabaida prozesuan daude, eta testuinguru horretan 60 militantek —tartean Marisa de Simon koordinatzailea eta Jose Miguel Nuin parlamentari ohia— Hitza betetzeko garaia, Errepublikaren bidean aurrera agiria aurkeztu dute.
Agirian aipatzen denez, 2023ko foru eta udal hauteskundeei begira, herritarrengan ilusioa piztea eta ezkerreko botoa bateratzea lortu behar dute, «aldaketa anbiziotsu eta eraginkor baten alde». Horregatik, Nafarroako Ezker Batuak apustu egin nahi du ezkerreko indarren arteko lankidetza eta sinergien alde, ezkerreko eremu hori zabaltzeko asmoz.
Jada mahai bat osatua dago hiru alderdien artean, baina Nafarroako Ezker Batuaren irudiko mahai horrek irekia egon behar du «PSNren ezkerretara dauden pertsonei eta kolektiboei». Halaber, urte bateko epea jarri dute akordio bat lortzeko. «Lortuko bagenu, urte bateko epea izango genuke aurretik Nafarroa zabalean gure proposamena hedatzeko. Horretarako, Ahal Dugu-ri eta Batzarrerri helarazi diegu lehentasun eta egutegi horrekin lan egitea mahaian».
Agirian zehaztu dute ezen, akordioa dena dela ere, haren edukia erreferendum bidez onartu beharko dela. «Ez dugu etsitzen PSN eta Gero Bairen gobernu baten eta haren tentsio faltaren eta anbizio sozialik ezaren aurrean. Aldaketa nahi dugu, eta errealitate egin nahi dugu», adierazi dute.
Ezker Batuaren analisia
Aurreko legealdiari begira, NEBek ondorioztatu du azken bi urteetan pisua izan zutela hala Ahal Dugu-ren barne liskarrek nola euskararen eta enpleguaren moduko gaietan EH Bilduk eta Geroa Baik eginiko «presio nazionalistek» , eta horren aurrean Ezkerrak aldaketaren gobernu hura babestea bilatu zuela. «Ezin izan genuen gure posizioa nahikoa ikusarazi». Ezkerrak parlamentari bakarra lortu zuen 2019ko bozetan, eta gobernua babestu arren, bertan ez sartzea hobetsi zuten.
Ezker Batuaren irudiko, egungo Nafarroako Gobernua «ez da ezkerrekoa». Koalizio gobernuko bi bazkide nagusiak, PSN eta Geroa Bai, zentro politikoan kokatzen ditu. Hirugarrena Ahal Dugu da. Ezker Batuaren ustez, gobernu programak izaera soziala du, baina ez da ezkerrekoa. Adibide gisa jarri du ezezkoa eman zaiola banku publikoa sortzeari, ez dela industria sektore publikoa bultzatu, ez direla itunpeko ikastetxe pribatuen laguntzak murriztu, eta, zerga politikan, ez direla igo aberastasunaren eta enpresen gaineko zergak.
Ezker Batuaren irudiko, egungo gobernu hori baliagarria da «eskuineko edo eskuin muturreko gobernu bat galarazteko» eta politika sozialak garatzeko, baina ez da gai politika eraldatzaileak bultzatzeko.
Era berean, egungo indar korrelazioaren ondorioz, Ezker Batuak uste du ezker ez nazionalistak (hots, Ezkerrak eta Ahal Dugu-k) ez dutela aukerarik edo indarrik erabakiak eta politikak baldintzatzeko. «Ahalmen hori egun PSNk eta Geroa Baik dute lehenik, eta EH Bilduk eta Navarra Sumak ondoren». Erabakiari errespetua adierazi arren, uste dute gobernuan sartzeko Ahal Dugu-ren eta Batzarreren hautua «akatsa» dela —Batzarre Ezkerraren parte da, baina Gizarte Eskubideen Departamentuan dira kide batzuk—. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203524/2020ko-udan-hasitako-kutsaldi-epidemikoa-bukatutzat-eman-dute-nafarroan.htm | Gizartea | 2020ko udan hasitako «kutsaldi epidemikoa» bukatutzat eman dute Nafarroan | Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak adierazi du 2020ko uztailean hasitako zikloa amaitua dela herrialdean; birusa ez da uxatu, halere. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako neurriak urrian arindu ahal izatea espero du Jaurlaritzak. | 2020ko udan hasitako «kutsaldi epidemikoa» bukatutzat eman dute Nafarroan. Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak adierazi du 2020ko uztailean hasitako zikloa amaitua dela herrialdean; birusa ez da uxatu, halere. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako neurriak urrian arindu ahal izatea espero du Jaurlaritzak. | «Herrialdearen eremu gehienetan ez da birusaren zirkulaziorik, eta kasuak toki gutxitan ari dira zabaltzen. 2020ko uztailean hasi eta hamalau hilabete iraun duen zirkulazio epidemikoaren epea bukatu egin da Nafarroan»: hitz horiek erabilita deskribatu du Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak pandemiak gaur egun Nafarroan duen indarra. Batik bat, birusak herrialdean dituen kutsatze kateen hedadura hartu dute aintzat hori ondorioztatzeko. Intzidentziari buruzko datuetan ere jarri dute arreta: irailaren 13tik 19ra bitarteko egunetan, 100.000 biztanleko 32 kasu atzeman dira.
Hala eta guztiz ere, institutuak argitu du iragarpen horrekin ez dutela esan nahi birusak hedatzeari utziko dionik. «COVID-19a endemikoki edo urtaro jakin batzuetan zirkulatzen duten gaitzen zerrendan jasotzen ahalko da». Are, azaldu dute birusak eragina izan lezakeela, esaterako, udazkenean edo neguan. Horiek horrela, institutuak txostenean zehaztu du herrialdean COVID-19aren zirkulazioa dagoen bitartean ezinbestekoa dela prebentzio neurriei eustea, birusa ez baita desagertu. «Txertaketa beste neurri batzuekin uztartu behar da, maskararen erabilerarekin adibidez», diote txostenean. Hain zuzen, adituek adierazi dute COVID-19aren kontrako txertoa dela ospitaleratze eta heriotza kopurua murriztu izanaren arrazoi nagusia.
Arauen leuntzea, urrian
Eusko Jaurlaritza ere baikor da pandemiaren bilakaerari dagokionez. Jonan Fernandez Labiren batzorde teknikoko buruak gaur goizean azaldu duenez, Jaurlaritzak espero du urriaren hasieran aukera egotea neurriak leuntzeko. «Espero dugu datuen bilakaera onak neurri murriztaileen arintzeari bide ematea, bizitza soziala hain baldintzatua izan ez dadin». Halaber, balizko leuntze horien gaineko aurreikuspenak zehaztu ditu Fernandezek: «Ordutegien, edukieren edo jarduerak egiteko moduen araudietan egingo diren moldaketek normaltasunera ahalik eta gehien hurbil gaitzaten da asmoa». Dena dela, argitu du normaltasun hori ez dela izanen «guztizkoa»; bai, ordea, «gertuko zerbait». |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203525/olanok-berretsi-du-diputatu-nagusi-izateari-utziko-diola-legealdi-amaieran.htm | Politika | Olanok berretsi du diputatu nagusi izateari utziko diola legealdi amaieran | «Kargua utziko dudalako hitza publikoki emana dut, eta ez noa orain iritziz aldatzera», baieztatu du Markel Olanok, ETB1en | Olanok berretsi du diputatu nagusi izateari utziko diola legealdi amaieran. «Kargua utziko dudalako hitza publikoki emana dut, eta ez noa orain iritziz aldatzera», baieztatu du Markel Olanok, ETB1en | Idoia Mendiak PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitzari uko egin diola adierazi ostean, bere agurrari buruz galdetu diote Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiari ETB-1eko Egun on Euskadi saioan. Olanok erantzun du aurretik zin egin zuela azken legealdia izango duela, eta promes horri eusteko borondatea baieztatu du. «Ez noa hori aldatzera. Hitza publikoki ematen dudanean, agertoki hori itxita dago».
Erantzunean, Olanok gogorarazi du duela bizpahiru asteko Batzar Nagusietako saio batean atzera begira jarri zela. 2007tik izan da Gipuzkoako batzarkide «etenik gabe». Ordutik, lau legealditatik hirutan diputatu nagusi izan da, eta Bilduk agintea izan zueneko 2011tik 2015era arteko legealdian, oposizioburu. «Oposizioan egotea sanoa da: umiltasun handiagoa hartzen duzu».
Horrekin batera, Olanok ikusten du ziklo politikoa amaitu zaiola eta osasuntsua dela arduradun politiko batek hori argi izatea. Azken bi legealdietan diputatu nagusi izan ostean, onartu du ez duela bere burua identifikatu nahi ere egoitzarekin eta bulegoarekin. «Ez dut pertsonalizatu nahi nire ardura. Beti esaten dut. Askotan egokitu zait jauregia erakustea jendeari, eta, bulegora heltzean, esaten dut hori dela diputatu nagusiaren bulegoa. Ez dut sekula esaten nire bulegoa dela. Pertsona bat esaten hasten denean hori bere bulegoa dela, malo, ez da ariketa ona».
Bere ordezkoa egun bere lantaldeko norbait ote den galdetuta, Olanok erantzun du hori ez dela bere ardura. Alderdiaren egiturari erabakitzea dagokiola zehaztu du. Haren hitzetan, Gipuzkoa Buru Batzarrari eta asanbleari dagokie proposamenak egitea eta hautagaiaren gaineko erabakiak hartzea. Emakumea izango den galdetuta, zehaztu du EAJk badituela ardura duten emakumeak eta ziklo politiko berrian emakumeek ardura handiagoa hartu behar dutela. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203526/buru-erraldoi-bat-agertu-da-ibaizabalen.htm | Gizartea | Buru erraldoi bat agertu da Ibaizabalen | Bi metro luze eta 1,92 metro zabal ditu eskulturak. BBK Fundazioak jarri du, bihar aurkeztuko duen kanpaina baten atariko gisa. | Buru erraldoi bat agertu da Ibaizabalen. Bi metro luze eta 1,92 metro zabal ditu eskulturak. BBK Fundazioak jarri du, bihar aurkeztuko duen kanpaina baten atariko gisa. | Ikusten ari zirena zer zen oso ondo ulertu ezinda ibili dira gaur goizean hainbat oinezko Bilbon: buru erraldoi bat zegoen Ibaizabal ibaian hondoratuta. Hasieran sudurra soilik ikusten zen, baina itsasaldiak behera egin ahala geroz eta argiago ikusi dute zer zen. Bi metro luze eta 1,92 zabal dituen emakumezko baten burua irudikatzen duen eskultura bat zen, beira zuntzez egina, azal zurikoa eta ilea jasoa zuena.
Askotarikoak izan dira herritarrek egin dituzten hipotesiak, baina zuzena, bakarra: BBK Fundazioak abian jarriko duen kanpaina baten parte da eskultura hori Nerbioi ibaian jartzea. Eskulturak izena ere badu: Bihar. Eta izenak zentzua ere bai: fundazioak bihar aurkeztuko du kanpaina bat gizartean «parte hartzea eta hausnarketa sustatzea» helburutzat duena.
Obraren egilea Ruben Orozco mexikarra da, eta ez da BBK fundazioarentzat lan egiten duen lehen aldia. Izan ere, duela bi urte antzeko kanpaina bat egin zuen fundazioak adineko pertsonen bakardadearen aurka. Orduan, emakume bat banku batean bakarrik eserita irudikatu zuen Orozcok. Areatzan jarri zuten eskultura hura.
Luis Tejido / EFE |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203527/foro-sozialak-salatu-du-udaberri-planak-laquodesadostasuneanraquo-jarri-duela-arreta.htm | Politika | Foro Sozialak salatu du Udaberri planak «desadostasunean» jarri duela arreta | Agus Hernan Foro Sozialeko kideak esan du begi onez ikusten dutela Eusko Jaurlaritzaren proposamena, baina «ulertezin» iritzi dio presoen ongietorrietan arreta jarri izanari. | Foro Sozialak salatu du Udaberri planak «desadostasunean» jarri duela arreta. Agus Hernan Foro Sozialeko kideak esan du begi onez ikusten dutela Eusko Jaurlaritzaren proposamena, baina «ulertezin» iritzi dio presoen ongietorrietan arreta jarri izanari. | Hamaika telebistan elkarrizketatu dute Agus Hernan Foro Sozialeko kidea, eta baikor mintzatu da Eusko Jaurlaritzak atzo aurkeztutako Udaberri 2024 bizikidetzaren, giza eskubideen eta aniztasunaren planaz. Nabarmendu duenez, Foro Sozialak «ongi» hartu du plan hori, iruditzen zaiolako indarkeria zikloaren ondotik eraiki behar den «bizikidetzaren kontzeptua plano orokorrean» kokatzen duela, eta bertan jasota daudela «injustizia soziala, pobrezia edota aniztasun sexuala» bezalako esparruak. Hala, haren esanetan, «plan horrek ongi erantzuten dio gaur egungo gizartearen konplexutasunari». Nolanahi ere, azaldu du «ulertezin» iritzi diotela plan horrek «desadostasunetan» arreta jarri izanari, hau da, presoen ongietorrietan. Hernanek BERRIA-ri azaldu dionez, «kezkagarria» da hori. «Zergatik jarri dute arreta desadostasun batean eta ez adostasunean?», galdetu du. Hain justu ere, salatu du komunikabideek ere plan horren edukiei erreparatu dietenean presoen ongietorrietan jarri dutela arreta, «kontakizunaren batailako elementua» delako, eta ez, ordea, biktimen gaian edo bizikidetzan lortutako adostasunean.
Elkarrizketa osoa, Hamaika Telebistan. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203528/kutsatuak-ziren-37-pertsona-hil-dira-astebetean-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Kutsatuak ziren 37 pertsona hil dira astebetean Hego Euskal Herrian | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 155 positibo atzeman dituzte, eta 29 lagun ospitaleratu. | Kutsatuak ziren 37 pertsona hil dira astebetean Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 155 positibo atzeman dituzte, eta 29 lagun ospitaleratu. | Birusaren intzidentziak Hegoaldean izandako beherakadak ez du guztiz bermatu gaitzarekin loturiko heriotzen gutxitzea. Joan den astean 37 lagun hil dira birusak jota, irailaren 13tik 19ra, hain zuzen ere. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandakoa da datua. Aurreko astekoaren aldean, kopurua txikiagoa da –bederatzi heriotza gutxiago dira–, baina apaltzea ez da nabarmena oraindik ere. Zehazki, azken astean zendutako 37etako 5 Nafarroakoak dira; gainerako heriotzak Arabari, Bizkaiari edo Gipuzkoari dagozkie.
Hegoaldeko osasun sistemek pandemiak eztanda egin bezain laster ekin zioten birusarekin loturiko heriotzen kontaketa zehatza egiteari. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, birusarekin eri ziren 1.242 pertsona zendu dira guztira. Halaber, Jaurlaritzak jakinarazi du birusak 4.701 lagun hil dituela; kasu horretan, heriotzaren kausa nagusia birusa izan den kasuak daude bilduak. Gainera, zehaztu dutenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 60 urte baino gutxiagoko 182 pertsona zendu dira; hiru herrialde horietan izandako heriotza guztien %3,9 dira horiek.
Halaber, transmisioaren gaineko datuei so, Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a atzemateko 8.669 proba egin zituzten atzo, eta horietako %1,8 izan dira positiboak: 155. Lurraldez lurralde, Bizkaian 63 kasu zenbatu dira; Gipuzkoan, 40; Araban, 26; eta Nafarroan, 25.
Gainera, birusarekin eri ziren 29 pertsona ospitaleratu zituzten atzo Hegoaldean. Horiek kontuan izanda, oraintxe bertan guztira 205 paziente dira gaitzak jota erietxeraturik, eta horietako 62 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203529/la-hija-kuartk-valley-eta-johnny-depp.htm | Kultura | 'La hija', 'Kuartk Valley' eta Johnny Depp | Donostiako Zinemaldiko seigarren egunaren bideo laburpena. | 'La hija', 'Kuartk Valley' eta Johnny Depp. Donostiako Zinemaldiko seigarren egunaren bideo laburpena. | Hautsak harrotu ditu Johnny Depp antzezleari Donostia saria eman izanak: aurkakoak eta aldekoak izan ditu erabakiak. Johnny Deppen presentziaz harago, ikus-entzunezkoek ere eman dute zeresana Zinemaldiaren seigarren egunean. La hija filma aurkeztu dute lehen orduan, eta Kuartk Valley euskal filma, berriz, iluntzean. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203530/europako-funtsetatik-538-milioi-euro-iritsiko-dira-araba-bizkai-eta-gipuzkoara.htm | Ekonomia | Europako funtsetatik 538 milioi euro iritsiko dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara | Pedro Azpiazuk esan du Jaurlaritzak eta erkidegoek eragin ahalmen oso txikia izan dutela banaketa baldintzetan. Uste du erkidegoei banatutako funtsak, oraingoz, gehiago daudela lotuta susperraldi ekonomikoarekin, transformazioarekin baino. | Europako funtsetatik 538 milioi euro iritsiko dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara. Pedro Azpiazuk esan du Jaurlaritzak eta erkidegoek eragin ahalmen oso txikia izan dutela banaketa baldintzetan. Uste du erkidegoei banatutako funtsak, oraingoz, gehiago daudela lotuta susperraldi ekonomikoarekin, transformazioarekin baino. | Europako funtsen banaketaren uneko argazkia eman dute Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak eta Jordi Campas Europako Funtsetarako sailburuordeak; azaldu dute orain arte zenbat diru banatu den eta nola, eta halaber zer espero duten banatzeko gelditzen diren diruez.
Espainiak eta Europako Batasunak 2021-2023ko aldirako hitzartutako 70.000 milioi euroren laguntzetatik erdiak, 35.000 milioi euro, erkidegoetarako transferentzia bidez banatu behar dira, eta beste 35.000 milioi euroak Espainiako Estatuak zuzenean banatuko ditu. Espainiak aparteko beste 70.000 milioi euro jaso ditzake Berreskuratze eta Erresilientzia Mekanismotik, baina horiek maileguak dira, eta oraingoz ez dago zehaztuta zenbat hartuko diren, ezta nola banatuko diren ere.
Dagoeneko, Espainiako Estatuak erkidegoetara aldi osorako egin beharreko transferentzien %40 inguru banatu dira (14.214 milioi euro), eta horietatik 538 milioi euro kudeatuko ditu EAEk. Ekonomia sailburuaren ustez, kopuru horrek «agerian uzten du banaketa kohesio irizpideen arabera egiten ari dela», hots, politika publikoen garapenean posizio erlatibo hobea duten erkidegoen, «hala nola Euskadiren» kaltetan. 538 milioi euro orain arte banatutako diruen %3,78 dira, eta EAEko ekonomiaren pisua gutxi gorabehera %6,2koa da Espainiako ekonomiarekiko.
Eragin ahalmenik gabe
Sailburuak gaitzetsi du transferentzia horiek kudeaketa agindu bidez egin dituela Espainiako Administrazioak, eta esplikatu du erkidegoek oso ahalmen txikia eta kasu batzuetan batere ez dutela izan laguntza horien diseinuan eta banaketa baldintzetan, «nahiz eta erkidegoen eskumenen esparruan garatu beharreko jarduerak izan». Laguntzen zenbatekoak, haiek jasotzeko irizpideak, guztia lotuta iritsiko da Jaurlaritzaren eskuetara, zeinaren zeregina soilik kudeaketa eta betearazpena izango den.
Erkidegoetarako transferentzien banaketa, edonola ere, ez da homogeneoa izaten ari, Jordi Campas sailburuordeak azaldu duenez. Programa batzuetan aldi osorako laguntzak banatu dira, hots 2021-2023 artekoak, baina beste batzuetan soilik 2021. urterako banaketa egin da (horrek ez du esan nahi aurten gauzatu behar direnik). Urte baterako esleipen horietako batzuen oinarrian, Campas sailburuordearen ustez, betearazpenaren jarraipena dago. «Kasu askotan, hurrengo urteetarako banaketa erkidegoek 2021eko laguntzekin erakusten duten betearazpen mailaren araberakoa izango da».
Pedro Azpiazuk esan du, orobat, Eusko Jaurlaritzari aditzera eman zaiola «betearazpen pizgarriak» izango direla. «Osagaien [programen] mugarriak eta konpromisoak betetzen dituzten erkidegoek funts gehiago jasoko dituzte hurrengo ekitaldietan Bruselan onartutakoa betetzen ez dutenek baino».
Transferentzia horiek orain artean erakutsitako izaera ere kritikatu du Pedro Azpiazuk. Haren ustez, funts horiek jasoko dituzten helburuek ez dute izaera transformatzailea. «Gehiago lotzen dira susperraldi ekonomikoarekin, Espainiako ekonomiaren beharrezko eraldaketarekin baino».
Estatuaren laguntza zuzenak
Ekonomia sailburua itxaropentsuago agertu da Espainiako Administrazioak zuzenean kudeatuko dituen Europako diruekin. 35.000 milioi euro horiek lehia erregimenean egindako deialdien bidez bideratuko dira, batzuk Estatuko Aurrekontuetako ohiko funtsetarako deialdiekin, beste batzuk ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoen bidez. 35.000 milioi horietatik, Azpiazuk azaldu du 3.300 milioiren inbertsioak egin direla proiektu estrategikoetan, baina Jaurlaritzak oraindik ez daki bide horretatik zenbat diru iritsiko den EAEra.
Zuzeneko laguntza horietara aurkez daitezke tokiko erakundeak, familiak, enpresak, zentro teknologikoak eta unibertsitateak. Eta deialdi horien diseinuan parte hartze handiagoa izateko aukera ikusten du Eusko Jaurlaritzak. «Espero dugu ateratzeko falta diren deialdiek gehiago eta hobeto erantzutea funts horiek ekonomia osoaren gainean izan behar duten izaera eraldatzaileari», esan du Azpiazuk.
Campasek adibidea jarri du, nola ibilgailu elektriko eta konektatuari lotuta jada aurrekontuetatik diru bat banatu den, adibidez Moves3rekin. «Baina oraindik ibilgailu elektrikoaren inguruko deialdi handien diseinua falta da, bateriena eta abar. Transformatzaileagoak izango diren deialdiak diseinatzeko fasean gaude oraindik, hala nola ibilgailu elektrikoarekin eta hidrogenoarekin».
Campasen uste du urte honen amaierara arte edo hurrengoaren hasierara arte itxaron beharko dela deialdi handi horiek iristeko, izaera eraldatzaileagoarekin lanketa handiagoa eskatzen dutelako. Eta Azpiazuk gaineratu du bitartean etengabe daudela ministerioekin harremanetan, haien diseinuan Euskadi Nexten jasotako proiektuek izan dezaketen bidea lantzeko.
Mugarriak
«Betearazpenak ezarri zaizkigun epeetan egitea». Jordi Campas Eusko Jaurlaritzako Europako Funtsetarako sailburuordearen ustez, berebiziko garrantzia izango du laguntzen helburuak betetzen joateak. Aitortu du Jaurlaritzak ez dakiela zein den Espainiako Gobernuak Bruselarekin negoziatutako mugarri eta helburuen egutegia. Laguntzen xehetasunak ezagutzen diren heinean jakingo dira proiektu eta laguntza bakoitzerako bitarteko eta amaierako betebeharreko mugarriak. Haiek betetzen diren ala ez adi egongo da Brusela: «Haiekin ebaluatuko gaituzte administrazio guztiak, izan erabakitzaileak, izan soilik betearazleak». |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203531/litekeena-da-kanarietako-sumendiak-jariatzen-dituen-gasak-euskal-herrira-heltzea-asteburuan.htm | Mundua | Litekeena da Kanarietako sumendiak jariatzen dituen gasak Euskal Herrira heltzea asteburuan | Sufre dioxido kopuru handiak isuri ditu sumendiak: eguneko 7.997-10.665 tona. Ostiralerako, gas hori Iberiar penintsulako zati handi batean barreiatuko da, baita Marokon, Tunisian, Frantzian eta Italian ere, besteak beste. | Litekeena da Kanarietako sumendiak jariatzen dituen gasak Euskal Herrira heltzea asteburuan. Sufre dioxido kopuru handiak isuri ditu sumendiak: eguneko 7.997-10.665 tona. Ostiralerako, gas hori Iberiar penintsulako zati handi batean barreiatuko da, baita Marokon, Tunisian, Frantzian eta Italian ere, besteak beste. | Sumendiak sufre dioxidoa jariatzen du gehienbat, eta, Copernicus Europako sateliteen sistemak jakinarazi duenez, ostiralerako gas hori Iberiar penintsulako zati handi batean barreiatuko da, baita Maroko eta Tunisiako kostan eta Frantzia, Italia, Argelia eta Libiako itsasaldean ere. Argitaratu duen mapan, gainera, ikus daiteke Euskal Herrira ere iritsiko direla gasak.
Copernicus programak sare sozialetan zabaldu duen argazki batean ikus daiteke sufre dioxidoa noraino zabalduko den. Ez da harritzekoa horrenbeste hedatzea; izan ere, sumendiak sortu duen sufre dioxido kopurua ez da nolanahikoa: eguneko 7.997-10.665 tona isuri ditu airera, Involcan Kanariar Uharteetako Institutu Bolkanikoak jakinarazi duenez.
Ikusi gehiago: Laba La Palmako Todoque herrian sartzen hasi da
Institutuak, gainera, jakinarazi du funtsezkoa dela gas horren neurketa egunero egitea. Horren arabera kalkulatu ahal izango dute noiz arte iraungo duen erupzioak.
Copernicus programa espaziala Europar Batasunaren eta ESA Europako Espazio Agentziaren ekimena da, eta berariaz sumendiak izango dituen ondorioak aztertzeko aktibatu dute sateliteen sistema aste honetan. Zehazki, kasu honetan lurrazala eta atmosfera kontrolatzeko zerbitzuak erabiltzen ari dira. Lurraldeko zerbitzuek kartografia ematen dute aldizka, eta, horien bidez, lortutako datuak monitorizatzen dira, sumendiak lurrazalean eragindako kalteak eta errepideen egoera ezagutzeko. Gainera, atmosfera zerbitzuek erupzioaren ondorioz sortzen diren emisioei buruzko informazioa ematen dute. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203532/guardia-zibilek-deklaratu-dute-etak-informazioa-eskatzen-ziola-arantza-zuluetari.htm | Politika | Guardia zibilek deklaratu dute ETAk informazioa eskatzen ziola Arantza Zuluetari | Alfontso Zenon abokatuak eskatu du CNIko kideek deklaratuko duten argitu arte epaiketa eteteko, baina Angela Murillo epaileak jarraitzea ebatzi du. | Guardia zibilek deklaratu dute ETAk informazioa eskatzen ziola Arantza Zuluetari. Alfontso Zenon abokatuak eskatu du CNIko kideek deklaratuko duten argitu arte epaiketa eteteko, baina Angela Murillo epaileak jarraitzea ebatzi du. | Duela bi aste defentsaren testiguek deklaratu ondotik, gaur izan du jarraipena zazpi euskal herritarren aurkako 13/13 makroepaiketak Espainiako Auzitegi Nazionalean. Zazpi guardia zibilek deklaratu dute, peritu gisa, eta Arantza Zulueta abokatuak ETArekin izandako ustezko lotura berretsi dute guztiek. Bertzeak bertze, adierazi dute Zuluetaren Bilboko bulegoa miatu zutenean USB bat aurkitu zutela zeinetan ETAk Martxel-i zuzenduriko dokumentu bat zegoen —Guardia Zibilak Zuluetarekin lotzen du ezizen hori—. Deklaratu dutenez, dokumentu horretan ETAk ustez Zuluetari eskatzen zion Espainiako Auzitegi Nazionalari buruzko informazioa helaraz ziezaiela: bertzeak bertze, kokapenak eta segurtasun neurriak, sarbideak, epaileen bulegoak eta lehergaiak jartzeko leku egokiak eskatzen dira dokumentu horretan, azaldu dutenaren arabera. Informazio gehiago ere eskatzen zion ETAk, guardia zibilen hitzetan: Aitor Zabaletaren hiltzaileari buruzko informazioa, adibidez.
Ustez Zuluetari atzemandako bertze dokumentu batean, ETAk Bixer-i —Zuluetarekin lotzen duten bertze ezizena— eskatzen dio Amarauna izeneko egitura koordinatzeko. Guardia zibilek azaldu dute Amarauna «inteligentzia sare» moduko bat zela, Euskal Herriko herri eta hirietan «militante berriak kaptatzeko eta ituen inguruko informazioa biltzeko».
Guardia zibilen hitzetan, ustez Zuluetari atzemandako bertze dokumentu batean Amaraunaren helburuak zehazten dira, baita militarrei eta poliziei buruzko informazioa, «aparatu judizialeko» kideena, «salatariena» eta «iraultza zerga ordaintzen ez zutenena» ere. Deklaratu dute, halaber, ETAko zuzendaritzak bilera batera deitu zuela Zulueta 2010eko urtarrilaren 15ean, Parisen, Amaraunaren proiektua haren gain uzteko. Guardia zibilek azaldu dute, gainera, Arantza Zuluetari ustez kenduriko USBko dokumentazioak Xabier Lopez Peña etakide ohiari atzemandako baten enkriptazio gako bera zuela.
Guardia zibilek ez dute ukatu CNIko kideek operazioan parte hartu zutela: are, azaldu dute Guardia Zibilak berak eskatuta aritu zirela, Zuluetaren eta Jon Enparantzaren telefono deiak eta mezuak haiei helarazita.
Ez dute epaiketa eten
Perituen deklarazioei ekin aurretik epaiketa eteteko eskatu du Alfontso Zenon Zuluetaren eta Enparantzaren abokatuak. Izan ere, salatu du Espainiako Auzitegi Nazionalak onartua zuela CNI Espainiako inteligentzia zerbitzuetako kideek testigu gisa deklaratzea, froga moduan, baina auzitegiak uko egin diola horri. Erregu helegite bat jarrita daukat defentsak, eta Zenonek salatu du ebatzi gabe dagoela oraindik: «Auzitegiak ahal duen guztia egin beharko luke froga hori ekartzeko». Zuluetaren eta Enparantzaren abokatuaren arabera, hain zuzen, CNIko kideen deklarazioak lotura zuzena dauka aurretiazko gaietan defentsaren abokatuek epaiketa bertan behera uzteko egindako eskaerarekin, eta, beraz, «erabat beharrezkoak» dira testigu gisa. «Dauden aukera guztiak erabili beharko lituzke auzitegiak; bestela, babes judizial eraginkorrerako eskubidea urratuko litzateke».
Angela Murillo epaileak ez du onartu Zenonen eskaera: Jose Perals fiskalaren eta AVT akusazio partikularraren eskariz, erabaki du epaiketarekin aurrera jarraitzea, eta erregu helegitea geroago ebaztea, perituen deklarazioen ondotik. |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203533/offshore-an-murgiltzeko-probalekua.htm | Ekonomia | 'Offshore'-an murgiltzeko probalekua | Material eta osagai ezberdinek itsaso zabalean duten bilakaera aztertzeko laborategi flotagarri handiago bat uretaratuko du Tecnaliak. | 'Offshore'-an murgiltzeko probalekua. Material eta osagai ezberdinek itsaso zabalean duten bilakaera aztertzeko laborategi flotagarri handiago bat uretaratuko du Tecnaliak. | Itsasoari begira bizi dira euskal enpresa asko. Historikoki ontziola eta arrantzaleen lan eremua izandakoa aspaldi zabaldu zen energiaren sektorera. Offshore delakoa da, itsaso zabala alegia. Itsasoa, baina, eremu fisiko basatia da, eta lurrean erabiliak izateko diseinaturiko gailu eta material askok ez dute jasaten olatuen, kresalaren edo ugerraren eragina. Eta, hain zuzen, hori probatzeko eraiki du Tecnaliak HarshLab berria. 2018an uretaraturiko izen bereko laborategiaren bertsio handiagoa da.
«Bizkaiko golkoa energia iturri handia izan daiteke. Probatu behar dugu itsasoak zer ematen digun», horrela azaldu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen sailburuak laborategi berriaren garrantzia. HarshLab 8,5 metroko diametroa eta 7 metroko altuera duen buia erraldoi bat da. Hurrengo astean uretaratuko dute, Armintzan (Bizkaia). BiMEP itsas plataforman egongo da, eta 2018an bertan uretaraturiko laborategi zaharra ordezkatuko du. Buia zaharra Bilboko portura eramango dute proba txikiagoak egiteko.
Azken bi urteetan 500 proba baino gehiago egin dituzte buian, eta, eskaera goraka doanez, laborategi handiago baten premia ikusi zuen Tecnaliak. Pablo Benguria egitasmoaren arduradunak azaldu du orain korrosioa edo higadura baino aldagai konplexuagoak azter daitezkeela: «Argindar eta datu konexioa du, eta horrek asko zabaltzen du probatu daitezkeen gailuen mota». Laborategi berriak 2,6 milioi euroko kostua izan du, eta ez da flotagarria bakarrik, 65 metroko sakoneran probak egiteko aukera ere ematen baitu.
Eta zeintzuk dira horrelako laborategi bat behar duten enpresak? Bada, itsasoko energia errota eolikoentzat osagaiak egiten dituztenak, bereziki. Tapiak aipatu du buia «aurrerapauso» bat dela, eta deskarbonizazioa lortu nahi bada berriztagarriei bidea ireki behar zaiela. Erroten eraikuntzak hiru sektoreko enpresak bateratzen ditu, eta euskal enpresa asko ari dira bide hori urratzen: aeronautikoak, paletan; elektrizitate sektorekoak turbina eta enborretan (Ingeteam, Arteche...), eta ontzigintzakoak oinarri flotagarrian (Murueta). Egun lan askorekin dabiltza, Europako herrialde askok sartu dutelako energia eolikoa Europako funtsak jasotzeko egitasmoetan. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203534/droga-trafikoaren-barrunbeak-eta-kazetaritza-sail-ofizialean.htm | Kultura | Droga trafikoaren barrunbeak eta kazetaritza, Sail Ofizialean | Thierry de Peretti zinemagile frantsesak ‘Enquête sur un scandale d’état’ aurkeztu du Sail Ofizialeko lehian.‘La hija’ erakutsi du Manuel Martin Cuenca zuzendari espainiarrak sail berean, lehiatik kanpo | Droga trafikoaren barrunbeak eta kazetaritza, Sail Ofizialean. Thierry de Peretti zinemagile frantsesak ‘Enquête sur un scandale d’état’ aurkeztu du Sail Ofizialeko lehian.‘La hija’ erakutsi du Manuel Martin Cuenca zuzendari espainiarrak sail berean, lehiatik kanpo | Hubert Antonie iragan iluna duen infiltratu ohi bat da. Egun batez, Stephane Vilner Libération egunkariko kazetariarekin harremanetan jarriko da, eta azalduko dio Frantziako hainbat estatu egitura narkotrafikoan nahastuta daudela, eta froga dezakeela. Haren esanetan, sarearen arduraduna Jacques Billard da, narkotrafikoaren kontrako agentzian goi mailako ardurak dituen polizia. Droga trafikoaren barrunbeak eta ikerketa kazetaritza uztartu ditu Thierry de Perettik Enquête sur un scandale d’état filmean. Korsikan sortutako zuzendariak bere hirugarren lan luzea erakutsi du gaur Donostian, Sail Ofizialeko lehian.
Benetako gertakariak ditu oinarri filmak, Antoniek eta Vilnerrek Infiltré liburuan jaso zituztenak. Hasieran, liburua egokitzea proposatu zioten zinemagileari. «Baina niri, lehen pertsonan eginiko kontakizuna baino, gehiago interesatzen zitzaidan nola idatzi zen liburua, zer zegoen azpian. Azken batean, nola fabrikatzen den halako albiste bat, halako eskandalu bat». Zehaztu du bere asmoa ez zela narkotrafikoaren gaineko «dosier edo ikerketa bat» egitea, «baizik eta hitz egitea egungo errealitateaz; albisteak nola fabrikatzen diren, trafiko horren hariak nortzuk mugitzen dituzten, estrategiak nork diseinatzen dituen». Finean, «estupefazienteen atze-oihalaz» hitz egin nahi zuen. «Gainera, istorioko pertsonaia errealen hiruki hori zen ikuspuntu zinematografiko batetik gehien interesatzen zitzaidana». Vincent Lindon aktoreak jokatu du narkotrafikoaren aurkako agentziako poliziaren rola; Pio Marmaik kazetariarena; eta Roschdy Zemek infiltratuarena.
De Perettik adierazi du filmean agertzen den guztia egia dela, baina fikzioa ere bai, aldi berean. «Filmean esaten diren hitz guztiak esan egin dira errealitatean, baina ez dakit esan zen guztia egia ote den». Pelikulan epaile espainiar baten pertsonaiak GALen eta Frantziako Estatuarekiko harremanen inguruan esaten duenaz galdetu diote zuzendariari prentsa agerraldian. «Europako estatu demokratikoek hainbatetan jo dute mertzenarioz osatutako polizia paraleloetara, eta une batean filmak horri buruz hitz egiten du». GALen eta SAC izeneko talde parapolizial frantsesaren artean paralelismoak badirela ere adierazi du. «Ez dut uste sekreturik salatu dudanik».
Amatasuna erdigunean Donostiako Zinemaldian behin baino gehiagotan lehiatutako zuzendaria da Manuel Martin Cuenca espainiarra. Malas temporadas-ekin izan zen aurrenekoz Sail Ofizialean, 2005ean. Canibal-ekin itzuli zen 2013an, eta El autor-ekin, ostera ere, 2017an, baina oraingoan, Sail Ofizialean izan arren, lehiatik kanpo aurkeztu du bere azkeneko filma, La hija.
