date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203930/uztailetik-izan-den-eri-kopururik-apalena-dago-hegoaldeko-ziuetan-47.htm | Gizartea | Uztailetik izan den eri kopururik apalena dago Hegoaldeko ZIUetan: 47 | Atzo beste 114 kasu atzeman zituzten, eta positibo tasa %1,3 da. | Uztailetik izan den eri kopururik apalena dago Hegoaldeko ZIUetan: 47. Atzo beste 114 kasu atzeman zituzten, eta positibo tasa %1,3 da. | Hilabete ilunen ondotik, argia ikusten da birusari kontra egiteko bidean. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuei so, COVID-19aren eragina apaldu dela gero eta agerikoagoa da Hego Euskal Herrian. Gaur egun, guztira 163 paziente dira gaitzak jota ospitaleraturik; orain hilabete, 379 pertsona ziren. Zehazki, erietxeetan diren pazienteetatik 116 gela arruntetan daude; 47, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri, gaitzak jota. Unitate horietan ere oso bistakoa da paziente kopuruan izandako beherakada: uztailaren 18tik erregistratu den daturik apalena da.
Bestalde, birusaren transmisioari so, Osakidetzak eta Osasunbideak 8.193 diagnostiko proba egin zituzten atzo, eta horien guztien %1,3k eman zuten positibo: 114 kutsatu detektatu zituzten, alegia. Bizkaian atzeman dute positibo gehien, 49; Gipuzkoan 29 detektatu dituzte; Nafarroan, 19; eta Araban, 16. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203931/herritarren-laurdenek-baino-gutxiagok-nabigatzen-dute-sarean-euskaraz-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Herritarren laurdenek baino gutxiagok nabigatzen dute sarean euskaraz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Eustat Euskal Estatistika Erakundeak Informazioaren gizartearen inkesta. Familia izeneko galdeketaren emaitzak plazaratu ditu. | Herritarren laurdenek baino gutxiagok nabigatzen dute sarean euskaraz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustat Euskal Estatistika Erakundeak Informazioaren gizartearen inkesta. Familia izeneko galdeketaren emaitzak plazaratu ditu. | Gero eta herritar gehiagok erabiltzen dute Internet. Izan gainerakoekin komunikatzeko, informazioa bilatzeko edo bestelako edukiak kontsumitzeko. Azken urteotako joerak egonkortzen ari direla erakusten du Eustat Euskal Estatistika Erakundeak berriki argitara ateratako txostenak: Informazioaren gizartearen inkesta. Familia inkesta egin du erakundeak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hainbat ondorio atera dituzte: interneten erabilera 65 urtetik gorakoetan hazi da gehien 2021ean, eta euskarak zokoratua segitzen du sarean.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek gaztelania erabiltzen dute gehien Interneten bilaketak egiteko garaian; gainera, gaztelania alde handiz da hizkuntzarik erabiliena. Galdeketan parte hartu dutenen %98k nabigatzen dute gaztelaniaz. Aldiz, herritarren %23k baizik ez dute erantzun euskaraz aritzen direla. Gainera, inkestan parte hartu dutenen %17k esan dute ingelesez ere ibiltzen direla Interneten.
Zernahi hizkuntzatan eginik ere, Interneten erabilerak goranzko bidean segitzen du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eustatek emandako datuen arabera, 15 urtetik gorako 1.602.600 biztanlek erabiltzen dute Internet, azken hiru hilabeteetako informazioa oinarri. Uneren batean sarera konektatu diren pertsona kopurua dago bildua zenbateko horretan. Joan diren urteen aldean, kopurua handitu egin da: herritarren %84,9 dira. Aurreko urtean, berriz, hilabete berberak aztergai izanik, %82,6 izan ziren. Adinari dagokionez ere, bada datu aipagarririk: adin tarteen artean, 65 urte edo gehiagokoen herritar taldean handitu da gehien Interneten erabilera. 65 urtetik gorakoen ia erdiak ibiltzen dira sarean (%49,3); iaz, %42 inguru ziren. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203932/goi-paleolitoko-ezohiko-labar-artea-topatu-dute-urdazubin.htm | Kultura | Goi Paleolitoko ezohiko labar artea topatu dute Urdazubin | Duela 28.000 urte inguru marraztutako hamabi animalia irudiko multzo bat da aurkitutakoa, eta egilearen trebetasun faltak egiten du berezi, adituen hitzetan. | Goi Paleolitoko ezohiko labar artea topatu dute Urdazubin. Duela 28.000 urte inguru marraztutako hamabi animalia irudiko multzo bat da aurkitutakoa, eta egilearen trebetasun faltak egiten du berezi, adituen hitzetan. | Historiaurreko ezohiko irudi sorta topatu dute Urdazubin (Nafarroa). Zaldi, bisonte eta uroez gain lau bulba eta hainbat marra gorri bikoitz aurkitu dituzte Alkerdi 2 izeneko kobako barnealdean, sarbide zaileko galeria batzuetan, sarrera nagusi baino bi solairu sakonago. Hamabi irudi dira, eta duela 28.000 eta 20.000 urte egindakoa, adituen ustez; Gravette aldian. Baina ez da ez irudikatzen dutena, ez eta euren adina, irudiok ezohiko bihurtzen dituena, baizik euren marrazteko era.
Diego Garate Kantabriako Unibertsitateko arkeologo eta labar arte aditua aritu da ikerketa lanak koordinatzen, eta larunbatean aurkeztuko ditu ondorioak Urdazubin bertan egingo diren Europako Ondarearen Jardunaldietan.
Trebetasun faltak eragindako harridura
Oraindik erabat amaitu gabe dago ikerketa, baina Olivia Rivero ikerketa taldeko kide eta Salamancako Unibertsitateko ikerlariak eman ditu lehen azalpenak. «Marken ikerketa teknologikoak erakusten du irudiak egin zituen pertsonak ez zuela artistek izan ohi zuten trebetasunik, eta, horregatik, badirudi ikasten zebilen norbait zela edota oraindik trebatu gabeko norbait, zeren eta ez baita gai arrasto jarraitu eta ziurrak egiteko»
Eta hori da ezohiko dena. Orain arte ikusitakoaren arabera, labarretako hormak jadanik marrazten zekitenenentzat gordetzen zituztela uste baitzuten adituek. «Hormetara heltzeko sarbidea mugatuta egon balitz bezala zen, eta galeria berri honek erabat harritu gaitu», azaldu du Garatek.
2014an jarri zituen abian ikerketak lezeotan Nafarroako Gobernuak. Arantzadi zientzia elkarteari eskatu zitzaion ikerketa proiektua, eta, aurrez, 2016an ere, hainbat pintura gorri eta beltz eta grabatu batzuk topatu zituzten Alkerdin. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203933/espainiako-auzitegi-nazionalak-bi-aldiz-bota-du-gibelera-argala-ren-ekitaldiagatik-jarritako-salaketa.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Nazionalak bi aldiz bota du gibelera 'Argala'-ren ekitaldiagatik jarritako salaketa | Covite biktimen elkarteak jarria zuen, 2018an Arrigorriagan Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ri egindako «oroimen ekitaldiagatik». Sortuk eskatu du utz diezaiotela «kontakizun bakarra inposatzen saiatzeari» | Espainiako Auzitegi Nazionalak bi aldiz bota du gibelera 'Argala'-ren ekitaldiagatik jarritako salaketa. Covite biktimen elkarteak jarria zuen, 2018an Arrigorriagan Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ri egindako «oroimen ekitaldiagatik». Sortuk eskatu du utz diezaiotela «kontakizun bakarra inposatzen saiatzeari» | Sortuk jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionalak bi aldiz bota du gibelera Covite biktimen elkarteak 2018an Arrigorriagan (Bizkaia) Jose Miguel Beñaran Ordeñana Argala-ri egindako ekitaldiagatik jarritako salaketa. Izan ere, auzitegiak ebatzi du ekitaldian ez zitzaiola «terrorismoari gorazarre» egin, ezta «biktimarik umiliatu» ere.
Ezker abertzaleko alderdiak salatu du ohikoak direla halako «kriminalizazio saiakerak estatuaren biolentzia, torturak eta polizia gehiegikeriak» gaitzesten direnean: «Hala gertatu zen Arrigorriagako ekitaldi harekin. Argala-ren hilketak argitu gabe jarraitzen duela salatu zen. Argala militante politiko bat izan zen, estatu terrorismoaren biktima izan zena, soldatapeko mertzenarioek hil zutena konstituzio espainiarra bozkatu eta bi astera». BVE Batallon Vasco Españolek hartu zuen hilketa bere gain, 1978an Angelun (Lapurdi) hil zutenean. Hilketaren 40.urteurrenean egin zuten Arrigorriagako ekitaldia.
«Sufrimendu guzti-guztien oroimena» galdegin du Sortuk, «inor bazterrean» utzi gabe, «soilik memoria partekatu baten bidez eraiki ahal izango baita elkarbizitza demokratikoa». Alderdiaren ustez, horrek erran nahi du ezin dela «ukatu existitu den biolentzietako bat».
«Bizikidetza demokratikoari oztopoak jartzen ari diren guztiei» exijitu die utz diezaiotela «kontakizun bakarra inposatzen saiatzeari»: «Sinetsarazi nahi digute hemen ez dela gatazka politikorik izan, biolentzia bakarra eta biktima bakarrak ETArenak izan direla. Sinetsarazi nahi digute gerra zikina, legeen bihurritzea, tortura, komunikabideen itxiera eta abar luze bat gure irudimenaren fruitu baino ez direla». Horren «aurrean», «adierazpen askatasuna» eta haien kontakizuna egiteko «eskubidea» galdegin ditu Sortuk: «Inork ez digu inposatuko esan behar duguna, ez pentsatu behar duguna, ezta sentitu behar duguna ere». |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203934/eusko-legebiltzarrak-azken-asteotako-kale-istiluak-gaitzetsi-ditu.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak azken asteotako kale istiluak gaitzetsi ditu | PP-Ciudadanos koalizioak gaiaren harira aurkeztutako adierazpen batek EAJ, PSE-EE eta VOXen babesa jaso du. Jose Maria Aburto Bilboko alkateak «gupidarik gabeko zigorrak» agindu ditu. | Eusko Legebiltzarrak azken asteotako kale istiluak gaitzetsi ditu. PP-Ciudadanos koalizioak gaiaren harira aurkeztutako adierazpen batek EAJ, PSE-EE eta VOXen babesa jaso du. Jose Maria Aburto Bilboko alkateak «gupidarik gabeko zigorrak» agindu ditu. | Eusko Legebiltzarrak zenbait herritan poliziekin izan diren liskarrak gaitzetsi ditu adierazpen batean. Horren arabera, gertakari horiek «jarrera insolidario eta gizabidearen kontrakoak» erakusten dituzte, eta «bizikidetza» eragozten dute. Osasun neurriak betearazteko poliziek «egindako lanari» ere babesa agertu diote.
PP-Ciudadanos koalizioak eraman du proposamena Legebiltzarrera, eta EAJ eta PSE-EE taldeekin adostu du behin etiko testua. EH Bildu kontra azaldu da, eta Elkarrekin-Podemos-IU abstenitu egin da.
Ustez kale edanaren bueltan izandako istiluen harira, atzo Jose Maria Aburto Bilboko alkateak agindu zuen Udaltzaingoa indartuko duela, eta «gupida gabeko» zigorrak ezarriko dituela. Adierazpen horiek eztabaida eragin dute legebiltzarrean.
Aurkeztutako testua babesteko, PP-C'seko Carmelo Barriok esan du istripu horiek aldez aurretik antolatutakoak izan zirela, eta Ezker Abertzaleari egotzi dio horien atzean egotea.
EH Bilduko Julen Arzuaga istilu horien aurka agertu da, eta esan du ez dutela «ez arrazoirik ez justifikaziorik». Barriori leporatu dio istiluen erabilpen politikoa egitea, «iraganeko eskemetatik» abiatuta. EP-IUko Iñigo Martinezek ere ukatu du istiluen atzean zio politikorik egon izana, eta gobernuari eskatu dio antzea izateko gaia kudeatzerakoan. Aburtoren iragarpena «populistatzat» jo du.
EAJko Jon Andoni Atutxa Bilboko alkatearen hitzak babestu ditu, eta argudiatu du haren alderdia jakitun dagoela polizia jardunetik baino haragokoa dela irtenbidea. Azkenik, Txarli Prietok (PSE-EE) «antolatutako bortizkeriaren» zantzuak ikusi ditu istiluetan, eta erantsi du «ganberroekin» batera «probokatzaile profesionalak» ere egon direla. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203935/trafiko-lege-berriak-arauak-zorroztu-eta-isun-gehiago-jaso-ditu.htm | Gizartea | Trafiko lege berriak arauak zorroztu eta isun gehiago jaso ditu | Espainiako Kongresuak onartu berri du erreforma. Aldaketak izango dira errepide arruntetako aurreratzeetan eta telefonoen zein radar detektagailuen erabileran. | Trafiko lege berriak arauak zorroztu eta isun gehiago jaso ditu. Espainiako Kongresuak onartu berri du erreforma. Aldaketak izango dira errepide arruntetako aurreratzeetan eta telefonoen zein radar detektagailuen erabileran. | Espainiako Diputatuen Kongresuak zirkulazio arauen erreforma onartu berri du: azken oniritzia eman dio Trafikoaren, Zirkulazioaren eta Bide Segurtasunaren Legeari. Erreformaren xede nagusia da puntuak kentzen dituzten arau hausteak berrikustea, legea gaur egungo gidatze eta zirkulazio eredura moldatzea, eta zigorrak bete ondoren puntuen hasierako saldoa berreskuratzeko igaro behar den epea bi urtean ezartzea. Oro har, arauak zorroztu ditu, eta isun gehiago jartzea aurreikusi du erreformak, batez ere sakelako telefonoen, radar detektagailuen edo patineteen erabilerari dagokionez.
Aldaketa deigarrienetako bat da errepide arruntetan gertatuko da: autoek eta motozikletek, beste ibilgailu bat aurreratzean, ezin izango dute berezko abiadura orduko hogei kilometro baino gehiago handitu. Hala, lege berriak bat egingo du Europako Batasunean errepide arruntetan dauden abiadura mugen araudiarekin.
Telefonoaren erabilerekin zerikusia daukan artikuluan ere egin dituzte aldaketak. Sakelakoa eskuan izanez gero, orain arte bezala gidabaimeneko hiru puntu kendu beharrean, sei puntu kenduko dituzte legea indarrean jartzen denean. Bestalde, gidaria telefonoa erabiltzen ari bada baina eskuetan ez badauka, 200 euroko isuna jarri eta hiru puntu kenduko dizkiote.
Orain arte zigortuta zegoen radarren detektagailuak erabiltzea, baita ibilgailuan inhibizio sistemak erabiltzea eta edukitzea ere, radarren funtzionamendua oztopatzen dutelako. Gailu horiek erabiltzen dituzten gidariek 500 euroko isuna ordaindu beharko dute, eta gidabaimenean hiru puntu galduko dituzte; eta erreforma indarrean jartzean, ibilgailuaren barruan radar mugikorreko detektagailu bat eramatea bera ere zigortu ahal izango da, nahiz eta itzalita eduki.
Indarrean sartuko den beste arau batek zerikusia du patinete elektrikoekin eta antzeko ibilgailuekin: nahitaez kaskoa erabili beharko da, salbuespenik gabe. Gainera, ibilgailu horietako bat erabiltzen den bitartean ezin izango da entzungailurik eraman, ezta telefonoa erabili ere. Erabiltzaileek 200 eurorainoko isunei aurre egin beharko diete arau hori betetzen ez badute.
Puntuak berreskuratzea
Orain arte, galdutako puntuak berreskuratzeko, gidariek bi urte behar izaten zituzten arau haustea larria bazen, eta hiru urtekoa arau hauste oso larria bazen. Erreformarekin, bi urtekoa izango da beti.
Lege berria BOEn argitaratu eta hiru hilabetera jarriko da indarrean. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203936/salaberenborda-eta-arburua-manaslura-igo-dira-oxigenorik-gabe.htm | Kirola | Salaberenborda eta Arburua Manaslura igo dira oxigenorik gabe | Haien espediziokide Maialen Berterretxe ere ahalegindu da tontorrera igotzen, baina buelta eman du 7.600 metroan zegoela. Munduko mendirik garaienetan zortzigarrena da Manaslu. | Salaberenborda eta Arburua Manaslura igo dira oxigenorik gabe. Haien espediziokide Maialen Berterretxe ere ahalegindu da tontorrera igotzen, baina buelta eman du 7.600 metroan zegoela. Munduko mendirik garaienetan zortzigarrena da Manaslu. | Ikurrina zortzi mila metrotik gora igo dute gaur Jakes Salaberenbordak eta Frederic Arburuak. Euskal Herriko bi alpinista horiek hamalau zortzimiletako baten tontorrera igo dira gaur goizean: Manaslura, hain zuzen ere (8.163 metro). Munduko mendirik altuenetan zortzigarrena da.
Salaberenborda eta Arburua Manaslu 2021 espedizioko kideak dira. Baita Maialen Berterretxe ere. Azken hori, ordea, bidean geratu da. 7.600 metrora iritsi da, baina buelta eman du. Beraz, Salaberenborda eta Arburua bakarrik iritsi dira gailurrera.
Sekulako meritua du egindakoak. Izan ere, oxigenoaren laguntzarik gabe igo dira tontorrera. Jerzy Kukuczka eta Artur Hajzer poloniarrak izan ziren hori egin zuten lehenak, 1986ko udazkenean.
Hain zuzen, Euskal Herriko beste alpinista bat, Alex Txikon, aurten saiatu da Manaslura neguan eta oxigenorik gabe igotzen, baina elurteek eta haize bortitzak haren asmoak zapuztu zituen. Arantza geratu zitzaion, eta, horregatik, aurki egingo du beste ahalegin bat. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203937/tubacexen-akordioa-lortu-dute.htm | Ekonomia | Tubacexen akordioa lortu dute | Langileek batzarretan ontzat hartuz gero, amaitu egingo da otsailean hasitako greba. Enpresak ez du inor kaleratuko gutxienez 2024 arte, eta, trukean, lortu du soldatak izoztea eta lanaldia 40 ordu luzatzea. | Tubacexen akordioa lortu dute. Langileek batzarretan ontzat hartuz gero, amaitu egingo da otsailean hasitako greba. Enpresak ez du inor kaleratuko gutxienez 2024 arte, eta, trukean, lortu du soldatak izoztea eta lanaldia 40 ordu luzatzea. | Tubacexeko zuzendaritzak eta langileen ordezkariek akordio baten aurrekoa lortu dute Arabako hodigilearen lan gatazka amaitzeko.
Bilera Lakuan egin dute, Lan eta Enplegu Sailaren bulegoetan, azken asteetan hura artekari lanetan aritu baita pozoitutako gatazka hori konpondu nahian. Elkarrizketetan zuzenean hartu du parte Elena Perez Barredo Lan eta Gizarte Segurantza sailburuordeak, eta pozik agertu da emaitzarekin: «Orain arte adostutako baldintzak eta enplegua mantentzea bermatzen du, eta irtenbiderik onena bi aldeek adostutakoa da».
Akordioaren aurrekoaren arabera, Tubacexek ez du langilerik kaleratuko, baina behargin batzuek beren borondatez utziko dute enpresa, eta beste batzuek erretiro aurreratua hartuko dute. Enpresak indargabetu egin du 129 langile kaleratzeko saioa, eta agindu du ez duela kaleratzerik egingo gutxienez 2024 arte. Trukean, indarrean jarriko den 2022-2024rako lan hitzarmen berriak berekin ekarriko du hiru urtez soldatak ez igotzea —2021ean bai igoko dira, %3—, BGAE pentsio osagarriaren ekarpena soldataren %4 izatetik %1era jaistea eta lanaldia 40 ordu luzatzea. Neurri horiek behin-behinekoak dira, 2024 artekoak.
Perez Barredok ez du akordioan erabakitakoari buruz iritzia eman nahi izan, eta nabarmendu du bere lana izan dela bi aldeak gerturatzea.
Perez Barredok gogorarazi duenez, «Eusko Jaurlaritza ezin da negoziazio kolektiboan sartu, ezta alde bakoitzak defendatzen dituen jarreretan ere. Defendatzen dugu hori dela biderik onena langileak eta haien lan- eta soldata-eskubideak babesteko eta enpresa-proiektuen bideragarritasuna bermatzeko. Zuzentzen eta lan egiten dutenek bezala, inork ez du enpresa bakoitzaren errealitatea ezagutzen, haiek bezala inork ez du aurrera egiten».
ELA: «Grebaren indarra»
Tubacexeko enpresa batzordean ordezkari gehien dituen sindikatuak, ELAk, nabarmendu du hitzartutakoarekin langilerik ez dela kalera joango bere borondatearen aurka, eta enpresa utziko duten guztiak boluntarioak izango direla edo aldez aurretik erretiratutakoak. Emaitza grebaren ondorio dela ere esan du: «Proposamenak sindikatuon eskaerak jaso ditu Tubacexeko langileek otsailaren 11tik greba mugagabea egin dutelako. Horrek eman digun oihartzun eta indarra gakoa izan dira. Baita ELAk epaitegietan egindako ibilbideak ere}.
Hori bai, ziurtatu du enpresaren planteamenduetan badagoela kontraesan bat, aldi baterako enplegu erregulazioak eskatu arren, aldi berean lanaldia 40 ordu igoko delako.
Gaur 233. greba eguna bete dute Tubacexeko langileek, eta gutxi batzuk gehiago egingo dituzte, akordioaren aurrekoa dena sindikatu bakoitzeko afiliatuen batzarrean baiezkoa jaso eta behin-betiko akordioa sinatu arte.
LABen kritikak
Langile batzordean ordezkaritza duten lau sindikatuetatik bakar batek ez du akordioaren aurrekoa sinatu. LABek bihar jakinaraziko du sinatuko duen ala ez, sindikatuko afiliatuen batzarraren iritzia entzun ondoren.
Sindikatu abertzaleak ontzat jo du akordioak ez duela nahitaezko kaleratzerik aurreikusten. «Garaipen hori Tubacexen plantillaren eta Enpresa Batzordearen batasunaren eta Aiaraldeko eskualdearen eta gurekin batera egon den Euskal Herriko langileen arteko borrokaren eta konpromisoaren emaitza da. Zazpì hilabeteko borrokaren ostean, enpresak amore eman behar izan du eta kaleratzeak egiteari uko egin behar izan dio. Tubacexeko zuzendaritzak unearen araberako egoera bat erabili nahi izan du langileak kaleratzeko, eta, borrokari esker, langile horiek beren lanpostuetara itzuli ahal izan dira».
Baina LAB hitz gogorrak izan ditu Eusko Jaurlaritzarentzat. Batetik, langileak kaleratzeko erabakia haren babesa izan zuela ziurtatu du: «Gatazka honetan, langileek Euskal Herriko eskualde oso bat eta langileria izan dituzte bidelagun, eta Tubacexeko zuzendaritzarekin, berriz, Eusko Jaurlaritza egon da. Eusko Jaurlaritzak ez dagokion domina bat zintzilikatu nahi du, eta LABek ez du onartuko». Gainera, «lotsagarritzat» jo du azken bi asteetako negoziazioetan Lan Sailak bi aldeen arteko bileretan egindakoa: «Zuzendaritzarekin lerrokatuta egon da. Horren erakusgarri da, behin betikotzat jo zuen proposamen bat helarazi ondoren, zuzendaritzak proposamena aldatzea onartu zuela, nahitaezko kaleratze batzuk onartuz eta murrizketa berriak gehituz, urte honetako abenduaren 31 arte indarrean zegoen hitzarmena ez aplikatzeagatik.
CCOO, gustura
Irakurketa positiboagoa egin du, berriz, CCOOk, haren ustez, akordioaren aurrekoak bermatu egiten duelako ez soilik enpresaren bideragarritasuna, baina baita Aiaralde osoarena ere. «Eta neurri traumatikorik gabe».
CCOOk bere lana goraipatu du, uste baitu langileen borroka ez ezik bere atal sindikalak erakutsitako negoziatzeko jarrera ere oso baliagarria izan dela akordioa lortzeko. «Negoziazioa eta mobilizazioa dira CCOOren nortasun ikurrak, langile klasearentzat eskubideak lortu eta horiek babesteko formula zalantzaezina, beste estrategia batzuen aldean». |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203938/amazoniak-eremuaren-15-galdu-du-1985etik.htm | Mundua | Amazoniak eremuaren %15 galdu du 1985etik | Galera %20 edo %25era iristen denean baliteke atzera-bueltarik gabeko egoera batean sartzea munduko birikaren «zerbitzu ekosistemikoak», adituek ohartarazi dutenez. | Amazoniak eremuaren %15 galdu du 1985etik. Galera %20 edo %25era iristen denean baliteke atzera-bueltarik gabeko egoera batean sartzea munduko birikaren «zerbitzu ekosistemikoak», adituek ohartarazi dutenez. | Jakina da urtetik urtera basoa galtzen ari dela Amazonia. Gaur zenbakiak jarri dizkiote galera horri: 74,6 milioi hektarea oihan desagertu dira 1985etik 2020ra, hau da, eremuaren %15 inguru. Adibide bat ere jarri dute MapBiomas Amazoniako adituek: Txileren pareko lur eremu bat galdu du oihanak munduko birikan azken 35 urteotan.
MapBiomasek satelite irudien bidez egin die jarraipena Amazoniaren ekosistemei, eta, oihan galeraz gain, beste aldaketa batzuk ere neurtu ahal izan ditu. Besteak beste, azpimarratu du haren eremuko glaziar andetarren erdiak galdu egin direla hamarkada horietan. Meategien eremua %656 handitu da. Nekazari ustiategiak %151 gehiago dira; hiriguneak, %130 gehiago. MapBiomasen parte hartzen dute Boliviako, Brasilgo, Kolonbiako, Ekuadorko, Guyanako, Guyana Frantseseko, Surinamgo, Peruko eta Venezuelako adituek. Gizarte eta Ingurumen Informazio Georreferentziatuaren Amazoniako Sareak (RAISG) kudeatzen du ekinbide hori, eta hainbat gobernuz kanpoko erakundek, unibertsitatek eta teknologia enpresak esku hartzen dute.
Ikerketaren arabera, gizakiak okupatutako guneak %6 ziren 1985ean Amazonian, eta %15era iritsi zen iaz. Eraldaketa hori handiagoa izan da, baina, herrialde batzuetan besteetan baino. Zalantzarik gabe, egoerarik larriena Brasilen da: oihanaren %19 inguru desagertu da helburu antropogenikoetarako. Surinamen, Guyanan eta Guyana Frantsesean, oihanaren %1 bakarrik galdu da gizakiaren eraldaketaren ondorioz. Adituek ohartarazi dute nola arriskua dakarren oraingo joerari eusteak. Izan ere, bioma berezi horren zerbitzu ekosistemikoek «inflexio puntu» bat izan dezakete oihanaren %20 edo %25 suntsitzen denean. Aldaketa hori hamarkada honetan bertan irits daiteke, joerak aldatzen ez badira. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203939/llarenak-espainiako-estatu-abokatutzari-leporatu-dio-puigdemonten-euroaginduaren-inguruko-nahasmena.htm | Mundua | Llarenak Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu dio Puigdemonten euroaginduaren inguruko nahasmena | Espainiako Auzitegi Goreneko magistratuak berretsi du indarrean dela Kataluniako presidente ohia Espainiaratzeko eskaria. | Llarenak Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu dio Puigdemonten euroaginduaren inguruko nahasmena. Espainiako Auzitegi Goreneko magistratuak berretsi du indarrean dela Kataluniako presidente ohia Espainiaratzeko eskaria. | Carles Puigdemont Espainian epaitzeko ahaleginean tinko, haren kontrako euroaginduari buruzko idatzi bat helarazi dio gaur Pablo Llarena Espainiako Auzitegi Goreneko epaileak Italiako justiziari, eta, idatzi horretan, ziurtatu du indarrean jarraitzen duela Kataluniako presidente ohiaren kontrako euroaginduak. Atxilotze eskariaren inguruan dauden baieztapen bateraezinen ardura Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu dio.
Espainiaratzeko eskari horri men egin ala ez erabaki beharko du Sardiniako Sassari hiriko Helegite Auzitegiak datozen asteetan. Horretarako, ezinbestekoa izango zaio Espainiako Auzitegi Nagusiaren eta Europako Justizia Auzitegiaren kontraesanezko bertsioak aztertzea, Luxenburgoko auzitegiak etentzat jo baitu Llarenak igorritako euroagindua.
Llarenaren idatziak jasotzen duenez, Europako Justizia Auzitegia «okertu» egin zen Puigdemonten kontrako euroagindua indargabetuta zegoela baieztatzean, eta Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu dio horren ardura. Epailearen arabera, Luxenburgoko auzitegiaren uztailaren 30eko autoak etentzat jo zuen euroagindua Espainiako Estatu Abokatutzak hala zegoela adierazi ziolako, baina nabarmendu du euroagindu hori indargabetzeko eskumena berea dela eta ez duela halako erabakirik hartu. «Inoiz ez zaio Estatu Abokatutzari euroagindua eteteko erabakia jakinarazi, eta Estatu Abokatutzak ere ez du erabaki hori gauzatzea bultzatu». Horrenbestez, Espainiako Gobernuaren menpeko erakunde horri leporatu dio kontraesanezko bertsioen erantzukizuna.
Puigdemont atxilotu egin zuen Italiako Poliziak joan den ostiralean, Llarenak igorritako euroaginduan oinarrituta. Sardiniako Alghero hiriko aireportuan atxiki zuten, eta aske gelditu zen hurrengo egunean, Sassariko Helegite Auzitegiaren aurrean deklaratu ostean. Kataluniako presidente ohiak datorren astelehenean deklaratu beharko du berriz epaile beraren aurrean, eta auzitegi horrek erabaki bat hartu beharko du Puigdemonten kontrako euroaginduari buruz. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203940/gizon-bat-hil-dute-bilboko-abandoko-geltokian-sastatuta.htm | Gizartea | Gizon bat hil dute Bilboko Abandoko geltokian, sastatuta | Erasoa arratsaldean izan da, eta 20:30ak aldera 18 urteko gizonezko bat atxilotu du Ertzaintzak, erasoan parte hartzea leporatuta. | Gizon bat hil dute Bilboko Abandoko geltokian, sastatuta. Erasoa arratsaldean izan da, eta 20:30ak aldera 18 urteko gizonezko bat atxilotu du Ertzaintzak, erasoan parte hartzea leporatuta. | Gizon bat labankadaz hi dute gaur arratsaldean Bilboko Abandoko geltokian, borrokaldi batean antza, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu duenez. Erasoa arratsaldeko bostak aldera gertatu da. Ertzaintzak berehala hesitu du ingurua, osasun langileek zauritua artatzen zuten bitartean. Gizonezkoa larri eraman dute Basurtuko ospitalera, eta bertan hil da. Hainbat hedabidek zabaldu zutenez, erasoan hildako gizonak 20 urte inguru zituen.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ohar bidez jakinarazi duenez, erasoa gertatu eta berehala, Ertzaintzak polizia operazioa abiatu du erasotzaileak atzemateko, eta 20:30ak aldera 18 urteko gizon bat atxilotu du Bilbon, ustez erasoan parte hartzeagatik. Gertatutakoa argitzeko ikerketa abiatu du Ertzaintzak. |
2021-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/203941/realak-beste-puntu-bat-batu-du-europa-ligan-monakoren-aurka.htm | Kirola | Realak beste puntu bat batu du Europa ligan, Monakoren aurka | Txuri-urdinak setaz saiatu dira etxeko lehen partida irabazten, baina oso aurkari sendoa izan dute aurrean. Galtzen hasi ostean, banakoa egin dute bigarren zatian, eta Monakok baino anbizio handiagoa erakutsi. | Realak beste puntu bat batu du Europa ligan, Monakoren aurka. Txuri-urdinak setaz saiatu dira etxeko lehen partida irabazten, baina oso aurkari sendoa izan dute aurrean. Galtzen hasi ostean, banakoa egin dute bigarren zatian, eta Monakok baino anbizio handiagoa erakutsi. | Puntuak banaka ari da biltzen Reala Europa ligan. Gaur, bana berdindu du etxean Monakoren kontra. Gogotik ahalegindu da garaipena lortzen, baina oso hezur gogorra topatu du aurrean. Txuri-urdinen talentua eta esfortzua ez da aski izan Monakoren ahalmen fisikoari eta ordena defentsiboari gailentzeko. Exijentzia handiko beste partida bat izan da, PSVren aurka jokatu zutena bezalaxe. Ezin izan dizkiete hiru puntuak eskaini aspaldiko partez Europako futbolaz gozatu duten zaleei. Akaso, hori zen merezi zuten saria, aurkariak baino gose handiagoa erakutsi baitute garaipena lortzeko. Puntua ez da txarra, dena den. Betiere, Sturm Grazi, multzoko aurkari apalenari, hurrengo bi partidak irabazten badizkiete.
Hasieratik, berea egin nahi izan du Realak, ohiko estiloari leial. Berehala bereganatu du baloia, zaintza estuen bitartez, eta jabetza luzeak izaten ahalegindu da. Apurka, aukerak ere hasi da sortzen: Oiartzabalek gora jaurti du falta bat areatik gertu, eta erasoko trantsizio azkar batean, Januzajek indarrez jaurti du ezker oinarekin. Langatik gertu igaro da baloia. Bada, txuri-urdinen hasiera ona ezerezean utzi du Disasik, korner batean 0-1ekoa eginda. Atzelariak zutoinera jaurti du buruz, ahaltsu, eta Remirok ukitu ostean sartu da baloia ate barruan.
Kanpokoen nagusitasun fisikoaren adierazgarri izan da gola. Eta gerora ere, bertute horren berri eman du Nico Kovacen taldeak. Eta ez hori bakarrik: kokapen ona eta kontraerasoak bizkor antolatzeko gaitasuna ere erakutsi du. Realak, anartean, arazo handiak izan ditu jokoari sakontasuna emateko. Erraz ukitzen zuen bere zelaian, baina aurkariarenean ez zuen zirrikiturik aurkitzen. Merinoren lerro arteko paseak eta Portuk, aurrelari lanetan, sakonera egindako korrikaldiak ez dira aski izan Monako desegituratzeko. Oiartzabalek aukera izan du Zalduak baloia goian lapurtu ostean, eta Elustondo falta batean ahalegindu da. Alferrik izan da, ordea: Monakok eroso eutsi dio errentari atsedenera iritsi artean.
Alabaina, Realak beste martxa bat sartu du bigarren zatian. Erritmo biziagoan jokatu da partida, Imanol Alguacilenei komeni zitzaien bezala. 52. minutuan banakoa egitear izan da Portu, erremate akrobatiko batekin, eta ondorengo kornerrean, berdinketa berrezarri du Merinok. Aparta izan da Januzajen erdiraketa, eta are hobea erdilari nafarrak lehen zutoinean buruz egin duen erremate gurutzatua. Hortaz, odolkiak ordainetan Monakorentzat. Gutxirekin jarri da aurretik lehen zatian Kovacen taldea, eta erasoan are gutxiago agertu da Realak lehia orekatu ostean. Reala, ordea, gero eta usuago hasi da Nubelen ate ingurura hurbiltzen, Januzaj distiratsu batek gidatuta. Haren oinetatik igaro dira Realaren jokaldirik esanguratsuenak. Eta aukera onenak ere bai.
Belgikarrari ate aurrean asmatzea falta izan zaio bakarrik. Errematatzaile baten premia sumatu du Realak, bigarren zatian izan duen nagusitasuna markagailuan adierazteko. Azken minutuetan eten egin da partida, aldaketak eta Vollanden sarrera itsusi bat tarteko. Xextra izan da bi taldeetako jokalari eta teknikarien artean. Azkenean, puntu banaketa Anoetan. Reala multzoko hirugarren dago orain, bi punturekin; lau dituzte Monakok eta PSVk. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/203966/kaiku-euskal-herriko-baserritar-familien-esnea.htm | albisteak | Kaiku, Euskal Herriko baserritar familien esnea | Kaiku proiektua abeltzaintza familiek osatzen dute, eta duela 60 urtetik baino lehenagotik konpromiso sendoa du sektorearekin. | Kaiku, Euskal Herriko baserritar familien esnea. Kaiku proiektua abeltzaintza familiek osatzen dute, eta duela 60 urtetik baino lehenagotik konpromiso sendoa du sektorearekin. | Gaur egun, Kaikun 640 familia inguruk jarduten dute abeltzaintzan, Euskal Herri osoan. Familiek kudeatutako ganadutegiak eboluzionatuz joan dira urteetan, eta belaunaldiz belaunaldi transmititu dute tradiziozko trebetasuna eta aurrerapen teknologikoak konbinatuta. Kaikuk sektorearen iraupenarekin eta jasangarritasunarekin duen konpromisoan, abeltzain guztiak berdin tratatuak dira, handiak zein txikiak. Horri esker, abeltzain txikikiek beren jarduera garatzen jarrai dezakete, bai baitakite beren ekoizpena osoa jaso egingo dela baserriaren kokapen geografikoa eta ekoizten duten litro kopurua edozein delarik ere.
Izan ere, lehen sektorearen jasangarritasuna denon ahotan dabil. Sektore hori maiz ahaztua izan da, baina funtsezkoa da gure gizartearentzat eta hurbileneko inguruarentzat. Landa inguruneko lanak lanpostuen sorrera eta ekonomia zirkularra sustatzen ditu, eta gazteak hirietara lan bila joatea neurri batean ekiditen du, eta herriak bizirik mantentzen.
Kaikuko abeltzain familia horietako bat Edurnerena da. Aintzane eta Zaloa ahizpekin batera Abanto Zierbena gainean duen baserrian lan egiten du. Aitari txanda hartu ondoren, haiek dira Goialde familia ustiategiaren buru.
Emakumeek sektorean duten funtsezko paperaren adibide dira; izan ere, orain arte beti itzalean egon badira ere, abeltzaintzan oso parte aktiboa izan dute. Haiek zuzentzen dute ustiategia, lehengaien erosketarekin eta behien zaintzarekin lotutako guztia kudeatzen dute eta esnearen ekoizpena kontrolatzen dute.
Hiritik oso gertu bizi diren arren, baserria dagoen inguruari esker, behiek aske bazkatu dezakete. Gainera, inguruko eremua produktu kimikorik gabe lantzen dute: ongarri naturalak erabili eta bioaniztasuna errespetatzen dute. Larreak zaintzeak ingurunea babesten du, ezagutzen dugun moduan, sastrakarik gabe mantentzen da, eta sute arriskua murriztu egiten da. Belar horrekin eta zerealekin modu erabat naturalean elikatzen dituzte behiak.
Estilo tradizional garbiari eutsiz eta, beren eguneroko lana garatzeko sektoreak egindako aurrerapenak txertatuz joan diren heinean, hiru ahizpa horiek apustu garbia egin dute ingurumena errespetatzen duen negozio eredu jasangarri baten alde.
Santi eta Iñaki Arakistain, Kaikuko aita-seme abeltzainak Itziarren.IÑIGO SIERRA
Beste familietako bat Itziarko Santik eta haren seme Iñakik osatua da. Beraiek teknologiaren aldeko apustua egin dute, jarduera profesionalizatu eta animalien ongizatea hobetze aldera. Behiak jezteko sistema automatizatua ezarri dute baserrian, behiak eskariaren arabera jezteko. Izan ere, hori da animaliak tratatzeko modurik naturalena. Gainera, horrek behien osasuna momentu oro kontrolatzea ahalbidetzen du:
«Etorkizunera begira, teknologia eta aurrerakuntzen bidea jarraitzea erabaki dugu. Semeak erreleboa egiteko ere, honek eguneroko lana erakargarriagoa egiten du», dio Santik.
Baserrietan teknologia ezarriz, ingurugiroarekin jasangarriago izatea ere lortzen da. Esaterako, plaka fotovoltaikoak ezarriz eta eguzkiaren energia aprobetxatuz baserria martxan jartzeko.
Kaikuko familia abeltzainen lanari eta ahaleginari esker, besteak beste Edurneren eta Santi eta Iñakiren familiei esker, hurbileko produktua lortzen dugu, Bizkaian, Gipuzkoan, Araban eta Nafarroan bizi diren abeltzain familiek ekoitzitakoa, uste baino askoz hurbilagokoa, kalitate eta zapore handikoa. Familia horiek, gainera, beren behiak modu natural eta arduratsuan zaindu eta elikatzen dituzte gure larreetako belarrez. QR kode hau eskaneatuz gero, zure inguruan zenbat ganadutegi dauden ikusi ahalko duzu, eta Kaiku Km0 ekoizpen arduratsuko brik-esne bakoitzaren atzean dauden familiak ezagutu. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203967/gasaren-tarifa-garestiagoak-sartu-dira-indarrean.htm | Ekonomia | Gasaren tarifa garestiagoak sartu dira indarrean | %0,91, %4,4 eta %10,6 igoko dira kontratatu daitezkeen hiru hornidura motak. Espainiako Gobernuak esku hartu ondoren apaldu da igoera, garestitze askoz handiagoa izan baita berez handizkako merkatuan. | Gasaren tarifa garestiagoak sartu dira indarrean. %0,91, %4,4 eta %10,6 igoko dira kontratatu daitezkeen hiru hornidura motak. Espainiako Gobernuak esku hartu ondoren apaldu da igoera, garestitze askoz handiagoa izan baita berez handizkako merkatuan. | Nazioarteko merkatuetan gasak izan duen garestitze handiaren ondorioak apaltzeko neurriak hartu ditu Madrilgo gobernuak, eta ostiraletik %0,91, %4,4 eta %10,6 igoko dira kontratatu daitezkeen hiru hornidura motak. Esku hartu izan ez balu, hiru hornidura mota horietan (TUR1, TUR2 eta TUR3) prezioak askoz gehiago igoko ziren, %25,8, %36,1 eta %47,6 hain zuzen. Lehen tarifa da janaria prestatzeko eta ura berotzeko erabiltzen dena; bigarrenarekin, berogailuak ere gasaren bidez berotzen dira; eta hirugarrena enpresentzat da, ekoizpenean gas kantitate handia erabiltzen den industrian.
Dena den, garestitze handia apaltzea ahalbidetu duen neurria behin-behinekoa da, 2021eko azken hiruhilekorako eta 2022ko lehenerako. Ostera, garestitze osoa pairatu beharko dute kontsumitzaileek, baina gasaren prezioa merkeagoa denean handizkako merkatuan. Atzo, 82,8 euroan zegoen megawatt-ordua, duela urtebete baino zortzi aldiz garestiago.
Horrez gain, gaur bertan sartu da indarrean gasaren horniduraren araberako sailkatze berria. Hiru mota ez, lau izango dira aurrerantzean kontsumitzaileak egiten duen gas eskaeraren araberako hornidurak. CNMC arautzaileak erabaki duenez, 5.000 kilowatt-ordu baino kontsumo apalagoentzat izango da lehena, TUR.RL1 gisa sailkatu dutena. 5.000 eta 15.000 kilowatt arteko kontsumoa TUR.RL2 motakoa izango da; 15.000 eta 50.000 artekoa, TUR.RL3 tarifa izango da; eta laugarren tarifak 50.000 eta 300.000 kilowattt arteko kontsumoa arautuko du. Gas fakturaren zati finkoa igo egingo du sistema berriak, baina %25 arteko aurreztea ahalbidetuko die kontsumitzaile txikiei, CNMCren arabera. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203968/urkulluk-espero-du-asteartean-larrialdi-egoera-amaitutzat-ematea.htm | Gizartea | Urkulluk espero du asteartean larrialdi egoera amaitutzat ematea | Pandemiaren bilakaera «positiboa bada», datorren astearteko Labiren bileran Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako larrialdi egoera desaktibatuko dela aurreratu du. | Urkulluk espero du asteartean larrialdi egoera amaitutzat ematea. Pandemiaren bilakaera «positiboa bada», datorren astearteko Labiren bileran Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako larrialdi egoera desaktibatuko dela aurreratu du. | Pandemia ez da bukatu, baina iragan astean iragarri zuen Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, «helmuga gertu» eta transmisioa apalduta, «beste garai batean» sartuko dela. Orain, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak bide beretik jarraitzeko asmoa aurreratu du. Datorren asteartean da biltzekoa Labi, eta bilakaera epidemiologikoa «positiboa bada», larrialdi egoera amaitutzat ematea espero du.
Lehendakariaren esanetan, larrialdi egoera bukatutzat emanez gero indargabetu eginen lirateke COVID-19ari kontra egiteko ezarriak diren neurri gehienak; hala nola edukieren, ordutegien eta pertsonen arteko bilkuren gaineko mugak.
Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, EAJko legebiltzarkide Luis Javier Telleriak azken asteetan COVID-19ak izandako bilakaeraz galdetzean eman du erantzun hori. Urkulluk zehaztu du atzo bertan bildu zela Labiren batzorde zientifiko teknikoa, eta astelehenean bertan bilduko dela berriz. Bertan, haren hitzetan, batzordeak «adierazi zuen gizarte jarduera ahalik eta arruntena berreskuratzeko trantsizio etapa betetzen ari dela».
Urkulluren arabera, astelehenean eta asteartean zehaztuko da ea egoera finkatzeko «beste urratsen bat» egin ahal den, baina asmoa zein den aurreratu du jada: «Ezarri genituen helburuak betetzen ari gara. Pandemiaren bilakaera egunero aztertzen jarraituko dugu, eta nahia da osasun larrialdiaren amaiera ezartzen duen dekretua aurkeztu ahal izatea egunotan, bilakaerak horrela jarraitu ezkero».
«Beheranzko joera egonkorra»
Neurriak gaixotasunaren bilakaeran eta horrek osasun sisteman dituen ondorioetan oinarrituta hartzen dira, eta, Urkulluren arabera, azken bi hilabeteetan hamar aldiz jaitsi da intzidentzia: uztailean 100.000 biztanleko 873 positibo izatetik, 80 izatera pasatu da. «Datu horiekin, Euskadi, egoera pandemiko batetik, endemikotzat jo daitekeen beste batera pasatzen ari da». Ospitaleen gaineko presioa ere arindu egin da: abuztuaren 22an, ZIUetan 82 gaixo zeuden eri; orain, berriz, erdia. Txertaketari dagokionez, berriz, 12 urte gorakoen artean %90ek dute txertoa jarrita. Europarekin bat eginez, «beheranzko joera egonkorra eta jarraitua» dela nabarmendu du.
