date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204167/gaur-irekiko-dute-bilboko-kafe-antzokia.htm | Kultura | Gaur irekiko dute Bilboko Kafe Antzokia | Iazko martxotik dago itxita gunea. Irekiera ekitaldia egingo dute, ‘Dantza dezagun berriro’ lelopean. | Gaur irekiko dute Bilboko Kafe Antzokia. Iazko martxotik dago itxita gunea. Irekiera ekitaldia egingo dute, ‘Dantza dezagun berriro’ lelopean. | Bilboko Kafe Antzokiak iazko martxoaren 12an itxi zituen ateak, eta, osasun larrialdiaren eraginez, orain arte ezin izan ditu berriz ireki. Bestelako ostalaritza guneek bezala, krisiaren eraginak jasan ditu, eta, gunearen ezaugarriak direla eta, ez dute lortu lehenago zabaltzea. «Gure ikuspegitik eta ditugun berezitasunak kontuan hartuz —langile kopurua eta hainbat konpromiso—, ez dira betetzen zabaltzeko gutxieneko baldintzak», adierazi zion Mikel Urbeltz Kafe Antzokiaren arduradunak iazko abenduan Bizkaiko Hitza-ri.
Ikusi gehiago: Mikel Urbeltz: «Sareak egiteko leku bat da hau; garrantzitsua da itzultzea»
Baina Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdia indargabetu du, eta bertan behera utzi ditu ordutegiei eta edukierei lotutako neurriak. Ondorioz, 19 hilabeteren ondoren, heldu da Kafe Antzokia berriz zabaltzeko eguna: gaur irekiera ekitaldia egingo dute, Dantza dezagun berriro lelopean. 22:30etik 04:30etara egongo da zabalik antzokia, eta Dj Bullek girotuko du gaua.
Sarrera doakoa da, baina erreserba egin beharra zegoen, eta iragarpena egin eta ordubete ingurura bukatu dira tokiak. Ostiralean eta larunbatean, berriz, 22:30etik 06:00etara irekiko dute antzokia, eta sarrerak kafeantzokia.eus webgunean eskuratu daitezke.
25. urteurrena
1995eko abenduaren 15ean abiatu zuten Kafe Antzokiaren proiektua, Bizkaiko hiriburuko euskaldunentzako «arnasgune» bilakatzeko helburuarekin. Egunak eta gauak kulturaz eta aisialdiaz bete nahi zituzten, eta hiru zutaberekin osatu zuten proiektua: ostalaritza zerbitzua, askotariko kultur egitasmoak —kontzertuak, antzerkia, dantza, hitzaldiak, aurkezpenak…— eta gaueko aisialdia. Urbeltzen arabera, urtean 300 ekitaldi inguru egiten dituzte, eta, guztira, urteotan 7.200 inguru egin dituzte.
Gerora, kulturgintza eta euskara uztartzen dituen eredu hori zabalduz joan da, eta antzeko ezaugarriak dituzten hainbat espazio sortu dituzte Euskal Herrian. Horietako bat pandemiaren eraginez itxi behar izan zuten: Durangoko Plateruena kafe antzokia. Urbeltzek Bizkaiko Hitza-ri esan zion moduan, kolpeak «egoera ahulean» utzi ditu halako proiektuak.
Alde horretatik, instituzioen babesaren premia nabarmendu zuen: «Kafe Antzokia herri ekimenetik sortu zen; juridikoki, pribatua da, baina helburuetan, zentzu publikoz beteta dago. Gaur egun, sarreren %2,4 jasotzen ditugu diru laguntzetatik. Kulturan eta euskalgintzan egiten dugun lana kontuan hartuta, ez luke horrela izan behar».
Pandemia betean, iazko abenduan, Kafe Antzokiak 25 urte bete zituen. Ezin izan zuten nahiko luketen moduan ospatu, eta 25+1 urteurrena ospatzeko asmoa adierazi zuten, baita beste 25 urte irauteko desioa ere. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204168/ahtaren-lanak-lizitatzeko-tramiteak-hasi-dituzte-gasteizen.htm | Gizartea | AHTaren lanak lizitatzeko tramiteak hasi dituzte Gasteizen | Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak iragarri duenez, eraikuntza proiektuaren «lehen urratsa» da. | AHTaren lanak lizitatzeko tramiteak hasi dituzte Gasteizen. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak iragarri duenez, eraikuntza proiektuaren «lehen urratsa» da. | Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak Abiadura Handiko Trena (AHT) Gasteizera lurpetik iristeko oinarrizko proiektua lizitatzeko agirien tramitazioekin hasi da. Eraikuntza proiektuaren «lehen urratsa» da. Hala iragarri du Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak.
Gonzalezek jakinarazi duenez, Ministerioak astelehenean aurkeztu zituen oinarrizko proiektua lizitatzeko agiriak, AHTa Gasteizera «lurpetik iristea» ahalbidetuko dutenak, eta dagoeneko onartu dute protokoloa; «juridikoki babestu» eta proiektua egitea bermatzen duena. Protokolo hori bera atzo sinatu zuen Aldundiak. Garraio Ministerioak sinatu ondoren, Eusko Jaurlaritzak, Gasteizko Udalak eta Adifek sinatu beharko dute, Madrilen maiatzaren 10ean lortutako akordioa berresten duen erakunde arteko hitzarmen bat ziurtatzeko. Akordio horren arabera, AHTa gaur egungo korridoretik eta lurpetik sartuko da Gasteizera.
Aldi berean, dokumentuak proposatzen du dagoeneko martxan dagoen oinarrizko planaren informazio azterlana egitea. Ramirezek aitortu du Arkauti inguruko lanetan «egoera konplexua» dela ingurumen balioa handiko gunea delako, eta esan du azterketak egiten ari direla. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204169/baldintzapean-aske-utzi-dute-xabier-agirre-ibanez.htm | Politika | Baldintzapean aske utzi dute Xabier Agirre Ibañez | Sei urteko espetxe zigorra bete du preso gasteiztarrak. 2020ko apirilean eman zioten hirugarren gradua. | Baldintzapean aske utzi dute Xabier Agirre Ibañez. Sei urteko espetxe zigorra bete du preso gasteiztarrak. 2020ko apirilean eman zioten hirugarren gradua. | Etxerat-ek jakinarazi duenez, Xabier Agirre Ibañez euskal preso gasteiztarra aske utzi dute, baldintzapean. 2016an espetxeratu zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalak jarritako sei urte eta erdiko zigorra betetzeko, oraindik epaia irmoa ez zela. Aurrez hainbatetan atxilotu zuen Poliziak: 2011n eta 2013an.