Irenek (Irene Virguez) 15 urte ditu, haurdun dago, eta adingabeentzako zentro batetik ihes egin du Javierrek (Javier Gutierrez), hezitzaileetako batek, lagunduta. Irenek Javierren eta haren emazte Adelaren (Patricia Lopez Arnaiz) babesa jasoko du Segurako mendilerroan (Espainia) dagoen etxe apartatu batean, eta, trukean, haurra jaiotzen denean senar-emazteei emango diela hitzemango du.
La hija udaberrian hasten da, pertsonaia guztiek etorkizunean itxaropena dutenean, baina denbora pasatu ahala, iluntzen joaten da filma, eta ipuin beltz baten gisan bukatzen da, thrillerraren kodeak bere gain hartuta. «Istorio oso oinarrizko bat kontatu nahi genuen, oso primitiboa, gerta zitekeena orain dela 15.000 urte leize batean. Bi emakume dira. Batek ezin du haurrik izan, eta bestea ardura handirik gabe izango da ama», azaldu du Martin Cuencak, gaur goizean, estreinaldiaren ondorengo agerraldian. Eta gaineratu: «Bi animaliaren arteko borroka da. Hain oinarrizkoa den horretara jo nahi nuen, muinera. Ondoren, drama eta thrillerra modu inkontzientean ateratzen dira».
Istorio hori «bere eremuan» kokatu du zinemagileak, Andaluziako mendialdean, «nahikoa bakartia, handia eta ezezaguna» delako hiru pertsonaia eta drama bat jasotzeko. «Istorio hau ezin zitekeen hirian gertatu». Ingurune horretan garatzen da drama, naturaren erdigunean dagoen etxebizitza batean.
Filmak amatasuna du erdigunean, Lopez Arnaizek azaldu duenez, «gizarteak erakusten duen amatasun goxoarekin alderatuta bestelakoa dena». Adelak ezin du haurrik izan, baina ama sen «ikaragarria» dauka. «Gainera, filmean ez da ikusten, baina ulertzen da bikote horrek iragan gogorra izan duela horregatik».
Gutierrezek antzezten duen pertsonaia bi emakumeen artean dago. Bataren senarra eta bestearen hezitzailea da, baina bere nahiak emazteak dituenekin datoz bat. «Dena maitasunetik abiatzen da», adierazi du. «Pentsatzen dute elkar laguntzen ari direla, eta plan ona dutela buruan. Hori dute azken irteera. Baina, azkenean, maitasunaren izenean, basakeriak egiten dira».
Hirukiaren hirugarren erpina Irenek osatzen du, aurrera egiteko hezitzailearen eskuari heltzen zaion nerabeak. Irene Virguez: «Hasieran ez du garbi zer nahi duen, baina bere hezitzaileak bide bat irekitzen dio, eta horri eusten dio». |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203535/depp-erosoago-nago-protesien-atzean-ni-neu-izaten-baino.htm | Kultura | Depp: «Erosoago nago protesien atzean, ni neu izaten baino» | Johnny Depp aktore estatubatuar ezagunak jasoko du aurtengo bigarren Donostia saria. Ez die tratu txarren akusazioari buruzko galderei erantzun prentsaurrekoan, eta emandako babesa eskertu dio Zinemaldiari. | Depp: «Erosoago nago protesien atzean, ni neu izaten baino». Johnny Depp aktore estatubatuar ezagunak jasoko du aurtengo bigarren Donostia saria. Ez die tratu txarren akusazioari buruzko galderei erantzun prentsaurrekoan, eta emandako babesa eskertu dio Zinemaldiari. | Pertsonaia ikonikoak antzeztu dituzten aktoreekin gertatzen da, ikusleek benetan ikusten dituztela filmetako pertsonak benetakoen ordez. Johnny Depp aktoreak (Owensboro, AEB, 1963) pertsonaia aski ezagun ugariren rola jokatu du zineman, eta berak ere sentitu izan du nahasmendu hori: «Pertsonaia bat izatearen ustea edukitzen duzu, arraroa da». Batzuen txalo eta besteen isiltasun artean jasoko du Donostia saria iluntzean, eta aurretik, Kursaalean prentsaren aurrean egindako agerraldian, haren inguruko polemikaren mamua airean zebilen, lehen hitza nork ebakiko.
Donostiako Zinemaldiak saria Deppi emango ziola esan orduko hasi ziren kritikak: Amber Heard emazte ohiak tratu txarrak leporatu izan dizkiola-eta, hainbat eragilek jaialdiari eskatu zioten ez ziezaiotela saririk eman. Zinemaldiak nabarmendu zuen aktorearen ibilbide artistikoari egin nahi diotela aitortza, eta errugabetasun presuntzioari eutsi zioten erabakia justifikatzeko.
Kursaaleko prentsa aretoa bete-beteta zegoela iritsi da Depp hara, eta esan dituen lehen hitzekin argi geratu da zer tonutan hitz egingo zuen gai horri buruz: «Beldurtu nauzue momentu batean, uste nuen bota egin nahi ninduzuela». Prentsaurrekoaren gidariak ere hasieratik ezarri ditu mugak: «Mesedez, egin Depp jaunari bere ibilbide profesionalari buruzko galderak, horregatik baitago hemen, bere karrerari omenaldi bat egiteko». Kazetari batek zuzenean galdetu dio hainbat eragilek saririk ez emateko egindako eskaeraz, eta gidariak berak adierazi du Deppek ez ziola horri erantzungo.
Muga horiei itzuri eginez, aktorearen inguruko zalapartak bere ibilbide artistikoari nola eragingo dion galdetu diotenean, Deppek barrenak husteko baliatu du erantzuna: «Kantzelazioaren kultura kutsatutako airea bezalakoa da. Egia esan, uste dut orain seguru nagoela. Hala ere, egoera gure kontroletik aterata dago, eta inor ez dago seguru; zuetako inor ere ez. Baldin eta norbait prest badago esaldi bat esateko, hori nahikoa da. Jende askok sufritu du horregatik».
Deppek 1980ko hamarkadako pelikula ezagun batean egin zuen debuta: Wes Cravenen A Nightmare on Elm Street filmean (1984). 1990eko hamarkadan, AEBetako film independenteetan aritu zen lanean; ezaguna da Jim Jarmuschen Dead Man (1995), baita Tim Burtonekin egindako lanak ere: Edward Scissorhands (1990) eta Ed Wood (1994). Burtonekin harreman oparoa izan du hasiera hartaz geroztik, eta maiz egin dute lan elkarrekin. Pertsonaia gogoangarriak dira Charlie and the Chocolate Factory-ko (2005) Willy Wonka eta Alice in Wonderland-eko Mad Hatter (2010).
Akaso Pirates of the Caribbean sagako Jack Sparrow kapitaina izango da Deppek antzeztutako pertsonaiarik bereziena ikusle askorentzat. Hearden salaketaren ondorioz, Disneyk Depp filmetatik kanpo uztea erabaki zuen. Prentsaurrekoan, esan du edozein unetan dela «Sparrowrekin bidaiatzeko gai». «Ez dut enpresarik behar Jack Sparrow izateko eta irribarreak ateratzeko».
Deppek fantasiazko zineman lan egin du batez ere. Gaur kontatu zuenez, umetatik gustatzen zaizkio beldurrezko film mutuak, eta, Burton ezagutu zuenean, «berehala konektatu» zuten. Fantasiazko rolak egitean, zera interesatzen zaio gehien: «Maskarak makillajearen atzean ezkutatzeko aukera ematen dizu. Ihes egin dezakezu zure zamatik. Ni erosoago sentitzen naiz protesien atzean, neure burua izaten baino. Arraroa da, ezta?».
Aktorea izatez gain, ekoizlea ere bada. Gogor kritikatu du Hollywoodeko estudio sistema: «Ez da lehen zena, ezta inola ere». Aktoreak eta ikusleak gutxiesten dituzte, haren ustean: «Erabili eta botatzekoak garela uste dute. Gainera, ikuslea ez dute aintzat hartzen, modu irrigarrian tratatzen dituzte. Uste dut Hollywoodeko arrakalak begien bistan daudela, eta ni pozik nago arrakala horiek lehenago ikusi izanaz».
Zinemaldiari eskerrak
Deppek gaur iluntzean jasoko du saria, Kursaalean egindako gala batean. Saria jasotzean norengan pentsatuko zuen galdetu diotenean, Donostiako Zinemaldiari eman dizkio eskerrak: «Batez ere gogoan izango dut Zinemaldiak nola babestu nauen; Jose Luisek [Rebordinos, zuzendaria], Donostiako alkateak... Usteko banu ni hemen egoteak inor mindu lezakeenik, kezkatuta egongo nintzateke. Baina argi nuen etorriko nintzela, atsegin nuela leku hau. Errespetu handia diot zinemaldi honi, ez dagoelako itxurakeriatan oinarrituta, filmetan eta zinemagileetan baizik». |
2021-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/203536/saririk-gabeko-hobekuntza.htm | Kirola | Saririk gabeko hobekuntza | Alavesek ez du punturik batu oraindik, Espanyolen zelaian galdu ostean. Aurreko lehietan baino duinago aritu da, baina garesti ordaindu du Duartek eginiko penalti garbia | Saririk gabeko hobekuntza. Alavesek ez du punturik batu oraindik, Espanyolen zelaian galdu ostean. Aurreko lehietan baino duinago aritu da, baina garesti ordaindu du Duartek eginiko penalti garbia | Bost norgehiagoka, eta punturik ez. Denboraldi bat ezin daiteke okerrago abiatu. Alavesek gaur hasi nahi zuen suspertzen, Espanyolen zelaian, eta ezin uka ahalegindu denik. Larunbateko derbiaren aldean, itxura lehiakorragoa eman du Javi Callejaren taldeak. Zenbait minutuz, aurkaria baino gehiago ere izan da, eta aukera pare bat izan ditu markagailuan aurrea hartzeko. Ordea, errentagarritasunik gabeko goraldia izan da, eta huts zaharrak berritu ditu azkenean. Lehenik, beste penalti garbi bat oparitu dio aurkariari, eta, gero, ez da partida berdintzeko kapaz izan. Ez du etsi, baina argitasun falta nabarmena izan du aurrean.
Espanyolen gol goiztiar bat zen Alavesek eragotzi beharreko lehen gauza, jokalarien konfiantza apurra guztiz desagertu ez zedin. Bada, bigarren minutuan sukalderaino sartu da Keidi Bare, eta ateko zuloan baloia sarera bidali du Raul de Tomasek. Arabarren amesgaiztoa bete da. Baina iratzarri egin ditu VAR-ak:âÂÂÂÂjokaldiaren hastapenean jokoz kanpo zegoen Embarba. Alta, Callejarenak ez dira guztiz esnatu, eta 17. minutuan bideo epaileak salbatu ditu berriro:âÂÂÂÂDe Tomasek beste baloi bat sareratu du, bakar-bakarrik atzera ere, baina pasea kokapen aurreratuegian jasota. Jokoz kanpo, Alaves bezala.
Ordu erdiz luzatu da gasteiztarren ezina. Bere zelaian sartu ditu Espanyolek, jabetza jarraituaren eta joko aldaketen bidez. Ezkerretik egin die min handien. Area inguruan, pentsatzen utzi diete kataluniarrei. Ez zeuden behar bezain gertu zainketetan. Itxura txarra zuen neurketak, Manu Garcia lerro artean jokatzen hasi den arte. Haren pase zorrotzek berpiztu egin dute Alavesen erasoko jokoa, eta, hala, gidoia alderantzikatu egin da lehen zatiaren amaieran: jazarria izateari utzi dio Arabako taldeak, eta jazarle bihurtu da. Riojak izan du lehen aukera, 31. minutuan, ezkerkada indartsu batekin. Eta atsedenaren atarian, aurreneko gola sartzear izan dira Joselu eta Martin:âÂÂÂÂaurrelariak areaz kanpotik jaurti, Diego Lopezek gelditu, eta aldaratzea kanpora bidali du atzelariak.
Alavesek ez ditu baliatu neurketako minuturik onenak. Aldageletatik bueltan, aurrerako urratsa egin du Espanyolek, denboraldiko lehen garaipena lortu nahian. Berandu gabe argitu zaio bidea, Duartek eginiko penalti bati esker. Alaveseko atzelariak eskuarekin moztu du Morlanesen jaurtiketa bat. Penalti garbia izan da, eta De Tomasek ez du barkatu Pachecoren aurrean. 53. minutua zen. Bazegoen erreakziorako astia. Jakitun zeuden arabarrak, eta beste lehia batzuetan baino kemen handiagoz saiatu dira kolpetik altxatzen.
Callejak Guidetti atera du zelaitik, Sylla sar zedin. Senegaldarrak berritu egin du taldearen energia, eta, gainera, gertu izan du banakoa zelairatu berritan, Martinen erdiraketa on bat ehizatuta. Haatik, ezin izan du garbi errematatu, eta kanpora joan da baloia. Eskuin hegalean aurkitu nahi zuten lasterbidea, bi baten kontrako egoerak baliatuz. Rioja izan da, berriz ere, jokalaririk sakonena. Alabaina, gasteiztarren nahiak ezinarekin egin du topo minutuen joanean. Marrazkiz eta piezaz aldatu du Callejak, baina alferrik. Taldeari asko kosta zaio arriskua sortzea. Bukaeran, itsu-itsuan jo du berdinketaren bila, eta kontraeraso batean bigarrena egitear izan da Wu Lei. De la Fuentek izan du Alavesen azken aukera, baina area barruan ihes egin dio baloiak, Alavesi puntuek bezalaxe. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203571/depp-laquoarrazoi-bakarrarengatik-nago-hemen-jendearengatikraquo.htm | Kultura | Depp: «Arrazoi bakarrarengatik nago hemen: jendearengatik» | Emazte ohiari tratu txarrak eman izanaren salaketa airean egon zen ekitaldian, nahiz eta inork ez aipatu zuzenean. | Depp: «Arrazoi bakarrarengatik nago hemen: jendearengatik». Emazte ohiari tratu txarrak eman izanaren salaketa airean egon zen ekitaldian, nahiz eta inork ez aipatu zuzenean. | Kritikak kritika, txalo artean jaso du bart Donostia saria Johnny Depp aktore estatubatuarrak, Kursaalean eginiko ekitaldian. Zaleen sostengua eskertu du, haiek eman diotelakoan «aurrera jarraitzeko kemena».
Marion Cotillarden txanda hartu du Deppek. Aktore frantsesak jaso zuen Donostia saria joan zen ostiralean, eta harekin batera izan da izendatua estatubatuarra aurten.
Cotillarden sariak adostasuna baino ez du sortu; Deppi eman izanak, ordea, haserrea eragin du zinemagintzako eta gizarteko hainbat talderen artean, emazte izandakoari tratu txarrak eman izana egotzi diotelako aktoreari. Tratu txarren akusazioari buruzko galderei ez zien erantzun arratsaldeko prentsaurrekoan.
Edurne Ormazabalek aurkeztu du ekitaldia. Adierazi duenez, «Depp aktore ona bezain sailkaezina da». Haren «magnetismoa eta pertsonaia bakoitza antzezteko modu berezia» nabarmendu ditu, eta tartean Edward Scissorhands eta Jack Sparrow aipatu ditu, adibide gisa.
Denera 90 film baino gehiagotan aritu da aktorea, eta hamar bat ekoitzi ditu. Horietako batek Epaileen Saria jaso zuen iaz, Crock of Gold: A Few Rounds With Shane MacGowan (Julien Templek zuzenduta). Hori aurkezten egon zen Depp iaz Donostian.
Jose Luis Rebordinos Zimenaldiaren zuzendariak eman dio garaikurra. Ohoretzat hartu du aktoreak saria, eta eskerrak eman ditu. «Arrazoi bakarrarengatik nago hemen: jendearengatik», esan du aktoreak. «Zinema jendearentzat da, eta jendeak agintzen du».
Eskerrak eman dizkio Rebordinosi eta Zinemaldiari, «gauzak hartzeko modu zoragarriarengatik, perspektibarengatik eta gauzak ikusteko erarengatik. Ez dut inoiz ahaztuko».
Zinemaldia goraipatu du, «zinema jaialdi bat izan beharko lukeenarekin bat datorrelako, eta zinema eta jendea ardatz dituelako».
Cotillard sarikideari zorionak eman dizkio, nahiz eta harekin ez den elkartu Donostian. «Neska bikaina, zoragarria» dela esan du.
Zaleak bere «zutabe» izan direla nabarmendu du. «Eskerrik asko neure borrokalariei; sentitzen dut sortu izan diren arazoengatik». Berak ere bere buruan sinesten duela adierazi du.
Atzo arratsaldeko prentsaurrekoan egin bezala, salaketa faltsuen biktima izandakoen kasuak aipatu zituen ekitaldian, bere aferarekin paralelismoa egin nahian. Arkansasen (AEB) 1993. urtean hiru haurren hilketaren harira oker zigorturikoak ekarri zituen gogora. «Errugabeak ziren, eta Damienek [Echols], atxilotuetako batek, zortzi urte pasatu zituen heriotzaren korridorean». Deppek gogoratu du aferan esku hartu zuela, eta Hollywoodeko beste hainbat figurarekin batera sostengua eman ziola zigorturikoari. Azkenean, kasua berriz aztertu zuten auzitegiek, eta Echols errugabetu egin zuten.
Aferak erakutsiko luke, Deppen arabera, jendeak justiziaren horma zulatzeko boterea duela, kolpe txikien bitartez bada ere. «Hori esaten dut ni orain oso txikia naizelako». |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203572/pse-eeko-idazkari-nagusi-izateko-hautagaitza-aurkeztuko-du-bihar-eneko-anduezak.htm | Politika | PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitza aurkeztuko du bihar Eneko Anduezak | Idoia Mendiak asteartean lema utziko zuela iragarri ondotik, Gipuzkoako PSE-EEko idazkari nagusia izango da lehena hautagaitza aurkezten. Ez da aurreikusten beste hautagaitzarik | PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitza aurkeztuko du bihar Eneko Anduezak. Idoia Mendiak asteartean lema utziko zuela iragarri ondotik, Gipuzkoako PSE-EEko idazkari nagusia izango da lehena hautagaitza aurkezten. Ez da aurreikusten beste hautagaitzarik | Idoia Mendiak PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitza ez zuela berrituko jakinarazi bezain pronto, Eneko Anduezaren izena nabarmendu zen ordezko posible gisa. Efe berri agentziak alderdi sozialistaren iturriak aipatuz iragarri berri duenez, Anduezak bihar agerraldi bat egingo du Bilbon ofizlalki iragartzeko PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitza aurkeztuko duela. Iturri berberek aipatzen dutenez, oraingoz ez dirudi beste inor aurkeztuko denik.
Idoia Mendiak esan du «edozein militantek egin dezakeela aurrerako urratsa». Horretarako, epeen barruan beharrezko babesak aurkeztu beharko lituzke. Anduezari buruz, gogoratu du alderdien egin duen ibilbidea aintzat hartuta «urrats koherentea» iruditzen zaiola.
Andueza 2017tik da Gipuzkoako PSE-EEko idazkari nagusia, eta 2020tik legebiltzarkidea da. Zientzia politikoetan lizentziatua da, eta Iñaki Arriolaren alboan egin du bidea alderdian, Eibarko Udalean eta Eibarko talde sozialistan. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203573/alda-miarritzeko-pisutik-lekutu-da-airbnb-k-etxea-behar-bezala-deklaratu-ondoan.htm | Gizartea | Alda Miarritzeko pisutik lekutu da, Airbnb-k etxea «behar bezala» deklaratu ondoan | Ekintza lorpentzat jo dute, baina «iruzur masiboa» salatzeko mobilizatzen segituko dutela erran dute. | Alda Miarritzeko pisutik lekutu da, Airbnb-k etxea «behar bezala» deklaratu ondoan. Ekintza lorpentzat jo dute, baina «iruzur masiboa» salatzeko mobilizatzen segituko dutela erran dute. | Miarritzeko (Lapurdi) Errepublika karrikako 20 zenbakiko etxe batera sartu ziren astearte goizean Alda mugimenduko kideak. Airbnb plataformak legez kanpo alokatzen duela salatu zuten, derrigorrezkoa den etxearen erreferentzia zenbakia ez baitzuen agerrarazten webgunean. Aldaren arabera, plataformak Miarritzen alokatzen dituen etxeen bi herenak ez dira «behar bezala deklaratuak», eta, horren harira, «iruzur masiboa» salatu zuten, zenbaki hori deklaratu gabe zenbait zerga ez baitituzte pagatzen. Bada, atzo arratsean Airbnb plataformak etxearen erreferentzia zenbakia agerrarazi zuen webgunean: Aldako kideek okupazioa bertan behera uztea erabaki dute, eta atzo gauean atera ziren pisutik; bihar lekutzeko asmoa zuten, berez.
«Airbnb plataformak etxearen zenbakia deklaratu du gure ekintzaren ondorioz. Halere, deklaratuak ez diren etxeak salatzen segituko dugu egoera erregulartu dezaten», adierazi du Aldak. Anartean, beraz, mobilizatzen segituko dutela iragarri dute. «Etxebizitzaren krisiari aurre egiteko», manifestazio bat eginen dute datorren azaroaren 20an, Etxebizitza defenda dezagun lelopean, Baionan, 15:00etan. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203574/espainiako-auzitegi-gorenak-baztertu-egin-du-indultuen-kontrako-bide-penala.htm | Mundua | Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin du indultuen kontrako bide penala | Eskuin Liberala alderdiak Pedro Sanchezen kontra jarri zuen kereila bertan behera utzi du epaimahaiak. Azaldu duenez, soilik bide administratibotik jo daiteke Kataluniako buruzagi independentistei zigorra eteteko erabakiaren aurka. | Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin du indultuen kontrako bide penala. Eskuin Liberala alderdiak Pedro Sanchezen kontra jarri zuen kereila bertan behera utzi du epaimahaiak. Azaldu duenez, soilik bide administratibotik jo daiteke Kataluniako buruzagi independentistei zigorra eteteko erabakiaren aurka. | Espainiako Auzitegi Gorenak ezerezean utzi du Espainiako Gobernuak Kataluniako bederatzi buruzagi independentistari emandako indultuei bide penaletik aurre egiteko aukera. Eldiario.es agerkariak aurreratu duenez, Gorenak baztertu egin du Eskuin Liberala alderdiak Pedro Sanchez Espainiako presidentearen aurka jarri zuen kereila. Alderdi horrek prebarikazioa leporatu zion Sanchezi. Auzitegiaren iritziz, akusazioaren argudioek ez dute auziaren gaineko «gutxieneko analisia» eskaini Sanchezen erabakietan prebarikazio delitua baden aztertzeko.
Eskuin Liberalak aurkeztu zuen kereilak Sanchezi leporatu zion Kataluniako prozesu independentistarengatik zigortuak izan ziren buruzagien aldeko indultua «trukerako txanpon gisa» erabiltzea, Espainiako Kongresuan Kataluniako alderdi independentisten babesa lortzeko. Gorenaren iritziz, baina, justiziak ezin du anitzat hartu argudio hori. Auzitegiak nabarmendu du indultua hura onartzeko eskumena zuenak eman zuela: Espainiako Gobernuak, alegia. Eta gaineratu du erabakia hartzeko arrazoiak ezin direla justiziaren kontrolaren menpe jarri. Hala ere, zehaztu duenez, auzitegiek neurriaren «koherentzia» aztertu dezakete, eta, horretarako, administrazioarekiko auzien bidea da erabili beharrekoa.
Hain justu, bide hori erabili dute PPk, Ciudadanosek eta Voxek indultuen kontra egiteko. Gorenak hiru alderdi horien helegiteen gaineko epaia eman beharko du hurrengo hilabeteetan. Oraingoz, baztertu egin du indultuak, kautelazko neurri gisa, behin-behinean indargabetzea eta Kataluniako prozesuarengatik zigortutako buruzagi independentistak berriro ere espetxera bidaltzea. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203575/ekonomia-azkar-suspertzen-ari-da-nafarroan-26-handitu-baita-martxotik-ekainera.htm | Ekonomia | Ekonomia azkar suspertzen ari da Nafarroan, %2,6 handitu baita martxotik ekainera | Urtebete atzera eginez gero, %18,5eko jauzia eman du, baina aintzat hartu behar da iazko bigarren hiruhilekoan konfinamenduak eragin handia izan zuela barne produktu gordinean | Ekonomia azkar suspertzen ari da Nafarroan, %2,6 handitu baita martxotik ekainera. Urtebete atzera eginez gero, %18,5eko jauzia eman du, baina aintzat hartu behar da iazko bigarren hiruhilekoan konfinamenduak eragin handia izan zuela barne produktu gordinean | Uztailean aurreratutako datua berretsi du Nastat Nafarroako estatistika erakundeak: bigarren hiruhilekoan, ekonomia %2,6 handitu da lehen hiruhilekoarekin alderatuta, eta %18,5 iazko epe bereko datuarekin alderatuz gero. Datuok baieztatzen dute ekonomia indarrez suspertzen ari dela, batik bat industriak eta barne eskariak, gehienbat familien kontsumoak, bultzatuta.
Hain zuzen ere, iragan astean, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekonomiak joera bera duela azpimarratu zuen Jaurlaritzak. Apur bat apalago bada ere, %2,2 handitu zen bertako ekonomia bigarren hiruhilekoan.
Eskaintzari erreparatuta, sektore ekonomikoen artean indartsuen industria ari da hazten. Iazko epearekin alderatuta, %26 handitu da industriaren jarduera martxotik ekainera bitartean. Dena den, iragan urte amaieratik lehengaien eta energiaren garestitzeak bete-betean eragin die industriako azpisektore batzuei, eta hornidura arazoak izaten ari dira enpresak —tartean, VW bera, erdieroaldeen krisia dela eta—.
Nastaten datuetan ez da egoera hori islatu, baina urtarriletik uztailera arteko industria produkzioaren jarduera indizeak jaso du eragin hori. Iazko uztailetik, urtebetean Nafarroako industria jardueraren indizea %9,6 handitu zen, eta garraio osagaiek (%60), papergintzak eta zurgintzak (%23), eta metalgintzak (%21) joera hobea izan arren, energia sektoreak %20 egin zuen atzera, eta manufaktura eta elikagai industriek %3,8 eta %1,9 baino ez zuten egin gora.
Beste sektoreei begira, lehen hiruhilekoarekin alderatuta murrizketen arintzeak eta alarma egoera altxatzeak mesede egin zien zerbitzuei (%21,4 handitu da), batik bat ostalaritzari, merkataritzari eta garraioari. Joera horrekin bat eginez, Nastatek hotelen abuztuko datua eman du: Nafarroako hotel eta ostatuetan 278.101 egonaldi erregistratu dira, iaz baino %79 gehiago.
Neurri batean, joera hori barne eskariak berak hauspotu du. Oro har kontsumoa %13,8 handitu da bigarren hiruhilekoan, batik bat familien zein norbanakoen erosketek (%16,8) eta enpresen inbertsioek (%24,2) gidatuta.
Kanpo merkataritzari dagokionez, Nafarroako enpresek iaz epe berean baino %31,4 gehiago esportatu zuten martxotik ekainera bitartean, batik bat industria jarduerak bultzatuta. Halaber, inportazioak %27,9 handitu dira; Nastaten arabera, esportazioen eta inportazioen arteko alde horrek barne kontsumoaren «dinamismo handiagoa» adierazten du.
Suspertzeak eragina izan du enpleguan. Bigarren hiruhilekoan %15,7 handitu da enplegu kopurua, iazko epe berarekin alderatuta. Industrian %16,5eko gorakada izan du; merkatuen zerbitzuetan, %22,8koa; eta eraikuntzan, %18koa. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203576/pablo-larrainen-spencer-izango-da-emanaldi-sorpresako-filma.htm | Kultura | Pablo Larrainen 'Spencer' izango da emanaldi sorpresako filma | Etzi emango dute, 16:00etan, Viktoria Eugenian. Diana Spencer Galesko printzesari buruzkoa da. | Pablo Larrainen 'Spencer' izango da emanaldi sorpresako filma. Etzi emango dute, 16:00etan, Viktoria Eugenian. Diana Spencer Galesko printzesari buruzkoa da. | Pablo Larrainen Spencer filmak Veneziako Zinemaldiko Sail Ofizialean parte hartu zuen irailaren hasieran, eta Donostiako Zinemaldiak gaur adierazi du hura izango dela aurtengo film sorpresa. Larrainek Diana Spencer Lady Di Galesko printzesari buruzko film bat egin du. Haren bizitzako hiru egun kontatuko ditu, 1990eko hamarkadaren hasierakoak, Spencerrek Windsor etxean igaro zuen azken oporraldian kokatuta.
Kristen Stewartek jokatuko du Spencerren rola, eta Jack Farthingek egingo du haren senar Charles printzearena. Timothy Spall, Sean Harris eta Sally Hawkins aktoreek ere parte hartu dute filmean. Gidoia Steven Knightena da.
Larunbatean emango dute, 16:00etan, Viktoria Eugenia antzokian. Hasieran salgai jarri zituzten sarrera guztiak salduta daude; egunean bertan jarriko dituzte gehiago, 08:00etatik aurrera.
Azken hamarkadan, Larrainen filmek ibilbide arrakastatsua egin dute mundu osoko zinema jaialdietan. No (2012), El club (2015) eta Ema (2019) lanek sari ugari irabazi dituzte. Spencer ez da zuzendariak pertsonaia ikoniko baten bizitzan oinarrituta egiten duen lehen lana; izan ere, 2016an Neruda eta Jackie egin zituen. Pablo Neruda idazle txiletarrak bere herrialdetik ihes egin zueneko pasartea kontatu zuen lehenengoan. Bestean, Jacqueline Bouvierren dolua erakutsi zuen haren senar John F. Kennedy AEBetako presidentearen hilketaren ondorengo egunetan.
Larrainen lan asko erakutsi izan dituzte Donostiako Zinemaldian. Tony Manero (2008), Post mortem (2010) eta El club Horizontes Latinos sailean, eta No, Neruda eta Ema Perlak sailean.
Donostiako Zinemaldiak orain dela bi urte berreskuratu zuen emanaldi sorpresa bat programatzeko ohitura. 2019an Todd Phillipsen Joker filma eman zuten, eta iaz, Abel Ferrararen Sportin' Life. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203577/euneiz-unibertsitatea-sortzeko-lege-proiektuaren-tramitazioak-aurrera-egingo-du-eusko-legebiltzarrean.htm | Gizartea | Euneiz unibertsitatea sortzeko lege proiektuaren tramitazioak aurrera egingo du Eusko Legebiltzarrean | Elkarrekin Podemos-IU taldeak eskatu du lege egitasmoa Jaurlaritzari itzultzeko, argudiatuta Euneizek ez dituela betetzen unibertsitatetzat hartua izateko lege baldintzak. EAJk, PSEk, PPk eta Voxek ez dute zuzenketa babestu, eta EH Bildu abstenitu egin da. | Euneiz unibertsitatea sortzeko lege proiektuaren tramitazioak aurrera egingo du Eusko Legebiltzarrean. Elkarrekin Podemos-IU taldeak eskatu du lege egitasmoa Jaurlaritzari itzultzeko, argudiatuta Euneizek ez dituela betetzen unibertsitatetzat hartua izateko lege baldintzak. EAJk, PSEk, PPk eta Voxek ez dute zuzenketa babestu, eta EH Bildu abstenitu egin da. | Euneiz (European University of Gasteiz) unibertsitate pribatu berria Gasteizen eraikitzeko lege proiektuak beste koska bat gainditu du gaur Eusko Legebiltzarrean, Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako osoko zuzenketa atzera bota ondotik. EAJk, PSEk, PPk eta Voxek osoko zuzenketaren aurka bozkatu dute, eta EH Bilduk abstentziora jo du. Beraz, Eusko Jaurlaritzaren lege proiektua tramitatzen jarraituko dute ganberan: proiektuari ekarpenak egiteko agerraldiak entzunda, taldeen zuzenketa partzialak eztabaidatuko dituzte. Gaurko saioan, Elkarrekin Podemos-IUren osoko zuzenketa izan dute eztabaidagai. Iñigo Martinez Zaton legebiltzarkideak salatu du Euneizek ez dituela betetzen euskal sistema unibertsitarioak ezarritako helburuak, eta ez dela bateragarria Espainiako Gobernuak onartu berri duen lege dekretuarekin. Hain justu ere, uda partean Espainiako Gobernuak dekretu bidez gogortu egin zituen goi mailako hezkuntza zentroak unibertsitatetzat hartu ahal izateko bete behar diren baldintzak, eta Euneiz ez da legedi berrira egokitzen. Horixe salatu du Elkarrekin Podemos-IUk bere zuzenketan, eta Jaurlaritzari eskatu dio atzera botatzeko lege proiektua, eta baldintza berrietara egokituko den beste bat aurkezteko. Espainiako Gobernuaren dekretu berriak zentroek eskaini behar duten gutxieneko eskaintza akademikoa zehazten du: graduko hamar titulu, sei master eta bi doktoretza programa. Euneizek, ordea, graduko bederatzi titulu eskainiko ditu. Gainera, bost ezagutza adarretako gutxienez hiruk egon behar dute hezkuntza curriculumean jasota, baina Euneizek bi adar baino ez ditu hartuko. Argudio hori ez da izan Elkarrekin Podemos-IUk Euneiz unibertsitate pribatuaren aurka emandako bakarra. Martinez Zatonek salatu du unibertsitate horrek finantzaketa publikoa jasoko duela, eta hezkuntza ikuspuntu «merkantilista» batetik sustatuko dela, irabazi asmoa izango duelako.
EH Bildu abstenitu egin da bozketan, baina Ikoitz Arrese legebiltzarkideak argitu du koalizioak ez duela bat egiten unibertsitate pribatuaren egitasmoarekin. Lau zuzenketa partzial aurkeztu dizkio lege egitasmoari, bermatzeko Euneizek ez duela diru publikorik jasoko. «Euneiz bezalako unibertsitate pribatu batek, irabazi asmoa duenak, ezin dezake diru publikoa jaso, eta legeak argi utzi behar du hori». Horretarako, koalizioak galdegin du Euskal Unibertsitate Sistemaren Legea aldatzea puntu horri dagokionez. Halaber, txosten juridiko berri bana egiteko eskatu die Unibasq agentziari eta Eusko Legebiltzarreko zerbitzu juridikoei, Euneizek Espainiako Gobernuaren lege berria betetzen duen argitu dezaten. Arresek ohartarazi du proiektu horrek «alde ilun» asko dituela, eta salatu du «alfonbra gorria» jartzen ari zaiola unibertsitate horri EHUk espezialitate berberak eskaintzea sustatu beharrean. EAJk, PSEk, PPk eta Voxek babestu egin dute unibertsitate berria eraikitzeko proiektua. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, berriz, adierazi du gobernuaren lege proiektuak indarrean den araudia errespetatzen duela. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203578/maria-txibite-pandemia-amaitu-esan-dezakeguna-da-transmisioa-apaldu-dela-eta-apaltzen-segitu-behar-dugula.htm | Gizartea | Maria Txibite: «Pandemia amaitu? Esan dezakeguna da transmisioa apaldu dela, eta apaltzen segitu behar dugula» | Nafarroako Osasun Departamentuko iturriek BERRIAri azaldu diote izurriari neurria hartzeko parametroak «positiboak» direla, «eta horrek neurrien arintze bat ekarriko duela, ezusterik ezean» | Maria Txibite: «Pandemia amaitu? Esan dezakeguna da transmisioa apaldu dela, eta apaltzen segitu behar dugula». Nafarroako Osasun Departamentuko iturriek BERRIAri azaldu diote izurriari neurria hartzeko parametroak «positiboak» direla, «eta horrek neurrien arintze bat ekarriko duela, ezusterik ezean» | Ez da bukatu, baina datuak itxaropentsuak dira. Mezu hori eman dute Nafarroako Gobernuko arduradunek gaur goizean. Atzo, Osasun Publikoko eta Lan Osasuneko Nafarroako Institutuak bukatutzat jo zuen «iazko udan hasitako aldi epidemikoa», eta adierazi zuen «beste garai batean» sartu dela herrialdea, birusaren transmisioa kontrolatuago dagoelako. Baieztapen horrek sortutako ikusminaz jabetuta, Nafarroako Gobernuko lehendakariak ez du «epidemiaren bukaeraz» hitz egin nahi izan, baina nabarmendu du «helmuga oso gertu» dagoela: «Esan dezakegu pandemia amaitu dela? Tira, esan dezakeguna da birusaren transmisio maila oso apala dela, apaltzen segitu behar dugula eta, beheranzko joera hori egonkortzen bada, are gehiago arinduko ditugula neurri murriztaileak».
Neurrien arintzeari dagokionez, Txibitek esan du hasiak direla hainbat sektorerekin hitz egiten, «urriaren 1etik aurrera» neurrien malgutzeari segida emate aldera. Hala ere, gogorarazi du birusa ez dela desagertu, oraindik ere badela txertoa hartu ez duen jendea eta ezinbestekoa izanen dela, «neurri batean bederen», maskaren erabilerari, pertsonen arteko distantziari eta bestelako babes neurriei eustea.
Nafarroako Osasun Departamentuko iturriek BERRIAri azaldu diotenez, hiru aldagai aztertzen dituzte izurriaren bilakaerari neurria hartzeko: egoera epidemiologikoa, txertatze maila eta ospitaleen okupazioa. «Osasun Publikoko Institutuaren txosten epidemiologikoa testuinguru zabalago horren barruan ulertu behar dugu. Egia da, egoera epidemiologikoari dagokionez, datuak positiboak direla: epidemiatzat jotzen denaren langaren azpitik dago birusaren kutsatze maila, baina beheranzko joera hori egonkortu beharra dago». Kutsatzeek beheranzkoari eusten badiote eta «ezusterik ezean», Osasun Departamentuko arduradunek uste dute izurria «kontrolatzeko bidean» egonen litzatekeela aurki, «baina egoera horren aurreko fasean gaude oraindik».