Baina ikusteko dago asteartean Labik zer neurri indargabetzen dituen. Adibidez, asteazkenean Osasun Sistemako Lurralde Kontseiluak kirol zelaietan kanpoaldean zaleen %100 itzultzea eta barrualdeetan %80 sartu ahal izatea proposatu zuen, baina Jaurlaritza abstenitu egin zen, horri buruz erabakitzeko eskumena zutela argudiatuta, eta astearteko Labiren esku utzita erabakia. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203969/murrizketarik-gabeko-bideari-lotu-zaio-nafarroa.htm | Gizartea | Murrizketarik gabeko bideari lotu zaio Nafarroa | Gaurtik, herrialdean bertan behera dira izurriari kontra egiteko indarrean ziren neurriak, hala nola ordutegiekin eta talde bilkurekin lotutako mugak. | Murrizketarik gabeko bideari lotu zaio Nafarroa. Gaurtik, herrialdean bertan behera dira izurriari kontra egiteko indarrean ziren neurriak, hala nola ordutegiekin eta talde bilkurekin lotutako mugak. | Urriarekin batera ailegatu da aro berria Nafarroara. Izan ere, hilabeteari ateak zabaldu ez ezik, COVID-19aren kontrako murrizketarik gabeko garaia hasi du herrialdeak gaur. Nafarroako Gobernuak indargabetu egin du ordutegiak eta jende bilkurak mugatzen zituen arau oro. Maskararen erabilerari loturiko neurriak indarrean segitzen du, halere, toki itxietarako.
Mugen arindua gizarteko esparru guztietan sumatu daiteke jadanik. Edonola ere, tabernariek eta ostalaritzako langileek nabarituko dute leuntzea indar handienarekin, besteak beste. Hilabeteak eman dituzte lokalen barrenean sar litekeen jendea kontrolatzeko ahaleginetan, eta ohi baino lehenago hetsi dituzte ateak. Orain, arau horiek ez dira traba izanen.
«Urte gogorra izan da, hilabete bereziki latzak izan dira ostalariontzat. Pozik hartu dugu albistea», azaldu du Iruñeko Txantrea auzoko Avenida tabernako Asier Olmedok. Gainera, nabarmendu duenez, arinduaren eragin positiboa ez da mugatzen irabazi ekonomikoetara soilik: «lasaiago» lan egiteko ere balioko die aldaketak. «Etengabe ibili behar izan dugu jendea zenbatzen, mahai bakoitzean eserita zen jende kopurua kontatzen, bezeroei ahalegina egin zezatela eskatzen. Gehienek ongi jokatu dute, baina nekagarria izan da», adierazi du.
Gaurtik, dantzalekuek ere pandemian ezarritzako ordutegi mugarik gabe irekiko dituzte lokalak. Ainhoa Saenz Indara diskotekako zerbitzaria da, eta, kontatu duenez, buru-belarri dira lanean berriz hasteko. «Oso gogotsu gaude. Aspaldi ikusi gabekoa izanen dugu asteburuan: dantzalekua irekita izanen da 06:00ak arte, azkenik».
Neurriak indargabetuko zirela jakin zenetik, batik bat poza eta euforia izan da nagusi herritarren artean. Aldarte onean esnatu dira gaur, aro berri posiblearen atarian. Edonola ere, kezka ez da guztiz desagertu. Berako (Nafarroa) Miren Mitxelena ez da guztiz lasai; gaur-gaurkoz, beldur da ez ote den goizegi halako arintze handirik egiteko. «Ulertzen dut albisteak emaniko zirrara. Mugatuegi izan gara orain arte, baina dena bat-batean? Ez dakit, bada». Dena dela, nabarmendu du maskara oraindik erabili beharrak aski lasaitzen duela. «Ikusteko dago neurria beteko den edo ez, baina ongi da arauari eutsi izana. Barnealderako, bai», adierazi du Mitxelenak. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203970/araban-bizkaian-eta-gipuzkoan-60-murriztuta-egongo-da-aurrerantzean-ere-futbol-zelaien-edukiera.htm | Kirola | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %60 murriztuta egongo da aurrerantzean ere futbol zelaien edukiera | EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du edukiera murrizketa behin-behinean bertan behera uzteko eskaera. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %60 murriztuta egongo da aurrerantzean ere futbol zelaien edukiera. EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du edukiera murrizketa behin-behinean bertan behera uzteko eskaera. | Oraingoan ez. Pandemia honetan zenbait aldiz egin dio kontra EAEko Auzitegi Nagusiak Eusko Jaurlaritzari, murrizketa batzuk apalduz edo bertan behera utziz. Baina gaur ez du aintzat hartu futbol zelaietako edukiera murrizketa bertan behera uzteko eskaera, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako futbol zelaietan eutsi egingo zaio %60ko edukierari.
Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Kontseiluak, aste honetan, futbol zelaien edukiera ehuneko ehunera handitzea erabaki du, baina Eusko Jaurlaritzak erabaki du hiru herrialde horietan %60 murriztuta egongo dela aurrerantzean ere. Erabaki hori auzitara eraman du Espainiako gizonezkoen futbol txapelketa nagusiak, La Ligak, eta eskatu du edukiera ehuneko ehunera handitzeko. Gainera, Eusko Jaurlaritzak bere argudioak aurkeztu bitartean, %60ko murrizketa bertan behera uzteko eskatu du. Hori, ordea, atzera bota du gaur eguerdian EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak.
Auzitegiak ebatzi du ez dagoela berebiziko presarik behin-behineko neurri hori hartzeko, eta Eusko Jaurlaritzak bere argudioak aurkeztu bitartean, %60ko murrizketari eutsiko zaio. Hala jokatuko da gaur Athleticen eta Alavesen arteko derbia San Mamesen, 21:00etan.
Ikusi egin beharko da zer gertatzen den Jaurlaritzak bere argudioak aurkeztu eta auzitegiak mamiari heltzen dionean. Duela bi aste edukierak handitu zituen EAEko Auzitegi Nagusiak, Espainiako Lurralde Kontseiluak edukierak %60ra handitzea erabaki ondoren, Iñigo Urkulluren gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %30era murriztu nahi izan zuenean.
Orduan ere helegitea aurkeztu zuen Espainiako Futbol Liga Profesionalak, gizonezkoen futbol profesionala kudeatzen duen enpresak. Jaurlaritzak argudiatu zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan edukiera finkatzea bere eskumena dela, eta edukiera handitzeko, egoera epidemiologikoaz gain, beste aldagai batzuk hartu behar direla aintzat. Gainera, arrazoitu zuen Espainian %60koa dela esateak ez duela esan nahi horrek izan behar duenik, baizik eta gehienez izan behar duela.
Ostalaritzaren itxieraren kasuan bezala, baina, EAEko Auzitegi Nagusiak Jaurlaritzaren erabakiaren kontra egin zuen, eta irailaren 15etik San Mamesen 32.000 zale inguru sartu dira, Anoetan 23.700 inguru, Mendizorrotzan 9.900 inguru eta Ipuruan,4.900 inguru.
Sadarren 14.000 zale inguru egon dira harmailatan azken bi asteetan, baina Nafarroako Gobernuak ez dio eragozpenik jarri edukiera ehuneko ehunera handitzeko erabakiari, eta bihar harmailak bete ahal izango dituzte zale gorriek Rayoren aurkako partidan: 23.576 lagunentzako tokia du. Are gehiago, gaurtik bestelako murrizketarik ere ez da Nafarroan eta bertan behera dira izurriari kontra egiteko indarrean ziren neurri guztiak, hala nola ordutegiekin eta talde bilkurekin lotutako mugak.
Jaurlaritzak, argudio berberei eutsi die
Duela bi asteko aurrekaria egon arren, Eusko Jaurlaritzak aste honetan argudio berberekin eutsi dio %60ko murrizketari. Radio Euskadiri emandako elkarrizketan, Gotzone Sagardui sailburuak berriro esan du Lurralde arteko batzordeak ezarritako edukierak gehienezkoak direla, eta erkidegoek halako ikuskizunetan ikusle edo zale kopurua zehazteko eskumena dutela. «Guk oso argi dugu ikuspegia. Hemen erabakitzea dagokigu». Era berean, errepikatu zuen erkidego bakoitzak bertako bilakaera epidemiologikoaren arabera neurriak egokitu ditzakeela: «Zuhurtzia handiagoz jokatu behar dela uste duten erkidegoak daude».
Hala eta guztiz ere, litekeena da datorren astean Eusko Jaurlaritzak ere murrizketa guztiak bertan behera uztea. Iñigo Urkullu lehendakariak gaur esan du asteartean larrialdi egoera amaitutzat ematea espero duela, intzidentzia datuek laguntzen badute, eta, haren esanetan, horrek indargabetu egingo lituzke COVID-19ari kontra egiteko ezarriak diren neurri gehienak; hala nola edukieren, ordutegien eta pertsonen arteko bilkuren gaineko mugak.
Edukierak ehuneko ehunera handituta San Mamesen 53.289 zale sartu ahal izango lirateke; Anoetan, 39.500; Mendizorrotzan 19.840 eta Ipuruan 8.164. Amorebietak ere jokatzen du Espainiako liga profesional batean, Bigarren A Mailan, baina murrizketek ez diote eragin besteei bezala, Urritxe futbol zelaiaren edukiera 5.000tik beherako delako: 3.000. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203971/eusko-jaurlaritzak-espetxeen-eskuduntza-eskuratu-du.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskuduntza eskuratu du | Sistema «humanitario» baten alde egin du Beatriz Artolazabal sailburuak, «errehabilitazio soziala» bultzatuko duena. | Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskuduntza eskuratu du. Sistema «humanitario» baten alde egin du Beatriz Artolazabal sailburuak, «errehabilitazio soziala» bultzatuko duena. | Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak estalgabetu du Eusko Jaurlaritzaren armarri berria Basauriko (Bizkaia) espetxean, eta Bizkaiko espetxea izena eman diote. Harekin egon dira bertako zuzendaria eta Martuteneko eta Zaballako kartzeletako zuzendariak.
«Egun historikotzat» hartu du gaurkoa Artolazabalek: «Berrogei urte geroago, Gernikako Estatutuaren eskumen garrantzitsu bat gauzatu da». 1979tik transferitu gabeko eskumenetako bat da, azken urteotan Espainiako Gobernuak Eusko Jaurlaritzarekin adostutako bat. Egunaren historikotasunagatik ere, sailburuak adierazi du presoen egunerokoan desberdintasunik ez izatea izan dela haien helburua.
Kudeaketa «hurbilago» batek hobekuntzak ekarriko dituela adierazi du, eta gaineratu du genero ikuspegia, biktimentzako arreta eta giza eskubideen defentsa ardatz izango dituela. «Badakigu nora iritsi nahi dugun. Harrotasunez begiratzen dugun ispilua Gazte Justiziaren euskal sistema da», azaldu du Artolazabalek.
Sailburuaren arabera, bestelako metodoak erabiliko dituzte espetxeetan: «Segurtasun neurrien aplikazioan jarrera defentsiboa saihestu nahi dugu, neurri terapeutiko eta hezkuntzakoen alde eginez».
Normalizazio eske
Gizarte Foro Iraunkorrak eskatu du espetxeen eskuduntzaren aldaketak «espetxe politika normaltzen lagundu» behar duela.
ETAko presoei ezartzen dieten politika aldatzeko beharra nabarmendu du, eta azaldu du «oraindik indarrean dauden salbuespen neurriak» amaituko beharko liratekeela.
Datozen hilabeteetan presoak «gizarteratzeko bidearen edukiak» zehaztu beharko direla adierazi du foroak. Horretan, lehenengo urratsa, presoak espetxearen barruan jarraitu beharreko bidea zehaztea litzateke, «bigarren gradutik hirugarrenera bermeekin» pasatu ahal izateko. Bigarren urratsa baimenak ematea litzateke, eta Gasteizko eta Iruñeko gobernuei eskatu diete presoei horretan laguntzeko.
EH Bilduk gaiari heldu dio Gasteizko Legebiltzarrean. Julen Arzuaga eledunak adierazi du eskumen aldaketan itxaropen handia duela, baina erantzukizuna eskatu dio Jaurlaritzari, kudeaketak ez dezan «iraganeko errelatoen zama» eraman. «Aldaketak aukera ematen du presoei tratu duina emateko, eta modu egokian gizarteratzerik eduki dezaten». Artolazabal sailburuari eskatu dio eskuduntza berriaren inguruko «eztabaida ez zikintzeko interes politikoarengatik». Legebiltzarkideak galdegin du preso guztiei tratu berdina emango ote dieten, zigorraren jatorria kontuan hartu gabe. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203972/kontseiluak-eskatu-du-eskubide-urraketak-betikotzen-dituzten-lan-deialdiak-amaiarazteko.htm | Gizartea | Kontseiluak eskatu du eskubide urraketak betikotzen dituzten lan deialdiak amaiarazteko | Salatu dute Nafarroako Gobernuak erizainen 424 lanposturako zabaldutako deialdian ez diola baliorik aitortu euskararen ezagutzari. | Kontseiluak eskatu du eskubide urraketak betikotzen dituzten lan deialdiak amaiarazteko. Salatu dute Nafarroako Gobernuak erizainen 424 lanposturako zabaldutako deialdian ez diola baliorik aitortu euskararen ezagutzari. | Euskalgintzaren Kontseiluak eskubide urraketak betikotzen dituzten lan deialdiak eteteko exijitu du. Nafarroako Gobernuak zabaldutako azken lan deialdiaren harira dator oharra. Izan ere, erizainen 424 lanpusturako deialdi bat zabaldu dute, eta Kontseiluak salatu du euskararen ezagutzak ez duela inolako baliorik izango legeak ezarritako eremu misto eta ez-euskaldunetan. «Bai, ordea, ofizialak eta berezkoak ez diren ingelesaren, frantsesaren eta alemanaren ezagutzak».
Euskalgintzaren Kontseiluak salatu du Nafarroako Gobernuak euskararen ezagutzari «inolako baliorik aitortu ez» izana. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiaren arabera, gobernua etorkizunean nafarren hizkuntza eskubideen urraketa betikotzen dituzten neurriak hartzen ari da, «behin eta berriro».
Horrez gain, salatu dute azken deialdi horrekin herritarrek osasun asistentzia duinerako duten eskubidea ere «ezbaian» jarriko dela. «Eta horrek Europako Kontseiluaren gomendioen kontra egiten du».
Bilbaok azaldu duenez, «garai iluneko» gobernuaren estrategia izan zen lanpostu publikoetan euskararen «zokoratzea». «2000. urtetik aurrera, orduko Nafarroako Gobernuak euskaldunen eskubideen urraketak betikotzeko, euskarari prestigio osoa kentzeko eta euskara bera desagerrarazteko politika bortitzean kokatu behar dugu lan deialdietan euskararen ezagutzari aitortzarik ez egitea». Azpimarratu du ulertezina dela politika «kohesionatzaileak eta berdinzaleak» egiten dituela aldarrikatzen duen gobernuak «orduko bidegabekeriekin jarraitzea».
Dekretua berriaren «beharra»
Kontseiluaren irudiko, Nafarroako Gobernuak ez du prestutasunik agertu arazoari irtenbidea emateko: «Testuingurua baliatzen ari da herritarren hizkuntza eskubideen urraketak betikotu dituzten neurriak behin eta berriro hartzeko». Administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretuaren beharra aldarrikatu du Kontseiluak. «Herritarren eskubideen bermea ardatz izango duen dekretua behar dugu. Dekretuak aurrera egiteko tresna izan behar du». Halaber, Bilbaok «bidegabekeria honi amaiera emateko» gutxieneko adostasuna eskatu die alderdiei. Irmotasun handiagoa galdegin du. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203973/eroskik-42-milioko-emaitza-positiboarekin-amaitu-du-urteko-lehen-erdia.htm | Ekonomia | Eroskik 42 milioko emaitza positiboarekin amaitu du urteko lehen erdia | 2020ko lehen seihilekoan 48 milioikoa izan zen, COVID-19aren eraginez batik bat, %12,5 handiagoa alegia | Eroskik 42 milioko emaitza positiboarekin amaitu du urteko lehen erdia. 2020ko lehen seihilekoan 48 milioikoa izan zen, COVID-19aren eraginez batik bat, %12,5 handiagoa alegia | Eroski taldeak lehen seihilekoko kontuak itxi ditu 2021eko uztailaren 31n, eta 42 milioi euroko emaitza positiboa izan duela jakinarazi du. Aurreko urteko lehen seihilekoan, 48 milioikoa izan zen, hau da, %12,5 handiagoa, baina COVID-19aren eraginez lortu zuen orduan emaitza handi hori.
Osorik hartuta, taldea 2.248 milioi euroko negozio zifrara iritsi da urteko lehen seihilekoan, eta 2019ko ekitaldiko salmentak berdindu ditu, nahiz eta bidaia negozioen eta gasolindegien jarduerak beheraldia izan duten pandemiaren aroan. Nabarmentzekoa da elikagaien arloa —gasolindegirik gabe—, 2.113 milioi euroko fakturazioa izan duela; 2019ko epe beraren aldean %2,4ko hobekuntza da hori.
Negozioaren eboluzioa adierazten duen indikatzaileak, etekin operatibo korronteak, 105,9 milioi euroko emaitza islatu du 2021eko urtarriletik ekainera. Horrek esan nahi du %63 hobetu duela pandemia aurreko mailarekin alderatuta.
"Lehen seihilekoko salmenten eboluzioari erreparatzen badiogu, ikusiko dugu pandemiak nolako eragina izan duen etxean elikagai gehiago kontsumitu zirelako, nahiz eta eragin horren joera behera doan orain", azaldu du Eroskiko presidente Agustin Markaidek; "Emaitzek erakusten dute egoera berria: nahiz eta 2020ko epe berarekin alderatuta emaitza azpitik dagoen, nabarmen gainetik dago 2019koarekin alderatuta. Bi urte hauetan hartutako neurriak direla medio lortu dugu hori; izan ere, sarea eraginkorragoa da orain, eta dendak erakargarriagoak".
Inbertsioak eta zorra
Urtearen lehen zatian, Elorriko banaketa taldeak 48,8 milioi euro inbertitu ditu, batez ere 91 supermerkatu birmoldatzeko eta 32 saltoki berri irekitzeko: bost supermerkatu propio eta 27 saltoki frankizia eran. Horrez gain, mugarri operatibo garrantzitsutzat jo du Eroskik produktu freskoen arloan Jundizko plataforma inauguratu izana, Gasteizen. Azpiegitura horrekin "ipar eremuko freskoen plataformen mapa berria" bukatu du.
Zorrari dagokionez, 75 milioi euro amortizatu ditu urteko lehen sei hilabeteetan; aintzat hartu gabe seihilekoa amaitu ondotik (irailean), Supratuc elkarterako egindako kreditu amortizazioak.
Eroski S. Coop, taldeko kooperatiba matrizak, 22,1 milioi euroko etekina izan du, bestalde. Salmenta kopurua 908 milioi eurotara iritsi da; hau da, %5,4 igo da 2019ko ekitaldiko lehen seihilekoaren aldean.
Eroski lehen banaketa kooperatiba da Iberiako penintsulan, eta liderretako bat Hego Euskal Herriko, Galiziako, Kataluniako Espainia iparraldeko merkatuetan. 1.624 saltokiko sare komertziala du, eta sei milioi bezero bazkide baino gehiago. Lantaldean 33.000 bazkide kooperatibista, soldatapeko eta frankizia-hartzaile daude. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203974/unai-fanok-kartzelara-itzuli-behar-izan-du.htm | Politika | Unai Fanok kartzelara itzuli behar izan du | Hirugarren gradua emana zioten, baina, fiskalak helegitea jarrita, bigarrenean ezarri dute berriz. Sarek elkarretaratzera deitu du gaurko Larrabetzun, 19:00etan, salbuespen neurriak indargabetu ditzatela eskatzeko. | Unai Fanok kartzelara itzuli behar izan du. Hirugarren gradua emana zioten, baina, fiskalak helegitea jarrita, bigarrenean ezarri dute berriz. Sarek elkarretaratzera deitu du gaurko Larrabetzun, 19:00etan, salbuespen neurriak indargabetu ditzatela eskatzeko. | Espainiako Auzitegi Nazionalak euskal presoei jarritako traben adibide bat da Unai Fanorena: joan den urtarrilean hirugarren graduan ezarri zuten, Basauriko (Bizkaia) espetxeko tratamendu batzordeak hala eskatuta —han zegoen preso—, baina fiskalak helegitea jarri zion erabakiari, eta atzera egin du epaileak orain. Hala, bigarren gradura itzularazi dute euskal presoa, eta kartzelara joan behar izan du berriz. Asteazkenetik dago berriro espetxean.
Sarek elkarretaratze batera deitu du gaurko Larrabetzun (Bizkaia), salbuespen legediaren aurka. 19:00etan bilduko dira, herriko plazan. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203975/tubacexeko-batzordeak-aurreakordioa-berretsi-du-baina-ccook-bozketa-nahi-du.htm | Ekonomia | Tubacexeko batzordeak aurreakordioa berretsi du, baina CCOOk bozketa nahi du | Itunak gehiengoaren babesa lortu du, ELAren eta CCOOren aldeko bozei esker; LABek eta STATek aurka egin dute, eta ATALek ez du bozkatu. CCOOk eskatu du akordioa langileen artean berretsi dadin; beraz, oraindik ez dute greba bertan behera utziko. | Tubacexeko batzordeak aurreakordioa berretsi du, baina CCOOk bozketa nahi du. Itunak gehiengoaren babesa lortu du, ELAren eta CCOOren aldeko bozei esker; LABek eta STATek aurka egin dute, eta ATALek ez du bozkatu. CCOOk eskatu du akordioa langileen artean berretsi dadin; beraz, oraindik ez dute greba bertan behera utziko. | Tubacexeko lan gatazkaren korapiloa ez da askatu oraindik. Langile batzordearen gehiengoak berretsi egin du atzo sinaturiko aurreakordioa, eta, ondo bidean, greba bertan behar utzi beharko luke. Ondo bidean izango dela zehaztu behar da, ELAk eta CCOOk soilik babestu dutelako akordioa, eta CCOOk langile guztien artean bozkatu dadin eskatu diolako langile batzordeari. Gauzak hala, balizko bozketa horretan, beharginek erabaki dezakete lanuzteekin jarraitzea. Aldiz, galdeketa egingo ez balitz, batzordeko gehiengoaren pisua gailenduko litzateke, eta orduan bai, langileak lanera itzuliko lirateke.
Tubacexeko langileek 233. greba eguna zuten, eta zazpi hilabete horietako urdurienetakoa izan da. Atzo LAB ez beste sindikatuek enpresa eta Jaurlaritzarekin zehazturiko aurreakordioa babestu zuten, baina sindikatu bakoitzak bere afiliatuekin berretsi beharra zeukan. Hasieran batean tramite itxura zuen prozesuak, baina, STATen ezezkoak lehenbizi —lau ordezkari batzordean—, eta ATALen ukoak gero, hankaz gora jarri du dena. Tentsio handiko orduak izan dira Laudion eta Amurrion (Araba), eta CCOOk arratsaldean aurreakordioa babestuko zuela esan duen arte ez da giroa lasaitu. Eta orduan ere ez da egoera argitu, CCOOk astelehenean luzatuko baitio bere eskaera batzordeari.
Bozketa estuak ezustekoa izan dira, eta orain ikusi beharko da Jaurlaritzaren Lan Sailak nola kudeatzen duen emaitza, hark egin baitu artekaritza enpresarekin. Ezustekoaren seinale, Idoia Mendia sailburuak goizean goiz eginiko adierazpen baikorrak: esan du alde guztien akordioa «albiste bikaina» zela, eta «negoziazioaren fruitua». Legebiltzarrean hartu zuen hitza, haren sailaren artekaritza erabakigarria izan baita azken asteetan.
Baikortasun giroa, baina, apurka desegiten joan da. Zazpi hilabeteko greban mantenduriko batasuna desagertu egin baita. Ezezkoak goizeko lehen bileretan agertu dira. LABek atzo ez zuen aurreakordioa sinatu, eta atzo ez zen espero afiliatuek ordezkarien jarrera aldarazterik. San Anton ermitan elkartu dira (Laudio). Bere jarrera ohar bidez azaldu zudute. LABen iritziz, akordioak «bidesari» bat ordaintzera behartzen ditu, «onartezina» dena. Hiru puntu nabarmendu zituen: soldatak ia lau urterako izoztuko direla, lanaldia 40 orduz handituko dela, eta enplegu bermeak langile kopuruez hitz egiten duela, baina ez pertsonei buruz.
STAT izan da aurka bozkatzen hurrengoa, eta eguneko ezusteko handienetakoa. Enpresa sindikatua da. 114 afiliatu bildu dira eta 67k aurka bozkatu dute eta 47k alde. Sindikatuak atzo aurreakordioa sinatu zuen, baina afiliatuek bizkarra eman diote ordezkariek sinaturikoari. STATek pisu handia du Laudio eta Amurrioko plantetako bulegoetan, baita arduradunen artean ere. Horietako batzuk lanera joan dira grebak iraun bitartean, lanuzteak ekoizpena eten baitu, baina bulegoetako jardun osoa ez.
ELA izan da baiezkoa ematen aurrenekoa. Hark lau ordezkari ditu, batzordeko presidentea barne. 178 afiliatu elkartu dira Laudioko futbol zelaian, eta 125ek aldeko boza eman dute. 50ek ezezko boza eman dute, bi bozka zuri egon dira eta bat baliogabea. ELAk bere azalpenean nabarmendu du akordio honekin enpresak egin asmo zituen kaleratzeak bertan behera gelditu direla, eta lan itun berriko baldintzak «behin behinekoak» direla.
CCOOren zain ATAL sindikatu independenteak eta CCOOk arratsaldean eman dute haien jarreraren berri. ATALek ordezkari bakarra du, eta ez du bozketarik egin. Atzo aurreakordioa sinatu zuen, baina, bere jardun sindikalean ez du onartzen langile guztien arteko bozketa batean berresten ez den neurririk. Batzorde barruko aritmetikarako baiezko bozek balio dute bakarrik, beraz, ezin da babes bezala zenbatu. CCOO izan da erabakitzen azkena. Afiliatuen %67ek begi onez ikusi dute lan ituna (50 boz alde eta 25 aurka). Batez besteko hori, baina, bere garaian greban sartzearen alde egin zuen baino gutxiago da —%80 inguru— eta horregatik iritzi dio bozketa bat beharrezko dela. Dena den, zehaztu du, batzordeak egin nahiko ez balu, ez duela bere jarrera aldatuko. Beraz, ondo bidean, bozketa horrek jarriko dio amaiera auziari, atzoko barne bozak ikusita gehiengoa alde baitago.
Uste baino estuagoa izan da Tubacexeko akordioaren aurrekoa berresteko prozesuaren emaitza. Enpresa batzordean ordezkaritza duten bost sindikatuetatik lauk izenpetu zuten atzo zuzendaritzarekin hitzartutakoa. Paper horretan agertzen dira ELAren sinadura (lau ordezkari), STATena (lau), CCOOrena (hiru) eta ATALena (bat).
LABen ordezkari bakarraren sinadura falta zen, sindikatu horrek ez duelako ontzat hartu lanaldia 40 ordu luzatzeko erabakia. Edonola ere, Amurrioko San Anton elizara deitu ditu bere afiliatuak, iritzia eman zezaten. Kontrako botoa ematea erabaki dute.
STATek ireki du batzar sorta, eta ustekabeko emaitza izan da: aurkako 67 boto izan dira, eta aldeko 47. Hau da, sindikatu horretako kideek ez dutela berretsi zuzendaritzak onartutakoa. Azken egunetan emaitza langileen arteko bilera orokor batean berrestearen alde agertu dira. ELAko afiliatuek, ordea, ontzat hartu dute, Laudioko San Martin futbol zelaian eginda batzarrean: aldeko 125 boto izan ditu akordioak, eta aurkako 50. ATAL sindikatu independenteak, bere aldetik, ez du ez baiezkorik ez ezezkorik eman. Erabaki guztiak bilera bidez berretsi behar dutela uste dute, eta ez dute onartuko formula hori bere barnean hartzen ez duen erabakirik.
Gauzak horrela, CCOOko kideen botoa erabakigarria izan da. Hiru ordezkari ditu sindikatu horrek; haien baiezko botoak ELAko laurei batuta, gehiengo osoa eskuratu dute. Hala ere, baldintza bat jarri du CCOOk: akordioaren edukia langile guztien artean bozka dadila. Sindikatuak astelehenean eramango du eskaera hori batzordearen bilerara. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203976/nafarroako-gobernuak-abuztuaren-31ra-arte-luzatuko-du-sexuaren-arabera-bereizten-duten-ikastetxeekin-duen-hitzarmena.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak abuztuaren 31ra arte luzatuko du sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeekin duen hitzarmena | Soilik lehen hezkuntzako lehenengo mailako ikasleak nahastuta daude, eta Gimenok iragarri du 2026-2027ko ikasturterako sexu bereizketarik gabeko hezkuntza jasoko dutela denek. | Nafarroako Gobernuak abuztuaren 31ra arte luzatuko du sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeekin duen hitzarmena. Soilik lehen hezkuntzako lehenengo mailako ikasleak nahastuta daude, eta Gimenok iragarri du 2026-2027ko ikasturterako sexu bereizketarik gabeko hezkuntza jasoko dutela denek. | Ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeei neurriak hartzeko epea luzatuko die Nafarroako Gobernuak. Hain zuzen ere, abuztuaren 31ra arte luzatuko dutela iragarri du Carlos Gimenok, Nafarroako Hezkuntza kontseilariak. Haren arabera, helburua «mailaka» lortuko dute. Lehen Hezkuntzako lehenengo mailan neskek eta mutilek elkarrekin ikasten dute dagoeneko. Hala ere, sexuaren arabera bereizita jarraitzen dute bigarren mailatik seigarren mailara arte. Beraz, maila horietan bestelako hitzarmena egingo dute. Hau da, nahiz eta abuztuaren 31rako neurriak ez bete, datorren urtean hirugarren eta seigarren maila bitarteko ikasleei diru laguntza bermatuko zaie; eta horrela urtez urte. Beraz, iragarri du 2026-2027ko ikasturterako sexu bereizketarik gabeko hezkuntza jasoko dutela.
LOMLOE hezkuntza legearen arabera, ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten eskolek ezin dute diru publikorik jaso. Nafarroan lau zentro daude sexuka banaturik hezkuntza ematen dutenak: Miravalles-El Redin Iruñean eta Zizur Txikian, Irabia-Izaga Iruñean eta Cordovillan. Lehen Hezkuntzako lehenengo mailan haurrak nahastu dituzte, baina gainerako mailetan bereizirik jarraitzen dute. Sexu bereizketarik ez duten mailetan LOMLOE ezarriko da, baina gainerakoetan bestelako hitzarmen bat eramango dute aurrera. Kontseilariak iragarri duenez, «LOMLOE legeak ezartzen du amaiera progresiboki egin behar dela».
Kolpe batez hitzarmena amaitzeak ikasleengan eragin ditzakeen kalteak azaldu ditu: «Laurehun bizikidetza unitate kaltetuak izango dira; ikasleek desoreka emozionala eta moldatzeko arazoak izan ditzakete, besteak beste». |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203977/beste-137-kasu-atzeman-dituzte-osakidetzak-eta-osasunbideak.htm | Gizartea | Beste 137 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak | Irailaren 1ean 571 izan ziren positiboak; ordutik, %76 urritu dira atzemandako kasuak | Beste 137 kasu atzeman dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak. Irailaren 1ean 571 izan ziren positiboak; ordutik, %76 urritu dira atzemandako kasuak | Osakidetzak eta Osasunbideak atzo 137 COVID-19 kasu atzeman zituzten gaitzaren jarraipena egiteko probetan. Zehazki, bi osasun sistemek 6.889 test egin zituzten, eta %1,9 izan ziren positiboak. Hilabete atzera eginda, agerikoa da datuen beherakada. Irailaren 1ean 571 kasu atzeman zituzten; ordutik %76 urritu dira atzemandako kasuak.
Lurraldeka, horra banaketa. 50 kasu Bizkaian atzeman zituzten atzo; 43, Gipuzkoan; 32, Nafarroan, eta hamar, Araban. Gainerakoak Hego Euskal Herritik kanpo bizi diren pertsonei atzemandako kasuak dira.
Erietxeetan 167 COVID-19 eri daude orain. Aldea bada hor, hilabete atzera eginda: irailaren lehenean 364 ziren. ZIUetan 45 paziente daude orain.
Positibo berrien intzidentzia tasari begira ere, aldea agerikoa da. Orain 70eko langatik beherakoa da herrialde guztietan, eta hilaren hasieran 220koa zen apalena, Nafarroan. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/203978/eskarmentu-handiaren-eta-kalitatearen-bermea.htm | albisteak | Eskarmentu handiaren eta kalitatearen bermea | Elizondo-XS arkitektura estudioak kalitate handiko eraberritze, barneen diseinu eta hirigintza lanak egiten ditu, urte askoko eskarmentua duen profesional bikainen lantaldearekin. | Eskarmentu handiaren eta kalitatearen bermea. Elizondo-XS arkitektura estudioak kalitate handiko eraberritze, barneen diseinu eta hirigintza lanak egiten ditu, urte askoko eskarmentua duen profesional bikainen lantaldearekin. | Elizondo-XS arkitektura estudioak hirigintza, zaharberritze, birgaitze, eraberritze eta barne-diseinu lanak egiten ditu eraikin publikoetan eta etxebizitza familiabakarretan, eta etxebizitza kolektiboen eraikuntzaz ere arduratzen da. Halaber, hirigintza arloko xehetasunen azterketak eta plan partzialak, eta aholkularitza lanak eta txostenak ere egiten ditu bizilagunen komunitateentzat. Esaterako, etxebizitza edo eraikin baten energia eraginkortasunaren ziurtagiria lortu ahal izateko laguntza estimagarria ematen du. Horrez gain, jarduera deiturikoak ere burutzen ditu, eta udaletxe batean proiektu bat aurkeztu behar denean, gestioez arduratzen da. Bizkaian eta Gipuzkoan aritzen da, batez ere, eta Araban eta Kantabrian (Espainia) ere lan batzuk egin ditu. Esaterako, eraikin hauetako birgaitze lanak: Zarauzko (Gipuzkoa) Elizamendi baserria eta Xipri eraikina, Urnietako (Gipuzkoa) Pagolerdi baserria, Galdakaoko (Bizkaia) Aretxabaleta baserria, Markinako (Bizkaia) Patrokua jauregia, Aulestiko (Bizkaia) eraikin soziokulturala eta Udaletxea, Algortako (Getxo, Bizkaia) Lorenzo Areilza etxebizitza eta Getxoko Foru kaleko familia bakarreko etxebizitza. Barneen diseinu lanak ere Gipuzkoako eta Bizkaiko hainbat udalerritan burutu ditu. Adibide batzuk ikus daitezke elizondoarkitektura.com eta xsarkitektura.com webguneetan. Gaur egun, besteak beste, Algortako San Nikolas ikastolaren Haur Hezkuntzako eraikin berria egiten eta eraikin nagusia eraberritzen ari da, eta Zarauzko Salbatore Mitxelena ikastola eraberritzen.
Elizondo-XS arkitektura estudioa Zarauzko Salbatore Mitxelena ikastola eraberritzen ari da. ELIZONDO-XS ARKITEKTURA
Profesionaltasuna eta gertutasuna
Bezeroari profesionaltasuna, gertutasuna, eskarmentu handia eta kalitate gorena eskaintzen dizkio. Izan ere, kalitatearen irizpideen bidetik aritzen da, ISO 9001: 2008 Kalitate Ziurtagiriaren arabera. Horren guztiaren ispilua da orain arte burutu dituen obrak eta proiektuak eta, batez ere, bezeroak oso pozik gelditu direla. Horrela, Elizondo-XS arkitektura estudioa erreferentzia garrantzitsu bat da bere arloan. «Hurbileko harremana eskaintzen diogu bezeroari, oso pertsonalizatua. Bezeroak etortzen zaizkigu ezagutzen gaituztelako eta ahoz ahoko erreferentzia dutelako, eta merkatua oso ongi ezagutzen dugulako», administrazio zereginez arduratzen den Leire Gesalagaren hitzetan. Elizondo-XS arkitektura estudioa 1978an sortu zen, Algortan, eta gaur egun bi egoitza ditu. Algortan dago bat, eta Zarautzen bestea. Edorta Elizondo Uribarri izan zen sortzailea eta gaur egun Kerman Elizondo Arrieta arkitektoa da arduraduna. Urteotan lantaldea egokitzen eta handitzen joan da, eta gaur egun hainbat arlotako profesionalak aritzen dira, arkitektoak, aparejadoreak, abokatuak eta barneen diseinuko adituak, proiektuen ikuspegi osoa izan ahal izateko. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203979/salaketa-jarri-diote-bilbon-adin-txikikoak-galarazten-dituen-jatetxeari.htm | Gizartea | Salaketa jarri diote Bilbon adin txikikoak galarazten dituen jatetxeari | Kontsumitzaile elkarte batek argudiatu duenez, adinaren araberako mugak bakarrik «haurrak eta nerabeak babesteko» ezarri behar dira, EAEko legearen arabera. Adinkeria argi eta garbi debekatua du Europako 2002ko zuzentarauak. | Salaketa jarri diote Bilbon adin txikikoak galarazten dituen jatetxeari. Kontsumitzaile elkarte batek argudiatu duenez, adinaren araberako mugak bakarrik «haurrak eta nerabeak babesteko» ezarri behar dira, EAEko legearen arabera. Adinkeria argi eta garbi debekatua du Europako 2002ko zuzentarauak. | FACUA kontsumitzaile elkarteak salaketa jarri dio Bilboko Balicana jatetxeari, eta hari isuna jartzeko eskatu du. Ezaguna egin da jatetxea, haurrak sartzea galarazten duelako, «helduek euren lekua izan dezaten».
Elkarteak salaketan adierazi duenez, jatetxearen jabeek webgunean zehazten dute euren egoitza bakarrik 18 urtetik gorakoentzat dela. Elkarteak argudiatu du adina dela-eta negozio batean sartzea galaraztea abusatzea dela, eta ez duela legediaren babesik. Norbaiti arrazarengatik, sexuarengatik edo jatorriarengatik sartzea galaraztea bezalakoa dela adierazi dute.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean dagoen legediak adierazten du norbaiti egoitza batean sartzea galarazteko eskubideak «ezin duela inoiz jatorria, arraza, sexua, erlijio, iritzi, elbarritasun, sexu joera, genero nortasun edo erabiltzaileen beste edozein egoera pertsonalarengatiko diskriminaziorik ekarri».
Adina ere aipatzen du legeak, baina zehazten du mugak «haurrak eta nerabeak babesteko» ezarri behar direla, besteak beste haientzat egokiak ez diren jarduerak egiten direnean. 16 urtetik beherakoei, esaterako, debekatzen die taberna berezietan, pubetan eta taberna-dantzalekuetan sartzea, heldu batek lagundu ezean.
«Balicana jatetxeak ezarritako sartzeko eskubideak ez die erantzuten legeak adin txikikoei galarazten dizkien arauen baldintzei; beraz, uler daiteke establezimendu hori diskriminazioa egiten ari dela». Hori argudiatuta, Joko eta Ikuskizun Publikoen Zuzendaritzari eskatzen dio enpresaren aurkako dosierra zabaltzeko eta zigortzeko.
Norbait adinarengatik diskriminatzeari adinkeria esaten zaio. Europako 2002ko zuzentarauak argi eta garbi esaten du ezin dela inor diskriminatu adinarengatik. Hala dute jarria Frantziako zein Espainiako lan legeetan. Frantzian hiru urteko kartzela zigorra ere jaso dezake enpresaburu batek norbait diskriminatzeagatik, besteak beste adinarengatik. Legeak diskriminazio zuzena galarazten du, baina adinkerian oinarrituriko diskriminazioak mila mozorro hartu ditu, eta adin guztietako jendeari eragiten dio.
Sare sozialetan askok kritikatu dute jatetxearen jabeen jarrera. «Umefobia bete-betea» idatzi du erabiltzaile batek. «Jende askok txalotzen du hau esanez, 'gaizki hezitako haur asko dago'. Zer egingo dugu heldu hezigabeekin?». |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203980/kutxabankek-81-milioi-euroko-dibidendua-banatu-die-fundazioko-akziodunei.htm | Ekonomia | Kutxabankek 81 milioi euroko dibidendua banatu die fundazioko akziodunei | Erakundeak lortutako emaitza garbiaren % 60ra iristen da banatutakoa, emaitza hori 108 milioi eurotik gorakoa baita. | Kutxabankek 81 milioi euroko dibidendua banatu die fundazioko akziodunei. Erakundeak lortutako emaitza garbiaren % 60ra iristen da banatutakoa, emaitza hori 108 milioi eurotik gorakoa baita. | Administrazio Kontseiluak proposatuta, Kutxabanken Akziodunen Batzorde Nagusiak adostu du 81 milioi euroko dibidendua banatzea bankuak 2020an lortutako emaitzen kontura. Ekarpen horrek 2021eko otsailean egindako 27 milioi euroko ordainketa osatzen du. Beraz, fundazioko akziodunek 2020ko emaitzei lotuta jasoko duten kopuru osoa 108 milioi eurotik gorakoa izango da. Europako Banku Zentralak bankuei dibidendua berreskuratzeko ahalmena eman ondoren egin ahal izan du finantza entitateak banaketa hori, 2020. urtean bertan behera gelditu baitzen pandemiaren ondorioz. Gomendio hori irailaren 30etik aurrera indargabetzea erabaki zuen EBZk 2021eko uztailean, ekonomiaren egoera hobetu zelako. Banku zentralak esan zuen sakonki egin zitekeela «kreditu erakunde bakoitzak dibidenduak banatu eta akzioak berrerosteko dituen planen zuhurtziari buruzko ikuskaritza». Kutxabankek dio kaudimenean eta kapitalean «sendotutako egoera» duela, eta akziodunei banatzen dien ordainsaria handitzen jarraitu ahal izan duela. 2020. urteari dagokionez, bankuaren emaitza garbiaren % 60 da dibidendua, "emaitzak banatzeko orduan ezarritako kaudimen baldintzak arriskuan ez jartzeko ahalmena» baitu Kutxabankek. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/203981/onkologikoa-hustearen-aurka-manifestaziora-deitu-dute-gaurko.htm | Gizartea | Onkologikoa "hustearen" aurka, manifestaziora deitu dute gaurko | Langileen batzordeak salatu du, itxaron zerrenden eraginez, Osakidetzak osasungintza pribatura bultzatzen dituela gaixoak. Pazienteen batzordea mobilizazioan izango da. | Onkologikoa "hustearen" aurka, manifestaziora deitu dute gaurko. Langileen batzordeak salatu du, itxaron zerrenden eraginez, Osakidetzak osasungintza pribatura bultzatzen dituela gaixoak. Pazienteen batzordea mobilizazioan izango da. | Donostiako Ospitale Onkologikoa osasun sistema publikoan integratzearen eta, era horretara, dituen baliabideak optimizatzearen aldeko manifestazioa izango da gaur Gipuzkoako hiriburuan, 12:00etan, Osasun Ordezkaritza parean, langile batzordeak deituta. Onkologikoa bizirik, integrazio osoa lelopean, langile batzordeak salatuko du duela ia hiru urte abiarazitako lotura hitzarmena egikaritzeko orduan Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak “kudeaketa arazoak” izan dituela, Onkologikoa estiloa galtzen ari baitira; “bete beharrean, hustu” egin dutela ospitalea diote, pazienteak ez dituztelako hara bideratzen;horren ondorioz, gaixoek osasun sistema pribatura jotzen dutela gaineratu dute. Gizarte osoari egin diote martxara joateko deia. Han izango dira, besteak beste, eratu berria den Onkologikoko pazienteen batzordeko kideak.
"Koskor bat aurkitu zidaten bularrean; hona [Onkologikora] etorri nintzen, eta handik hilabetera ebakuntza egina nuen. Ordutik aurrera, babestuta sentitu naiz; segurtasuna eman didate. Ia guztiekin euskaraz egin ahal izan dut; kalitate asistentziala mundiala izan da", esan du Axun Totorikaguenak. "Niri babes handia eman didate; horregatik eman nahi diet nik ere babesa. Pena ematen dit sare publikoko horrelako erreferentziazko zentro bat galtzeak. Niretzat hori galera handi bat litzateke. Sare publikoak behar du". Onkologikoko pazienteen batzordeko ahotsa da Totorikaguena, eta babesa adieraziko die bihar langileei, beste zenbait kiderekin batera. Gipuzkoako Hitza harekin eta Onkologikoko langileen batzordeko lau kiderekin eta langileen ordezkari batekin bildu da —ez dute izenik eman nahi izan—, eta mezu argia jaso du: Onkologikoari bizirik eustearen beharra.
Langileen salaketa ez da berria. Hilabeteak daramatzate agerraldiak eta mobilizazioak egiten, aldarriak publikoki adierazten. Gipuzkoako Hitza-rekin bildutako langileek batzordearen eta ordezkatzen dituzten beharginen izenean egin dute hitz, eta, haien esanetan, ospitalea “galbidean” dago.
Eusko Jaurlaritzak Kutxa fundazioarekin 2018ko abenduan sinatutako lotura hitzarmena dute etengabe ahoan; izan ere, hitzarmen horretan aurreikusi zuten hiru urteko epean Onkologikoa osasun sare publikoari lotutako zentro bilakatzea. Eskainitako zerbitzuen %80 baino gehiago osasun sektore publikotik heldutako pazienteentzat izaten ziren orduan ere, baina ospitaleak titulartasun pribatua zuen, eta oraindik ere badu. Kutxa fundazioaren barruan eraiki zuten, eta egun Onkologikoa fundazioak du zuzendaritza. Baina sare publikora lotze horretan, salatu dute ez dituztela ospitalearen baliabideak optimizatzen; are gehiago, zenbait zerbitzu desagertzen ari direla.