2019ko urrian irteteko baimena eman zion Madrilek —Marta Igarriz presoarekin batera, EPPK-ko lehenbizikoetarikoa izan zen–, eta 2020ko apirilean hirugarren gradua eman zioten. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204170/durangoko-azoka-murrizketarik-gabe-egiteko-aukerarekin-aurkeztu-dute-aurtengo-kartela.htm | Kultura | Durangoko Azoka murrizketarik gabe egiteko aukerarekin aurkeztu dute aurtengo kartela | Oraintxe azokak ehuneko ehunean irekitzeko aukera izango lukeela aipatuz aurkeztu dute 56. aldia Gerediaga elkarteko kideek. Baina aurreratu dute abenduaren 3tik 8ra indarrean izango diren neurriak beteko dituztela. Leire Urbeltzek egin du aurtengo kartela. | Durangoko Azoka murrizketarik gabe egiteko aukerarekin aurkeztu dute aurtengo kartela. Oraintxe azokak ehuneko ehunean irekitzeko aukera izango lukeela aipatuz aurkeztu dute 56. aldia Gerediaga elkarteko kideek. Baina aurreratu dute abenduaren 3tik 8ra indarrean izango diren neurriak beteko dituztela. Leire Urbeltzek egin du aurtengo kartela. | Sarbide mugarik eta bisitarientzako txandarik gabeko Durangoko Azoka bati atea irekiz aurkeztu dute gaur Landako gunean 56. aldiaren kartela. Eusko Jaurlaritzak bertan behera utzi zituen atzo osasun larrialdiari aurre egiteko hartutako muga gehienak, eta horrek ehuneko ehunean hasteko aukera emango lioke azokari, baldin eta bihar hasiko balitz. Abenduaren 4tik 8ra irekiko ditu ateak, ordea, eta, bi hilabeteren faltan, zuhur jokatu nahi izan du Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak. «Orduan ikusiko dugu zer neurri dauden bizirik egun horretarako. Erantzun zehatza ezin dugu bota». Edonola ere, berezia izango da aurtengo azoka, haren historian lehen aldiz eredu hibridoa izango baitu: erdiz digitala eta erdiz presentziala.
Guztira, 152 partaidek eman dute izena azoka presentzialerako, eta 220 erakusmahai izango dira Landako gunean. Eskerrak eman dizkie guztiei Mujikak, «azokan sinisteagatik». «Datozen hilabeteak erantzunik gabeko galderaz beteta daude, eta, hala ere azokan egoteko ahalegina egin dute». Saltzaileekin eta kulturazaleekin batera, azokaren parte diren guneak ere itzuliko direla jakinarazi du Gerediaga elkarteko lehendakariak. Eta, zehaztu duenez, gainera, etzi zabalduko zaie sortzaileei beren lanak gune horietan aurkeztu ahal izateko eskaria egiteko epea. Hala Ahotsenean nola aurkezpenak egiteko aukera eskaintzen duten gainontzeko guneetan ere.
Denda digitalari eutsiz
Salbuespenezko aldia izan zuen iaz azokak. Osasun larrialdiari aurre egiteko ezarritako neurriek ez zieten antolatzaileei aukerarik utzi eraskusmahaiak jarri eta jendeari harrera egiteko, eta azokak iraun bitartean denda digitala antolatu zuten horregatik. Landako gunea biltoki bilakatu, eta jendeak Internet bidez egin zituen erosketak, etxetik. Aurten ere denda digitalari eustea erabaki dute antolatzaileek, baina saltzaileen erakusmahaiek egingo dituzte biltoki lanak. «Iazko irudiak eta aurtengoak ez dute zerikusirik izango», esan du Mujikak. Hainbat kultur emanaldi streaming bidez zabalduko dituztela ere zehaztu du.
Abenduaren 3tik 8ra izango da zabalik online denda, eta 4tik 8ra fisikoa.
Kili-kili eguneratua
Leire Urbeltz ilustratzaile iruindarrak egin du aurtengo azokaren kartela, eta azokak izango duen hibridotasun hori txertatu du irudian, Kili eta Queer izeneko pertsonaiak sortuz. Artistak azkenaldian ohikoa duen kolore bizi eta irudi fantastikoekin osatu du irudia, eta, aitortu duenez, garai bateko Kili-kili aldizkariko pertsonaia nagusia izan du gogoan pertsonaia haren bi bertsio eguneratu sortzeko. Rikardo Arregiren testu bat izan du oinarri kartela sortzeko, eta baita lehen azoketako kartelak ere. Desipuindegia deitu du lana. «Ohore handi bat izan da».
Guneetako ordezkariekin batera eta azoka sostengatzen duten hainbat erakunde eta eragilerekin batera egin dute kartelaren aurkezpena. Han izan dira Bizkaiko Aldundiko, Eusko Jaurlaritzako, Gipuzkoako Aldundiko, Arabako Aldundiko, Nafarroako Gobernuko, Durangoko Udaleko eta BBK, Euskaltel eta Eroskiko ordezkariak.
Kultur kudeatzaileei aitortza
«Ilusioa» aipatu du Inma Garrastatxu Durangoko alkateak, eta «poza» Begoña Ibarra Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura zuzendariak. Azokaren erreferentzialtasuna ere izan dute gogoan biek, eta hura babestu beharra nabarmendu dute. Aurkezpen ekitaldian, Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordeak gogoan hartu ditu Labik hartutako erabakiak, eta bera izan da azokak ehuneko ehunean irekitzeko aukera izango duela gogorarazi duena ere. «Kulturak ere sufritu du koronabirusaren eragina, eta errekonozitu nahi ditut kultur kudeatzaileak. Eredu izan dira». Txalotu egin du Gerediagak hautatutako eredu mistoa, eta Eusko Jaurlaritzak «beti» laguntza berezia eskainiko diela baieztatu du. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204171/san-tomas-eguna-eta-danborrada-ospatu-egingo-dituzte-aurten-donostian.htm | Gizartea | San Tomas eguna eta danborrada ospatu egingo dituzte aurten Donostian | Eneko Goiak baieztatu du erabakia, eta, besteak beste, berriz antolatuko dituzte San Tomas eguna eta Eguberrietako ospakizunak ere. Esan duenez, egoera egungoaren modukoa bada, muga bakarra leku itxietan maskara erabiltzea izango da. | San Tomas eguna eta danborrada ospatu egingo dituzte aurten Donostian. Eneko Goiak baieztatu du erabakia, eta, besteak beste, berriz antolatuko dituzte San Tomas eguna eta Eguberrietako ospakizunak ere. Esan duenez, egoera egungoaren modukoa bada, muga bakarra leku itxietan maskara erabiltzea izango da. | Laster itzuliko dira ohiko herri eta hirietako festak, eta hori baieztatzen lehenengoetakoa izan da gaur Donostiako Udala. Eneko Goia alkateak baieztatu ditu zurrumurruak: aurtengoan antolatuko dituzte San Tomas eguna, San Sebastian eguna, Eguberrietako ospakizunak eta Inauteriak.