Horrez gain, epidemiaren beste bi neurgailuei ere erreparatzeko galdegin du Osasun Departamentuak: «Ospitaleratze kopuruari dagokionez, joera positiboa da, baina ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan egoera ez da hain ona, oraingoz, oheen erdiak okupatuta daudelako. Bestalde, txertatzearen eraginkortasuna agerikoa da, eta oraintxe Nafarroako biztanleen %87k hartua du dosiren bat gutxienez». Hortaz, datuak onak direla nabarmendu dute departamentuko ordezkariek, «baina datorren astean eginen dugu balorazio osoago bat, perspektiba apur batekin, eta orduan iragarriko dira Nafarroako Gobernuak hartuko dituen erabakiak».
Beste 138 kasu Hegoaldean
Atzoko datuek ere erakusten dute izurriaren intzidentzia beheranzkoan dela: 138 positibo zenbatu zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak Hego Euskal Herrian eginiko 8.430 proba diagnostikoetan. Herrialdeka, 23 atzeman zituzten Araban, 66 Bizkaian, 24 Gipuzkoan, eta 18 Nafarroan.
32 pertsona ospitaleratu zituzten atzo COVID-19ak jota, eta 62 gaixo larri daude Hegoaldeko ospitaleetako ZIUetan. Hildako baten berri ere eman du Osasunbideak. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203580/animalien-babeserako-lege-proposamena-tramitatzeari-ekingo-dio-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Animalien babeserako lege proposamena tramitatzeari ekingo dio Eusko Legebiltzarrak | EH Bilduk eta EP-IUk uste dute EAJren eta PSEren lege proposamena hankamotz geratzen dela, eta animaliak babesteko lege integral bat eskatu dute. | Animalien babeserako lege proposamena tramitatzeari ekingo dio Eusko Legebiltzarrak. EH Bilduk eta EP-IUk uste dute EAJren eta PSEren lege proposamena hankamotz geratzen dela, eta animaliak babesteko lege integral bat eskatu dute. | Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurak tramitera onartu du joan den ekainean EAJk eta PSEk erregistraturiko lege proposamena. 1983koa da animaliak babesteko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean den legea, eta, talde sustatzaileek diotenez, lege berriarekin animalien «babes maila handitzea» eta haien «ongizatea hobetzea» nahi dute. Luis Javier Telleria jeltzaleak goizean azaldu du legearen xedea zein den: «Kontzientziazio berri baten dinamizatzaile izatea eta erantzukizuna hartzea da helburua, edozein herritarrek, animalia bat zaintzea erabakitzen duenean, euskal gizarte osoarekin ere erantzukizuna hartzen duela jakin dezan». PPk eta Voxek babestu egin dute Jaurlaritzako taldeen lege egitasmoa. Ordea, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU abstenitu egin dira gaurko bozketan, uste dutelako lege berria hankamotz geratuko dela. Halaber, eskatu dute animalia guztien ongizaterako «lege integral bat» lantzea. David Soto EP-IUko legebiltzarkideak kritikatu du gobernuak «aukera bat galdu» duela animalien babes osorantz urratsak egiteko. Ideia bera azpimarratu du Itxaso Etxebarria EH Bilduko legebiltzarkideak ere. «Maskotak» babesteko legea baino ez dela salatu du, eta eskua luzatu du legea hobetu eta animalien ongizatea era «integralean» jasoko duen lege berri bat ontzeko. Isun gogorragoak Legebiltzarrak gaur bide eman dion lege proposamenak debekatu egiten du harrera zentroetan animaliak hiltzea, eta 100.000 eurorainoko zigorrak ezartzen ditu. Eraso larritzat jotzen ditu, besteak beste, animaliari hiltzerainoko tratu txarra ematea; albaitaririk gabe hiltzea, antzutzea edo mutilatzea; pozoitutako jakiak bide publikoetan uztea eta animalien borrokak sustatzea. Debeku batzuk ere ezarri nahi ditu lege proposamenak: besteak beste, animalien arteko borrokak, animaliekin egiten diren zirkuetako ikuskizunak eta ferietako ikuskizunak. Gainera, animalien salmenta horretarako baimena duten establezimenduak bakarrik egin ahalko dute, eta ez norbanakoek. Salmenta puntu horietan ezingo dira animaliak bizirik erakutsi, eta horien salmenta katalogo bidez bakarrik egiten ahalko da. Arraza arriskutsuko txakurrei dagokienez, horiek izateko lizentzia berezia izan beharko da, eta beharrezkoa izango da antzutzea. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203581/gipuzkoako-zahar-etxeetan-greba-eguna-dute-gaur-eta-bihar-eta-manifestazioa-egin-dute.htm | Gizartea | Gipuzkoako zahar etxeetan greba eguna dute gaur eta bihar, eta manifestazioa egin dute | ELAk eta LABek deitu dute lanuztera. Hainbat aldarrikapen egin dituzte; besteak beste, sektoreko lan hitzarmena eskatu dute. | Gipuzkoako zahar etxeetan greba eguna dute gaur eta bihar, eta manifestazioa egin dute. ELAk eta LABek deitu dute lanuztera. Hainbat aldarrikapen egin dituzte; besteak beste, sektoreko lan hitzarmena eskatu dute. | Hiru urte bete dira Gipuzkoako zahar etxeetako langileak lan baldintza hobeen eske protestan ari direla. Eta gaur eta bihar ere greba eguna dute, ELA eta LAB sindikatuek deituta. Hainbat ekinaldi eta mobilizazio antolatu dituzte, eta manifestazioa egin dute gaur goizean, Donostian, Saguesetik abiatuta. Aldarrikapenez jositako protesta izan da. Tartean, lan hitzarmena eskatu dute, eta Gipuzkoako Foru Aldundiari erantzukizunak exijitu. Gipuzkoako Senideak elkarteak ere parte hartu du manifestazioan.
Josune Diaz ELAko ordezkariak azaldu du hiru urte direla lanuzteak hasi zituztela –251. greba eguna dute gaurkoa–, eta «erantzunik gabe» daudela oraindik ere: «Lan hitzarmenaren negoziazioan ez da aurrerapausorik eman». Gipuzkoako zahar etxeetako langileen lan baldintzak hobetzeko beharra azpimarratu du, eta adierazi egoitzen egoera geroz eta «okerragoa» dela: «Egoera muturrekoa da».
«Gaurkoa beste borroka egun bat da Gipuzkoako zahar etxeetako langileentzat. Urte gehiegi ari gara borrokan lan hitzarmen duin baten alde, lan baldintza duinen alde», esan du Leire Ormazabal LAB sindikatuko ordezkariak. Lan kargak »gehiegizkoak» eta «jasanezinak» direla salatu du.
ELAk eta LABek erantzukizuna eskatu diote Gipuzkoako Foru Aldundiari: «Zeren zain dago diputazioa?». Ormazabalek gogorarazi du Markel Olanok atzo berretsi zuela ez dela berriz aurkeztuko ahaldun nagusi izateko, eta eskatu diote joan aurretik «lanak eginda uzteko».
Borrokan jarraituko dutela nabarmendu dute, eta azpimarratu ez dutela amaituko irtenbidea bilatu arte. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203582/hamar-pertsona-auzipetu-dituzte-arabako-aldundiaren-zaintzapeko-nerabeen-ustezko-prostituzioaren-aferan.htm | Gizartea | Hamar pertsona auzipetu dituzte Arabako Aldundiaren zaintzapeko nerabeen ustezko prostituzioaren aferan | Besteak beste, ustelkeria, sexu abusua eta adingabekoei pornografia erakustea leporatzen diete akusatuei, Gasteizko Sansoheta zentroan bizi ziren 14 eta 17 urte bitarteko neska eta mutil batzuek 2016an eginiko salaketaren harira. | Hamar pertsona auzipetu dituzte Arabako Aldundiaren zaintzapeko nerabeen ustezko prostituzioaren aferan. Besteak beste, ustelkeria, sexu abusua eta adingabekoei pornografia erakustea leporatzen diete akusatuei, Gasteizko Sansoheta zentroan bizi ziren 14 eta 17 urte bitarteko neska eta mutil batzuek 2016an eginiko salaketaren harira. | Arabako Fiskaltzak hamar pertsonaren aurkako akusazioa aurkeztu du, Arabako Foru Aldundiaren legezko zaintzapean zeuden adingabeak ustez prostituitu zituen sarearen aurkako auzian. Sansoheta zentroan bizi ziren hainbat nerabek egin zuen salaketa 2016. urtean. Biktimak 14 eta 17 urte bitarteko neskak eta mutilak ziren orduan, gurasoek zaintza galdu ostean epaileek Arabako Aldundiaren zaintzapean utzitakoak.
Ustelkeria, sexu abusua, adingabekoei pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak egozten dizkie Fiskaltzak hamar akusatuei, eta ehun urteko kartzela zigorra eskatu du. Akusazioaren arabera, akusatuek nerabeei ordaintzen zieten sexuaren truke.
Fiskaltzak ohar baten bitartez zabaldu du akusazioaren berria, baina ez du xehetasun gehiago eman nahi izan, «gertaerak larriak eta biktimak izugarri zaurgarriak» direlako.
Gasteizko Bigarren Ikerketa Auzitegiak martxoan amaitu zuen dosierra, eta herrialdeko epaitegira bidali zuen.
2016an, salaketa
Zentroko arduradunek 2016ko urriaren 6an jakin zuten lehen aldiz gertaerari buruz, orduan adierazi zutenez. Tutorearekin eginiko ohiko bilera batean, gazte bat prostituitzeari buruz mintzatu zitzaion. Egoera ikusita, beste nerabeak elkarrizketatzeari ekin zioten, eta haietako batzuek adierazi zuten «noizbehinka» prostituitzen zituztela.
Gasteizko kanpoaldean dago Sansoheta zentroa. Batez ere, familia eta portaera arazoak dituzten gazteak bidaltzen dituzte hara, gurasoei zaintza kenduta. Orduan hogei bat gazte zeuden han, erregimen irekian, nahiz eta zentroa hamar pertsonentzako bakarrik diseinatuta egon.
Espetxera bidaltzen lehena psikologoa izan zen. Beatriz Artolazabal orduan Gizarte Zerbitzuetako diputatua zenak nabarmendu zuen hura ez zela aldundiko langilea. Prostituzioa, gertatzekotan, foru aldundiaren egoitza eta espazio publikoetatik kanpo gertatu zela esan zuen Artolazabalek.
Lehenengo salaketa biktimetako baten familiak jarri zuen urte hartako apirilean. Hala aitortu zuen Ramiro Gonzalez Arabako diputatu nagusiak, baina, argudiatu zuenez, fiskaltzak eta aldundiko teknikariek ez zieten horren berririk eman arduradun politikoei. Adingabeen halako prostituzio kasua «edonon» gerta zitekeela nabarmendu zuen gero.
EAEko Ararteko Manu Lezertuak ikerketa bat abiatu zuen afera plazaratu eta gutxira. Administrazio publikoek adingabeen segurtasuna bermatzeko hartutako neurriei buruzko informazioa eskatu zuen, adingabeak babesteko neurriak «egokiak eta nahikoak» ote ziren aztertzeko.
Adingabekoak babesteko sistemak ezin ziela beharrei erantzun adierazi zion BERRIAri Pertsonen Autonomiarako eta Garapenerako Nafarroako Agentziako Familiaren eta Adingabeen zuzendariorde Mikel Gurbindok, aferaren harira.
Elena Aiarza Elorriagak, EAEko Arartekoko Umeen eta Nerabeen saileko arduradunak, berriz, «adingabeen egoitza asko beteta daude: muga-mugan», adierazi zuen.
Hurrengo urtean Arartekoak txostena aurkeztu zuen, eta, ondorioztatu zuenez, Arabako Foru Aldundiak «ez zuen desegoki jokatu» aferan.
Halere, 2018an ELAk salatu zuen adingabeei arreta emateko Arabako foru zerbitzuen sareak «kudeaketa arazo larriak» zituela. Nuria Vallejos Barroso ELAko zerbitzu soziosanitarioetako arduradunak Bideberria eta Sansoheta zentroetako egoera salatu zuen. «Administrazioak dira zentro horien arduradunak, zuzenean edo zeharka, baina ez dituzte betetzen dagozkien eginbeharrak». Bideberrian ere prostituzioaren inguruko salaketak aurkeztu zituzten. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203583/eajk-edukiera-mugatuarekin-ospatuko-du-alderdi-eguna.htm | Politika | EAJk edukiera mugatuarekin ospatuko du Alderdi Eguna | Ekitaldi politiko «xumea» izango dela iragarri dute. Igandean ospatuko dute, Forondan, 12:00etatik aurrera. | EAJk edukiera mugatuarekin ospatuko du Alderdi Eguna. Ekitaldi politiko «xumea» izango dela iragarri dute. Igandean ospatuko dute, Forondan, 12:00etatik aurrera. | EAJk igandean, irailak 26, ospatuko du 45. Alderdi Eguna, Forondako zelaietan (Gasteiz). Alderdiak adierazi duenez, ekitaldiak edukiera murriztua izango du; 12:00etan hasiko da, eta ekitaldi politiko «xumea» izango da.
Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Aitana Agirre EGI gazte erakundeko kideak hitz egingo dute Alderdi Egunean, eta edukiera beteta dago dagoeneko. Ekitaldia zuzenean ikus daiteke EAJren webgunean eta alderdiaren sare sozialetan.
Ekitaldi honekin, EAJk koronabirusa baino lehenagoko «espazioak eta jarduerak» berreskuratuz joatea du helburu, «zuhurtziaz eta sen onez» jokatuz. Topaketan, gainera, alderdiak hurrengo hilabeteetara begira garatuko duen lan politikoa azalduko du; besteak beste, adierazi du «euskal emakume eta gizonok krisi honetatik are indartsuago» ateratzeko lanean jarraituko duela. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203584/tubacexeko-langileek-ez-dute-onartu-jaurlaritzaren-eskaintza-berria-enpresari-men-eginez-aldatu-duelakoan.htm | Ekonomia | Tubacexeko langileek ez dute onartu Jaurlaritzaren eskaintza berria, «enpresari men eginez» aldatu duelakoan | Lan Saila prest dago langile eta zuzendaritzarekin harremanetan jarraitzeko, baina ez dago beste bilerarik deituta. | Tubacexeko langileek ez dute onartu Jaurlaritzaren eskaintza berria, «enpresari men eginez» aldatu duelakoan. Lan Saila prest dago langile eta zuzendaritzarekin harremanetan jarraitzeko, baina ez dago beste bilerarik deituta. | Tubacexeko langile batzordeak ez du onartu Eusko Jaurlaritzak gaurko bilerara eramaniko eskaintza. Sindikatuek salatu dutenez, Lan Sailak aldatu egin du iragan asteleheneko bilerara eramaniko proposamena. Aldaketa horien barnean leudeke, betiere batzordearen arabera, aurten kaleratze behartuak egotearen eta doikuntza ekonomikoak egitearen aukera. Batzordearen ustez, Jaurlaritzak «men egin» die enpresaren presioei. Langileek 225. greba eguna dute. Tubacexeko zuzendaritzaren, langile batzordearen (ELA, CCOO, STAT, LAB eta ATAL) eta Lan Sailaren arteko bileren arteko giro ona hautsi egin da. Iragan astean egoera azaltzeko bi bilera egin zituzten, eta astelehenean Jaurlaritzak sintesi eskaintza bat eraman zuen mahai gainera langileen ordezkariek eta zuzendaritzak azter zezaten. Proposamenen artean zeuden, besteak beste: langileek greba uztea, enpresak EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenari jarritako helegitea kentzea, borondatezko kaleratzeak egotea bakarrik, 2022-2024 hirurtekorako lan hitzarmen berria sinatzea... Langileen ordezkariek begi onez ikusi zuten, baina jakiteko zegoen enpresak zer jarrera izango zuen. Gaur, berriz, sindikatuaren arabera, Jaurlaritzaren proposamena aldatu egin da, eta, besteak beste, kaleratzeen aukera mantendu du. Lan Sailak, bere aldetik, «diskrezioa» ezinbestekoa dela nabarmendu du ohar bidez, eta ez ditu baloratu nahi izan enpresa eta zuzendaritzaren jarrerak, lehen eskaintzaren inguruan haiek eginiko «interpretazioak», ezta ere azken hiru egunetan sarturiko «elementuak». Sailak gatazkarentzako konponbide adostu bat aurkitzeko borondatearekin jarraitzen du, baina gaur-gaurkoz ez dago datarik bilera berrietarako. Harremanak asko mikaztu direla dirudi. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203585/1313-auziko-defentsak-guardia-zibilen-kontraerranak-azaleratu-ditu.htm | Politika | 13/13 auziko defentsak guardia zibilen kontraerranak azaleratu ditu | Akusazioaren eta defentsaren perituek deklaratu dute gaurko auzi saioan. Angela Murillo epaileak iragarri du litekeena dela epaiketa azarora arte luzatzea. | 13/13 auziko defentsak guardia zibilen kontraerranak azaleratu ditu. Akusazioaren eta defentsaren perituek deklaratu dute gaurko auzi saioan. Angela Murillo epaileak iragarri du litekeena dela epaiketa azarora arte luzatzea. | Datak, txostenak, artxiboak eta izenak: horiek izan dituzte hizpide gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean jarraitu duen 13/13 auziko epaiketan. Atzo deklaratu zuten guardia zibilek hitz egin dute gaur berriro, Alfontso Zenon eta Aiert Larrarte abokatuen galderei erantzunez, eta ondotik defentsak eskaturiko bi peritu informatikok hartu dute hitza.
Zenonek eta Larrartek guardia zibilei galdegin diete ea nola lotzen dituzten Arantza Zuluetaren, Jon Enparantzaren eta Iker Sarriegiren izenak ezizen batzuekin, eta askotariko kontraerran eta zehaztasun faltak azaleratu dituzte. Guardia zibiletako batek erran du, adibidez, Zulueta ezizen batekin lotzen dutela, zeina deitua baitzegoen Parisen eginen zen bilera batera joateko. Zuluetak Miarritzetik (Lapurdi) Parisera joateko hegazkin txartel bat hartu zuen egun batzuk lehenagorako, baina guardia zibilak aitortu du ez dutela frogarik Zulueta bilera horretara joan zela erraten duenik: «Uste dugu zita horretara joateko zela hegazkin txartela, baina zita horretan egon zenik ezin dugu esan». Adierazi dute ez dakitela ziur bilera hori egin zenik ere.
Martxel eta Bixer ezizenekin lotzen dute Zulueta, guardia zibilen arabera, pertsona berari egiten baitiote ezizen horiek erreferentzia, baina abokatuek behin eta berriro galdetuta, guardia zibilek ez dute zehaztu ahal izan nola egiten duten ezizenen eta izenen arteko lotura: «Haren profilarekin bat egiten du», erran du halako batean guardia zibiletako batek, Zuluetaren eta Bixer-en arteko loturari buruz.
Enparantza abokatuaren Hernaniko (Gipuzkoa) bulegoko esku idorgailu batean zegoen zulo batez mintzatu dira guardia zibilak gero, haien hitzetan, han atzeman baitzituzten ustez abokatuek euskal presoekin komunikatzeko erabiltzen zituzten mezuak. Zenonek guardia zibilei galdetu die ea nola zekiten Enparantzak zulo horren berri zuela: «Ezin dugu esan edukia ezagutzen zuenik. Baina noski bazekiela hor zegoela: esku lehorgailuak ez zuen funtzionatzen». Enparantzaren etxean atzemandako Zutabe aldizkariez ere galdetu die Zenonek guardia zibilei: ea nola dakiten harenak zirela, eta ez etxe horretan bizi ziren bertze norbaitenak. Guardia zibilaren erantzuna: «Etxe horretan bizi zitekeen jende gehiago, baina halako argitalpenen aurkikuntzak erakusten du, atzemandako beste gauzekin testuinguruan jarrita, bazitekeela pertsona horrek argitalpen horiek erabiltzea».
Larrartek datekin dauden kontraerranak azaleratu ditu Iker Sarriegiren kasuan. Izan ere, Sarriegi kafe antzoki batekin lotzen dute 2009an, ustez Xabier Lopez Peña etakide ohiari atzemandako informazio baten arabera. Lopez Peña 2008an atxilotu zuten, ordea. Gainera, Sarriegiren bulegoan, etxean eta autoan ez zuten aurkitu Gabai ezizenarekin izenpeturiko dokumenturik —hari egozten diote ezizen hori—, guardia zibilek berek onartu dutenez.
Defentsaren perituak
Informatikan adituak diren defentsaren perituek deklaratu dute ondotik, eta informazioa falta dutela nabarmendu dute. Zehazki, frogetako bat: «Ez dugu eskuratu, eta ez dugu atzeman ebidentzien artxiboan». Jone Goirizelaia abokatuaren galderei erantzunez adierazi dute, beraz, ezin dutela baieztatu informazio hori «existitzen» denik eta «izenpedura digitalak horrekin bat» egiten duenik: «Ez gaude ados txostenarekin, ezin baitugu baieztatu hemen esaten dena». Guardia zibilek erantzun diete haien departamenduari ez zitzaiola halakorik eskatu. Angela Murillo epaileak galdegin die ez dezatela haien artean eztabaidatu.
Auzi saioak, gibelatuta
Aurreikusita zegoen heldu den astean bukatzea Madrilen 13/13 auziko epaiketa, baina gaurko auzi saioaren akaberan Murillo epaileak luzatu egin ditu epeak: heldu den astelehenean perituekin segituko dutela jakinarazi du, eta astearteko saioa, berriz, bertan behera utzi dute. Bertze lau data iragarri dituzte: urriaren 15a eta 29a, eta azaroaren 3a eta 4a. Abokatuek desadostasuna erakutsi dute, eta, beraz, ikusteko dago noiz arte iraungo duen epaiketak. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203586/nafarroako-gobernuak-iragarri-du-nafarroako-ubidea-eguzki-panelekin-estaliko-duela.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak iragarri du Nafarroako ubidea eguzki panelekin estaliko duela | Uste dute azpiegiturari esker %30 jaitsiko dela lurruntzearen ondorioz galtzen den ura, eta energia sortuko duela aldi berean | Nafarroako Gobernuak iragarri du Nafarroako ubidea eguzki panelekin estaliko duela. Uste dute azpiegiturari esker %30 jaitsiko dela lurruntzearen ondorioz galtzen den ura, eta energia sortuko duela aldi berean | Gaur jakinarazi dute plana Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuko Etxebizitza eta Lurralde Antolamenduko kontseilari eta presidenteordeak eta Itziar Gomez Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariak. Gomezek esan du «proiektu garrantzitsu bat» dela Nafarroarentzat, energia propioa ekoitzi ahalko duelako «ingurumenean eragin barik».
Energia sortzeaz gain, Nafarroako ubidean ura ez galtzea du helburu proiektuak. Gomezek azpimarratu du Nafarroaren «energia subiranotasunak» kostuak egonkortu ditzakeela nekazarientzat, industriarentzat eta hiritarrentzat. Ideia bera errepikatu du Aierdi presidenteordeak: «Proiektua aurrerapauso bat da energia berriztagarria sortzeko kontrol publikoarekin eta eragin barik».
Proiektuak 160 MW sor ditzakeela uste dute: gaur egun eguzki panelek Nafarroan sortzen duten energia bikoiztu egingo litzateke. Azpiegitura jabego publikokoa izango da, eta sailburuek iragarri dute Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioan eta Europako Batzordean aurkeztuko dutela proiektua laster. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203587/elak-salatu-du-jaurlaritzak-egungo-espetxe-ereduari-eutsiko-diola.htm | Politika | ELAk salatu du Jaurlaritzak egungo espetxe ereduari eutsiko diola | Sindikatuaren arabera, Jaurlaritzak «oraindik» ez du proposamenik aurkeztu, eta daukan jokaerak «agerian» uzten du Espainiako Estatuko ereduarekin jarraitzeko asmoa. | ELAk salatu du Jaurlaritzak egungo espetxe ereduari eutsiko diola. Sindikatuaren arabera, Jaurlaritzak «oraindik» ez du proposamenik aurkeztu, eta daukan jokaerak «agerian» uzten du Espainiako Estatuko ereduarekin jarraitzeko asmoa. | ELAk eta Eusko Jaurlaritzak zenbait bilera egin dituzte azken asteetan, espetxe ereduari buruz hitz egiteko. Izan ere, Jaurlaritzak urriaren 1etik aurrera eskuratuko du espetxe eskumena, baina, datozen bi urteetan gaur egungo espetxe ereduari eusteko asmoa adierazi du Jaurlaritzak.
Astelehenean elkartu ziren berriro, eta, sindikatuaren arabera, Jaurlaritzak beste proposamen bat «berehala» aurkezteko konpromisoa hartu zuen. ELAk azaldu duenez, ordea, «oraindik» ez du proposamenik aurkeztu, ezta bileretara deitu ere. Sindikatuaren arabera, Jaurlaritzaren jokaerak «agerian» uzten du Espainiako Estatuko espetxe ereduari eusteko asmoa.
ELAk azaldu duenez, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua Zaballako presondegira joango da bihar, Espainiako espetxeetako zaindariaren eguna ospatzera. Sindikatuaren iritziz, ekintza horrek «estatuko ereduaren jarraipena besterik ez du irudikatzen».
ELAk adierazi du borrokan jarraituko duela Jaurlaritzak «espetxe sistema propio baten alde» egin dezan. Eredu horrek presoen gizarteratzea izan beharko du helburu, eta hori lortzeko, sistemak, «publikoa eta gizatiarragoa» izateaz gain, presoen eskubide guztiak «zorrotz» errespetatu beharko ditu. Sindikatuaren arabera, horrelako eredu bat lortzeko «ezinbestekoa» da langileentzat lan baldintza duinak bermatzea. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203588/txuri-urdinak-olatuaren-aparretan-daude-oraindik-ere.htm | Kirola | Txuri-urdinak olatuaren aparretan daude oraindik ere | Imanol Alguacilek entrenatutako taldea aurkaria baino gehiago izan da, baina garesti ordaintzear egon da atzean egindako hutsak. Aritz Elustondok bi gol sartu ditu, eta Sorlothek min hartu du | Txuri-urdinak olatuaren aparretan daude oraindik ere. Imanol Alguacilek entrenatutako taldea aurkaria baino gehiago izan da, baina garesti ordaintzear egon da atzean egindako hutsak. Aritz Elustondok bi gol sartu ditu, eta Sorlothek min hartu du | Taldean min hartuta dauden bederatzi jokalariren inguruan galdetu zioten Imanol Alguacili Granadan (Espainia) jokatu bezperan. Ea horrek zein ondorio izan zitzakeen. Ez zuen zalantza egin: «Ez du merezi kexatzea. Gaudenekin partida guztiak irabaz ditzakegu». Bete-betean asmatu du Realeko entrenatzaileak. Txuri-urdinek Granadan irabazi dute: 2-3.
Garaipenari esker, Reala aparretan dago oraindik ere. Hamahiru puntu ditu lehen sei jardunaldiak jokatuta. 2010ean Espainiako Lehen Mailara igo zenetik behin bakarrik lortu du halako uzta ederra. Duela bi sasoi izan zen: hamahiru puntu eskuratu zituen. Bigarren postuan zegoen. Orain, hirugarrengoan dago. Baina gutxienekoa da hori. Bikain ari da.
Alguacilek konfiantza osoa du jokalariengan. Sinetsita dago zelaira irtengo denak ez diola huts egingo. Argi geratu da hori berriz ere. Lau aldaketa egin ditu Sevillaren aurkako hamaikakoarekin alderatuta: Ryan, Zaldua, Gebara eta Navarro aritu dira Remiro, Gorosabel, Zubimendi eta Isaken ordez. Atezainarena izan da aldaketarik aipagarriena, Remirok ez baitzuen golik jaso ligako azken lau partidetan, eta australiarrak oraindik ez baitzuen jokatu.
Realak indartsu ekin dio partidari, eta bosgarren minuturako jada bi aukera garbi izan ditu. Nagusi zen. Baina zorigaiztoko jokaldi batek aldatu du dena. Bederatzigarren minutuan, korner batean, Germanek buruz errematatu du, eta Gebarak bere atean sartu du gola. Kolpea izan da, baina txuri-urdinak suspertu egin dira, eta berriz ere arriskuko jokaldiak sortzen hasi dira. Baina ez dute asmatu, eta atzetik joan dira atsedenaldira.
Lehen zatian egin bezala, indartsu ekin diote bigarrenari. Oraingoan, ordea, eraginkor aritu dira, eta bi gol sartu dituzte lehen ordu laurdenean: Merinok lehena, eta Aritz Elustondok, bigarrena. Baina zailena egin eta gero, huts egin dute berriz ere. Gebarak penalti inozoa egin dio Baccari 69. minutuan, eta Millak binakoa lortu du. Hori gutxi balitz bezala, Sorlothek min hartu du; beste bat. Baina hori guztia bazter batean geratu da 82. minutuan, lehen golean egin bezala, Aritz Elustondok atzetik aurrera eginez 2-3koa sartu duenean. Gol horrek estuasun guztiak ahaztuarazi ditu. |
2021-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/203589/gorritxoek-galdu-egin-dute-berriz-ere-sadarren.htm | Kirola | Gorritxoek galdu egin dute berriz ere Sadarren | Etxean jokatutako lau partidetan bi puntu baino ez ditu eskuratu Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak. Betisek kontraerasoan erabaki du partida | Gorritxoek galdu egin dute berriz ere Sadarren. Etxean jokatutako lau partidetan bi puntu baino ez ditu eskuratu Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak. Betisek kontraerasoan erabaki du partida | Etxean lehendabiziko garaipena lortu ezinda jarraitzen du Osasunak. Lau partidatan bi berdinketa eta bi porrot, hori da balantzea. Lehenengo bi partidak hutsean amaitu ziren, baina ondorengo bietan zazpi gol jaso ditu. Gehiegi, gauza onerako. Aldiz, Sadarretik kanpo jokatu dituen bi neurketak irabazi ditu. Kalean otso ari da, etxean uso.
Partida irekia espero zuen Jagoba Arrasatek, eta baita asmatu ere. Alavesen aurka garaipena lortu zuen hamaikakoa errepikatu du, baina Mendizorrotzan izan zuen atzealdeko sendotasuna zein azken metroetako zehaztasuna falta izan zaio etxeko taldeari. Kontraerasoetan, zuzen eta azkar jokatuta, irabazi du neurketa Manuel Pellegriniren taldeak.
Ondo ekin dio lehiari Osasunak. Presioa goian eginez eta baloiak azken metroetan lapurtuz, Betis bere area inguruan setiatu du. Gorritxoen erritmo itogarri horri aurre egiteko, baloi jabetza luzeak baliatuta, partida lokartu du Sevillako taldeak (Espainia). Halako batean, 21. minutuan, falta jaurtiketa bat motzean aterata bisitariek etxekoak lo harrapatu dituzte; azpitik egindako erdiraketa ez du David Garciak nahi bezala urrundu, eta Kike Hermoso debutariak aldaratzea aprobetxatu du baloia sareetara bidaltzeko: 0-1.
Kontraerasoan beste gol bat egiteko bi aukera on ere izan ditu Betisek, baina barkatu egin du. Osasunak ez. Taldeko jokaldi on batean, Torresek Claudio Bravoren aurrean bakarrik utzi du Kike Garcia, eta aurrelari espainiarrak ez du huts egin: jaurtiketa dotore batekin gainditu du txiletarra, neurketako 38. minutuan.
Bigarren zati hasieran, lehengo lepotik burua: Osasuna nagusi, eta bigarren gola egiteko zorian. Gutxi falta izan zaie Kike Garciari eta Darko Brasanaci gorritxoak aurreratzeko. Betisek ere izan du berea, Guido Rodriguezen oinetan. Hortik aurrera, partida erabat hautsi da. Bigarren golaren bila gora egin du nabarmen Osasunak, eta Betisek arriskua handia sortu du kontraerasoetan. Gorritxoen bigarrena gertuago zegoela zirudienean iritsi da espainiarren gola: Guardadok luze jokatu du Montoyarekin, eta haren erdiraketa buruz errematatu du Juanmik, sareetara. Hasiera batean marrazainak jokaldia baliogabetu du, baina, azkenerako, gola balekoa zela erabaki dute epaileek. Ahalegindu dira etxekoak neurketa berdintzen, baina etxetik kanpo hobeto ari dira. Luzapenean Willian Josek biribildu du Betisen garaipena. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203590/sail-ofizialeko-la-abuela-eta-zinemirako-paperezko-hegoak.htm | Kultura | Sail ofizialeko 'La abuela' eta Zinemirako 'Paperezko Hegoak' | Donostiako Zinemaldiko zazpigarren egunaren bideo laburpena. | Sail ofizialeko 'La abuela' eta Zinemirako 'Paperezko Hegoak'. Donostiako Zinemaldiko zazpigarren egunaren bideo laburpena. | Astea bete du Zinemaldiak. Zazpigarren egunean aktore eta zinemagile gehiago etorri dira Donostiara, Karra Elejalde, Dani Rovira eta Anna Castillo kasu. Horrez gain, Paco Plazaren "La Abuela" filma eta "Paperezko Hegoak" dokumentala aurkeztu dira. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203591/puigdemont-laquoespainiak-ez-du-barregarri-geratzeko-aukera-bat-bera-ere-galtzenraquo.htm | Mundua | Puigdemont: «Espainiak ez du barregarri geratzeko aukera bat bera ere galtzen» | Kataluniako presidente ohia aske utzi du Italiako justiziak. Espainiako Auzitegi Gorenaren euroaginduaren ondorioz atxilotu dute. Sassariko Helegite Auzitegiak baldintzarik gabe utzi du aske, baina urriaren 4an itzuli beharko da Sardiniara deklaratzera, haren kontrako Espainiaratze eskaria argitzeko. | Puigdemont: «Espainiak ez du barregarri geratzeko aukera bat bera ere galtzen». Kataluniako presidente ohia aske utzi du Italiako justiziak. Espainiako Auzitegi Gorenaren euroaginduaren ondorioz atxilotu dute. Sassariko Helegite Auzitegiak baldintzarik gabe utzi du aske, baina urriaren 4an itzuli beharko da Sardiniara deklaratzera, haren kontrako Espainiaratze eskaria argitzeko. | Irten da Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohi erbesteratua Sardiniako Bancari espetxetik. Kargurik gabe aske utzi du Sassariko Helegite Auzitegiak, baina Espainiako Auzitegi Gorenak haren kontra igorria duen euroaginduaren auzia argitu beharko du justiziak oraindik, eta, beraz, deklaratzera itzuli beharko du Italiako uhartera, urriaren 4an.
Espetxetik irten eta berehala, Espainiako justiziaren jokabidea kritikatzeko baliatu ditu lehen hitzak. «Europako Justizia Auzitegiaren erabakia oso argia da, eta gaur ikusi da hori. Espainiak ez du barregarri geratzeko aukera bat bera ere galtzen».
Puigdemont bart atxilotu du Italiako Poliziak, Sardiniako S'Alighera hiriko aireportuan. Kataluniako eta Espainiako hainbat hedabidek jakinarazi dutenez, Espainiako Auzitegi Gorenaren nazioarteko atxilotze agindu baten ondorioz atzeman dute. Josep Lluys Alay Puigdemonten bulegoko buruak Twitter bidez jakinarazi duenez, gaur Sassari hiriko Apelazio Auzitegian deklaratu du. Sassariko Helegite Auzitegiak ebatzi du Generalitateko buruzagi ohiaren atxiloketa «legearen araberakoa» izan zela.
Bideoa: Josep Lluis Alay, Puigdemonten bulegoko burua, aske uzteko erabakiaren berri ematen.
Euroagindu eskaeraren funtsa ez ezik, euroagindu hori indarrean dagoen edo ez ere argitu beharko du auzitegiak. Izan ere, Puigdemonten abokatu Gonzalo Boyek dio indargabetuta dagoela agindu hori, Pablo Llarenak aurkeztutako arazo aurrejudizial bat argitu bitartean. Hala zehazten du Europako Justizia Auzitegiak uztailaren 30ean kaleratu zuen autoak ere. Espainiako Auzitegi Gorenak, ordea, gaurohar bidez ziurtatu du euroagindu hori indarrean dagoela oraindik ere. Pablo Llarena epaileak euroaginduarekin lotutako dokumentazioa bidali dio jada Sassariko auzitegiari. Bertsio kontrajarri horien artean, zer egin erabaki beharko du Italiako justiziak hurrengo asteetan. Horixe izango da auziaren muina.
Alayk jakinarazi duenez, ekitaldi ofizial batzuetan parte hartzera joan da Puigdemont Bruselatik S'Aligherara. Besteak beste, kultura katalanaren Adifolk jaialdira joatekoa zen —jatorri katalaneko hiria da S'Alighera, eta biztanleen laurdenak inguru katalan hiztunak dira—, eta Sardiniako Eskualde Autonomoko presidentearekin eta S'Aligherako arartekoarekin elkartzekoa zen. «Aireportura ailegatu denean, Italiako Poliziak atxikita eduki du. Bihar [gaur] Sassariko Apelazio Auzitegiko epaileen esku utziko dute, hark baitu eskumena libre uztea edo estraditatzea erabakitzeko». Boyek jakinarazi duenez, aireportuan, Italiako Poliziarekin batera, Espainiako Poliziako bi kide ere bazeuden, eta zuzenean joan dira Puigdemontengana hura atxilotzera. Aipagarria da joan den ostegunean bertan Parisen izan zela Generalitateko presidente ohia, eta han ez zela ahaleginik egin hura atxilotzeko.