Laborategiak eta anatomia patologikoa kendu zituzten hasieran, eta oheak erdira jaitsi ziren, horien lekuetan kontsultak egiteari ekin baitzioten; horiek izan ziren langileen lehen salaketak. Orain, Onkologikoko atean ageri den afixak ematen du azkenengo aldaketaren berri: Bularreko unitatearen itxierarik ez!. “Bularreko eta ginekologiako unitatea kendu nahi dituzte, horrek ekarriko duenarekin: ebakuntza gelak, tratamenduak, diagnostikoak…, dena kentzea”, dio kide batek. “Gutxika-gutxika egiten ari diren prozesua da, eta, horregatik, langileoi ere ez zaigu iruditzen aldaketa nabarmena denik, baina azkenean desitxuratu egiten da dena”, erantzun dio beste batek.
Langile batzordeko kideek diote egoerak horrela jarraituko duela, eta ospitaleak etorkizunean ez duela aukerarik izango arestian izandakoa berriz izateko: “Hau ez da inoiz gehiago izango orain arte izan dena; akabo ospitale monografiko bat izatea, akabo paziente bati hasieratik bukaerara arte eskaintzea arta. Azkenean, anbulatorio bat izango da, besterik ez”.
‘Onkologikoa estiloa’
Langileek aipatzen duten ospitale monografikoarekin eta Totorikaguena pazienteak nabarmendutako azkartasun eta segurtasunarekin du zerikusia Onkologikoa estiloa-k. Totorikaguenak aipatutako segurtasun sentimendua dute langileek ere: “Onkologikoan etxe txiki bat izan gara, eta, gaixoa datorrenean eta enpatiarekin artatzen denean, gertutasuna sortzen da”. Baina, bestetik, metodologia aldetik ere ospitalean berezitasunik izan dela diote. Langileek azaldu dute minbiziaren kasuan azkartasuna “ezinbestekoa” dela, garaiz egindako diagnostiko batek gaixoaren egoera errotik alda dezakeelako.
Horregatik, Onkologikoko epeak laburragoak ziren. “Lehen, kontsulta bakarrean egiten genituen froga diagnostikoa, emaitza, emaitzen irakurketa, txosten medikuaren idazketa eta neurri terapeutikoaren zehaztapena. Minbiziak azkartasuna behar du, ahalik eta azkarren hartu behar da”. Orain hori aldatu egin dela diote langileek, egun bakarrean egiten zutenak astebeteko epea behar izaten duela sarri; zenbait pazientek astean lau joan-etorri egin behar izaten dituzte. “Eta imajinatu Arrasatetik edo Bergaratik Donostiara etorri behar duen pazientearen kasua: ordubete joan, eta ordubete etorri”. Beharginek uste dute horrek zerbitzuaren kalitatea galtzea ekarri duela.
Horren arrazoiaz galdetzean, berriz, sorbaldak altxatzen dituzte; ez dakitela, alegia. “Osakidetzan horrela egiten delako”, horixe da jaso izan duten erantzuna. Lotura akordioaren ondorioz, erabaki horiek hartzeko eskumena Osakidetzaren esku geratu da, eta iritzi diote horrek “autonomiarik gabe” utzi dituela.
Badute bestelako susmorik, ordea. Erabakiek”interes ekonomikoak” izan ditzaketela diote; osasungintza pribatua indartzea, esaterako. “Hemendik bularreko minbiziko unitatea kenduz gero, paziente kopuru hori Donostia Ospitalera joango da, baina nork hartuko du horren ardura? Esan nahi du itxaron zerrendak luzatu egingo direla”. Eta horrek, minbiziak eskatzen duen “azkartasun” hori kontuan hartuta, zenbait pazientek osasungintza pribatura jotzea ekarriko duela diote. “Susmoa dugu kontsulta medikuak atzeratzen dituztela, pazienteak pribatura joateko. Gainera, badakigu Osakidetzako zerbitzuburu askok osasungintza pribatuan egiten dutela lan”. Dena den, guztia da espekulazioa langile batzordearen barruan, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailarekin duten harremana minimoa dela baitiote, eta ez dutela Onkologikoarekin egin nahi dutenaren berri. Gipuzkoako Hitza-k ere ez du lortu Osasun Sailaren adierazpenik jasotzerik.
Hala ere, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak berriki hitz egin du Onkologikoaren aferaren inguruan. El Diario Vasco-k bildu zituen adierazpenok, eta Sagarduik langileen salaketak ukatu zituen. Esan zuen “ezustekoa” izan zela, eta langileek salatutakoaren aurkakoa egiten ari direla: “Onkologikoa inoiz baino paziente gehiago jasotzen ari da; azeleragailu berri bat jarri dugu martxan, eta obrak egiten ari gara kanpo kontsultak hobetzeko”. Are gehiago, adierazi zuen Donostiako zentroa osasun sistema publikoan integratzeko “beste pauso bat” ematen ari direla.
Langileek ukatu egin dituzte sailburuaren hitzak, Onkologikoan pazienteen kopuruak behera egin duela diote, ez alderantziz; eta azeleragailu berririk ez dutela jaso, lehendik zuten zaharra konpontzeari baino ez diotela ekin.
Langileen afera
Salaketa horiekin batera, aldarrikapen argi bat dute langileek: ospitaleko langileak ere osasun sare publikoko parte bilakatzea. “Hasieratik esan dute integrazio funtzionala, asistentziala eta praktika klinikokoa dela. Baina ahaztu zaie esatea integrazio organikoa eta estrukturala falta direla: langileak eta eraikina, alegia”. Onkologikoak eskaintzen dituen zerbitzuak ia bere osotasunean osasun sare publikokoak badira ere, eraikina eta ia 300 langile Kutxarenak dira; horiek ez dituzte integratu sare publikoan. Ospitalera sartzen diren langile berri gehienak Osakidetzako zerrendetatik heltzen badira ere, oraindik ugariak dira titulartasun publikoa ez daukaten langileak. Eta horrek beren egoeran eragina duela diote, “zokoratuta” daudela: “Ez dugu zerbitzuburu izateko aukerarik, esaterako. Ez ditugu Osakidetzako langileen baldintza berak”.
Horren harira, Sagarduik adierazi zuen langileek fundazioaren parte izaten jarraituko dutela, ez direla funtzionario bihurtuko, horretarako “sarbide mekanismo jakinak” baitaude: oposizioak, alegia. Langileak, ordea, ez datoz bat Osasun sailburuaren hitzekin; beste zenbait integrazio kasutan gertatu den bezala, beharginak pertsona laboral izendatzea posible dela diote, automatikoki langile publiko bihurt.
Oraingoz, ez dute argi langileekin zer gertatuko den. Uste dute egun dauden fundazioko beharginak erretiratzeko zain daudela. “20-30 urtean Onkologikoko langileak desagertuko dira”. Hitzeman dute bitartean, aldarriak bete artean behintzat, mobilizazioekin jarraituko dutela. “Gizarteak hau jakin behar du”. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/203982/irakasle-beharretan-da-aek.htm | Gizartea | Irakasle beharretan da AEK | Ipar Euskal Herriko gau eskoletan irakasle eskasa bada aurten. Ikasturtea urriaren 4an hasiko dute, ikasle gehiagorekin. Transmisio-egile gaiei dei egiten die AEK-k. | Irakasle beharretan da AEK. Ipar Euskal Herriko gau eskoletan irakasle eskasa bada aurten. Ikasturtea urriaren 4an hasiko dute, ikasle gehiagorekin. Transmisio-egile gaiei dei egiten die AEK-k. | Astelehenean hasiko dira euskara klaseak Ipar Euskal Herriko gau eskoletan, eta, aurten bereziki, irakasleak eskas ditu AEK-k. «Gau Eskola gehienetan baditugu beharrak», jakinarazi du Mireia Mochales AEK-ko didaktika koordinatzaileak. Ez dakite zuzen zergatik, eta diote arrazoi bat baino gehiago izan daitezkeela.
Azkaine-Senpere-Sarako gau eskolan bi irakasle eskas dituzte gauez; Donibane Lohizune-Ziburun, egunez zein gauez behar dute jendea; Hazparne eta Amikuzeko gau eskoletan, bedera, gauez; Zuberoan, bat. Behar handiena, Baionan (hiruzpalau gauez) eta Hiriburu-Mugerre-Lehuntze aldean dute (hiru irakasle eskas gauez). «Beti gertatzen da irakasle beharra, baina aurten toki batzuetan normalean baino gehiago da», dio Mochalesek.
Heldu den aste hastapenean, gau eskolek argiago izanen dute zinez zenbat ikasle izanen dituzten ikasturtea abiatzeko. «Ez badugu irakaslerik aski, momentu batean hautua egin beharko da zein talde bertan behera utzi eta zein ez». Anitz lekutan ikasle gehiagok izena eman du aurten euskara ikasteko. Didaktika koordinatzaileak badu esperantza irakasleak ere bilduko direla euskara transmititzeko. «Positiboa da. Izen emateak handitu izanak erakusten du gogo bat euskara ikasteko, behar bat; hori biziki pozgarria da». Herrigintzako euskaldunen beharra agertzen da berriz ere, beraz, euskararen erakusteko euskaldundu nahi duen nahiant horri. «Nahiko genuke bertako euskaldunak ere motiba daitezen euskararen transmisio horretan parte aktibo izatera. Azkenean, guztion esku da». Hego Euskal Herritik badira hautagaiak, baina distantziak ez du beti errazten, bide gehiago baita egiteko.
Belaunaldi aldaketa
Ezin jakin zehazki zertarik heldu den irakasle eskasa. Usaiako irakasleen joan-jina urte batetik bestera? Unibertsitateko ikasle euskaldunen harrobiaren murriztea? Gau eskoletako ikasleen izen ematea emendatzea? «Adibidez, Baionako gau eskola handian, jende anitz joan-jinean da, eta urtero irakasle anitz behar dira», erran du Mochalesek. «Irakasle anitz behar dira ber momentuan kurtsoak ematen. Astelehen eta asteazken gauetan posible da hamar talde ukaitea».
Deialdi bereziak egin ditu AEK-k aurten kontratupeko irakasleen atzemateko ere. Irratietan, lan eskaintza sareetan. «Egia da aurten lan eskaintza dezente izan dugula; hein batean bada belaunaldi aldaketa zerbait AEKn, kide batzuk erretretara joatearekin». Hautagaitza gehiago izan bazitekeen ere, guneka izan da galde. Gehienbat, gazteak izan dira hautagaiak. Euskara etxetik dutenak, berrikiago ikasi dutenak bezala. «Irakasle laguntzaileen artean badugu jendea AEKn formatu duguna eta ondotik talde bat hartzen duena. Euskara jaso du, eta, nolabait, euskara ematen jarraitu nahi du».
Irakasle berriak
Joan den astelehenean, irakasle izateko hautatuak izan diren irakaslegaiak glotodidaktika ikastarorako bilduak zituen AEK-k, Baionako egoitzan. Gau eskoletan klaseen emateko oinarri eta aholkuen emateko ikastaroa da.
Irakasle horien artean zen Mikel Pomadere, Heletatik etorria. Itsasuko gau eskolan emanen ditu klaseak. Irakasle bihurtzeko zerk akuilatu duen esplikatu du. «Ohartzen gara hemen jende anitzek ez dakitela euskara, eta, nahi badugu jendeak jakin dezan, irakatsi behar zaio. Beraz, behar horri egiten diodan ekarpen konkretuena da irakastea, sinpleki». Gehiago dena, hizkuntza maila hobetzeko ikastaroak segitu zituen Pomaderek, AEKn berean, eta Maizpideko egonaldiak direla medio [Maizpide euskaltegia, Gipuzkoa Lazkao]. «Garai batez euskara banekien, baina ez aski. Gauzen adierazteko ez nuen gaitasunik aski. Erabaki nuen AEK eta Maizpideren bidez euskararen hobetzea, eroso izateko nire hizkuntzarekin». Pomaderek gaitasun hori nahi du pasarazi, orain. «Jaso dudana berriz itzuli nahi diot ikasi nahi duen jendeari». Irisarriko Har Eman elkartearekin ere astean klase bat eskainiko du.
Miren Etxeberria pasaitarra (Gipuzkoa) Beskoitzen bizi da. Ez du lehen aldia AEK-ko irakasle egiten dela: «Duela bi urte izan nintzen irakasle klase batekin, eta enbeia nuen horrekin guziz segitzeko, ehuneko ehun». Baionako gau eskolan erakutsiko du euskara Etxeberriak. «Familia eta herri batzuetan tabu izan den euskararentzat berpiztu da interesa. Interesgarria da horren parte izatea, jendea motibatzea euskara ikastera. Aberastasun bat baita eta domaia baita hizkuntza bakarrarekin —frantsesarekin— bizitzea».
Baigorritik jina da Eneko Uztaritz Baionara, Euskal Ikasketen segitzeko. Euskara etxetik ukan du, eta, ikasketez gain, deliberatu du klaseak emanen zituela AEKn. Baionako gau eskolan ariko da, egunez. «Ikasketen ondoan denbora libre pixka bat banuen, lan ttipi bat xerkatzen nuen, eta ikusi nuen hemen galdea bazela. Martxoan esperientzia ttipi bat ukan nuen Garazin, talde bat ukan bainuen ikastaroan». Ontsa joan zen, eta nahi izan du errepikatu; aldi honetan, ikasturte osoan. Uztaritzek beharra argi ikusten du Baionan. «Beharrezkoa da. Barneko aldekoa izanki, egia da kontrastea ikusten dudala bien artean. Eskaera bada, eta bada lan egiteko. Beharrei erantzuteko jendea behar da. Heldu diren ikasleak normalki motibatuak dira, deliberatu dute hor izatea; beraz, irakaslearendako ere goxo da». |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/203983/euskararako-bidea-errazten.htm | Gizartea | Euskararako bidea errazten | Euskararen ahozko ulermena lantzeko pedagogia berria martxan jarriko dute bederatzi herritan, tartean Oñati. 60 ordutan A1 mailako ulermena lor daitekeen probatu nahi dute. | Euskararako bidea errazten. Euskararen ahozko ulermena lantzeko pedagogia berria martxan jarriko dute bederatzi herritan, tartean Oñati. 60 ordutan A1 mailako ulermena lor daitekeen probatu nahi dute. | Ikastea zaila den ustea edo mitoa dauka euskarak bere gain. Uste horri buelta eman nahian sortu du pedagogia berri bat Pello Jauregi EHU irakasle eta Soziolinguistika Klusterreko kideak. Erronka ez da makala: hizkuntzaren oinarririk ez daukaten ikasleek ahozko ulermena lortzea 60 ordutan. Ikerketa fasean da oraindik irakaste metodoa, eta Gipuzkoako bederatzi herri batu dira probara: Bergara, Aretxabaleta, Eskoriatza, Oñati, Azpeitia, Ordizia, Andoain, Pasaia eta Eibar.
Pedagogia aztertuko dute herrietan, baina Pasaian metodologiaren barruko ulermen saioek gainditua dute lehenengo azterketa. «Emaitza onak lortu genituen, eta orain ikusi behar dugu ea emaitza horiek errepikatzen diren herri gehiagotan», azaldu du Jauregik. Bi talde sortu zituzten: bat, eskolako ikasleen gurasoekin; eta, bestea, lan eremukoa.
Ideiaren muina beste ikerketa bat izan zen, Soziolinguistika Klusterrak egindakoa: «Ikusten genuen euskaraz dakitenen eremuetan, batek bakarrik ez jakinda, gaztelerara jotzen dela. Hori aldatzeko da metodologia». Hau da, erabaki zuten hizkuntzarako lehen urratsa errazteak izan behar duela funtsa, kontuan hartuta horrek atzetik gainontzekoak ekar ditzakeela.
Euskaraz ezer ez dakitenak jarri zituzten jomugan. Izan ere, euskaraz ulertzeko gaitasuna lortzeko balio behar luke ikastaroak. Gainera, erakargarria izan behar du, euskara zaila den usteari aurre egiteko. Edukiak HABEk zehaztutako A1 mailatik hartu dituzte; hots, A1 maila lortzeko menderatu behar diren gaitasunetatik. Ordu kopurua, berriz, ikasgelan bete beharreko lanak erabakitakoan finkatu dutela argitu du Jauregik.
Oinarria ezarri zuten, pedagogia osatu zuten, eta Pasaian egin zuten lehen proba. Orain, bigarren fasean sartuko da ikerketa. Urrian hasi, eta otsailera arte eskainiko dituzte 60 orduak. Datu berriak lortzeko balioko die bigarren saiakerak. Ekainetik aurrera aztertuko dute nolako emaitzak jaso dituzten, eta ikusiko dute ea orain artekoari egokitzapenik egin behar zaion.
Oñatiko euskaltegia izango da metodologia berria eskainiko duten tokietako bat. Itziar Larrañaga irakasleak esan du taldea osatu dutela dagoeneko. Bost pertsona hasiko dira euskara hutsetik ikasten. Hasieran, hamarrek eman zuten izena, baina bost kanpoan gelditu ziren: «Proba bat egin genien euskara maila ikusteko, eta batzuek behar baino maila handiagoa zuten», esan du Larrañagak. Ikasleek horrela erabakita, astelehenetan eta astearteetan izango dituzte ordubeteko saioak.
Pedagogia aplikatzen
Ikasgeletan, eragile aktibo eta nabarmen bat egongo da: irakaslea. Ikasleekin hartu-eman zuzena izango du, baina ez guztiekin batera, banaka baizik. «Orain bati zuzenduko zaio, gero besteari», esan du Jauregik. «Baina, aldi berean, denei zuzenduko zaie, eta argi egon beharko dute ikasleek».
Alde horretatik, garrantzitsuak izango dira euskararen maila eta errepikapena. Hitz gutxi batzuk erabiliko dituzte, esaldi motzak eta ekintzen aditz sinpleak. Kontua da lehenengo 30 orduetan %100 ulertu behar dutela ikasleek, eta %75era pasatuko dira hurrengo 30 orduetan. Behin eta berriro errepikatuko dituzte esaldiak eta hitzak. Dudarik baldin bada, irakasleak azalpenak emango ditu, baina azken aukera izango da gaztelaniaz azaltzea, mimika ere aukeren barruan sartuta. Gramatika irakaspenik ez da izango, ezta kleraz betetako arbelik ere. Praktika izango dute oinarri, helburua ahozko euskara ulertzea baita.
Pedagogia ondo definituta izatearen garrantzia nabarmendu du Larrañagak: «Ordu denak zehaztuta daude: zer egingo den, zein helbururekin, zein eduki landu… Horrek errazten du bidea», dio Oñatiko irakasleak.
Zenbait dinamika erabiliko dituzte komunikazioa errazteko. Batetik, galdera-erantzunak: esate baterako, ‘ni naiz, zu zara, hura da’ ikasteko, dinamika hori izango da tresna. Irakasleak ‘ni Itziar naiz. Zu nor zara?’ esango dio ikasleari. Komunikazioan hutsegiteak egonez gero, zuzendu egingo da. Akaso, ‘ni irakaslea naiz. Zu zer zara?’ esandakoan sortuko dira zailtasun gehiago. Bestetik, albiste laburrak kontatuko ditu irakasleak; adibidez, ‘arratoia hilda agertu da Bergarako errekan’. Hor sartuko dira galderak berriz ere: zein herritan? Nor? Zer da ‘hilda’?
Aurrera begirako saioak
Otsailean bukatuko dituzte ulermen saioak, baina otsailean bertan hasiko dituzte hizkera saio kontrolatuak. Parte hartzaileen euskara maila eskaera igoko dute kasu horretan. Aurreko saioetan parte hartu dutenek jarraitzeko aukera dute, eta Oñatin uler saioetan ibili direnek ere izango dute horretarako aukera, baldin eta gogotsu jarraitzen badute. Alabaina, ahozko ulermeneko A1 maila daukatela izango da oinarria.
Ikerketa bat izanik, datu enpirikoak batzeko balioko diete bederatzi herrietako saioek. Pasaiako esperientziak balio izan zien datu emozionalak jasotzeko ere: «Ikastaroa motibatuta bukatu zuten ikasleek», azaldu du Jauregik. «Ikusi zuten saiatuz gero emaitzak lor ditzaketela».
Irakasle lanetan aurreneko saiakera egingo du, berriz, Larrañagak. Motibazioa ez zaio falta, ordea. Pedagogia horren definituta izateak ere baduela eragina esan du. «Hasieran bertigoa ematen zuen pedagogiak. Baina asko landu dugu, eta gogotsu nago hasteko». |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/203984/klik-egiten-jarraitzeko-ahotsak.htm | Gizartea | Klik egiten jarraitzeko ahotsak | Guardia Zibilak ‘mozal legea’ ezarri die ‘Ahotsa.info’ eta Ekinklik hedabideetako bi kideri, Lekarozko Aroztegia proiektuaren aurkako ekintza baten berri emateagatik: 600 euroko isun bana jarri diete. Kazetariok salatu dute ez dela lehendabiziko aldia, eta beren proiektuak «isilarazi» nahi dituztela. | Klik egiten jarraitzeko ahotsak. Guardia Zibilak ‘mozal legea’ ezarri die ‘Ahotsa.info’ eta Ekinklik hedabideetako bi kideri, Lekarozko Aroztegia proiektuaren aurkako ekintza baten berri emateagatik: 600 euroko isun bana jarri diete. Kazetariok salatu dute ez dela lehendabiziko aldia, eta beren proiektuak «isilarazi» nahi dituztela. | Klik egin, eta grabatu; klik egin, eta aurrean dagoena argazki bilakatu. Ahotsa.info eta Ekinklik hedabideetako kazetariek klik egiten jarraitu nahi dute, herri mugimenduen ahots izaten segitu. Eta horregatik salatu dute haien kontrako «enegarren» erasoa: mozal legea baliatuz —2015eko Espainiako Hiritarren Segurtasunerako Legea—, Guardia Zibilak 600 euroko isun bana jarri die hedabide digitalotako bi kazetariri, Lekarozko Aroztegia proiektuaren aurkako ekintza baten berri emateagatik. «Isilarazi» nahi dituztela salatu dute kideok, baina garbi erran dute lanean jarraituko dutela.
«Tamalez, ohitu gara mozal legeari aurre egin behar izatera». Horixe nabarmendu dute Iñigo Orduñak —Ahotsa.info— eta Arkaitz Zudairek —Ekinklik—, isuna jaso duten bi berriemaile grafikoek. Ez da lehenengoa. Oraingoa, apirilean egindako lan batengatik jarri diete. Aroztegia proiektuko lanak hasi zituzten Lekarozen, apirilaren 8an. Kanpaldia antolatu zuten egitasmo horren kontrakoek; herritar talde bat, gainera, makinen aurrean jarri zen, eta obrak geldiaraztea lortu zuen. Ekintza jarraitu zuten kazetarien artean ziren Orduña eta Zudaire; Guardia Zibilak biak identifikatu zituen.
«Irailaren 9an jaso genuen gutuna; guardia zibilen irudiak erakutsi izana egotzi digute, horrek arriskuan jartzen omen dituelako», azaldu dute kazetariek. Helegitea aurkeztu dute isunaren aurka, eta emaitza ona izan daitekeela uste du Zudairek. «Zabaldutako irudietan ez da guardia zibilen aurpegia ageri: musukoarekin daude, txapela edo kaskoa jarrita. Ez da egia identifika ditzaketela». Gehiago erran du Ekinklikeko argazkilariak: «Ez badute beren aurpegia ateratzea nahi, estal dezatela: haien esku dago».
Oinarrian dagoen eztabaida «adierazpen eta informazio askatasunaren ingurukoa» dela nabarmendu du Berriemaile Grafikoen Nafarroako Elkarteko buru Jose Luis Larrionek, eta zalantzarik ez du mozal legeak askatasun horren «aurka» egiten duela. Elkarteak babesa agertu die Ahotsa.info eta Ekinklikeko kideei.
«Mozal legeak dio ezin ditugula Espainiako Segurtasun Indarren irudiak zabaldu irudi horiek arriskuren bat eragiten badiete; baina nork erabakitzen du hori? Espainiako Segurtasun Indarrek», salatu du Larrionek. Erantsi du berriemaileen lana dela Poliziaren jarduera dokumentatzea, «gehiegikeriak» gerta ez daitezen. «Gure irudiak zabaltzea interesatzen ez bazaie, baina isunekin datoz. Beldurra eragiten dute, nolabait, eta ziurgabetasuna beren alde erabiltzen dute».
Berriemaile Grafikoen Nafarroako Elkarteak behin baino gehiagotan eskatu du mozal legea bertan behera utz dezatela; Nafarroako Parlamentura ere eraman dute aldarri hori. «Lege horrek gure lana oztopatzen du, eta ekar dezake berriemaileok autozentsuraren alde egitea; hori da okerrena», nabarmendu du Larrionek.
Hedabide jakinen aurka
Autozentsura du legeak helburu, hain zuzen, Ahotsa.info-ko eta Ekinklikeko kideen ustez. Nabarmendu dute, gainera, legea baliatzen dutela «hedabide jakin batzuen aurka» egiteko. «Gu txikiak gara, herri mugimenduetatik sortutakoak, herri mugimenduen berri emateko; bertze begirada bat bilatzen dugu, eta hori da, hain zuzen, gustuko ez dutena», aipatu du Orduñak. «Behin eta berriz errepikatzen dute ezin ditugula polizien irudiak grabatu, baina hori gezurra da. Grabatzen ahal ditugu, eta, are gehiago, grabatu behar ditugu», erantsi du, sutsu.
Kazetarien lana oztopatzea «ohituratzat» hartu du Poliziak, Arkaitz Zudairek berretsi duenez, eta onartu du mozal legearen gisako «mehatxuek» baldintzatzen dutela, neurri batean, hedabideen lana. Gaineratu du, halere, berriemaileen aurkako neurriek erakusten dutela «ongi» ari direla.
Bide malkartsua
Isun eta debeku arteko lana, baina, ez da samurra. Ahotsa.info-ko Iñigo Orduñak oroitu du aurretik sortutako zenbait komunikazio proiektu itxi egin dizkietela. Apurtu.org izan zen lehena; hedabide horren aurkako auziagatik, hain zuzen, Ahotsa.info-ko kide Miguel Angel Llamas Pitu hemezortzi hilabetez egon zen espetxean, behin-behinean. Kasua artxibatu egin zuten, azkenean.
Apurtu.org proiektua itxi eta gero, Ateak Ireki jarri zuten martxan, baina hori ere bertan behera utzi zieten. Ahotsa.info da haren lekukoa hartu zuena. Gorabeherak izan ditu bidean ere. Orduñak gogoratu du, bertzeak bertze, Carmen Albak, Espainiako Gobernuaren Nafarroako ordezkari izandakoak, gutun bat bidali ziela, 2015ean, mozal legea ezartzeko aukerarekin mehatxatuz.
Ekinklik proiektuko kideek ere hamaika oztopori egin behar izan diote aurre. Hamar urteko bidea egin dute jada. Zudaire duela bi hasi zen parte hartzen. Poliziaren trabak «eguneroko» kontu bilakatu direla erran du. «Furgoneta aurrean jartzen dute, adibidez, deus ikus ez dezagun». «Tentsio handiko» momentuak ere baditu gogoan. «Gure kontra ere oldartzen dira, eta jasotzen ditugu kolpeak».
Aroztegiko isunaren auzia argitu bitartean, bertze baten bat jasotzeko aukera ez dute baztertu kazetariek. Arrotxapeko gaztetxea hustu zuteneko eguna du Orduñak gogoan. Polizia gogor oldartu zitzaien protestan ari zirenei, eta Ahotsa.info eta Ekinklikeko kideak han izan ziren. Klik egiten; izan ohi ez dutenei ahotsa ematen. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203985/aurrera-egiteko-prest-dira-oztopoak-oztopo.htm | Aurrera egiteko prest dira, oztopoak oztopo | Aurrera egiteko prest dira, oztopoak oztopo. | Lekarozko Aroztegiko lanak geldirik daude oraindik ere. Halere, proiektuaren aurkako apirileko protestek ondorioak izan dituzte parte hartu zutenentzat: 25 isun jarri dituzte, eta hamar pertsona auzipetu. Apirileko protesten berri eman zuten kazetariek jasotako isunak ez dira Lekarozko Aroztegiko proiektuaren aurkako ekintzaileek bidean aurkitu duten oztopo bakarra. Ekintzaileoi ere jarri dizkiete isunak, eta hamar pertsona, gainera, auzipetu egin dituzte. “Protesten antolatzailetzat jo gaituzte hamar horiek”, azaldu du Aroztegiko proiektuaren aurkako ekintzaile Aintzane Ariztegik.
Garbi erran du Lekarozen egin nahi duten proiektuaren aurka lanean segituko dutela. Apirileko ekintzaren bidez, hain zuzen, Aroztegiko lanak geldiaraztea lortu zuten ekintzaileek. Obrek geldirik segitzen dutela azaldu du Ariztegik. Enpresaren asmoa da luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta bederatzi zuloko golf zelai bat eraikitzea.
“Enpresaren estrategia izan da, hasieratik, protesta egiten dugunon aurka jotzea”, salatu du Ariztegik. Oroitu du Palacio de Aroztegia enpresak Baztango orduko alkate Garbiñe Elizegi auzitara eraman zuela, 2016. urtean, Lekarozkoa “kolpetik aberasteko proiektu bat” zela errateagatik.
“Gezurretan ari dira”
Orain, Aroztegiko proiektuaren aurka agertu diren hamar herritar auzipetu dituzte, eta bertze 25 inguruk isuna jaso dute; denera, isunak eta eska diezaieketen kalte ordainak kontuan hartuta, 20.000 euro inguru ordaindu beharko lituzkete. “Isunak ordaindu ditugu; herriz herri jaso dugu babes eta laguntza handia”. Auzipetutako herritarren egoerari buruz, berriz, Ariztegik azaldu du ez dela “argia”. “Ez gaituzte deklaratzera deitu”.
Kalte materialak eragitea eta mehatxuak egitea egotzi diete, bertzeak bertze, Ariztegik ezagutarazi duenez. “Gezurretan ari dira”. Azaldu du, adibidez, langileei gutun bat helarazi zietela protestak egin aurretik, beren asmoen berri azaltzeko. “Garbi utzi genien ez ginela haien aurka ari”. Auziak zer bide eginen duen ikusteko zain dira ekintzaileak. | ||
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203986/kantuen-esentziaren-bila.htm | Kultura | Kantuen esentziaren bila | Bixente Martinezek bere bakarkako lehen diskoa plazaratu du: Txoria buruan eta ibili munduan. Oskorriren hamalau abesti moldatu ditu hainbat gitarra motarekin eta efekturekin jolas eginez. | Kantuen esentziaren bila. Bixente Martinezek bere bakarkako lehen diskoa plazaratu du: Txoria buruan eta ibili munduan. Oskorriren hamalau abesti moldatu ditu hainbat gitarra motarekin eta efekturekin jolas eginez. | Musikari ibilbide luzea du Bixente Martinezek. Oskorri, Hiru Truku eta Igelaren Banda taldeetan aritu da urteotan, besteak beste, baina bakarkako lanik ez zuen orain artean sekula plazaratu. Txoria buruan eta ibili munduan diskoa du estreinakoa. Oskorriren hamalau kantu moldatu ditu, hainbat gitarrarekin eta soinu efekturekin jolas eginez, eta Elkar diskoetxearekin eman du argitara. Zuzenekoetan aurkeztuko du orain diskoa, eta etzi emango du lehen kontzertua, Getxoko (Bizkaia) Muxekebarri zentroan.
Martinez 1970eko hamarkadatik gaurdaino oholtzetan dabilen eskarmentu handiko musikaria dela adierazi du Andres Camio Elkar diskoetxeko ordezkariak, eta haren ibilbidea ekarri du gogora. Orain dela bost hamarkada Oskorri taldearen sortzaileetako bat izan zen Natxo de Feliperekin eta Anton Latxarekin batera, besteak beste; Hiru Truku heldu zen gero, Joseba Tapiarekin eta Ruper Ordorikarekin hirukotea osatuta; eta Igelaren Banda sortu zuen ondoren, Amaiur Cajaraville eta Hasier Oleagarekin. Folkaren bidetik jardun zuen lehen biekin, eta doinu tradizionalak jazzera eraman zituen azkenarekin. Orain, Oskorriren errepertorioa hartu du oinarri bere bakarkako lehen diskorako. Camio: «Disko instrumentala da, eta lan bat egin du Bixentek doinu horiek nolabait biluzteko, kantu horien esentziaren bila joan, eta hortik aurrera moldaketa berriak egiteko».
Diskoak iazko «konfinamendu gogorrean» duela hazia azaldu du Martinezek, egun haietako «ezinegona» gogoan. «Egun batetik bestera, etxean sartu gintuzten; ezin inora joan, ezin inorekin elkartu...». Egoera hartan, «burua eta eskuak okupatuta» eduki behar zituela pentsatu zuen. «Han, bazter batean, beti bezala, nire gitarra zegoen; begiratu nion, eta pentsatu nuen ea zergatik ez egoera aprobetxatu saiakera bat egiteko nik neuk bakarrik neure gitarrarekin zerbait egiteko».
Bere «ohiko esparruan, alegia, hemengo musikan» hasi zen arakatzen, hainbat kanturekin «jolasten», moldaketak probatzen. «Orduan ikusi nuen Oskorriren kantuak, nire oso barruan daudenak, oso egokiak zirela nik buruan neukana egiteko; kantu batzuk hartu, haien esentziara joan, eta beste begirada bat ematea». Izan ere, ez zen gauza bera abestiok gitarra soil batekin edo musikari talde handiago batekin ematea. «Begirada ezberdina izan behar zen, baina, hala ere, nire ustez Oskorriren kantu haiek bide polita ematen zuten».
Behin jolasean hasita, gitarrarekin pista bat baino gehiago grabatzea eta denak biltzea pasatu zitzaion burutik, «beteago, osatuago» geratuko zelakoan. Baina aukera hori baztertu egin zuen, zenbait arazo ere bazituelako horrek —tartean, hori gero zuzenekoetara nola eraman erabakitzea—. Hala, abesti bakoitza gitarra bakarrarekin emateko moduan osatu zuen, baita halaxe grabatu ere. Ez da, ordea, gitarra mota bakar batekin aritu: akustikoa, elektrikoa, eta pedal eta efektu desberdinak baliatu ditu.
Behin kantuak borobilduta zituenean, «maketatxo bat» prestatu, ingurukoei aurkeztu, haiek gustuko izan, eta grabazio serioago bat egitera animatu zen. Joan den udaberrian, artean udalerritik ateratzeko debekua indarrean zela, Zarautzen (Gipuzkoa) duen estudioan egin zuen grabazio hori Martinezek. «Ondoren, horrekin joan nintzaion nire aspaldiko lagun eta abenturakide Jean Phocasi, eta berak oso ondo hartu zuen ideia». Hark egin zituen nahasketak, eta ondoren, Elkarreko kideengana jo zuen musikariak. Diskoetxearen estudioan, Victor Sanchezekin egin zuten masterizazioa. Eta CD zein LP formatuetan plazaratu dute orain albuma, Esther Galarza zeramistaren azalarekin eta Irune Izquierdoren diseinuarekin.
Musikari bat, bi dantzari
Oskorriren errepertorio zabaleko hamalau kantu hautatu, eta beste begirada batez eraman ditu, beraz, Martinezek diskora. Askotariko piezak daude, besteak beste, Aita semeak, Txalopin txalo, Gu gaituzu Oskorri eta Axuri beltza. Horiek zuzenean aurkeztuko ditu orain musikariak, noiz eta Oskorrik, lehen formazioarekin, aurreneko kontzertua eman zuenetik 50 urte bete direnean —1971ko martxoan izan zen, Bilbon, Deustuko unibertsitatean—. Baita taldeak bere 25. urtemugan Getxon (Bizkaia) eginiko emanaldi gogoangarriaren urteurrenean ere —25 kantu urte (Elkar, 1997) disko bikoitzean jaso zutena—.
Hain zuzen ere, Getxon egingo du Martinezek disko berria aurkezteko lehen kontzertua, etzi. Bera izango da musikari bakarra oholtza gainean, baina ez da bakarrik egongo; Leire Romero eta Aimar Odriozola Haatik konpainiako dantzariak izango ditu lagun emanaldietan.
Hurrengo kontzertuak Etzi. Getxoko (Bizkaia) Muxikebarri zentroan, 19:00etan. Urriaren 15ean. Zarauzko (Gipuzkoa) Modelo aretoan, 20:00etan. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203987/eh-bilduk-ikus-entzunezkoen-kontseilua-sortzeko-eskatu-dio-berriro-jaurlaritzari.htm | Gizartea | EH Bilduk ikus-entzunezkoen kontseilua sortzeko eskatu dio berriro Jaurlaritzari | Koalizioaren arabera, garrantzitsua da ikus-entzunezko «esparru propioa» izatea. Jaurlaritzak adierazi duenez, ordea, Espainiako Gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoen legearen arabera hartuko dira neurriak. | EH Bilduk ikus-entzunezkoen kontseilua sortzeko eskatu dio berriro Jaurlaritzari. Koalizioaren arabera, garrantzitsua da ikus-entzunezko «esparru propioa» izatea. Jaurlaritzak adierazi duenez, ordea, Espainiako Gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoen legearen arabera hartuko dira neurriak. | Eusko Jaurlaritzak ikus-entzunezkoen kontseilua sortzea baztertu du berriro. Ekainean egin zuen lehenengoz, eta gaurko Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan berretsi du erabakia. Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak azaldu duenez, ekainean ezezkoa jaso zuten, Jaurlaritzaren ustez, kontseiluak ez lukeelako «inolako ekarpenik» egingo. EH Bilduren ustez, ordea, «anomalia» bat da oraindik horrelakorik ez edukitzea.
Agirrek azaldu duenez, umeen eta gazteen artean ikus-entzunezkoen bitartez transmititzen dira, besteak beste, balioak, kultura eta hizkuntza. Baina haur eta gazteak «jasotzen ari diren hizkuntza ez da euskara». EH Bilduko legebiltzarkideak eskatu dio Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileari proposamena onartzeko, hari buruz eztabaidatzeko eta indarrak batzeko: «Herri txikiegia gara banatuta ekiteko; indarrak batu ditzagun».
Agirreren arabera, ikus-entzunezkoei dagokienez, «momentu kritiko» batean dago Euskal Herria, eta garrantzitsua da ikus-entzunezko «esparru propioa» izatea: «Herri bezala iraun nahi badugu, ikus-entzunezko arlo sendoa behar dugu». Legebiltzarkidearen arabera, gainera, «larria» da kontseilurik ez edukitzea, baina «larriagoa» da ikus-entzunezkoen legerik ez edukitzea.
Ikus-entzunezkoen arloan aldaketak «gero eta azkarragoak» direla onartu du Zupiriak, eta 2010eko legea berritzea tokatzen dela. Azaldu duenez, Espainiako Gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoen legearen egitasmoarekin egingo da hori, eta lege «horren arabera ikusiko da aldaketak egin behar diren edo ez». Hala ere, adierazi du legearen aurreproiektuari «zuzenketa nabarmenak» egin ezean, legea «urrunegi» joan daitekeela, batez ere eskumenen alorrean, eta Jaurlaritzak hori «saihestu» nahi duela. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203988/u-1aren-harrotasunak-zertarako-balio-digu-ezin-badugu-gauzatu.htm | Mundua | «U-1aren harrotasunak zertarako balio digu, ezin badugu gauzatu?» | CUPeko talde parlamentarioko burua elkarrizketatu du Vilawebek; agintaldi honetan erreferendum bat egiteko eskaria jarri du alderdiak mahaiaren gainean. | «U-1aren harrotasunak zertarako balio digu, ezin badugu gauzatu?». CUPeko talde parlamentarioko burua elkarrizketatu du Vilawebek; agintaldi honetan erreferendum bat egiteko eskaria jarri du alderdiak mahaiaren gainean. | «Urriaren 1ak ezin du balazta bat izan, aurrera egiteko motor bat izan behar du». Legegintzaldi honetan erreferendum bat egiteko proposamena egin du CUPek Kataluniako Parlamentuan, eta eztabaida politikoa astindu du. CUP-NCG talde parlamentarioko presidente da Dolors Sabater (1960, Badalona, Herrialde Katalanak), ERC zein Junts per Catalunyarekin akordio ezinezko bat eztabaidatzeko bileraren ostean. ERCk eta JxCatek nahi zuten bezala, parlamentuak onartu zuen hitzartutako erreferendum batek soilik ordezkatu ahalko zuela U-1ekoa, eta antikapitalistek erraztu egin zuten erabaki hori, abstentziora jota. Baina CUPek uste du independentzia gauzatzeko beste erreferendum bat egiteko konpromisoari eutsi behar diola independentismoak. «Erronka konkretu bat jarri behar da agenda politikoaren zerumugan. Ez bada hala, sine die da». Iruditzen zaio ERC eta JxCat «autonomismoak herrestan» eraman dituela.
Zergatik beste aldebakarreko erreferendum bat, dagoeneko U-1ean egin bazen?
Gure testuak erreferendum bati buruz hitz egiten du, ez du zehazten hitzartua edo aldebakarrekoa izan behar duen. Batez ere, presa sartzeko da. Ez dugu uste negoziazio mahaiak hitzartutako erreferendum bat ekarriko duenik, baina posible balitz, azkar behar luke. Nola ez dugun sinisten, errepublika katalana gauzatzeko bidean zerbait gertatu beharko da. Orain U-1a eta aldarrikapena ditugu, baina ez gara independenteak. Kataluniako gizartean babes zabala du erreferendumak. Ez da CUPen proposamen bat.
Orain [Espainiako] estatuarekin lortutako hori ez da gatazka politikoa konpontzeko negoziazio mahai bat. Nabarmena da gatazka politiko bat konpontzeko bi alderen artean errepresioak gelditu egin behar duela. Ez dugu akordioa puskatu ERCrekin, baina horrek ez du esan nahi erreferenduma legegintzaldi honetan egiteko zerumuga baztertu dugunik.
Baina erreferenduma egiteko baldintza objektiboak ez dira U-1eko berak edo orduan baino okerragoak?
Huts egin zuenari buruzko ikaspen handiak ditugu. Inbestidura akordioan hor da legegintzaldi honetan oldarraldi demokratibo bat egitearena. Ez da horren arraroa proposamen hau.
Akordioan ez zen zehazten. Esaten zuen oldarraldi horrek «erreferendumaren bideari lehentasuna» eman behar ziola.
Eta independentismoaren gehiengoak erabakitakoaren araberakoa izan behar zuela. Presionatzen ari gara, oldarraldi demokratiko hori gauzatu dadin. Baldintzak izateko, ahalegindu egin behar dugu. Herri katalanak U-1ean egin zuena ikaragarria izan zen. Juntsek esaten duenean U-1eko agindua dugula, esaten diegu: zertan zehazten da agindu hori? Non da proposamena? Ezin dugu aparkatu estatuak baimena emango digula erabaki arte. Baldintzak sortzeko mugarriak behar ditugu, eta horiek lortzeko lan egin.
Esan nahi duzu mobilizazioek mobilizazio gehiago ekarriko dituztela, baldintzak sor daitezen?
Hain zuzen ere. Baldintzak ez zaizkigu zerutik eroriko, aktibatu egin behar dugu. Guk bi helburu ditugu. Bat askapen nazionala da, baina bestea da ezkerrera biratzea, eskubide sozialak errealak izan daitezen —etxebizitza eskubidea, aberastasuna banatzea, energia eskubidea...—. Eta hori guztia ez da posible marko autonomikoaren barruan. Presazkoa da, trantsizio ekologikoaren gakoetan oinarritutako aldaketa ekonomikorako, krisi klimatikoaren presagatik eta COVIDak okertu dituen krisi ekonomiko eta sozialagatik. Zenbat eta azkarrago moztu marko autonomikoa, hobeto. Legegintzaldi honetan izan behar du. Gainera, Eskoziako aukera ere hor dago.
Agendak sinkronizatzeaz ari zarete, baina Eskoziako egoera oso diferentea da.
Asmoa da Eskoziako deialdia aprobetxatzea, gure deialdia behartzeko, Europako agendan sartzeko estaturik gabeko europar herrien autodeterminazio eskubidea. Herrialde Katalanak ez gaude bakarrik. Agian, estaturik gabeko herri gehiago ere animatuko lirateke data hori baliatzera, autodeterminazio eskubidea aldarrikatu, edo erreferendum bat egin, edo autoantolatzen hasteko. Noski, ez gaude Eskoziako egoera berean. Britainiako kultura demokratikoa ez da Espainiako Estatukoa. Estatua edo Europa mugitzea nahi badugu, eraso bat aurkeztu behar dugu. U-1eko harrotasunak zertarako balio digu, ezin badugu gauzatu? Zertarako balio digu U-1ean egin genuen hark guztiak?
Ez dakigu 2023tik aurrera zeinek aginduko duen Espainiako Estatuan. Aldebakarreko erreferendum bat balego, bortizkeria errepikatuko litzateke beharbada, eta antolatzeko zailtasun gehiago leudeke.
U-1ean ez zen kontuan hartu [Espainiako] estatuaren demofobia, eta ez zen prestatu errepresioaren agertokia, eta ezta ekintza ez bortitzaren bidez lurraldea eta erreferenduma defendatzea ere. Egin beharreko urratsak zeintzuk diren argitzeko eta estrategia bateratu bat marraztu behar da. Ikusten dugu Juntsek eta ERCk ez dutela agendan oldarraldi presazko bat. Estatuari egiten uztearen eta denbora pasatzen uztearen sentipen bat dago, eta hori ezin dugu onartu. Beti esan duguna da independentismoaren esparrua aktibatu behar dugula estrategia bateratu bat diseinatzeko eta indartzeko, eman beharreko pausoak zein diren argi edukitzeko, hurrengo erasoari eusteko gaitasuna izan dezagun. Erakundeetan batasuna indartsua denean, horien dibertsitate osoarekin, beti egin izan dira herrialdearen agenda mugiarazi duten proposamenak. Aurrekoan Vicent Partalek [Vilawebeko zuzendariak] aitortu zuen artikulu batean ez ginatekeela urriaren 1era edo urriaren 3ra iritsiko CUPek egutegian data bat zehaztu ez balu. Ikusten ari gara orain berriro motorrarena egin behar dela, ernarazi, independentismoaren gehiengoa autonomismoak arrastaka eraman ez dezan eta estatuaren erritmora ibili ez dadin. Adierazle arriskutsuak dauzkagu. Esaterako, Puignero presidenteordeak nolako azkartasunez erosi nahi izan dituen [Espainiako] Sustapen Ministerioak [El Prat] aireporturako egin dituen proposamenak, 78ko erregimenaren bermeekin. Edo agenda politikoan dauden makroazpiegitura horiek guztiak, estatuaren oligarkien interesei erantzuten dietenak argiki, herrialdeak lurralde orekan dituen beharrei erantzun gabe, ezta gizarte eskubideei eta ekonomiaren, zergen eta lurralde antolaketaren alorrean defendatzeko behar dugun subiranotasunari ere. Esparru independentistarn dugun gutxiengotik, alderdi handiak autonomismora hurbiltzen ari direla ikusten dugu, estatuaren erritmoari jarraitzearekin konformatu dira. Guk ezetz diogu. Agendan proposamen bat jarri behar dugu berriz, aktibatuko gaituena, protagonismoa gurea izan dadin.