Jakina zen Goiak albiste hori iragarriko zuela, eta jada zabalik dago, adibidez, San Tomas egunerako salmenta postuak eskatzeko epea. Gabonetarako egitaraua prestatzen ere hasi da udala, eragileekin batera.
Albistea goizean egindako agerraldi batean eman du alkateak. Gehienbat danborradari buruz galdetu diote, eta, erabakia hartuta ez dagoela esan duen arren, egingo direla iradoki du: «Ez dira festa soilak: balio sinboliko handia dute donostiar guztiontzat, eta garrantzitsua da komunitatea osatzeko», azpimarratu du.
Danborradan parte hartu ohi duten konpainia gehienak ere kalera irtetearen alde daudela gehitu du, eta esan du baldintza bakarra jarri diotela: konpainia bakoitzaren parte hartzaile kopurua ez mugatzea, inor kanpoan ez geratzeko. Erabakia ahalik eta azkarrena hartu dutela ere gehitu du, «ekitaldiak antolatzen dituztenekiko errespetuagatik».
Maskara soilik
Agerraldian galdetu diote edukiera kontrolatzeko aukerari buruz, baina Goiak uste du ez dela beharrezkoa izango. Gogorarazi du egoera egungoaren modukoa bada nahikoa izango dela maskara erabiltzea leku itxietan eta distantzia mantendu ezin denetan. Dena den, ez du baztertu eguna gerturatu ahala neurriak hartzeko aukera.
Aurretik, goizean, Radio Euskadin izan da Goia, Juan Mari Aburto Bilboko alkatearekin eta Gorka Urtaran Gasteizkoarekin batera. Hirurek ziurtzat eman dute aurtengoan Gabonak ospatuko dituztela. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204172/koronabirusarekin-gaixo-ziren-17-lagun-hil-dira-astebetean-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Koronabirusarekin gaixo ziren 17 lagun hil dira astebetean Hego Euskal Herrian | Uztailaren erdialdetik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Beste 107 kasu zenbatu dira. | Koronabirusarekin gaixo ziren 17 lagun hil dira astebetean Hego Euskal Herrian. Uztailaren erdialdetik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Beste 107 kasu zenbatu dira. | Kutsatzeen beheranzko joera sendotu da Hego Euskal Herrian, eta ospitaleetako okupazioak eta gaitzarekin loturiko heriotza kopuruek ere maldan behera segitzen dute. Hain justu, hildakoei erreparatuta, azken bi hilabeteetako kopururik apalena erregistratu da Hego Euskal Herrian: zehazki, irailaren 27tik urriaren 3ra 17 lagun hil ziren gaitzak jota, aurreko astean baino hamabost gutxiago. Uztailaren 19tik 25era bitarteko astetik birusarekin jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa.
Azken astean birusarekin zendu diren kasu horiek guztiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira; izan ere, aurreko astean ez da COVID-19arekin loturiko heriotzarik izan Nafarroan. Irailaren 22tik ez da izan hildakorik herrialdean.
Ospitaleetako presioari begira, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuen arabera, oraintxe bertan 108 pertsona daude Hegoaldeko erietxeetan gaitzak jota, eta horietatik 38, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri. Atzo, hamar pertsona erietxeratu zituzten gaitzarekin: horietako bederatzi Osakidetzaren menpeko zentroetan erietxeratu zituzten, eta bakarra Osasunbidearen zentroetan.
Transmisioari dagokionez, Hegoaldean 107 positibo atzeman dituzte, birusa detektatzeko 7.847 proba eginda: Bizkaian eta Gipuzkoan 39na kasu detektatu dituzte; Araban, 21; eta Nafarroan, zortzi. Positiboen ehunekoa %1,3 da. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204173/2005eko-negoziazioekin-lotuta-epaituko-dute-egoitz-urrutikoetxea-parisen.htm | Politika | 2005eko negoziazioekin lotuta epaituko dute Egoitz Urrutikoetxea Parisen | Bihar eta etzi izanen du epaiketa Parisko Zigor Auzitegian, 2003an eta 2005ean ETAko kide izatea leporatuta. Zortzi urteko zigorra ezarri zioten 2007an eta 2010ean, prozedura horiei buruz izandako epaiketetan | 2005eko negoziazioekin lotuta epaituko dute Egoitz Urrutikoetxea Parisen. Bihar eta etzi izanen du epaiketa Parisko Zigor Auzitegian, 2003an eta 2005ean ETAko kide izatea leporatuta. Zortzi urteko zigorra ezarri zioten 2007an eta 2010ean, prozedura horiei buruz izandako epaiketetan | Bihar eta etzi epaituko dute Egoitz Urrutikoetxea Parisko Zigor Auzitegiko 16. salan, 2003an eta 2005ean ETA zeneko kide izan zelakoan helburu terroristak zituen gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatuta. Bi prozedura bateratu dituzte, 2003koa bata eta 2005ekoa bestea: lehena 2007an epaitu zuten, eta lau urteko kartzela zigorra eman zioten Urrutikoetxeari; bigarrena, 2010ean epaitu zuten, eta hor ere beste lau urteko zigorra eman zioten. Orduan, ez zen bere kontrako epaiketetara agertu, eta atxilotua izan ondotik berriz egiteko eskatu zuen, legeak baimentzen duen gisan. Prozedura akatsak zirela medio, auzibideak instrukziora bidaltzea erabaki zuen epaileak. Bihar eta etzi aztertuko dituzte. Beste prozedura bat ere badu Egoitz Urrutikoetxeak; heldu den otsailean aztertuko dute Parisko Dei Auzitegian.