Testuinguruak bultzatuta, Kataluniako Generalitateak ezohiko bilera egin du eguerdian, Pere Aragones presidenteak hala eskatuta. Batzartu ostean, gobernuko kideek agerraldia egin dute, eta Puigdemont lehenbailehen aske uzteko eskatu. Aragonesek berak iragarri du S'Alighera hirira joango dela datozen orduetan Jordi Puignero presidenteordearekin batera, «Puigdemont presidentearen aldamenean egoteko». Aragonesek gogor kritikatu du Espainiako Gobernuaren jarrera, eta «mendeku bila» aritzea egotzi dio. «Espainiako sistemak sinesgarritasun osoa galdu du. Argi utzi du sistema erabat anakronikoa dela».
Puigdemont europarlamentaria da gaur egun, hura bezala erbestean diren Toni Comin eta Clara Ponsati kontseilari ohien gisa. Europako Parlamentuak immunitatea kentzearen alde bozkatu zuen, Espainian epaitu ditzaten 2017ko urriaren 1eko independentziari buruzko erreferendumaren aurkako prozesuan. Puigdemontek helegitea jarri zuen, eta Europako Auzitegi Orokorrak joan den uztailean immunitatea indargabetu zien hirurei, nahiz eta auziaren funtsari buruz ebazpenik ez duen eman oraindik.
Auzitegiak argudiatu zuen ez zutela atxilotuak izateko arriskurik, Espainiako Auzitegi Gorenak eurodiputatuen aurka igorri zituen euroaginduak indargabetuta daudelako, Pablo Llarena Goreneko epaileak arazo aurrejudizial bat aurkeztu zionetik Europako Justizia Auzitegiari, atxilotze agindu horiekin lotuta. Auzitegi Orokorrak gaineratu zuen kautelazko neurriak berriro aztertuko lituzkeela arazo aurrejudiziala argitu ostean euroaginduak indarrean sartuko balira berriz. Hain zuzen ere, hori bera eskatuko dio Gonzalo Boye abokatuak Europako Batasuneko Auzitegi Nagusiari: hau da, Europako Parlamentuko suplikatorioa onartu zutenean kendu zioten immunitatea berriz ere indarrean sartzeko.
Hain zuzen, datozen orduetan argitu beharreko funts judiziala da zertan oinarrituta egin duen atxiloketa Italiako Poliziak.
Pere Aragones Kataluniako presidenteak «gaitzespen irmoa» egin dio «errepresio eta jazarpen judizialari». «Amaitu behar da. Amnistia da bide bakarra. Autodeterminazioa, irtenbide bakarra. Zure ondoan, presidente». CUPek ere Puigdemont askatzeko eskatu du. «Aski da errepresioarekin: amnistia eta autodeterminazioa». |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203628/gaueko-ezustea.htm | Mundua | Gaueko ezustea | Gaueko ezustea. | Alarma guztiak lanean jarri ziren bart gauean atzo Italiak Sardinian daukan poliziak Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemont L'Alguerko aireportuan atxilotu zuenean. Denok harrapatu gaitu ustekabean atxiloketa horrek, Puigdemont bera aurrena, eta bere abokatuak berarekin batera. Bere aholkulari juridikoek susmorik txikiena ere eduki izan balute Espainiako Auzitegi Goreneko Pablo Llarena instrukzio epailearen eskaera betez atxilotu egingo zuketela, ez dago dudarik ez zioketela utziko Sardiniara joaten. Alemaniako Schleswig-Holsteingo auzitegiarekin jazo zitzaiona nahiko ikasgaia izan zen bere abokatuentzat, eta berarentzat, horrelako esperientzia, horrelako arriskua, berriro ez bizitzeko. Hamabi egun igaro zituen kartzelan, eta 75.000 euroko bermea ordainduta kaleratu zuten.
Bidaia asko egin ditu Puigdemontek azken hilabeteotan Europako Batasunaren barruan, europarlamentari izateak ematen zion immunitatearen ondorioz. Ezer gertatuko ez zitzaion uste osoarekin joan zen atzo Sardiniara Puigdemont, atxilo har zezaketen inolako usterik gabe. Auzitegi Goreneko Pablo Llarena instrukzio magistratuak kalabaza asko jaso ditu Puigdemontek eta bere kontseilari ohiek 2017ko urriaren bukaeran Kataluniatik alde egin zutenetik; bata bestearen atzetik Alemania, Belgika, Suitza eta Eskoziako auzitegiek atzera bota dizkiotelako euroagindu eskaerak. Baina, atzo ikusi genuenez, Llarena epaileak ez du amore eman Puigdemont Espainiara eramateko ahaleginean. Denok uste genuen bide hori agortuta zegoela.
Baina, udan honetan, Frantziako poliziak eman zuen pista bat Puigemonti bidaia horietan gerta zekiokeenaz. Kataluniako presidente ohiak inolako arazorik gabe hartu zuen parte iaz 1968ko udatik Ipar Kataluniako Prada herrian egiten den Udako Unibertsitate Katalanean (Universitat Catalana d’Estiu). Aurten, aitzitik, abuztuaren 16an, unibertsitate hori hasi zen egunean, Frantziako Poliziak unibertsiatearen egoitzara joan ziren Puigdemontengatik galdezka. Antolatzaileek jakinarazi zieten Puigdemont ez zegoela han, eta ez zutela espero. Zertara joan ziren polizia frantziarrak, babesa ematera edo atxilotzera?
Zer gertatuko da orain? Puigdemonten defentsak argudiatuko du Llarena epaileak eskatutako euroagindua indargabetuta dagoela. Aurtengo martxoan, Espainiako Gorenak egindako eskaera betez, Europarlamentuak kendu egin zion immunitatea Puigdemonti, aldeko 400 botorekin eta aurkako 248rekin. Uztailaren bukaeran, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak berretsi egin zuen Puigdemonti europarlamentariei dagokien immunitatea kentzeko erabakia, baina argi utziz horrek ez zuela esan nahi edozein unetan atxilotu eta Espainiaratu zezaketenik. Eztabaida judizial interesgarri bezain luzea hasiko da orain Puigdemonten abokatuen eta Italiako justiziaren artean. Bi hilabeteko epea bete baino lehenago erabaki behar dute Italiako epaitegiek zer egin Kataluniako presidente ohiarekin. Libre utzi edo Espainiaratu.
Espainiaratzen badute, segurutzat jo liteke espetxean itxaron beharko duela Puidemontek epaiketa egunera arte, epaileek argudiatuko dutelako handia dela berriro ihes egiteko arriskua. Bere aurkako instrukzioa hasiko da eta, halako batean, Kataluniako prozesuko beste eragileak epaitu eta zigortu zituen Goreneko epaimahai berak epaituko du, erretiroa hartu duen Luciano Varela magistratuaren ordezkoa izendatuta. Magistratuek, beste eragileak zigortu zituzten epaian matxinada delitua baztertu zutenez, Puigdemont epai horretan agertzen diren delituenagatik bakarrik epaitu ahal izango dute: sedizioa eta diru publikoaren erabilera okerra. Zigortu egingo dute, segurutzat jo liteke, eta gutxienez aurreko epaiketan zigorrik handiena jaso zuenaren parekoa jarriko diote, handiagoa jartzen ez badiote: 13 urteko zigorra ezarri zioten Oriol Junqueras presidenteorde ohiari.
Eta indultua? Urte batzuk egin beharko ditu kartzelan Puigemontek. Prozesuko buru nagusia izan zen, ihes egin zuen, bere abokatuek arestian aipatutako auziak irabazi dituzte Europan Espainiako justizia oso leku txarrean utzita… Eta Puigdemonten indultua politikoki garestiagoa da Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezentzat. Kataluniako politikaren egoera nolakoa, halakoa izan bailiteke Espainiako Gobernuaren jokabidea.
Aurrekoak ez du askotarako balio izango hurrengo egunotan Italiako justiziak Puigdemont aske uzten badu. | |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203629/laquoatxiloketa-irregularraraquo-eta-laquoespainiaren-obsesioaraquo-salatu-dituzte-katalunian.htm | Mundua | «Atxiloketa irregularra» eta «Espainiaren obsesioa» salatu dituzte Katalunian | Kataluniako Generalitateak gogoratu du Puigdemont Europako legebiltzarkidea dela, eta Espainiak emaniko euroagindua bertan behera dagoela. | «Atxiloketa irregularra» eta «Espainiaren obsesioa» salatu dituzte Katalunian. Kataluniako Generalitateak gogoratu du Puigdemont Europako legebiltzarkidea dela, eta Espainiak emaniko euroagindua bertan behera dagoela. | Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren atxiloketak erreakzio katea eragin du Katalunian eta nazioartean.
Oriol Junqueras ERC alderdiko buruak «sostengu osoa, presidente» adierazi du sare sozialetan zabalduriko mezu batean. «Formula bakarra dago estatuaren etengabeko errepresioa geratzeko: amnistia, autodeterminazioa eta independentzia».
Kataluniako Legebiltzarreko presidente eta JxC Junts per Catalunyako eledun Laurra Borrasek adierazi du Espainia Puigdemontekin «obsesionaturik» dagoela, «agerian uzten dituelako haien lotsari demokratikoak. Edozein bitarteko ontzat ematen du hura atxilotu ahal izateko. Tartean Europako Justizia Auzitegiaren aurreko gezurrak».
Haserre, oso haserre hitz egin du JxCren parlamentuko presidente Albert Batetek ere, eta Espainiari egotzi dio Europako Justizia Auzitegia engainatzea: «Espainiako justiziaren estandarrak nabarmen geratu dira beste behin. Nola liteke uztailaren 30ean argitaratutako ebazpen batean oso argi iuztea Espainiak erretiratu egin zituela euroaginduak, eta oran Auzitegi Gorenak esatea gauzak horrela direla? Nork agintzen du Espainian?».
ANC Biltzar Nazional Katalanak deituta Italiak Bartzelonan duen enbaxadaren parean bildutakoen artean izan da Omniumeko presidente Jordi Cuixart, eta gogor gaitzetsi du atxiloketa. «Ez dugu ahaztu behar eurodiputatua dela Puigdemont, eta hautetsontzi batzuk jartzeagatik eman duela Espainiak haren aurkako atxilotze agindua. Europaren bihotzean dago orain, erbesteratua eta mugitzeko askatasunik gabe. Horregatik gaude hemen, Via Laietanan, ezin diogulako uko egin protesta egiteko eskubideari, eta are gutxiago autodeterminazio eskubideari».
Kataluniako Gobernuak berak nabarmendu du Puigdemonten atxiloketa «irregularra» dela. Maria Victoria Alsina Generalitateko atzerriko ekintzako kontseilariak adierazi duenez, Puigdemontek immunitatea dauka eurodiputatua delako, eta Espainiako Auzitegi Nagusiaren euroaginduak bertan behera daudelako. Erroman da Alsina. «Denok gogoratzen dugu Alemania, eta ziur gaude Italiak berdin jokatuko duela».
Kataluniako Gobernuak Bruselan duen ordezkaritzak dei egin dio David Sassoli Europako Legebiltzarreko presidenteari Puigdemonten eskubideak defenda ditzan. Gorka Knörr ordezkariak esan du lanean ari dela hari eskaera formala helarazteko. «Europako auzitegi batek bidaiatzeko immunitatea ez badio kendu eta esan badu gure eurodiputatuak ezin direla atxilotu, legez kanpoko atxiloketa da».
Protesta Sardinian bertan
Sardiniako independentistek bilkura egin dute Sassariko (Sardinia) auzitegiaren aurrean, atxiloketaz protesta egiteko. Indipendentzia Repubblica de Sardinia taldeko Simone Mauluk salatu du Espainiako Estatuak atxilotzeko agindua eman duela «Europako Legebiltzarrari esan gabe». Europako legebiltzarrari eskatu diote berriz immunitatea emateko eurodiputatu katalanei.
Puigdemontekin zer egingo duten argitu arte jarraituko dute protestan, azaldu dutenez, eta L'Alguerko (Sardinia) nazioarteko folklorerako bidean diren 800 katalan ingururi bilkurarekin bat egiteko deia egin diete.
Jendetza Bartzelonan
ANC Kataluniako Asanblea Nazionalak protestara deitu du gaur goizerako, Italiak Bartzelonan duen kontsulatuaren aurrean. Milaka pertsona biltzen hasi dira goizean goizetik; tartean dira alderdietako eta hainbat gizarte erakundetako ordezkariak. Mossoek, ordea, galarazi egin diete kontsulatuaren aurrean biltzea, eta Diagonal etorbidean egin dute azkenean.
Besteak beste, Pilar Rahola ERCko politikari ohia eta kazetaria egon da bilkuran. Italiako partisano antifaxisten Bella ciao kanta abestu du han.
Pere Aragones Generalitateko presidenteak kontseilari guztiak bilduko ditu 12:00etan, gobernuaren egoitzan, Puigdemonten atxiloketaz hitz egiteko.
Kataluniako Independentziaren Aldeko Udalen Elkarteak bilkuretara deitu du 20:00etarako, Puigdemont aska dezaten eskatzeko, udaletxeen aurrean.
Generalitateko presidenteorde Jordi Puignerok iradoki du atxiloketak zelako eragina eduki dezakeen Kataluniako eta Espainiako agintarien artean sorturiko negoziazio mahaian: «Ohartarazi genuen ez genuela sinesten elkarrizketa mahaian, eta denborak arrazoia eman digu». Puigdemont berehala libre uzteko eskatu du. «Europak ezin ditu preso politikoak eduki».
Puigdemont eta Juan Carlos Borboikoa
Espainiako Gobernutik, Margarita Robles Defentsa ministroaren hitzak heldu dira. «Espainiako Gobernuak ulertzen du edozein herritarrek egon behar duela auzitegien esku, eta inork ezin diola izkin egin justiziaren ekintzari. Denontzat balio du, salbuespenik gabe».
ERCk Espainiako Kongresuan duen eledunak, Gabriel Rufianek, Puigdemonten eta Juan Carlos Borboikoaren egoerak erkatu ditu txio batean. «Errege lapurrak ihes eginda Abu Dhabin, eta hautaturiko presidenteak atxilotuta Sardinian». |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203630/jaurlaritzak-zazpi-hamarren-igo-du-2022rako-hazkunde-aurreikuspena.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak zazpi hamarren igo du 2022rako hazkunde aurreikuspena | Aurten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa %6,7 handituko dela dio, aldaketarik gabe, eta 2022rako %6,4raino igo du espero duena | Jaurlaritzak zazpi hamarren igo du 2022rako hazkunde aurreikuspena. Aurten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa %6,7 handituko dela dio, aldaketarik gabe, eta 2022rako %6,4raino igo du espero duena | Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun Sailak eguneratu egin du bere koadro makroekonomikoa. Aurtengo hazkunde aurreikuspenari eutsi dio: %6,7; baina nabarmen handitu du 2022. urterako espero duena: % 6,4; hau da, orain arteko aurreikuspena zazpi hamarren igo du, eta horrekin batera garbi helarazi du pandemiaren osteko errebotea uste baino handiagoa gerta daitekeela datorren urtean.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hazkunde aurreikuspena, aurten, berdina izanik ere, hazteko modua zertxobait aldatu dela azaldu du Pedro Azpizuren sailak. Barne eskari indartsuagoa espero du; lehen, %6,9 handituko zela aurreikusi zuen, eta datu berriek %7,3ra iritsiko dela diote. "Txanponaren beste aldean, barne eskariaren indar horrek berak inportazio handiagoa eskatzen du", dio Ekonomia Sailaren oharrak; "eta, hartara, oraingo aurreikuspenean negatiboagoa da kanpokoarekin dagoen saldoa". Eskaintzari erreparatuta, berriz, egungo egoerak industriaren bultzada handixeagoa egongo dela islatzen du, eta haren balio erantsia %9,7 handitzea aurreikusi du Gasteizko gobernuak. Eraikuntza %4,2 handitzea espero du, eta zerbitzuak, %5,7; "oso kopuru adierazgarriak" dira, Ekonomia Sailaren arabera.
Lakuaren oharrak azaldu du Espainian 2022rako itxaropena duela hiru hilabetekoak baino baikorragoak direla, eta "ingurune hurbileneko hobekuntza hori" Europako funtsen egutegien ondoriozkoa dela, aurreikusten diren irabaziak 2022an metatzen direlako, batik bat. Bada, Espainiaren hazkunde handiago horrek eragin positiboa izango du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomietan, eta, hortaz, aurreikusitakoa baino bultzada handiagoa izango dute. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203631/2022an-sanferminak-ospatzearen-alde-azaldu-da-iruneko-udala.htm | Gizartea | 2022an sanferminak ospatzearen alde azaldu da Iruñeko Udala | Festak bertan behera utzi dira azken bi urteetan. Datorrenari begira, udalak bestelako jarrera bat agertu du: «apustu sendoa» eginen du horiek antolatzeko. Aurrekontu ekonomikoa handituko dela iragarri dute. | 2022an sanferminak ospatzearen alde azaldu da Iruñeko Udala. Festak bertan behera utzi dira azken bi urteetan. Datorrenari begira, udalak bestelako jarrera bat agertu du: «apustu sendoa» eginen du horiek antolatzeko. Aurrekontu ekonomikoa handituko dela iragarri dute. | Datorren urteko festei begiratzeko eginkizuna zuen atzo Sanferminetako Mahaiak, Iruñean. Jaiak ospatzearen alde azaldu, kontra egin, edo, behintzat, mesfidati agertu; horra duda, pandemiak eztanda egin zuenetik. Azkenik, iuntzean atera zen argitara bilkuran ondorioztatutakoa: 2022ko sanferminak egitearen alde azaldu da Iruñeko Udala. Halere, neurriak uztailean Nafarroan den egoerara egokituak izanen dira, argitu dutenez.
Iruñeko Udalak jakinarazi du sanferminen aldeko «apustu sendoa» egitea dela asmoa, eta, hain zuzen, ere, jaiak antolatzera bideratuko den aurrekontuan ere nabarituko da jarrera hori, diru gehiago erabiliko baitute. «Aurrekontua handiagoa izan liteke, aintzat hartu behar baita jai hauek hiriko esparru guztietan duten garrantzia zenbaterainokoa den. Bai aisiari eta kulturari begira, baita herritarrengan pizten duten ilusioari eta duten eragin ekonomikoari erreparatuta ere».
Iruñeko alkate Enrique Maia da Sanferminetako Mahaiaren buru. Batzarraren ondotik egindako adierazpenetan adierazi zuen 2022ko sanferminak «aukera berri baten» modura ulertu behar direla, eta «etorkizuna markatuko duten garai berri baten estreinakoak» balira bezala ikusi. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203632/velte-garai-ona-da-hau-gauzak-kontatzen-hasteko.htm | Kultura | Velte: "Garai ona da hau gauzak kontatzen hasteko" | Velte: "Garai ona da hau gauzak kontatzen hasteko". | Nola kozinatu zen Euskaldunon Egunkaria-ren aurkako eragiketa? Zer dela eta erabaki zuen Espainiak haren kontra jotzea? Galdera horientzako erantzunen bila abiatu zuten Paperezko hegoak dokumentala Josu Martinez eta Samara Velte zuzendariek. Veltek Zinemaldian azaldu duenez, xehetasunak transmititzeko modu bat izan da, "historia zabal horren barruko istorio txiki bakoitza ondo kontatzeko".
Veltek Berria TBri adierazi dio bi zirela helburuak: batetik, kontatu gabe zegoen zerbait kontatzea eta ordura arte erantzutea zailagoak izan zitezkeen galdera batzuk planteatzea, eta, bestetik, memoria ariketa bat egitea, berriro kontatzea ez dakitenentzat eta hori bizi ez zutenentzat. Eta, horrez gain, historia ofizialak transmititu ez duen "enpatia" piztu nahi izan dute.
Veltek azaldu du, ordea, Madrilen kalabaza asko jaso dituztela, "gaiari buruzko hitz egiteko interes handirik ez dutelako". Gomez Bermudez epailea izan zen salbuespena: "Positiboki harritu ginen zein prest agertu zen". | |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203633/irizarrek-beste-30-autobus-elektriko-saldu-dizkio-madrilgo-emt-udal-enpresari.htm | Ekonomia | Irizarrek beste 30 autobus elektriko saldu dizkio Madrilgo EMT udal enpresari | Ormaiztegiko enpresak jakinarazi du EMTk bere autobus flota elektrifikatzeko konpromisoa duela oraindik ere, eta laugarren aldiz 30 autobus elektrikoren eskaera egin diola Irizar e-mobilityri. Hala, EMTk Irizarren zero igorpeneko 85 autobus izango ditu guztira | Irizarrek beste 30 autobus elektriko saldu dizkio Madrilgo EMT udal enpresari. Ormaiztegiko enpresak jakinarazi du EMTk bere autobus flota elektrifikatzeko konpromisoa duela oraindik ere, eta laugarren aldiz 30 autobus elektrikoren eskaera egin diola Irizar e-mobilityri. Hala, EMTk Irizarren zero igorpeneko 85 autobus izango ditu guztira | Madrilgo EMT udal garraio konpaniak berriro aukeratu du Irizar Ie Bus modeloa, hamabi metro luze dena, Madrilen zerbitzua emateko zero igorpenez. Modelo hori, Irizarrek esan duenez, "guztiz segurua da, irisgarria, autonomia eta eraginkortasuna behar bezala egiaztatuak dituena, eta pertsonalizatzeko aukera handiak eskaintzen dituena".
Madrilen ibiliko diren ibilgailuek Irizar bateriak izango dituzte, halaber, eta bi ate, bidaiarientzako 28 eserleku, gidarientzako besaulki bat eta bi gune aulki gurpildunentzat. Jema Energy etxeko (Irizar taldeko enpresa) ECI-100 kargagailu elkarreragile hornituko ditu Irizar e-mobilityk, 100 kilowatteko karga adimenduneko sistemarekin. "Horiei esker, hiru orduan kargatuko dituzte ibilgailuak Combo 2 kargatze hargunearen bidez". Pantografo baten bidez kargatzeko aukera ere izango da, dena den. Ibilgailuek Irizar taldeko Datik enpresaren telemonitorizazio sistema izango dute, gainera.
"Autobus horiek lagungarriak izango dira Madrilgo hiria sustatzen ari den iraunkortasun helburuak lortzeko", azaldu Ormaiztegiko kooperatibak. "Madrilgo EMT erreferentea da munduan elektromugikortasunari dagokionez, eta harro gaude haren iraunkortasun estrategian laguntzeaz, lehendik daukan flotari hogeita hamar ibilgailu berri gehituz”, adierazi du Imanol Rego Irizar e-mobilityko zuzendari nagusiak. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203634/migratzaileekin-trafikatzea-leporatuta-irungo-gizon-bat-atxilotu-zuten-hil-hasieran-biriatun.htm | Gizartea | Migratzaileekin trafikatzea leporatuta, Irungo gizon bat atxilotu zuten hil hasieran Biriatun | Hegoaldetik Iparraldera zazpi migratzaile zeramatzan auto batean. | Migratzaileekin trafikatzea leporatuta, Irungo gizon bat atxilotu zuten hil hasieran Biriatun. Hegoaldetik Iparraldera zazpi migratzaile zeramatzan auto batean. | Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak jakinarazi duenez, irailaren 3ean gizon irundar bat atxilotu zuen Frantziako Poliziak Biriatun, migratzaileekin trafikatzea leporatuta. Azaldu dute gizonaren peskizan zebiltzala lehendik ere, eta atzeman zuten momentuan zazpi migratzaile zeramatzala auto batean Hegoaldetik Iparraldera. Epailearen esku utzi zuten.
Operazioa Irungo kaleetan hasi zen. Espainiako ordezkaritzaren arabera, kalez jantzitako polizia batzuek bi migratzaile motxila handiekin eta telefonoz hizketan ikusi zituzten. Horrek atentzioa eman zien, adierazi dutenez, jakin baitakite "trafikatzaileek" telefonoz laguntzen dietela migratzaileei muga pasatzen, "diru kopuru handi baten truke".
Poliziek migratzaileei jarraitu zieten, eta bi horiek beste bostekin elkartu zirela ikusi zuten. Ordubete geroago, auto bat hurbildu zitzaien. Autoa gizon zuri batek gidatzen zuela ikusirik, mugako poliziak ohartarazi zituzten, haruntz joan zitezkeelakoan. Azkenean, Biriatun atxilotu zuen gizona Frantziako Poliziak. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203635/landetxeek-pandemiaren-aurreko-okupazio-datuak-hobetu-dituzte-abuztuan.htm | Ekonomia | Landetxeek pandemiaren aurreko okupazio datuak hobetu dituzte abuztuan | Iazko abuztuko sarrerek %58,8 egin dute gora Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeetan, eta ia %55 apartamentu turistikoetan | Landetxeek pandemiaren aurreko okupazio datuak hobetu dituzte abuztuan. Iazko abuztuko sarrerek %58,8 egin dute gora Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeetan, eta ia %55 apartamentu turistikoetan | 29.140 sarrera eta 90.259 ostatu gau izan dira guztira landetxeak aurtengo abuztuan landetxeetan; alegia, pandemiaren urteko abuztuan baino %58,8 sarrera gehiago egon dira, eta %41,6 ostatu gau gehiago, Eustaten datuen arabera. Gainera, 2019ko abuztuko datuak gainditu dira sarreretan; hau da, pandemiaren aurreko urteko abuztuan, %23,8ko igoerarekin, eta ostatu gauen kopuruari dagokionez, antzekoa izan da.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeetan ostatu hartu duten pertsona gehienak Espainiako eta Kataluniako herritarrak izan dira: 26.069 (%89,5). Beste %10 (3.07) Europako beste herrialde batzuetatik iritsi dira. Ostatu gauei dagokienez, banaketa oso antzekoa izan da: %91 Espainiako eta Kataluniako turistena izan da. Aurreko urteko abuztuarekin alderatuta, %58ko gorakada egon da Espainiako eta Kataluniako turisten sarreretan, eta %65koa gainerako atzerritarren artean.
Apartamentuak
Apartamentu turistikoak direla eta, aurtengo abuztuan, sarrerek eta ostatu gauek honako kopuruak utzi dituzte: 14.413 eta 54.070, hurrenez hurren. 2020ko abuztuarekin alderatuta, sarreren igoera %545ekoa izan da, eta ostatu gauena, %54koa. Erreferentzia 2019ko abuztua bada, COVID-19aren aurretikoa alegia, sarrera eta ostatu gauen kopuruak gora egin du, %22,7 eta %22, hurrenez hurren. Beraz, pandemiaren zuloa atzean utzi du abuztuak.
Espainiako eta Kataluniako sarrerek %46,7 egin dute gora urte arteko tasan, eta gainerako herrialdeetakoek, %46,7. Ostatu gauen kasuan, gorakada %52koa izan da gertuko turisten kasuan, eta %65koa Bidasoaz besteko herrialdeetako turisten kasuan. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203636/alderdi-abertzaleek-puigdemont-askatzeko-eskatu-dute.htm | Politika | Alderdi abertzaleek Puigdemont askatzeko eskatu dute | Bilduk eta EAJk babesa agertu diote, eta Jaurlaritzak esan du afera politiko bat judizializatzearen ondorio dela atxiloketa. «Atsegina» agertu du Carlos Iturgaiz PPko EAEko presidenteak. | Alderdi abertzaleek Puigdemont askatzeko eskatu dute. Bilduk eta EAJk babesa agertu diote, eta Jaurlaritzak esan du afera politiko bat judizializatzearen ondorio dela atxiloketa. «Atsegina» agertu du Carlos Iturgaiz PPko EAEko presidenteak. | Carles Puigdemont Kataluniako presidente erbesteratuaren atxiloketak erreakzio soka luzea ekarri du Hego Euskal Herriko alderdi eta erakundeetan. Alderdi abertzaleek babesa erakutsi diote eurodiputatu independentistari, eta afera politiko bat judizializatzea deitoratu eta elkarrizketarako deia egin du Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak. Carlos Iturgaiz PPko EAEko presidenteak «atsegina» agertu du atxiloketaren inguruan, eta Pedro Sanchez Espainiako presidenteari leporatu dio Puigdemonti «amnistia eman edo indultatzeko» moduaren bila aritzea.
Andoni Ortuzar EAJren Euskadi Buru Batzarreko presidenteak Twitter sare sozialean zabaldu duen mezu batean jakinarazi du Jordi Sànchez JuntsxCateko idazkari nagusiari dei egin diola Puigdemonten atxiloketaren inguruan elkartasuna adierazteko, eta presidente erbesteratua aske utzi dezatela eskatu du. Era berean, «elkartasuna» helarazi die Puigdemonti eta haren inguruari, bere eta alderdiaren izenean.
Maddalen Iriarte EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak elkartasuna adierazi dio Puigdemonti, eta erran du gertatutakoa «eskandalagarria» dela eta «Europako epaileek agindutakoaren aurka» doala. Espainiako Estatuak Europa eta Italia «engainatu» dituela salatu du. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak «babesa» agertu dio Italiako segurtasun indarrek Sardinian atxilotutako presidente erbesteratuari, eta «elkartasuna eta indarra» helarazi dizkio.
Carlos Iturgaiz EAEko PPko presidentea «pozik» agertu da Carles Puigdemonten atxiloketarekin, baina Pedro Sanchez ezagututa «indultua edo amnistia nola eman» bilatuko duela ohartarazi du, «bere kide kolpista nazionalistek eskatzen duten bezala». Iturgaizek ere Twitterren eman du lehen erreakzioa.
LAB sindikatuak eskatu du berehala askatzeko Kataluniako presidente ohia. «Ez dugu uste atxiloketa hori kasualitatez egin dutenik, Kataluniako Gobernuaren eta Madrilgoaren arteko elkarrizketa mahaia zabaldu den honetan». Espainiak erabakitzeko eskubidea onartzen ez jarraitzea deitoratu du sindikatuak, eta «errepresioa ez gelditzea».
«Politika judizializatzea»
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak ostiral honetan adierazi duenez, Puigdemont atxilotu izana «arazo politiko bat judizializatzearen» ondorioetako bat da. Euskadi Irratian egindako elkarrizketa batean, Erkorekak gogorarazi du bere garaian salatu zuela, «izaera politikoko arazo bat epaitu zenean», hori ez zela «bide egokia», eta berretsi du arazo politikoek «konponbide politikoak» behar dituztela. Zentzu berean, Kataluniak behar duena «elkarrizketa» dela erran du. Haren iritziz, «logikoa» da pentsatzea presidente erbesteratuaren atxiloketak ez duela «ondorio onik» izango Espainiako eta Kataluniako gobernuek abian jarri duten elkarrizketa mahaian. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203637/eusko-jaurlaritzak-42-milioi-euro-bideratuko-ditu-lau-urtean-laquobikaintasunekoraquo-ikerketara.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak 42 milioi euro bideratuko ditu lau urtean «bikaintasuneko» ikerketara | Aurreko lau urteetako deialdiarekin alderatuta, finantzaketa %20 handitu du Hezkuntza Sailak. 200 ikerketa talde finantzatu nahi dituzte. | Eusko Jaurlaritzak 42 milioi euro bideratuko ditu lau urtean «bikaintasuneko» ikerketara. Aurreko lau urteetako deialdiarekin alderatuta, finantzaketa %20 handitu du Hezkuntza Sailak. 200 ikerketa talde finantzatu nahi dituzte. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak nabarmendu du «ikerketaren aldeko apustua» egiten jarraitu nahi dutela. Hori horrela, 2022tik 2025era 42 milioi euro bideratuko dituzte «bikaintasuneko» ikerketara. Donostian gaur goizean egindako prentsaurrekoan eman dituzte deialdiaren nondik norakoak Adolfo Morais Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko Unibertsitate eta Ikerketako sailburuordeak eta Amaia Eskisabel Ikerketako zuzendariak. Asteazkenetik zabalik dago deialdia EHU Euskal Herriko Unibertsitateko, Mondragon Unibertsitateko eta Deustuko Unibertsitateko ikerketa taldeentzat, eta hilabeteko epea izango dute izena emateko.
Deialdia indartu dute bai finantzaketari dagokionez, bai ikerketa taldeen kopuruari dagokionez ere. Hain zuzen, aurreko lau urteetako deialdiarekin alderatuta, diru kopurua %20 areagotu du Hezkuntza Sailak. Horrekin 200 talde finantzatu nahi dituzte gutxienez —aurreko lau urteetan 170 izan dira—. Orotara, 3.000 profesionalen lana ordaindu nahi dute.
Moraisen hitzetan, diru laguntza lortu nahi duten ikerketa taldeek «ebaluazio zorrotza» gainditu beharko dute. Unibasq Euskal Unibertsitate Sistemaren Kalitate Agentzia arduratuko da lan horretaz. Besteak beste, kontuan hartuko dute proposatutako helburuek «izaera berritzailea» edukitzea, I+G+B arloko lanen kalitatea eta taldearen produktibitate zientifikoa. Gainera, emakumeen lidergoa lehenetsi dute, eta puntu bat gehiago eskuratuko dute emakumeek gidatutako taldeek.
Jakintza arloei dagokienez, bost esparrutako lanak finantzatuko dituzte: aurrekontuaren %40 zientzia esperimentaletarako erabiliko dute; %21, ingeniaritzarako eta arkitekturarako; %16, osasun zientzietarako; %15,2, gizarte zientzietarako eta zientzia juridikoetarako; eta %7,8, arterako eta giza zientzietarako. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203638/beste-gazte-bat-deklaratzera-deitua-izan-da-maiatzeko-protestengatik.htm | Politika | Beste gazte bat deklaratzera deitua izan da maiatzeko protestengatik | Maiatzaren 7an, Hegoaldeko lau hiriburuetan, Ernaik gazteriaren duintasunaren aldeko martxa antolatu zuen. Ernaik salatu du Ertzaintzak hainbat lagun atxilotu eta zauritu zituela Bilbon eta Gasteizen, eta orain haien aurka «bederatzi prozesu judizial» abiatu direla. | Beste gazte bat deklaratzera deitua izan da maiatzeko protestengatik. Maiatzaren 7an, Hegoaldeko lau hiriburuetan, Ernaik gazteriaren duintasunaren aldeko martxa antolatu zuen. Ernaik salatu du Ertzaintzak hainbat lagun atxilotu eta zauritu zituela Bilbon eta Gasteizen, eta orain haien aurka «bederatzi prozesu judizial» abiatu direla. | Oraingoz, bederatzi gazte izan dira deklaratzera deituak. Azkena, gaur, Gasteizen. Maiatzaren 7an, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan, Ernaik manifestazioak antolatu zituen gazteriak bizi duen larrialdi egoera salatu eta euren duintasuna aldarrikatu nahirik. Bilbon eta Gasteizen, Ertzaintza oldartu egin zitzaien manifestariei, eta zenbait lagun atxilotuak eta zaurituak izan ziren polizien oldarriarraren ondorioz.
Gazteari babesa adierazi eta haien aurkako jazarpena salatu nahirik, Ernaiko kideak Gasteizko epaitegi aurrean elkarretaratu dira. Bertan azaldu dute Bilbon eta Gasteizen parte hartu zuten gazteen aurka bederatzi prozesu judizial abiatu direla, eta, horregatik, Eusko Jaurlaritzaren jarrera kritikatu dute. «EAJk aski ondo egiten dakiena egin zuen, eta gazteon kontra oldartzeko karta zuria eman zien, hainbat atxilotu eta zauritu eraginez», gaitzetsi dute.
Maiatzaren 7ko protesta haien ondotik ere, Ernaik irmo gaitzetsi zuen Ertzaintzaren oldarraldia. Kritika haren harira, Jaurlaritzak Ertzaintzaren aurkako gorroto delitua aurpegiratu zion Ernairi. Figura juridiko hori gutxiengoan diren gizarte taldeen babeserako ezarri zen, baina Arabako Fiskaltzak kasu hura aztertuko zuela aipatu zuen.
Gaurko mobilizazioan, Ernaik aldarrikatu du gazteek mobilizatzeko aski arrazoi dituztela. Alde batetik, deitoratu dute prekaritatea jasaten dutela eta «kapital metaketarako eskulan merkeena» direla. «Espainiako Gobernua eta euskal erregionalistak dira patronalarentzat gazte esplotazioa errentagarria izatearen bermatzaileak», dio Ernaik. Bestetik, lanaz harago, bizitzaren arlo guztiak prekarizatu zaizkiela adierazi du gazte elkarteak. «Emantzipazioa ezinezko bihurtu dute, eta gure aisialdia elitizatu, harremanak ia klandestinitatera bultzatu arte».