Pere Aragonesek aurpegiratu zizuen ebazpena ERCrekin eta Juntsekin ez negoziatu izana. Harritu egin die.
Harritzekoa da harritu izana, inbestidura akordioan jada jaso genuen eta. Egia da ez genuela zehaztu oldarraldi demokratiko berriak erreferendum bat izan behar zuen ala ez, baina ERCren eta Juntsen artean akordioa erreferendum adostu baten aldekoa denez, gutxienez izan dadila legealdi honetan. Presa eta presioa eragin ditzagun. Ez da hain arraroa, daukagun egoera ikusita, denbora pasatzen ezin dugula utzi esatea. ERCk eta Juntsek ere ez dituzte partekatu aurkeztu dituzten ebazpen proposamenak. Talde guztiek bezala egin dugu. Ebazpen proposamenak nork bere kabuz aurkeztu ditu. Parlamentuaren eta gobernuaren agendak baldintzatuko ez dituzten esparruak egotea eskatzen dugu. Ezinbestekoa da seiko esparrua aktibatzea, alderdi politikoekin eta gizarte zibilarekin, baita autodeterminazioaren eta amnistiaren aldeko akordio nazionala aktibatzea ere. Egin dugun proposamena, eta onartu ez dena, ohartarazpen bat da. Zerbait behar dugu urriaren 1aren eta independentzia gauzatzearen artean.
ERCk dio: «Gehiago izan behar gara».
Nola animatuko duzu jendea autodeterminatzera ezin dugula autodeterminatu esaten ari bazara? Irailaren 30ean eskolak defendatzera joan zen jendetza edo urriaren 3an esparru subiranista osoaren babesa lortu zuten herrialde itxiera eta manifestazio jendetsuak egoera konkretu bat zegoelako aktibatu ziren. Bozkatu nahi genuen, bozkatu genuen, baina erreprimitu eta jipoitu egin gintuzten. Erreferenduma indargabetu zuten legearen ikuspuntutik, basakeriak baldintzatu zuenez, zalantzak eragiten zizkielako nazioarteko agintariei. Gehiago izateko bidea aktibatzen da epe motzerako helburu bat baldin bada.
Erreferenduma nahitaezko baldintza izango da gobernuaren aurrekontuak onartu ditzazuen?
Ez gaude egoera horretan. Beti esan dugu aurrekontuak bere osotasunean aztertzen ditugula. Oraindik ez gara horiek aztertzen hasi, eta ez dakigu zer egingo dugun. Baina negoziatzera esertzeko, ziur egon behar dugu inbestidurarako egin genituen akordioak bete egingo direla. Guk gure zatia beteko dugu, eta beraiek bete egin behar dute eurena. Egin dituzten keinuek mesfidantza handia piztu digute. Ekonomikoki jasangarria den herrialde eredu bat babesten dugu, ikuspuntu ekosozial batean oinarritutako industria eraldaketa batekin konprometituta; energia berriztagarriek, ezinbestekoak izanik, ez ditzatela nekazaritzarako lurrak alferrik galdu eta ez daitezela erabili lau makroenpresari irabaziak emateko bakarrik, tokiko ekonomiari onurarik itzuli gabe. Eta gobernuak justu kontrakoa egiten du: Olinpiar Jokoak babesten dituzte, Pirinioetan turismoaren monolaborantza errepikatu ezin daitekeen zama bat denean; aireportuaren handitzea; Montmeloko zirkuituaren makroazpiegitura, edo Barcelona World. Ekonomia suspertzeko eredua guztiz aldenduta dago akordioan adostu genuenetik. Aurrekontuak aztertuko ditugu inbestidura akordioa aintzat hartuta. Erreferendumak aurrekontuak baldintzatzeko aukera ez da mahaigaineratu.
Aukera ireki bat da?
Une honetan dena dago irekita.
Erreferendumari buruzko ebazpenaren tramitazioak ondorio penalak izan ditzake parlamentuko mahaiko kide independentistentzat.
ERCren eta CUPen arteko akordioan, eta ERCren eta Juntsen artekoan, gakoa da parlamentuaren subiranotasunaren defentsa. Konfrontazio agintaldi baterako akordioa egin genuen. Hiru indar independentistak bat gatoz parlamentuaren subiranotasunaren defentsan eta badakigu hori etengabekoa izango dela. Ez soilik gai nazionaletan, baita sozialetan ere. Batzuetan etxebizitza lege bat defendatzeko izango da edo askotariko arrazoiengatik autonomismoaren josturak behartuko ditugu. Legealdi autonomiko batean gaude, autonomikoa izateari uzteko lanean, eta autonomismoak eta 78 erregimenak ezartzen dituzten mugak agerikoak egiteko lanean. Gaur horregatik izango da, eta bihar beste zerbaitengatik. Eta guztiok babestu behar ditugu errepresaliatuak izan daitezkeen horiek. Garrantzitsua da agerikoa egitea. Parlamentuaren subiranotasunaren gaineko mehatxu etengabe bat daukagu eta ezin dugu normalizazio dinamika batean, onarpenean, sartu. Hori gertatzen ari da eta ondorioak dauzka. Horrelako proposamenek aurrez aurre jartzen dituzte parlamentuaren subiranotasuna eta estatuaren errepresioa. |
2021-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/203989/erreferenduma-ezinbesteko-irtenbidea-izango-dela-nabarmendu-du-aragonesek-u-1aren-urteurrenean.htm | Mundua | Erreferenduma «ezinbesteko» irtenbidea izango dela nabarmendu du Aragonesek, U-1aren urteurrenean | Independentismoak 2017ko erreferendumaren garaiko «izpiritua» berreskuratzearen alde mintzatu da. Puigdemontek immunitatea berrezartzeko eskatu dio Europako Justizia Auzitegiari. | Erreferenduma «ezinbesteko» irtenbidea izango dela nabarmendu du Aragonesek, U-1aren urteurrenean. Independentismoak 2017ko erreferendumaren garaiko «izpiritua» berreskuratzearen alde mintzatu da. Puigdemontek immunitatea berrezartzeko eskatu dio Europako Justizia Auzitegiari. | Kataluniako Gobernuak ekitaldi instituzionala egin du gaur, Bartzelonan, 2017ko urriaren 1eko autodeterminazio erreferendumaren laugarren urteurrenean. Alderdi independentistek elkarren artean dituzten desadostasun estrategikoak agerian utzi dituzte aste honetan, eta, eztabaidaren ostean, batasunerako deia egin du berriz ere Pere Aragones Generalitateko presidenteak. «Urriareneko 1eko izpiritua» berreskuratzera deitu du. Horrez gain, ziurtatu du amnistia eta erreferenduma «ezinbesteko» erantzuna izango direla Kataluniaren eta Espainiaren arteko gatazka politikoa gainditzeko.
Orain lau urteko erreferenduma «itzulirik gabeko puntua» izan zen Kataluniako gizartearentzat, Aragonesen esanetan. «Kataluniako herriak bere etorkizuna demokraziari lotu zion eguna izan zen». Eta presidenteak ziurtzat jo du kataluniarrek berriro bozkatuko dutela. «Orain urriaren bateko izpiritua berreskuratzea dagokigu. Alderdien erakunde sozialen eta herritarren adostasunari esker lortuko dugu».
Hala, aste honetan Kataluniako politika orokorreko eztabaidan alderdi independentisten artean ageriko egin diren desadostasunei zeharkako erreferentzia eginez, batasuna eskatu du, «elkarrekin lan» egiteko. «Gobenu honek urraren 1aren ondorengo izendatzen du bere burua, eta independentziarako bidean jarraitzera konprometitzen da, Espainiako Gobernuarekin negoziazioa behartuta».
Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohi erbesteratuak ere urriaren 1aren urteurrena izan du hizpide. Bideo batean zabaldu zuen bere mezua atzo gauean, Errepublikaren Aldeko Kontseiluko presidente gisa. Puigdemonten iritziz, Kataluniako gizarteak Espainiako Estatua garaitu zuen 2017ko erreferendumean, «beldurra», «amorrua» eta «zatiketa» gainditu zituelako.
Espainiako Estatua «erreferenduma eta haren ondorio politikoak» ezerezean uzten saiatu da azken lau urteotan, Puigdemonten esanetan. Azaldu duenez, Espainiaren jokabide horri erantzuteko sortu zuten Errepublikaren Aldeko Kontseilua. «Azken lau urte hauek erakutsi dute badela bidea, bidea egiten jarraitu dugula eta badirela gure esku dauden garaipenak».
Immunitatea berrezartzeko eskaria
Puigdemontek eurodiputatu gisa dagokion immunitatea berriz indarrean jartzeko eskatu dio gaur Europako Justizia Auzitegiari, kautelazko neurri gisa. Luxenburgoko auzitegiak immunitatea eten zion uztailaren 30ean, Espainiako Auzitegi Gorenak haren kontrako euroaginduari lotutako arazo aurrejudizialari buruz ebatzi artean, atxilotua izateko arriskurik ez zuela argudiatuta.
Aldiz, Kataluniako presidente ohia atxilotu egin zuten, joan den ostegunean, Sandiniako l'Alguero hirian, Espainiako Auzitegi Gorenaren euroaginduari jarraiki. Europako Justizia Auzitegiak atxilotze agindua etenda zegoela baieztatu zuen uztaileko autoan, Espainiak —Estatu Abokatutzaren bitartez— hala adierazi ziolako, baina euroaginduak indarrean jarraitzen duela ohartarazi zuen Auzitegi Gorenak joan den ostiralean, eta gauza bera berretsi zuen atzo.
Atxilotua izateko arriskua frogatuta, immunitatea berriz ezartzeko eskatu dio Puigdemontek Luxenburgoko auzitegiari, hark euroaginduaren arazo aurrejudizialari buruz ebatzi bitartean. Auzitegiak eskari horren gaineko iritzia emateko epe bat eskaini beharko die Espainiari eta Europako Parlamentuari.
Puigdemontek Sardinian deklaratuko du datorren astelehenean, Sassari hiriko Helegite Auzitegian. Joan den ostiralean eraman zuten epailearen aurrera auzitegi horretan, Italiako Poliziak atxilotu hurrengo egunean. Epaileak aske utzi zuen, baina urriaren 4rako deitu zuen deklaratzera. Sassariko auzitegiak euroaginduaren prozedurarekin jarraitu ala ez erabaki behar du.
Kataluniako hainbat hedabidek adierazi dutenez, Pablo Llarena magistratu espainiarrak Puigdemonten kontrako lehen euroagindua igorri zuenetik, hainbat herrialdek jakinarazi diote Espainiari ez zutela atxilotze agindu hori gauzatuko. Herrialde horien artean dira Alemania, Austria, Belgika, Suitza, Finlandia, Frantzia eta Lituania. Iturri horien arabera, estatu horien ezetza frogatzen dute Espainiako Auzitegi Gorenak Puigdemonten kontra irekia duen auzian presidente ohiaren egoera pertsonalari buruz pilatutako dokumentazioak. Bertan jasota daude herrialde horietako polizia indarrek euroagindua ez dutela gauzatuko jakinarazteko Espainiari helarazitako mezuak.
Puigdemonten defentsak hainbatetan eskatu du informazio horrekiko sarbidea, baina ez diote erraztu gaur arte. Defentsak eskatuak ditu baita ere auziarekin lotutako komunikazio judizial eta polizial guztiak, Europako Justizia Auzitegiak behin-behinean immunitatea berrezarri zionetik l'Alguerren atxilotu zuten arte. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/203990/estrategiak-eman-dio-garaipena-athletici-derbian.htm | Kirola | Estrategiak eman dio garaipena Athletici derbian | Athleticek 1-0 hartu du mendean Alaves, lehen zatia amaitzear zela Raul Garciak korner batean sartutako gol bati esker. | Estrategiak eman dio garaipena Athletici derbian. Athleticek 1-0 hartu du mendean Alaves, lehen zatia amaitzear zela Raul Garciak korner batean sartutako gol bati esker. | Athleticentzat izan da San Mamesen Alavesen aurka jokatutako derbia: 1-0. Raul Garciak sartu du gola, 44. minutuan. Bizkor ateratako korner batean izan da. Nafarrak ezustean harrapatu du arabarren atzealdea. Hala, 5. minutuan huts egin duen penaltiaren arantza kendu du. Lehen zatian, Athletic hobea izan da; bigarrenean, berriz, Alavesek estutu egin du. Baina argitasuna falta izan zaio. Jokoa baino gehiago, intentsitatea izan da zelaian.
Iñaki Williamsek 203. partida jokatu du erreskadan ligan, eta, hala, Juanan Larrañagaren marka gainditu du. 2016ko apirilaren 20ean Athleticek Atletico Madrilen aurka San Mamesen jokatutako neurketatik ez du bakar ere galdu. Hala, Williamsi omenaldia egin diote neurketa hasi aurretik. Hain zuzen ere, harena izan da partidako lehen aukera garbia, 4. minutuan. Pase sakon bat jaso du, Pachecori iskin egin, eta gola egitetik gertu egon da. Baina Ximo Navarrok ondo kendu dio baloia.
Athletic, zaleek hauspotuta, bizi-bizi zelairatu da. Partidaren aginte makila harena izan da, zuzen jokatuz. Partidaren hastapen horretan Muniainek min handia egin du lerro artean. Alavesek nahikoa lan zuen eusteko. Williamsen aukera garbitik ia segidan, Vivianek korner bat errematatu du buruz, eta baloiak Ximoren eskuan jo du. Del Cerro Grande epaileak zalantza izan du, eta VARa ikustera joan da. Azkenerako, penaltia adierazi du. Raul Garciak jaurti du, baina Pachecok geratu du.
Kolpea izan da huts egitea zuri-gorrientzat, eta hurrengo minutuetan zertxobait behera egin dute. Alaves, berriz, patxadaz, neurketan sartzen joan da. Ez zuen presarik, eta haren intentsitatea jaitsi nahi zuen. Baina ez du guztiz lortu, eta Athleticek berriro hartu du lehiaren kontrola. Hiru aukera izan dute aurreratzeko. Baina Muniainek, Williamsek eta Vivianek ez dute asmatu. Hain zuzen, Vivianen errematea kornerrera joan da. Athleticek bizkor atera du, motzean, eta ezustean harrapatu du Alaves. Lekueren erdiraketa ederki errematatu du Raul Garciak, Pachecoren atea zulatuz. Hala, penaltiaren huts egin izanaren arantza kendu du nafarrak.
Alaves, hobera
44. minutua zen, eta hala amaitu da lehen zatia. Bigarrenari ere hobeto ekin dio Athleticek, intentsitatez, nahiz eta Riojarena izan den lehen aukera. Marcelineronek partida erabakitzeko bi aukera izan dituzte. Baina Williamsek ez du asmatu. Callejak arriskatu beharra zuen, eta aulkian zituen bi aurrelari petoak zelairatu ditu: Joselu eta Guidetti. Pixkanaka, arabarrak Unai Simonen atera gerturatuz joan dira. Athleticek pauso bat egin du atzera, eta zailtasunak izan ditu baloia ateratzeko. Gainera, Callejarenek geldikako jokaldiak baliatu dituzte presioa areagotzeko.
Athletic ez zegoen eroso, eta sufritzen ari zen. 20 minutu falta ziren lehia amaitzeko. Denbora gehiegi beste pauso bat atzera eman eta kontraerasoan jokatzeko. Baina Alavesi lerro arteko jokoa eta pazientzia apur bat falta zitzaion aukera garbiak sortzeko. Hori lortzeko asmoz, Manu Garcia atera da. Haatik, Alavesek ez du partida berdintzea lortu. Horretarako aukera askorik ez du izan. Argiena Pellistrik, arauzko denbora betetzeko lau minutu falta zirenean. Baina ez du asmatu. Athleticek Laguardiak Sanceti egindako penaltia eskatu du. Baina epaileak ez du adierazi. 1-0 amaitu da partida. Athletic Europako postuei begira jarri da, eta Alavesek behekoetan segituko du. Hurrengo asteburuan ligak etena izango du. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204026/lehen-alarma-egoeran-ordainarazi-zituen-isunak-itzuliko-ditu-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Lehen alarma egoeran ordainarazi zituen isunak itzuliko ditu Jaurlaritzak | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak konfinamendua bertan behera utzi eta espedienteen tramitazioa geratzea agindu ondoren hartu du erabakia. | Lehen alarma egoeran ordainarazi zituen isunak itzuliko ditu Jaurlaritzak. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak konfinamendua bertan behera utzi eta espedienteen tramitazioa geratzea agindu ondoren hartu du erabakia. | Eusko Jaurlaritzak COVID-19ak eragin zuen lehen alarma egoeran osasun arauak ez betetzeagatik isunetan kobratu zituen 1,6 milioi euroak itzuliko dizkie herritarrei.
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak konfinamendua bertan behera utzi eta espediente horien tramitazioa geratzea erabaki ondoren hartu du erabakia Jaurlaritzak, nahiz eta auzitegiak ez zuen zehaztu diru horrekin zer egin behar zen.
Josu Erkoreka Jaurlaritzako bozeramaileak, gaur Deia egunkarian egin dituen adierazpen batzuetan, esan du dirua itzuliz bere garaian "eredu" izan ziren horien diskriminazioa desagerrarazi nahi dutela; horien jarrera "zuhurkeriaz" ordainketa ahalik eta gehien atzeratu zutenekin kontrajarri du.
Lehen alarma egoran Ertzaintzak eta udaltzainek 22.900 isun jarri zituzten, eta horietatik 5.200 ordaindu zituzten herritarrek, Konstituzionalak bere ebazpena eman zuen arte. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204027/tokiko-etxebizitza-plana-onartu-du-euskal-elkargoak.htm | Gizartea | Tokiko etxebizitza plana onartu du Euskal Elkargoak | 145 hautetsik bozkatu dute alde, zazpik kontra, eta 42 abstenitu egin dira. | Tokiko etxebizitza plana onartu du Euskal Elkargoak. 145 hautetsik bozkatu dute alde, zazpik kontra, eta 42 abstenitu egin dira. | Euskal Hirigune Elkargoak batzarra egin du gaur, Baionako Lauka gelan, eta hautetsiek tokiko etxebizitza plana (TEP) onartu dute, alde handiz: 145ek bozkatu du alde, zazpik kontra, eta 42 abstenitu egin dira. Roland Hirigoien Mugerreko (Lapurdi) hautetsiak aurkeztu du plana; elkargoko lehendakariordea da, etxebizitzaren inguruko gaiez arduratzeko. Ondoko sei urteetarako etxebizitza politika eta estrategia finkatzen ditu dokumentuak.
EH Baik, planaren «anbizio falta» salatu, eta abstenitzera edo kontra bozkatzera deitu ditu hautetsiak. Alain Iriartek hitza hartu duenean esan du plana ez dela «krisiaren heinekoa». Larrialdiko egoeraren aitzinean, neurri eraginkorragoak beharrezkoak ikusten ditu. Colette Capdeviellek ere egoeraren larritasuna salatu du: «Kostaldean kanporatze sozial bat gerta daitekeela dio diagnostikoak, etxebizitzen prezioagatik. Ez da gerta daitekeen arrisku bat, bizi dugun errealitate bat baizik». Jean Claude Mailharinek txalotu du diagnostiko bat egin izana. «Lehen aldiz Hendaiatik Larrainera etxebizitzaren inguruko diagnostiko bat badugu». Baina hark ere deitoratu du proposatutako aterabideak ez direla nahikoak, eta abstenitu egin da.
Hirigoienek, kritikei erantzunez, esan du hautetsiek elkarlanean eraikitako plana dela, eta «harriturik» izan da planari anbizio eskasa leporatu izanaz. Eztabaidaren ondotik Jean Rene Etxegarai lehendakariak hartu du hitza: «Batzuek beti hobeki egin daitekeela diote. Ispilua hauts dezakezu igortzen dizun irudia ez bazaizu gustatzen, baina arazoa ez duzu konpontzen». Dena den, eztabaidak izanik ere, gehiengoak egin du TEParen alde.
Protestak
Batzar denboran, kanpoaldean bi protesta izan dira. Goizean, 08:30ean, CFDT sindikatuak egin du protesta, arlo sozialeko langileen eskubideen defentsan. Bigarren protesta 11:00etan iragan da: Arbonako okupazioko Bost sostengu taldeak antolatu du, eta haien oihuak entzungai izan dira batzarrean.
Françoise Gallois Uztaritzeko hautetsiak TEParen eztabaidaren harira Arbonako lurren okupazioa ekarri du gogora, eta laborantza lurren salbatzearen beharra aipatu du. 100 egun dira gaur okupazioa hasi zenetik. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204028/elordik-ezustekoa-eman-du-eta-artola-kanporatu-du.htm | Kirola | Elordik ezustekoa eman du, eta Artola kanporatu du | Mallabiarrak 16-22 irabazi zuen bere jaioterrian, 150 ikusleren aurrean, eta besteak beste Altunarekin eta Bengoetxearekin jokatuko du ligaxka. Lau hilabete jokatu gabe egon ostean, erritmo falta nabaritu zuen Artolak, eta 0-7 hasi zen galtzen. | Elordik ezustekoa eman du, eta Artola kanporatu du. Mallabiarrak 16-22 irabazi zuen bere jaioterrian, 150 ikusleren aurrean, eta besteak beste Altunarekin eta Bengoetxearekin jokatuko du ligaxka. Lau hilabete jokatu gabe egon ostean, erritmo falta nabaritu zuen Artolak, eta 0-7 hasi zen galtzen. | Aitor Elordik ezusteko garaipena lortu zuen atzo bere jaioterrian, Mallabian (Bizkaia), 150 zaleren aurrean, eta Iñaki Artola kanporatu zuen lau eta erdiko txapelketatik. 16-22 irabazi zuen bizkaitarrak, eta hurrengo fasean Altuna III.arekin, Bengoetxea VI.arekin eta Danel Elezkano edo Peio Etxeberriarekin jokatuko du ligaxka (astelehenean jokatuko dute bi horiek elkarren aurka).
Lau hilabete jokatu gabe egon ostean, erritmo falta hori nabaritu egin zuen Artolak. Soilik bi partida jokatu ditu aurretik, binaka, eta BERRIAri egindako adierazpenetan gustura agertu bazen ere, atzo kosta egin zitzaion partida hastea. 0-7 hasi zen galtzen gipuzkoarra.
Gero hobeto jokatu bazuen ere, ez zuen asmatu bere jokoa markagailura eramaten. 15 tanto egin zituen Elordik jokoan, eta zortzi Artolak. Elordik sakez lau tanto lortu zituen, eta Artolaren errestoen osteko erremateekin, beste zortzi.
Artolak berak partida ostean aitortu zuen pena zuela galtzeagatik, hain txapelketa garrantzitsuan galdu ere: "Baina ez dago ezer egiterik. Aitor zoriondu behar da, eta nik beste helburu batzuk jarri behar ditut. Eta entrenatzen jarraitu". |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204029/320000-euro-ordainduko-dizkio-osasunbideak-guraso-batzuei-1993an-bi-haur-jaioberri-aldatzeagatik.htm | Gizartea | 320.000 euro ordainduko dizkio Osasunbideak guraso batzuei, 1993an bi haur jaioberri aldatzeagatik | 2015ean jabetu ziren aldaketaz. Osansunbideak erabaki du helegiterik ez aurkeztea, eragindako mina ez handitzeko. | 320.000 euro ordainduko dizkio Osasunbideak guraso batzuei, 1993an bi haur jaioberri aldatzeagatik. 2015ean jabetu ziren aldaketaz. Osansunbideak erabaki du helegiterik ez aurkeztea, eragindako mina ez handitzeko. | Nafarroako Gobernuak jakinarazi du ez diola helegiterik jarriko 1993an Nafarroako Ospitalean bi haur jaio berri aldatzeagatik ezarri dioten kalte ordainari, eta, ondorioz, 320.000 euro ordaindu beharko dizkio haur horietako baten gurasoei. Azpimarratu du, gainera, gaur egungo protokoloekin "praktikan" ezinezkoa litzatekeela horrelakorik gertatzea, baina indartu egingo dituela haur jaioberriak identifikatzeko kontrolak.
Haurren aldaketa 1993an gertatu zen, baina salaketa jarri zuen familia ez zen horretaz jabetu 2015era arte: proba batzuetan ohartu ziren ez zegoela lotura biologikorik guraso horien eta legez euren semea edo alaba denaren artean. Gertatutakoa ikertzeko prozesu administratiboa abiatu zuten 2016ean bi familiek, eta horietako batek prozesu judizial batera jo zuen.
Familiak 1.750.000 euroko kalte ordaina eskatzen zuen, baina epaileak 320.000 euroan utzi du. Ebazpenean adierazi du geratutakoak ondorio psikologikoak izan dituela salatzaileengan, baina administrazioak gertatu zena argitzen lagundu duela, eta horrek kaltetutakoen egoera "arindu" duela. Nafarroako Gobernuak adierazi du ez duela helegiterik aurkeztuko, haien mina ez handitzeko edo luzatzeko.
Prozesu judizialean, Osasunbideak argudiatu du ez dagoela frogatuta haur jaioberriak nahastea ospitaleko langileen ardura denik, baina epaileak ebatzi zuen ez dagoela beste aukerarik.
Osasunbideak azaldu du gaur egun erditzera doan emakume bati ospitalean sartzean pultsera bat jartzen zaiola bere izenarekin, eta erditze gelan amarentzat eta umearentzat pultsera bana eta zilbor hestea mozteko pintza batzuk dituen kutxa bat irekitzen dela. Haurra jaiotzean pintza eta pultsera jartzen dizkiote jaioberriari, eta gaineratu du elementu horiek guztiek kolore bat eta kode bat dutela.
Ama eta haurra ez direla banatzen eta logelara elkarrekin igotzen dituztela ere azaldu du Osasunbideak, betiere, haien osasunak horretarako modua ematen duen bitartean.
Edonola ere, datorren urteko lehen hiruhilekoan, segurtasuna bermatze aldera, "oraindik eta fidagarriagoa den sistema bat" jarriko du martxan: haurraren zilbor hestetik odol tanta bat hartuko dute, lehortu eta urte batzuk gordeko dute, froga gisara. Sistema horrek haurraren eta amaren oinaren arrastoaren sistema ordezkatuko du. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204030/bost-lagun-atxilotu-dituzte-bizkaian-kale-edanaren-harira.htm | Gizartea | Bost lagun atxilotu dituzte Bizkaian kale edanaren harira | Bilbon, hiru laguni kale istiluetan parte hartzea leporatu diete; Barakaldon, kalean edaten ari ziren bi emakume atxilotu ditu Ertzaintzak. | Bost lagun atxilotu dituzte Bizkaian kale edanaren harira. Bilbon, hiru laguni kale istiluetan parte hartzea leporatu diete; Barakaldon, kalean edaten ari ziren bi emakume atxilotu ditu Ertzaintzak. | Bost lagun atxilotu dituzte gaur goizaldean, Bilbon eta Barakaldon (Bizkaia), kale istiluetan parte hartu izana edo kalean edatea leporatuta.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, goizaldeko hiru eta erdiak aldera jendea pilatu da Bilboko Poza Lizentziatuaren kalearen inguruan, COVID-19aren kontrako osasun neurriak bete gabe. Ertzaintza bertaratu denean, bildutako batzuek Indautxu plazara eta Autonomia kalera jo dute. Hainbat taldek botilak eta bestelako objektuak jaurti dizkiete poliziei, eta zabor edukiontziak kale erdira atera dituzte. Istilu horietan, ertzainek 18 urteko lagun bat, 20ko beste bat eta 21eko beste bat atxilotu dituzte, eta desordena publikoa egotzi diete.
Barakaldon, berriz, bi emakume atxilotu dituzte. 05:00ak aldera, Ertzaintzaren patruila batek bost lagun ikusi ditu kalean, edaten. Talde horretan zeuden hiru emakumek uko egin diote identifikatzeari, eta, Ertzaintzaren bertsioaren arabera, emakume horietako batek agente bat jo du. Atentatu delitua egotzi diote, eta beste emakume bati, desobedientzia. Biak atxilo eraman dituzte. Atxilotu ez duten arrean, hirugarren emakume bati eginbideak ireki dizkiote, desobedientzia leporatuta. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204031/onkologikoko-langileek-protesta-egin-dute-osasun-zentroa-bizirik-nahi-dutela-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | Onkologikoko langileek protesta egin dute, osasun zentroa «bizirik» nahi dutela aldarrikatzeko | Minbizia artatzeko «zentro monografiko gisara» funtzionatzen jarraitu nahi dutela adierazi dute, eta langileen «lan etorkizuna» bermatzeko eskatu dute | Onkologikoko langileek protesta egin dute, osasun zentroa «bizirik» nahi dutela aldarrikatzeko. Minbizia artatzeko «zentro monografiko gisara» funtzionatzen jarraitu nahi dutela adierazi dute, eta langileen «lan etorkizuna» bermatzeko eskatu dute | Anoetako futbol zelai pareko zabalgunetik abiatu, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren Donostiako ordezkaritzarako bidea egin dute gaur Onkologikoko langileek eta haiei babesa ematera joandako hainbat herritarrek. Minbiziaren inguruan jarduera guztia ardazten zuen osasun zentroa zirela gogorarazi dute, eta berreskuratu egin nahi dutela izaera «monografiko» hori.
Zentroko hainbat jarduera bertan behera utzita daudela ere salatu dute, eta bermatu nahi dutela zentroa «bizirik» egotea, eta langileek «lan etorkizun» bat izatea bertan. 250 bat langile dira, eta aspaldi ari da langile batzordea zentroaren egoeraren gainean ohartarazten. Gaur ere berritu dute kezka. Gertatzen ari dena azaltzeko hainbat adibide jarri dituzte: «Endoskopien bi gelak, adibidez, kendu ziren eta Onkologikoko Bularreko Unitatea badirudi desegin egin nahi dutela».
Protestan, Osakidetzan zentroa integratzeko prozesua osorik burutzea nahi dutela ere esan dute, eta zentroko langile denak Osakidetzako «lan kontratudun langiletzat» hartzeko eragozpenik ez izatea. Integrazioa «egiturazkoa, funtzionala eta organikoa» izatea nahi dute: osoa
Langile batzordearen izenean, Jon Galfarsorok hartu du hitza protesta hasi aurretik. Onkologikoaren «praktikoa klinikoa» guztiz «desegiten» ari dela adierazi du. Esan du lehen arta osoa ematen zietela eriei: «Gaixoaren diagnostikoa, proposamen terapeutikoa, tratamendua bera ere bai, kirurgia barne». Baina egun ez dira ari horrela: «Hori desegiten ari da». Bular Unitatea, esaterako, zentroaren jardun onaren «ikur bat» izan dela gogoratu du, eta desagertzen ari dela hori ere. Erietxeko ohe asko hutsik daudela azaldu du, eta ebakuntza geletako erabilera ere urria dela.
Lantaldeak ere puskatzen ari direla esan du, langileen «deslokalizazioa» dakarten sistemak ezartzen dizkietela lanerako: «Eta langile dezente sobratzen dira horren ondorioz. Horregatik, gure lan eremu propiotik atera behar izaten dugu». Hortik aldarria: «Gure ospitaleak jarraitu beharko luke zentro monografiko bat izaten». Osakidetzako integrazio prozesua taxuz egite aldera duten aldarri nagusia ere ekarri du gogora: «Osakidetzarekiko harreman juridiko-laboral bat izatea nahi dugu».
Gogora ekarri dute 2019an hasi zela Onkologikoa Osakidetzarekin lotzeko prozesua, eta zentroak bere historia luzean izan duen «bokazio publikoa» aldarrikatu dute. Hain justu, nabarmendu dute bertan artatutako pazienteen %85 baino gehiago osasun sare publikotik bideratu direla. 1933tik ari da osasun zentroa, baina lehen Kutxa Fundazioak zuen horren ardura guztia. Gogora ekarri dute Osakidetzak aurrez ere guztiz integratu izan dituela bereak ez ziren osasun zentroak, eta hori egiteko arazorik ez dagoela esan dute: «Borondate politikoa behar da». |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204032/udaletako-politika-indartzeko-deia-egin-du-uxue-barkosek.htm | Politika | Udaletako politika indartzeko deia egin du Uxue Barkosek | Geroa Sozialberdeak alderdiak Nafarroako batzarra osatu du gaur. "Ideologia sozialberdea" herrialde osoan zabaldu nahi dute. | Udaletako politika indartzeko deia egin du Uxue Barkosek. Geroa Sozialberdeak alderdiak Nafarroako batzarra osatu du gaur. "Ideologia sozialberdea" herrialde osoan zabaldu nahi dute. | Ia urte bete da Geroa Sozialberdeak alderdia sortu zutenetik, eta Nafarroako lehenbiziko batzarra egin du gaur goizean, Iruñeko Iruña Park hotelean. Hamabi lurralde batzordeak eta bestelako karguak bildu dira Nafarroako batzarra osatzeko ekitaldian. Uxue Barkos idazkari nagusiak itxi du bilkura, alderdiaren helburu nagusiak azaltzeko baliatu duen hitzartzearekin. Udaletako politika indartzearen alde egin du, politikaren "dimentsio gizatiarragoetara itzultzeko". Bestetik, Europatik heldu den "ideologia sozialberdea" Nafarroa osoan zabaldu nahi dutela ohartarazi du.
"Udaletako politikak aukera emanen digu gizartearen beharretatik oso urrun dauden ekintza politikoei berriz neurria hartzeko", esan du Barkosek, bertatik bertara egiten den politika indartzeko aldarria eginez. Bide horretan, ekintza politikoek politika publikoak zuzendu behar dituela azpimarratu du: "Politika publikoak ez dituzte beste erakunde mota batzuek zehaztu behar, adibidez, argindarraren prezioa zehazten dutenek".
Diskurtsoaren zati handi bat "sozialberde" deitu duen ideologiaz mintzatzeko baliatu du Barkosek. "Europan jorratzen ari den bideari lekukoa hartu nahi diogu Nafarroan, eta bide hori ulertu nahi ez duenak, ez du ikusten zer dugun begien aurrean: beharrezkoa da erantzun koherenteak, gaitasunezkoak eta ilusionagarriak ematea". Barkosen aburuz uztargarriak dira ingurumenaren zaintza eta "ongizatea mantentzea posible egiten duen" garapen ekonomikoa. "Ez fidatu planetaren zaintza eta garapen ekonomikoaren, beraz, ongizatearen artean aukeratzera behartu nahi gaituzten horietaz".
Bide horretan, honako eskaintza egin du Barkosek: "Energia garbia sortzea, energia garbi horretatik abiatuta baliabide ekonomiko publikoak sortzea, ingurumena zaintzea eta, azken finean, subiranotasun energetikoa". Horregatik, sozialistak, aurrerakoiak eta berdeak direla defendatu du.
Gobernu "aurrerakoien" alde
Geroa Bai koalizioa Nafarroako espazio politikoa iraultzeko baliagarria izan dela defendatu du Barkosek, lehenbizi aldaketaren gobernuaren buru izanik, eta, ondoren, PSNren gobernua babestuz. Zentzu horretan, Nafarroan zein udaletan gobernu "aurrerakoiak" eta "askotarikoak" babestuko dituztela azaldu du Barkosek.
Kexu agertu da PSNk euskararekin duen jarrerarekin, eta lan deialdi publikoetan euskara aintzat ez hartzea deitoratu du. "PSNk interes orokorraren eta Nafarroako identitatearen defentsaren kontrako jarrera agertzen duenean, salatu eginen dugu". Euskararen aferan ez dutela atzera eginen ohartarazi du, ia osorik gaztelaniaz egin duen diskurtsoan. "Hiritar guzien eskubideak defendatuko ditugu, baita Nafarroako euskaldunenak ere".
Azkenik, Nafarroa bere etorkizunaren jabe izan behar duen subjektu politikoa dela aldarrikatu du, eta, bide horretan, autogobernuaren defentsa irmoa egin du. "Hitzarmen ekonomikoa garatu eta indartu behar da. Horretarako, legea berrikusi behar da, 1990ekoa baita, eta, orduan, ez ziren zerga batzuk existitzen; BEZa, esaterako". Horregatik, hitzarmen ekonomikoa gaurkotu eta "XXI. mendera egokitzea" ezinbestekotzat jo du. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204033/zabor-kamioi-batean-hiltzeko-zorian-egon-da-gazte-migratzaile-bat.htm | Gizartea | Zabor kamioi batean hiltzeko zorian egon da gazte migratzaile bat | Bertan gaua ematen ari zen, asilo programa baten barruan sartzeko zain. «Duintasun gabeko harrera politika» salatu du Irungo Harrera Sareak. | Zabor kamioi batean hiltzeko zorian egon da gazte migratzaile bat. Bertan gaua ematen ari zen, asilo programa baten barruan sartzeko zain. «Duintasun gabeko harrera politika» salatu du Irungo Harrera Sareak. | Gazte migratzaile bat bizia galtzeko zorian egon da Gipuzkoan, zabor edukiontzi baten barruan gaua ematen ari zela edukiontzia zabor kamioira bota dutenean.
Irungo Harrera Sareak sare sozialen bitartez jakinaraziduenez, gazteak astearte gaua eman zuen Gurutze Gorriak Irunen duen egoitzan, baina iheslariak laguntzeko EAEko CEAR batzordeko asilo programan sartzeko zain zegoen. Bitartean, gaua emateko tokirik ez zuen, eta, horregatik, zabor edukiontzian bilatu zuen aterpea.
Zaborra biltzeko kamioia iritsi zenean, baina, edukiontzia hartu eta kamioaren barrura irauli zuten, barruan gaztea zegoela. Haren oihuak entzun zituen zaborra biltzen ari zen beharginak, eta kamioaren mekanismoa garaiz geldiaraztea lortu zuen. Horri esker, gazteak bizia salbatzea lortu zuen, hanka kamioaren barruan trabatuta geratu zitzaion arren. Ondoren, Udaltzaingoaren esku jarri zuten gaztea. Ez dute ezagutarazi nola dagoen orain.
Irungo Harrera Sareak «duintasun gabeko harrera politika» salatu du, eta erantsi du migratzaileentzako «harrera, asiloa eta zaintza egiteko» politikarik ezak «haien biziak arriskuan» jartzen dituela. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204034/agur-eta-kolore-zumetari.htm | Kultura | Agur eta kolore Zumetari | Jose Luis Zumeta artista usurbildarra omendu dute jaioterrian, hil eta urte eta erdira. Usoa alabak, Mikel Telleriak, Bernardo Atxagak, Josu Zabalak eta Garik parte hartu dute. | Agur eta kolore Zumetari. Jose Luis Zumeta artista usurbildarra omendu dute jaioterrian, hil eta urte eta erdira. Usoa alabak, Mikel Telleriak, Bernardo Atxagak, Josu Zabalak eta Garik parte hartu dute. | Jose Luis. Zume. Zumeta. Hirurak omendu dituzte gaur eguerdian Usurbilen: senidea, laguna eta artista. Zumetak berak 1973an jaioterriko frontisaren atzekaldean egindako mural erraldoiaren babesean, Mikel Laboa plazan. Zumeta hil zen egunean, 2020ko apirilaren 23an, herritarrek muralaren oinetan utzi zituzten "loreak eta koloreak", Usoa Zumeta alaba eta artistak gogorarazi duen moduan.
Usoa Zumetak aita hil eta gero Jesus Mari Lazkano artistak idatzitako hitzak irakurri dizkie bertaratutako dozenaka laguni, Zumeta artistaz: «Artista baten handitasuna haren eskuzabaltasunaren arabera neurtzen da. Gizarteari bere lorpenak, bere aurkikuntzak eskaintzeko gaitasunagatik. Baina ez bere aurkikuntzak bakarrik partekatzeagatik, baita bere deabruak, bere ahultasunak ere. Ateak irekitzeagatik eta bere mundua erakusteagatik. Errealitatearen konplexutasuna erakusteagatik. Gauzak emoziotik, pasiotik, umiltasunetik ikustera gonbidatzeagatik. Guztia modu naturalean sortuko balitz bezala. Horrelakoa da Zumeta».
Lazkanok, idatzi berean, zioen herri baten kalitatea haren artisten neurriaren arabera ere neurtzen dela. «Zumeta ezinbestekoa da», nabarmendu zuen Lazkanok. «Gure artean egongo ez balitz, asmatu egin beharko genuke. Baina elkarrekin partekatzeko zortea dugu». Pintura «entzuteko» gaitasuna goraipatu zuen: «Zumetarentzat koadroak aukera guztiak ezkutatzen ditu. Bide onetik gidatzen uztea baino ez da behar. Haren tresnak soilak dira: kolorea, jarrera eta haren begien dirdira. Eta haren begirada bizia, asmatzeko kolore berrien bila. Horrelakoa da Zumeta».
Jose Luis, baina, Usoaren aita zen. Faltan du egunero aitak lana bukatzen zuenean haren estudiora sartu eta egunean egindako lana ikustea, batzuetan aitarekin berarekin, askotan bakarrik. «Hori eman zigun aitak: edertasunez inguratuta bizitzeko aukera», gogoratu du Usoa Zumetak. 40 urte lehenago sortutako ametsa gauzatzea lortu zuen: estudio bat jaioterrian bertan. Herrira itzultzea. Artista eta Jose Luis. Estudioan lan egin eta gero, tabernan lagunekin topatzea. Asteazkenetan musean aritzea.
Omenaldian izan dira Koldobika Jauregi artista, Ruper Ordorika, Joseba Tapia eta Juan Carlos Perez musikariak, eta beste hainbat. Lagun eta ezagun asko. Horietako batzuek omenaldian parte hartu dute. Mikel Telleriak Zumeta hil eta gero sortutako abestia kantatu du. Zumetak BERRIAri eskainitako elkarrizketa batean esandakoa irakurri eta gero sortu zitzaion kanta egiteko premia. Elkarrizketa hartan, Zumetak zioen berarentzat pintatzea ezinbestekoa zela: «Ez badut pintatzen, ez naiz ongi aurkitzen. Oreka bilatzeko da, eta bizitzeko gogoa».
Bernardo Atxagak Hans Menscher ipuina irakurri du, Obabakoak liburuan ageri dena, baina berez Zumetaren Papiroak erakusketarako sortua, Ipuina Zumeta pintore lagunarentzat izenarekin, 1985ean. Atxagak gogoan izan du duela 30 urte lagunartean biltzen zirela Zumeta, Mikel Laboa, Marisol Bastida, Gabriel Ramos Uranga, Karmelo Ortiz de Elgea, Vicente Ameztoi...«Lagunarte zabal hartan ikasi eta hezi ginen». Josu Zabalak esan du haientzat ohore bat izan dela omenaldian parte hartzea. Garik eta biek Hertzainak taldearen bi kanta abestu dituzte: Ta zer ez da berdin eta 564.
Usurbili oso lotutako artista izan da Zumeta, eta, Agurtzane Solaberrieta alkatearen iritziz, «Usurbil ezin da ulertu Zumetarik gabe: binomio banaezinak dira». Haren apaltasuna nabarmendu du, herrian eta herritik kanpo utzitako arrastoa. «Gure herriari arnasa emateraino. Zumetaren mundu artistikoa osagai ezinbestekoa da gure iruditerian».
Jose Luis Zumetak, hil aurretik, etxekoei esana zien zer epitafio nahi zuen: «Aukeran, tabernan nahiago». Aurreskuarekin omenaldia bukatu, talde txikietan lagunekin eta ezagunekin elkartu, eta, Zumetak nahi bezala, tabernen bueltan jarraitu du artistari egindako omenaldiak. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204035/gillermo-etxebarria-seaskako-irakaslea-zendu-da.htm | Gizartea | Gillermo Etxebarria Seaskako irakaslea zendu da | 67 urte zituela zendu da, gaur goizean. | Gillermo Etxebarria Seaskako irakaslea zendu da. 67 urte zituela zendu da, gaur goizean. | Seaska sortu eta urte gutxira murgildu zen Iparraldeko ikastolen sarean barna Gillermo Etxebarria (Zaldibar, Bizkaia, 1954). Sortzez bizkaitarra zen, eta hogei bat urte zituela iritsi zen Lapurdira. Seaskan egin zuen ibilbide profesional guzia, ia berrogei urtez. 2016an hartu zuen erretreta: luzaz irakasle egon zen, eta azken zazpi urteetan Baionako Etxepare lizeoko zuzendari izan zen. Bizi osoan euskararen alde ariturik, gaur zendu da, 67 urterekin.
BERRIAk elkarrizketa egin zion 2016an, ibilbide profesionala bukatu berri zuela. Euskararen aldeko egitasmo anitzetan hartzen zuen parte, eta hizkuntzaren defentsan jardun zuen beti. Honela adierazi zuen, orduan: «Euskararen egoerak segitu du beheranzko bidea; desagertzeko bidea, oro har. Baina badira zenbait bide hori pixka bat trabatzen dutenak eta ez dutenak uzten beherantz joaten. Ikastolak, adibidez, AEK, irratiak… horrek guztiak pixka bat atxikitzen du. Funtsa da oraindik frantsesa dela hizkuntza bakarra Frantzian. Oso nekeza da. XXI. mendean gaude, eta horretan gara oraindik».