2015eko urriaren 7an atxilotu zuten Urrutikoetxea Parisen, beste bi lagunekin. ETAren «aparatu politikoko arduradun garrantzitsutzat» jo zuen Espainiako Barne ministerioak, baina, «ikerketa iturriak» aipatuta, ordurako ETArekin loturarik ez zuela erran zuen Ser irratiak. Parisen unibertsitate ikasketak egiten ari zela ere aipatu zuen, eta han bizi izan zela azken urtebetean. Poliziaren arabera, 2003tik zegoen ihes eginda Urrutikoetxea. Espainiako eta Frantziako barne ministerioek nabarmendu zuten «hainbat urtetan» bilatu zutela, eta lehenago, bi aldiz zabaldu zuten atzeman zutela, hala izan gabe. 2015eko martxoan, lagun bat atxilotu zuten Berrogainen (Zuberoa), ETAk agiria atera —egiaztatzaileekin armagabetzeko metodoa hitzartu zuela esan zuen— eta Baionako Bake Foruma ospatu zen egun berean. Ez zen Urrutikoetxea, ordea. 2015eko irailaren 22an ere haren izena zabaldu zuten, Baigorrin (Nafarroa Beherea) egindako operazioaren harira. Baita Egoitzen aita eta ezker abertzaleko militante historiko Josu Urrutikoetxearena ere. David Pla, Iratxe Sorzabal, Ramon Sagarzazu eta Patxo Flores atxilotu zituzten orduan.
Parisko Fresnes presondegian aste batzuk pasatu ondoren, azaroaren 13an utzi zuten aske Egoitz Urrutikoetxea, komando jihadista batek Frantziako hiriburuan dozenaka hildako eragin zituen gau berean. Biharamunean zegoen lehen trena hartu eta Euskal Herrira itzuli zen. «Fresnesko presondegitik atera, eta lagun batzuekin Parisera nindoan, askatasuna ospatzera. Orduan helarazi ziguten atentatuen berria. Etxean sartu ginen. Ez zen giro Parisen. Astakeria latza izan da», azaldu zion BERRIAri egun batzuk geroago. Azkenaldian izandako ibilbideari buruzko azalpenak ere eman zituen: «Bada urte eta erdi bat Parisen bizi naizela, iazko uda hasieratik, neure izenean bizi ere. Diderot Paris 7 unibertsitatean ari naiz ikasten duela urtebete pasatik. Historia master baterako izena eman nuen, eta bigarren ikasturtean nago. Lanean ere aritu naiz: ekainean hilabete batez; irailean, langabezian izena emateaz gain, lan batzuetarako aurkeztu nintzen, eta aurkitu nuen bat, luzarorako. Atxilotu ninduten garaian lanean ari nintzen, eta ikasten ere bai. Kontu korronte bat ere zabaldu nuen. Beraz, bizimodu arrunta egiten nuen Parisen. Ni gehien harritu nauena da horrenbeste denbora utzi izana horrela». 2009tik gutxienez publikoki eta bere izenean bizi zela erran zuen elkarrizketa hartan. «Bi haur izan genituen orduan, eta Grenoble [Frantzia] ondoko udalerri bateko herriko etxe batean erregistratu genituen, neure izena erabilita. Neu joan nintzen herriko etxera, eta paperak egin nituen», esplikatu zuen. Bihar eta etzi iraganen den auzi saioan, aitzineko urteei buruzko argipenak ere emanen ditu.
Laure Heinich eta Laurent Pasquet-Marinacce abokatuen laguntza izanen du Urrutikoetxeak Parisko Zigor Auzitegian. Lekukoak ere izanen dira, hala nola Monique Elgoihen Lexantzüko (Zuberoa) auzapeza —horko hautetsi da Egoitz Urrutikoetxea—, Sophie Wahnich Urrutikoetxea prestatzen ari den doktoretza tesiaren zuzendaria, eta Josu Urrutikoetxea, auziperatuaren aita. Haren kontra diren «froga elementu arinak» deseraikitzeaz gain, testuinguruaz ere aritzeko asmoa dute, «erabat anakronikoa» dela erakusteko, Egoitz Urrutikoetxeak BERRIAri azaldu dionez. Josu Urrutikoetxearen kasuan bezala, 2005eko negoziazioen harira leporatzen diote hari ere ETAko kide izatea.
Hatz markak egunkarian
2003an kokatua da bi prozeduretako bat. ETAko kide batzuk atxilotu zituzten Bordelen (Okzitania), eta, ikerketaren harira, haiekin lotutako auto bat eta etxebizitza bat aurkitu zituzten. Horietan, zaku bat zegoen, Gara egunkariaren ale batekin, eta egunkarian, Egoitz Urrutikoetxearen hatz markak. Ez etxean, ez autoan ez zuten Urrutikoetxearen beste aztarnarik aurkitu.
Horrez gain, garaia hartan Frantziako Poliziak egindako txosten bat ere sartu dute prozeduran, 2003ko udatik Egoitz Urrutikoetxea sasian zegoela zioena. Bi elementu horietan oinarritzen dira garai hartan Egoitz Urrutikoetxea ETAko kidea zela errateko. Alta, Koldo Gorostiaga Euskal Herritarrok-eko eurodiputatuaren idazkari gisa jardun zuen 2004ko urte bukaera arte, eta Herritarren Zerrenda hautagaitzaren hauteskunde kanpainako Ipar Euskal Herriko koordinatzailea izan zen, erabat jardun publikoa eginez. Txostena idatzi zuen poliziarekin konfrontazioa eskatu zuten Urrutikoetxearen abokatuek, baina instrukzio epaileak ez zuen onartu.
Bigarren prozedura ETAko beste bi kideren atxiloketan oinarritzen da. Villeneuve-sur-Lotte (Okzitania) herrian zeuzkaten etxe bat eta garaje bat aurkitu zituen Frantziako Poliziak, eta horietan Pyrenees Magazine astekariaren ale bat, Egoitz Urrutikoetxearen hatz markekin; ez zegoen haren beste aztarnarik. Garajean, Josu Urrutikoetxearen zaku bat, familiako argazkiak, dokumentu politikoak eta gatazkaren konponbideari lotutako dokumentuak. Zaku barneko oihal batean, Urrutikoetxea aita-semeen DNA aztarnak ere bazeuden.