Etorkizuna iluna dela uste badute ere, horregatik, gero hobeago baten alde borrokatzeko arrazoiak dituztela aldarrikatu dute. «Jaiotzetik krisian bizi izan garen belaunaldia ez gara bizirauteko jaio; ez gara sistemaren eraldaketa partzialekin konformatuko, antolakuntzaz eta borrokaz duintasuna irabaztera goazelako», aipatu du oharrak. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203639/uztailaren-30eko-autoa-auziaren-muinean.htm | Mundua | Uztailaren 30eko autoa, auziaren muinean | Puigdemonten kontrako euroagindua indargabetuta dagoela ohartarazi dute Puigdemonten abokatuek. Hala jasotzen du Europako Justizia Auzitegiak uztailaren 30ean eman zuen autoak. Espainiako Auzitegi Gorenak, ordea, indarrean daudela ziurtatu du. | Uztailaren 30eko autoa, auziaren muinean. Puigdemonten kontrako euroagindua indargabetuta dagoela ohartarazi dute Puigdemonten abokatuek. Hala jasotzen du Europako Justizia Auzitegiak uztailaren 30ean eman zuen autoak. Espainiako Auzitegi Gorenak, ordea, indarrean daudela ziurtatu du. | Galdera ikur handi bat jarri du mahai gainean Carles Puigdemonten atzoko atxiloketak. Indarrean al dago haren kontrako euroagindua? Galdera horri erantzun beharko dio Sardiniako Sassari hiriko Apelazio Auzitegiak. Hark erabakiko du euroaginduaren prozedurari jarraitu eta Puigdemont Espainiaren esku uzteko aukera aztertuko duen ala Espainiaratze eskaria baztertuko duen. Atxiloketaren muina, baina, ez dago Sardinian, Luxenburgon baizik, Europako Justizia Auzitegian. Puigdemonten abokatu Gonzalo Boyeren iritziz, auzitegiak orain arte esandakoa aitzat hartuz gero, ez dago zalantzarik: Kataluniako presidente ohiaren atxiloketa «legez kanpokoa» izan da. Espainiako Auzitegi Gorenaren arabera, ordea, euroagindu hori ez da inoiz indargabetu, eta Pablo Llarena epaileak estradizio eskaria bidali dio jada Italiako justiziari.
Boyek eta Gonzalo Comin Kataluniako kontseilari ohi erbesteratuak prentsaurrekoa eskaini dute gaur eguerdian, Puigdemonten egoerari buruzko argibideak emateko. Abokatuak azaldu duenez, Europako Justizia Auzitegiak argi eta garbi adierazi zuen Espainiak Puigdemonten kontra igorria zuen euroagindua indargabetuta dagoela. Autoak 53. paragrafoan dio, Espainiak Luxenburgoko auzitegiaren aurrean «Euroaginduaren exekuzioari buruzko arazo aurrejudizialak» aurkeztu zituenez gero, euroagindu hori «etentzat jo behar dela».
Ez hori bakarrik. Europako Justizia Auzitegiaren esanetan, «Espainiako agintariek berariaz» adierazi dute Europako Batasuneko epaitegiek ezin izango dituztela euroaginduak exekutatu «Justizia Auzitegiak [arazo aurrejudizialari buruzko] epai bat eman arte».
Hain justu, auzitegiaren baieztapen horiek izan ziren Luxenburgoren arrazoi nagusia Puigdemonti EB Europako Batasuneko lurralde osoari dagokion immunitatea eteteko. Arrazoitu zuen eurodiputatu kataluniarrak ez zuela EBn atxilotua izateko arriskurik. Auzitegiak zehaztu zuen, behin euroaginduari buruzko arazo aurrejudiziala argituta, egoera hori aldatuko balitz, immunitatea berriz ere indarrean jartzeko aukera aztertuko lukeela.
Autoko puntu horretan oinarrituta, Boyek iragarri du Europako Justizia Auzitegiari kautelazko neurriak eskatuko dizkiola, Luxenburgok, ahalik eta azkarren, immunitatea berrezarri diezaion Kataluniako presidente ohiari.
Espainiako Auzitegi Nagusiaren esanetan, ordea, «indarrean» dago Puigdemonten kontrako euroagindua, eta ohar bidez jakinarazi du dagoeneko bidali diola estradizio eskaria Sassariko Apelazio Auzitegiari. Harekin batera bidali dio Luxenburgoko auzitegian aurkeztu zuen arazo aurrejudiziala ere. «Haren tramitazioak ez du aldatzen [Puigdemonten kontrako] prozedimentuaren egungo egoera», zehaztu du oharrean. Euroaginduari dagokion dokumentazio guztia datorren ostegunerako italiarrera itzulita bidaliko duela gaineratu du.
Boyeren iritziz, Espainiako Auzitegi Gorenak «ez du argi jokatu» Europako Justizia Auzitegiarekin. Haren arabera, Luxenburgok euroaginduak indargabetuta daudela baieztatu duela Espainiako justiziak idatziz hala ziurtatu diolako. «Engainatuta sentituko dira. Kautelazko neurria altxa zuten pentsatuz alde guztiek egia ziotela. Hala ez dela izan ikusi da».
Portaera desberdina
Puigdemontek ez du immunitatea erabat etena. Auzitegiak babes hori aitortua dio Europako Parlamentura joan-etorrian aritzeko, eurodiputatu funtzioa betetzeko aukera izan dezan. Hori dela eta, Boyek eta Cominek nabarmendu dute Puigdemontek europdiputatu jardunerako bidaiatu duela Sardiniara, aurretik Frantziako Asanblea Nazionalera edo Perpinyara joan den modu berean. «Bidaia horietan ere polizia kontrol ugari pasa ditugu, eta inori ez zaio otu Puigdemont jauna atxilotzea», adierazi du abokatuak.
Oraingo honetan zergatik atxilotu duten galdetuta, Boyek esan du, «norbaitek» L'Alguer hiriko aireportuko poliziak «gehiegi motibatu» dituela. Abokatuak gaineratu du atzo elkarrizketa bat izan zuela Italiako Poliziarekin, eta hark azaldu zionez, Puigdemonten kontrako euroagindua Schengen Informazio Sisteman jarraitzen dutela. Europako Justizia Auzitegiaren uztaileko autoak, baina, 55. paragrafoan dio «Espainiako Erreinuak atxilotze aginduaren alerta ezabatu ez izanak» ez duela aldatzen azken emaitza: prozesu kriminala etenda dagoela ziurtatu zuen. Gauzak horrela, euroaginduaren alerta ezin da exekutatu, Boyeren iritziz.
Italiako justiziak «argibideak» eskatu ditzakeela azaldu du abokatuak, baina Europako Justizia Auzitegiaren dokumentazioak zalantzarako tarte gutxi uzten duela. Haren esanetan, Italiako prozesua Puigdemontek Alemanian izan zuena baino laburragoa izango da, orain auziari buruzko ebazpen gehiago daudelako.
Paul Beckaert Puigdemonten Belgikako abokatua ere oso zehatza izan da gaur, eta esan du Europako Justizia Auzitegiak Puigdemonti uztailaren 30ean immunitatea kendu zionean, argi utzi zuela ez zegoela atxilotzeko arriskurik. Beckaertek gainera azaldu du Italiaren atxiloketaren kontra argudiatuko dutela galarazten ari zaizkiola Puigdemonti Europarlamentura joatea, eta horretarako immunitatea duela, uztailaren 30eko auto horrek dioen moduan. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203641/hazkunde-mugagabearen-mitoa-arbuiatu-du-labek-eta-banaketa-eskatu.htm | Ekonomia | "Hazkunde mugagabearen mitoa" arbuiatu du LABek, eta banaketa eskatu | Bere Programa Sozioekonomikoa berritzeko prozesua amaitu du sindikatu abertzaleak. Enpleguaren, zaintza lanen eta ondasunaren banaketaren aldeko borroka eskatu du, bai lantokiz lantoki, bai mobilizazio orokorren bidez | "Hazkunde mugagabearen mitoa" arbuiatu du LABek, eta banaketa eskatu. Bere Programa Sozioekonomikoa berritzeko prozesua amaitu du sindikatu abertzaleak. Enpleguaren, zaintza lanen eta ondasunaren banaketaren aldeko borroka eskatu du, bai lantokiz lantoki, bai mobilizazio orokorren bidez | Bi manifestazio antolatu ditu LAB sindikatuak: irailaren 29an, Bilbon, eta urriaren 5ean, IrunÌÂÂean. Enpleguaren, zaintza lanen eta ondasunaren banaketaren alde borrokatzeko deialdia egin du, bai lantokietan, bai mobilizazio orokorren bidez.
Klima larrialdia eta oro har hondamendi ekologikoa langileongan ondorio kaltegarriak izaten ari dela ohartarazi du: “Miloika langileren bizi baldintzak okertzen ari da, eta migratzera bultzatzen ditu, prekaritatea eta lan esplotazioa errazten dituen egoera bat sortuz”. Europako funtsekin sustatzen ari den "kapitalismo berdearen aurkako jarrera" berretsi du LABek, eta, "sostengaezina den ekoizpen eta kontsumo eredua aldatzearekin batera, zerbitzu eta ondasunak banatzeko bidezko trantsizio ekologikoa” aldarrikatu du.
Sindikatu abertzaleak uste du planetaren muga biofisikoak aintzat hartu behar direla eta jarduera ekonomikoa murriztu behar dela. Horrekin batera, enpleguaren, zaintza lanen eta ondasunaren banaketa parekidea egon behar dela. Bi prozesu horiek ez daude kontrajarriak, LABeko Idazkari nagusiaren ondoko Igor Arroyoren arabera: "Hauxe litzateke ideia: denok eta gutxiago lan egin, lehengaien ustiaketa eta zabor ekoizpen txikiena sortuz; beharrezkoa dena (erre)produzitu eta ekoiztutako guztia (bir)banatu”.
Trantsizio ekosozialista eta feminista
Kapitalaren etekinak erdigunean kokatzen dituen eredutik herritarren eta planetaren bizitza erdigunean jarriko dituen eredurako "trantsizio ekosozialista eta feminista" bat nahi du LABek. “Euskal herritarrok ekonomiaren gaineko kontrol publiko eta soziala eskuratu behar dugu. Euskal Herrian estatu egiturak behar ditugu ekoizpen eredua aldatzeko eta ekoiztutakoa birbanatzeko, hala nola Euskal Lan Kodea eta Gizarte Segurantza", esplikatu du Arroyok; langileek zuzenean hautatutako Lanaren Kontseilua ere aipatu du, eta lan mundua euskalduntzeko plangintza nazionala ere bai; "Euskal Herriko hiru instituzio nagusiak eta eragile sozioekonomikoak bilduko lituzkeen garapen sozioekonomikorako erakunde publiko nazional bat ere” sortu beharko litzateke, LABeko ordezkariaren ustez.
Hala, enpleguaren, zaintzaren eta ondasunaren banaketa kontuan hartuko duen proposamen osoa aurkeztu du LABek: Banaketa Hirukoitza. “Administrazioak enplegu bat bermatu behar dio herritar orori, eta, egin ezean, gutxieneko soldataren baliokidea litzatekeen eta kotizatuko lukeen hileroko kalte ordain mugagabea ordaindu. Enpleguaren bidez, sozialki beharrezkoak diren ondasun (elikagaiak, azpiegiturak, tresneria) eta zerbitzuak (hezkuntza, osasuna, zaintza profesionalizatua, oinarrizko gaien hornikuntza) sortu behar ditugu”.
30 orduko lanaldia
LABeko bozeramaileak azaldu du, halaber, enplegu izaerarik gabeko zaintza lanek bizitza sostengatzen dutela, eta enpleguari eskainitako denbora murriztea proposatu duela sindikatuak, 30 orduko lanaldira. "Bi esparru hauek baliokide gisa ulertzen ditugu, bi esparru horietan arituz, langile guztiok gara ondasun sortzaile. Zaintza lanaldiaren inguruko eztabaida soziala proposatzen dugu: zaintza lanetan ere finkatu beharko litzateke gehienezko lanaldirik? Gutxienekorik? Nola egin liteke zaintza lanaldiaren jarraipena?”.
Bestalde, "kolektiboki sortutako ondasuna" jasotzeko eskubidea dute herritar guztiek, LABen agiriaren arabera. "Hala, denok izan behar dugu oinarrizko errenta duin bat: 1.400 euroko gutxieneko soldata. Era berean, 1/3 proportziora mugatutako gehieneko soldataren eta plusbaliaren mugapenaren bidez, ondasunaren banaketa bidezkoagoa bermatuko genuke, esplotaziorik gabeko jendarte baten bidean”, jarraitu du Arroyok. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203643/kriptodiruekin-egindako-transakzio-guztiak-legez-kanpokoak-dira-txinako-banku-zentralarentzat.htm | Ekonomia | Kriptodiruekin egindako transakzio guztiak legez kanpokoak dira Txinako banku zentralarentzat | Bitcoin eta halako diru birtualen kontrako Txinaren beste kolpe bat da. Urte hasieran, Txinako Gobernua kriptomeatzaritzari jazartzen hasi zen. | Kriptodiruekin egindako transakzio guztiak legez kanpokoak dira Txinako banku zentralarentzat. Bitcoin eta halako diru birtualen kontrako Txinaren beste kolpe bat da. Urte hasieran, Txinako Gobernua kriptomeatzaritzari jazartzen hasi zen. | Kriptodiruei lotutako operazio guztiak legez kanpokotzat jo ditu Txinako banku zentralak, eta debekatu egin behar direla esan du. Kolpea handia da bitcoin, ethereum eta halako kriptodiruentzat, eta haien truke balioan hasiak dira igartzen erabakia. Bitcoinaren balioa %4 txikitu da tarte txikian, eta galera handiagoak izan dituzte ether, EOS eta litecoin kriptodiruek: %7tik gorakoak.
Txinako banku zentralak bere webgunean egindako adierazpenean argudiatu du ether eta bitcoinen gisako kriptodiruak ez direla diru fiduziarioak eta, ondorioz, ez dutela merkatuetan zirkulatu behar. Banku zentralaren arabera, kriptodiruekin atzerrian egindako transakzioekin lotutako zerbitzuak ere legez kanpokoak dira, eta baita halako diruen merkataritza, jaulkipena eta deribatuak eskaintzen dituzten zerbitzuak ere. Txinako «finantza erakundeek eta ordainketa erakundeek ezin dute zerbitzurik eskaini diru birtualekin lotutako ekintza eta transakzioetarako».
Aurretik Txinak beste kolpe bat emana zien kriptodiruei, urte hasieran Pekinek kriptomeatzaritzari (diru birtuala irartzeko prozesuak) jazartzea erabaki zuenean, energia oso intentsiboa duen prozesu horrek deskarbonizazioari kalte egiten ziolako. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203644/mertxe-mugika-izendatu-dute-soziolinguistika-klusterreko-lehendakari.htm | Gizartea | Mertxe Mugika izendatu dute Soziolinguistika Klusterreko lehendakari | Bazkideen artean txandaka hartzen dute lehendakari izateko ardura, eta AEKri egokitu zaio. | Mertxe Mugika izendatu dute Soziolinguistika Klusterreko lehendakari. Bazkideen artean txandaka hartzen dute lehendakari izateko ardura, eta AEKri egokitu zaio. | AEK-ko Mertxe Mugika izendatu dute Soziolinguistika Klusterreko lehendakari, bazkideen artean egiten duten txandakako sistemari jarraikiz. Printzipioz, datozen bi urteetarako hartu du kargua Mugikak, orain arte lan horretan aritu den Eusko Ikaskuntzako Mikel Irizarrek zuzendaritza utzi ondoren.
Atzo egindako ezohiko batzar orokorrean hartu zuten Zuzendaritza Batzordea berritzeko erabakia. Ardurak berrantolatuta, horrela geratu da zuzendaritza: AEK-ko Mertxe Mugika izango da zuzendaria; Euskaltzaleen Topaguneko Jasone Mendizabal lehendakariordea; Elhuyar aholkularitzako Maddi Etxebarria diruzaina; eta Soziolinguistika Klusterraren zuzendari Imanol Larrea idazkaria. Horietaz gain, zuzendaritzako kide izango dira Gipuzkoako Urtxintxa eskolako Maite Asensio, Artez euskara zerbitzuko Estiñe Astorkia, Emun kooperatiba elkarteko Anaida Agirre, Mondragon Unibertsitateko Eneritz Garro, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko Miren Segurola, Eusko Ikaskuntzako Ibon Manterola eta Soziolinguistika Klusterreko Asier Basurto. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203645/egungoaren-mugakide-den-alor-batean-berregingo-dute-omako-basoa.htm | Kultura | Egungoaren mugakide den alor batean berregingo dute Omako Basoa | Ia hiru aldiz handiagoa izango da Ibarrolaren lana hartuko duen pinudi berria, eta 2022ko udarako zabaldu nahi dute bisitarientzat, nahiz eta 2023an egongo den erabat bukatuta. Ibarrolaren familiak gidatuko ditu lanak. | Egungoaren mugakide den alor batean berregingo dute Omako Basoa. Ia hiru aldiz handiagoa izango da Ibarrolaren lana hartuko duen pinudi berria, eta 2022ko udarako zabaldu nahi dute bisitarientzat, nahiz eta 2023an egongo den erabat bukatuta. Ibarrolaren familiak gidatuko ditu lanak. | «Birlandatze bat da, birgaitze bat, birkokatze bat, bir-zerbait da, itxuraz, hitz zehatzik ez duena». Jose Ibarrola artista eta Agustin Ibarrolaren semeak hiztegiaren mugetatik harago jo du Omako Basoa berritzeko proiektua deskribatzeko hitz zehatzaren bila, eta esku hutsik itzuli da. Agustin Ibarrolak 1983 eta 1991 urteen artean margotutako arbolak hiltzen ari dira, ordea, eta Bizkaiko Foru Aldundiak eta artistaren familiak ez dute haren obra pinuekin batera hiltzerik nahi. Horregatik, urtea da aldundiak artelana lekualdatzeko proposamena egin zuela, eta gaur aurkeztu dute kokapen berria. Egungo basoaren ondo-ondoan egongo da baso berria, mugakide den pinudi batean. Milioi bat euroko aurrekontua izango dute lanek, eta 2023ko udan egongo da erabat bukatuta, nahiz eta 2022an, jadanik, bisitariek izango duten joateko aukera, artelan multzorik garrantzitsuenak ordurako pintatuta egongo direlako.
Jose Ibarrola seme eta artistaren hitzetan, Ibarrolaren jatorrizko ideiari fidela zaio proiektua. «Kanpotik irudi lezake hau land-art interbentzio bat dela, eta, beraz, iraungikorra dela, baina uste dut gure aitak sekula ez zuela sentitu land-art-a egiten ari zenik. Erabili egin zuen natura, beti egiten zuena egiteko. Horregatik, proiektuak ez ditu inolaz ere haren lengoaia eta helburua perbertitzen». Bera arduratuko da artelana gune berrira moldatzeko lan artistikoez, eta, «puzzlea» berriz muntatzea izango du egiteko nagusia.
Ia hirukoitza
Guztira, 27 kokapen posible aztertu, eta, azkenean, egungo basoaren mugakide den basoa hautatu dute obra berregiteko. Basobarri. 13 hektarea izango ditu, eta, hortaz, egungo Omako Basoaren ia hirukoitza izango da baso berria. Bertako arbolak 30 urteren bueltan dabiltzala jakinarazi dute, eta sasoi betean direla. Gunea morfologikoki ere «bikaina» dela esan dute arduradunek, eta, egungo basoaren mugakide izanik, aldundiak ez du sarbide eta azpiegitura berririk eraiki beharko.
Basoa handiagoa izateak Ibarrolaren lana erabat garatzeko aukera ematen duela azaldu du Jose Ibarrola semeak. Eta baita, urteen poderioz, desagertutako eta kaltetuta suertatutako artelanaren zatiak berreskuratzeko ere. Izan ere, hasiera batean, hiru jabe zituzten Ibarrolak margotutako pinudiek, eta ez zuten beti ulertu artistaren lana. Margotutako 127 zuhaitz ebaki zituen haietako batek, adibidez, paper fabrika bati saltzeko. Gerora, Bizkaiko Aldundiak erosi egin zituen lurrok, 1999an, baina hiru jabeetako batek eztz esan, eta, beste hamar arbola gehiago moztu zituen.
Gutxi «berridaztea» helburu
Pinudi komertzial guztiak «antzekoak» direla azaldu du Jose Ibarrolak, eta horrek lekualdatzea erraztuko duela. Ordea, onartu du bi basoak morfologikoki ezberdinak izanik, ezinbestekoa izango dela egokitzapena. Errespetuz jokatzea izango da klabea, kasu horietan. «Saiatuko naiz ahalik eta gutxien berridazten, eta idatziko dudana Agustinek [Ibarrolak] basoan idatzi zuen bezala idatziko dut». Hori egin ahal izateko, aitaren estiloa eta haren motibazioa ongi ezagutzen dituela argudiatu du Jose Ibarrolak, eta gai sentitzen dela erronkari aurre egiteko.
Zaintzaile figurarekin parekatu du Jose Ibarrolak bere lana. Erabat zehaztuta ez badago ere, seguruena baita margotze lanak beste artista batzuek egingo dituztela, eta haien koordinazio eta kontraste lanak egingo ditu Jose Ibarrolak. Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Ederren fakultateko kideekin elkarlana sinatu du aldundiak horretarako. Eta Jose Ibarrolaren hitzetan, bat doa hori Omako Basoa sortu zuen artistaren motibazioarekin. Gogoratu du, aurrez ere hainbatetan zaharberritu eta birmargotu dituztela pinuak, eta, ez duela horrek obraren sakoneko ideia kaltetzen. «Agustinentzat [Ibarrolarentzat] garrantzitsuena ez da pintorearen esku zehatza, baizik eta ideia».
Jatorrizko basoa kontserbatzea
Basoa berregiteko hartutako erabakia «biribila» dela esan du Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun Nagusiak. «Oso inportantea» iritzi dio proiektuari, eta, haren hitzetan, «perfektua» da topatu duten soluzioa. Oraingoz, unean-unekoa da erabakia, edonola ere, azaldu duenez, oraindik ez baitute planik adostu egun 30 urte dituzten arbola horiek zahartzen direnerako. Gaia mahai gainean dagoela onartu du, baina ez dute oraindik ezer itxi. Hiltzen ari den basoko margolanak nola kontserba daitezkeen ere aztertzen ari dira, baina ez dute formula egokirik topatu oraindik. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203646/gipuzkoako-aldundiak-laster-kenduko-ditu-n-1-eta-a-15eko-ordainsariak.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Aldundiak «laster» kenduko ditu N-1 eta A-15eko ordainsariak | Gorenak atzeratu bota du azken helegitea, eta EAEko Auzitegi Nagusiaren aginduaren zain dago. 2023a baino lehen onartu nahi du araudi berria, garraiolari guztiei eragingo diena. | Gipuzkoako Aldundiak «laster» kenduko ditu N-1 eta A-15eko ordainsariak. Gorenak atzeratu bota du azken helegitea, eta EAEko Auzitegi Nagusiaren aginduaren zain dago. 2023a baino lehen onartu nahi du araudi berria, garraiolari guztiei eragingo diena. | Lau urteren ostean, N-I eta A-15 errepideetako Gipuzkoako zatian ibiltzen diren garraiolariek ez dute ordainsaririk ordaindu beharko, gainerako erabiltzeek bezala. Eta hori hala izango da gutxienez foru arau berria indarrean sartu eta horrekin lotutako azpiegitura guztia jarri arte. Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak maiatzean kaleratutako epaiaren aurka diputazioak aurkeztutako azken helegitea atzera bota du Espainiako Auzitegi Gorenak, eta horrela amaitzen da orain arteko auzibidea. Azken lau urteetan kamioientzako bidesari horiek ezartzea ahalbidetu duten bi foru arauak baliorik gabe utzi ditu justiziak.
Epaiek nabarmendu dute orain arteko bidesariak «diskriminatzaileak» direla. Dauden tokietan daudelako bereziki kanpoko garraiolariei, lurraldea zeharkatu behar dutenei, kalte egiten dietelako eta Gipuzkoan soilik aritzen direnei mesede, ordainsariak saihesteko aukera gehiago dituztelako. Justiziaren erabakiei aurre egiteko, aldundiak hirugarren foru arau egitasmo bat aurkeztu zuen uztaileko azken astean. Horren arabera, errepide horietako sartu-irten guztietan ordainsaria jartzea proposatzen du.
Arau hori indarrean jarri eta azpiegitura osoa instalatu arte, kamioiak doan ibiliko dira berriro. Aldundiko iturrien arabera, hori horrela izango da EAEko Auzitegi Nagusiak bere maiatzeko epaia Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean (GAO) argitaratzeko eskatzen dionean. Agindu hori jaso eta «berehala» kenduko lituzke ordainsariak aldundiak. Azpiegitura departamentutik diote tramite hori burutu gabe ezin dutela erabaki hori hartu, legezko abisu edo ediktu hori gabe foru arauak indarrean jarraitzen duelako. «EAEko Auzitegi Nagusiak maiatzetik bidaltzeko aukera zuen, eta gu zain gaude. Pentsatzen dugu Auzitegi Gorenaren azken ebazpen honen zain zegoela».
Garraiolariak, kexu
Bestela pentsatzen dute garraiolariek: aldundiak bere kabuz maiatzetik har zezakeela erabakia. Hala, EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena «ez betetzeagatik» Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuaren eta Bidegi enpresa publikoaren aurkako kereila kriminala aurkeztu dute. Eta salaketa tramiterako onartu du Donostiako 1. Instrukzio Epaitegiak, Fedanismer Espainiako garraio elkarteen federazioak hilaren hasieran jakinarazi zuenez.
Horrez gain, urte hauetan ordaindutako dirua itzultzeko exijitu diote garraiolariek aldundiari. Diputaziotik azaldu dutenez, ez dago horretarako agindu judizialik. Garraiolariek euren kabuz eskatu beharko lukete hori epaitegietan; salaketa kolektiborik ere ez da aurkeztu oraingoz. Fedanismerrek kalkulatu du aldundiak hamabost milioi euro itzuli behar dizkiela kamioilariei, eta erreklamazioak aurkezteko eskatu die bere bazkideei.
Epe zehatzik ez
Eztabaida juridikoak gorabehera, ziurra dena da kamioientzako ordainsariak eten egingo dituela aldundiak. Baina noiz arte? Aldundiak ez du eperik zehaztu nahi. 2023a baino lehen onartu nahi du arau berria. Baina gogoratu du gero azpiegitura guztia instalatu behar dela. Gaur egun ordainpekoak dira bi errepideetako hamasei kilometro, eta hiru arku daude —Etzegaraten, Andoainen eta Astigarragan—, beste batzuk gehitu beharko dizkiote, baina oraindik ez dute zehaztu non eta zenbat izango diren.
Aldundiak berretsi du ibilgailuei bidesariak ezartzeko erabakia «irmoa» dela, eta EAEko Auzitegi Nagusiak ez duela halakorik debekatu. «Ez du esaten legez kanpokoa denik». Gainera, foru gobernuaren arabera, erabakia bat dator Europako zuzentarauekin. Gero eta gehiago dira erabilera handiko errepideetan kamioiei ordainsariak ezartzeko erabakia hartu duten administrazioak. Bizkaiak 2022ko udazkenetik aurrera ezarriko ditu, Nafarroan urte amaieran hasi nahi dute, eta Araban zer egin aztertzen ari dira.
Beren kokapen geografikoagatik, Euskal Herriko zenbait errepidek trafiko karga handiak dituzte, bereziki nazioarteko ibilbideak eta lurraldeen artekoak egiten dituzten kamioienak; Gipuzkoan, esaterako, 12.000 bat igarotzen dira egunero. Administrazioen asmoa da ordainsarien bitartez jasotako dirua erabiltzea errepide horien mantentze lanetarako eta beste bide azpiegitura batzuk egiteko. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203647/anduezak-leialtasuna-adierazi-die-eajrekiko-akordioei-bere-hautagaitzaren-aurkezpenean.htm | Politika | Anduezak «leialtasuna» adierazi die EAJrekiko akordioei bere hautagaitzaren aurkezpenean | PSE-EEko idazkari nagusi izateko aurkeztuko dela berretsi du. Ez da hautagai bakarra izango: Soraya Morla Basauriko zinegotzi ohia ere lehian sartu da. | Anduezak «leialtasuna» adierazi die EAJrekiko akordioei bere hautagaitzaren aurkezpenean. PSE-EEko idazkari nagusi izateko aurkeztuko dela berretsi du. Ez da hautagai bakarra izango: Soraya Morla Basauriko zinegotzi ohia ere lehian sartu da. | «Oso egun berezia da niretzat. Gaur Euskadiko Alderdi Sozialistaren buru izateko lehen urratsa ematen dut». Hitz horiekin hasi du Eneko Anduezak bere mintzaldia gaur: PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitza aurkeztu du ofizialki, Bilbon eginiko agerraldian. «Apaltasunez eta erabakitasunez» hasi du alderdiko lidergorako bidea: «Nire onena emateko ilusioz, PSE-EE herri honetako etorkizunean giltzarri izan dadin». Sozialistek azaroaren 20an eta 21ean egingo duten kongresuan ebatziko dute nor izango den alderdiko buru, baina Andueza ez da bakarrik egongo lehian: Basauriko (Bizkaia) zinegotzi ohi Soraya Morlak jakinarazi du hautagai izateko asmoa duela.
Egungo idazkari nagusi Idoia Mendiaren «eskuzabaltasuna eta zintzotasuna» goraipatu ditu Anduezak, eta haren bideari jarraitzeko prest agertu da. Hain zuzen, Mendiak asteartean esandakoaren ildo berean, PSE «euskal politikaren ardatza» dela uste du Anduezak ere, baina berdintasunean eta eskubideetan «sakontzeko» premia adierazi du. Era berean, «euskal ezkerraren espazioa zabaltzearen» alde mintzatu da, eta «elkarrizketarako prest» agertu da. Ildo horretan, Ahal Dugurekin eta EH Bildurekin akordioak lortzeko aukeraz galdetuta, ez du aterik itxi: «Sozialistek ez dugu begiratzen akordioak norekin egin, baizik zertarako. Bide orria argi eduki behar dugu: zerbitzu publikoak indartu eta herritarren bizi baldintzak hobetzea ezinbestekoa da. Horrekin bat datozenek akordiorako prest izango dute PSE».
Halere, EAJrekin dauzkaten gobernu akordioei «erabateko leialtasuna» agertu die Anduezak. Hain justu, baliteke hori izatea PSE barruko kanpainaren eztabaida nagusietako bat; izan ere, Soraya Morlak, berri agentziei egindako adierazpenetan, auzitan jarri ditu jeltzaleekiko itun horiek, «alderdiaren esentzia galarazi» dutelakoan. Anduezak uko egin dio beste hautagaitzaz hitz egiteari, baina gobernu akordioekin «eroso» dagoela aitortu du: «Instituzioei egonkortasuna ematen badiete eta bion arteko lana onuragarria bada gizartearentzat, horretan segituko dugu. EAJrekiko akordioen bide orriak zigilu sozialista eta progresista dauka».
Jeltzaleekiko desadostasunak ere ahotan izan ditu, edonola ere. Autogobernuaren alorrean, pandemia garaiko «kogobernantza» aldarrikatu du: «Ez dugu tentsionamendu artifizial identitariorik nahi. Bere egitura politiko eta juridikoa errespetatuko duen Euskadi bat nahi dugu, aniztasun politikoa eta bizikidetza babestuko duena, Espainiarekin erlazio federala izango duena eta XXI. mendeko pauso politikoak emango dituena».
Gipuzkoako PSEko buru
Ibilbide luzea egina du Eneko Anduezak PSEren barruan: Gipuzkoako idazkari nagusia da 2017tik, eta alderdiak Eusko Legebiltzarrean duen bozeramailea legegintzaldi honetan. Eibarren (Gipuzkoa) jaio zen, 1979an, eta 18 urterekin afiliatu zen PSEn; ordutik hainbat kargu politiko izan ditu, besteak beste, Iñaki Arriolaren alboan. Alderdiaren historia izan du gogoan gaur: «Kontziente naiz erronka handia dela garai bateko gizon-emakumeen ondarea defendatzea, haiek eduki ez zuten trebakuntza eta ongizatea eskaini baitzioten nire belaunaldiko jendeari. Datozen belaunaldientzat gauza bera nahi dut: etorkizun hobea. Euskadi plural, ireki, moderno eta integratua». |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203648/intzidentzia-tasa-100dik-beherakoa-da-hegoaldeko-lurralde-guztietan.htm | Gizartea | Intzidentzia tasa 100dik beherakoa da Hegoaldeko lurralde guztietan | Beste 133 COVID-19 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta 192 paziente dira gaitzak jota erietxeraturik. ZIUetan 59 pertsona daude. | Intzidentzia tasa 100dik beherakoa da Hegoaldeko lurralde guztietan. Beste 133 COVID-19 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, eta 192 paziente dira gaitzak jota erietxeraturik. ZIUetan 59 pertsona daude. | Birusaren kutsatze maila neurtzen duen aldagaiak uztail bukaeratik dira maldan behera Hego Euskal Herrian, ia etenik gabe, eta, hain zuzen, beheranzko joera hori argiki erakusten du intzidentzia tasa metatuak. Azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko zenbat kasu detektatu diren adierazten du aldagai horrek. Atzo, Bizkaian eta Gipuzkoan tasa 100dik gorakoa den oraindik ere; gaur zeharkatu dute langa, eta, beraz, lau herrialdeek dute bi zifrako kopurua, azkenik. Zehazki, tasa 99,9 da Bizkaian; Gipuzkoan, 99,1; Araban 86 kutsatu izan dira 100.000 biztanleko, eta Nafarroan, berriz, 67.
Bestalde, atzo egindako testei buruz argitaratutako informazioak ere agerian uzten du bilakaera onbidean dela. Osakidetzak eta Osasunbideak COVID-19a atzemateko 7.308 proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %1,8k eman zuten positibo: 133k, alegia. Lurraldeka, Bizkaian 50 izan ziren; Gipuzkoan, 42; Nafarroan, 23; eta Araban, 16.
Halaber, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak jakinarazi dute atzo beste 25 lagun erietxeratu zituztela birusarekin eri. Horiek aintzat hartuta, oraintxe bertan 192 dira Hegoaldeko zentroetan sartuta. Zehazki, 59 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude; azken bi hilabeteetan erregistratutako kopururik apalena da.
Koronabirusa Euskal Herrian duen bilakaeraren datu guztiak eta mapa interaktiboak ikusteko, jo webgune honetara. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203649/artolazabalek-zaballako-kartzela-bisitatu-du-espetxeetako-langileen-baldintzak-airean-daudela.htm | Gizartea | Artolazabalek Zaballako kartzela bisitatu du, espetxeetako langileen baldintzak airean daudela | Astebete falta da Jaurlaritzak kartzelen eskumena jasotzeko, eta oraindik ez du akordiorik lortu sindikatuekin langileen baldintzak zehazteko. | Artolazabalek Zaballako kartzela bisitatu du, espetxeetako langileen baldintzak airean daudela. Astebete falta da Jaurlaritzak kartzelen eskumena jasotzeko, eta oraindik ez du akordiorik lortu sindikatuekin langileen baldintzak zehazteko. | Mesedeetako Andre Mariaren eguna dela eta, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte sailburuak Zaballako (Araba) kartzela bisitatu du goizean, eta, Jaurlaritzak espetxeen kudeaketaren eskumena jasotzeko astebete falta dela gogoraraziz, adierazi du datorren ostirala «egun historikoa» izango dela. Dena den, urriaren lehena iritsi aurretik, oztopo nabarmen bat gainditu beharko du Artolazabalen sailak, sindikatuek ez baitiote oraindik oniritzirik eman kudeaketa berriaren pean espetxeetako langileek izango dituzten baldintzen negoziazioan.
Eskumen transferentzia horrek kezkatuta dauzka Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hiru espetxeetako langileak. Izan ere, hemendik aurrera izango dituzten lan baldintzak zehazteko negoziazioek oraingoz ez dute fruiturik eman, eta beste lanpostuetara edo erkidegoetara lekualdatuak izatea eskatu duten langileen kopurua ohikoa baino handiagoa izaten ari da.
Sindikatuek salatu dutenez, Jaurlaritza motz geratu da orain arte eginiko proposamenarekin, hiru espetxeetako ia 700 langileen baldintzak hobetu ez eta okertu egiten dituelako. Negoziazio mahaiko ELA, CCOO eta ACAIP-UGT sindikatuak astelehenean bildu ziren azken aldiz Berdintasun, Justizia eta Gizarte saileko ordezkariekin, eta geroztik proposamen berri baten zain egon dira.
CCOOk adierazi du jasotako azken proposamena «eskasa» izan dela, eta onartezintzat jo du «lortzea asko kostatu den enplegu baldintzak eskumen aldaketarekin galtzea». Ildo beretik, ELAk langileen soldatak, ordutegiak eta lanaldiak hobetzeko beharra azpimarratu du, eta lantaldea handitzeko lan eskaintza publiko bat egiteko beharra seinalatu.
Horiek horrela, Jaurlaritzak eta sindikatuek datorren astelehenean izango dute hurrengo aukera akordio bat lortzeko, negoziazioko alderdi guztiak elkartuko dituen Administrazio Orokorreko mahai sektorialean.
ELA: «Jaurlaritzak estatuko ereduari jarraipena eman nahi dio»
Artolazabalek gaur Zaballako espetxean eginiko bisita adibide gisa jarrita, Espainiako administrazioaren kudeaketa ereduari «jarraipena» eman nahi izatea leporatu dio ELAk Jaurlaritzari: «Espetxeen eskuduntza transferitzeko astebeteren faltan, Beatriz Artolazabal Zaballako zentroan egin den ekitaldian izan da Espainiako espetxeetako zaindariaren eguna ospatzeko. Horrek, bada, estatuko ereduaren jarraipena besterik ez du irudikatzen».
Sindikatuaren arabera, orain arte erakutsi duen jarrerarekin, Jaurlaritza «eredu propioa garatzeko aukera hipotekatzen» ari da, eta, «espetxe sistemaren eredu modernoago eta gizatiarrago baten aldeko propaganda instituzionala» egin beharrean, helburu hori betetzeko neurriak eskaintzea eskatu dio, besteak beste lan baldintzen arloan. Izan ere, ELAk gogorarazi du presoen gizarteratzea helburu izanik espetxe sistemak «presoen eskubide guztiak zorrotz errespetatu» behar dituela, eta adierazi du horretarako «ezinbestekoa» dela espetxeetako langileen baldintzak bermatzea.