Seaska hazten ikusi zuen Etxebarriak. Ikasle oso gutxi ziren lanean hasi zenean, eta utzi zuenerako 3.500 ikasletik gora biltzen zituen Ipar Euskal Herriko ikastolen sareak. Herri Urratsen abiapuntuan ere izan zen. Gerora, Etxepare lizeoko ikasleei Hego Euskal Herriko unibertsitateetan euskaraz ikasteko ateak irekitzen eta bidea errazten aritu zen. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204036/michel-tubiana-hil-da-giza-eskubideen-aldeko-militante-eta-bakegilea.htm | Politika | Michel Tubiana hil da, giza eskubideen aldeko militante eta bakegilea | LDH Giza Eskubideen Ligak eman du haren heriotzaren berri, gaur. Euskal Herriko hainbat eragilek omendu dute, bake prozesuan izan duen rol funtsezkoagatik. | Michel Tubiana hil da, giza eskubideen aldeko militante eta bakegilea. LDH Giza Eskubideen Ligak eman du haren heriotzaren berri, gaur. Euskal Herriko hainbat eragilek omendu dute, bake prozesuan izan duen rol funtsezkoagatik. | Giza Eskubideen Ligako idazkari nagusi eta lehendakari izan eta, ohorezko lehendakari izendatu zuten Michel Tubiana (Aljer, 1952). Ofizioz abokatua zen, eta Euskal Herriko gatazkaren konponbidean funtsezko rola izan zuen. Bakegileen mugimenduan parte hartu zuen, eta Luhusoko (Lapurdi) armagabetzearen prozesuan ere inplikatu zen. BERRIAri kontatu zionez, hura ere Luhusoko etxean egotekoa zen, baina ez zen iritsi, eta ez zuten atxilo hartu. Giza Eskubideen Ligak eman du haren heriotzaren berri, gaur. «Militante nekaezin» gisara oroitu dute, eta munduan zehar giza eskubideen alde egin duen lana goraipatu dute.
Ipar Euskal Herriko hainbat eragilek berehala omendu dute Tubiana. Anaiz Funosas Bake Bideko lehendakariak honela adierazi du, sare sozialetan: «Zure ekarpenaren neurrikoa da gure samina, handia! Euskal Herriak artisau bat galdu du, lagun bat». Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak ere honela oroitu du: «Michel Tubiana desagertzea galera handia da giza eskubideen aldeko ekintzaileentzat. Kausa humanitario handien defendatzaile nekaezina; bake prozesuan Euskal Herriarentzako hutsik gabeko laguntzailea izan zen».
Bestalde, Bake Bideak ohar baten bidez doluminak helarazi dizkie haren hurbilekoei. Gogoratu dute Euskal Herriko bake prozesuan bidelagun izan dutela Tubiana. «Azken hamarkada honetako gertakari garrantzitsu guztien partaide izan da, Aieteko Konferentziatik: armagabetzea, ETAren desegitea, baina [Frantziako] Ministerioarekin elkarrizketak izaten dituen Euskal Herriko delegazioko kidea ere izan da. Pertsonalki parte hartu zuen Luhuson 2016ko abenduaren 16ko ekintzan adibidez, eta ekintza horrek armagabetzea desblokeatzeko aukera eman zuen eta, azkenean, borroka armatuaren bukaera ekarri zuen Euskal Herrian. Geroztik, Michelek Bake Bidearekin eta Bakegileekin lan egiten zuen, euskal preso politikoen arazoa konpontzeko eta bake prozesua indartzeko. Agurtu eta omendu nahi dugu Euskal Herrian ekarpen historikoa egin duen gizon hori».
Josu Urrutikoetxearen epaiketen harira ere hitza hartu zuen Tubianak. Thomas Lacoste zinemagilearen Hypothèse Démocratique, une histoire du conflit basque filmean (Hipotesi demokratikoa, euskal gatazkaren historia bat), elkarrizketa egin zioten, eta honela mintzatu zen: «Gudariak gudari gisa aitortzen ditut, ez biktima gisa. Josu Urrutikoetxeak enfrentamendu militarretik ateratzea ahalbidetu duen heinean —izan dituen hildakoekin, izan dituen torturekin, izan dituen urraketekin, baita legeen zaintzaile direnen aldetik ere—, kontuan hartu behar dugu. Kausa horren hautuan izan duen ausardia kontuan hartzen dugun hein berean, gatazkaren eta haren ondorioen konponbideari ekarpena eginez izan duen indar morala ere kontuan hartu behar da. Alde horretatik erraten dut keinuak egiteko espazioa dagoela». |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204037/bete-beteko-zoriona.htm | Kirola | Bete-beteko zoriona | Osasunak azken unean irabazi dio Rayori, Sadar eraberrituan edukiera mugarik gabe jokatu den lehen partidan. Manu Sanchezen golak gogotik bilatutako saria eman die gorritxoei. Giro ikusgarria izan da harmailetan | Bete-beteko zoriona. Osasunak azken unean irabazi dio Rayori, Sadar eraberrituan edukiera mugarik gabe jokatu den lehen partidan. Manu Sanchezen golak gogotik bilatutako saria eman die gorritxoei. Giro ikusgarria izan da harmailetan | Bukatu da itxaronaldia. Osasunak denboraldiko lehen garaipena lortu du etxean, noiz, eta Sadar zalez bete ahal izan den lehen neurketan. Gorritxoek bihotz eta arima jardun dute Rayo Vallecanori irabazteko. Zelaian izan direnek, zein harmailetan eztarria urratu dutenek. Neurketa handietako giroa arnastu da, eta jokalariek ez dute hutsik egin: garaipen zirraragarria eskaini diete estadio eraberritua aurrenekoz bete duten 19.238 zaleei. Manu Sanchezek luzapenean sartu du garaitzeko gola. Estasia Sadarren. Bete-beteko zoriona.
Lehiaren aurretik, mututu egin da estadioa. Minutuko isilunea egin dute pandemiaren ondorioz zendutako zale gorritxoen omenez. Hortik aurrera, etengabea izan da burrunba. Osasunak ahaleginak eta bi egin ditu Rayo azpiratzeko, eta neurketak 91. minutuan egin du eztanda. Fedearen gola izan da Manu Sanchezen sartu duena. Balio emozional handia du, eta estatistikoa ere bai, goiko postuetan finkatzeko balio baitio Nafarroako taldeari. 14 punturekin iritsiko da nazioarteko partiden geldialdira. Oso egutegi zaila datorkio, baina gerokoak, gerorako.
Aurkari zaila izan du aurrean Osasunak. Igo berria da Rayo, baina ez dirudi. Orain arte lortu dituen 13 puntuak ez dira kasualitatearen ondorio; Andoni Iraolak egindako lan onaren emaitza baizik. Oso talde zorrotza da erasoan, eta atzean, ez du batere erraztasunik ematen. Horri horrela, indarrez hustu egin behar izan du Osasunak hiru puntuak patrikaratzeko. Gogotik ahalegindu da, baina asko kosta zaio aukera garbiak sortzea. Lehen zatian, Kike Garciak eta Lucas Torrok izan dituzte garbienak, baina ezerezean utzi ditu Dimitrievskik. Erabateko segurtasuna igorri du Rayoko atezainak.
Bigarren zatian beste martxa bat sartzen saiatu da Osasuna. Hasieran, setiatu egin du Iraolaren taldea. Haatik, usurbildarrak asmatu egin du aldaketekin, eta gorritxoei geroz eta gehiago kosta zaie golera hurbiltzea. Arrasatek aldaketa erasokorrak egin ditu, baina ez du lehiaren gidoia nahi bezala moldatzerik izan. Tinko ari zen eusten Rayo, eta kontraerasoetan min egiten ari zitzaien gorritxoei. Neurketak hutsean amaitu behar zuela zirudien. Alabaina, Manu Sanchezek Sadarren bizi izan den festa biribildu du, Coteren erdiraketa zehatza buruz sareratuta. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204038/beste-105-positibo-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 105 positibo atzeman dituzte Hegoaldean | Positibo tasa %2,3 da orain. Ospitaletako egoera hobera doa pixkanaka, baina oraindik 44 lagun daude ZIUetan, | Beste 105 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo tasa %2,3 da orain. Ospitaletako egoera hobera doa pixkanaka, baina oraindik 44 lagun daude ZIUetan, | Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, atzo 4.547 proba diagnostiko egin zituzten Hego Euskal Herrian. Horietatik, 105 positibo izan ziren. Bi osasun zerbitzuetako datuak kontuan hartuta, egindako testen positibo tasa %2,3 da orain.
Araban hamar kasu baino gutxiago zenbatu dituzte bigarren egunez jarraian: bederatzi aurkitu dituzte. Bizkaian, 28 izan dira, eta, Gipuzkoan, 30. Nafarroan atzeman dituzte kasu gehien: 33 kasu berri atzeman dituzte.
Ospitaletako egoerari dagokionez, egoera ez da gehiegi aldatu: Hegoaldeko ZIUetan 46 lagun artatzen ari dira, bezperan baino bi gehiago. Uztailaren hasiera jo beharra dago halako kopuruak ikusteko. Orotara, 165 lagun daude orain Hego Euskal Herriko ospitaleetan COVID-19aren sintomak larriagotuta. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204039/eneko-fernandez-eta-patxi-iriart-finalerdietara-nafarroako-txapelketan-eta-xilaban.htm | Kultura | Eneko Fernandez eta Patxi Iriart finalerdietara Nafarroako txapelketan eta Xilaban | Eneko Fernandezek 347 puntu lortu ditu Izabako saioan, eta haren atzetik sailkatu da Endika Legarra (315,5). Patxi Iriarten ondoren (416,5) Aitor Servier (410,5) geratu da Hiriburun. | Eneko Fernandez eta Patxi Iriart finalerdietara Nafarroako txapelketan eta Xilaban. Eneko Fernandezek 347 puntu lortu ditu Izabako saioan, eta haren atzetik sailkatu da Endika Legarra (315,5). Patxi Iriarten ondoren (416,5) Aitor Servier (410,5) geratu da Hiriburun. | Iazko geldialdiaren ondoren, bertso txapelketak martxan dira. Gaur, Nafarroako Bertsolari Txapelketako lehen final-laurdena izan da Izaban; herriak aurreneko aldiz hartu du txapelketako saio bat. Ehun bat lagun elkartu dira zinema aretoan. Eneko Fernandez izan da irabazlea, 347 punturekin. Xilaba Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako txapelketako hirugarren kanporaketa ere jokatu dute, Hiriburuko La Perle aretoan (Lapurdi). Han, Patxi Iriart nagusitu da, 416,5 punturekin. Hortaz, bi bertsolariak hurrengo fasera igaroko dira: finalaurrekoetara.
Izabako saioan, Endika Legarra geratu da bigarren (315,5), eta haren atzetik sailkatu dira Julen Zelaieta (305), Patxi Castillo (300,5), Idoia Granizo (292) eta Aitor Irastortza (272,5) bertsolariak. Alaitz Rekondo ibili da gai jartzaile.
Iriarteren atzetik, Aitor Servier izan da bigarrena Hiriburun (410,5). Honako bertsolari hauek izan dira hurrengoak sailkapenean: Kerman Diaz (399), Iker Altuna (382,5), Josu Txoperena (359,5) eta Pettan Prebende (319,5). Antton Lannes aritu da gai jartzaile.
Bizkaiko txapelketa, bihar
Bi txapelketetako hurrengo saioak datorren larunbatean izango dira. Nafarroako txapelketako bigarren final-laurdenean, Saioa Alkaiza, Urko Gartzia, Eneko Lazkoz, Alazne Untxalo eta Ekhiñe Zapiain bertsolariak ariko dira kantuan Tafallako kultur etxean, 17:30ean. Xilabako laugarren eta azken kanporaketa saioa Gabadiko (Nafarroa Beherea) herriko gelan egingo dute, 17:00etan. Amets Arzallus, Odei Barroso, Maindi Murua, Maddi Sarasua, Johaine Sarraillet eta Egoitz Zelaia ariko dira han.
Bizkaiko Bertsolari Txapelketa bihar hasiko da, Durangon jokatuko duten kanporaketa faseko lehen saioarekin; San Agustin kulturgunean, 17:00etan. Kanporaketako beste saioetan bezala, sei bertsolari arituko dira kantuan: Ibon Ajuriagojeaskoa, Iruri Altzerreka, Beñat Bilbao, Ander Elortegi, Asier Galarza eta Inazio Vidal. |
2021-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/204040/nafarroako-ikastetxeetan-maskararen-erabilera-malgutzeko-eskatu-dute.htm | Gizartea | Nafarroako ikastetxeetan maskararen erabilera malgutzeko eskatu dute | Sortzen elkarteak, Herrikoa federazioak, Britilak eta Nafarroako Concapa elkarteak proposatu dute ikastetxeek egun daukaten ordutegia ikasturte amaierara arte mantentzea. | Nafarroako ikastetxeetan maskararen erabilera malgutzeko eskatu dute. Sortzen elkarteak, Herrikoa federazioak, Britilak eta Nafarroako Concapa elkarteak proposatu dute ikastetxeek egun daukaten ordutegia ikasturte amaierara arte mantentzea. | Gizartean «muga guztiak» desagertu diren arren, ikastetxeetan «protokolo zorrotzak» betetzen jarraitu behar izatea gaitzetsi dute Sortzenek eta Herrikoa federazioa, Britila eta Nafarroako Concapa guraso elkarteek. Ez daude ados: «Ikastetxeetan neurriak aldatu egin behar lirateke, gizartekoekin batera».
Hori horrela, Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntza Departamentuko Hezkuntza kontseilariari hainbat aldaketa egiteko eskatuko diote: ikasleek jolastokian «elkar eragiteko» aukera edukitzea, gorputz hezkuntzan maskara kendu ahal izatea, familiei tutoretzak aurrez aurre egiteko aukera eskaintzea eta ikastetxeen sektorekako banaketa berrikustea. Gainera , proposatu dute Nafarroako ikastetxeetan egungo ordutegia ikasturte osoan mantentzea
Atzo Gimenok iragarri zuenez, urtarriletik aurrera ikastetxeek aukera izango dute ordutegia aukeratzeko: «Mundu guztiak edukiko du nahi duen jardunaldia eta ordutegi antolaketa». Hau da, pandemia aurreko ordutegia edozein izanda ere, ordutegi jarraitua mantentzeko aukera izango dute. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204066/denboraren-labirintoan.htm | Iritzia | Denboraren labirintoan | Denboraren labirintoan. | Ordu txikiak.
Pluralean beti. Bi hitzok entzun eta ordu txikiak parrandarekin lotzea, bat. Laket zaigu espresioa. Gau-giro semantiko berean sartzen dira pekatu txikiak, neska txikiak, bizio txikiak, dosi txikiak...
Badira, ordea, txiki-laburretik gutxi duten orduak. Ospitalekoak, esate baterako. Txiki-laburretik gutxi dute gaixo baten eta hura zaintzen ari den senidearen orduek, gauaren erdian haur-minetan dagoen amarenek, azken ainenetan dagoen hil-hurrenarenek.
Oinazeak luzatu eta luzatu egiten baititu orduak, nor ez da errukitzen? Ordu txikiak deituko diegu halako zirkunstantzietako orduei ere? 'Ordu txikitan hil zitzaigun osaba' esango dugu?
Ordua labur da poz giroan, luze da oinazean. Ederra da galegoek esaten dutena sufritzen ari denarengatik oro har eta hiltzeko zorian dagoenarengatik bereziki:
Oxalá que teña unha hora pequena...
Doakiola labur azken ordua, samina ere labur gerta dakion.
Euskal espresioaren pluralak ordu txikiak parrandaren luzamendua du helburu. Galegoak, berriz, singularrean hartzen du indarra unha hora pequena, oinazearentzat aski eta sobera baita ordu bakarra.
Esku-huts, bihotz-biluz.
Presaka bizi ginen, kabitu-ezin hiperaktibo batek harrapatuta, guztira iritsi beharrez ezertara iritsi ezinik. Ordurik gabeko denbora erretzen genuen lanean, autoan, telefonoan, sare sozialetan; ordu doiak egiten genituen etxean eta etxekoak atenditzen. Denbora faltak estutu egiten gintuen eta lanak ito. Denbora librea nahi omen genuen, baina denbora estutzen, lotzen, korapilatzen aritzen ginen denboraren esklabo ginela ohartu gabe. Bizi-poz urriena ematen duen jardun tristean ahitzen genuen bizitza, egunak eta urteak galtzen genituen sosen truke, baina denbora eta sosegua irabazten ez. Eta denbora lortzen genuen urrietan, sosegua erretzen genuen asteburuetako carpe diem ordu txiki ahalik luzeenetan...
Bat-batean, ordea, pandemia. Bat-batean, konfinamendua. Bat-batean, birus ikusezin batek denbora gelditu zigun eta esku-huts eta bihotz-biluz utzi gintuen. Ordu arte ezertarako astirik ez zuen askok munduko denbora guztia zeukan eskura; denbora malgu-malgua, denbora eskuzabala, Daliren erlojuetako denbora bigun belaxka, orduen gurpil presarik gabea. Baina denboraren malgutzea ez zen bide-saririk gabea: egunero zoramen betean bizitzetik, gure baitako kobazuloaren erdian jarri gintuen pandemiak. Bakarrik, ordu zehatz gabeko denbora baten erdian. Bakoitza bere baitarekin.
Gure etorkizun pertsonal eta kolektiboari buruzko galderak egiten hasi ginen iluntasunaren erdian, eta gure galderek oihartzuna eragiten zuten gure baitako kobazuloaren paretetan: memento mori!, memento mori! Latina aspaldi desagertua zen gure mundutik, baina aise ulertu genuen abisuaren muina: 'hurbil, oso hurbil dabil Herio'.
Normaltasun betera itzuli nahi dugu. Urte eta erdi luzean ikasitako zuhurtasun guztia ahaztuta? Ikasi dugu ezer? Oraindik ez zaigu memento mori abisuaren oihartzuna guztiz isildu gure baitako paretetan. Hilkorrak gara! Ez da amets gaiztoa bukatu! Gogoratu ondoan ditugunak! Hori esaten segitzen dute oraindik gure baitako kobazuloaren paretek, baina gero eta suabeago, isilago, urrutiago.
Memento moriren oihartzuna gero eta apalago eta carpe diem gero eta inora gabeago, tartetxo bat egingo bagenu sikiera Slavojiek-en proposamena gure kaskezurretan iltzatzeko:
«[Birus biologikoei kontra egiteko birus ideologiko bat garatu beharko genuke], gizarte alternatibo bat pentsatzeko birusa, Estatu-nazioa baino harago doan gizarte bat, bere burua gaurkotuko lukeen gizarte bat solidaritatearen eta kooperazio globalaren eskutik». (Slavoj ?i?ek. Un golpe tipo 'Kill Bill' al capitalismo. Sarean).
Puzzle aldrebestua.
Urteak aurrera ere, gertatu zaizkidanak, bizi izandakoak aise samar kokatzen nituen denboraren labirintoan. Pandemia etorri zen arte. Ordutik kostatu egiten zait itxialdian gertatutako gorabaherak pertsonalak zein publikoak kronologikoki antolatzea. Pandemia baino lehenago gertatu ote zen halako, edo geroago izan zen? Jertse gris pikoduna noiz erosi nuen, azken Gabonetan edo itxialdi osteko udan? Noiz izan zen Victoria Eugenian Xabier Leteri egindako omenaldia? Noiz egon nintzen bigarren aldiz konfinatuta senide batek positiboa eman zuelako?
Pandemia-sasoiko denbora oso geldoa izanagatik (edo agian horrexegatik), badirudi errazagoa behar zuela izan gertakarien oren oro ordenatuta gogoratzea: munduko denbora guztia izan dugu eskura koska ttipietan bezala kontu handietan ere haiekin fijatzeko eta haietaz gogoratzeko. Baina nonbait ez, denbora berriak bere izaera propioa du nonbait; edo beste era batera eragiten zidan niri behintzat. Inoiz ez bezala nahasten nituen eta nahasten ditut azken urte eta erdiko datak eta gertakariak, nekez ordenatzen ditut kronologikoki. Iazko udan Zarauzko hondartza itxi zuten txarrantxa batez, hondartzara zihoan jendea ez zedin pilatu. Kontzentrazio eremu baten ideia sartu zitzaidan buruan, eta orduan izan nuen denbora deskontrolatuari buruzko lehen sentsazioa.
Pandemia parentesi bat izaten ari da, baina ez opor luze batzuk edo urte sabatiko bat bezalako denbora bat: malgua da haiek bezala, baina aldi berean deskontzertua eragiten dit, konfunditu egiten nau: kronologia nahasi edo irauli balitzaio bezala aritu zait denbora edo hala jokatzen aritu dela iruditu zait niri. Denbora zegoen, orduak, egunak: egiten genuenaren lekukorik gabe, ordea. Besteak behar ditugu gure gauzak denboran finkatzeko? Eta neure buruari galdetzen nion baita ere: denbora bizitzeko modu desberdin, estrainio, bakarti, ia mamutuak izango al du eraginik gure osasun mentalean, edo dena lehenera bueltatuko da, eta lapsus mental trantsitorio luze bat izan dela pentsatuz itxiko dugu parentesia?
Bada, hasita nengoen denboraren nire pertzepzio desordenatua adinari egozten, eta nire buruari xarra! deitzen. Adin desberdineko jende dezenteri eskatu diot ordutik bere iritzia. Hitz egin dudan jende guztiz gehienak bizi izan du nirearen antzeko inpresioa: denbora bizitzeko modu lauso bat aktibatu omen dugu, orain arte bizi izan dugun denbora-modutik kanpokoa, arrotza, zehaztezina.
Batek baino gehiagok aipatu dit, esaten ari zena ilustratzeko, Zarauzko hondartza txarrantxa-hesiz inguratua. | |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204067/sute-batek-11-autobus-kiskali-ditu-lemoan.htm | Gizartea | Sute batek 11 autobus kiskali ditu Lemoan | Sua 05:00 aldera piztu da Pesa enpresaren garajean, eta 08:30 alderako itzali dute suhiltzaileek. Oraindik ez dute argitu zeintzuk izan diren arrazoiak. | Sute batek 11 autobus kiskali ditu Lemoan. Sua 05:00 aldera piztu da Pesa enpresaren garajean, eta 08:30 alderako itzali dute suhiltzaileek. Oraindik ez dute argitu zeintzuk izan diren arrazoiak. | Sute batek Pesa garraio konpainiak Lemoan (Bizkaia) duen garajean zeuden 11 autobus erre ditu gaur goizaldean. Sua 05:00 aldera piztu da, eta suhiltzaileek itzalia zuten 08:30 alderako. La Fletxa-Bolumburu industrialdean dago Pesaren garajea.
Ertzaintzak ikerketa zabaldu du, baina oraindik ez du argitu zergatik piztu den sutea. Ez da inor zauritu sutean. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204068/kilometroen-antolatzaileak-pozik-agertu-dira-egunak-eman-duenarekin-eta-jendearen-erantzunarekin.htm | Gizartea | Kilometroen antolatzaileak pozik agertu dira «egunak eman duenarekin eta jendearen erantzunarekin» | Eguraldi petrala izan arren, Go!azen izan da antolatzaileek bertan behera utzi behar izan duten ikuskizun bakarra. Ordizian, Lazkaon eta Beasainen egin dute aurten, eta Ibarrako Uzturpe ikastolari pasatu diote lekukoa. | Kilometroen antolatzaileak pozik agertu dira «egunak eman duenarekin eta jendearen erantzunarekin». Eguraldi petrala izan arren, Go!azen izan da antolatzaileek bertan behera utzi behar izan duten ikuskizun bakarra. Ordizian, Lazkaon eta Beasainen egin dute aurten, eta Ibarrako Uzturpe ikastolari pasatu diote lekukoa. | Zailtasun askori aurre eginda, baina azkenean egin dute 2021eko Kilometroak ikastolen aldeko jaia. Ordiziako, Lazkaoko eta Beasaingo ikastolek antolatuta, egitarau apala baina zabala osatu zuten, eta ia erabat bete ahal izan dute. Pandemiak erabat baldintzatutakoak ziren ekitaldi gehienak —besteak beste, edukiera mugatua zuten ekintza gehienek—, eta, hori gutxi balitz, eguraldia ere ez dute lagun izan gaur.
Hori dela eta, bertan behera geratu da Go!azen-en ikuskizuna, baina bat eta bakarra izan da. Goizean, besteak beste, herriz herri igaro da lekukoa. Antolatzaileak pozik agertu dira «egunak eman duenarekin eta jendearen erantzunarekin». Egitaraua, gainera, ez da egun bakarrekoa izan; azken hilabetean hainbat ekitaldi antolatu dituzte Bat gea lelopean. «Bertsoa, dantza eta musika uztartu dituzten ekitaldiak» izan dira, antolatzaileen hitzetan.
Gaurko ekitaldi nagusietan, besteak beste, hezkuntza sistema berria hizpide izan dute hizlariek. Nekane Artola Kilometroen ordezkariak, adibidez, galdegin du «adostasuna eztabaida zabal eta sakon baten emaitza» izatea, eta azpimarratu du «euskal hezkuntza sistema propioa eraikitzeko beharra».
Esan du, halaber, ikastolek gaur egun duten kezka nagusia euskararen erabileran eta kalitatean izandako «atzerapausoak» direla, eta eskatu du murgiltze ereduan arreta jartzeko.
Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua ere izan da gaur Goierrin. Hark ere euskal hezkuntza sistemak dituen «indarguneen eta gabezien inguruan gogoeta egiteko» deia egin du, «guztion artean» eraikitzeko etorkizuneko hezkuntza. Bertsotan ere jardun du sailburuak.
Lekukoa, Ibarrara
Bestetik, ikastolek eskerrak eman dizkiete bertaratutakoei eta, batez ere, jaia prestatzen jardun direnei: «Auzolana eta elkarlana orain ere agerian geratu dira Goierrin». Dena den, esan dute aurtengo Kilometroak antolatzeak utzi dien «altxor nagusia» hiru ikastolen arteko elkarlanean eta ezagutzan sakontzea izan dela.
Azkenik, lekukoa Ibarrako (Gipuzkoa) Uzturpe ikastolari pasatu diote, eta dei egin dute hamabost egun barru ikastolen aldeko hurrengo jaian elkartzera: Lizarrako Nafarroa Oinez-en. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204069/urrutikoetxeak-ez-dio-aukerarik-eman-victorri.htm | Kirola | Urrutikoetxeak ez dio aukerarik eman Victorri | Arlo guztietan gailendu da Urrutikoetxea, eta Lau eta Erdiko Txapelketako final-laurdenetako ligaxkarako sailkatu da. Jaka, Ezkurdia eta Laso izango ditu aurkari. | Urrutikoetxeak ez dio aukerarik eman Victorri. Arlo guztietan gailendu da Urrutikoetxea, eta Lau eta Erdiko Txapelketako final-laurdenetako ligaxkarako sailkatu da. Jaka, Ezkurdia eta Laso izango ditu aurkari. | Mikel Urrutikoetxea Lau eta Erdiko txapelketako final-laurdenetako ligaxkan izango da. Aitortu duenez, konfiantza falta zuen; azken txapelketak ez zaizkio nahi bezala atera, baina gaur ez du horren itxurarik eman. Nagusitasunez gailendu zaio Victor Estebani (22-7).
Bere erritmoa ezarri du bizkaitarrak, eta arlo guztietan gailendu da. Aitortu du bere asmoa hori zela, Victorrek bere jokoa ezin egin ahal izatea. Gaurkoa neurketa berezia zen errioxarrarentzat; izan ere, duela hiru hilabete eskas itzuli zen profesionaletara. Esan du hasieratik gaizki sartu dela partidan, eta gero ez duela nahi zuen bezala jokatu: «Erraztasun handiak eman dizkiot Mikeli; ez du gauza handirik egin behar izan niri irabazteko».
Urrutikoetxeak Jakaren aurka jokatuko du multzoko lehen neurketa. Lasok eta Ezkurdiak osatzen dute multzo indartsu hori. Beste multzoa, berriz, bihar geratuko da zehaztuta. Danel Elezkanok eta Peio Etxeberriak Tolosan (Gipuzkoa) jokatuko dute. Irabazleak Altuna III.a, Oinatz Bengoetxea eta Aitor Elordi izango ditu multzokide. Elordi herenegun sailkatu zen, etxean, Iñaki Artolari 22-16 irabazita. Altuna III.a izango du aurkari lehenik. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204070/sei-lagun-zauritu-dira-irunetik-gasteizera-zihoan-autobus-batek-izandako-istripuan.htm | Gizartea | Sei lagun zauritu dira Iruñetik Gasteizera zihoan autobus batek izandako istripuan | Ezbeharra A-1 errepidean gertatu da, Iruraiz-Gaunan (Araba). Burundesarena zen ibilgailua. | Sei lagun zauritu dira Iruñetik Gasteizera zihoan autobus batek izandako istripuan. Ezbeharra A-1 errepidean gertatu da, Iruraiz-Gaunan (Araba). Burundesarena zen ibilgailua. | Gaur arratsaldean autobus bat irauli da Iruraiz-Gauna (Araba) parean, A-1 errepidean. Iruñetik Gasteizerako bidea egiten ari zen Burundesaren ibilgailua, eta sei pertsona zauritu dira. Haietako bat bera ere ez dago larri.
16:10 aldera gertatu da ezbeharra, autobusa errepidetik irten denean. Sei lagun soilik zihoazen barruan: 15 eta 21 urte arteko bost bidaiari, eta 32 urteko gidaria. |
2021-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/204071/realak-ezin-izan-du-lidergoa-eskuratu.htm | Kirola | Realak ezin izan du lidergoa eskuratu | Real Madrilen porrotak lehen postua eskura utzi die txuri-urdinei, baina ezin izan diote Getaferi irabazi. Sandro eta Oiartzabal izan dira golegileak. | Realak ezin izan du lidergoa eskuratu. Real Madrilen porrotak lehen postua eskura utzi die txuri-urdinei, baina ezin izan diote Getaferi irabazi. Sandro eta Oiartzabal izan dira golegileak. | Garai honetan ezer gutxirako balioko zukeen, baina Espainiako Ligako lehen postua eskura izan zuen atzo Realak. Real Madrilek 2-1 galdu zuen Espanyolen zelaian, eta garaipena eskuratu balu liderra izango zen Reala. Gauzak, ordea, ez dizkio erraz jarri atzo arte punturik lortu gabe zen Getafek.
Futbol eta aukera gutxiko neurketa izan zen. Imanol Alguacilek azaldu moduan, «zelaia oso lehorra zegoen», eta, haren arabera, horrek ez zion nahi zuen jokoa egiten utzi Realari.
Gauzak hala, txuri-urdinen huts bat baliatu zuen Getafek atsedenaldira aurretik joateko. Aritzek baloi bat galdu zuen zelai erdian, eta Remiroren aurrean ez zuen hutsik egin Sandrok. Nork, eta Sandrok. Kanariarrak ez zuen maila ona eman Realeko jokalari izan zenean, baina iaz txuri-urdinei gola sartu zien Huescarekin, eta aurten, berriz, Getaferekin.
Bigarren zatian beste jarrera batekin zelairatu ziren Alguacilen mutilak, baita saria eskuratu ere. Atzo ere, beste behin, Oiartzabal izan zen golegilea. Gorosabelen erdiraketa bat ederki errematatu zuen eibartarrak.
Hortik amaierara arte, huts asko, aukera gutxi, eta polemika pare bat. Albisterik onena, Isaken itzulera. Sailkapenean hirugarrena da Reala 17 punturekin, puntu berak dituzten Atletico eta Real Madrilekin berdinduta.
Getafe: Soria; Damian (Iglesias, 84'), Djene, Cuenca, Olivera; Florentino, Maksimovic, Arambarri (Jonathan Silva, 75'); Aleñá (Poveda, 84'), Sandro (Macias, 88'), eta Mata (Unal, 75').
Reala: Remiro; Gorosabel (Zubeldia, 82'), Aritz, Le Normand, Aihen; Zubimendu, Merino, Portu (Januzaj, 82'), Navarro (Barrenetxea, 56'), Oiartzabal; eta Lobete (Isak, 56'). |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204072/irailean-4133-langabe-gutxiago-hegoaldean.htm | Ekonomia | Irailean, 4.133 langabe gutxiago Hegoaldean | SEPEren arabera, 152.190 lagun daude langabezian, duela urtebete baino 31.023 gutxiago. | Irailean, 4.133 langabe gutxiago Hegoaldean. SEPEren arabera, 152.190 lagun daude langabezian, duela urtebete baino 31.023 gutxiago. | Beheranzko bideari ekin dio berriro langabeziak. SEPE Espainiako Estatuko Enplegu Zerbitzu Publikoak emandako datuen arabera, irailaren amaieran 152.190 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Abuztuaren bukaeran baino 4.133 gutxiago dira, eta iazko irailean baino 31.023 gutxiago.
Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan egin du behera langabeziak: 1.598 gutxiago daude Bizkaian, 1.365 gutxiago Nafarroan, 603 gutxiago Gipuzkoan, eta 567 gutxiago Araban.
Langabeen %57,5 emakumeak dira (87.491), eta %42,5 gizonak (64.689).
Sektoreka, langabezia soilik handitu da aurretik enplegua ez zutenen artean (+121). Batez ere zerbitzuetan jaitsi da (-3.077), baina apaltzea izan da industrian (-467), eraikuntzan (-419) eta lehen sektorean (-294) ere.
Ohikoa den moduan, irailean berreskuratu egin dira udako hilabeteetan galdutako langileak. Zehazki, batez beste, 1.252.584 langile kotizatu dute Gizarte Segurantzan, abuztuan baino 5.374 gehiago. Hezkuntzan eta haren inguruan udako oporrengatik galdutako lanpostuak dira horietako asko.
Behera egin du, berriro, ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileen kopuruak. Irailaren amaieran 11.335 langile zeuden egoera horretan, eta horietatik 7.000 inguru baizik ez zeuden lanaldi osoko erregulazioan. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204073/munduko-ehunka-dirudunen-zerga-iruzurrak-azaleratu-dituzte.htm | Ekonomia | Munduko ehunka dirudunen zerga iruzurrak azaleratu dituzte | Pandoraren paperak kazetaritza ikerketaren berri eman dute. Zerga paradisuetan sozietateak sortzera bideratutako hamalau abokatu bulegotako dokumentuen filtrazio handi batean oinarritua da ikerketa. Oraindik ez da jakina zerrendan euskal herritarrik ote den. | Munduko ehunka dirudunen zerga iruzurrak azaleratu dituzte. Pandoraren paperak kazetaritza ikerketaren berri eman dute. Zerga paradisuetan sozietateak sortzera bideratutako hamalau abokatu bulegotako dokumentuen filtrazio handi batean oinarritua da ikerketa. Oraindik ez da jakina zerrendan euskal herritarrik ote den. | Panamako paperak auzia piztu eta bost urtera ailegatu da eztanda: Pandoraren paperak izeneko kazetaritza ikerketa aurkeztu dute ehunka kazetarik, eta bistan gelditu dira hainbat herrialdetako ehunka dirudunen ustelkeria kasuak. Izan ere, 2016ko eskandaluak egin bezala, ikerketak argitara atera ditu aberats askok beren herrialdeetako ogasunei eginiko iruzurrak. Jakinarazi dutenez, agirietan azaltzen dira, besteak beste, 330 politikari eta kargudun publiko baino gehiago eta munduko aberatsenen Forbes zerrendako 133 pertsona. 1971 eta 2018 artean sortutako 27.000 konpainia baino gehiago dira auzian inplikatuak. Ia 30.000 onuradun dira horietan.
Jakinarazi dutenez, zerga iruzurraren gaineko ikerketak ia bi urte iraun du, eta 11,9 milioi artxibo baino gehiago izan dituzte aztergai. Tartean izan dira dokumentu idatziak, kalkulu orriak, posta elektronikoak eta irudiak. ICIJ kazetari elkarteak koordinaturik, munduko 117 herrialdetako 600 kazetarik baino gehiago hartu dute parte ikerketan. Hala nola ikerketan izan dira, Le Monde, The Guardian, The Washington Post, L’Espresso, La Nación eta El País. Auzian inplikatuak diren dirudunen izenak jakinarazteko garaian, ikerketan parte hartu duen hedabide bakoitzari bere herrialdekoak diren pertsonen datuak ematen zaizkio.
Izenen zerrenda
Pixkanaka emanen dute izenen berri, baina dagoeneko izen ugari jakinarazi dituzte. Besteak beste, agirietan azaldu dira Txekiako Errepublikako lehen ministro Andrej Babis, Ekuadorko presidente Guillermo Lasso, Ukrainiako presidente Volodimir Zelenskieta, Erresuma Batuko lehen ministro ohi Tony Blair eta Txileko estatuburu Sebastián Piñera. Azken horri dagokionez, Txileko Gobernuak ohar bat atera zuen atzo, Piñerak iruzurra egin duela gezurtatzeko. Zehazki, ikerketak azaleratu du Txileko presidenteak Minera Dominga enpresaren salmentan parte hartu zuela haren lehen legegintzaldian, Birjina Uharteetako zerga paradisua baliatuz. Horiez gainera, Pandoraren paperak ikerketan azaldu dira nazioartean ospe handia duten beste hainbat pertsona ere: adibidez, Pep Guardiola futbol entrenatzaile katalana, Shakira abeslaria, Elton John kantaria, Claudia Schiffer modeloa eta Jordaniako errege Abdala I. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204074/tubacexeko-batzordeak-akordioa-sinatu-du-eta-langileak-bihar-itzuliko-dira-lanera.htm | Ekonomia | Tubacexeko batzordeak akordioa sinatu du, eta langileak bihar itzuliko dira lanera | Espero baino babes handiagoa izan du azkenean, ELAk eta CCOOk ez ezik, sindikatu independenteko kideak ere bozkatu duelako alde. 06:00etan itzuliko dira lanera langileak, 236 eguneko greba amaituta. | Tubacexeko batzordeak akordioa sinatu du, eta langileak bihar itzuliko dira lanera. Espero baino babes handiagoa izan du azkenean, ELAk eta CCOOk ez ezik, sindikatu independenteko kideak ere bozkatu duelako alde. 06:00etan itzuliko dira lanera langileak, 236 eguneko greba amaituta. | Tubacexeko enpresa batzordeak ostiralean zuzendaritzarekin lotutako akordioa sinatu du gaur 14:00etan, eta langileek amaitutzat eman dute 236 egun iraun duen greba; bihar goizeko lan txandan hasiko dira berriro lanean. Azkenean, hamahirutik zortzi boto izan ditu alde akordioak, ELAkoek eta CCOOek ez ezik, sindikatu independenteko kideak ere sinatu baitu. ELAk eta CCOOk ostiralean egin zuten euren batzarretan hitzarmenerako oinarriaren alde. CCOOk Amurrioko eta Laudioko langile guztien artean bozkatzea eskatu zuen, baina ez dute hala egin azkenean.
Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritzarekin iragan astean lortu zen akordioa, eta, ostiralean, batzordean ordezkaritza duten sindikatuetako langileek haren inguruan bozkatu zuten. Foro horietan, berrehundik gora eguneko greba bukarazten duen akordioa berretsi egin zen, nahiz eta STAT eta LABeko afiliatuak kontra azaldu.
CCOOren afiliatuek, aurreakordioa berretsi arren, nahi zuten haren inguruan langile guztiek bozkatzea, baina gaur goizean egindako bileran, enpresa batzordeko beste sindikatuek ez dute hori onartu. CCOOk adierazi du zuzendaritzarekin hitzartutako proposamena babesten duela, afiliazioaren aldeko jarrera duelako eta «gatazkari irteera traumatikorik gabeko irtenbidea» ematen diolako. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204075/arrakala-gunea-hustu-izanaren-izaera-politikoa-salatu-dute.htm | Gizartea | Arrakala gunea hustu izanaren «izaera politikoa» salatu dute | Gaur hasi da guneko hiru kideren aurkako auzibidea Bilbon | Arrakala gunea hustu izanaren «izaera politikoa» salatu dute. Gaur hasi da guneko hiru kideren aurkako auzibidea Bilbon | Bilboko Arrakala guneko hiru kideren aurkako auzibidea abiarazi dute gaur. Horri aurre egiteko, AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak agerraldia egin du eraikin okupatua zegoen lekuan, eta geroago elkarretaratzea egin dute Bilboko epaitegien aurrean, eraikina hustu izanaren eta prozedura judizialaren «izaera politikoa» salatzeko.
Martxoan okupatu zuten Bilboko Unamuno plazako eraikin bateko solairu bat, urteetan hutsik egondakoa, «miseriak jotako auzokideen behar materialak asetzeko» helburuz. Arrakala izena jarri zioten guneari, eta irekita egon zen bitartean AZET taldeko egoitza, auzokide etxegabetuen larrialdiko etxebizitza eta elikagaien herri biltegi gisa ere erabili zuten, «jabetza pribatuari aurre egitea helburu duen proiektu politikoaren etxe eta aterpe», etxebizitza sindikatuko kideek esan dutenez.
Baina Arrakala abian jartzearekin batera hasi zen «jazarpen poliziala»: agerraldian salatu dutenez, hainbat kide identifikatu zituzten, haietako batzuei etxeraino jarraitu zieten, bideoz grabatu zituzten, eta sindikatuko kideek horren kontrako elkarretaratzea egin zutenean, Bilboko udaltzainek isuna jarri zieten, «jazarpen polizialaz hitz egiteak adierazpen askatasunaren mugak gainditu» egiten dituela argudiatuta.
Azkenean, maiatzaren 11n hustu zuten solairua, eta han zeuden hiru kide identifikatu egin zituzten. Tentsio handiko egunak izan ziren haiek Bilboko Zazpikaleetan; izan ere, egun batzuk lehenago Desokupa enpresako kideek iragarri zuten Bilbora joatekoak zirela gune okupatu bat hustera, eta horren aurkako mobilizazio handiak egin zituzten Bilboko hiriburuan. Orotara, Arrakalako kideek hiru isun jaso dituzte mozal legea deritzona ezartzearen ondorioz, eta hiru kideren kontrako bide penala abiarazi dute.
AZETeko kideek Bilboko Udala egin dute gunea hustu izanaren «arduradun politiko», eta erantsi dute gertatutakoa ezin dela «testuinguru orokorretik» bereizi: «Hilabeteak dira osasun publikoaren izenean askatasun politiko eta zibilak murrizten ari direla. Gure kaleak eta plazak borrokan dauden lurralde bihurtu dira, non ekoizpen jarduera ez den guztia kriminalizatuta dagoen eta erreprimitua den».
Agerraldia egiten ari ziren bitartean, sostengua ematera joandako auzokideek Mallonako eskailerak hartu dituzte, eta, pankarten bidez Espekulazioari eta errepresioari stop eta Autodefentsaz espekulazioari aurre egin leloak osatu dituzte. Beste mobilizazio baterako deia ere egin dute: datorren ostiralean izango da, urriak 8, 18:30ean, Unamuno plazatik abiatuta. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204076/gizon-baten-gorpua-aurkitu-dute-bilboko-erdialdean-bart-erre-den-etxebizitza-batean.htm | Gizartea | Gizon baten gorpua aurkitu dute Bilboko erdialdean bart erre den etxebizitza batean | Sutea 23:30 aldera piztu zen, Rodriguez Arias kalean. Larrialdi zerbitzuetakoek gizona hilik aurkitu zuten etxebizitzara sartu zirenean. | Gizon baten gorpua aurkitu dute Bilboko erdialdean bart erre den etxebizitza batean. Sutea 23:30 aldera piztu zen, Rodriguez Arias kalean. Larrialdi zerbitzuetakoek gizona hilik aurkitu zuten etxebizitzara sartu zirenean. | Larrialdi zerbitzuetakoek adin ertaineko gizon baten gorpua topatu dute, bart gauean pizturiko sute baten harira Bilboko erdialdeko etxebizitza batera sartu direnean. Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, sutea Rodriguez Arias kaleko etxebizitza batean sortu zen, 23:30 aldera, eta hura itzaltzeko lanetan aurkitu zuten hildakoa.