Elementu horietatik ateratzen duten ondorioa da 2005ean hasiko ziren Genevako (Suitza) negoziazioen prestaketan ari zirela. Josu Urrutikoetxea ere epaitu beharra dute afera beragatik, baina haren kontrako prozedura instrukzio fasera itzultzea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko epaileak joan den irailaren 13an. Egoitz Urrutikoetxearen hitzetan, haren kontrako prozeduran ez dute aurkeztu ikerketa txosten edo froga elementu argirik hura ETArekin lotzeko. «Kontakizun bat dago, besterik ez».
Sagarzazu aurrekaria
Egoitz Urrutikoetxea ETAko kide izan zela frogatu beharko du epaiketan terrorismoaren aurkako Frantziako ministerio publikoak. Garai hartan Josu Urrutikoetxearekin harremana izan zuela frogatua dago, baina horrek erakundeko kidetza frogatzen ote du? Bestetik, ETAko kideekin harremana izan zuela frogatzea lortuko balute ere, horrek ETAko kide izatea esan nahi ote du?
Hain zuzen ere, Ramon Sagarzazu ezker abertzaleko militantearen aurrekaria dago hor. 2015eko irailean atxilotu zuten, Baigorrin (Nafarroa Behera), Iratxe Sorzabal eta David Pla ETA zeneko kideekin batera. Baina instrukzio epaileak erabaki zuen hura kargutik kentzea, erakunde armatuko kideekin konponbide prozesuaz mintzatzea delitu ez zela ebatzita. Armak zigilatzeko prozesuan ari zen garai hartan ETA erakundea. Urrutikoetxea aita-semeen kasuan, galdera berdintsuari erantzun beharko dio Frantziako justiziak. Delitu ote da gatazka armatuaren bukaerara iristeko helburuz ETAko kideekin harremanean egotea? |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204174/astelehenetik-aitzina-lehen-hezkuntzako-haurrek-maskara-kenduko-dute-iparraldean.htm | Gizartea | Astelehenetik aitzina lehen hezkuntzako haurrek maskara kenduko dute Iparraldean | Astelehenean, hezkuntza protokoloa aldatu egingo da, eta toki publikoetan maskara ez da beharrezkoa izanen. Osasun langileek txertoaren hirugarren dosia hartzen ahal dute gaurtik. | Astelehenetik aitzina lehen hezkuntzako haurrek maskara kenduko dute Iparraldean. Astelehenean, hezkuntza protokoloa aldatu egingo da, eta toki publikoetan maskara ez da beharrezkoa izanen. Osasun langileek txertoaren hirugarren dosia hartzen ahal dute gaurtik. | Astelehenean arrisku mailarik oinarrizkoenean sartuko da Ipar Euskal Herrian. Herenegun intzidentzia tasa 39,1era jaitsi zen, eta datu horretan oinarrituta, prefetak protokoloak aldatu ditu: bigarren mailatik lehen mailara. Hala, Nafarroa Behereko, Lapurdiko eta Zuberoako Lehen Hezkuntzako ikasleek ez dute ikastetxean maskara jantzi beharko. Gainera, arrisku maila aldatu denez gero, osasun ziurtagiria beharrezkoa den toki publikoetan, ez da derrigorrezkoa izanen maskara erabiltzea.
Ipar Euskal Herrian hau da gaur egungo egoera, eta arrisku maila aldatzeak ekarriko duen egoera berria:
Eskoletako protokoloa
Orain arte Lehen Hezkuntzan, kolegioetan eta lizeoetan beharrezkoa zuten ikasleek maskara ikastetxean. Astelehenetik aurrera, ordea, 6 urte eta 11 urte arteko haurrek kendu ahal izango dute. Bigarren hezkuntzakoek, berriz, atxiki beharko dute.
Bestalde, orain arte ikasturte desberdinetako ikasleak ezin izan dira nahastu. Maiz ukitzen diren gauzak egunean behin baino gehiagotan garbitu behar izan dituzte; arrisku mailarik txikienera pasatzean nahikoa izango da egunean behin garbitzea. Orain arte kanpoko jarduerak baimenduta zeuden, baina espazio itxietan kontaktuko kirolak saihestu behar ziren, eta, ahal zen heinean, segurtasun distantzia mantendu. Astelehenetik, lehen arrisku mailan ez da inolako eragozpenik izango kirol jardueretarako, zein bestelako jardueretarako.
Bakartze protokoloa ez da oraindik aldatuko. Lehen Hezkuntzan positiboren bat agertuz gero, ikasgela itxi behar dute eta eskolak etxetik jarraitu. Kolegio eta lizeoetan, positibo eman duenarekin harreman zuzena izan dutenek zazpi egunez hartu beharko dituzte eskolak etxetik, txertatu gabe baldin badaude; txertatuta egonez gero, eskola presentzialarekin jarraitu ahal izango dute.
Maskararen erabilera
Astelehenetik aurrera, osasun ziurtagiria beharrezkoa den lekuetan, hala nola kultur geletan, kirol guneetan, eta ostatuen barnealdean ez da gehiago derrigorrezkoa izanen maskara, arrisku aldaketaren ondorioz. Haatik, aire libreko merkatuetan, eta leku publikoetara sartzeko jende lerroetan beharrezkoa izango da hemendik aurrera ere.
Toki itxietan eta jendea pilatzen den lekuetan maskara jartzea derrigorrezkoa da oraindik, Hego Euskal Herrian bezala. 12 urtetik gorako adingabeek ere jantzi behar dute, baina 5 eta 11 urte bitartekoei maskara jartzea gomendio bat da.
Prefetaren izenean Eddie Bouttera idazkari nagusiak urriaren 4an sinatu zuen aginduak zehaztu zuen, aire librean derrigorrezkoa ez den arren, zinema, estadio edo jaialdietan sor litezkeen ilaretan, azoketan eta manifestazioetan ere jantzi beharrekoa dela. Espazio itxietan salbuespen bakarrak kirola, dantza edo beste jarduera fisikoren bat egin behar dutenena eta medikuaren baimena dutenena da.