Artolazabal: «Eskerrik asko egiten duzuen lanagatik»
Berdintasun, Justizia eta Gizarte sailburuak, bere partetik, espetxeen kudeaketaren eskualdatze «lasaia» espero duela esan du goizeko agerraldian, urriaren 1a «espetxeen eguneroko bizitzan ostiral bat gehiago» izango dela azpimarratuz. Gainera, sailburuak bere «esker ona» adierazi die espetxeetako langileei beren lanarengatik, eta baita «zigor penalak betetzen dituzten pertsonei askatasuna berriro aurkitzen laguntzeko eginiko ahaleginagatik» ere.
Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxaso ere Zaballan izan da, eta, Artolazabal bezala, itxaropentsu agertu da datorren astean gauzatuko den transferentziari begira, eta adierazi du Jaurlaritzak egingo duen kudeaketan «erabateko konfiantza» duela, eta ziur dagoela langileen baldintzak zehazteko sindikatuekin izaten ari diren bilerak irtenbide bat lortzeko balioko dutela. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203650/udalek-astelehenetik-aurrera-aurkeztu-ahalko-dituzte-memoria-proiektuak-egiteko-laguntzak.htm | Politika | Udalek astelehenetik aurrera aurkeztu ahalko dituzte memoria proiektuak egiteko laguntzak | Gogora institutuak 137.000 euroko aurrekontua du memoria arloko ikerketak bultzatzeko eta 36ko gerratik hona «demokraziaren eta askatasunaren proiektuak» finantzatzeko | Udalek astelehenetik aurrera aurkeztu ahalko dituzte memoria proiektuak egiteko laguntzak. Gogora institutuak 137.000 euroko aurrekontua du memoria arloko ikerketak bultzatzeko eta 36ko gerratik hona «demokraziaren eta askatasunaren proiektuak» finantzatzeko | Gogora institutuak laguntza deialdi bat ireki die udalei eta tokiko erakundeei memoria historikoaren eta demokratikoaren proiektuak garatu ditzaten. Eusko Jaurlaritzak azaldu duenez, astelehenetik aurrera izango dute aukera laguntza eskatzeko. Hilabetez egongo da irekita deialdia, urriaren 27ra arte. Orotara, 137.000 euro ditu Gogorak memoria arloko proiektuak finantzatzeko eta banatzeko.
Jaurlaritzaren arabera, helburua da, besteak beste, 1936tik izan diren gertaera traumatikoen eta giza eskubideen urraketa larrien ikerketa larriak eta haien argitalpena laguntzea. Ikerketa horiek giza eskubideekiko eta indarkeria ezarekiko konpromisoa azaldu behar du.
Ikerketaz gain, sinbologia frankista kentzeko ekimenak eta memoria historikoaren ibilbideak osatzeko egitasmoak finantzatuko dira. Memoria histikoaren ibilbide horiek seinale eta irudi berak izango dituzte, eta memoria demokratikoaren balioak partekatuko dituzte. Gertaeren urteurrenak eta pertsonen omenaldiak ere sustatuko dira, baita hitzaldiak, mintzaldiak eta erakusketak ere. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203651/mintegi-bat-haziak-loratzeko.htm | Kultura | Mintegi bat, haziak loratzeko | Gureak Egin sortu dute Iruñean: gazteentzako kultur transmisiorako eta sormenerako laborategi bat da, euskaraz. Datorren urriaren 15ean jarriko dute martxan. Aritz Ibañez dantzariak, Ion Celestino musikariak eta Oier Zuñiga aktoreak osatzen dute lantalde nagusia. Izena emateko epea zabalik da. | Mintegi bat, haziak loratzeko. Gureak Egin sortu dute Iruñean: gazteentzako kultur transmisiorako eta sormenerako laborategi bat da, euskaraz. Datorren urriaren 15ean jarriko dute martxan. Aritz Ibañez dantzariak, Ion Celestino musikariak eta Oier Zuñiga aktoreak osatzen dute lantalde nagusia. Izena emateko epea zabalik da. | Aitortu dute “urduritasun puntu bat” sentitzen dutela; non hasi bai, baina esperientziak nora eramanen dituen ez jakiteak eragiten diela urduritasun puntu hori; handiagoa da, halere, martxan jartzeko duten gogoa, bidean urratsak egiten hastekoa. Urriaren 15ean eginen dute lehendabizikoa, egun horretan hasiko baitute, Iruñean, Gureak Egin izenburuko mintegia. 15 eta 18 urte bitarteko gazteei zuzendutako kultur transmisiorako eta sormenerako laborategi bat da, euskaraz; Aritz Ibañez dantzaria eta Ion Celestino musikaria ditu —Oier Zuñiga aktorearekin batera—lantalde nagusiko arduradun. Eusko Kultur Fundazioak antolatu du, Iruñeko Udalaren babesarekin.
Gureak Egin ez da hutsetik sortu. Aritz Ibañezek azaldu du Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuko Euskara ataletik garatutako bi proiektuk eragin dutela, neurri batean, Gureak Eginen sorrera ekarri duen bidea: batetik, D ereduko zenbait ikastetxetan jorratzen duten sormen digitalari buruzko ikasgaiak; eta, bertzetik, Musikariak ikastetxeetan izenburupean musikariak institutuetako geletara eraman dituen programak. Hezkuntza Departamentuko Euskara ataleko Alberto Barandiaran izan da Gureak Eginen atzean aritu den “xaxatzailea”.
Hirugarren helduleku nagusi bat izan du proiektuak: Iruinkoko libertimendua, hain zuzen ere. Inauterien bueltan sortutako egitasmo bat da Iruinkokoa; ez da inauteriena Gureak Egin proiektuaren testuingurua, baina Iruinkokoen zenbait elementu jaso ditu, mintegian parte hartuko duten gazteen esku jartzeko asmoz. “Iruinkokoan gertatzen den diziplinen arteko igurtzi edo talka hori hartu nahi izan dugu oinarri”, zehaztu du Aritz Ibañezek.
Izen ematea, zabalik
Musika, dantza, antzerkia; eta diziplina horien arteko nahasketak ekar dezakeena. Hori izanen du oinarri Gureak Egin programak. Urriaren 15ean jarriko dute martxan; izena emateko epea hil horren 13an amaituko da —Gureakegin.eus helbidean—. Mintegiak maiatzaren 27ra arte iraunen du, eta ostiraletan eginen dituzte saioak, 16:30etik 18:30era. Urritik abendura bitartekoak Juslarrotxako Civivox aretoan eginen dituzte; urtarrilekoak eta otsailekoak, Gazteriaren Etxean; eta martxotik maiatzera bitartekoak, azkenik, San Frantziskoko eskolan.
Parte hartuko duten gazteek zehaztuko dute, neurri handi batean, Gureak Egin laborategia zer izanen den: “Guk tresnak emanen dizkiegu, haiek sor dezaten. Iruñerriko gazte euskaldunek erabakiko dute beren burua nola adierazi nahi duten”, nabarmendu du Ion Celestinok. Tradizioaren eta kultura garaikidearen arteko hartu-emanean, herri kulturen oinarrian dagoen ideia jarri nahi dute erdigunean: plazan gertatzen den guztia dela eszenikoa. “Musika jotzen dugunean, aktore eta dantzari ere bagara, neurri batean”.
Mintegiak, finean, “euskaraz ariko den komunitate txiki bat” sortu nahi du. Euskara lanabes izanen dute, eta ez helburu. “Elkar ezagutuko dute euskaraz, eta euskaraz garatuko dute, natural, haien arteko harremana”.
Laborategiaren helburua praktikoa da, eta bilatzen du parte hartzaileen sormena garatzea, jasoko dutena abiapuntu izanda. Jasoko duten hori gazteentzat “ispilu” izan dadila nahi dute lantaldeko arduradunek. Tradizioa eta molde berriak lotzen dituzten zenbait proiektuk parte hartuko dute laborategian, eta haien ahotik jasoko dituzte gazteek egitasmo horien atzean dauden prozesuak. “Informazio horrekin zer egin gazteen esku egonen da”, zehaztu du Celestinok. Musikariak, baina, aitortu du nahiko lukeela Gureak Egin programa “legamia” bilakatzea. “Interesgarriena izanen da laborategiak hemendik bi edo hiru urtera zer emanen duen”.
Bisitariak
Ibañezek, Celestinok eta Zuñigak “bisitari talde bat” osatu dute, Gureak Egin laborategiko saioetan parte hartzeko. Haiek eginen dute Celestinok nabarmendutako “ispilu” lan hori. Proiektu askotarikoak dira bisitarionak, diziplina ezberdinetakoak: Oihan Indart (dantzaria); Albina Stardust (drag queen-a); Nerea Eugi eta Itxaso Martinez (Martxoaren 8ko sokadantzaren egileak); Iruinkokoa; Claudia Rodriguez, Lorena Aisa eta Idoia Tapia (musikariak); Habia (musika taldea); Jon Ander Urresti (antzerkigilea); Amaren Alabak (kantari taldea); eta Beñat Rodrigo (musikaria).
Amaren Alabak taldeko kide da Ihitz Iriart. “Jakin-mina” sentitzen du, laborategiak eman dezakeenari buruz, eta “gogoz” da Iruñean eginen dituzten saioetan parte hartzeko. Izan ere, Iriartek garbi du Amaren Alabak taldeak guztiz egiten duela bat Gureak Egin mintegiko helburuekin eta egiteko moduekin. “Gurea transmisiotik sortutako talde bat da”, erran du. Sei emakume zuberotar dira taldeko kide: “11-12 urte genituen sortu zenean; hogei urte baino gehiago joan dira geroztik. Hasieratik jaso dugu euskal kultura ikastolan, etxean, dantza taldeetan, aritu garen koru txikietan, eta herrietako kulturgintzan”. Jasotako hori landu eta beren modura eman dute Amaren Alabek, hain zuzen, eta ematerakoan musika, dantza eta antzerkia batu dituzte.
Kideak zenbait arlotan ari dira taldetik kanpo ere, eta oholtzatik at egiten duten jarduera horretan ere ari dira “sortzen eta transmititzen”: “Taldean badira artxiboetan lan egiten dutenak, irakasleak, antzerkigintzaren esparrukoak”. Kulturgintzak oinarri dituen sortze eta zabaltze prozesu horietan “natural” murgildu dira kantariak, eta “ontzat” jo du Iriartek aukera hori.
Garbi utzi du Gureak Egin mintegian ez dutela asmo “leziorik” ematea. Beren esperientzia zabaldu nahi dute, transmisioan etenik gerta ez dadin. “Oinarri bat ematea da kontua, eta gero egin dezatela gazteek nahi dutena”, zehaztu du.
“Ez da jarraipen hutsa”
Iriartek hagitz garrantzitsutzat jo du era askotako iritziek eta moduek bat egin izana Gureak Egin egitasmoaren barruan. “Badira sorkuntza, kultura eta transmisioa ikusteko modu ezberdinak, eta horrek bermatzen du, nire ustez, helburua dela aukera ezberdinak erakustea; asmoa ez dela dagoenaren jarraipen huts bat egitea”.
Kezka bat ere baduela onartu du Ihitz Iriartek, halere. “Ikusten dut badela mugimendu bat, gauza asko egiten ari direla Iruñean, baina laborategi bat egiteko beharra ikusten bada, transmisioa hust egiten ari delako da? Kezka txiki bat dut hor”, zehaztu du Amaren Alabak taldeko kideak.
Gureak Egin laborategiak lagundu nahi du, behintzat, transmisio hori; eta transmisioarekin batera, sorkuntza. Mintegi bat izan nahi dutela berretsi dute lantalde nagusiko arduradunek, haziak loratzeko. 15-18 adin tartea horregatik aukeratu dute. “Hazia jartzeko adin tarte emankorra delakoan”, Celestinoren hitzetan.
Gureak Egin taldeko kideak lanean hasteko prest dira. Sortzeko eta zabaltzeko prozesuetan murgiltzeko prest, modu praktiko batean. Eta onartu dute urduritasun puntu bat sentitzen dutela; non hasiko diren badakitelako, baina ez, ordea, bideak nora eramanen dituen. “Denborak esanen digu haziek zer fruitu emanen duten”, erran du Ibañezek.
Iriartek ere aipatu du bidea non amaituko den ez jakiteak berezi bilakatzen duela esperientzia. “Gerta daiteke espero ez dugun toki batera ailegatzea”, aipatu du. Eta hori da interesgarriena. Gureak Egin bidean eginen baita. |
2021-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/203652/motel-doa-abiadura-jaitsiera.htm | Gizartea | Motel doa abiadura jaitsiera | Orduko 30 kilometroko mugaren balantze ona egin arren, Bilboko Udalak dio azkenaldian gutxiago betetzen dela. Taxilariek kendu egin nahi dute. | Motel doa abiadura jaitsiera. Orduko 30 kilometroko mugaren balantze ona egin arren, Bilboko Udalak dio azkenaldian gutxiago betetzen dela. Taxilariek kendu egin nahi dute. | Europako Autorik Bako Eguna izan da irailaren 22a. Egitasmo horren helburua da kontzientzia sortzea ibilgailu pribatuaren erabilera gutxitu beharraz. Asmo horrekin, duela justu urtebete, Bilboko Udalak orduko 30 kilometroko abiadura muga ezarri zuen hiri osoan —aurretik kale gehienetan zegoen, baina ez bide nagusietan—. “Urtebete igarotakoan ikusten duguna da batez besteko abiadura hobea dugula”, esan du Alfonso Gil Bilboko bigarren alkateorde eta Mugikortasun zinegotziak. Bilbo 30 izeneko ekinbidea “hiri osoaren apustua” dela azpimarratu du. Gilen proiektu nagusia da, eta Europa mailako mugikortasun saria jaso du horregatik. Hala ere, egin duen balantzea gazi-gozoa izan da: alkateordeak berak aitortu du azkenaldian igo egin dela muga errespetatzen ez duen gidarien kopurua. Gero eta gehiago dira lehengo mugaren arabera gidatzen dutenak. Oharra egin die: “Araua bete behar da. Baimendutako abiadura bikoizten dutenek oso isun handia jaso dezake”.
Gilek onurak baino ez dizkio ikusi neurriari. Hiru nabarmendu ditu bereziki. Batetik, esan du istripuak urritu direla. “Zaurituak eragin dituzten istripuak %20 eta %30 artean apaldu dira. Igo direnak txapa istripuak dira, baina zaurituak gutxitu direlako da, orain gehienak txapa istripuak direlako”. Bigarrenik, isurketek ere behera egin dute; bereziki, nitrogeno oxido partikulenak. Partikulak ere %20 eta %30 artean jaitsi direla esan du. Hirugarrenik, zaratari dagokionez, batez bestekoa hiru dezibel txikitu da.
Bizkaiko hiriburua mantsoago dabil azken urtebete honetan. Baina, RAC Real Automovil Club Vasco Navarro gidari elkarteko Mario Garciaren esanetan, mugikortasuna ere “izugarri” apaldu da COVID-19aren pandemia dela eta. “Aurtengo udako oporrak bukatu direnean hasi da telelanean ibili den jende asko lantokira itzultzen. Mugikortasuna berreskuratzen hasi gara, oraindik normaltasunera itzuli ez den arren”. Udalak eman du datua: iraileko lehen hamabostaldian pandemia aurreko sasoi bereko trafikoaren %94 izan du Bilbok. “Hain justu, orain hasi da Udaltzaingoa igartzen jendeak ez duela muga errespetatzen. Zergatik? Ezinezkoa delako; ez delako modu naturalean gidatu ahal izateko abiadura”.
Orduko 30 kilometroko muga lehen kaleetara iritsi zenetik, kexu agertu ziren elkarteko kideak. Kritika horiek leundu dituzte, neurri batean: orain onargarri ikusten dute erdiguneko kaleetan muga horri eustea. “Hainbeste semaforo, zebra bide eta norabide bakarreko kalerekin ezinezkoa da hori baino azkarrago gidatzea”. Beraz, auzo arteko bide nagusiak eta hirirako sarrera-irteerak dira orain kritikaren jomuga.
Garciak ohartarazi du ibilgailu pribatua hartzen dutenek beste aukerarik ez dutelako hartzen dutela. Horrelako neurriek auto gidariei “bizitza zailagoa” egiteko helburua dutela salatu du. Abiadura mugaz gain, aparkalekuak gutxitu izana eta TAO zerbitzuaren iraupena luzatu izana aipatu ditu. “Autoa gidatzea zigortzen dute, baina, aldi berean, autoa haientzat diru iturri nagusia da isun eta tasei esker”. Uste du udalak ipiniko dituen “ustezko radar pedagogikoak laster zigortzaile” bihurtuko direla: “Neurria non ez den betetzen aztertuko da, gero radarra jartzeko”.
Abiadura muga berriaren ondorioak aztertu gabe hartutako neurria dela iruditzen zaio. “Ez da kontuan hartu hain martxa laburretan gidatzeak ibilgailua gehiago kaltetzen dutela. Gainera, airera egiten diren isuriak handiagoak dira; zenbat eta martxa luzeagoan gidatu, gutxiago isurtzen da”. Horrez gainera, salatu du semaforoak ez direla egokitu muga berrira.
Egokitzapenak falta
Ez semaforoak, ez autobus zerbitzua. Hala salatu du Juan Franciscok. Bilbobuseko gidaria da. Aiala kantzilerraren kaletik irteten den lineetako batean ibiltzen da, Plaza Biribiletik gertu. Erdigunetik dabiltzan lineetan ez dela nabaritzen esan du: “Beti ibili dira mantsoago” Gehiago igartzen da, beraz, kanpora irteten direnetan: “Ibilbide bera egiteko denbora gehiago behar da, astiroago goazelako, eta, horren ondorioz, semaforo gehiago harrapatzen ditugulako. Horrek gure lan baldintzetan eragin zuzena du: lehen bidaia bat bukatu eta hurrengoa hasi aurretik 10-15 minutu izaten bagenituen, orain ailegatzearekin batera irten behar gara berriro”. Besteak beste, atseden hartzeko, zerbait jan edo edateko, eta komunera joateko asti barik geratu direla salatu du. “Urtebete igaro da, eta oraindik ez dituzte egoera hori konpontzeko behar diren egokitzapenak egin”, kexatu da.
Esan du bidaiariek ez dutela protestarik egiten, baina igartzen dietela noiz iritsiko urduritzen direla sarritan. Gauza bera gertatzen zaie taxi gidariei ere: “Guri ez digute esaten azkarrago joateko, jakin badakitelako ezin dugula halakorik egin. Baina asko nabaritzen zaie berandu iritsiko direla iruditzen zaiela”, esan du Javier Delgadok. Plaza Biribileko taxi geltokian egoten da bezeroen zain. Aitortu du bera ez dela inoiz orduko 30eko abiaduran joaten, 40ra baizik. “Ezinezkoa da 30era joatea; autoak ezin du. Gainera, hain mantso gabiltzanez, denbora gehiago behar dugu bezeroak nahi duten lekura eroateko. Azkenean eguneko bidaia gutxiago egiten ditugu, dirua galduz”. Sinetsita dago azkenean udalak atzera egin beharko duela, eta abiadura muga lehengoratu Bilboko kale nagusienetan bada ere.
Uste bera du RACeko Garciak. “DGTk [Espainiako Trafiko Zuzendaritza] Bilbon indarrean sartu eta gutxira erabaki zuen Espainiako [Estatuko] hiri guztietan kale gehienetan muga hori jartzea. Donostiak ere bolo-bolo zabaldu zuen neurri berria, baina kale batzuetan 50eko muga jarri dute berriro, ikusi dutelako 30ekoak arazoak baino ez dituela sortzen. Donostiak seinaleak aldatu ditu, iragarri ere egin gabe. Bilbok beste horrenbeste egingo du, politikarientzat hanka sartu dutela onartzea zaila da eta”.
Gidarien elkarteak atzera egin duen hiri bat aipatu duen bitartean, Bilboren ereduari heldu dion beste bat aipatu du Gilek: Frantziako hiriburua. “Bilboren atzetik ipini dute 30eko muga Parisen eta oso balorazio ona egin dute. Geratzeko etorri den neurria da, eta apurka-apurka mundu osora hedatuko da”, esan du Bilboko alkateordeak. Klima larrialdiari aurre egiteko mugikortasun eredua aldatzea ezinbestekoa iruditzen zaio, eta bide horretan oinezko eta txirrindulariek lehentasuna izan beharko dutela esan du, autoari “orain arte izan duen erabateko nagusitasuna kenduta”. |
2021-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/203653/iberiar-penintsulako-hiri-handietan-baino-kutsatuago-dago-airea-erandion.htm | Gizartea | Iberiar penintsulako hiri handietan baino kutsatuago dago airea Erandion | Aire Zaintzaileak programak aztertu dituen 28 udalerrietatik, Erandiok dauka gehien kutsatuta, Madrilen eta Bartzelonaren aurretik. Emaitzarekin «harrituta» daude herriko elkarteak. | Iberiar penintsulako hiri handietan baino kutsatuago dago airea Erandion. Aire Zaintzaileak programak aztertu dituen 28 udalerrietatik, Erandiok dauka gehien kutsatuta, Madrilen eta Bartzelonaren aurretik. Emaitzarekin «harrituta» daude herriko elkarteak. | 1960ko hamarkadan, industria kimikoz inguratuta bizi zen Erandio. Herritarrak egoeraz kexu ziren, eta hamarkada osoan zehar hainbat protesta eta mobilizazio egin zituzten. 1969ko irailaren 6an, esaterako, 1.500 lagun bildu ziren, Irtenbideak nahi ditugu, gasa kanpora lelopean. Baina, hurrengo egunean, isuriak are larriagoak ziren, eta, urriaren 28an, laino toxiko batek hartu zituen herriko kaleak. Erantzun gisa, herritarrak kalera atera ziren, eta errepidea moztu zuten, baina Polizia gogor oldartu zitzaien manifestariei. Hurrengo eguna greba eta protesta eguna izan zen, eta, orduan ere, Espainiako Poliziak tiroz erantzun zuen: bi herritar hil zituzten. Gertakizun hori izan zen protesten abiapuntua Mireia Canton del Palacio Auzokoa Herrikoi Elkarteko eta Herri Bideak Kate Barik elkarteko bozeramailearen hitzetan: «Erandiok urte asko daramatza kutsadura maila altuarekin, eta gertaera horrek zauri sakona utzi zuen herrian». Egoera ez da aldatu: orain ikusi dute Penintsulan neurtu dituzten 28 hirietatik aire kutsatuena duela Erandiok.
Kutsaduraren arazoari ahalik eta lasterren irtenbidea emate aldera, Auzokoa Herrikoi elkarteak eta Herri Bideak Kate Barik elkarteak Aire Zaintzaileak izeneko proiektuan parte hartzea erabaki zuten: «Gure herriaren egoera zein zen azaldu behar izan genien ikertzaileei, eta, hala, ikerketan parte hartzeko aukeratuak izan ginen», dio Canton del Palaciok.
Beste jarduera batzuen artean, mailuki landareak banatu zitzaizkien Erandioko 294 bizilaguni. Hiru hilabetez —joan den urteko urritik abendura—, herritarrek mailuki landareak zaintzeko ardura izan zuten. Abenduan hostoak batu, eta horiek laborategi batera eraman zituzten ikertzera. «Mailuki landareei esker, airean dauden metal astunak detektatu eta neurtu daitezke; izan ere, horiek hostoetako iletxoetan itsatsita geratzen dira». Zehatzago esateko, mailuki hostoen propietate magnetikoek tamaina txikiko materia partikula finak eta ultrafinak harrapatzen dituzte, aireko partikulen kontzentrazio maila islatuz.
Banatutako 294 landareetatik 215 izan ziren baliagarriak ikerketa egiteko. Hala ere, kontuan hartu behar da, garai hartan, osasun krisia indartsu zegoela. «Ikerketa egin zen garaian pandemia betean geunden; ondorioz, hegazkinen eta ibilgailuen trafikoa urriagoa zen, eta lantegietan ere ez zebiltzan bete-betean».
Kasuak kasu, ikertzaileek, Iberiar penintsulako 28 udalerritako aire kutsadura neurtu dute. Eta, hain zuzen, mailuki hostoetan metatutako propietate magnetikoak erabili dituzte kutsadura atmosferikoaren adierazle gisa.
Emaitza, honakoa: Erandio, lehen postuan geratu da, Bartzelonako batez bestekoa bikoiztuz, eta Madrilgoa laukoiztuz. «Herriko aire kalitatea okerra izatea espero genuen, baina horren okerra… Oso larria da, harrituta gaude», nabarmendu du bi elkarteetako bozeramaileak. Haren hitzetan, ez zuten espero Altzaga eta Astrabudua auzoetan horren kutsadura maila altua ateratzerik. Are gehiago, landa eremuetan ere, kutsadura maila «oso altuak» atzeman dituzte: «Oso kezkagarria da».
Orain, konponbide bila
Egindako ikerketari esker, Auzokoa Herrikoi Elkarteak eta Herri Bideak Kate Barik elkarteak beraien eskaerak arrazoitzeko oinarri finko bat dutela adierazi dute. «Ikerketaren aurretik, ez ziguten sinesgarritasun handirik ematen, alarmista gisa hartzen gintuzten», esan du Canton del Palaciok. Besteak beste, Erandioko Udalari eskatu diote kutsadura atmosferikoaren azterketa sakonagoa egin dezan, udalerriko hainbat puntutan neurgailuak eta kromatografoak jarriz.
Horrez gainera, beste eragile batzuei ere helarazi die txostena, horietako bakoitzak bere lan eremuari dagozkion neurriak har ditzan: «Herriko alderdi politiko guztiei txostena bidaltzeaz gain, herriko medikuari, Eusko Jaurlaritzari, Eusko Legebiltzarrari… jakinarazi diegu zein den egoera. Jatorria nondik datorren jakin behar dugu egoerari konponbidea eman ahal izateko». Ikerketa sakonagoak egiteaz gainera, ingurumen baimen integratuak betetzen diren jakiteko kontrol handiagoak eskatu dizkie eragile horietako bakoitzari. |
2021-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/203654/nazioen-artean-antagonismo-maila-bat-dago-baina-ezkutatzen-dute.htm | Gizartea | «Nazioen artean antagonismo maila bat dago, baina ezkutatzen dute» | Europako Parlamentua eta kartzela ezagutu ditu Landak bere ibilbide politikoan. Akademikoan, Gabriel Aresti eta Gernikako bonbardaketa izan ditu ardatz. Bi gaiok ari da lantzen egun. | «Nazioen artean antagonismo maila bat dago, baina ezkutatzen dute». Europako Parlamentua eta kartzela ezagutu ditu Landak bere ibilbide politikoan. Akademikoan, Gabriel Aresti eta Gernikako bonbardaketa izan ditu ardatz. Bi gaiok ari da lantzen egun. | Bide politiko eta akademiko oparoa du Karmelo Landak (Ea, Bizkaia, 1952). Unibertsitate irakasle izandakoa da 37 urtez, eta, tartean, politikari ere aritu da Eusko Legebiltzarrean eta Europako Parlamentuan, Herri Batasuna (HB) alderdiarekin. Egun, irakaskuntzatik erretiratuta dago, baina ez ikerketatik: Gabriel Arestiz eta Bilboz liburu bat prestatzen ari da, eta ‘Guernica’ Gernikara kanpainan ere badago, Pablo Picassoren koadroa Bizkaiko udalerrira eramateko. “Madrilgo Reina Sofian testuingurutik ateratzen dute, bakearen aldekoa eta gerra guztien kontrakoa dela esatean. Koadroaren motibazio zuzena bonbardaketak izan ziren”.
UNIBERTSITATEA: HASIERAKO EKINTZAK
Landari unibertsitate garaia emankorra izan zitzaion politikoki, hasieratik bertatik: 1969an sartu zen Deustuko Unibertsitatera Historia ikastera, eta lehen ikasturtean jazo zen bere “bataio politiko eta ideologikoa”: 1970eko Burgosko prozesua. Ikasle mugimenduaren parte izan zen urte horietan, eta frankismoaren aurka aritu zen, baita askatasunaren eta euskararen alde ere.
Ikasketen publikotasuna izan zuen jomuga, halaber. “Ikasle mugimendua antolatu nahi genuen erreibindikazio ardatz batzuen inguruan: batez ere, letretako fakultateak egin zitezela unibertsitate publikoan”. Dioenez, artean “jesuitek monopolizatu” egiten zituzten adar horietako karrerak, eta, ondorioz, “garestiak ziren, eta ideologikoki oso markatuak zeuden”. Protestengatik jesuitek “mendeku” hartu zuten, ordea. 1973an, “Pilar Kareaga Bilboko alkate frankistarekin elkartu, eta sarekada bat egin zuten”. 22 espedientatu zituzten “betiko”. Unibertsitate pribatua zenez, ez zegoen baliozkotzeko aukerarik, eta, hortaz, “heriotza akademikoko zigorra izan zen”.
Erabaki haren kontra mobilizazioak antolatu zituzten, eta zoria ere euren alde izan zuten. Izan ere, espedienteak Eguberriko oporretan bidali zizkieten, “ikasleak desmobilizatu eta kontua hurrengo urterako ahaztu” zedin. Alabaina, agiriak heldu zitzaizkien egun berean hil zuen Carrero Blanco ETAk. “Horrek ekarri zuen frankismoaren gainbehera nabarmena; jarrera errepresiboak ahuldu egin ziren. Egoera aldatu zen: ikasle mugimendua berpiztu egin zen”. Espedientatuak izandakoei ez zieten unibertsitatera sartzen uzten, baina erabakia ñabartu zuten mobilizazio eta grebengatik. “Jesuitek ez zuten beste erremediorik izan gu onartzea baino; ez klaseetan, baina bai azterketa finalak egiteko”.
INDEPENDENTZIA, ETA HORI NOLA IKERTU
Garai horietan Ikasleen Komiteak deituriko sindikatu batean eta EMK Euskadiko Mugimendu Komunistan militatu zuen Landak. Euskal Herriaren independentzia ez zen ildoetako bat, baina irizpidea laster aldatu zuen: frankismoa bukatu ondoren disolbatu zen EMK, hortik ezker abertzalearen inguru ideologikoetara egin zuen jauzi, eta HBra batu zen azkenik. “Nire lan ardatz nagusi bat da independentziaren aldekotasuna. Nire kontzientzia eta formakuntza ideologiko eta akademikoaren ondorioa izan da”.
Era berean, hura defendatzearen ondorioak “oso gogorrak” izan direla dio, eta, atxiloketez eta kartzelaldiez gain, kasu zehatz bat aipatu du: Joseba Asensiorena. “Nire ikasle izandakoa zen, eta gure anaia Erramunen lagun handia, ia familiakoa. Harrigarria izan zen ikustea nola utzi zuten hiltzen Herrera de la Manchako kartzelan [Espainia]. Orduan inork ez zeukan tuberkulosirik, eta inor ez zen hiltzen horretaz”.
Azken hamarkadan, politikak “bide gradualista” hartu duela dio, eta horrek ez daramala independentziara. Era berean, iruditzen zaio politika “modu zientifikoagoan aztertu” beharko litzatekeela, eta, alde horretatik, politologoak eta soziologoak ditu jopuntuan. “Busti egin behar dira Euskal Herriko egoerarekin. Jada ez du balio politologia maila teorikoan aztertzea; dauzkagun premia urgenteei erantzun zehatzak eman behar dizkiete”.
EUSKARA ETA POLISISTEMEN TEORIA
Erantzunok taxutzeko, metodologia baliagarria begitantzen zaio Polisistemen Teoria, nahiz eta kulturaren arloan erabiltzen den normalean. “Hemen ezkutatu egiten da gehienetan errealitate bat ukaezina dena ikuspegi zientifiko batetik: nazioen artean antagonismo maila bat dagoela”. Gatazka hori sistemen aniztasunak eragingo luke, Landaren arabera, “nazio bakoitzak bere sistema propio bat behar” baitu, “hizkuntzaren bidez ardaztua”. Hori horrela, “nazioen oinarrizko elementua hizkuntza” dela dio, eta, hortaz, euskara izan beharko litzateke balizko Euskal Herri independentearen zorua.
“Zergatik tematzen dira espainola denok ikas dezagun? Euskaldun, katalan, galego edo valentziar bati behartuko diote hura jakitera, eta eurek nahi dutenean erabiltzera”. Dioenez, nazio izaera osatzeko sistema propio bat izatea beharrezkoa da, eta, izan ezean, “besteen sisteman txertatu eta subsumitu egiten dute”.
Irizpide horiei jarraituz aztertzen du Landak egoera politikoa. “Onartzen baduzu Espainiako polisistemak daukan logika, eta txertatzen bazara bertan, nahiz eta egundoko borondate ona izan, estatu sistemak gehiago irabazten du zuk irabaz dezakezuna baino; bere sistema osotasunean mantentzen du, arrakalak izan arren”. Monarkia da horren adibideetako bat, haren ustez. “Ustelduta dago, eta ez da ezer gertatzen. Euskal nazioa azpimultzo bat bihurtzen da Espainiako eta Frantziako sistemetan; beraz, ez ditu arriskuan jartzen, eta okerrena: ez du lortzen bere nazioarentzat ezinbestekoa duen egitura. Eta horrek eskatzen du independentzia, zure sistema propioa antolatzeko zure ardatzekin”.
Independentzia heltzen ez den bitartean, euskal nazioa “deuseztatzen eta hiltzen” ari dela dio Landak. Eta egoerak hizkuntzari ere erasaten dio, era berean: haren hitzei erreparatuta, euskaraz bizi ahal izateko bermea baita independentzia. “Euskal Herrian ez dago euskaldunik egun oso batez bere hizkuntza erabil dezakeenik, behartu egiten zaituztelako. Euskarak ahalegintzen badu lehen mailako bihurtzea, begira zer gertatu den Udal Legearekin”.
Unibertsitatearekin kritiko agertu da horretan ere, eta badu autokritikarako tartea, orobat. “Joxe Azurmendi, [Jose Luis Alvarez Enparantza] Txillardegi, Gabriel Aresti, Koldo Mitxelena, Federiko Krutwig… Nazioaren planoak oso ondo egin dituzte arkitekto horiek, baina gero etorri garen perituok, ez dugu asmatu plan hori garatzen, eta unibertsitatea orain ez dabil horretan. Okerrera goaz”.
ATXILOKETAK ETA KARTZELALDIAK
Euskal nazioa Espainiako sisteman txertatuta egotearen ondorioz, “epaile batek lehendakariak baino gehiago agintzen du”, Landaren hitzetan. “Zergatik? Atzean daukalako Espainiako sistemaren ardatz den justizia sistema: Auzitegi Gorena eta Auzitegi Konstituzionala, azken erabakia hartzen dutenak”. Hain justu, elementu horiekin egin du topo Landak berak ere: hainbatetan atxilotu izan dute, eta hiru aldiz egon da espetxean: orotara, lau urte inguru egin ditu kartzelan.
“Estatuak erabaki bat hartu zuen euskal abertzaleei bide politikorik ez uzteko. Uste zuten EAJ integratua zutela euren sisteman, baina ezker abertzalea, ez”. Dioenez, “arriskua” ziren Espainiako sistemarentzat, hauteskundeetara aurkeztu eta “sekulako” emaitzak lortzen baitzituzten. Joera eteten ahalegindu zen estatua. “Bide demokratiko eta baketsutik gora egiten duten planteamendu horiek ezin dituzte kontrolatu momentu batetik aurrera; beraz, erabaki zuten gu zirkulazio politikotik ateratzea, bide judizialaren bidez”.
Lehenengo kartzela zigorra Herri Batasunako europarlamentari zenean ezarri zioten —1990tik 1994ra jardun zuen karguan—. “Esaten zuten ETAren aginduetara nengoela. Ni diputatua nintzen jendeak hautatu ninduelako, ni ez nengoen inoren aginduetara”. Bigarrenean, hauteskunde kanpaina bateko bideo batean oinarritu ziren. “Bertan ETAk esaten zuen prest zegoela armak uzteko eta negoziazio politikoa egiteko: gero hala egin zuen. Irlandatik atera genuen ideia, eta han ondo joan zen”.
Herri Batasunako Mahai Nazionaleko 23 kide epaitu zituzten, eta zazpi urte eta erdiko espetxealdiarekin zigortu, 1997an. Konstituzionalean errekurritu zuten ebazpena. “Gure kontra egiten bazuen, Estrasburgora joko genuen [Frantzia], eta ez zuten nahi, eskandalu politiko bat izango zelako. Azken momentuan, gure alde egin zuen partzialki, eta bi urte egin genituen, zazpi eta erdi beharrean. 1999an irten ginen”.
Baina auzitegiek oldarkor jarraitu zuten. 2002an, Baltasar Garzon epaileak operazio bat abiatu zuen “Herri Batasuna eta ezker abertzalea legez kanpo uzteko”, argudiatuta “ETAren kolaboratzaileak” zirela. “2008an, Garzonek erabaki zuenean, prebentiboki sartu gintuzten kartzelan, bi urtez”. Egunero-egunero idazten zituen gertatutakoak, xehe-xehe, eta oharrok kartzelatik kanpora irten zitezen lortu zuen. Horiekin, besteak beste, salaketa bat ondu zuen, Nazio Batuen Erakundeko (NBE) Atxiloketa Arbitrarioen Batzordean aurkeztu zuena, eta 2009an Landaren alde ebatzi zuen. “Garzonek ohar bat atera zuen NBEren kontra, erratu egin zirela esanez”. Kartzelan jarraitu zuen, ordea.