Suteak eragindako soinua eta kea ikusita, bizilagunek larrialdi zerbitzuei deitu zieten, eta eraikina ebakuatu zuten. Suhiltzaileak gai izan ziren sutea kontrolatzeko eta sugarrak eraikinean zehar hedatzea galarazteko, baina ezin izan zuten salbatu etxebizitza barruan zegoen gizona. Segurtasun Sailaren arabera, suhiltzaileak eta Ertzaintza gertaturikoa ikertzen ari dira orain sutearen jatorria argitzeko, baina dagoeneko argi dute gizona sugarren ondorioz hil zela. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204077/tenperatura-eta-ukimena-atzemateko-sentsoreen-aurkitzaileentzat-medikuntzako-nobel-saria.htm | Gizartea | Tenperatura eta ukimena atzemateko sentsoreen aurkitzaileentzat, Medikuntzako Nobel saria | «Mundu fisikoa sentsazio somatikoen bidez» nola sentitzen den ulertzen lagundu dutelako emango diete saria David Julius eta Ardem Patapoutian ikertzaileei. | Tenperatura eta ukimena atzemateko sentsoreen aurkitzaileentzat, Medikuntzako Nobel saria. «Mundu fisikoa sentsazio somatikoen bidez» nola sentitzen den ulertzen lagundu dutelako emango diete saria David Julius eta Ardem Patapoutian ikertzaileei. | 2021. urteko Medikuntzako Nobel sariaren berri emateko asmoz gaur argitaratu duten oharrean nabarmendu dutenez, «milurteko» askotan galdera askoren sorburua izan da ea «mundu fisikoa sentsazio somatikoen bidez» nola sentitzen den, eta, hain zuzen, bide horretan egin dituzten aurkikuntzengatik jasoko dute saria David Juliusek eta Ardem Patapoutian ikertzaileek. Haien ikerketak giltzarri izan dira estimulu horiek nerbio sistemara nola heltzen diren eta han inpultso elektriko nola bihurtzen diren argitzeko. Ondorioz, oinazea ulertzen ere lagundu dute, eta haren kontra egiteko erak lantzen. Sariaren berri emateko gogora ekarri dute XX. mendearen lehen erdialdean egin zirela hainbat aurkikuntza garrantzitsu: «Argi geratu zen tenperaturak eta presioak eragina dutela azaleko hainbat nerbiotan». Argitzeko «misterioak» bazeuden, ordea, eta horiek argitzeko asmoz bi ikertzaileek egindako lana nabarmendu dute. Ohi denez, Karolinska Institutuaren Nobel Batzarrak eman ditu sariaren aldeko argudioak. «Bien aurkikuntzek era eman digute ulertzeko beroak, hotzak edo indar mekanikoak bulkada nerbiosoak nola has ditzaketen, gu gure inguruko mundura egokitzeko», azaldu dute oharrean. «Izadiaren sekretuetako bat argitu dute», nabarmendu du sariaren berri emateko agerraldian Nobel Batzordeko ordezkari Thomas Perlmannek: «Berebiziko garrantzia du bizirik irauteko». Bi zientzialariek egindako aurkikuntzak, giza organismoak inguruarekiko nola erantzuten duen ulertzeko «katebegi galduak»zirela esplikatu dute. AEBetan ari dira Bi ikertzaileak AEB Ameriketako Estatu Batuetan ari dira, baina Patapoutiak Libanon du jatorria. Julius 1955an jaio zen, New Yorken. Californiako Unibertsitatean dihardu; zapore oso minak erabiliz egindako ikerkuntzen bitartez, zentzumenak atzemateko ezinbestekoak diren sentsoreak atzeman ditu. Scripps Ikerketa Institutuan ari da Patapoutian. 1967an jaio zen, Beiruten. Indar mekanikoaren eragina atzematen duten sentsoreei erreparatu ahal izan die berak, bere ikerketen bitartez. Medikuntzakoa lehen Nobel saria izan ohi da. Bihar Fisikako Nobel saria norentzat den esango dute, etzi, Kimikakoa. Atzetik Literaturakoa, Bakearena eta Ekonomiakoa. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204078/geroa-baik-eh-bilduk-ahal-dugu-k-eta-ezkerrak-eskatu-dute-berrikus-dadila-erizaintzako-lan-eskaintza.htm | Gizartea | Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak eskatu dute berrikus dadila erizaintzako lan eskaintza | Txibitek dio euskara ez dela balioetsiko erizaintzako LEPean, dekretua onartu gabe dagoelako oraindik. Nafarroako Gobernuko presidenteak argudiatu du erabakia euskararen dekretuaren menpe dagoela. | Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak eskatu dute berrikus dadila erizaintzako lan eskaintza. Txibitek dio euskara ez dela balioetsiko erizaintzako LEPean, dekretua onartu gabe dagoelako oraindik. Nafarroako Gobernuko presidenteak argudiatu du erabakia euskararen dekretuaren menpe dagoela. | Erizain postuekin loturiko deialdia zabaldu du berriki Nafarroako Gobernuak: zehazki, erizainen 424 lanpostutarako prozesu bat abiatu dute, eta euskara jakiteak ez du inolako baliorik izanen eskaintza horretan. Euskara ez da balioetsiko; ingelesa, frantsesa edo alemana, ordea, bai. Euskara zokoratua utzi izanak sumina eragin du hainbat herritar eta talde politikorengan, eta kritikei erantzun die gaur Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek. Arrazoi bat eman du euskarak baliorik izanen ez duela argudiatzeko: euskararen dekretua onartu gabea izatea.
«Honek euskararen dekretuarekin du ikustekoa, eta oraintxe bertan barne tramitazioko prozesuan da oraindik ere», adierazi die Txibitek kazetariei. Nabarmendu du dekretua aztertze fasean dela: «Auzitegiak egindako eskakizunei erreparatu behar diegu orain, eta, beraz, dekretua ez da indarrean».
Eskubide urraketak Erizaintzako lan eskaintza publikoaren harira, parlamentuko talde politikoek askotariko jarrerak azaldu dituzte. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Duguk eta Ezkerrak lan deialdia berrikus dadila eskatu dute gaur parlamentuan. Diotenez, ez baitira ados euskara balioetsi gabe uztearekin. EH Bilduren iritziz, «erokeria bat» da euskarak baliorik ez izatea; Ezkerraren hitzetan, «izugarrikeria bat». Ordea, gobernuak azaldu du «legea betetzen» ari direla, eta, are, azaldu dute egungo egoera joan den legegintzaldian egindako urratsei zor zaiela. Bestalde, Navarra Sumak ez du nahi lan eskaintza publikoko deialdia moldatzerik, eta gobernuari galdegin dio «behingoz» onar dadila euskararen dekretu berria.
Auzia ez da berria: azken urteotan Nafarroako lan eskaintza publikoetan euskarari ematen zaion balioa maiz izan da polemika iturri. Besteak beste, Euskalgintzaren Kontseiluak hainbatetan salatu du Nafarroakoak «hizkuntza-eskubide urraketak betikotzen dituzten lan deialdiak» direla, eta aldaketa sakonak eskatu ditu. Gainera, azaldu dute Nafarroako Gobernuak ez duela prestutasunik agertu arazoari irtenbidea emateko. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204079/elak-euskal-estatu-burujabe-bat-lortzeko-alde-bakarreko-bidea-defendatu-du.htm | Ekonomia | ELAk euskal estatu burujabe bat lortzeko alde bakarreko bidea defendatu du | Sindikatuak azaroaren 24an eta 25ean egingo du kongresua, eta buruzagitzan ez da aldaketa handirik izango. Batzorde eragile parekidea eratuko du. | ELAk euskal estatu burujabe bat lortzeko alde bakarreko bidea defendatu du. Sindikatuak azaroaren 24an eta 25ean egingo du kongresua, eta buruzagitzan ez da aldaketa handirik izango. Batzorde eragile parekidea eratuko du. | Pandemiak utzitako lorratz sakonak markatuko du ELA sindikatuaren XV. Kongresu konfederala, datorren azaroaren 24an eta 25ean, Bilbon (Euskalduna). Izan ere, bizitzan funtsezkoa denari erreparatzera behartu du izurriak eragindako egoera berriak, distopikoa kasik itxialdien sasoietan. Bada, Euskal Herriko sindikaturik handienak Benetan garrantzitsuak diren gauzak; aktibatu, lortu, zaindu lelopean egingo du batzarra, «langileak eta gizarte osoa aktibatzea» duelako helburu, «badatozen aldaketa nagusiak» aintzat hartuz.
Aldaketa horien artean, «behin estatutuen aroa agortuta», euskal estatu burujabe bat osatzea lehentasunen artean jarri du sindikatuak, eta «errepublika burujabe eta independente baten alde» lan egingo dutela adierazi, «nazio eta klase emantzipaziorako horizonte gisa». Ponentzian argi eta garbi defendatzen dute hura eskuratzeko «alde bakarreko prozesu subiranista soziala».
Izan ere, ELAren ustez, jada argi geratu da Madril ez dagoela «eskuduntzen hobekuntza bat negoziatzeko prest, are gutxiago gure erabakitzeko eskubidea aitortzeko»: «Geratzen zaigun bide bakarra da alde bakarreko indar metatzeari ekitea, jakinik gaur ez daukagula nahikoa indar Estatuarekin hausteko», dio txostenak.
Subiranistak, geldialdian
Egungo egoerari buruz, ELAk dio Euskal Herriko erakunde suberanistak geldialdian daudela «auzi nazionalari dagokionez». Hori paradoxa bat dela aipatu dute, ETAk 2011. urtean ekintza armatua utzi zuenetik «zenbait gertakarik itxaropena piztu baitzuten autogobernu eta erabakitzeko ahalmen handiagoa izateko». Espainiako eta Frantziako estatuek ordutik izandako jarrera gaitzetsi du sindikatualk, baita Eusko Jaurlaritzak hartu duen joera errepresiboa ere, «bereziki Ertzaintzak gatazka sozial eta laboralei ematen dien tratuari dagokionez».
Indar abertzaleek hauteskundeetan arrakasta izan arren, ELAren ustez nabarmenak dira haien baitan gertatzen ari diren aldaketa ideologiko eta programatikoak. Alde horretatik, sindikatuak esan du autonomismoa eta neoliberalismoa «txanpon beraren bi aldeak» direla, eta ezkerreko indarrei «kemen handiagoa» eskatu die nazio eta klase auzian. EH Bilduri kritika zuzenak ere egin dizkio sindikatuak, besteak beste, azken urteetan Nafarroan edota Madrilen sinatutako akordioak gaitzetsi baititu.
Ildo nagusietan, aldaketa gutxi
«Pandemiak inoiz baino nabariago utzi ditu gure gizartearen gabeziak eta dohainak. Krisiek pertsonen eta gizarteen alderik onenak eta txarrenak uzten dituzte agerian», esplikatu du ELAk. «2008ko krisia oraindik gainditu gabe genuela, ondorio ekonomiko, laboral eta sozial larriak eragin dizkie langileei pandemiak sorturiko osasun krisia». Egungo testuingurua azaldu ostean, egoera berrian ahalik eta eraginkorrena izateko prestatzen ari dela esan du ELAk, eta azaroko kongresua mugarria izango duela egiten ari den aldaketa horietan.
Dena den, buruzagitzan eta sindikatuaren ildo nagusian ez da aldaketa handirik espero: hasteko, Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak beste agintaldi baterako izendatuko duelako 736 ordezkarik osatuko duten batzarrak. Batzorde Eragileak aurkezturiko kudeaketa txostena eztabaidatuko dute Euskalduna Jauregian, baita datozen lau urteetako lan ildoak zehaztuko dituen txostena ere. Orain arte eztabaida prozesua «oso aberasgarria» izan dela nabarmendu du sindikatuak, ehunka ordezkari parte hartzen ari baitira.
Kongresuan izango diren 736 ordezkari horien artean, 384 gizonak dira, eta 352, emakumeak (%47,2). Horrek, ELAren esanetan, agerian uzten du sindikatuak sexu berdintasunaren alde egin duela. 2008. urteko kongresuan, emakumeen parte hartzea %30,3koa izan zen; 2013. urtean, berriz, %33,4koa, eta 2017. urtean, %42,8koa.
Erreformak ate joka daude
Besteak beste, lan erreforma eta pentsioen erreforma aipatu ditu ELAk ate joka dauden «aldaketa nagusien» artean, eta sindikatuak garbi utzi du aldaketok «langileen alde» jartzeko lan egingo duela. «Kapitalaren aurrean, benetan garrantzitsuak diren gauzak aktibatu, lortu eta zaindu behar dira», esan du. Benetan garrantzitsuak diren gauzak zerrendatu ditu, gainera: «Bizitza eta osasuna erdigunera» ekarri behar direla azaldu du, «zerbitzu publikoak doakoak eta unibertsalak» izan behar direla, eta «erabakitzeko eskubidea bizitzaren arlo guztietara» zabaldu behar dela. Era berean, «genero ekitatea lortu» behar dela uste du, eta «ingurumena zaintzen duen gizarte eredua bultzatu». Horrek guztiak bizi baldintzak hobetuko ditu, ELAren arabera.
Helburu horiek ezarrita dauzka, beraz, sindikatuak, eta kongresuan hartuko dituzten erabakiak xede horiek ahalik eta modurik eraginkorrenean lortzeko izango dira. Mitxel Lakuntza izango da aurrerantzean ere idazkari nagusi, eta haren albokoa Amaia Muñoa izango da beste lau urtez. Hori bai, Nazio Batzordea Batzorde Eragile parekidea izango da aurrerantzean, sei gizon eta sei emakume izango baitira. Zuzendaritzarako hiru kide berri proposatu dituzte: Leire Gallego Lopez de Goikoetxea (Gasteiz, 1989), Alazne Mantxola Mintegi (Legazpi, 1988), eta Ane Miren Zelaia Arieta-Araunabeña (Durango, 1989). |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204080/puigdemont-laquoeuropako-agintariek-ere-garaia-dute-gatazka-honen-tamainaz-jabetzekoraquo.htm | Mundua | Puigdemont: «Europako agintariek ere garaia dute gatazka honen tamainaz jabetzeko» | Sassariko Helegite Auzitegiak Kataluniako presidente ohiaren kontrako euroagindua eten du,Europako Justizia Auzitegiak bere irizpidea ezarri arte. | Puigdemont: «Europako agintariek ere garaia dute gatazka honen tamainaz jabetzeko». Sassariko Helegite Auzitegiak Kataluniako presidente ohiaren kontrako euroagindua eten du,Europako Justizia Auzitegiak bere irizpidea ezarri arte. | Espainiako Auzitegi Gorenaren euroaginduak Italiako justiziaren aurrera eraman du Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohi erbesteratu eta Junts per Catalunyako eurodiputatua. Sassariko Helegite Auzitegian izan da deklaratzen, eta aske irten da bi orduko saioaran ondoren, inolako baldintzarik gabe. Pablo Llarena Goreneko magistratuak Puigdemont Espainiaratzeko egina duen eskaria aztertu du epaileak, eta prozesu hori behin-behinean etetea erabaki du, Europako Justizia Auzitegiak zer erabakiko zain. Sardiniako auzitegiak ontzat eman ditu fiskaltzaren eta defentsaren irizpideak. Biek eskatu dute euroaginduaren prozesua atzeratzea.
Puigdemont «oso pozik» agertu da, arratsaldean, bere abokatuekin batera eskaini duen prentsaurrekoan. Baina «haserre» ere badela gaineratu du, «herritarren ordezkari gisa jarduteko jartzen dizkiguten oztopoengatik». Gogoratu du duela lau urte hasi zuela erbestea bere gobernuko hainbat kiderekin batera, eta denbora horretan Alemaniako, Belgikako eta Italiako justiziaren aurrean aurkeztu dela, eta hirurek baztertu dutela Espainiako Auzitegi Gorenaren euroagindua. «Europa osoan mugitu naiteke aske, toki bakarrean izan ezik».
Kataluniako presidente ohiaren esanetan, lau urteren ondoren, «autokritika egiteko garaia» da Espainiako Estatuarentzat. «Ez du bere helburu politikoetako bat bera ere bete». Autokritika eskatu die «Espainiaren makineriaren menpe» jardun duten komunikabideei era, eta Europari aritu zaio segidan: «Europako agintariek ere garaia dute gatazka honen tamainaz jabetzeko». Europako zuzenbidean «salbuespen espainiar bat» ba ote dagoen galdetu du.
Kontraesanezko baieztapenak
Sassariko auzitegiak kontraesanezko bi ikuspuntu aztertu behar izan ditu erabakia hartzeko orduan. Batetik, Espainiako Auzitegi Gorenarena: euroagindua indarrean dela ziurtatu zuen Pablo Llarena epaileak joan den astean. Bestetik, Europako Justizia Auzitegiak Puigdemonten kontrako euroagindua etena dagoela jaso zuen uztailaren 30ean argitaratu zuen autoan.
Puigdemonten defentsak argi du Luxenburgoko auzitegiak esandakoa aintzat hartuz gero ez dagoela euroaginduarekin jarraitzeko oinarririk. Gonzalo Boye abokatuaren iritziz, euroagindua etenda dago, Llarena epaileak Luxenburgoko auzitegiari euroaginduen gaineko arazo aurrejudizial bat aurkeztu zionetik. Europako Justizia Auzitegiak hala baieztatu zuen uztailaren 30ean kaleratu zuen autoko 53. paragrafoan, eta irizpide bera ezarri du Italiak.
Ez hori bakarrik. Europako Justizia Auzitegiaren esanetan, «Espainiako agintariek berariaz» adierazi zuten EB Europako Batasuneko auzitegiek ezin izango dutela Puigdemonten kontrako euroagindua betearazi «Justizia Auzitegiak [arazo aurrejudizialari buruzko] epai bat eman arte». Egoera berean daude Puigdemonten gobernuan kontseilari izan ziren Toni Comin eta Clara Ponsati ere.
Llarenaren esanetan, ordea, euroagindua indarrean dago oraindik, eta hala ohartarazi zion joan den ostegunean Sassariko auzitegiari bidali zion idatzian. Goreneko magistratuaren arabera, Europako Justizia Auzitegia «okertu» egin zen euroagindua indargabetuta zegoela baieztatzean, eta Espainiako Estatu Abokatutzari leporatu zion ardura —hark ordezkatzen du Espainiako Estatua Luxenburgoko auzitegian—, auzitegiari hala zegoela adierazi ziolako. Baina Llarenak nabarmendu du euroagindu hori indargabetzeko eskumena berea dela eta ez duela halako erabakirik hartu.
Bi gai argitzeko
Sassariko auzitegiaren erabakia Llarenaren argudioen kontrakoa da erabat, euroaginduei berehala bide ematea baztertu duelako eta lehentasuna eman diolako Luxenburgoko auzitegiak esateko duenari. Bi gai dauzka argitzeko Europako Justizia Auzitegiak.
Batetik, Puigdemonti immunitateari buruz ebatzi behar du. Europako Parlamentuak immunitatea kendu zien presidente ohiari eta Clara Ponsati eta Toni Comin Kataluniako kontseilari ohiei, joan den martxoan, Espainiako Auzitegi Gorenaren eskariz. Eurodiputatuek helegitea jarri zuten Europako Justizia Auzitegian, erabakiaren kontra, eta Luxenburgoko auzitegiak argitu egin beharko du suplikatorioa legezkoa izan zen.
Bestetik, Llarenak aurkeztu zuen arazo aurrejudizialari erantzun behar dio. Magistratuak argibideak eskatu zizkion euroaginduen eragin ahalmenari buruz eta hari uko egiteko arrazoi posibleei buruz. Belgikako justiziaren ebazpen baten harira aurkeztu zuen eskaria. 2020ko abuztuaren 7an, Bruselako lehen instantziako epaitegi batek baztertu egin zuen Gorenak Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohi erbesteratuaren kontra igorri zuen euroagindua. Epaitegiak arrazoitu zuen Espainiako Auzitegi Gorena ez dela Puigen kontrako euroagindua igortzeko instantzia eskuduna; aldiz, egiteko hori Kataluniako epaitegi bati dagokiola adierazi zuen. Bruselako epaitegiak euroagindua baztertzeko aurkeztu zituen argudioak egokiak diren argitzearren jo zuen Llarenak Europako Justizia Auzitegira.
Kataluniako presidente ohiak atzo goizean bidaiatu zuen Sardiniara. Alghero hiriko aireportura iritsi zen, irailaren 23an atxilotu zuten toki berera. Espainiako Auzitegi Gorenak haren aurka igorria duen euroaginduaren ondorioz atxilotu zuen Italiako Poliziak —defentsaren esanetan, Espainiako Poliziak ere parte hartu zuen atxiloketan. Espainiako Gobernuak ukatu egin du—. Gaua pasatu zuen espetxean, eta hurrengo egunean epailearen aurrean deklaratu zuen. Aske irten zen Sassariko Helegite Auzitegitik, gaurko egunez berriro ere deklaratzera itzultzeko baldintza bakarrarekin. Saioak 11:00etan hasi behar zuen, baina atzeratzea erabaki du epaileak, eta 13:30ean hasi da azkenean.
Puigdemont deklaratzera iristerako, Kataluniako independentismoaren ordezkaritza zabal bat bildu da auzitegiaren parean, babesa ematera. Generalitateko kontseilari eta kontseilari ohiak; ERCko, Juntseko eta CUPeko parlamentariak eta gizarte eragile independentistetako kideak elkartu dira, besteak beste. «Errepresioaren amaiera» eskatu dute, eta baikor agertu dira, Italiak Espainiako justiziaren euroagindua baztertuko duela iritzita.
Goreneko magistratuak Sassariko auzitegiari beste ohar bat bidali dio gaur, Comin eta Ponsati Sardinian daudela jakin duenean, bi politikari horien kontrako agindua ere indarrean dela adierazteko. Cominek eta Ponsatik ez dute aparteko arazorik izan Sardinian sartzeko, nahiz eta Ponsatik jakinarazi duen Poliziak identifikatu egin duela hotelean zegoenean. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204081/aebetako-futbol-ligako-jardunaldia-bertan-behera-utzi-dute-sexu-abusuen-kasu-batzuk-azaleratu-direlako.htm | Kirola | AEBetako futbol ligako jardunaldia bertan behera utzi dute, sexu abusuen kasu batzuk azaleratu direlako | Jokalariek egin duten presioaren eraginez, ligako agintariak dimisioa eman du. Bi jokalari ohik elkarrizketa batean entrenatzaile bati buruz esandakoek sorrarazi dute afera. | AEBetako futbol ligako jardunaldia bertan behera utzi dute, sexu abusuen kasu batzuk azaleratu direlako. Jokalariek egin duten presioaren eraginez, ligako agintariak dimisioa eman du. Bi jokalari ohik elkarrizketa batean entrenatzaile bati buruz esandakoek sorrarazi dute afera. | Asteburu honetan ez da NWSL AEBetako Emakumezkoen Futbol Ligako neurketarik jokatu, jokalariek hala eskatuta. Lisa Baird ligako agintariak joan den ostiralean eman zuen dimisioa, erabakiaren berri eman eta ordu gutxira.
Iraganeko sexu abusuen kasu batzuek eragin dute hori: asteartean kaleratu zuten Richie Burke Washington Spirit taldeko entrenatzaile zena, eta ostegunean Paul Riley North Carolina Courage taldeko entrenatzailea. Burke ligak berak ikertu zuen, hainbat jokalarik abusu psikologikoa egiten ziela salatu ostean.
Rileyri, berriz, sexu jazarpena eta abusuak egozten dizkiote. Nazioartean FIFA arduratuko da hura ikertzeaz, ostiralean jakinarazi zuenez: «Halako jokabideak izan dituzten guztiek justiziaren aurrean erantzun behar dute; zigortu egin behar dira, eta futboletik kanporatu», adierazi zuen nazioarteko federazioak. AEBetan, berriz, gaur jakin da Sally Q. Yates fiskal federal ohiak ikertuko duela Riley.
The Athletic aldizkari digitalak Rileyren bi jokalari ohiri egindako elkarrizketa batek azaleratu ditu gertakariok; han, biek zioten entrenatzaileak sexu abusuak egin zituela. Egiari zor, ordea, jokalariek denbora zeramaten ligari presio egiten Riley kanporatzeko, baina orain arte oso eskasa izan zen Bairden erantzuna. Duela hilabete batzuk, adibidez, mezu elektroniko soil batekin erantzun zien jokalariek egindako kexei.
Jokalarien ordezkariek ostiralean adierazi zutenez, ostegunekoa «oso egun mingarria» izan zen eurentzat. Adierazi zuten jardunaldia bertan behera uzteko eskatu zutela «mina kudeatzeko tarte bat» izan zezaten, eta jasotako babesa eskertu zuten.
Gizonak defendatzen dituzten gizonak
Gertakarion harira, azken astean hainbat kasu azaleratu dira, eta argi geratu da sexu jazarpena eta abusuak ligaren parte izan direla 2012an sortu zenetik. Ligari berari ere kritika zaparrada jausi zaio. Megan Rapinoe AEBetako futbol izarrak, adibidez, Twitterren idatzi zuen ligak «denbora honetan guztian» ez duela behin ere «defendatu behar zuen pertsona defendatu»: «Gizonak emakumezkoei jazartzen zaizkien gizonak defendatzen», idatzi zuen Rapinoek. Ez da antzeko adierazpenak egin dituen izar bakarra izan.
Beste txio batean jarraitu zuen 2019ko Urrezko Baloiaren irabazleak: «Botere posizio batean egon eta gertatutakoak izorratu egin dituen horiek, kexak entzun eta ezer egin ez zuten horiek popatik hartzera joan daitezela».
Dimisioa eman eta gero, Bairdek gertatutakoan izan duen erantzukizuna aitortu zuen: «Aste hau, eta denboraldi honen zati handi bat, oso gogorrak izan dira jokalarientzat, eta horretan izan dudan erantzukizuna aitortzen dut. Sentitzen dut jende askori min egin izana», esan zuen agintari ohiak. Ligaren kultura aldatzeko lan egingo dutela hitzeman zuen. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204082/ibon-ajuriagojeaskoak-irabazi-du-bizkaiko-txapelketako-lehen-kanporaketa.htm | Kultura | Ibon Ajuriagojeaskoak irabazi du Bizkaiko txapelketako lehen kanporaketa | Ajuriagojeaskoak 479 puntu lortu ditu, eta Ander Elortegi sailkatu da bigarren, 477,5 punturekin. | Ibon Ajuriagojeaskoak irabazi du Bizkaiko txapelketako lehen kanporaketa. Ajuriagojeaskoak 479 puntu lortu ditu, eta Ander Elortegi sailkatu da bigarren, 477,5 punturekin. | Bizkaiko Bertsolari Txapelketa atzo hasi zen, Durangon. San Agustin kulturgunean jokatu zuten lehen kanporaketa, eta Ibon Ajuriagojeaskoa nagusitu zen, 479 puntu lortuta. Hortaz, bertsolariak finalaurrekoetan kantatuko du.
Ander Elortegi izan da bigarren sailkatua, 477,5 punturekin. Haren atzetik geratu dira Asier Galarza (451), Iruri Altzerreka (433,5), Inazio Vidal (421) eta Beñat Bilbao (398,5).
Saioan Leire Garatxena aritu da gai jartzaile. Ainhoa Arregik, Iñaki Aurrekoetxeak, Mirari Azulak, Leire Etxebarriak, Jurgi Fuentesek eta Garazi Mendozak osatu dute epaimahaia.
Bizkaiko txapelketako hurrengo saioa datorren larunbatean egingo dute, Igorren, Lasarte aretoan, 17:00etan. Ibai Amillategi, Julen Arzanegi, Mikel Goiriena, Garazi Navarro, Gorka Pagonabarraga eta Ander Urzelai arituko dira kantuan.
Joan den asteburuan izan dira txapelketetako bertso saio gehiago ere. Larunbatean, Nafarroako Bertsolari Txapelketako lehen final-laurdena jokatu zuten Izaban, eta Eneko Fernandezek irabazi zuen. Xilaba Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako txapelketako hirugarren kanporaketan, Patxi Iriart nagusitu zen Hiriburuko saioan (Lapurdi). |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204083/herri-ekimena-eta-kooperatibismoa-mahai-ingurua-egin-dute-azpeitian.htm | Gizartea | 'Herri ekimena eta kooperatibismoa' mahai ingurua egin dute Azpeitian | Ekitaldia 09:30ean hasi da, Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean. David Fernandez kataluniarrak eta «lau euskal esperientziatako ordezkariek» hartu dute parte saioan. | 'Herri ekimena eta kooperatibismoa' mahai ingurua egin dute Azpeitian. Ekitaldia 09:30ean hasi da, Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean. David Fernandez kataluniarrak eta «lau euskal esperientziatako ordezkariek» hartu dute parte saioan. | Herri ekimena eta kooperatibismoa izenburu duen mahai ingurua egin dute gaur Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean, 09:30ean hasita. Saioa Sanagustin kulturguneak 10 urte Herri Batzordeak eta Kultiba kooperatibak antolatu dute, eta BERRIAk zuzenean eman du bere webgunean. Orian,ikusgai dago ekitaldi osoa.
Hizlarien artean David Fernandez CUPeko diputatu ohia izan da; Kooperatibismoaren balioak eta balioa hitzaldia eman du hark. Beste lau hizlariak «lau euskal esperientziatako ordezkariak» izan dira, antolatzaileen arabera. Ioritz Aizpuruk, Azpeitiko Elikagunea proiektuaren sortzaileetako batek, Saltokiaz haratago, dastaketa eta heziketa gunea hitzaldia egin du; Mondragon taldeko Erreka Groupeko kide Cristina Etxegoienek industria produkzioari buruz hitz egin du; Araialdeko Ekintza Faktoria proiektuaren ordezkari Gartzen Garaiok Eraldaketa soziala euskaratik eta euskaraz hitzaldia eman du; eta, azkenik, Goiener kooperatibako Naroa Elortzak energia berriztagarrien sorkuntzaz eta kontsumoaz jardun du.
Jarraian, jardunaldiko ideia nagusiez eztabaidatu dute protagonistek. Saioan parte hartzea doakoa izan da.
Berez, ekitaldia joan den ekainaren 25ean egitekoa zen, baina, Fernandezek izan zuen ezbehar fisiko bat tarteko, atzeratu egin zuten, presentziala izan artean. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204084/sindikatuek-gaitzetsi-dute-nafarroako-hezkuntzako-protokolo-berriak-ezinegona-eragin-duela.htm | Gizartea | Sindikatuek gaitzetsi dute Nafarroako hezkuntzako protokolo berriak «ezinegona» eragin duela | LAB, Steilas, Afapna, ANPE, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek 47 ikastetxetako klaustroek sinatutako manifestu bat helarazi diote Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuari. | Sindikatuek gaitzetsi dute Nafarroako hezkuntzako protokolo berriak «ezinegona» eragin duela. LAB, Steilas, Afapna, ANPE, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek 47 ikastetxetako klaustroek sinatutako manifestu bat helarazi diote Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuari. | Hezkuntzarako protokolo berriak «ezinegona» sortu duela adierazi diote LAB, Steilas, Afapna, ANPE, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuari. Hain zuzen, 47 ikastetxetako klaustroek sinatutako manifestu bat helarazi diote. Ziurtatu dute Hezkuntza Departamentuak irailean egindako protokolo aldaketak «nabarmen» okertu dituela irakasleen lan baldintzak, «zuzeneko irakaskuntza saioak ugaritu egin direlako».
Ikastetxeetako klaustroen irudiko, beharrezkoa da ezarritako neurriak hezkuntza komunitatearekin —eta, batez ere, irakasleekin —adostea, «haiek baitira neurriak praktikan jartzearen arduradunak». Gaitzetsi dutenez, eskolaz kanpoko jarduerak antolatu beharrak irakasleen zuzeneko irakaskuntza orduak areagotzen ditu. Horrek bestelako ondorio batzuk ere uzten dituela azaldu dute: «Ikastetxeek behar bezala funtzionatzeko berebiziko garrantzia duten beste zeregin batzuk egiteko behar den denbora murriztea dakar: zikloaren koordinazioa, taldearen koordinazio didaktikoa eta tutoretza, liburutegien koordinazioa eta zaintzak, besteak beste». Gainera, irakasle gehiago kontratatzeko ere eskatu dute, baita eskolaz kanpoko jardueren eskariari «behar bezala» erantzuteko ere, ikasgeletako bizikidetza taldeei eutsiz. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204085/50-urte-bete-ditu-gaur-gipuzkoako-aspace-elkarteak-eta-urte-osoko-programazio-zabala-iragarri-dute.htm | Gizartea | 50 urte bete ditu gaur Gipuzkoako Aspace elkarteak, eta urte osoko programazio zabala iragarri dute | Zikloari hasiera emateko, ekitaldi jendetsua egin dute Donostiako Tabakaleran. | 50 urte bete ditu gaur Gipuzkoako Aspace elkarteak, eta urte osoko programazio zabala iragarri dute. Zikloari hasiera emateko, ekitaldi jendetsua egin dute Donostiako Tabakaleran. | Mende erdi. Hori da Gipuzkoako Aspace elkarteak martxan daraman denbora. Gaur ospatu dute urteurrena, Donostiako Tabakaleran. Elkarteko parte hartzaileak izan dira protagonista nagusiak: erabiltzaileak, familiak, langileak eta elkarteko boluntarioak. Hain zuzen, Endika Markotegi elkarteko erabiltzaileak aurkeztu du saioa, Julian Iantzirekin batera.
Ekitaldian izan dira Iñigo Urkullu lehendakaria, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko Presidentea, Maite Peña Gizarte Politiketako Diputatua eta Eneko Goia Donostiako alkatea, besteak beste.
Ekitaldiari hasiera eman ondoren, ikus-entzunezko baten bidez laburtu dute elkartearen 50 urteko ibilbidea. 1971. urtean abiatu zuten zazpi senidek, Garun Paralisiaren Elkartearekin. Sortzaile horiek eta beraien senideak omendu nahi izan dituzte gaurko ekitaldian, eta eszenatoki gainera igotzearekin batera, oroigarri bat oparitu diete antolatzaileek. Ez dira bakarrak izan: elkarteko kide ugari agertu dira eszenatokian. Erabiltzaileek, langileek edo senideek, besteak beste, eman dituzte beren testigantzak. «Asko egin dugu, baina oraindik ere asko dago egiteko, eta gizarte osoaren babesa behar dugu aurrera egiteko», adierazi du Lurdes Kerexeta langileak.
Iñigo Urkulllu lehendakariak ere hartu du hitza ekitaldiaren amaieran, eta eskerrak eman dizkie Aspaceren sortzaileei: «Hau ez zen posible izango elkartea sortu zuten familiak hor egon ez balira. Beren gain hartu zuten garun paralisia daukatenen eskubideen aldeko borroka, ikusgarritasuna, integrazioa... Aitzindariak, ausartak eta arduratsuak izan zineten». Pandemian zehar elkarteak egin duen lana ere nabarmendu du, eta adierazi du Aspacek garrantzi handia daukala bai arlo sozialean eta bai osasun arloan. Horrez gain, jakinarazi du Jaurlaritzak bi arlo horiek bideratzeko estrategia berri bat aurkeztuko duela hurrengo asteetan.
Elkarrekin bai
Urteurrenaren harira, Elkarrekin gai gara kanpaina ere aurkeztu dute. Kanpaina horrekin, hasiera eman diote Aspaceren ibilbidea omentzeko antolatu duten programazioari. Hilabetero ekitaldi bat antolatuko dute elkarteak lan egiten duen Gipuzkoako herri bakoitzean, eta 2022an bukatuko da zikloa, Aspace Egunarekin batera.
Urte osoan antolatuko dituzten egitasmoekin, ibilbide osoan jaso duten babesa «eskertu» nahi dute, eta, horrekin batera, Aspace ikusarazi eta «lagun sarea zabaldu», «garun paralisia duten pertsonen eskubideetan aurrera» egiteko. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204086/bi-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-bikotekideei-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita | Udaltzaingoak larunbat gauean atxilotu zituen bi gizonezkoak. | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita. Udaltzaingoak larunbat gauean atxilotu zituen bi gizonezkoak. | Udaltzaingoak bi gizonezko atxilotu zituen larunbat gauean Gasteizen, bikotekideei eraso egitea egotzita. Atxilotuetako batek 55 urte ditu, eta besteak, berriz, 37. Erasoetako bat Norteko trenbidearen kalean egin zuten, eta bestea, berriz, Aranbizkarra auzoko etxebizitza batean. Ez dute eman erasoen inguruko xehetasun gehiago. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204087/baliteke-erresuma-batuko-hornidura-faltak-gabonetara-arte-irautea.htm | Mundua | Baliteke Erresuma Batuko hornidura faltak Gabonetara arte irautea | Londresek berrehun militar jarri ditu kamioilari lanak egiten. Boris Johnsonen esanetan, migrazioa erraztea ez da konponbide bat. | Baliteke Erresuma Batuko hornidura faltak Gabonetara arte irautea. Londresek berrehun militar jarri ditu kamioilari lanak egiten. Boris Johnsonen esanetan, migrazioa erraztea ez da konponbide bat. | Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadorearen kongresua abian da Manchesterren, eta bere agintaldiaren bigarren erdirako proposamenak aurkezteko erakusleiho gisa erabili nahi du hura Boris Johnson lehen ministroak. Begiradak, baina, beste nonbait daude, langile faltak herrialdeko horniduran eragindako kalteetan. Izatez, Johnsonek aitortu du arazoak Gabonetara arte iraun dezakeela, eta militarrak jarri ditu kamioilari lanak egiten. Halere, baztertu egin du atzerriko langileen sarrera erraztea: «Aurrera egiteko modua ez da kontrolatu gabeko migrazioaren palankatik tira egitea».
Gasolindegiek astebete baino gehiago daramate bezeroei behar beste erregai eman ezinda, kamioilari faltak eragindako hornidura eskasia dela medio. Rishi Sunak Ekonomia ministroaren esanetan, baina, arazoa nazioartekoa da, eta Londresek ezin du bere kabuz konpondu: «Ezin dugu hagaxka magiko bat astindu mundu mailako hornidura kateko arazoak desagertzeko».
Bestelakoa da Johnsonek azaldutakoa. BBC kateari eginiko elkarrizketa batean, lehen ministroak onartu du brexit-aren eta pandemiaren ondorio dela egungo egoera. Hark, baina, merkatuaren «doikuntza epe bat» dela nabarmendu du, pauso bat gehiago dela «eredu ekonomiko hautsi batetik» aldentzeko prozesuan: «Jendeak 2016an [brexit-ak zekarren] aldaketa babestu zuenean, eta 2019an Alderdi Kontserbadorearen alde egitean, soldata txikietan, kualifikazio apaleko lanpostuetan eta produktibitate txiki kroniko batean oinarritutako eredu bati amaiera emateko bozkatu zuen».
Izan ere, hori da erregai hornidura eten duten faktoreetako bat: langile falta. Brexit-aren ostean martxan jarritako araudi berriek eta pandemiak zaildu egin dute atzerriko langileen iritsiera, eta hainbat lanpostu betetzeko arazoak dituzte; garraioan soilik ez, abeltzaintzan, ostalaritzan eta eraikuntzan ere nabaritu dute arazoa. Horri erantzuteko, Londresek aldi baterako 5.000 bisa onartu ditu kamioilarientzat —100.000 inguru beharko lirateke eskaerari erantzuteko—, eta beste 5.500 hegazti haztegietan lan egiteko prest daudenentzat. Izan ere, abeltzainek ehunka animalia sakrifikatu dituzte azken asteetan, hiltegietan nahikoa langile ez dagoelako.
Halere, lehen ministroak ez du bide horretatik jarraitu nahi. Izan ere, haren ustez, EB Europako Batasuneko ekialdeko herrialdeetako langileekiko izan duten dependentziaren ondorio da egoera: «Lan horiek soldata txikien truke egiteko prest zeuden, eta, horregatik, orain ez dira erakargarriak». Kontrara, soldata igoerak eskatu dizkie enpresariei, Erresuma Batuko langabeak erakartzeko.
Arrazoiak arrazoi, supermerkatuek hainbat produktu jasotzeko arazoak dituzte, eta gasolindegi ugarik ezin dute erregai hornidura bermatu. Galesen, Eskozian eta Ingalaterra iparraldean krisia amaitu da, «birtualki» bada ere, Petrolio Minoristen Elkartearen arabera. Egoera, ordea, bestelakoa da Ingalaterra hegoaldean. Eremu hartan eta Londresen banaketa lanak egiteari ekin diote berrehun militarrek. Escalin operazioaren parte da erabakia. 2020ko urtarrilaren 31ko deskonexioak eragin zezakeen hornidura faltari aurre egiteko prestatutako operazioa da.
Hornidura bermatzeko zailtasunak ez dira, baina, gobernuaren arazo bakarra. Azken urteetan defendatutakoaren aurka, zerga igoera bat iragarri du Johnsonek, hainbat alderdikideren haserrea eraginez. Manchesterreko kongresuko beste gai nagusietako bat da Ipar Irlandarako Protokoloa ere. Testu hartako 16. artikulua erabiltzeko eskatu diote Ipar Irlandarako ministro Brandon Lewisi. Hark aldebakarreko neurriak hartzea onartzen du, protokoloaren eraginez espero gabeko efektu negatibo bat agertzen bada. Lewisek, ordea, adierazi du aukera hori ez dagoela mahai gainean, eta Bruselarekin konponbide bat adosteko lanean ari direla. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204089/premiazko-zerbitzu-publikoetara-baliabide-gehiago-bideratzeko-eskatu-du-aurrekontu-sozialak-taldeak.htm | Gizartea | Premiazko zerbitzu publikoetara baliabide gehiago bideratzeko eskatu du Aurrekontu Sozialak taldeak | Nafarroako aurrekontuei buruz erabakitzeko eztabaidak iragarri dituzte urriaren 13an eta 15ean, eta 16ko manifestazioan bat egiteko dei egin dute. | Premiazko zerbitzu publikoetara baliabide gehiago bideratzeko eskatu du Aurrekontu Sozialak taldeak. Nafarroako aurrekontuei buruz erabakitzeko eztabaidak iragarri dituzte urriaren 13an eta 15ean, eta 16ko manifestazioan bat egiteko dei egin dute. | Hilabete bat falta da datorren urteko Nafarroako aurrekontua ixteko, eta Aurrekontu Sozialak taldeak eskatu du «gizarte premiak gastu lehentasuntzat» izatea, gaur Iruñeko Diputazioaren aurrean egindako elkarretaratzean. Beraz, zerbitzu publikoa «indartzeko» eta «blindatzeko» eskatu dute; hala nola osasuna, hezkuntza, zaintzak eta prestazio sozialak eta etxebizitza bat eskuratzeko eskubideak. Horrez gain, aurrekontuei buruzko erabakietan parte hartzeko ekintzak iragarri dituzte.
2022ko aurrekontua %6 handiagoa izango da; hau da, 2021ean baino 262 miloi euro gehiago. «Oso kezkagarria da 692 milioi euroko zorra jaulkitzea», esan du June San Millan Aurrekontu Sozialak taldeko kideak. Horrez gain, zalantzan jarri du gobernuaren kudeaketa: «Nondik dator diru hori? Zertarako da? Non amaitzen da?».
Zenbait gaitan gobernuak adierazten duen «gelditasun» eta «estrategia eza» salatu dute taldeko kideek; esate baterako, zerga sisteman, «makroproiektu desarrollistetan» eta arlo pribatuaren finantzaketetan. Beraz «orain» entzunak izatea exijitzen dute.
Aurrekontuei buruz hartuko diren erabakietan parte hartzeko «beharra» azpimarratu du San Millanek, eta bi ekintza proposatu ditu; batetik, haien iritzia entzuteko Aurrekontu Sozialak orain lelopean, urriaren 18an, 18:00etan, autobus geltoki zaharretik abiatuko den manifestazioan parte hartzeko deia egin du. Bestetik, urriaren 13an eta 15ean eztabaida eta bateratze jardunaldiak eginen dituztela iragarri du; bertan zenbait eragilek aurrekontuei buruzko proposamenak plazaratuko dituzte. Hitzaldi eta eztabaidak autobus geltoki zaharreko erabilera anitzeko gelan egingo dituzte. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204090/pfizerrekin-txertaturikoek-beste-dosi-bat-hartzea-gomendatu-du-emak.htm | Gizartea | Pfizerrekin txertaturikoek beste dosi bat hartzea gomendatu du EMAk | Bigarren dosia hartu eta sei hilabetera hartu beharko litzateke. Immunodeprimituei, berriz, txertaketa amaitu eta 28 egunera eman beharko litzaieke indartzeko dosia. | Pfizerrekin txertaturikoek beste dosi bat hartzea gomendatu du EMAk. Bigarren dosia hartu eta sei hilabetera hartu beharko litzateke. Immunodeprimituei, berriz, txertaketa amaitu eta 28 egunera eman beharko litzaieke indartzeko dosia. | Pfizer etxearen txertoa hartu duen herritar orori indartzeko dosia ematea komenigarria litzatekeela adierazi du gaur Sendagaien Europako Agentziak.
Gaur bildu da agentziaren Gizakientzako Botiken Batzordea, Pfizer/BioNTech konpainiek hirugarren dosiaren inguruan bidalitako datuak aztertzeko. Ondorioztatu dutenez, 18 urtetik gorakoei hirugarren txertoa jar dakieke bigarren dosia eman eta sei hilabeteren buruan. Konpainion datuen arabera, antigorputz kopurua handitu egiten da 18 eta 55 urte artekoei hirugarren dosia sei bat hilabetera ematen zaienean.
Agentziak nabarmendu du estatuetako osasun agintariek erabakiko dutela ofizialki hirugarren dosia gomendatu ala ez, txertatze kanpaina zein aurreratuta dagoen eta dosiak badauden ikusi ostean.
Bestalde, immunodeprimituei txertaketa amaitu eta 28 egunera eman beharko litzaieke indartzeko dosia, Pfizerren eta Modernaren kasuan.
Eta Moderna?
Agentzia aztertzen ari da Modernaren txertoa hartutakoek indartzeko dosi bat behar ote duten. Esan dutenez, oraindik ez dakite noiz aurkeztuko duten ondorioa.
Immunitate sistema ahulduta daukatenei dagokienez, agentziak adierazi du hirugarren dosiak «handitu egiten duela koronabirusaren aurkako antigorputzak sortzeko ahalmena organo transplante bat izan dutenengan». Edonola ere, agentziak aitortu du ez dagoela «froga zuzenik» esateko pertsona horietan antigorputz gehiago sortzeko ahalmena areagotzeak COVID-19 gaitzaren aurka babestuko dituenik. Halere, espero dute gaixoetako batzuk behintzat babestea. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204091/83-positibo-atzeman-dituzte-kasuen-19.htm | Gizartea | 83 positibo atzeman dituzte, kasuen %1,9 | Zazpi COVID-19 paziente eraman dituzte erietxeetara | 83 positibo atzeman dituzte, kasuen %1,9. Zazpi COVID-19 paziente eraman dituzte erietxeetara | Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, igandean COVID-19a atzemateko 4.309 test egin zituzten, eta 83 izan ziren positiboak; kasuen %1,9, hain justu ere. Herrialdeka, horra egoera: 37 kasu atzeman zituzten Gipuzkoan, 21 Bizkaian, hamasei Nafarroan, eta sei Araban. Osakidetzak jakinarazi du Euskal Herritik kanpo bizi diren hiru pertsona ere kutsatu direla.
Osakidetzak egindako eguneratzean, nabarmentzeko datu bat: hamalau eguneko intzidentzia metatua 60 kasuren langatik jaisteko zorian dago: 63,2 da. 2020ko uztailetik ez zen hain apala izan inoiz. Behin 60tik behera «transmisioa baxua» dela esan izan ohi da, eta horregatik da garrantzitsua datua.
Erietxeetako egoerari begira, 127 COVID-19 paziente daude oraindik Hego Euskal Herriko erietxeetan; horietako 46 larri, ZIUetan. Horietako zazpi daude Osasunbideko zentroetan. Igandean gaitzak jotako zazpi pertsona ospitaleratu behar izan zituzten; sei Osakidetzako zentroetara eraman zituzten, eta bestea, Osasunbideko erietxe batera. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204092/argindarraren-tarifak-salatzeko-manifestazioa-antolatu-dute-ostegunerako-bilbon.htm | Ekonomia | Argindarraren tarifak salatzeko, manifestazioa antolatu dute ostegunerako Bilbon | 20:00etan abiatuko da, Iberdrola dorretik. Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak deitu dute mobilizaziora. | Argindarraren tarifak salatzeko, manifestazioa antolatu dute ostegunerako Bilbon. 20:00etan abiatuko da, Iberdrola dorretik. Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak deitu dute mobilizaziora. | Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak argiaren tarifaren igoeren aurkako manifestazioa antolatu dute ostegunerako, Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuko da, 19:00etan. Mobilizazioan parte hartzeko deia egiten diete inguruko herritar eta eragile guztiei. Besteak beste, ELA, LAB, CCOO, ESK eta Steilas sindikatuek bat egin dute.