Edukierak
Saltokietan gaur egun ez dago edukiera mugarik, eta kirol azpiegitura handietan hilabeteak dira zaleek harmailak bete ditzaketela. Orain, bigarren arrisku mailan, publikoa zutik dagoen kontzertuetan eta areto itxia duten dantzalekuetan edukiera %75era mugatua (aire libreko dantzalekuetan %100ekoa da). Astelehenetik aitzina, berriz, edukierek ez dute mugarik izanen.
Txertoa
Txertoa derrigorrezkoa da pertsona zaurgarriekin lan egiten duen ororentzat, zaintzaile, profesional edo boluntarioa izan. 65 urtetik gorakoek hirugarren dosi bat jasotzea gomendatzen dute, baita arrisku taldeetan daudenek ere. Bestalde, gaurtik hasita, osasun langileek hirugarren dosia jar dezakete. Frantziako Osasun Aginte Gorenak eman zuen horretarako oniritzia, immunitatea handitzen duela argudiatuta. Bigarren dosia jarri eta sei hilabetera jar dezakete hirugarrena.
Txertaketa agiria
Txertaketa agiria beharrezkoa da Ipar Euskal Herrian hainbat lekutan sartzeko, esate baterako, zinema aretoetan, museoetan, kafetegietan, jatetxeetan, eta ospitaleetan, zahar egoitzetan eta osasun edo gizarte arloko aretoetan, larrialdi kasuetan izan ezik. Erregioen arteko distantzia luzeko bidaiak egiteko garraio publikoan ere beharrezkoa da. Irailaren 8tik ez da beharrezkoa merkataritza gune handietan, intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 200etik beherakoa delako. Irailaren 30etik txertaketa agiria beharrekoa dute 12 urtetik gorako adingabeek ere, horretarako guztirako.
PCR eta antigeno probak
Pandemia hasi zenetik, urririk egin daitezke koronabirusa detektatzeko probak, Ipar Euskal Herrian; Gizarte Segurantzak ordaintzen ditu. Frantziako Gobernuak, ordea, osasun ziurtagiria indarrean ezarri zuenetik zehaztu zuen udazkenetik aurrera «erosotasun probak» ordainpekoak izanen direla. Hala, urriaren 15etik aitzina, medikuaren agiririk ez duten pazienteek PCR eta antigeno probak ordaindu beharko dituzte. PCR proben gutxieneko prezioa 44 eurok izanen da, eta antigenoena 22 euro. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204175/penak-berretsi-du-kasu-puntual-bat-izan-zela-txara-i-zahar-etxeko-arazoa.htm | Gizartea | Peñak berretsi du kasu «puntual» bat izan zela Txara I zahar etxeko arazoa | Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatuak zahar etxeen kontrako «jazarpena» salatu du. Azaldu duenez, ez da langilerik falta zahar etxeetan, eta guztiek dute titulu homologatua. | Peñak berretsi du kasu «puntual» bat izan zela Txara I zahar etxeko arazoa. Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatuak zahar etxeen kontrako «jazarpena» salatu du. Azaldu duenez, ez da langilerik falta zahar etxeetan, eta guztiek dute titulu homologatua. | Maite Peña Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatuak agerraldia egin du gaur Gipuzkoako Batzar Nagusietako Gizarte Politiken batzordean, Gipuzkoako hainbat egoitzatan salatutako zaintza arazoei buruz hitz egiteko. Peñaren arabera, ezin da «sistemaren eta langileen profesionaltasunaren aurka» egin kasu «puntual» batean oinarrituta, eta gaineratu du «gatazka sindikal baten testuinguruan» egin direla salaketa horiek. Gipuzkoako zahar etxeetako langileek lehengo astean adierazi zuten arta eskasarekin lotutako arazoak ohikoak izaten direla. Salaketen iturburua da Donostiako Txara I zahar etxean ikuskatze batean atzemandako arazo bat: hamalau ordu jan gabe izan zituzten egoiliarrak, eta oheratuta.
Diputatuak adierazi duenez, informazio guztia «izapidetzen ari den kexa batetik» atera da, eta nabarmendu du egoitzetan egindako ikuskapenetan ez dutela aurkitu «titulu homologaturik gabeko langilerik». Peñaren arabera, erizainen eskasia «ez da egoitzetako sektorearen arazo espezifiko bat», mundu mailako arazoa baizik. Horregatik, «sistema osoa berrantolatu» beharko litzatekeela adierazi du. Hala ere, nabarmendu du ez dela egia langileak falta direnik Gipuzkoako egoitzetan, eta «langile ratioari buruzko datuen konparazioak» hartu ditu oinarri gisa.
«Ez da onargarria sistemari horrelako jazarpen bat egitea», adierazi du, eta gaineratu du «komunikabideetan marrazten ari den argazkiak» ez duela bat egiten «Gipuzkoan dagoen arreta ereduarekin», eta «nahita» ari direla irudi hori ematen. Diputatuaren arabera, erakunde publikoek, sektoreak, langileek eta senideek «dena argitu eta bere testuinguruan kokatu» nahi dute. Horrez gain, ziurtatu du «guztiz kontziente» dela egoitzek, «batez ere pandemian izan dituzten zailtasunez», eta langileek «erakutsi duten arreta maila handia» nabarmendu du. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204176/molekulak-eratzeko-tresna-baten-garapena-aintzatetsi-dute-kimikako-nobel-sarian.htm | Gizartea | Molekulak eratzeko tresna baten garapena aintzatetsi dute Kimikako Nobel sarian | Benjamin List eta David MacMillan zientzialariei eman diete aitortza, «organokatalisi asimetrikoa» garatzeagatik. | Molekulak eratzeko tresna baten garapena aintzatetsi dute Kimikako Nobel sarian. Benjamin List eta David MacMillan zientzialariei eman diete aitortza, «organokatalisi asimetrikoa» garatzeagatik. | Stockholmeko Karolinska Institutuak gaur jakinarazi du Benjamin Listek eta David MacMillanek jasoko dutela 2021eko Kimikako Nobel saria, molekulak eratzeko modua ematen duen organokatalisi asimetriko izeneko tresna garatzeagatik.
Suediako Zientzien Errege Akademiak nabarmendu du tresna horrek eragin nabarmena izan duela industria farmazeutikoan, eta baliagarria izan dela kimikari lotutako jarduerak ingurumenean eragiten dituen inpaktuak gutxitzeko.