Karmelo Landa beste salaketa bat prestatzen ari da egun, orokorra, NBEren Giza Eskubideen Batzordean aurkeztuko dena oraingo honetan. “25 urte izorratu dizkidate, neurri handi batean. Sartu naute kartzelan modu arbitrarioan hiru aldiz. Beti behin-behineko kartzelaldiak, sententzia firmerik gabe, eta errekurtsoak irabazita Konstituzionalean eta NBEn”. Dioenez, proiektu akademikoak atzeratu egin behar izan ditu urte horietan, eta familia “pikutara” joan zaio. “NBEn egindako lehen salaketa irabazi nuen, eta horrek indartu egiten du bigarrena”.
ILDO AKADEMIKOA: ARESTI ETA GERNIKA
Unibertsitateko ikertzailea izan da Landa, batik bat, politikari profesionala bainoago. Hala aldarrikatzen du hark. 1980. urtean sartu zen irakasle EHUn, Gernikako Seber Altube ikastolan lan egin ondoren, eta 2017an hartu zuen erretiroa; 37 urteko karrera akademikoa, bi ikerketa ildo nagusik ardaztu dutena, besteak beste: Gabriel Arestik eta Gernikako bonbardaketak.
Poeta “berritzailea” izateaz gain, “euskal kultura eta literatura sistema oso bat sortu nahi izan zuen” Arestik. “Mitxelenak esan zuen batuaren motor nagusia izan zela, eta ni haren lana ikertzen hasi nintzen”. Bere bizitzako azken garaia Ean igaro zuen idazleak, medikuak Bilbotik irteteko gomendatu baitzion, eta Arestik herrian utzitako idazki eta hitzaldien grabazio argitaragabeekin lan egiteko aukera izan zuen Landak. “Susa argitaletxearekin batera taldetxo bat osatu genuen, edizio zaindu bat egiteko Eako lan guztiekin. Zorte ona izan genuen: [Joan Mari] Torrealdaik lagundu zigun lortzen Madrilgo artxibo zentsuratuetan zegoen zentsuratu aurreko Euskal Harria“. Josu Landa, Leo Bilbao, Joserra Bilbao eta laurak aritu ziren lan horretan, Gorka Arreseren laguntzarekin, eta 1986an argitaratu zuten lanen bilduma.
Gernikarekiko interesa aurki piztu zitzaion, halaber. 1975ean Gernikako ikastolan ari zen lanean: Franco diktadorea hil zenean, bonbardaketako lekukoek hitz egiten hasi nahi izan zuten, frankismoak debekatua baitzien. Ikastolako batzuekin batera, Gernikako Bonbardaketaren Batzorde Ikertzailea sortu zuen, egun Gernikako Batzordea dena. Lekukoek hitz egin zezaten lortu, Picassoren Gernika-k Gernikan egon behar zuela erabaki, eta historialarien mahai bat antolatu zuten. “Euskaldunok ez dugu gure historia ezagutzen”. Pierre Vilar, Herbert R. Southworth, Manuel Tuñon de Lara eta Xabier Irujok hartu zuten parte mahaian.
“Gernikako bonbardaketak sinbologia handiagoa du Espainiko Estatuan aitortu nahi dutena eta euskaldunek uste duguna baino”. Izan ere, “fundazio ekintza” bat izan zen, “ez Francoren estatuarena, baizik eta gaur egungoarena”, zehaztu duenez. “Estatua berriro fundatu zuten, forma frankistan. Gernika enbrioi bat zen: hilabete batzuk lehenago lehen euskal gobernua osatu zen han, [Jose Antonio] Agirrerena, eta aurretik bazegoen Euskal Herriko burujabetzaren eta ordezkatze sistemaren tradizio bat”. Hau da, “diseinatutako” erasoa izan zen. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203655/ehunka-lagunek-klima-aldaketaren-kontrako-neurriak-hartzeko-eskatu-dute.htm | Gizartea | Ehunka lagunek klima aldaketaren kontrako neurriak hartzeko eskatu dute | Mundu osoko greba deialdia egin du Fridays For Future plataformak, klima larrialdia salatzeko. Besteak beste, Donostian eta Bilbon egin dituzte mobilizazioak. | Ehunka lagunek klima aldaketaren kontrako neurriak hartzeko eskatu dute. Mundu osoko greba deialdia egin du Fridays For Future plataformak, klima larrialdia salatzeko. Besteak beste, Donostian eta Bilbon egin dituzte mobilizazioak. | Klimaren Aldeko Ekintza Globalaren Eguna antolatu du gaurko Fridays For Future plataformak, eta mobilizazioetara deitu du mundu osoko hainbat herrialdetan. Klima larrialdia salatzeko eta «justizia klimatikoa» eskatzeko manifestatuko dira.
Donostian, esaterako, 11:00etan egin dute lehenengo mobilizazioa, FFFk eta ikasle sindikatuak deituta. Aldarrikapenez betetako protesta izan da, eta, besteak beste, sistema kapitalista «atzean uzteko» eskatu dute. «Planetaren alde» egiteko hartu dituzte Donostiako kaleak, eta «planetarik gabe, etorkizunik ez» dagoela gogorarazi dute. Beste manifestazio bat egingo dute arratsaldean, Klima auzitan lelopean. Fridays For Futurek antolatu du bigarrena, eta 18:00etan abiatuko da, udaletxetik.
Bilbon ere egin dute elkarretaratzea, 11:00etan, eta manifestazioa 18:30ean, Moyua plazatik abiatuta. Berrehun lagun inguruk hartu dituzte kaleak, «planetarik gabe ez dago etorkizunik» lemapean. Bestelako mezuak ere ikusi ahal izan dira pankartetan: Ez dago denborarik, B planetarik edo Itzali ikatza, piztu bizia besteak beste. Iruñean, berriz, elkarretaratzea egin dute 18:30ean, Gazteluko plazan. |
2021-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/203656/metroaren-obrek-kalte-egin-dietenak-jasaten-ari-diren-presioa-gaitzetsi-dute.htm | Gizartea | Metroaren obrek kalte egin dietenak jasaten ari diren "presioa" gaitzetsi dute | EH Bilduk eta Satorralaiak jakinarazi dute zenbait bizilagunek eskaintzak jaso dituztela, baldintza batekin: diru gehiago ez eskatzea. | Metroaren obrek kalte egin dietenak jasaten ari diren "presioa" gaitzetsi dute. EH Bilduk eta Satorralaiak jakinarazi dute zenbait bizilagunek eskaintzak jaso dituztela, baldintza batekin: diru gehiago ez eskatzea. | Donostiako metroaren obrek zeresana eman dute beste behin ere; lerroburuetara bueltatu dira. Aurrekoan, salatu zuten hiriburuko EH Bilduk Zarautz hiribideko, Zubieta kaleko eta Bentaberriko bizilagun batzuek eskutitz bana jaso zutela, metroaren obrek eragindako kalteekin zerikusia zuena. Bertan, 1.100 euroko kalte ordainak eskaintzen zizkieten, baldin eta etorkizunean kalte ordain gehiago ez eskatzeko konpromisoa hartzen bazuten. Bizilagunei gutun horiek sinatzeko “presioa” egiten ari direla salatu du EH Bilduk, eta “babesgabe” utzi dituela; sinatuz gero ezingo bailiekete kalte ordain gehiago eskatu metroa eraikitzen ari den enpresari, Metro Benta Berriri ABEEri edo ETS Euskal Trenbide Sareari. Hori “salagarria” dela uste du Donostiako EH Bilduk.
Gutuna igortze hutsa jo du “salagarritzat”, baina EH Bilduk gutunen aferaren bi alde gaitzetsi ditu, bereziki. Alde batetik, berriz kalte ordain gehiago ez eskatzeko klausula txarretsi du. “Nork ziurtatu dezake ez dela berriz irekiko beste pitzadurarik? Metroarena bizirik dagoen obra bat da; aseguru konpainiek egin izan dituzte horrelako klausulak, baina bukatuta dauden obretan, ez oraindik martxan daudenetan”, dio Garbiñe Alkiza Donostiako EH Bilduko zinegotziak. Are zalaparta handiagoa sortu du gutunaren igorleen artean erakunde publiko bat izateak: ETS. Erakunde publiko batek horrelakorik “ezin” duela egin dio Alkizak, eta horri buruz galdetu diete Donostiako Udalari eta Eusko Jaurlaritzari. Beste alde batetik, gutunak sinatzeko “presioak” ere izan direla salatu du udal taldeak, Alkizak kontatu duenez: “Banan-banan joan dira etxeetara, eta bizilagunen ahotik entzunda dakigu esan dietela: ‘Har ezazu dirua, eta erabili nahi duzunerako; hobe duzu sinatzea, bestela gaizki bukatu dezake honek’. Sinatzera bultzatzen aritu direla dakigu”. Hori horrela, herritarrekiko babesa adierazteko eskatu zioten udalari.
Astelehenean jorratu zuten gutunen gaia Donostiako udal batzordeetan. EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak premiazko interpelazioak jarri zituzten, udalak gutun horien berri izan duen galdetzeko, eta, hain zuzen ere, kaltetuei bere babesa eman diezaion eskatzeko. EH Bilduk zabaldutako prentsa oharraren arabera, udalak “zalantzan” jarri zuen gutun horiek heldu direnik, eta “uko egin zion publikoki kaltetutako donostiarrei babesa emateari”. Gipuzkoako Hitza-k ez du lortu udal arduradunekin harremanetan jartzea, ezta Metro Benta Berri ABEEarekin ere; ETSrekin hitz egitea lortu badu ere, ez du adierazpenik jasotzerik izan gutunen aferaren inguruan.
Sortu duen harrabotsa ikusita, gutun horiek bidaltzeko garaia ausazkoa ez dela uste du Mikel Alvarez Satorralaiako kideak; obraren egungo egoera dela eta, azalpen bat izan dezakeela. Izan ere, metroaren obrak geldituta daude Kontxa eta Amararen artean, iaz agertutako zuloen eta uraren filtrazioen ondorioz. Proiektua geldiarazi egin zuten, eta berri bat lizitatu, lehenengoak gainkostuak gainditu zituelako.
Horrela, Mirakontxa-Easo II proiektua martxan jarri zuten. Berez, aurtengo ekainean zen berriz hastekoa obra, hori aurreikusi zuen Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuak, baina oraindik ez dira hasi; hori azaldu du Alkizak. Kontua da proiektu berriak arazo gehigarriak dakartzala, Alvarezek dioen bezala: “Proiektu berri horrek aitortzen du Kontxatik Easo plaza ingurura tunel bat egiteak ehunka metroko distantzian ezegonkortasuna sor dezakeela, eta eraikinen egoera kaltetu dezakeela”. Hori lotuta egon daiteke, haren ustetan, gutunak bidaltzeko aukeratutako garaiarekin; obraren zati berriak arazo gehiago ekar ditzakeela dio, proiektuak berak horrela aitortzen duelako, eta gutun horiek bizilagunak ohartarazteko izan daitezkeela uste du, aurrerantzean kalte ordain gehiago ez eskatzeko.
“Kontraesankorra”
Eskutitz hori jaso dutenetako zenbait Zarautz hiribideko bizilagunak dira. Kale horretan, 2019an, lur jausi bat izan zen: mendia zenbait eraikinen gainera erori zen metroaren obrak zeuden eremuan. Kaltetuek, oposizioko zenbait talde politikok eta Satorralaia metroaren aurkako plataformak salatu zuten obrek zerikusia zutela horrekin. Horixe dio Alvarezek: “Denok salatu genuen obrarekin zerikusia zuela. Udalak hasieran zalantzan jarri zuen, eta gero Ikerlur enpresari ikertzea agindu zion; hark ondorioztatu zuen ezin zela lotura zuzenik egin. Eskuak garbitu zituzten”.
Orain heldutako gutunek bertsio horren kontra egiten duela salatu dute kaltetuek, EH Bilduk eta Satorralaiak. “Antza denez, gertatzen dena da ematen ari diren kalte ordainek zerikusia izan dezaketela lur jausi horrekin; beraz, kontraesanetan eroriko lirateke udala eta ETS”, ondorioztatu du Alvarezek.
Gutunik ez du jaso Ana Bazak, baina duela bi urte lehen pertsonan bizi izan zuen mendiaren erortzea. Bazak Zarautz hiribidean zeukan yoga estudioa, baina dio mendia mugitzen hasi aurretik ere metroaren obrek bere lana oztopatzen zutela: “2018ko urrian udalarekin, Eusko Jaurlaritzarekin eta ETSrekin harremanetan jarri nintzen. Laguntza eskatu nien, nire lana isiltasunean egitekoa delako, eta bibrazio eta zarata handiak zeudelako”. Udaleko neurgailuak izan zituen yoga estudioan, eta baimendutako zarata hirukoizten zuten obrek, haren hitzetan. Baina inoren erantzunik jaso ez, eta zerbait egin behar zuela erabaki zuen, ikasleak galtzen ari baitzen. Donostian beste lokal bat alokatu zuen lanerako; “lehengoaren bikoitza, baina prezioa ere, bikoitza”.
Lehen estudiotik alde egin eta bi hilabetera gertatu zen mendiaren erorketa. Udaltzainek deituta izan zuen horren berri Bazak: “Nire lehengo yogako estudio barrura, yoga egiten genuen gelara bertara erori zen mendia. Han lanean izan banintz, joko nindukeen, dena bertara jausi baitzen”. Egun, auzibidean du ETSren, udalaren eta aseguru enpresaren aurkako salaketa; 50.000 euroko kalte ordainak eskatzen dizkie, horixe kalkulatu baitu gastatu behar izan duela lokal berriaren alokairuan eta atontze lanetan. Aurki izango du epaiketa, EAEko Auzitegi Nagusian. Dena den, horren aurretik akordio batera heltzeko itxaropena du.
Kaltetuak “isilarazteko”
Orain eskutitza jaso ez badu ere, horiek bidaltzea “lotsagarria” dela deritzo Bazak; uste du kaltetuak “isilarazteko” dela, eta, horrelakorik jasoko balu salatu egingo lukeela dio. Jakin badaki, hala ere, bestelako kalteak izan dituzten zenbait bizilaguni onartu dizkietela kalte ordainak, eta etxean agertutako pitzadurak eta bestelako kalteak konpontzeko beste eman dietela. Horixe azaldu du Satorralaiako kide Alvarezek: “Guk dakigula, egon diren hainbeste salaketatik, ETSk onartu zituen kalte batzuk, eta zehazten zuen zein zen kaltea. Oraingoa, berriz, irregularra da, ez duelako zehazten zein kalte diren. Irregularra eta maltzurra”.
Bazak azaldutako zailtasunak ohikoak direla dio Alvarezek. Beren etxeetan pitzadurak, bibrazioak edo gehiegizko zarata jasan duten zenbait bizilagun laguntzen aritu da Satorralaia, salaketak jartzen eta zein erakundetara jo behar duten azaltzen. Izan ere, erakundeen partetik “ezikusiarena egiteko” joera izan dela dio. Kaltetu baten kasua azaldu du, administrazioz administrazio aritu zena, salaketa jartzen zuen administrazioan bere eskumena ez zela esaten ziotelako. Bi hilabetez aritu zela dio Alvarezek. “Azkenean, Arartekoak arrazoia eman zion; esan zuen hiritar batek ez duela zertan jakin behar zein administraziotan jarri behar duen salaketa, eta horretan lagundu egin behar diotela administraziotik bertatik”.
Arnas luzeko arazoak
Egoera horrela, Donostiako metroaren obrek ez dute ortzimuga argirik. Hasieran, 2022rako aurreikusi zuten martxan izatea metroa, baina azken aurreikuspenek bi urtez atzeratu dute inauguraziorako data. Hori soilik ez: oraindik berriz martxan hasi gabe dagoen eremuan, Kontxa eta Easo plaza lotuko dituenean, obrek %50 eta %70 arteko gainkostua izango dute, lizitatutako bigarren proiektuak horrela aitortzen baitu. Baina oraindik ez du baimenik jaso martxan jartzeko.
Horrek azalpen argia duela uste du Alvarezek; “beharrezko azterketak ez egitearen” froga direla dio. “Kaltetuen problematika iragarrita zegoen areatza gainean eraikita dauden zona guztietan. Proiektuan ez zituzten aztertu problematika horiek; ez zuten aurreikusi uraren filtrazioak egon daitezkeela, arriskutsua dela, gainkostuak sortuko dituela”. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203657/kalera-info-ren-itxiera-arbuiatzeko-eskatu-dio-eh-bilduk-eusko-legebiltzarrari.htm | Politika | ‘Kalera Info’-ren itxiera arbuiatzeko eskatu dio EH Bilduk Eusko Legebiltzarrari | Eusko Jaurlaritzari galdegin dio «bide judizial eta politikoetatik» ekiteko oinarrizko eskubideen alde | ‘Kalera Info’-ren itxiera arbuiatzeko eskatu dio EH Bilduk Eusko Legebiltzarrari. Eusko Jaurlaritzari galdegin dio «bide judizial eta politikoetatik» ekiteko oinarrizko eskubideen alde | Legez besteko proposamen bat aurkeztu du koalizioak Eusko Legebiltzarrean. Parlamentuak Kalera Info aldizkariaren eta webgunearen itxiera arbuiatu dezan eskatu du bertan. Audientzia Nazionalaren «hamaikagarren erasoa» dela esan dute, «adierazpen eta iritzi askatasunaren eta politikan parte hartzeko eskubidearen aurka».
Formazio subiranistak azpimarratu du hedabideen itxiera ez dela «fenomeno berria» eta Espainiako estatuaren izaera antidemokratikoa aspalditik datorrela. Horren harira, Madrilgo Gobernuari eskatu dio Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutuna sinatzeko, eta errespetatzeko adierazpen, iritzi eta informazio askatasunak.
Era berean, koalizioak Eusko Jaurlaritzari galdegin dio Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanleen «oinarrizko eskubideak» defendatzeko, eta «bide politiko eta judizialak» erabiltzeko horretarako.
2017an sortu zen Kalera Info, eta hiru hilean behin argitaratzen da. Presoen eta haien ingurukoen informazioa ematen du: epaiketena, eta kartzelen arteko leku-aldatzeena, besteak beste. EH Bilduk adierazi du itxiera Espainiako Audientzia Nazionalaren eraso bat dela, alderdi politiko baten jarduera komunikatiboaren aurkakoa. Are gehiago, informazio askatasuna «bortxatu» ez ezik, mugimendu politiko oso baten aurka egiten duela. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203658/aditu-batek-berriari-azaldu-dio-kanarietako-sumendiaren-gasak-ez-direla-euskal-herrira-iritsiko.htm | Mundua | Aditu batek BERRIAri azaldu dio Kanarietako sumendiaren gasak ez direla Euskal Herrira iritsiko | Duela egun batzuk, Copernicus sateliteak argitaratutako mapa batek aditzera ematen zuen litekeena zela La Palmako sumendiak bota dituen gasak Euskal Herriraino heltzea. Orain, ordea, zientzialariek diote aurreikuspenak aldatzeko aukera dagoela. | Aditu batek BERRIAri azaldu dio Kanarietako sumendiaren gasak ez direla Euskal Herrira iritsiko. Duela egun batzuk, Copernicus sateliteak argitaratutako mapa batek aditzera ematen zuen litekeena zela La Palmako sumendiak bota dituen gasak Euskal Herriraino heltzea. Orain, ordea, zientzialariek diote aurreikuspenak aldatzeko aukera dagoela. | Duela egun batzuk Copernicus Europako sateliteen sistemak jakinarazi zuenez, La Palmako sumendiak airera bota duen sufre dioxidoa Iberiar penintsulako zati handi batean barreiatuko zen gaur, eta, besteak beste, Euskal Herrira iritsiko zen.
Hala ere, fenomeno naturalekin gertatu ohi denez, aurreikuspenak ez dira beti betetzen. «Simulazio horiek batzuetan ez dira zehatzak izaten», azaldu dio Simon Carnek BERRIAri. Michiganeko Unibertsitate Teknologikoko irakaslea da Carn. Sumendietan aditua da, eta horiek airera botatzen dituzten gasak gertutik aztertzen ditu. Esan duenez, Copernicus sateliteak erakusten dituen mapa horiek simulazioak dira, eta ez benetako neurketak. «Orain arte, sufre dioxidoaren satelite bidezko neurketek Kanaria uharteetatik hurbil mantentzen diren gas bolkanikoak erakusten dituzte, eta ez dute Euskal Autonomia Erkidegotik hurbil dagoen gas kantitate esanguratsurik erakusten».
Irakurri gehiago: Erraietatik jauzi da
Hala ere, zientzialariak ohartarazi du hurrengo egunetan erupzioa indartsuagoa bada posible dela gas bolkanikoak Kanaria uharteetatik «urrutiago» garraiatzea.
Carnek bere Twitter kontuan argitu duenez, gas horiek Madeirara iristen ari dira, batez ere iparraldera. Tenerife eta Lanzarotera ere zabaltzen dabiltzala iragarri du. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203659/protestak-izango-dira-iluntzean-bartzelonan-eta-kataluniako-udaletxeetan.htm | Mundua | Protestak izango dira iluntzean Bartzelonan eta Kataluniako udaletxeetan | Errepublikaren Aldeko Kontseiluak, ANCk, Omniumek eta AMIk manifestaziora deitu dute iganderako hiriburuan. | Protestak izango dira iluntzean Bartzelonan eta Kataluniako udaletxeetan. Errepublikaren Aldeko Kontseiluak, ANCk, Omniumek eta AMIk manifestaziora deitu dute iganderako hiriburuan. | Berehala jaso du erantzuna Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohi erbesteratuaren atxiloketak, Bartzelonako kaleetan. Goizeko bederatzietarako, ehunka lagun bildu dira hiriko erdigunean, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta Errepublikaren Aldeko Kontseiluak deituta. Manifestariek hainbat orduz moztu dute Diagonal etorbidea. Herritar multzoa Italiako Kontsulatura gerturatzen ahalegindu da. Mossoek, ordea, ez diete utzi eraikinaren parean biltzen, eta urrundu egin dituzte eraikinetik. Soilik kazetariei eta agintariei utzi diete haren aurrean geratzen.
Elkarretaratzean parte hartu dutenen artean izan da Omniumeko buru Jordi Cuixart. Gaitzetsi egin du Generalitateko presidente izandakoaren atxiloketa: «Hautetsontzi batzuk jartzeagatik eman du Espainiak haren aurkako atxilotze agindua».
ANCk, Omnium Culturalek, Errepublikaren Alderko Kontseiluak eta AMI Independentziaren Aldeko Udalerrien Elkarteak protestara deitu dute iganderako, 12:00etan, Bartzelonako erdigunean, Puigdemonten atxiloketa salatzeko.
Gaur iluntzean ere mobilizazioak izango dira. AMIk elkarretaratzeak egingo ditu Kataluniako udaletxeen parean, eta CDR Errepublikaren Defentsarako Komittek, berriz, kaleak «amorruz» betetzeko eskatu die herritarrei. 19:00etan mobilizatuko dira Bartzelonako Graziako Lorategietan.
Perpinyan, «independentismoaren kontrako errepresioa» salatuko dute Espainiako Kontsulatuaren aurrean.
Sardinian eta Euskal Herrian ere bai
Katalunian ez ezik, atzerrian ere izango du oihartzuna protestak. Sardinian, Sasserreko epaitegiaren aurrean mobilizatu dira goizean. Hiru alderdi independentistak deitu dute protestetara: Sardiniako Errepublika Independenteak eta Sardiniako Errepublika Proiektuak —bi alderdi politiko sardiniar dira—, eta Independentistak eta Lurra, independentez osatutako koordinakundeak.
Euskal Herrian, Bilbon eta Iruñean elkarretaratzeak egingo dituzte Italiako kontsulatuen aurrean. Bilbon, gaur izango da protesta, 18:00etan; Iruñean, larunbatean mobilizatuko dira, 13:30ean.
Italiako ordezkaritzen parean salatuko dute Puigdemonten atxiloketa Londresen, Tolosan (Okzitania), Luxenburgon eta Bruselan ere. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203660/eskola-denak-aurrez-aurre-emango-dituzte-ehuk-muk-eta-deustuk.htm | Gizartea | Eskola denak aurrez aurre emango dituzte EHUk, MUk eta Deustuk | Urriko lehen bi asteak igarota, ikasleek eskola guztiak aurrez aurre jasoko dituzte. | Eskola denak aurrez aurre emango dituzte EHUk, MUk eta Deustuk. Urriko lehen bi asteak igarota, ikasleek eskola guztiak aurrez aurre jasoko dituzte. | Abuztuaren amaieran iragarri zuten EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, Mondragon Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak eskolak aurrez aurre eta online emanez hasiko zutela ikasturtea, baina denak aurrez aurre ematea jarri zuten helburutzat. Xedea lortu dutela iragarri du Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak: urriko lehen hamabostalditik aurrera erabateko presentzialtasuna berreskuratuko dute hiru unibertsitateek. Gaur egin duten bileran hartu dute erabakia Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, Eva Ferreira EHUko errektoreak, Jose Maria Guibert Deustuko Unibertsitateko errektoreak eta Vicente Atxa Mondragon Unibertsitateko errektoreak.
Ohar bidez azaldu dutenez, Osasun Sailak eta Hezkuntza Sailak aste honetan aztertu dituzte ospitaleetako egoera eta birusaren bilakaera, eta ikusi dute badaudela aukerak erabateko presentzialtasunera itzultzeko. «Pandemiaren bilakaerari eta txertaketa unibertsitate komunitate osora hedatzeari esker, urriko lehen bi asteetan zehar unibertsitate fakultateek ikasle guztien presentzia berreskuratuko dute», adierazi dute. Erabaki hori hartuta, ikasturtea «ahalik eta normaltasun handienarekin» igaro nahi dute, «COVIDa oraindik bertan egon arren». |
2021-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/203661/jessica-chastain-la-fortuna-telesaila-eta-25-fotograma-saioaren-azken-atala-kursaaletik.htm | Kultura | Jessica Chastain, 'La Fortuna' telesaila eta '25. fotograma' saioaren azken atala Kursaaletik | Donostiako Zinemaldiko zortzigarren egunaren bideo laburpena. | Jessica Chastain, 'La Fortuna' telesaila eta '25. fotograma' saioaren azken atala Kursaaletik. Donostiako Zinemaldiko zortzigarren egunaren bideo laburpena. | Amaitzear da Donostiako 69. Zinemaldia, eta ohi bezala, egunaren laburpena egin du BERRIAk, azkena. The Eyes Of Tammy Faye filmaren aurkezpena, Jessica Chastain alfonbra gorrian, Alejandro Amenabarren La Fortuna telesaila, eta, nola ez, 25. fotograma podcast saioko azken atala Kursaaletik. Bihar, Martin Ugaldetik egingo dute azken saioa. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203662/mertxe-etxeberria-hil-da-hernaniko-alkate-izan-zen-lehen-emakumezkoa.htm | Gizartea | Mertxe Etxeberria hil da, Hernaniko alkate izan zen lehen emakumezkoa | Euskal Herritarrok alderdiarekin iritsi zen alkatetzara, eta Auzitegi Nazionalera ere bidali zuten. Oroimen historikoaren alde egin zuen lanagatik nabarmendu zen Etxeberria. | Mertxe Etxeberria hil da, Hernaniko alkate izan zen lehen emakumezkoa. Euskal Herritarrok alderdiarekin iritsi zen alkatetzara, eta Auzitegi Nazionalera ere bidali zuten. Oroimen historikoaren alde egin zuen lanagatik nabarmendu zen Etxeberria. | 74 urte zituela hil da Mertxe Etxeberria, gaixotasun luze baten ondorioz. 1999. urtean hartu zuen Hernaniko alkatetza, eta, hala, kargu hori hartzen zuen lehen emakumea bilakatu zen. Euskal Herritarrok alderdiaren ordezkari gisa jardun zuen postuan, 2003. urtean alderdia ilegalizatu zuten arte. Auzitegi Nazionalera ere bidali zuten Etxeberria, Ekain Ruiz etakidearen hil kapera udaletxean jartzeagatik.
Hala ere, bere agintaldian oroimen historikoari eman zion garrantziagatik nabarmendu zen Etxeberria, besteak beste. 2002. urtean Aranzadiri eskatu zion 1936. urtean Hernanin izandako hilketak eta herriko hilerrian zeuden bi hobi komunak aztertzeko, uste baitzuten Hernanin fusilatu zituzten hogei bat herritar han egongo zirela. Indusketa horietan ez zen gorpurik agertu, baina kaxa berezi bat aurkitu zuten. Geroago jakin zenez, hildakoak Erorien Haranera eramateko erabiltzen zituzten mota horretako kaxak.
Etxeberriak berak geroago elkarrizketa batean azaldu zuenez, emaitza «eskasak» lortu zituzten, baina ikerketa horrek balio izan zuen ondoren beste herrietakoak egiteko, «pauso bat» izan zelako. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203663/ohorezko-sarien-inguruko-kode-etikoa-eztabaidatuko-dute-datozen-hilabeteetan.htm | Kultura | Ohorezko sarien inguruko kode etikoa eztabaidatuko dute datozen hilabeteetan | Donostiako Zinemaldiak eta (H)emen elkarteak antolaturiko genero berdintasunaren inguruko jardunaldia elkarrekin lan egiteko borondatearekin eta konpromisoarekin amaitu da | Ohorezko sarien inguruko kode etikoa eztabaidatuko dute datozen hilabeteetan. Donostiako Zinemaldiak eta (H)emen elkarteak antolaturiko genero berdintasunaren inguruko jardunaldia elkarrekin lan egiteko borondatearekin eta konpromisoarekin amaitu da | Donostiako Zinemaldiak eta (H)emen ikus-entzunezkoen eta arte eszenikoen sektoreko emakumeei zuzendutako elkarteak antolatutako lan jardunaldia Tabakaleran egin dute gaur goizean, eta bertan Espainiako eta Herrialde Katalanetako ikus-entzunezkoen alorreko beste hainbat emakume elkartek ere hartu dute parte.
Zinemaldiak ohar baten bidez jakinarazi duenez, zinema jaialdiko zuzendaritzak konpromisoa hartu du datozen hilabeteetan ohorezko sarien inguruko kode etiko bat eztabaidatzeko. Elkarteek, beren aldetik, «positibotzat»jo dute zinemaldiak ohorezko sariak hautatzeko irizpideari buruz proposatutako berrikuspen borondatea, baina ez dute nahikotzat jo: «Zinemaldien esparru etikoak arduratsua izan behar du sozialki, eta indarkeriarik gabeko gizarte bati lagundu behar dio. Zinemaldiek ez dute bakarrik irudimena sortzen programatutako filmen bidez, baita emandako sarien eta errekonozimenduen bidez ere, oihartzun mediatiko eta soziala dutelako. Horregatik, esparru etikoa zabaldu behar da ohorezko sarietan genero-ikuspegia sar dadin».
Bileran hainbat gai jorratu dituzte, eta ikus-entzunezkoetako elkarteek, besteak beste, eskatu diote zinemaldiaren zuzendaritzari emakumeen eta gizonen interpretazio sariak berreskuratzeko. «Gaur egungo nazioarteko testuinguruan, aktoreek rol protagonistetan duten parte-hartzeari buruzko datuak oso urrun daude paritarioak izatetik», adierazi dute ohar baten bitartez. «Gainera, emakumezko pertsonaien garrantzia eta sakontasuna, tamalez, oraindik oso urrun dago gizonezko pertsonaienetik. Horri gehitzen badiogu emakume gidoilariek eta zuzendariek idatzi eta zuzendutako filmen kopuru handi batek emakumezko protagonista bat dutela, erabaki horrek eragina izan dezake sortzaileek zuzendutako filmen errekonozimenduan. Testuinguru horretan, emakumeen interpretazio onenaren saria kentzeak egiturazko desberdintasuna indartzen du».
Elkarteek adierazi dutenez, Donostiako Zinemaldiaren 69. edizioan parte hartu duten zuzendarien % 29 izan dira emakumeak, eta oraindik ekintza positiboko neurriak behar dira «egiturazko desberdintasuna betikotzen duen balantza orekatzeko». Honen harira, Zinemaldiak Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroan; Nest, Ikusmira Berriak egoitza-programan; eta Zuzendari Berriak sailean, emakumeek zuzendutako filmen parte-hartzea handitzeko eta babesteko konpromisoa hartu du.
Gaurko bilera hasiera bat izan dela adierazi dute Donostiako Zinemaldiak eta (H)emen elkarteak. Aurrerantzean hiru hilean behin egingo dituzte. |
2021-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/203664/urtebeteko-epea-eman-dio-abbasek-israeli-1967ko-mugetara-itzultzeko.htm | Mundua | Urtebeteko epea eman dio Abbasek Israeli 1967ko mugetara itzultzeko | NBEren batzar orokorrean egin ditu adierazpenak PANeko presidenteak, eta ohartarazi du Hagara joko dutela Tel Avivek eskatutakoa egiten ez badu. | Urtebeteko epea eman dio Abbasek Israeli 1967ko mugetara itzultzeko. NBEren batzar orokorrean egin ditu adierazpenak PANeko presidenteak, eta ohartarazi du Hagara joko dutela Tel Avivek eskatutakoa egiten ez badu. | PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasek nazioartean bilatu du etxean aurkitu ez duen babesa. NBE Nazio Batuen Erakundearen batzar orokorrean hartu du hitza buruzagi palestinarrak, eta urtebeteko epea eman zion Israelgo Gobernuari 1967ko mugetara itzultzeko. «Gure pazientziak eta gure herriarenak muga bat dute», esan du, eta ohartarazi du, eskatutakoa bete ezean, Nazioarteko Zigor Auzitegira joko dutela.
Nazioarteko buruzagien aurrean Abbasek berretsi du palestinarrek euren herria eta nortasuna «defendatzeko eskubidea» dutela, baita eurenak dituzten lurrak ere. «Israelek entzungor egin izan dio beti bi estatuen irtenbideari, nahiz eta jakin NBEk onartutako irtenbidea hori dela. Hark bere konpromisoak betetzen ez baditu, zergatik onartu beharko genuke guk 1967ko mugetan sortutako herrialdea?».
PANeko presidenteak babesa ere eskatu dio nazioarteko komunitateari, eta gogorarazi kolonialismoa eta apartheid erregimena debekatu egiten dituela nazioarteko zuzenbideak. «Tel Avivek ez ditu bete bere eginbeharretako bakar bat ere, eta aldiz, palestinako agintariek ez diote inoiz uko egin bakea lortzeko benetako irtenbide bakar bati. Erregimen kolonialak erabaki du gure herrialdea desagertu egingo dela, horretarako noiz arte itxaron behar duten axola gabe».
Aurtengo maiatzean eta uztailean egitekoak zituzten hauteskundeak ere aipatu ditu agerraldian buruzagi palestinarrak. Abbasek esan du nazioarteari dagokiola Israel estu hartzea Jerusalem ekialdeko palestinarrei bozkatzen utz diezaien. Hori izan zen PANeko presidenteak argudiatutakoa bozak sine die atzeratzeko, hau da, Tel Avivek ez ziela bozkatzeko baimenik ematen Jerusalem ekialdean bizi ziren herritar palestinarrei. Aldiz, Hamasen gertuko iturriek egotzi zioten, bozak galtzeko beldurragatik hartu izana erabakia. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203709/the-eyes-of-tammy-faye-filma-eta-jessica-chastain-alfonbra-gorrian.htm | Kultura | 'The Eyes Of Tammy Faye' filma, eta Jessica Chastain alfonbra gorrian | Donostiako Zinemaldiko zortzigarren egunaren bideo laburpena. | 'The Eyes Of Tammy Faye' filma, eta Jessica Chastain alfonbra gorrian. Donostiako Zinemaldiko zortzigarren egunaren bideo laburpena. | Amaitzear da Donostiako Zinemaldiaren 69. aldia, gaur baitu azken eguna. Atzokoak eman zuenaren egunaren laburpena egin du BERRIAk, azkena. 'The Eyes Of Tammy Faye' filmaren aurkezpena, Jessica Chastain alfonbra gorrian, Alejandro Amenabarren 'La Fortuna' telesaila, eta, nola ez, '25. fotograma' podcast saioko azken atala Kursaaletik. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203710/munduko-marka-bat-lortu-du-indiar-batek-besteak-beste-euskaraz-abestuta.htm | Bizigiro | Munduko marka bat lortu du indiar batek, besteak beste euskaraz abestuta | Guiness World Records erakundeak Suchetha Satish indiarraren balentria onartu du ofizialki: kontzertu batean inoiz hizkuntza gehien erabili dituen pertsona da. Oskorrik zabalduriko Kanuto kantatu zuen, tartean. | Munduko marka bat lortu du indiar batek, besteak beste euskaraz abestuta. Guiness World Records erakundeak Suchetha Satish indiarraren balentria onartu du ofizialki: kontzertu batean inoiz hizkuntza gehien erabili dituen pertsona da. Oskorrik zabalduriko Kanuto kantatu zuen, tartean. | Suchetha Satishen izena euskararekin lotuta zabaltzen hasi zen abuztuaren amaieran. Hil horretako 19an, 15 urteko neska indiarra Guinness errekor bat gainditzen saiatu zen Dubain, kontzertu batean inoiz baino hizkuntza gehiago erabiliz. 120 abesti kantatu zituen, eta horien guztien artean, euskarazko bat: Kanuto.
Orain, ofiziala da marka. Guiness World Records erakundeak argitaratu egin du bere webgunean: «Kontzertu batean inoiz erabilitako mintzaira gehienen errekorra —120 hizkuntza— Suchetha Satishek (India) lortu zuen, Dubain, Arabiar Emirerri Batuetan, 2021eko abuztuaren 19an».