Bilbon eginiko agerraldian deitzaileek nabarmendu dute elektrizitatearen eta beste energia batzuen prezioetan azken hilabeteetan izaten ari den igoera etengabeak «gizarte osoari» eragiten diola; nagusiki sektore ahulenei eta, bereziki, euren ardurapean haurrak eta mendekotasun egoeran dauden pertsonak dituztenei.
Faktura energetikoa egiturazko pobreziaren oinarrietako bat dela azpimarratu dute. «Etxe batek fakturak ordaindu ezin dituenean, pilatu egiten dira. Horrela, bizitza duin bat garatzeko zailtasuna areagotuz doa, eta ezinezkoa bihurtzen da zorpetzearen eta prekaritatearen gurpiletik irtetea».
Salatu dute argindarraren fakturaren igoerari eusteko Espainiako Gobernuak hartu dituen neurriak ez direla nahikoak, prezioek egunetik egunera «marka historikoak ezartzen» jarraitzen dutelako. Haien ustez, «beharrezkoa da» gobernuek «benetako neurri eraginkorrak» hartzea «oligopolio elektrikoaren aurka».
Eskaerak
Horren harira, sistema elektrikoa «lehenbailehen publifikatzeko» urratsak eskatu dituzte, eta energiaren merkatuaren auditoria bat eta erreforma sakon bat egiteko, teknologia bakoitzak sortutako argindarra bere kostu errealengatik ordaindu dezaten kontsumitzaileek, eta ez, gaur egun bezala, handizkako merkatuetako enkanteetan ezarritako prezioetan.
Halaber, premiazkotzat jo dute gizarte talde batzuk pobrezia energetikotik babesteko neurri espezifikoak hartzea. Adibidez, fakturak ordaindu ezin dituztenei zuhurtasun printzipioa aplikatzea, hau da, enpresa hornitzaileak mozketa baten aurretik etxeko egoera sozioekonomikoa kontsultatzera behartzea eta, egoera ahulean egonez gero, hornidura bermatzea. Horrekin batera eskatu dute kontsumitzaile kalteberaren figura birdefinitzea eta tarifa sozialetarako sarbideak zabaltzea. Bide horretan Eusko Jaurlaritzak ere «neurri irmoak» har ditzakeela uste dute.
Komunikazioaren alorrean ere lan handia egin behar dela azpimarratu dute. «Garrantzitsua da familientzako formakuntza eta laguntza kanpainak egitea, kontratu energetikoak haien beharretara egokitu ditzaten, energia kontsumoa murrizteko eta independentzia handitzeko».
Eltze jotzea ostiralean
Ostegunean Bilbon egingo den manifestazioaz gain, protesta gehiago daude iragarrita aste honetarako. Ostiralean, etxeko argindarra deskonektatzeko deia egin dute, 22:00etatik 22:30era, eta ordu erdi horretan etxeko leiho eta balkoietara irteteko, eltze jotzea egiteko. Hego Euskal Herrian EH Bilduk deitu du protestara; Galizian eta Herrialde Katalanetan ere bat egingo dute, hango alderdi subiranistek bultzatuta. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204093/adituen-arabera-giza-akats-bat-egon-daiteke-facebook-instagram-eta-whatsappen-etenaldiaren-atzean.htm | Bizigiro | Adituen arabera, giza akats bat egon daiteke Facebook, Instagram eta Whatsappen etenaldiaren atzean | Hiru aplikazioek orain arte izandako etenaldirik luzeena izan da. Antza, zerbitzarien konfigurazioan izandako aldaketa batzuen ondorioz gertatu da konexioaren galera. Telegram aplikazioak 50 milioi erabiltzaile berri ditu atzotik. | Adituen arabera, giza akats bat egon daiteke Facebook, Instagram eta Whatsappen etenaldiaren atzean. Hiru aplikazioek orain arte izandako etenaldirik luzeena izan da. Antza, zerbitzarien konfigurazioan izandako aldaketa batzuen ondorioz gertatu da konexioaren galera. Telegram aplikazioak 50 milioi erabiltzaile berri ditu atzotik. | Facebookera, Instagramera edota Whatsappera konektatu ezinda ibili zara? Lasai, ez zara bakarra izan eta. Mundu osoko erabiltzaileak izan ziren arazo berarekin atzo, 17:30etik. Antza, zerbitzarien konfigurazioan izandako aldaketa batzuen ondorioz gertatu da konexioaren galera. Gauerdirako minutu gutxi falta zirela hasi dira aplikazioak berriz ere funtzionatzen.
Egoera ikusita, Mark Zuckerberg buru duen talde erraldoiak «barkamena» eskatu du, eta informatikan aditu diren askok eta askok adierazi dute giza akats bat dagoela gertatutakoaren atzean. Alde horretatik, batzuek uste dute Facebookeko langile batek egin duela hori, eta nahi izan gabe ezabatu dituela zerbitzarietako zenbait datu. Ondorioz, konpainiak Interneten dituen zerbitzuak desagertu egin dira, inoiz existitu izan ez balira bezala.
Facebookeko arduradunek Twitter bidez eman behar izan zuten etenaldiaren gaineko informazioa. Erabiltzaileak lasaitzen ahalegindu ziren. Adierazi zuten bazutela arazoen berri, eta lanean zebiltzala zerbitzuak euren onera itzul zitezen. Lehen azterketen arabera, bazirudien akatsa Interneteko joan-etorria bideratzeko ezinbestekoa den azpiegitura batean zegoela, hau da, hiru aplikazio horientzat lanean ari diren DNS domeinu izenen zerbitzarietan. Horiek itzultzen dituzte URL helbideak (www.facebook.com, esaterako) makina batek uler dezakeen IP identifikadore gisa. DNSak ez zuen erantzuten, eta horren ondorioz, Facebooken eta beste aplikazioen zerbitzariak Internetetik ezkutatu egiten dira.
Facebookek barkamena eskatu zuen arazoa konpondu ondotik.
Arazo ezberdinak zituen sare sozial bakoitzak: Facebooken ezin zen sartu, Whatsappen ezin zen mezurik bidali edo jaso, eta Instagramen ezin zen horma berritu.
Instagramen kasuan, azken hilean izan duen antzeko bigarren arazoa da. Aurrekoa irailaren 4an izan zuen. Facebookek, berriz, sekula izan duen konexio arazorik handiena 2019ko martxoan izan zuen; ordukoan, 22 orduz egon zen erabili ezinda. |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204094/libian-gizateriaren-kontrako-delituak-egin-dituzte-2016tik-nberen-arabera.htm | Mundua | Libian gizateriaren kontrako delituak egin dituzte 2016tik, NBEren arabera | Nazioarteko erakundeak gerrako alde guztiei egotzi die zibilen kontrako gerra krimenak egitea. | Libian gizateriaren kontrako delituak egin dituzte 2016tik, NBEren arabera. Nazioarteko erakundeak gerrako alde guztiei egotzi die zibilen kontrako gerra krimenak egitea. | Hilketak, torturak, epaiz kanpoko exekuzioak, bortxaketak, esklabotza eta gerra krimenak. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, horiek dira 2016tik hona Libiako gerran alde guztiek egin dituzten gizateriaren kontrako krimenetako batzuk, batez ere Europara bidean zihoazen migratzaileen eta espetxeetan zeuden atxilotuen kontra.
Iragan udatik, NBEren talde batek milaka dokumentu aztertu, 150 lagun baino gehiago elkarrizketatu eta ikerketa lanak egin ditu Libian, Tunisian eta Italian, giza eskubideen ustezko urraketak zehazte aldera. Frogak bilduta, gaur aurkeztu zituen lan horien ondorioak: «Gure ikerketek finkatu dute gatazkako alde guztiek urratu dutela nazioarteko zuzenbide humanitarioa; batez ere proportzionaltasun printzipioak, eta zibilak eta gerran parte hartu dutenak desberdindu behar izatea. Hirugarren estatuek, atzerriko borrokalariek eta mertzenarioek ere zerikusia izan dute horretan», azaldu du Marokoko Justizia ministro ohi eta Libiarako Ikerketa Misioaren buruzagi Mohamed Auajjarrek.
Zehazki, haren arabera, zibilek «prezio altua ordaindu» dute urteotan izandako erasoaldietan, eta horren adibidetzat jarri ditu 2019. eta 2020. urteen artean Tripoli hiriburuaren kontra Khalifa Haftar ekialdeko buruzagi militarrak egindako erasoaldia, azkenean arrakastarik izan ez zuena.
«Aire erasoek dozenaka familia hil dituzte. Osasun instalazioen suntsitzeak kalte egin dio osasun arretari, eta pertsonen kontrako minek milaka lagun hil edota elbarritu dituzte», gehitu du Auajjarrek azken bost urteotan gertaturikoaz aritzean.
Ikerketaz arduratu den taldea NBEk sortu zuen, iragan udan, eta Afrika iparraldeko herrialdean gertaturiko ustezko urraketak argitzeko agindu zion. Aipaturiko krimenez gain, misio horrek haur soldaduen presentziaren, desagerpenen eta «kolektibo zaurgarrien» kontrako jazarpenaren berri ere eman du.
Hamar urte dira NATOren hegazkinek Muammar Gaddafiren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio izan da Libiako gerra. Urte luzeko gatazka militarraren ostean, iragan azaroan eginiko bake elkarrizketetan akordioa lortu zuten elkarren aurka aritu diren bi aldeek, Tripolin egoitza duen Batasun Nazionaleko Gobernuak eta Tobrukeko parlamentuak. Horren bidez, datorren abenduaren 24an presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeak egitea adostu zuten.
Itun horretan ere jaso zuten herrialdearentzako gobernu bat finkatzea, eta horren harira izendatu zuten Abdul Hamid Mohammed Dbeibeh Libiako lehen ministro. Hala, iragan martxoan, izendapenari buruzko ustelkeria zantzuak eta hainbat kritika egon ziren arren, diputatuen gehiengoak babesa adierazi zion Libiako trantsizio gobernuari.
Giza eskubideen urraketei buruzko txostenaren egileek aitortu dute Libia «egonkorragoa» dela egun, batez ere su-etenari eta batasun gobernua osatu izanari esker, baina, halere, ohartarazi dute eskubide horien egoerak «kezkagarriak» direla oraindik ere.
Mertzenarioak
Txostenaren aurkezpenaren egun berean, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa Sameh Hasan Xukri Egiptokoarekin elkartu da atzerriko mertzenarioez eta talde militarrez aritzeko. Horiek Libiatik «era koordinatuan» irtetearen alde agertu dira biak ala biak: «Mertzenarioak pixkanaka atera behar dira Libiatik», adierazi du Lavrovek
Hilabeteak dira NBEk horien kanporatzea eskatzen duela, hori egitea «garrantzitsua» delakoan urteotako gerra amaitu dadin. Lavrov horren alde agertu da, zehaztuta «hainbat fasetan» egitea ezinbestekoa dela «botere oreka aldatzeko arriskua» eragozte aldera: «Oreka horri esker irauten du negoziatu genuen su-etenak». |
2021-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/204095/euskara-hiriguneetako-gazteen-artean-sustatzeko-proiektu-bat-aurkeztu-du-aek-k.htm | Gizartea | Euskara hiriguneetako gazteen artean sustatzeko proiektu bat aurkeztu du AEK-k | Bilbo aldeko ikasleekin egin dute ikerketa, aldundiarekin eta Ikastolen Elkartearekin batera | Euskara hiriguneetako gazteen artean sustatzeko proiektu bat aurkeztu du AEK-k. Bilbo aldeko ikasleekin egin dute ikerketa, aldundiarekin eta Ikastolen Elkartearekin batera | Hiriguneetako gazteen artean euskararen eta euskal kulturaren transmisioa hobetzea du helburu gaur Bilbon aurkeztutako #Damolat proiektuak. Ahize-AEK-ko teknikari Naroa Jauregizuriak Bilbon, Getxon eta Portugaleten (Bizkaia) egindako ikerketaren emaitza da, eta jardunaldi formatuan plazaratuko dute laster. Gazteei euskal kulturara hurbiltzeko tresnak eman nahi dizkiete, eta Ikastolen Elkarteak unitate didaktiko bat atonduko du, Bizkaiko Foru Aldundiak lagunduta.
Jauregizuriaren ikerketak argi utzi du hutsune bat dagoela nerabeentzako edukietan. Bere iritziz, umeek badauzkate euskara eta euskal kulturara heltzeko bideak eta edukiak: «Nahiz eta familia erdaldunetako umeak izan, eurentzako edukiak dauzkate: Irrien Lagunak, Ene Kantak, ETBko marrazki bizidunak, Goazen, Olentzero eta Mari Domingiren istorioa bera...». Horiek guztiak «umeen iruditeriaren» parte direla azaldu du, eta badaukatela eragina haiengan.
Nerabezaroan, ordea, kanal horiek «mozten eta urtzen» hasten direla aipatu du. Jauregizuriaren aburuz, trantsizio adin horretan, hiriguneetako gazteek euskararen mundutik jasotzen dituzten erreferentziak «ikusezin eta arrotz» bihurtzen dira, baita «deseroso» ere, «komunikazio konpetentzietan zailtasun gehiago dauzkatelako». Bide beretik jo du Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak. Gogorarazi du denbora daramatela ohartarazten nerabeen arteko erabilerak eta kalitateak behera egin dutela, eta neurriak eskatzeaz gain «egin» egin behar dela azaldu du. Tellituren ustez, arazoari hezkuntzatik, euskalgintzatik, kulturgintzatik eta erakunde publikoetatik erantzun behar zaio. «Erantzuna elkarlanaren ondorio bada, are eta emaitza hobeak lortuko ditugu».
Euskara, zokoratuta
Presentzia urria dauka Euskarak Bilbo aldeko nerabeen artean. «Ikerketan parte hartu duten gazte gehienek euskal munduarekin duten lotura bakarrenetakoa ikastetxeak eta herri eta auzoetako jaiak dira» azaldu du Jauregizuriak, azterlanaren parte izan diren ia ehun ikasleen erantzunetatik abiatuta.
Nerabeen beharrizanak identifikatu ondoren, konponbidea du jomuga #Damolat proiektuak, baina Jauregizuriak aitortu du «laguntza xumea» bakarrik eskaini dezakeela, «erronka eta eztabaida handi baten parte» delako arazoa. Hezkuntza komunitateari laguntzeko tresna egin nahi dute orain, ikasketa unitate bat eskainiz gazteei. Helburua euskara eta euskal kultura gazteengana heltzeko komunikazio kanalak «argiztatzea» izango da. «Ez goaz esatera 'hau gustatu behar zaizu', baizik eta 'hau dago zuen esku, behintzat ikusi eta erabaki zer gustatzen zaizuen'», nabarmendu du Jauregizuriak.
Unitate didaktikoa datozen asteetan argitaratuko dute, eta doako zabalpena izango du. Eskolei ez ezik, aisialdi taldeei, gaztetxeei eta euskaltegiei ere eskainiko zaie besteak beste, haiek ere edukiak aprobetxa ditzaten. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204125/asuncionek-aitortu-zuen-espainiako-gobernuak-bonbak-bidali-zizkiela-hbko-kideei-postaz.htm | Politika | Asuncionek aitortu zuen Espainiako Gobernuak bonbak bidali zizkiela HBko kideei, postaz | ABC egunkariak publiko egin ditu Barne ministro ohiak Emilio Alonso Manglano CESIDeko zuzendariari esandakoak. Jose Antonio Cardosa Errenteriako postariaren hilketari egiten zaio aipamena. | Asuncionek aitortu zuen Espainiako Gobernuak bonbak bidali zizkiela HBko kideei, postaz. ABC egunkariak publiko egin ditu Barne ministro ohiak Emilio Alonso Manglano CESIDeko zuzendariari esandakoak. Jose Antonio Cardosa Errenteriako postariaren hilketari egiten zaio aipamena. | Espainiako Gobernuak Herri Batasuneko kideei bonba gutunak bidali zizkiela azaleratu du dokumentu batek. ABC egunkariak zabaldu du esklusiba: PSOEko Antoni Asuncion Espainiako Barne ministro ohiak CESID Espainiako inteligentzia zerbitzuko egoitzan 1994an egindako bilkura egun batean egin zuen aitorpena. Asuncion 2016an zendu zen.
1994ko abenduaren 22a zen. Zazpi hilabete ziren kargua utzi zuela, eta CESIDeko orduko zuzendari Emilio Alonso Manglanorekin joan zen bazkaltzera, harreman estua baitzuten. Manglano 1995era arte izan zen kargu horretan. Bi ordu baino gehiago izan ziren solasean bazkalorduan; hizketaldia grabatua izan zen, baita transkribatua ere. Dokumentu hori da ABC-k eskuratu eta orain argia ikusi duena.
–Corcuerak baditu gauza batzuk, nik dakidala, hil zen postari hura, bonbak eztanda egin ziona—, adierazi zion ministro ohiak espioien buruari.
–Hori jende gutxik daki, ezta?—, galdetu zion Manglanok.
—Jende gutxik. Talde horrek maila horietan egiten zuen ongi lan—, azaldu zuen Asuncionek.
1989an Errenteriako (Gipuzkoa) Juan de Olazabal kalean gertatuko hilketa dute hizpide Asuncionek eta Manglanok. Jose Antonio Cardosa 22 urteko postaria Ildefonso Salazar HBko kidearen buzoian gutun bat uztekoa zen, irailaren 20an. Postariak gutuna tolesterakoan, detonagailua aktibatu eta lehertu egin zen gutuna, eta eztandak bete-betean harrapatu zuen Cardosa. Bertan hil zen. Birrinduta geratu zen Salazarren etxe ataria. Jose Luis Corcuera zen Barne ministroa orduko hartan. Asuncionek 1994an esandako beste mezu batzuek berretsi egiten dute gutun hori Espainiako Gobernuak bidalia zela.
–Gutun horiek haiek bidalitakoak ziren. Postariak tolestu egin zuen paketea, eta, buzoian sartutakoan, eztanda egin, eta hil egin zen—, adierazi zuen Asuncionek Errenterian gertatutakoaz.
Aljerko prozesua bertan behera geratu berritan gertatu zen Errenteriakoa. ETAk bonba-pakete bidezko kanpaina bat abian jarri zuen, eta horiei modu berean erantzun nahi izan zien Espainiako Gobernuak, Asuncionen arabera. Manglanorekin izandako solasaldian, honela dio CESIDeko zuzendari ohiak erasoaren egiletzari buruz:
–Kontua da ez ikusiarena egin behar duzula, eta, nahiz eta kontzientzia astindu, estatua eta instituzioak defendatu behar dituzula, baina... arraioa!
Corcueraren ukoa
Espainiako Barne Ministerioak, 1999ko legea baliatuz, terrorismoaren biktima gisa aitortua du Jose Antonio Cardosa. Dena dela, inoiz ez da ofizialki argitu nork hil zuen. Duela zazpi urte, erreportaje bat argitaratu zuen BERRIA-k, Cardosaren hilketaren eta Barne Ministerioaren arteko loturak agerian uzten zituena.
ABC-k galdetuta, Corcuerak ukatu egin zuen atzo, berriz ere, bonba-paketeen bidalketaren inguruan ezer dakienik: «Ez dut zerikusirik gisa horretako kontuekin». Barne Ministro ohiak ziurtatu zuen «inondik ere» ez dakiela ezer horren inguruan, eta, aitzitik, gutunak bidaltzen zituena ETA zela nabarmendu zuen. Harekin lotu zuen Cardosaren hilketa: «Gogoan dut leherketa bat jasan zuen postari bat, baina hori eragin zuen gutuna ETAk bidalitako beste hainbaten modukoa izan zen».
EH Bilduk iragarri du azalpenak eskatu dizkiela Kongresuan Corcuerari eta Fernando Grande-Marlaska gaur egungo Espainiako Barne ministroari. EH Bilduk salatu du kasu honek agerian uzten duela indarkeria desberdinen biktimei ematen zaien tratuan dagoen desberdintasuna, "kasu horien biktimek ez dutelako jaso beharrezko egia, justizia eta erreparaziorik". "Zer argibide izan dezakete biktimek atentatua nork egin zuen ere ez dakitenean, eta are gutxiago nortzuk izan ziren egileak? Eta orain badakigu PSOEren gobernua dagoela atentatu horien atzean".
Cardosa hil zuen leherketa izan eta ordu gutxira, agerraldia egin zuten, Ildefonsorekin batera, Iñaki Esnaola eta Tasio Erkizia HBko buruzagiek. Jose Antonio Ardanza Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere egin zuen erantzule azken horrek, Ardanzak HB eta ETA «gauza berbera» zirela esan zuelako. Espainiako Estatuaren Gerra Zikineko ekintzatzat jo zuten gertatutakoa, eta Felipe Gonzalez Espainiako Gobernuko presidenteak egun gutxi lehenago egindako hitzetan ere oinarritu ziren hori ziurtatzeko. ETAren kontra «beste era bateko ekintzak» egiten hasi beharraz mintzatu zen Gonzalez.
Gainera, HBko kideek nabarmendu zuten hildako postaria ezker abertzaleko kidea zela, intsumisoa izandakoa eta mugimendu antimilitaristan ibilitakoa, eta gertukoa zuela Ildefonso. Haren hiletan ere izan ziren ezker abertzaleko kide asko.
Roldanek esandakoen berrespena
Errenteriako leherketa 17/95 sumarioaren barruan sartu zuen Baltasar Garzon Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile ohiak. Oñaederra sumarioa deitu zitzaion, Ramon Oñaederra Kattu ETAko kidearen hilketa argitzeko jarri zelako abian, nahiz eta beste hainbat sumariorekin nahastu zen.
Sumario horretan, Luis Roldan Guardia Zibileko zuzendari ohiak egindako deklarazioan ere atera zen argitara Cardosaren auzia. BERRIAk eskuratu ahal izan zituen Roldanek epailearen aurrean esandakoak, eta, horietan, Roldanek azaldu zuen 1989ko udan bilera izan zutela Espainiako Barne Ministerioan terrorismoaren kontrako koordinazio taldekoek. Bilera horren ostean, Rafael Vera Segurtasuneko estatu idazkariak, Roldanek eta Corcuerak beste bilera bat egin zuten azken horren bulegoan, eta, Roldanen arabera, Verak azaldu zion ETAri «erantzun sendo bat» ematea pentsatu zutela: «Bonba-paketeen sorta bat prestatu eta Herri Batasunako kide jakin batzuei bidaltzea, haiek izutzeko».
Errenteriako leherketaren berri izan eta ordu gutxira, Veraren dei bat jaso ei zuen Roldanek, «berehala» Barne Ministeriora joateko eskatuz, harekin eta Corcuerarekin biltzera. Bilera horretan, «bonba-paketea HBko morroi batentzat zela eta ministerioaren gai bat zela» esan zioten Roldani, hark deklaratu zuenaren arabera.
Salazarren etxe atarian lehertu zenaz gain, pakete gehiago zeudela ere jakinarazi zioten Roldani; beste bi, zehazki. Horiek lehertu ez zitezen «ahalegin guztiak» egin behar zirela esan zioten, eta abisua pasea ziotela Goñi Tirapu orduko gobernadoreari, hark Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jeneralari bonbak utzitako lekuetatik hartzeko enkargua eman ziezaion.
Azkenean, Roldanek adierazi zuen bi pakete horiek ez zirela lehertu. Donostiako postetxean topatu zuten bata, eta Azpeitikoan edo Azkoitikoan bestea —esan zuenez zekiela ziur bietako zeinetan—. Horren berri emateko, Galindok dei egin zien Corcuerari eta Verari, haren esanetan, eta gogora ekarri zuen Corcuerak jakitean hartu zuen lasaitua: «Esan zidan bere bizitzako gaurik txarrena pasatu zuela».
Iñigo Iruinen izena
Barne Ministerioak jomugan zituen HBko kideetako baten identitatea ere ezagutarazi zuen Roldanek. Galindok esan omen zion Iñigo Iruin abokatuari bidali zitzaiola bi bonbetako bat. Bestea zein zen ez zion zehaztu Galindok, esanez ez zuela gogoratzen.
17/95 sumarioaren ikerketaren barruan, Garzon harremanetan jarri zen Donostiako, Azkoitiko eta Azpeitiko postetxeekin, jakiteko ea han Guardia Zibilak jaso zuen bonba paketerik. Ikerketa haren emaitzak eskuratu ahal izan zituen BERRIAk. Donostiako postetxeko zuzendariak Garzoni erantzun zion artxiboetan ez zuela topatu halakorik adierazten zuen ezer. Azpeitiko postetxeko nagusiak, ordea, jakinarazi zion komunikazioen erregistroan ageri zela bonba-pakete bati buruzko erreferentzia.
Komunikazio hori egin zuenari deklarazioa hartu zion Garzonek, handik bi urtera. Postetxeko buruak azaldu zion Guardia Zibila postetxera joan zela 1989ko irailaren 21ean, Udaltzainak emandako abisu baten ostean. Iristerako han omen zegoen Guardia Zibila. Atea zabaltzeko agindu ziotela esan zuen, eta, ondoren, bulegoan zeuden lau edo sei zakuak zabaltzeko. Postariak uko egin zion, bonbaren bat egon zitekeen beldurrez, eta haren lankideetako batek zabaldu zituen zakuak. Postetxeko buruak esan zuen bi ordu inguruz izan zirela agenteak bulegoan, eta amaitutakoan ez zietela inongo argibiderik eman. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204126/demode-produkzioak-deabru-beltzak-iratxe-ansa-eta-alfredo-sanzol-saritu-dituzte-max-sarietan.htm | Kultura | Demode Produkzioak, Deabru Beltzak, Iratxe Ansa eta Alfredo Sanzol saritu dituzte Max sarietan | Atzo banatu zituzten Espainiako Arte Eszenikoetako XXIV. Max sariak, eta hainbat euskal ekoizpen eta artista saritu zituzten: besteak beste, Demode Produkzioak-en 'Kutsidazu bidea, Ixabel' musikalak jaso zuen musika ikuskizunik onenaren saria. | Demode Produkzioak, Deabru Beltzak, Iratxe Ansa eta Alfredo Sanzol saritu dituzte Max sarietan. Atzo banatu zituzten Espainiako Arte Eszenikoetako XXIV. Max sariak, eta hainbat euskal ekoizpen eta artista saritu zituzten: besteak beste, Demode Produkzioak-en 'Kutsidazu bidea, Ixabel' musikalak jaso zuen musika ikuskizunik onenaren saria. | Atzo gauean egin zuten Espainiako Arte Eszenikoetako Max sariak emateko gala, Bilboko Arriaga antzokian, Hiri osoa agertoki bat da lelopean. Sarituen artean hainbat euskal lan eta artista izan ziren.
Demode Produkzioak taldearen Kutsidazu bidea, Ixabel obrak jaso zuen musika ikuskizunik onenaren saria. Joxean Sagastizabalen izen bereko nobela oinarri hartuta sortutako musikala da, eta duela urtebete estreinatu zuten, 2020ko urriaren 15ean, Arriaga antzokian. Han jaso zuten Max saria atzo Joli Pascualena eta Patxi Barco zuzendariek, eta desio bat adierazi zuten: 2022an kultura oinarrizko ondasun gisa aitortua izan dadila.
Deabru Beltzak taldearen Symfeuny obrak kaleko ikuskizunik onenaren saria jaso zuen, konpainiak 25 urte betetzen dituen urte berean. Ikuskizunak piroteknia, dantza eta musika uztartzen ditu. Saria jasotzeko orduan taldekideak hunkituta azaldu ziren halako sari bat beren hirian jasotzeagatik.
Iratxe Ansak emakume dantzari onenaren saria jaso zuen, Igor Bacovichekin osatzen duen Metamorphose Dance konpainiarekin sortutako Al desnudo ikuskizunagatik. Otsailean estreinatu zuten lana, Arriagan bertan.
Baina guztien artean nabarmendu zen lana Alfredo Sanzolen El bar que se tragó a todos los españoles izan zen: bost saritarako izendatua zegoen, eta hiru jaso zituen; espazio eszenikoaren diseinurik onenarena, antzerki ikuskizunik onenarena eta antzerki egiletzarik onenarena. Espainiako Zentro Dramatiko Nazionalak ekoitzitako lana da, eta 1963an apaizgoa utzi eta Estatu Batuetara bidaiatzea erabakitzen duen apaiz nafar baten bizitza kontatzen du. Sanzolen aitaren bizitzan oinarritua dago.
Ohorezko saria, Gemma Cuervorentzat
Calixto Bieitok zuzendu zuen gala, eta parte hartzaileen artean izan ziren, besteak beste, Bernardo Atxaga idazlea, Jon Maia bertsolaria, Miren Gaztañaga aktorea, Adriana Bilbao dantzaria eta Yogurinha Borova musikari eta performerra. Gemma Cuervo aktore katalanak ohorezko saria jaso zuen; haren alaba Cayetana Guillen Cuervok eman zion. Galaren aldarrikapen nagusia izan zen arte eszenikoek bizirik jarraitzen dutela krisia hasi zenetik urte eta erdi igaro ondoren, eta aitortza merezi dutela.
Aurten 439 ikuskizun aurkeztu zituzten sarietarako; lehen fasean 190 hautatu zituzten, eta 37 iritsi ziren finalera. Guztira, hogei sari banatu zituzten. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204127/langile-publikoen-soldata-2-igo-nahi-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Langile publikoen soldata %2 igo nahi du Espainiako Gobernuak | Erosteko ahalmenaren galera ekar dezake igoera horrek, inflazioa %4 inguruan dabilelako. | Langile publikoen soldata %2 igo nahi du Espainiako Gobernuak. Erosteko ahalmenaren galera ekar dezake igoera horrek, inflazioa %4 inguruan dabilelako. | Gaur goizean bilera egin dute Madrilen Espainiako Ogasun Ministerioak eta sektore publikoan ordezkaritzarik handiena duten sindikatuetako lauk: UGT, CSIF, ELA eta CIG. Bilerara ez da agertu ere egin CCOO, salatu baitu ez dela benetako negoziazio bat, baizik eta jada hartutako erabaki bat jakinarazteko bilera.
Lidia Sanchez Funtzio Publiko Estatu idazkariak azaldu die datorren urtean %2 igo nahi duela langile publikoen soldata. Oso litekeena da emendatze hori ez soilik ezartzea Estatuko administrazioko langileei, baizik eta baita autonomia erkidegoetakoei eta udaletakoei ere. Hori gertatu da azken urteetan, Hego Euskal Herriko sindikatuek eta erakundeek sarritan desadostasuna adierazi duten arren. Berez, gaurko bileran parte hartzen ari dira erkidegoetako funtzio publikoko ordezkariak ere.
Langile publikoen soldatak %2 igoko balira, erosteko ahalmena galduko dute, balitekeelako inflazioak maila horretatik gora bukatzea urtea. Energiaren garestitzearen eraginez, abuztuan %3,3ra iritsi zen prezioen igoera Hego Euskal Herrian. Iraileko datua datorren astean emango du INEk, baina espero da erraz gainditzea abuztukoa; izan ere, %4 da Espainiarako emandako datu aurreratua, eta hortik ez da asko urruntzen Hego Euskal Herrikoa.
Hegoaldeko langile publikoen soldatak Espainiako Gobernuak erabakitzea Atzeraldi Handiaren ondorioz orokortu zen. Izan ere, defizit publikoa murrizteko, Jose Luis Rodriguez Zapatero orduko Espainiako gobernuburuak erabaki zuen 2010ean langile publikoen soldata %5 txikitzea, eta hurrengo bost urteetan, 2011-2015eko epean, soldatak izozturik izan zituzten, eta 2012an, gainera, Gabonetako aparteko saria kendu zieten (ondoren berreskuratu zuten). 2016an itzuli ziren soldata igoerak; 2020an %2koa izan zen, eta 2021ean, berriz, %0,9koa.
Ordezkapen tasak handitu
Zapateroren gobernuak eta haren ondoren Mariano Rajoyren gobernuak hartutako beste erabaki bat izan zen erretiroa hartutako langile publikoak ez ordezkatzea. Erabaki horrek asko handitu du lanpostu publikoen behin-behinekotasuna, eta, ondorioz, arlo batzuetan jada langile publikoen %50 aldi baterakoak dira. Gaurko bileran, ordezkapen tasak handitzea proposatu du Espainiako Gobernuak. Horrela, ordezkapen tasa %100etik %110era igo nahi du orokorrean, baina %110etik %120ra oinarrizkotzat jotzen dituen sektoreetan, hala nola osasunean eta hezkuntzan. Zorpetzea arindu duten udaletan ere %120ko ordezkapen tasa ezarriko dute. Segurtasun indarretan, berriz, %125ekoa izango da.
ELAren salaketa
Bileran parte hartu duten sindikatuak ez dira gustura atera. ELAk ziurtatu du %2ko soldata igoerak erosahalmena txikituko duela, eta gogorarazi du aurreko urteetako izozketekin metatutako erosahalmenaren galera % 13tik gorakoa dela. "Pandemian argi eta garbi geratu da zerbitzu publikoak indartzeko premia larria dagoela eta horretarako langile publikoen lan baldintzak hobetu behar dira nahitaez. Egindako proposamenak, ostera, kontrako bidean doaz".
Gainera, Espainiako Gobernuak funtzionarioen soldataren gaia oinarrizko arau gisa tratatu nahi duenez, "estatuaren beste esku sartze bat" dela salatu du ELAk. "Gure herrialdean zer zerbitzu publiko behar eta nahi ditugun erabakitzeko eskubidea aitortzeko eskatu dugu. Espainiako Estatuak gure beharrak erabakitzeko gaitasuna aitor diezagula enpleguan, hezkuntzako lan baldintzetan, osasunean eta gizarte zerbitzuetan".
Horregatik, bileran parte hartu duten Gasteizko eta Iruñeko gobernuetako ordezkariei eskatu die eutsi diezaiotela euren autogobernu ahalmenari, eta "behingoz" utz diezaiotela Madrilen emandako aginduak partekatzeari, "ondorio larriak ekarri baitizkiete sektore publikoko langileei eta, oro har, gizarteari".
Beste eskaera bat ere egin die ELAk Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten euskal alderdi politikoei: ez diezaietela babesik eman neurri horiei 2022rako Estatuko aurrekontuen Legean. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204128/baionako-elizbarrutian-gutxienez-25-adingabek-jasan-dituzte-sexu-abusuak.htm | Mundua | Baionako elizbarrutian gutxienez 25 adingabek jasan dituzte sexu abusuak | Frantziako Eliza katolikoan 330.000 sexu abusu kasu izan dira 1950etik. Elizan izandako sexu abusuei buruzko batzorde independenteak ikerketaren ondorioen berri eman du. | Baionako elizbarrutian gutxienez 25 adingabek jasan dituzte sexu abusuak. Frantziako Eliza katolikoan 330.000 sexu abusu kasu izan dira 1950etik. Elizan izandako sexu abusuei buruzko batzorde independenteak ikerketaren ondorioen berri eman du. | Baionako elizbarrutian —Pirinio Atlantikoetako departamendua biltzen du— 1950. urtetik 2020. urtera sexu abusuak jasan dituzten adingabeak 25 dira, gutxienez, eta, kasu horietan hamahiru izan dira apaiz erasotzaileak. Marc Aillet Baionako elizbarrutiko apezpikuak arratsaldean eman du datuen berri, Frantziako Eliza katolikoan izandako sexu abusuei buruzko ikerketa bat atera berritan. Gainera, beste kasu bat ikertzen ari da Paueko (Biarno) Auzitegia, 1980.hamarkadan gertatutako beste sexu abusu batengatik.
Bi urte eta erdiko ikerketaren ostean, Eliza katolikoak berak eskaturiko txostenaren berri eman du goizean CIASE Eliza katolikoan izandako sexu abusuei buruzko batzorde independenteak. Kopurua espero baino handiagoa da, eta harridura eta haserrea eragin du: 1950etik 2020ra, Frantziako Eliza katolikoan gutxienez 333.000 sexu abusu kasu izan dira adingabeen kontra. Horietako 216.000 elizgizonek egin dituzte —kasu horien %32 «bortxaketak» izan dira—, eta gainontzekoak Eliza katolikoko «langile laikoek». Batez bestekoa eguneko hamabi adingabekoa da.
Bi urte eta erdiko ikerketaren ostean, Eliza katolikoak berak eskaturiko txostenaren berri eman du CIASE Eliza katolikoan izandako sexu abusuei buruzko batzorde independenteak, Frantzian Eliza katolikoan izandako indarkeria sexualaren soziologia (1950-2020) izenekoa. Horren buru Jean-Marc Sauve —hura ere katolikoa— argi mintzatu da ondorioei buruz aritzean: «Pertsona horiek biktimak ziren, lekuko bilakatu dira, eta, alde horretatik, egiaren aktore. Neurri oso indartsuak eskatzen dituzten kopuru izugarriak dira».
Zehazki, erasoen erdiak baino gehiago (%56) 1950eko eta 1960ko hamarkaden artean egin zituzten, eta hurrengo hogei urteetan kopurua %22ra jaitsi zen; 1990eko hamarkadatik aurrera, berriz, egonkortu egin zen zenbaki hori.
CIASEko buruaren arabera, joera horren atzean dago elizgizonen kopurua txikitu egin zela urte horietan, baita jende gutxiago joan zela elizara ere, baina, halere, zehaztu du «arazoa» ez dagoela «konponduta».
Prentsaurrekoan, biktimetako eta lekukoetako batzuk alboan zituela, Sauve oso kritiko agertu da Eliza katolikoak hamarkadotan izan duen jarrerarekin; haren arabera, 2000ko hamarkadaren hasierara arte «axolagabetasun sakona eta krudela» izan du biktimekiko. Horregatik, eskatu du erakundeak bere «erantzukizuna» aitortzeko, eta, hartu beharreko neurrien artean, gomendatu du biktimei «finantza konponketa bat» ematea, eta pertsona horiei estatus hori «onartzea».
Horrez gain, eta «etorkizun komun bat» eraikitze aldera, CIASEk ezinbestekotzat jo du «egiaren, barkamenaren eta berradiskidetzearen» inguruko lana egitea: «Elizari dagokio elizatiarren konfiantza berriz aurkitzea eta gure gizartearen errespetua berriz aurkitzea».
Txostenaren ondorioen berri izatean, Eric de Moulins-Beaufort CEF Frantziako Apezpikuen Konferentziako presidenteak «lotsa eta ikara» helarazi du, eta biktimei «barkamena» eskatu die: «Zuen txostena gogorra da. Biktimen ahotsa entzun dugu, biktimen kopurua entzun dugu, [kopuruek] uste genuena gainditu dute. Jasanezina da. Katolikoei dei egiten diegu testu hori irakurtzera». Ailletek adierazi du zenbakiak «ikaragarriak» direla, eta Elizari dagokiola «horren neurria hartzea, biktimak entzunez». Aillet: «Elizak onartu behar du ez dela nahiko adi egon. Egia entzun behar dugu, eta biktimak erdigunean jarri behar ditugu». 2016tik, sexu abusuen biktimak entzuteko leku bat osatu du Baionako elizbarrutiak, eta Ailleten arabera «batez ere preskribatutako kasuen berri» izan dute horren bitartez. Dena den, onartu du arazoa ez dela «iraganekoa, gaur egungoa ere badelako».
CEFeko buruak «gizateriaren kontrako krimen» gisara deskribatu ditu hamarkadotako sexu abusuak, eta, barkamenaz, adierazi du ez dakiela «nola sendatu» ahalko dituzten biktimak: «Nire desioa da denei barkamena eskatzea».
Orain arte, Eliza katolikoak adierazi zuen sexu abusuen biktimen kopurua 5.000 ingurukoa zela. Hori bai, CIASEko kide Veronique Margronek ohartarazi du txostenean bilduriko zenbakiak «gutxienekoak» direla, eta ez dutela inoiz «drama horren hedadura» erabat argituko, biktimetako asko hilda baitaude. Urteotako lanari esker, eraso horien atzean dauden 3.000 elizgizon inguru identifikatu dituzte, baina kopurua handiagoa dela nabarmendu du.
Ikerketa batzordeak jakinarazitakoa kontuan hartuta, Eliza katolikoa sexu abusu gehien egiten dituzten eremuetan hirugarrena da Frantzian, familiaren eta lagunen atzetik. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204129/araban-bizkaian-eta-gipuzkoan-ere-bertan-behera-geratuko-dira-ostegunean-neurri-murriztaile-gehienak.htm | Gizartea | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere bertan behera geratuko dira ostegunean neurri murriztaile gehienak | Osasun larrialdia indargabetu du Labik. Espazio itxietan eta 5.000 ikusle baino gehiagoko ahalmena duten lekuetan %80ko edukiera mantenduko da. Nafarroan joan zen astean ezabatu zituzten neurriak. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere bertan behera geratuko dira ostegunean neurri murriztaile gehienak. Osasun larrialdia indargabetu du Labik. Espazio itxietan eta 5.000 ikusle baino gehiagoko ahalmena duten lekuetan %80ko edukiera mantenduko da. Nafarroan joan zen astean ezabatu zituzten neurriak. | Koronabirusaren izurriari aurre egiteko Eusko Jaurlaritzak erabakitako larrialdia amaitu da. Hala erabaki du gaur Labi aholku batzordeak. Nafarroan joan zen astean bezala, salbuespen neurriak bertan behera geratuko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur bildu da Labi azken aldiz, Iñigo Urkulluk esan duenez, eta bileraren ostean mintzatu da hedabideen aurrean, galderarik gabeko agerraldi batean, Gasteizen.
«Ostegunetik aurrera, osasun zaintza fase berria hasiko dugu», esan du Urkulluk. Egoera aldatzea ekarri duen tresna nagusia txertoa izan dela nabarmendu du. Gaineratu du Labi batzordea larrialdia amaitzearekin bat datorrela. Adituek atzo zabalduriko txostenaren ondorioak irakurri ditu Urkulluk. Noizbehinkako agerraldiak sortu arte, kutsadura prozesua egonkortu dela adierazi dute adituek. Zalantzarik gabe egoerak onera egin duela azaldu dute, baina ohartarazi dute horrek ez duela arazoa amaitu. Adituek ohartarazi du birusak mutatzen jarraituko duela eta planetaren hainbat lekuetan oso jende gutxi txertatu dela.
Ikusi gehiago: koronabirusaren bilakaera Euskal Herrian
Edonola ere, Labiren aholkuari jarriki, «indarrean zeuden neurri mugatzaileak, indarrik gabe utziko ditugu», esan du Urkulluk. Dena den, hainbat neurrik indarrean jarraituko dute: espazio itxietan eta 5.000 ikusle baino gehiagoko ahalmena dituzten lekuetan %80ko edukiera mantenduko dela esan du Urkulluk. Maskara nahitaezkoa izaten jarraituko du barnealdeetan, eta, kanpoan, ezin denean tartea gorde. Orain arte bezala, beraz, horri dagokionez.
Eskerrak eman dizkio Urkulluk euskal gizarteari, izaniko portaerarengatik. Horretan nabarmendu du txertaketa datuak. Lehendakariak zerrendatu ditu Jaurlaritzak harturiko neurriak, eta adierazi du inguruko eskualdeetan baino neurri mugatzaile gutxiago hartu dituztela. «Hau lorpen kolektiboa izan da». Ondoren zerrendatu egin ditu laguntzen nabarmendu diren erakundeak.
Ikusi gehiago: herriz herriko egoera
Larrialdi egoerarik gabe, desegingo da pandemiak eztanda egin zuenetik lanean izan den batzordea. Urkulluk ez du gehiago deituko, alegia, eta, beraz, gaur eduki du azken bilkura. «Orain Labi bere berezko gunera itzuliko da, Segurtasun Sailera». Labin parte hartu duten ordezkariak Urkulluren agerraldian egon dira, eta horiei ere eskerrak eman dizkie. «Itxaropen garai berri bat ireki da», esan du Urkulluk, amaitzeko. «Bihotz-bihotzez, eskerrik asko».
Urkulluz gain, bileran izan dira, halaber: Josu Erkoreka, lehen lehendakariordea eta Segurtasuneko sailburua; Olatz Garamendi, Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburua; Gotzone Sagardui, Osasun sailburua; Bingen Zupiria, Kultura eta Hizkuntza Politiketako sailburua eta Eusko Jaurlaritzako bozeramailea; Jokin Bildarratz, Hezkuntza sailburua; Iñaki Arriola, Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburua; Javier Hurtado, Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburua; Jose Luis Quintas, Osasun sailburuordea; Rosa Perez, Osakidetzako zuzendari nagusia; Ramiro Gonzalez, Markel Olano eta Unai Rementeria ahaldun nagusiak; Gorka Urtaran Eudeleko presidentea, Juan Mari Aburto eta Eneko Goia, hurrenez hurren, Bilboko eta Donostiako alkateak; Denis Itxaso, Espainiako Gobernuaren ordezkaria; eta Jonan Fernandez, Covid-19aren Batzorde Teknikoko Koordinatzailea.
Iñigo Urkulluk joan den astean adierazi zuenez, Jaurlaritzak argi du zein den larrialdi egoera indargabetzeko baldintza nagusia: «Bilakaera epidemiologikoa positiboa izatea». Hala zehaztu zuen lehendakariak ostiralean. Hain zuzen, izurritearen eboluzioak esperotako bidea hartu duela azaldu du gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Adierazi duenez, jadanik gaindituak dira «pandemiaren une zailenak», eta, beraz, erdietsiak dira «helburu nagusiak»: bai birusaren hedapena oztopatzea, bai osasun sistemako presioa arintzea. Zupiriak ez du aurreratu Labik zer ebatziko duen. Hala eta guztiz ere, iradoki du beste garai bat hasteko ordua dela: «normaltasun berri bat» hasteko garaia dela aipatu du.