Kimikako Nobel batzordeko presidente Johan Aqvistek nabarmendu du katalisi mota hau «sinple bezain asmotsua» dela. Horren bitartez, molekula asimetrikoak modu errazagoan eratu daitezke, eta, ondorioz, konposatu kimikoak aiseago eraldatu eta sortu daitezke.
Alemaniakoa da List, eta Eskoziakoa MacMillan, baina biek AEB Ameriketako Estatu Batuetan ikertzen dute. Duela bi hamarkada garatu zuten teknika berria, nork bere aldetik. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204177/molac-legeari-buruz-eginen-dituzte-jagon-jardunaldiak-euskaltzaindiak-eta-euskal-konfederazioak-antolatuta.htm | Gizartea | 'Molac legeari' buruz eginen dituzte Jagon jardunaldiak, Euskaltzaindiak eta Euskal Konfederazioak antolatuta | Hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako ebazpenak ekarri dituen ondorioak aztertuko dituzte urriaren 22an, Baionan antolatu dituzten jardunaldietan | 'Molac legeari' buruz eginen dituzte Jagon jardunaldiak, Euskaltzaindiak eta Euskal Konfederazioak antolatuta. Hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako ebazpenak ekarri dituen ondorioak aztertuko dituzte urriaren 22an, Baionan antolatu dituzten jardunaldietan | Hizkuntzen ondarea babesteari eta sustatzeari buruzko legea. Aitzinera begirakoak. Izenburu horrekin antolatu dituzte, heldu den urriaren 22an, Jagon jardunaldiak. Euskaltzaindiak eta Euskal Konfederazioak elkarlanean antolatu dituzte, eta Baionako Herriko Etxean iraganen dira. Ez da lehen aldia bi egiturak elkarlanean ari direla. 2016ko udazkenean ere batera antolatu zituzten Jagon jardunaldiak, sortzear zen Euskal Hirigune Elkargoan euskararen aldeko hizkuntza politikak izan beharko zukeen lekuaz gogoetatzeko. Aurten, hizkuntza gutxituen aldeko 'Molac legearen' kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako ebazpenak ekarri dituen ondorioak aztertuko dituzte.
Lau aldi izanen dituzte urriko jardunaldiek. Legea eta haren helmena eta Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren helegitearen ondorengo egoera aztertuko dituzte, lehenik, Paul Molac Bretainiako diputatuak eta Eneritz Zabaleta zuzenbide doktoreak. Ondoren, arlokako eragileen ikuspegia jasoko dute. Hezkuntza arloko eragileena lehenik: Peio Jorajuria Seaskako lehendakaria, Aña Mari Irungarai Euskal Haziak guraso elkarteko kidea, Marie Andree Ouret Baga Biga gurasko elkarteko kidea eta Maddi Bordagarai Uda Lekuko koordinatzailea arituko dira mahai inguruan.
Hautetsien ikuspegia jasoko dute ondotik. Max Brisson Errepublikanoetako senataria, Mathieu Berge Akitania Berria eskualdeko hautetsia, eta Antton Kurutxarri EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakariak hartuko dute hitza. Azkenik, hizkuntza akademietako ordezkariak mintzatuko dira, Okzitania, Bretainia eta Kataluniako akademietakoak eta Euskaltzaindikoa. Luxi Detxart Euskal Konfederazioko kideak eta Sagrario Aleman euskaltzainak emanen diete bukaera jardunaldiei, ondorioen aurkezpenarekin. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204178/ezkabako-iheslari-baten-gorpuzkiak-identifikatu-dituzte-dna-bankuari-esker.htm | Gizartea | Ezkabako iheslari baten gorpuzkiak identifikatu dituzte DNA bankuari esker | Francisco Lezea mendabiarraren hezurrak Olabeko hobian topatu zituzten. Dagoeneko bederatzi iheslari identifikatu dituzte Nafarroan, eta beste 40ren senideen laginak hartuak dituzte. | Ezkabako iheslari baten gorpuzkiak identifikatu dituzte DNA bankuari esker. Francisco Lezea mendabiarraren hezurrak Olabeko hobian topatu zituzten. Dagoeneko bederatzi iheslari identifikatu dituzte Nafarroan, eta beste 40ren senideen laginak hartuak dituzte. | Ezkabako gotorlekutik (Iruñea) 1938an ihes egin zuen beste preso baten gorpuzkiak identifikatzea lortu dute, DNA Bankuari esker. Francisco Lezea zuen izena, eta Mendabiakoa zen (Nafarroa). Trenbideetako langilea zen, eta Logroñon (Espania) egiten zuen lan. Mendabiako falangista talde bat haren bila joan zen, eta Ezkabako kartzelan sartu zuten 1937. urtean. «Indar publikoak» hil zuen, heriotza agirian idatzi zutenez.
Lezearekin batera, beste 15 preso hil zituzten, eta Olaibarko hobia izan zen lehena induskatzen, 2016an, Nafarroako Gobernuak martxan jarritako planaren barruan. Hobian topaturiko beste presoak identifikatu gabe daude oraindik.
Memoriaren Nafarroako Institutuak kudeatzen du DNA Bankua. Dagoeneko 285 dosier zabaldu ditu, eta Ezkabako ihesaldian parte hartu zutenetako bederatzi identifikatu dituzte. Beste presoen 40 bat senideren laginak hartuta dauzkate, identifikatzeko lanetan jarraitzeko.
Ihesaldiarekin loturiko 11 hobi induskatu dituzte dagoeneko, eta Olaibarrekoa da gorpu gehien dituena. 2019. urtean Nafarroako Memoria Historikoaren Gune izendatu zuten, eta hainbat ekitaldi egin dituzte han.
Lezeak emaztea eta bi haur zituen hil zutenean. Horiek herritik joan behar izan zuten, frankisten presioarengatik. Horrez gain, haren bi anaia hil zituzten frankistek. Zaharrena, Manuel, 1936ko uztailean bertan hil zuten, UGTko kidea izateagatik. Lorenzo anaia CNTko kidea zen, eta urte horretako irailean hil zuten.
1938ko maiatzaren 22an, 795 presok egin zuten ihes espetxe frankista bihurtutako gotorlekutik (Nafarroa). Horietatik 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea.