Erakundeak nabarmendu du neskak hizkuntzak ikasi dituela gaztetatik, eta Arabiar Emirerri Batuak sortu zireneko 50 urteurrena, eta Indiaren 75. independentzia egunak ospatu nahi izan zituela errekorra lortzeko ahaleginarekin, Music Beyond Borders (Musika Mugaz Gaindi) ekitaldian. Datorren urteko abuztuaren 15ean beteko dira 75 urte Indiak independentzia lortu zuenetik, baina aurtengo martxoan hasi ziren urteurrena ospatzen.
Satishek berak eman du errekorraren onarpen ofizialaren berri sare sozialen bidez.
Etxepare Institutuak zabalduriko bideoan ikus daiteke gaztea ahoskera txukunarekin abesten euskal klasikoa.
BERRIAk Satish elkarrizketatu zuen abuztuan bertan. «Nire ama izan zen Europako hizkuntza zaharrenetakoa euskara zela jakin zuena, eta, euskarazko abestiak bilatu zituenean, Oskorri taldearen Kanuto abestiarekin topo egin zuen», esan zuen gazteak. «Abestia entzun nuenean, oso interesgarria iruditu zitzaidan. Musika eta doinua asko gustatu zitzaizkidan».
Kanuto euskal lo kanta herrikoi bat da, eta ama baten eta haur baten arteko solasaldia kontatzen du. Amak esaten dio haurrari lotarako joateko, baina haurrak erantzuten dio kalera joan nahi duela. Abesti xumea da, baina oso ezaguna, batik bat azken estrofa: Kanuto zizilindro, zilindro, zilindro... Eusko Ikaskuntzak hala dauzka jasota abestiaren hitzak:
Egun baten Kanuto kalera joan zan, karruak zapalduta etxera joan zan.
Amak esan ei otsan lotara joateko, atzera kontestau eutsan "Ez dot nai amatxo".
Kanuto Zizilindro, Zilindro, Zilindro, Kanuto Zizilindro... pux! pux! pux!
Herri abesti hori 1993. urtean egin zen oso ezagun, Oskorri taldeak Katuen testamentua bilduman sartu eta argitaratu zuenean. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203711/presoen-etxeratzearen-aldeko-ibilaldia-antolatu-du-sarek-nafarroan.htm | Politika | Presoen etxeratzearen aldeko ibilaldia antolatu du Sarek Nafarroan | Lesakan hasiko da irailaren 29an, eta oinez 352 kilometro zeharkatu ostean, urriaren 2an, 17:00etan, Cuatro Vientos zubitik Berriozarreraino helduko den manifestazio batekin amaituko da. | Presoen etxeratzearen aldeko ibilaldia antolatu du Sarek Nafarroan. Lesakan hasiko da irailaren 29an, eta oinez 352 kilometro zeharkatu ostean, urriaren 2an, 17:00etan, Cuatro Vientos zubitik Berriozarreraino helduko den manifestazio batekin amaituko da. | Nafarroako Sarek presoak etxeratzeko prozesuari bultzada eman nahi dio. «Ulertzen dugu ezinbesteko ekarpena dela bizikidetza demokratikoaren esparrua sendotzeko eta, horri esker, indarkeriak eta sufrimenduak markatutako ziklo historiko luze bat ixteko», nabarmendu du Mikel Mundiñano eledunak, gaur Iruñeko O plazan egin den aurkezpenean. Herritarrei ibilaldian zein azken eguneko manifestazioan parte hartzera dei egin die.
Ideia hori bultzatu nahirik, irailaren 29tik urriaren 2ra bitartean, ibilaldi bat egituratu du Sarek eta bertan parte hartuko duten herritar talde handi bat izan da ekimenaren aurkezpenean. Martxa horrek Nafarroa zeharkatuko du, eta 352 kilometro distantzia egiteko, orotara, 350.000 pauso emango direla kalkulatu dute. «Guztiontzat bakea eta askatasuna dakartzan helmugarantz aurrera egiteko helburua» du ekimenak, Mundiñanoren arabera. «Behingoagatik ibiltzea ez ezertatik edo inorengandik ihes egiteko, elkartzeko baizik», zehaztu du.
Lesakan hasi eta Berriozarren amaituko da, eta abiapuntu horrek zein helmugak berak balio sinbolikoa dute. Alde batetik, Lesaka sufrimendutik ihesi muga gurutzatzeko edo gurutzatzen laguntzeko kokagunea izan da. Mundiñanok gogoan hartu du adibidez, nazismotik ihesi zihoazenei laguntzeko Comete sarea bertan ere bazegoela. Bestetik, Berriozar Ezkaba mendiaren magalean dago, eta 1938ko ihes tragiko hartan, ehunka presoren heriotzaren lekuko izan zen.
«Etxera itzultzeko ideia erabat ezinezkoa izan zen orduan, baina orain, iritsi da, gure ustez une historiko hori», azpimarratu du Mikel Mundiñanok, Bere irudiko, iraganeko zauriak ixteko eta etorkizuneko bideak jorratzeko garai historikoa heldu da, eta horretarako garrantzitsua da salbuespenezko espetxe politikaren amaitzea. «Ez da legea modu proaktiboan aplikatzen behin betiko konponbideari begira». Helburu hori lortzeko, oraindik bidea luzea badago ere, Mundiñanok azaldu du ekimen horrek hemendik aurrerako bide horretan aurrera egiteko beharra bultzatu nahi duela. «Presoak etxerako bidean jarri behar ditugu, eta bide hori guztion arten egin behar dugu. Ezinbestekoa da Nafarroako gizartearen nahia kalean ikusgai jartzea».
Martxa eta manifestazioa
352 kilometrotan, 74 herri eta auzotatik igarota, Nafarroa zeharkatuko dute, atsedenik gabe, gau eta egun. Hiru egun iraungo dituen erronka horretan, 74 errelebo antolatu dira, horietako bakoitza bost kilometrokoa. Ibilian ibilian, Bortziriak, Malerreka, Basaburua-Imotz, Sakana, Estellerria, Goi Erribera, Tafalla aldea, Izagaondoa, Agoitz, Artzibar, Aezkoa, Erroibar, Esteribar eta Iruñerria zeharkatzeko asmoa dute. Urriaren 2an amaituko da martxa.
Azken urrats horiek manifestazio bihurtuko dira. Arrotxapea eta Sanduzelai arteko Cuatrovientos zubi ingurutik Berriozarrerantz zuzenduko da. Han burutuko da egitasmoa, dantzari, abeslari, bideo proiekzio eta hitzaldi batekin. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203712/president-oihuekin-hartu-dute-puigdemont-algheron.htm | Mundua | «President!» oihuekin hartu dute Puigdemont Algheron | Sardiniako presidentearekin eta hiriko alkatearekin bildu da Kataluniako Generalitateko buru erbesteratua, libre geratu eta biharamunean. Bartzelonan bertan behera geratu da biharko deituta zuten manifestazioa. | «President!» oihuekin hartu dute Puigdemont Algheron. Sardiniako presidentearekin eta hiriko alkatearekin bildu da Kataluniako Generalitateko buru erbesteratua, libre geratu eta biharamunean. Bartzelonan bertan behera geratu da biharko deituta zuten manifestazioa. | Els segadors Kataluniako ereserkia abesten eta «president» oihu artean hartu dute gaur Carles Puigdemont Generalitateko buru erbesteratua Sardiniako Alghero hirian. Espainiako auzitegien aginduz atxilotu eta libre geratu zen atzo.
Katalanez mintzo den Sardiniako eskualdeko hiriburua da Alghero, eta han egitekoa den Nazioarteko Folk Jaialdia zen Puigdemonten helburua. Azkenean, atxiloketak ez du bisitaren zioa zapuztu, eta, kontrara, oihartzun handiagoa eman dio.
Izan ere, uharteko agintariekin bildu da Puigdemont gaur goizean. Christian Solinas Sardiniako gobernuburuarekin eta L'Alguerreko alkate Mario Conocirekin elkartu da. Conocik udaletxearen atarian hartu du Puigdemont. «Gora Katalunia askea», oihukatu dute hainbat herritarrek une horretan. Presidente erbesteratuak adierazpen laburra egin du: «Ohituta nago Espainiaren jazarpenarekin, baina azkenean beti berdina da: libre naiz».
Arratsaldean dira uhartera heltzekoak Pere Aragones Generalitateko egungo presidentea eta presidenteorde Jordi Puignero.
Hirurak Algheroko erdialdera bisita egitekoak dira gaur, 17:30etatik aurrera, eta ordubete geroago prentsaurrekoa emango du erbesteraturiko politikariak. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203713/murgiltzea-eskatu-dute-ikastolek.htm | Gizartea | Murgiltzea eskatu dute ikastolek | Ikasle guzien euskalduntzea ziurtatzeko ezinbestekoa da Ikastolen Elkartearen iritziz. Ikastolen Elkarteko lehendakariak egingarritzat jo du hezkuntza sistema propio baten eraikuntza. Ikasturtearen hasiera ekitaldia egin dute Mungian. | Murgiltzea eskatu dute ikastolek. Ikasle guzien euskalduntzea ziurtatzeko ezinbestekoa da Ikastolen Elkartearen iritziz. Ikastolen Elkarteko lehendakariak egingarritzat jo du hezkuntza sistema propio baten eraikuntza. Ikasturtearen hasiera ekitaldia egin dute Mungian. | Ikastolen Elkarteko 2021-2022 ikasturtearen hasiera ekitaldia egin dute, gaur goizean, Mungian (Bizkaia). Koldo Tellitu ikastolen lehendakariaren ondoan, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol saileko foru diputatuak eta Ager Izagirre Mungiako alkateak hartu dute parte. Azken urteetan ikasleen euskararen ezagutzak eta kalitateak «behera» egin duela berretsi du Tellituk ISEIren ebaluazio diagnostikoen proben emaitzak oinarri hartuta, eta murgiltze eredua orokortzeko eskatu du ikastolen izenean, «ikasle guzien euskalduntzea ziurtatzeko». Tellituk adierazi du Euskal Herriko hezkuntza sistema propioa egungo errealitatetik «egingarri» dela, eta ongietorria egin die hezkuntza hitzarmenerako adostasuna lortzeko abian diren ekimen guziei.
Urteak daramatzate ikastolek euskara mailaren apaltzeari buruz abisua ematen, eta azken urteetan egiten ari diren lanak gogoratu ditu Tellituk. Ikastolen Hizkuntza Proiektua berraztertzea da horietako bat, hainbat eragilerekin elkarlanean daramatena. Ohartarazi du, dena den, hezkuntzarik bakarrik ere ezin dutela eragin, eta «euskalgintzak eta kulturgintzak ere» esku hartu behar dutela, erakundeek bezala.
Joan den otsailean ikastolek aurkeztu zuten Euskal Herrirako Hezkuntza Sistemarako oinarrien Endekalogoan idatzitako gogoratu du: «Euskara eta euskal kultura ardatz dituen sistema behar dugu. Benetako murgiltze eredua gauzatuko duena, oraingo Hizkuntza-ereduek ezartzen dituzten desberdintasunak gaindituta. Ikasle guztiei bermatuko diena euskaraz osotasunean bizi ahal izateko maila, duten abiapuntua dutela, eta bizi diren errealitate soziolinguistikoan bizi direla».
Ekitaldia omenaldirako ere baliatu dute, ohi bezala. Aurten, ikastolen komunitatea osatzen duten guziei egin nahi izan diete aitortza. Era berean, ongietorria egin diote Ikastolen Elkarteko 112. ikastola izanen den Bardozeko (Lapurdi) Xarnegu ikastolari. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203714/garaipen-lasaigarria-lortu-du-alavesek-atletico-madrilen-aurka.htm | Kirola | Garaipen lasaigarria lortu du Alavesek Atletico Madrilen aurka | Arabarrek denboraldiko lehen puntuak bildu dituzte, etxean ligako txapeldunari irabazita. Hasi eta berehala jarri dira aurretik, eta gero, sendotasun handiz eutsi diote errentari | Garaipen lasaigarria lortu du Alavesek Atletico Madrilen aurka. Arabarrek denboraldiko lehen puntuak bildu dituzte, etxean ligako txapeldunari irabazita. Hasi eta berehala jarri dira aurretik, eta gero, sendotasun handiz eutsi diote errentari | Alavesek men egin dio gaur bere ereserkiari, indarrez berpiztu baita. Gutxien espero zenean, gainera, Atletico izan baitu bisitan. Lehiarik galdu gabe zegoen Ligako txapelduna; arabarrek, aldiz, hutsik zuten puntuen zakua. Bada, lehiakortasuna bat-batean berreskuratu dute gaur, eta merezita gailendu zaizkio Diego Simeoneren taldeari. Garaipen handia izan da, duen balioari nahiz lortzeko moduari dagokionez. Laguardiak 4. minutuan apurtu du lehia, korner batean, eta ondoren, erresistentzia ariketa gogoangarria egin du Gasteizko taldeak. Tinko eutsi dio emaitzari, eta azken txanpan bigarrena egiteko abaguneak ere izan ditu. Irabazita, arnasa hartu dute zaleek, jokalariek, eta batez ere, Javi Callejak.
Bolada txarra eteteko asmoz, hamaikako berritzailea zelairatu du Alaveseko teknikariak asmoz. Hautatuen artean ez zeuden ez Joselu, ez Pina;âhaien ordez, De la Fuentek eta Toni Moyak jokatu dute hasieratik. Halaber, prestatzaileak apustu deigarria egin du defentsan, bosteko lerroa ezarrita. Ximo Navarro erdian jarri du, eta Martin Agirregabiria eskuinean. Atletico ispiluaren aurrean jartzea zen helburua, espainiarrak ere bost atzelarirekin hasi baitira.
Bada, asmatu egin du Callejak, eta odolkiak ordainetan eman dizkio Simeoneri, haren emaitza kutuna lortu baitu Alavesek: 1-0. Partida hasi orduko sartu du garaitzeko gola Laguardiak. Ametsetako hasiera izan da arabarrentzat. Alde txar bat ere badute, ordea, gol goiztiarrek: aurkariak oraindik ia neurketa osoa du bere onera itzultzeko. Eta mehatxua askoz ere handiagoa da aurrean duzun aurkaria Atletico Madril bada. Haatik, orain arte erakutsi gabeko irmotasuna izan du Alavesek defentsa lanetan. Barruko pasabide guztiak itxi ditu, eta kosk egin du presioan. Lerro artean ia gaindiezina izan da.
Soilik bi estualdi izan ditu. Bata, lehen zatiaren erdialdean, Laguardiaren urruntze txar bat eta Riojaren baloi galera arriskutsu bat tarteko. Alabaina, Llorentek eta Griezmannek ez dute asmatu jokaldiak bukatzen. Atsedenetik bueltan, baloi bat atepetik atera du Laguardiak, eta beranduago, Pachecok agertu behar izan du Correaren jaurtiketa lehen zutoinean gelditzeko. Argentinarra bigarren zatian sartu du Simeonek, eta aurrelariak zorroztu egin du Atleticoren erasoko jokoa. Zutik iraun du, ordea, Alavesek, eta bigarrena egiteko zorian izan da, Loum eta Pinaren bidez. Dena den, ez du gol gehiagoren beharrik izan denboraldiko lehen garaipena lotzeko. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203715/ramon-zubizarreta-landakanda-pandero-jolea-hil-da.htm | Kultura | Ramon Zubizarreta 'Landakanda' pandero jolea hil da | Iñaki Garmendia 'Laja' trikitilariarekin bikotea osatu zuen urte luzez. 88 urte zituen | Ramon Zubizarreta 'Landakanda' pandero jolea hil da. Iñaki Garmendia 'Laja' trikitilariarekin bikotea osatu zuen urte luzez. 88 urte zituen | Urola Kostako Hitza-k jakitera eman duenez, gaur hil da Ramon Zubizarreta Landakanda. 88 urte zituen, eta bizitza osoa panderoa jotzen igaro ondoren zendu da.
Azkoitiko Altzibarko auzoko Landakanda baserrian jaio zen 1932an, eta gaztetxoa zela Izer baserriko lehengusu batzuek ekarritako pandero batekin hasi zen jotzen. Orduan Zumarragako Trikitiaren mireslea zen Landakanda. «Joxe Oriaren ahotsa, hura ahotsa! Beldurgarri altua! Hura imitatzen saiatzen nintzen», adierazi zuen 2011n, Miel Anjel Elustondok idatzitako biografia (Landakanda, panderoaren erregea) aurkeztu zutenean.
Juan Luis Zabala kazetariari 2012an Berria-rako emandako elkarrizketa batean aitortu zuenez, gurasoen iritziaren kontra hasi zen erromeriatan panderoa jotzen. «Gaizki ikusita zegoen, parrandarekin lotzen zelako. Baina parrandan egon beharra dago, derrigorra da. Nik ere makina bat ordu pasa ditut, baina... lanean! Bestela ez naiz ni parrandan ordu asko egitekoa».
Lehenengo jendaurreko saioa 18-19 urterekin egin zuen, Azpeitian (Gipuzkoa), baina 26 urterekin ezkondu eta utzi egin zion plazan jotzeari, garai hartan trikitia ez baitzegoen ondo ikusia. 40 urte zituela, berriz, Juan Garate Alkorta Maltzeta soinu jolea joan zitzaion harekin jo zezan eskatuz. Omenaldi batean jo zuten biek, eta handik aurrera Landakandak ez zion jotzeari utzi.
Pikuarekin, Zendoiarekin, Auntxarekin, Epelderekin, Maltzetarekin eta Eleuterio Tapiarekin jo izan zuen lehen urteetan, baina Iñaki Garmendia Laja-rekin lortu zuen inorekin baino oihartzun handiagoa. Laja eta Landakanda. Elustondoren liburuan Lajak berak azaldu zuen zergatik aukeratu zuen Landakanda bikote gisa: «Hain garbi kantatzen zuen, izan ere! Batzuei ahotsa aditu bai, egiten zaie, baina ez dute behar bezala ahoskatzen».
1977an argitaratu zuten euren lehenengo diskoa (Trikitixa) —Madrilen grabatua—, eta segidan beste hainbat etorriko ziren: Laja eta Landakanda (1981), Pepe Yanciren omenez (1986), Gure oroitgarri (1994).
Bi aldiz izan zen txapeldun, eta txapelketen aldekoa zen, soinu jole eta pandero joleak ezagutzera emateko bide egokitzat jotzen zituelako: «Txapelketa beharrezkoa da, nire iritziz. Hor azaldu behar duen batentzat, azaltzeko modurik onena horixe da. Bestela, izena egitea asko kostatzen da. Norberaren herrian ezagutuko dute, baina besteetan? Aldiz, txapelketa batera jende asko joaten da, leku askotatik joan ere».
2001ean Lajarekin osatzen zuen bikotea utzi zuen Landakandak, nahiz eta gerora ere elkarrekin behin baino gehiagotan aritu ziren. Orain dela bi urte hil zen trikitilaria, eta gaur haren laguna zendu da.
Lajak berak Elustondoren liburuan esandakoek laburbiltzen dute beste ezerk baino hobeto zer izan den Landakanda: «Ramoni ez zaio ezer falta. Panderista onak ondo kantatu behar du, panderoa ondo jo behar du, eta jendearekikoa izan behar du. Hirurak dira inportanteak, eta Ramon punta-puntakoa da horietan, jotzen, kantatzen eta lagun izaten». |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203716/ezkabatik-ihes-egindako-preso-baten-gorpuzkiak-itzuli-dizkio-nafarroako-gobernuak-familiari.htm | Gizartea | Ezkabatik ihes egindako preso baten gorpuzkiak itzuli dizkio Nafarroako Gobernuak familiari | 1938ko maiatzean kartzelatik ihes egin zuten ehunka presoen artean zegoen Emiliano Miguel 21 urteko gaztea. Mugarako bidean, Larrasoañan harrapatu eta bertan hil zuten frankistek. | Ezkabatik ihes egindako preso baten gorpuzkiak itzuli dizkio Nafarroako Gobernuak familiari. 1938ko maiatzean kartzelatik ihes egin zuten ehunka presoen artean zegoen Emiliano Miguel 21 urteko gaztea. Mugarako bidean, Larrasoañan harrapatu eta bertan hil zuten frankistek. | Ekitaldi sinboliko, xume eta berezia egin du gaur Nafarroako Gobernuak, bere egoitzan. Nafarroako Memoriaren Institutuak Emiliano Miguel Portugalen gorpuzkiak itzuli dizkio bere familiari. 1938ko maiatzaren Ezkabako gotorleku eta kartzelatik ihes egin zuten 795 presoetako bat izan zen. Muga zeharkatu nahirik, Larrasoañan harrapatu eta fusilatu egin zuten frankistek. Ihesaldi harta parte hartu zuteneko 206 hil zituzten. Soilk hiruk lortu zuten muga zeharkatzea.
80 urte geroago, 2018ko uztailean Aranzadi zientzia elkarteak Larrasoañan bertan (Esteribar, Nafarroa) egindako deshobiratzean Emiliano Miguelen gorpuzkiak topatu zituen. Gerora, halako kasuetan egin izaten den bezala, Nasertic-en laborategian haren aztarnen ikerketa genetikoa egin da bere nortasuna identifikatu nahirik. Horri esker jakin zuten Emiliano Miguel zela, eta gaur haren sendiari eman zaizkio arrastoak. DNA bankuak Nafarroan lurpetik ateratako 30 gorpuzkin identifikatu ditu, eta horietako bat da Miguelena.
Senideekin batera, bertan izan dira Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria eta Martin Zabalza Bake eta bizikidetza zuzendaria. Ollok hitz batzuk zuzendu dizkie Miguelen familiako kideei: «Nafarroako Gobernuaren ateak irekitzen dizkizuegu Emilianoren arrastoak itzultzeko». Olloren arabera, gazte hari justiziaren itxaropen eta askatasun ametsak kendu zizkion 36ko kolpeak. «Ongi ulertzen zaituztegu, jazarpenaren atzaparkada jasan zuten milaka nafarren historia izan baitzen hura ere bai». Ollok gaineratu du ondo Nafarroako gizarteak bat egiten duela familiak jasandako sufrimenduarekin. «Zuen historia betirako egongo da lotua gurekin»
Ekimen hori ahalbidetu duten guztiei esker ona adierazi die Ollok; hala nola, Txinparta elkarteari, Palentziako memoria historikoaren berreskurapenerako elkarteari, Aranzadiko Fermin Ezkietari, Naserticen laborategiari eta Paulina Lizoaini. Lautik bi identifikatu egin dira: Emiliano Miguel Portugal eta Leoncio de la Fuente Ramos.
1938an, haur bat besterik ez zen Paulina, baina haren memorian hiltzatuta geratu zen hilketa, eta gorpuzkien kokagunearen berri eman zion Aranzadiri. Lau preso atzeman zituzten Larrasoañan, eta hilerritik gertu lurperatu zituzten: «Zure testigantzak, oroitzapenek eta gogoetek bikain azladu zuten Emiliano eta Leoncio idenfikatu eta senideei itzultzeko nahia».
Emiliano Miguel Portugal Santibañez del Val herrian (Espainia, Burgos) jaio zen, baina Dueñas herrian bizi zen gerrak eztanda egin zuenean. 21 urte zituen. Ezkabako presondegitik ihes egin zuenean, 1938ean. Maiatzaren 22 hartan 795 pertsona atera ziren ihesi baina ondorengo ordu eta egunetan haien aurkako ehiza hasi zen. 206 pertsona hil zituzten frankistek eta gainerakoak presondegira itzularazi zituzten. Hiruk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea, baina bada laugarren batek ere lortu zuela dioen hipotesia ere. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203717/saririk-gabeko-marka.htm | Kirola | Saririk gabeko marka | Athletici azken unean berdindu diote Valentzian. Williamsek 202. lehia jokatu du segidan Ligan, Larrañagaren marka berdinduz. | Saririk gabeko marka. Athletici azken unean berdindu diote Valentzian. Williamsek 202. lehia jokatu du segidan Ligan, Larrañagaren marka berdinduz. | Beste behin luzapenean. Athleticek hiru puntu irabazteko aukera geldu du arauzko denbora beteta zegoenean azken bi partidetan. Asteartean, Rayo Vallecanoren kontra, Radamel Falcaoren golaren erruz 1-2 galdu zuen San Mamesen. Eta, gaur, Mestallan, Marcos Andrek sartu du Valentziaren banakoa lehia ia amaituta zegoenean, 94. minutuan. Bi kolpe handi izan dira.
Rayoren kontrakoa porrota mingarria izan zen, talde zuri-gorriak neurketa txarra jokatu zuelako. Mestallako porrota, berriz, amorrua eragiteko modukoa. Izan ere, jokalari bat gehiagorekin, Athletic ez da gai izan 0-1eko abantailari eusteko. Gainera, zuri-gorriek asteartean baino dezente hobeto jokatu dute, lehiakorrago.
Txandatzeak albo batera utzi, eta Marcelinok bere gustuko hamaikakoa zelairatu du. Erabaki hori, bi teknikariek euren arteko ikusezina albora utzi, eta elkarri bostekoa eman aurretik hartutakoa izan da, Marcelino eta Bordalas ez baitira ondo moldatzen. Behin Hernandez Hernandez epaileak neurketaren hasiera adierazi ostean, Iñaki Williams izan da protagonista. Aurrelari zuri-gorriak 202. partida jokatu du Espainiako Ligan errenkadan (2016ko apirilaren 20tik lehia guztiak jokatu ditu), Juan Antonio Larrañagaren marka berdinduz. Baina ezin izan du garaipenarekin ospatu.
Neurketak esperotako gidoia izan zdu, Valentzia eta Athletic antzeko taldeak baitira. Taktikoki ondo landuak, zuzenak, sormen gutxikoak eta aurkariaren akatsetatik bizi direnak gehienetan. Lehen zatian apenas izan dute aukerarik bi taldeek. Area inguruan jokaldi arriskutsuak bai, baina Cillessen eta Unai Simon atezainek ia ez dute lanik izan. Ez area batean ez bestean.
Bigarren zatia ere ildo beretik hasi da, baina neurketak aurrera egin ahala aldatu egin da gidoia. Lehen aukera garbia Wassek izan du, 60. minutuan. Euskarriak areaz kanpotik eskuinez egindako jaurtiketak zutoina jo du. Athleticek, ordea, golarekin erantzun dio etxekoen abisuari. Iñigo Martinezek denboraldiko bigarren gola sartu du korner batean, buruz. Ez da erremate erraza izan, atzeraka egin behar izan baitu.
Zailena egin du Athleticek. Gainera, Maxi Gomezi bigarren txartela atera dio epaileak neurketa amaitzeko hamabost minutu falta zirenean. Dena alde zuten zuri-gorriek. Baina ez dira abantailari eusteko kapaz izan. 94. minutuan Guillamonek ezkerrera jokatu du, eta Guedesek area barruan penalti puntura egindako erdiraketa Marcos Andrek baliatu zuen lehia berdintzeko. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203718/antonio-franco-hil-da-el-periodico-de-cataluna-ren-sortzailea.htm | Bizigiro | Antonio Franco hil da, 'El Periódico de Cataluña'-ren sortzailea | Ibilbide luzea eta oparoa osatu zuen kazetaritzan, 'El País' egunkariko zuzendariordea ere izan zen, eta oso engaiatuta egon zen 'Euskaldunon Egunkaria'-rekin. | Antonio Franco hil da, 'El Periódico de Cataluña'-ren sortzailea. Ibilbide luzea eta oparoa osatu zuen kazetaritzan, 'El País' egunkariko zuzendariordea ere izan zen, eta oso engaiatuta egon zen 'Euskaldunon Egunkaria'-rekin. | Antonio Franco kazetari kataluniarra (Bartzelona, 1947) hil da gaur, gaixotasun luze baten ostean. Ibilbide luzea eta oparoa egindakoa zen kazetaritzan. Besteak beste, El Periodico de Cataluña egunkariaren sortzailea zen (1978) —inoizko zuzendari gazteenetako bat izan zen, 31 urterekin—. Horrela definitzen zuen berak egunkari hori: "Herritarrentzako produktu bat, zentro-ezkerrekoa, katalanista, eta Barçakoa". Egunkari horren katalanezko edizioa ere Francok bultzatutakoa da (1996ko urrian). "Oraindik merezi duen errekonozimendurik jaso ez duen mugarria", El Periódico de Cataluña-ko bere lankideek haren heriotzari buruzko albistean nabarmendu dutenez.
El País egunkariko zuzendariordea ere izan zen (1982), eta egunkariko horrek atera zuen katalanezko edizioaren lehen zuzendaria ere bai. Haren heriotzari buruzko albistean, Francoren jarduteko modua nabarmendu dute nola El Periódico-n ala El País-en. Berezko estiloa zuena bai idazterakoan eta bai zuzentzerakoan, eta hurbilekoa eta gozoa agintzerakoan.
Francok harreman estua izan zuen euskal prentsarekin, eta bereziki engaiatuta egon zen Euskaldunon Egunkaria-ren itxierarekin. Horren adibide, Vilaweb-en idatzitako artikulua. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203719/derbia-athleticentzat-eta-realaren-eta-alavesen-garaipenak.htm | Kirola | Derbia Athleticentzat, eta Realaren eta Alavesen garaipenak | Athleticek 1-2 irabazi dio azken unean Eibarri. Realak, berriz, 2-0 irabazi dio Sevillari, eta Alavesek emaitza berdinarekin hartu du mendean Vila-real. | Derbia Athleticentzat, eta Realaren eta Alavesen garaipenak. Athleticek 1-2 irabazi dio azken unean Eibarri. Realak, berriz, 2-0 irabazi dio Sevillari, eta Alavesek emaitza berdinarekin hartu du mendean Vila-real. | Bigarren zatian hobea izanda, Athleticentzat izan da Eibarren aurkako derbia, Unben: 1-2. Yulemak 90 minutuan sartu du zuri-gorrien garaipenaren gola. Hala, etenaldi osteko itzulera gozoagoa izan da bizkaitarrentzat. 5. minutuan Athleticek aurre hartzeko aukera argia izan du. Elbak zangotrabatu egin du Lucia Garcia, eta epaileak penaltia adierazi du. Luciak Garcia berak jaurti du, baina Malenak geratu egin dio. Athletic nagusi izan da hurrengo minutuetan ere, eta saria jaso du 27. minutuan, aldaratze bat baliatuz, gola egin baitu Ainize Barea Peke-k, elastiko zuri-gorriarekin lehena. Eibarrek ondo erantzun zuen. Lehenbizi baloi bat bidali zuen zutoinera, eta 38. minutuan berdinketaren gola sartu zuen Arolak.
Eibar hobea izan da bigarren zati hasieran ere. Baina Athleticek ondo eutsi dio, eta minutuak aurrera egin ahala behera egin dute etxekoek. Hori ederki baliatu du Athleticek, pixkanaka etxeko taldea atzean sartzeko. Baina ez zuen asmatzen. Azkenean, geldikako jokaldi batean egin du. 90. minutuan, korner batean, Yulemak egin du buru 1-2koa.
Realak eta Alavesek ere jokatu dute, eta bi taldeek garaipena lortu dute. Hala, orain arte jokatutako hiru partidak irabazi dituzte. Gipuzkoarrek 2-0 hartu dute mendean Sevilla Zubietan. Partida bezperako agerraldian, Natalia Arroyok adierazi zuen pazientzia izan beharko zutela Espainiako taldea mendean hartzeko, eta jokoa ondo landu. Ez zebilen oker. Lehen zatian bere jokalariak nagusi izan dira. baina Sevillak lan ona egin du defentsan, eta arrisku aukeraren ere sortu du Elene Letek zaintzen zuen ate aurrean.Bigarren zatian txuri-urdinek nagusi izaten segitu dute, joko bizi eta zuzena eginez, eta neurketaren agintea edukita. Oraingo honetan golak iritsi dira. Lehena, Nicartek sartu du bere atean, 61. minutuan; eta, bigarrena, Franssik (73. min.) Amaiurren pase on bat aprobetxatuz.
Emaitza bera lortu du Alavesek Vila-realen kontra, etxean. Denboraldi hasierako ezustea izaten ari da Mikel Cresporen taldea. Igo berria izan arren, oso joko ona egiten ari da, eta sailkapenaren puntan da Realarekin eta Bartzelonarekin batera, partida guztiak irabazita. Arabarren golak Ohalek (21. min) eta Naimak (87. min.) sartu dituzte. |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203720/sortuk-borrokaren-eta-memoriaren-zilegitasuna-aldarrikatu-ditu-oiartzunen.htm | Politika | Sortuk borrokaren eta memoriaren «zilegitasuna» aldarrikatu ditu Oiartzunen | ‘Txiki’-ren eta Otaegiren «ametsak bizirik» daudela adierazi dute haien hilketen urteurrenean. | Sortuk borrokaren eta memoriaren «zilegitasuna» aldarrikatu ditu Oiartzunen. ‘Txiki’-ren eta Otaegiren «ametsak bizirik» daudela adierazi dute haien hilketen urteurrenean. | Lur xehe multzo bat neska gazte baten eskuetan: «Lur zati txiki hau dugu; ez dugu gehiago nahi, baina ezta gutxiago ere». Eta iturri bat aldamenean, lurra «maiztasunez eta maitasunez» ureztatzeko: «Ernal daitezen haziak; lora dadin biharko Euskal Herria». Bi sinbolo horiekin abiatu du Sortuk gaur arratsaldean 600 lagun ingururen aitzinean egindako ekitaldia, Oiartzungo kiroldegian (Gipuzkoa). Juan Paredes Manot Txiki-ren eta Angel Otaegi Etxeberriaren hilketen 46.urteurrena baino bi egun lehenago egin dute ekitaldia —etzi da urteurrena—: horiek oroitzeko, baina, batez ere, aitzinera begira. Euskal Herria bihotzean, independentzia! lelopean aritu dira ordubetez, eta bi ideia nagusi azpimarratu dituzte Kizkitza Gil de San Vicente eta Arkaitz Rodriguez Sortuko kideek: memoriarako «eskubidea eta betebeharra» eta, borrokaren «zilegitasuna».
Gil de San Vicente izan da hitza hartzen lehena, eta «jende arruntak» Euskal Herriaren alde egindako lanari balioa eman zion. Haren hitzetan, «eredugarria» izan baita: «Horregatik eskatzen dugu egia eta bakea, ez dugulako nahi gure seme-alabek bizitzea guk bizi izandako guztia». Azaldu du «bitxia» dela oroimenaren inguruan «lehia politikoa» sortzea «gatazka politiko bat ez dagoela aldarrikatzeko». Eta, horren aitzinean, «memoriarako eskubidea» eta «ez ahazteko betebeharra» aldarrikatu ditu.
Iraganean gertatu denetik harago, «gertatu denaren zergatiaz» ere galdetzeko premia nabarmendu du: «Demokratikoki hain erraz konpon daitekeen gatazkak zergatik iraun duen hainbeste». Eta Euskal Herriko, Frantziako eta Espainiako «klase politikoari» deia egin die: «Prest daude asumitzeko hemen gatazka politiko bat dagoela?». ETAk 2018an egindako «kalteen onarpen» eta «barkamenei» erreferentzia eginez, berriz, hausnarketarako eskaria luzatu die Madrili eta Parisi: «Noizko halako gogoetak gatazkan zuzeneko parte hartzea izan duten gainontzeko eragileengandik?».
«Berpizkunde berria»
Rodriguezek mezu zuzena bidali die Txiki-ren eta Otaegiren «hiltzaileen ondorengoei», «Espainiako Estatuari» hitza luzatuta: «Hil zenituzten, baina haien ametsek bizirik jarraituko dute». Halaber, «ukazioaren, zapalkuntzaren eta esplotazioaren» aurka borrokatzea «zilegi eta justua» dela aldarrikatu du. Are, ohartarazi zuen hainbat borrokatan ariturikoek «arrazoia» zutela, hala nola sufragistek, Nelson Mandelak, 1976ko martxoaren 3ko langileek, «eta, noski, 36ko gudariek eta Txiki eta Otaegik ere bai, altxa zirenean». Nabarmendu du «ditugun eskubide guztiak borrokari zor» zaizkiola, eta «borrokan» segitzeko gomita egin die hurbildutakoei: «Euskal Herri eta mundu justuago bat eskuratuko baditugu, borrokari esker izango da». Bide horretan, eta «duela 60 urte» gisan, «berpizkunde kultural eta nazional berri» baterako deia egin du: «Orain guri dagokigu herri hau bizkargaineratzea. Eta gure buruari honako promesa egitea: ez dugu etsiko euskal estatu independente, sozialista, feminista eta euskaldun bat eraiki arte». |
2021-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/203721/miren-artetxe-nagusitu-da-xilabako-bigarren-kanporaketan.htm | Kultura | Miren Artetxe nagusitu da Xilabako bigarren kanporaketan | 446,5 puntu eskuratu ditu Muskildin iragan den final laurdenean. Maddalen Arzallus gelditu da bigarren, eta Xumai Murua hirugarren. | Miren Artetxe nagusitu da Xilabako bigarren kanporaketan. 446,5 puntu eskuratu ditu Muskildin iragan den final laurdenean. Maddalen Arzallus gelditu da bigarren, eta Xumai Murua hirugarren. | Zuberoako Muskildi herrian jokatu da Xilaba Zuberoa Lapurdi eta Nafarroa Behereko bertsolari txapelketako bigarren final laurdena, eta Miren Artetxe Sarasolak eskuratu du puntu gehien: 446,5. Hala, zuzenean sailkatuko da finalerdietara.
Bigarren postua Maddalen Arzallus Antiak kausitu du, 444,5 punturekin, eta gibeletik gelditu dira Xumai Murua Berra (418,5 puntu), Ramuntxo Christy (407,5 puntu), Xan Alkhat (381,5 puntu) eta Bittor Thicoipe (358,5).
Hurrengo final laurdenak Hiriburun eta Gabadin jokatuko dituzte urriaren 2an eta 9an, hurrenez hurren. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.