«Ongi etorria izan dadila»
Labik zer ebatziko esperoan ziren legebiltzarreko talde politikoak ere. Besteak beste, EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek azaldu du erabakia komunitate zientifikoak hartu beharrekoa dela. «Uste badute eta babesten badute neurriak bertan behera uztea edo arauak partzialki arintzea egokia dela, ongi etorria izan dadila erabakia». Nabarmendu du epidemiologoena eta osasun adituena dela hitza: «haiek zehaztu behar dute arriskutik kanpo garen, eta, beraz, lasaiago ibil gaitezkeen edo ez» |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204130/joseba-alvarez-horrelako-kasu-baten-aurrean-berriro-modu-berean-jokatuko-nuke.htm | Gizartea | Joseba Alvarez: «Horrelako kasu baten aurrean berriro modu berean jokatuko nuke» | Kaleko saltzaile bat defendatzeagatik epaitu dute Alvarez. Urtebeteko kartzela zigorra eta inhabilitazioa eskatzen diote. Moussa Sow saltzailea ere epaiketaren zain dago. | Joseba Alvarez: «Horrelako kasu baten aurrean berriro modu berean jokatuko nuke». Kaleko saltzaile bat defendatzeagatik epaitu dute Alvarez. Urtebeteko kartzela zigorra eta inhabilitazioa eskatzen diote. Moussa Sow saltzailea ere epaiketaren zain dago. | Gaur epaitu dute Joseba Alvarez ezker abertzaleko militantea, 2018. urtean Donostiako Alde Zaharrean gertatutako atxiloketa bat oztopatu izana leporatuta. Duela hiru urte gertatutako jazoera batean du oinarri auziak; ekainaren 24an gertatu zen, eguerdiko 10:30 aldera, Donostiako Parte Zaharreko San Jeronimo kalean. Alvarez han zebilen, eta, bat-batean, zalaparta entzun, hots hori zetorren lekura bildu, eta Donostiako Udaltzaingoaren esku hartze batekin egin zuen topo. Moussa Sow deituriko kaleko saltzaile bat atxilotzen ari ziren poliziak, eta beste auzotar batzuekin batera bertaratu zen Alvarez ingurura. Salaketaren arabera, Donostiako Udaltzaingoaren jarduna trabatu zuen, eta, Fiskaltzaren txostenean zehazten denez, udaltzainei oihu eta agirika ere egin omen zien.
Alvarezen arabera, «oso modu txarrean» eta «arrastaka» zeramaten Sow. Egoera hori ikusita, gero eta auzotar gehiago bildu ziren gertatzen ari zena ikustera, eta, akusatuaren hitzetan, «modu txar» horiek eta «indarkeria» hori amaitzeko galdegin zieten bertaratu ziren guztiek, azpimarratuz Sow eskumuturrekoak saltzen besterik ez zela ari.
Udaltzainek eman zuten bertsioa, berriz, guztiz ezberdina zen. Gertaera jazo zenetik bost hilabetera heldu zitzaion akusazioaren jakinarazpena Alvarezi, «desobedientzia egiteagatik eta polizien lana eta jarduna oztopatzeagatik». Poliziaren arabera, «motxilatik heldu» eta lurretik «altxatu» zituen. Moussari ere iritsi zitzaion jakinarazpena. Hari delitu larriago bat egotzi zioten; «polizien aurkako mehatxuak, desordena publikoak eta udaltzainen aurkako erasoak» egin izana, hain justu ere. Gertakariak momentu berean gertatu ziren arren, bi prozesu penal jarri zituzten martxan, kasuak bereizita.
Hiru urteren ondoren, gaur egin dute epaiketa, eta, horren aurretik, bere aurka jarritako akusazio partikularra ken dezala galdegin dio Joseba Alvarez akusatuak Donostiako Udalari, Donostia Piztu plataformak epaitegi aurrean antolatu duen elkarretaratzean. Izan ere, plataformako kidea da Alvarez bera ere.
Tweets by j_arruabarrena
Akusazioan, polizien aurkako desobedientzia jarrera egozten diote, haien lana oztopatu eta trabatu izana nabarmenduta. Hori dela eta, urtebeteko espetxe zigorra izan lezake Donostia Piztuko kideak. Horrez gain, inhabilita dezatela ere eskatzen dute. «Epaiketan udaltzainek gezurretan jarraitu dute, eta kontraesan ugari daude beraien deklarazioetan», adierazi zuen Alvarezek. BERRIAri azaldu zionez, udaltzainek ez dute beraien bertsioa berretsi dezakeen lekukorik eraman, baina hala ere, Fiskalak udaltzainen salaketa mantendu du, Alvarezen hitzetan, «beraien bertsioa ontzat emanez».
Zalantza ugari sortu dira Joseba Alvarezen identifikazioaren inguruan: «Udaltzainek ez zidaten identifikatzeko eskatu, baina hala ere bazekiten ni nintzela. Batek dio identifikatu nindutela, besteak ezetz. Beraien artean ere ez dira ados jartzen bertsio bateratu bat emateko». Polizien arabera, Alvarezek «maritxu» iraina eta gisakoak erabili zituen beraien aurka. «Nik ez dut irainik erabiltzen, eta gutxiago horrelako kutsu homofoboa badaukate».
Sententziarako ez dago data zehatzik oraindik. Epaiketak aurrera jarraituz gero, zigorra jaso dezake, baina argi dauka senegaldarrarentzat ondorioak larriagoak izan daitezkeela, «etorkina eta prekarioa» delako. Hurrengo asteetan izango da Sowren epaiketa. «Berriro horrelako gertakari baten aurrean egongo banintz, zalantzarik gabe modu berean jokatuko nuke. Hiritarron zeregina da polizia indarkeria eta arrazismoa salatzea», adierazi du Alvarezek. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204131/greba-intersindikala-egin-dute-ipar-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Greba intersindikala egin dute Ipar Euskal Herrian | CGT, FO, FSU, Solidaires eta LAB sindikatuek parte hartu dute protestan. Lan baldintza duinak eskatu dituzte, eta erretreten eta langabeziaren erreformak salatu. | Greba intersindikala egin dute Ipar Euskal Herrian. CGT, FO, FSU, Solidaires eta LAB sindikatuek parte hartu dute protestan. Lan baldintza duinak eskatu dituzte, eta erretreten eta langabeziaren erreformak salatu. | Ehunka lagun bildu dira goizean Baionako karriketan. Ipar Euskal Herrian, greba eguna da gaurkoa, eta manifestazio intersindikala egin dute, Errepublika plazatik abiatuta. CGT, FO, FSU, Solidaires eta LAB sindikatuek deitu dute protestara: lan baldintza duinak eskatu dizkiote Frantziako Gobernuari, eta gogor salatu dituzte Emmanuel Macron Frantziako lehendariak plantan ezarritako bi erreforma: erretretena eta langabeziarena. Sektore pribatuko eta publikoko langileek egin dute bat deialdiarekin.
Sindikatuek erreforma horiek «berehala eta behin betiko» bertan behera uzteko eskatu diote Frantziako Gobernuari. «Prekaritatea etengabe emendatzen ari da; alta, langabeziaren erreforma abian da, eta horrek arazoa larriagotuko du», salatu dute. Izan ere, langabeziaren erreforma urriaren 1ean sartu zen indarrean; sindikatuek salatu dutenez, langabezia saria apaldu egin da langileentzat, eta saria jasotzen duten epea laburtu dute.
Bestalde, erretreten erreforma behin-behinean dilindan utzi zuen Frantziako Gobernuak, pandemiaren ondorioz. Macronek, ordea, iragan uztailean adierazi zuen kargualdia finitu aitzin aurrera eramanen zuela erretreten erreforma. «Frantziako Gobernuak eta patronalak erretreten arloan atzerapen sozial ikaragarri bat bultzatu nahi dute», intersindikalaren arabera.
Horiek horrela, lansarien «berehalako» emendatzea eskatu dute sindikatuek, eta zerbitzu publikoak indartzea. «Zerbitzu publikoen hestearen eta pribatizazioaren kontra atera gara kalera. Krisi sanitarioak argiki erakutsi digu zerbitzu publikoa indartzea ezinbestekoa dela», erran dute sindikatuek. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204132/sistema-konplexuen-teorialariei-eman-diete-fisikako-nobel-saria.htm | Gizartea | Sistema konplexuen teorialariei eman diete Fisikako Nobel saria | Syukuro Manaberi, Klaus Hasselmanni eta Giorgio Parisiri eman diete garaikurra. Lurreko klimaren modelizazioari egindako ekarpena eta sistema konplexuei buruzko ikerkuntza saritu nahi izan dituzte, tartean, klima larrialdiaren inguruan egina. | Sistema konplexuen teorialariei eman diete Fisikako Nobel saria. Syukuro Manaberi, Klaus Hasselmanni eta Giorgio Parisiri eman diete garaikurra. Lurreko klimaren modelizazioari egindako ekarpena eta sistema konplexuei buruzko ikerkuntza saritu nahi izan dituzte, tartean, klima larrialdiaren inguruan egina. | Lurreko klimaren modelizazioari egindako ekarpenengatik eman diete garaikurra Syukuro Manaberi eta Klaus Hasselmanni, aldakortasuna kuantifikatzeko eta berotze globala aurresateko aukera eman dutelako. Giorgio Parisiri, berriz, sistema konplexuen funtzionamenduari buruz egindako aurkikuntzengatik.
Hirurak dira sistema konplexuei buruzko teorialariak: Manaberi japoniarra da, Hasselmanni alemaniarra eta Parisiri italiarra. Fenomeno kaotikoen eta handien inguruan egindako ikerkuntzengatik eta azterketengatik saritu dituzte. Bereziki, klimaren eta gizakien arteko elkarrekintza ulertzeko oinarriak ezarri izan dituzte Syukuro Manaberi eta Klaus Hasselmanni teorikoek. Giorgio Parisi, bestalde, material desordenatuen eta ausazko prozesuen teoriari egindako ekarpenengatik aintzatetsi dute.
Joan den urtean zulo beltzei buruzko hainbat aurkikuntza egin dituzten hiru ikerlariri eman zieten; Roger Penroseri, Reinhard Genzeli eta Andrea Ghezi. Penros ikerlariak jaso zuen sariaren erdia, zulo beltzen eraketa erlatibitatearen teoria orokorraren «iragarpen sendoa» dela aurkitzeagatik. Beste bi ikerlariek sariaren beste erdia konpartitu zuten, «gure galaxiaren erdian» objektu trinko «ezin masiboago bat», zulo beltz bat, aurkitzeagatik. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204133/ipar-euskal-herriko-hautetsi-nagusiak-bilduko-ditu-aieteko-konferentziaren-urteurrenak.htm | Politika | Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiak bilduko ditu Aieteko Konferentziaren urteurrenak | Mahai inguru bat eginen dute urriaren 16an, Baionan, azken hamar urteetako bilakaeraz beren begirada emateko. Nazioarteko aditu andanak ere parte hartuko du hainbat hitzalditan | Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiak bilduko ditu Aieteko Konferentziaren urteurrenak. Mahai inguru bat eginen dute urriaren 16an, Baionan, azken hamar urteetako bilakaeraz beren begirada emateko. Nazioarteko aditu andanak ere parte hartuko du hainbat hitzalditan | Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan mugarri izan zen Aieteko Konferentzia iragan eta hamar urtera, ordutik izandako bilakaera aztertuko dute heldu den urriaren 14tik 16ra antolatu dituzten jardunaldietan. Bake Bideak, Bake Prozesua Indartzeko Foro Sozialak, Berghof fundazioak eta Conciliation Resources erakundeak antolatu dituzte ekitaldiak. Donostian lehen aurkezpena egin ondotik, Baionan antolatu dutena zehaztu dute gaur, Hiriburun (Lapurdi). Hitzaldi eta mahainguru sorta zabala izanen da urriaren 16an, Baionako Henri Grenet auditoriumean. Besteak beste, Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek parte hartuko dute, konponbide prozesuan orain arte egin diren urratsei buruzko begirada emanez.
Joan den larunbatean zendu zen Michel Tubiana bakegilea oroituz hasi du aurkezpena Anaiz Funosas Bake Bideako presidenteak. LDH giza eskubideen ligako ohorezko presidente zena Euskal Herriko gatazkaren konponbidean aktiboki esku hartu dutenen bidelagun izan da azken urteetan, eta Parisen harremanak egiteko laguntza eskaini die Euskal Herriko eragileei. Ahots batek baino gehiagok azpimarratu zuen larunbatean haren heriotzak eragin duen «galera handia». Agus Hernan Foro Sozialeko bozeramaileak jardunaldiak antolatu dituzten lau erakundeek adostu duten adierazpena irakurri du: «Gure ustez, urteurren hau abagune egokia da azken hamarkadan Euskal Herriko gatazkaren eraldaketan lortutako aurrerapenak gogoratzeko eta ospatzeko —nahiz eta oraindik ere hainbat oztopo eta erronka dauden—, eta, horrekin batera, pandemiaren osteko mundu berri honetan bakearen arloan ditugun erronkak aztertzeko eta eztabaidatzeko, eta euskal prozesuaren irakaspen eta erronken inguruan hausnartzeko».
Hausnarketa horri eginen diote lekua, hain zuzen, urriaren 16eko jardunaldietan. «Goiz osoa izanen da, tentsoa, edukiz betetakoa», laburbildu du Funosasek, «egindako bideaz jasotako irakaspenak, alde guzietatik jasotako ekarpenak, munduan antolatzen diren beste bake prozesuei buruzko begirada...». Jean Daniel Elixiri Bake Bideako kideak emanen dio hasiera egunari, eta Véronique Dudouet Berghof fundazioko zuzendariak segituko du ondoren «bake prozesuaren irakasgaiak» aipatzeko. Ondoren, Ipar Euskal Herriko hautetsi eta aktore politikoen begirada eskainiko dute. Parte hartzaileen artean izanen dira Jean-Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamenduko presidente eta Modem alderdiko kidea; Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakari, Baionako auzapez eta UDI alderdiko kidea; Frederique Espagnac senatari eta Akitania Berria eskualdeko hautetsia, PS alderdikoa; Max Brisson senataria eta departamenduko hautetsia, LR alderdikoa; Vincent Bru Modemeko diputatua; Alain Iriart Hiriburuko auzapez eta Euskal Elkargoko hautetsia, EHBAIko kidea; eta Alice Leiziagezahar Akitania Berria eskualdeko hautetsi ohia, EELV alderdiko kidea.
Ondotik, Aietetik hona egin dena eta etorkizuneko erronkak aipatuko dituzte Caroline Guibet Lafaye soziologoak, Funosasek eta Hernanek, eta orain arteko prozesuari buruzko «kanpo begirada» ere landuko dute Bake prozesua, posible den parioa? izenburua dakarren mahai inguruan. Berradiskidetze prozesuetan aditua den Brandon Hamber irakasleak, Carlos Beristain Kolonbiako egiaren lantaldeko komisarioak eta Jean-Pierre Massias zuzenbide publikoko irakasleak hartuko dute hitza. Azkenik, Brian Currin abokatuak itxiko du hitzaldi sorta, bere ustez Euskal Herriarentzat diren desafioak aipatuz.
«Bake prozesua»
Hizlarien aniztasuna eta kalitatea azpimarratu dituzte bai Funosasek eta bai Hernanek, eta Euskal Herriko eragile politiko eta sozial gehientsuenek parte hartuko dutela nabarmendu dute. Azken urteetan erabilitako terminologiari buruzko argipenak emateko aukera ere izan da. Hala, Funosasek argitu du Euskal Herriko prozesua nazioarteko estandarretan «bake prozesu» bat ez bada ere, orain arte termino hori erabiltzeko hautua egin izan dutela. «Ohartu ginelarik ez zela negoziazio mahairik izanen, erabaki genuen borrokatzea eta gogoetatzea zer izan beharko litzatekeen Euskal Herriko prozesua. Nazioarteko estandarretan ez da bake prozesu bat, baina bake prozesu bat da herri honek nahi duena».
Funosasen hitzetan, bake prozesuaren aldeko aldarrikapen hori egin ez balute, ez zituzten emanen eman dituzten pausoak. «Behartu gaitu metodologia bat lantzera», azaldu du. Terminologia hori erabiltzeagatik «kritikak» jaso izan dituztela aitortu du, baina hautua asumitu du, bake prozesu baten beharra gizarteratzeko balio duela uste duelako. «Segitzen dugu, horrek behartzen gaituelako gogoetatzera konponente guziak kontuan hartuta».
Azken urteetan izandako «lorpenak eta mugimenduak» oroitarazi ditu Funosasek, baina onartu du azkenaldian ez dagoela aurrerapenik. «Frantziako Justizia Ministerioarekin kontaktuek segitzen dute, baina ez da persperktibarik pauso gehiagorako». Aurki mobilizazio gehiago antolatuko dituztela iragarri du, besteak beste Jakes Esnal eta Unai eta Jon Kepa Paroten kasuak konpon daitezen. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204134/urtea-hasi-zenetik-800-tortura-kasu-zenbatu-dituzte-mexikon.htm | Mundua | Urtea hasi zenetik, 800 tortura kasu zenbatu dituzte Mexikon | Causa en Comun erakundeak «muturreko indarkeriaren» 6.314 biktima baieztatu ditu, eta krimenei aurre egiteko aldaketak exijitu. | Urtea hasi zenetik, 800 tortura kasu zenbatu dituzte Mexikon. Causa en Comun erakundeak «muturreko indarkeriaren» 6.314 biktima baieztatu ditu, eta krimenei aurre egiteko aldaketak exijitu. | Irailean, «muturreko indarkeria» gisa sailkatutako 438 ekintza erregistratu ditu Mexikoko Causa en Comun gobernuz kanpoko erakundeak. Besteak beste, gutxienez 109 lagun torturatu dituzte; 800 urtea hasi zenetik. Datuek «min eta krudeltasun mosaiko bat» uzten dute agerian, erakundearen hitzetan.
Mexikoko hedabideek argitaratutako «ankerkerien» zenbaketa egiten du erakundeak, krimenik larrienak aztertuz; hau da, «heriotza edo muturreko tratu txarrak gauzatzeko asmoz nahita erabilitako indarkeria fisikoa; helburu duena pertsona kopuru handi baten, pertsona zaurgarrien edo interes politikoko pertsonen heriotza, edo terrorea eragitea». Hala, adierazi dute urtea hasi zenetik biktima gehien zenbatu dituzten hilabetea izan dela iraila; 1.490 denera. Gorakada horren atzean migratzaileen aurkako erasoak daudela nabarmendu dute. Esaterako, irailaren 7an, Aguascalientes estatuan bahituta zeuden 341 migratzaile erreskatatu zituen Poliziak.
Halere, bahiketetatik haratago, ugari dira urtea hasi zenetik atzemandako «ankerkeria» motak; torturak (gutxienez 800 kasu), «mutilazio, zatikatze eta gorpuen suntsiketak» (640 kasu), hilobi klandestinoen aurkikuntzak (502), sarraskiak —hiru lagun edo gehiagoren hilketak— (418) eta «muturreko krudelkeriaz eginiko emakumeen hilketak» (341) dira ohikoenak. Horiez gain, 290 haur eta neraberen hilketak baieztatu dituzte; baita giza eskubideen aldeko hamasei ekintzailerenak eta zazpi kazetarirenak ere, besteak beste. Denera, muturreko indarkeriaren 6.314 biktima. Kontuan izan behar da epe berean 22.611 homizidio zenbatu direla herrialdean, Mexikoko Gobernuak emandako datuen arabera.
Herrialde osoan baieztatu dira halako krimenak. Halere, Guanajuato, Jalisco, Michoacan, Chihuahua eta Veracruz estatuetan zenbatu dituzte gehien. Besteak beste, Guajanaton 39 adingabe hil dituzte, eta Mexikoko Estatuan, 23 emakume, «muturreko indarkeria» erabilita. Azken datu horren bidetik doa Itxaro Arteta kazetariak udan argitaratutako informazioa ere: «Aurten, Mexikoko Estatuan, emakume bat desagertu da hamabi ordutik behin; egunean bi».
Gauzak hala, Causa en Comun erakundeak ezinbestekotzat jo du gobernuei aldaketak exijitzea; batez ere «indar polizialak eta fiskaltzak berritzeko» eta «komunitateari kalte egin dioten kasuak ebazteko» lan egin dezaten. Horretarako, tokian tokiko errealitateak ulertzeko mekanismo berrien sorrera eskatu dute, helburu lukeena «segurtasun eta prebentzio politikak eraikitzea». Izan ere, erakundeak nabarmendu du krimen horietako asko ez direla erakunde kriminalek eginak: «Indarkeria kriminala da, baina baita familia indarkeria, komunitarioa eta soziala». |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204135/104-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | 104 kasu atzeman dituzte Hegoaldean | Osasunbideak eta Osakidetzak egindako testen %1,4 izan dira positiboak | 104 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Osasunbideak eta Osakidetzak egindako testen %1,4 izan dira positiboak | Osakidetzak eta Osasunbideak 7.106 test egin zituzten atzo COVID-19aren bilakaera aztertzeko, eta %1,4 izan ziren positiboak: 104. Herrialdeka, horra atzo detektatutako kasuen banaketa: 44 kasu Gipuzkoan, 35 Bizkaian, hamabi Nafarroan, hamar Araban, eta hiru Euskal Herritik kanpo bizi diren pertsonei egindako testetan.
Eusko Jaurlaritzako arduradunak nabarmentzen ari dira datuak azken asteotan izaten ari diren beherakada, eta hamalau eguneko intzidentzia metatuari erreparatzen diote bereziki, 60ko langatik gertu baitago, eta behin muga hori igarota birusaren «transmisioa baxua» dela esatean baitute adituek. Azken datuen arabera, 62 da. Horiek horrela, gaur espero da Iñigo Urkullu lehendakariak esatea bertan behera utziko duela osasun larrialdia eta, murrizketak arinduta, beste aro bat hasiko dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere. Nafarroako Gobernuak lehengo astean sartu zuen indarrean erabaki hori.
Erietxeetako datuak ere eguneratu dituzte. Orotara, 120 lagun daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan gaitzak jota; horietako 40 ZIUetan larri daude. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204136/laquoproiektu-estrategikoak-adosteko-espazio-batraquo-eskatu-dio-eh-bilduk-eusko-jaurlaritzari.htm | Ekonomia | «Proiektu estrategikoak adosteko espazio bat» eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari | Euskadi Nexten zerrendatutako eskualde mailako proiektuen artean zaintzen sistema publikoa, itsas energia berriztagarriak eta adimen artifiziala lehenetsi behar direla uste du koalizioak. | «Proiektu estrategikoak adosteko espazio bat» eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari. Euskadi Nexten zerrendatutako eskualde mailako proiektuen artean zaintzen sistema publikoa, itsas energia berriztagarriak eta adimen artifiziala lehenetsi behar direla uste du koalizioak. | Next Generation funtsetatik eratorriko diren inbertsioek «herri honen etorkizuneko garapen ereduaren oinarriak finkatuko» dituztela azpimarratu du gaur Maddalen Iriarte EH Bilduko legebiltzarkideak. Horregatik, haren ustez, ezinbestekoa da lehenbailehen Eusko Jaurlaritzak «espazio bat irekitzea» Europako funts horiekin finantzatu nahi diren eskualde mailako proiektu estrategikoen inguruan adostasunak bilatzeko, Espainiako Gobernuko Ekonomia ministro Nadia Calviñok bi asteko epea eman dielako erkidegoei haiek aurkezteko, eta «aurrekontuen eztabaidaren atarian».
Adostasun horretarako bere proposamenean, Espainiari aurkeztu beharreko proiektu estrategikoetarako Euskadi Next programaren bigarren bertsioan zerrendatutako bederatzi proiektuetatik hiru lehenestea nahi EH Bilduk: «Gizarte kohesioaren atalean, gizarte zerbitzuen eraldaketa zaintzen sistema publiko bat sortzeko; trantsizio ekologikoari dagokionez, itsas jatorriko energia berriztagarriak, eta trantsizio digitalean, adimen artifiziala, zibersegurtasuna eta zerbitzu aurreratuak».
Iriarteren ustez, «une historiko honetan ezinbestekoa da indarrak batzea herri proiektu argi baten inguruan; guztiok arduraz jokatzeko unea da, legitimoak diren interes elektoralak alde batera utzita. Adostu dezagun zein diren herri gisa ditugun lehentasunak, marraztu ditzagun arnasa luzeko estrategiak lehentasun horiek garatzeko, erabaki dezagun elkarrekin nola eta zertan inbertitu Europako funtsak, artikulatu dezagun kooperazio publiko-pribatua interes orokorraren mesedetan». |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204137/emak-esan-du-estatu-bakoitzak-erabaki-behar-duela-hirugarren-dosia-eman-ala-ez.htm | Gizartea | EMAk esan du estatu bakoitzak erabaki behar duela hirugarren dosia eman ala ez | Osasun batzordeak hala erabakita, Hego Euskal Herrian 70 urtetik gorakoei hirugarren dosia jarriko zaie urriaren 25etik, eta 65etik gorakoei ere emango zaie, pauta osoa eman zietenetik sei hilabete betetzen direnean | EMAk esan du estatu bakoitzak erabaki behar duela hirugarren dosia eman ala ez. Osasun batzordeak hala erabakita, Hego Euskal Herrian 70 urtetik gorakoei hirugarren dosia jarriko zaie urriaren 25etik, eta 65etik gorakoei ere emango zaie, pauta osoa eman zietenetik sei hilabete betetzen direnean | EMA Sendagaien Europako Agentziak esan du estatu bakoitzari dagokiola erabakitzea herritarrei Pfizerren txertoaren hirugarren dosia jarri ala ez. Nabarmendu duenez, indartzeko dosi bat jartzea «segurua eta eraginkorra» da, baina oraingoz ezin dute «gomendio irmorik» eman noiz eta nori jartzearen inguruan. Atzo hirugarren dosia ematearen alde agertu zen EMA; gaur Marco Cavaleri EMAren txertaketa estrategiaren buruak zehaztu duenez, «gomendio zuhur bat» izan zen, eta estatuei dagokie txertaketa kanpainen inguruko erabakiak hartzea. Hirugarren dosiaren abantailak nabarmendu ditu Cavalerik, erantzun immunea bigarren dosiarekin baino «askoz handiagoa» dela esanez.
Pfizerrenez gain, laster Modernaren txertoak ere egon litezke eskura hirugarren dosi gisa erabiltzeko. Izan ere, EMA aztertzen ari da botika etxe horren txertoa ere baimentzea hirugarren dosi moduan erabiltzeko, baina oraindik ez dute zehaztu noiz emango duten erabakiaren berri.
Horretaz gain, EMAk ondorioztatu du sistema immunitarioa «larriki ahulduta» daukaten 12 urtetik gorako pertsonei hirugarren dosia jartzea. Gutxienez bigarren dositik 28 egun pasatu ondoren hartuko dute Pfizerren edo Modernaren txertoa.
Urriaren 25etik, 70 urtetik gorakoei
Espainian jada zehaztu dituzte irizpide batzuk, eta erabaki horrek Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako adinekoei eragingo die. Osasun Publikoko Batzordeak —Madrilgo eta erkidegoetako gobernuak daude ordezkatuta bertan— erabaki du 70 urtetik gorako herritarrei hirugarren dosia ematen hasiko direla urriaren 25etik aurrera; 65 urtetik gorakoei, berriz, bigarren dosia jarri zietenetik sei hilabete betetzen direnean jartzeko asmoa dute.
Johnson & Johnson, AEBetan baimen eske
Johnson & Johnson botika etxeak AEBetan baimena eskatu du indartzeko dosi gisa bere txertoa erabili ahal izateko. Bere entseguko fase aurreratuko datuen arabera, bigarren dosiak %94ko eraginkortasuna erakutsi du infekzio sintomatikoen aurka, eta %100ekoa gaixotasun larriaren aurka. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204138/kaixo-literalki-guztioi-eta-sare-sozialen-etenaldiak-utzitako-hainbat-mezu.htm | Bizigiro | «Kaixo literalki guztioi», eta sare sozialen etenaldiak utzitako hainbat mezu | Facebook, Instagram eta Whatsapp hainbat orduz etenda egon ziren atzo, eta Twitterreko erabiltzaile batzuek umorez hartu zuten gertakaria. | «Kaixo literalki guztioi», eta sare sozialen etenaldiak utzitako hainbat mezu. Facebook, Instagram eta Whatsapp hainbat orduz etenda egon ziren atzo, eta Twitterreko erabiltzaile batzuek umorez hartu zuten gertakaria. | «Kaixo literalki guztioi». @Twitter kontuak horrela agurtu zuen bart sare soziala ia kolapsatzen ari zen erabiltzaile olatua. Ez da gauza erraza izango sare sozial baten kontu instituzionalean idaztea, eta are gutxiago han idatzitako mezu bat biral egitea. Atzo, ordea, ondo baliatu zuen unea kontu hori daramanak. Izan ere, 3.000 milioi erabiltzailek arazoak izan zituzten atzo 17:30etik gauerdira arte Facebook, Instagram eta Whatsapp erabiltzean, eta horrek nabarmen areagotu zuen Twitterreko erabiltzaile trafikoa.
Milaka erabiltzaile sakelakoarekin zer egin ez zekitela utzi zituen ia hegemonikoak diren sare sozial horien konexio galerak, eta beste batzuk normalean erabili ohi ez dituzten sare sozialetara eraman zituen. Esan bezala, erabiltzaileen trafikoa nabarmen areagotu zen Twitterren, baina ez han bakarrik: besteak beste, Telegramera jo zuten askok elkar komunikatu ahal izateko. Batek baino gehiagok kuadrillako taldea ere sortu zuen bart mezularitza zerbitzu horretan.
BERRIAren Telegram kanalak ere baliatu zuen unea bere buruari kantxa emateko: «Whatsapp moztuko didate, Facebook kenduko didate, Instagram itzaliko didate, baina nire Telegrameko kanalak iraunen du zutik», idatzi zuten bart han, Gabriel Arestiren Nire aitaren etxea poema baliatuz.
Twitterreko erabiltzaile askok ere umorez hartu zuten egoera, eta eztabaida sortu zen alternatiba gisa erabil zitezkeen aplikazioen inguruan. Marina Landak, adibidez, Telegramera pasatzeko erregutu zien bere lagunei, baina proposatu zituzten alternatiba gehiago ere. Adibidez, Tinder.
Dirudienez, izan zen mezularitza zerbitzuei uko egin eta beste sistema batzuk lehenetsi zituen jendea ere. Twitterren trending topic izatera heldu zen Bizum dirua bidaltzeko aplikazioa erabiltzeko aukera. Garesti aterako zitzaien batzuei...
Bestalde, BERRIAk Telegramen egin bezala, izan zen Twitterreko trafikoaren gorakada publizitatea egiteko baliatu zuenik ere. Tartean, etenaldirik izan ez zuen Egunean Behin aplikazioa.
Beste erabiltzaile batzuek, berriz, gogoan izan zituzten sare sozialen etenaldia igarri ere egin ez zuten pertsonak.
Azkenik, Instagrami, Facebooki, eta Whatsappi gertatu bezalako etenaldia desiratu diote batzuek gaur arratsaldean —agian, azkenekoz— bilduko den Labiri ere. Ea amaiera hori sare sozialek izan dutena baino luzeagoa den. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204139/lurrari-lotuz-txostena-erregistratu-dute.htm | Politika | 'Lurrari lotuz' txostena erregistratu dute | Sorturen Nazio Kontseiluak joan den astean aurkeztu zuen Herrigaia txostena, eta horri egindako osoko zuzenketa litzateke Lurrari lotuz. Urriaren 24ra arteko epea dute militanteek osoko zuzenketak aurkezteko. | 'Lurrari lotuz' txostena erregistratu dute. Sorturen Nazio Kontseiluak joan den astean aurkeztu zuen Herrigaia txostena, eta horri egindako osoko zuzenketa litzateke Lurrari lotuz. Urriaren 24ra arteko epea dute militanteek osoko zuzenketak aurkezteko. | Abian da Sorturen hirugarren kongresua, eta Nazio Kontseiluak joan den astean aurkeztu zuen «ariketa kolektibo erraldoi baten emaitza» den Herrigaia txostena. Espero izatekoa zen bezala, ordea, bertze txosten bat aurkeztu dute kongresuko eztabaidara: Lurrari lotuz du izena, eta gaur erregistratu dute ezker abertzaleko alderdiaren prozeduran, osoko zuzenketa gisa.
Sortuko militanteek urriaren 24ra arteko epea izanen dute Herrigaia txostenari osoko zuzenketak aurkezteko. Urrian, halaber, herri batzarrak eginen dituzte 140tik goiti herri eta auzotan, eta azaroaren 19tik 21era bozkatuko dituzte osoko zuzenketak. Zuzenketa partzialak, berriz, abenduaren 17tik 19ra egin ahal izanen dituzte.
7.900dik goiti militantek eman dute izena urtarrilaren 22ra arte luzatuko den eztabaidan parte hartzeko. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204140/auzitegi-gorenak-ere-indargabe-utzi-ditu-zener-plusen-65-kaleratzeak.htm | Ekonomia | Auzitegi Gorenak ere indargabe utzi ditu Zener Plusen 65 kaleratzeak | Ez du onartu Erandiko telekomunikazio enpresak jarritako helegitea. Iaz eginiko kaleratzeak dira, konfinamenduaren lehen bi asteetan. | Auzitegi Gorenak ere indargabe utzi ditu Zener Plusen 65 kaleratzeak. Ez du onartu Erandiko telekomunikazio enpresak jarritako helegitea. Iaz eginiko kaleratzeak dira, konfinamenduaren lehen bi asteetan. | Pandemia garaian eginiko kaleratze kolektiboen inguruko ebazpenak irteten hasiak dira Auzitegi Gorenean. Zener Plus Erandioko (Bizkaia) telekomunikazio enpresak iazko udaberriko itxialdian eginiko kontratu eteteak indargabe utzi ditu EAEko Auzitegi Nagusiak berdina ebatzi zuen iazko azaroan, CCOO sindikatuak hasitako auzibideari arrazoia emanez. Enpresak helegitea jarri zion ebazpen horri, eta Gorenak ez du onartu. Gauzak hala, enpresak kaleratu asmo zituen 65 langileek haien eskubideak aldarrikatu ahal izango dituzte.
Tubacex eta PCBko lan erregulazioen kasuek jarri zuten lupa Auzitegi Gorenaren gainean. Hala ere, haiena ez zen izan EAEko Auzitegi Nagusiak indargabetu zuen pandemia garaiko lehen kaleratze kolektiboa. Aurretik, besteak beste, Zener Plusek lantaldean eginiko murrizketa epaitu zen, eta ia 11 hilabete geroago iritsi da Auzitegi Gorenaren berrespena. Zener Plusek banakako 65 kaleratze egin zituen itxialdiaren lehen bi asteetan, eta, epaileen, ustez erabaki hori «neurriz kanpokoa» eta «bitxia» da. Are gehiago, ebazpenaren arabera, kaleratze horien arrazoia frogatzen ere ez zen saiatu enpresa.
Zener Plus 180 langileko enpresa bat da, eta Masmovil edo Vodafone bezalako komunikazio enpresei ematen die zerbitzua. Haien sareen instalazioa eta mantenua egiten du. Iaz, martxoaren 16aren eta apirilaren 3aren artean 65 langile kaleratu zituen, eta banaka banaka eman zuen haien berri. Gogoratzekoa da Espainiako Gobernuak ezarritako itxialdia martxoaren 15ean hasi zela, eta ekainaren 21era arte luzatu zela. Bada, itxialdiko lehen bi asteetan, kontratu mugagabedun 34 langile kaleratu zituen diziplina arrazoiengatik, froga garaian zeuden 25 langileren kontratua ez zuen berritu, eta behin behinean zeuden sei langileren kontratua behar baino goizago eten zuen.
Iturri sindikalen ustez, ezkutuko enplegu erregulazio bat egin zuen, eta data haietan ezin zen halakorik egin. Are gehiago, iazko apirilaren 2an Zenerrek aldi baterako erregulazio bat jarri zuen indarrean eta kaleratzeak egiten jarraitu zuen. CCOOk apirilean izan zuen banakako kaleratze andanaren berri, eta salaketa jarri zuen kaleratze kolektibo gisa tratatu behar zelakoan. Hasiera batean akordio batera iritsi zen enpresarekin, hala nahi zuten kaleratuak itzul zitezela adostuz, baina hori betetzen ez zela ikusita, CCOOk auzibidearekin jarraitu zuen.
Eta orain zer? 65 kaleratuek, orain, haien eskubideak aldarrikatu ditzakete. 30 inguru azaroan itzuli ziren lanera, EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren ondoren, eta ondo bidean haien lanpostua ziurtatuta izan beharko lukete. Besteek ez zuten itzuli nahi izan, arrazoi ezberdinengatik. Iturri sindikalen arabera, guztiek tramitazio garaiko soldatak eta langabezi ordainsariak erreklamatu ahal izango lituzkete, bai behintzat azarora artekoak. Espainiako Gobernuak ere berdina egin dezake, SEPEk ordaindu baitzuen kaleratuen langabezia saria. |
2021-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/204141/koldo-arribillagaren-heriotza-salatzeko-elkarretaratzea-egin-dute-gasteizen.htm | Gizartea | Koldo Arribillagaren heriotza salatzeko elkarretaratzea egin dute Gasteizen | Osakidetzak uko egin zion gizonak zuen gaitzaren ebakuntza egiteari, bizitoki «egokirik» ez izateagatik. | Koldo Arribillagaren heriotza salatzeko elkarretaratzea egin dute Gasteizen. Osakidetzak uko egin zion gizonak zuen gaitzaren ebakuntza egiteari, bizitoki «egokirik» ez izateagatik. | Joan den irailean 8an bihotzekoak jota hil zen Koldo Arribillaga gasteiztarra. Haren heriotza salatzeko, Osakidetzako ordezkaritza sindikalak, Osasun Publikoa Aurrera Plataformak eta Inor Ez Kale Gorrian egitasmoak, Txiroen aurkako gerra gelditu! lelopean elkarretaratzea egin dute gaur, 19:00etan, Gasteizko Andra Mari Zuriaren plazan. Hil baino hamahiru hilabete lehenago, Osakidetzak uko egin zion gizonak diagnostikatua zuen gaitzaren ebakuntza egiteari. Arribillagak ebakuntza ostekoa egiteko bizitoki «egokirik» ez zuela argudiatu zuten. Izan ere, 2019ko uztailean, bere amarekin bizi zen Arabako hiriburuko Aiztogile kaleko etxebizitzatik bota zuten, hipoteka ez ordaintzeagatik. Haren ama adinekoen egoitza batera eraman zuten, eta Arribillaga bere familiako lonja batera joan zen bizitzera.
Kontzentrazioaren deitzaileek salatu dute Osakidetzaz gain, Arribillagaren heriotzaren «arduradunak» Gasteizko Udala, Etxebide eta Lanbide izan zirela, ez baitzioten inongo alternatibarik eskaini. Maiatzaren 19an haren egoeraren berri eman zutenean bezala, gaur ere gogor kritikatu dituzte erakunde publikoen «babesgabetasuna eta aporofobia». Horrez gain, aipatu dute gizartean «gizatasun falta eta klasismoa» dagoela, eta pertsona txiroei baliabide «eskasak» eskaintzen zaizkiela. «Askotan salatu izan ditugu gure hirian etxebizitzarekin erlazionatuta zeuden egoera lazgarriak, baina agian, honako hau samingarriena izan da», gehitu dute.
Izan ere, Arribillagak sufritzen zuen gaitzaz aparte, isun ekonomikoak zituen. 2020ko urtarrilean, bizi zen lokalean argiak piztuta zeudela ikusi zuten Gasteizko udaltzaingoek. Gizona identifikatu eta lokal guztia miatu zuten. Handik aste batzuetara, Arribillagak Gasteizko Udaleko Eraikuntza Zerbitzuaren gutun bat jaso zuen. Gutun horretan, lokalaren bizitegi erabilera behin betiko bertan behera uzteko agintzen zitzaion, edo hilero 600 euroko isun hertsatzaileak ezartzen zitzaizkion. Are, Lanbidek 9.000 euroko legez kanpoko zorra eskatzen zion. Deitzaileek salatu dutenez, ez zioten bere egoera errotik aldatuko zuen «alternatibarik» eskaini, eta erakundeek «hiltzen» utzi zuten.
Erakunde publikoei deia
Prentsaurrekoan argi utzi nahi izan dute Arribillagarena ez dela arazo bakan bat, eta nabarmendu zuten haren egoeran bizi diren «beste milaka pertsona» daudela euskal gizartean: «Instituzioen gizatasun faltagatik egunerokotasunean haien bizitza arriskuan jartzen dutenak, dirudienez axola ez direnak».
Antolatzaileek ere euskal erakunde publikoei eskatu diete osasun arretarako eta etxebizitza duina izateko eskubidea «pertsona guztientzat» bermatzeko. Era berean, salatu dute gizarte bazterkeria «behingoz» amaitzeko, eta borondate politikoa eskatu dute horretarako.
Azkenik, mobilizazio gehiagorekin jarraitzeko deia zabaldu dute: «Herritarrei eta hiri honetako taldeei mobilizatzen jarraitzeko deia egiten diegu, horrelakorik berriz gertatu ez dadin». |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204165/bildarratzek-iragarri-du-ikastetxeetako-protokolo-berriak-astelehenean-sartuko-direla-indarrean.htm | Gizartea | Bildarratzek iragarri du ikastetxeetako protokolo berriak astelehenean sartuko direla indarrean | Egoera berrira moldatutako protokoloak izango dira, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak asteon igorriko dizkie ikastetxeei. | Bildarratzek iragarri du ikastetxeetako protokolo berriak astelehenean sartuko direla indarrean. Egoera berrira moldatutako protokoloak izango dira, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak asteon igorriko dizkie ikastetxeei. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean diren neurri murriztaileak bihar geratuko dira bertan behera, eta egoera berriak hezkuntzan zein eragin izango duen hizpide izan dute gaur Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak eta Jonan Fernandez Labiren Batzorde Zientifiko-Teknikoko koordinatzaile eta Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren idazkari nagusiak. Bildarratzek iragarri du Hezkuntza Sailak aste honetan igorriko dizkiela ikastetxeei protokolo eguneratuak, eta horiek astelehenean bertan indarrean sartuko direla. Antzuolako (Gipuzkoa) eskola publikora egindako bisitan baieztatu du hori Bildarratzek. Jakinarazi du egoera berrira moldatuko direla ikastetxeetako protokoloak, eta asmoa dela indarrean diren neurriak «malgutzea», baina ikasleen osasuna ahaztu gabe. Ikastetxeetako zuzendaritzek helarazitako ekarpenak aintzat hartuta malgutuko dituzte neurriak, eta gizartearen direnen «antzekoak» izango dira.
Bildarratzek adierazpen horiek egin aurretik, ikastetxeetako protokoloa eguneratuko dutela iragarri du Jonan Fernandezek Euskadi Irratian. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan murrizketarik gabeko aro bat heltzear dela jakinarazi eta biharamunean eman du ikastetxeetako protokoloan egingo dituzten moldaketen berri, eta testuinguru berrira egokituko diren neurriak izango dituela esan du.
Hain justu ere, orain arte indarrean egon diren murrizketa horiek guztiak kentzeko gizarteak pasatu behar izan duen «ekaitz ikaragarri» bati egin dio erreferentzia koordinatzaileak. «Izugarrizko ekaitza igaro dugu. Ontzia ahal izan dugun bezala eraman dugu», adierazi du. Halaber, «lurra» gero eta gertuago ikusten dutela gaineratu du, eta ontzia «ur gainean» dagoela, «etapa berri bati ekiteko prest». Hala ere, nabarmendu du «borroka» ez dela amaitu.
Oraindik indarrean dauden murrizketei dagokienez, zuhurtasunez jokatu behar dela azpimarratu du koordinatzaileak. Zehaztu du maskara derrigorrezkoa izango dela oraindik barrualdeetan, eta kanpoaldean distantzia gordetzerik ez dagoenetan; espazio handi eta itxietako edukiera %80 izango dela azaldu du, eta barrualdean egiten diren ekitaldietan debekatuta egongo dela jan-edana; betiere, horretarako jarritako lekuetan salbu. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204166/frantziako-asanbleak-homosexualak-aldatzeko-terapiak-debekatzea-onartu-du.htm | Gizartea | Frantziako Asanbleak «homosexualak aldatzeko terapiak» debekatzea onartu du | «Terapia» horiek eskuin muturreko taldeen eta erlijiosoen artean daude hedatuta nagusiki. Ordezkaritza duten alderdiek aho batez onartu dute praktika horiek legez kanpo uztea. | Frantziako Asanbleak «homosexualak aldatzeko terapiak» debekatzea onartu du. «Terapia» horiek eskuin muturreko taldeen eta erlijiosoen artean daude hedatuta nagusiki. Ordezkaritza duten alderdiek aho batez onartu dute praktika horiek legez kanpo uztea. | «Homosexualak aldatzeko terapiak» debekatzeko lege proposamen bat onartu du bart Frantziako Asanbleak. Proposamena Senatuak onartu beharko du orain, baina ez dirudi arazorik izango denik; izan ere, asanblean aho batez hartu dute erabakia. Ondorioz, aurrerantzean praktika horiek legez kanpokoak izango dira Ipar Euskal Herrian ere.
Delitu hori egiteak bi urteko kartzela zigorra eta 30.000 eurorainoko isunak eragin ditzake. Legearen helburu nagusia da eragoztea pertsona baten joera sexuala edo genero identitatea eraldatzeko asmoa duten jardunak; adibidez, hipnosia, abstinentzia eta exorzismoa.
Pertsona homosexualen sexu orientazioa aldatzeko praktikek 1970eko hamarkadan hartu zuten indarra AEBetan, eta geroago zabaldu ziren Europako hainbat herrialdetan. Haien helburua da homosexualak «sendatzea», hau da, heterosexual bilakatzea. Nazio Batuen Erakundeko adituek torturatzat hartu izan dituzte.
Ondorio larriak
Frantzian, nagusiki, talde erlijiosoek sustatu izan dituzte halako jarduerak. Taldeko terapiena da forma ohikoena, eta haietan parte hartu izan duten lagun batek baino gehiagok jasan dute, besteak beste, depresioa; adituen arabera, ohikoa da lagun horiek beren buruaz beste egiten amaitzea ere.
Gaur egun, legeak ez ditu espresuki debekatzen terapia horiek, baina biktimek badituzte salaketak jartzeko hainbat baliabide: terapiaren antolatzaileei jazarpena, sexu abusuak egitea edota torturatzea egotzi izan diete epaileek. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.