Azken urteotan horien oroimena lur azpitik ateratzen ari dira. Joan zen irailaren 25ean, esaterako, Emiliano Miguel Portugal iheslariaren gorpuzkiak sendiari eman zizkion Nafarroako Gobernuak.
Iazko uztailean, Leoncio de la Fuenteren gorpuzkiak identifikatu zituzten. Larrasoañan exekutatu zuten, beste hiru pertsonarekin batera. 2018an atera zituzten lur azpitik, 89 urteko Paulina Lizoainen testigantzari esker, eta De la Fuenteren alabak Nafarroako DNA bankuan utzitako lagin bati esker. Nafarroako Memoriaren Institutuak dei egin die fusilatuen senitartekoei beren laginak utz ditzaten, halako identifikazio gehiago egin ahal izateko. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204179/txinaren-azken-maniobra-militarrak-gaitzetsi-ditu-taiwango-gobernuak.htm | Mundua | Txinaren azken maniobra militarrak gaitzetsi ditu Taiwango Gobernuak | Taipeik esan du Txinako armadako hegazkinek bere aire espazio militarra urratu dutela, eta «inbasio bati» aurre egiteko prestatzen ari dela. Eskualdea «ezegonkortzea» leporatu dio Washingtonek Pekini. | Txinaren azken maniobra militarrak gaitzetsi ditu Taiwango Gobernuak. Taipeik esan du Txinako armadako hegazkinek bere aire espazio militarra urratu dutela, eta «inbasio bati» aurre egiteko prestatzen ari dela. Eskualdea «ezegonkortzea» leporatu dio Washingtonek Pekini. | Azken lau hamarkadetako «unerik txarrenean» daude Pekinen eta Taipeiren arteko harremanak, Taiwango Atzerri ministro Chiu Kuo-chengek adierazi duenez. Azken asteetan Txinako armadaren hegazkinek eginiko maniobrak dira arrazoia, Chiuren arabera. AEBek «probokatzailetzat» jo dituzte. Pekinek, berriz, «independentistak babesteari» utzi eta eskualdeko bakearen alde lan egiteko eskatu dio Washingtoni.
Ostiraletik asteartera bitarte, Txinaren 150 hegazkin inguru sartu ziren Taiwango ADIZ aire defentsarako identifikazio eremuan, Taipeiko gobernuaren arabera; irlaren aire espazioa baino zabalagoa da hura, eta Txina kontinentaleko eremuak ere hartzen ditu. Halako maniobrak ez dira berriak, baina horiek areagotu izana «abisu bat» da, Global Times egunkariak argitaratu duenez, «taiwandar sezesionistentzat eta haiek babesten dituzten atzerriko indarrentzat». «Beharrezko neurriak dira», findu du Txinako Gobernuak. Besteak beste, Taipeik hartutako azken erabakiei erantzuten dietenak; hala nola CPTPP merkataritza askeko akordioan sartzeko eskaera egin du, Pekinen nahien aurka.
Taipeik kezka adierazi du maniobren aurrean, eta nazioarteari laguntza eskaera bat egin dio. Izan ere, Taiwango Atzerri ministroaren arabera, egun, Pekinentzat kostu «oso handia» izango luke uhartearen aurkako zuzeneko eraso batek, baina egoera epe laburrera aldatu daiteke. Azaldu du Txinako armadak «eskala handiko inbasio bat» egiteko ahalmena izan dezakeela 2025erako, eta horri aurre egiteko neurriak hartzen hasi direla. Arreta itsasoan jarri dute, eta, Chiuren esanetan, Defentsarako aurrekontuaren %64 itsasontzien aurkako sistemak eta Hsiung Feng III misil supersonikoak garatzera bideratuko dute, Txinaren eraso itsasontzien oldarraldi posible bati aurre egiteko.
Bide beretik, Tsai Ing-wen presidenteak adierazi du irlan «demokrazia mehatxatu» dezakeen edozein mugimendu eteteko «beharrezko guztia» egingo duela gobernuak: «Taiwan defendatzerakoan porrot egitea katastrofikoa litzateke, ez soilik taiwandarrentzat. Bertan behera utziko lituzke azken zazpi hamarkadetan bakea erraztu duen segurtasunaren arkitektura eta eskualdeak izaniko ikaragarrizko garapen ekonomikoa».
Gatazka ez da berria. Oinarrietara iristeko, iraultza komunistaren garaira egin behar da atzera. Mao Zedongek gidatutako indarrek Txinaren kontrola hartzearekin, nazionalistek Taiwanera egin zuten ihes, 1949an. Han, Txinako Errepublika aldarrikatu zuten, kontinenteko Txinako Herri Errepublikaren aurrean. Ordutik, Taiwango independentistek herrialde subiranotzat jotzen dute irla. Pekinen arabera, ordea, «probintzia errebelde bat» da, eta ez du baztertu hura «indarra erabilita» hartzeko aukera.
Pekinen agintea onartzen du nazioarteak, ofizialki behintzat, eta hamabost estatu besterik ez dira Txinako Errepublikaren ofizialtasuna ontzat jotzen dutenak; besteak beste, Vatikanoa, Haiti eta Paraguai. Halere, ugari dira harekin harreman komertzial garrantzitsuak dituztenak, horien artean, AEBak. Beraz, Txinaren eta Taiwanen arteko tentsioak bi potentzien arteko harremanetan ere izan ditu eraginak.
Etxe Zuriak eskualdeko egoera «ezegonkortzeaz» akusatu du Pekin, eta hark erantzun du estatubatuarrak direla «bakearen eta egonkortasunaren» aldeko neurriak hartzen ez dituztenak: «AEBek gaizki egin zuten Taiwani armak salduta, eta irlarekin harreman ofizialak eta militarrak indartuta». Izan ere, Washington da Taipeiren arma hornitzaile nagusia, eta hura AEBek eskualdean duten aliatu militarrik indartsuenetako bat —besteak beste, estatubatuarrek entrenatzen dituzte Taiwango soldaduak—. Donald Trumpen agintaldian, gainera, are gehiago estutu zituzten harremanak, eta hainbat hamarkadatan Taiwango presidente batekin hitz egin zuen AEBetako lehen estatuburua izan zen.
Txinako presidente Xi Jinpingek eta AEBetako haren homologo Joe Bidenek gaiaz hitz egin zuten irailean, telefonoz. «Garbi utzi dut uste dudala [Txinak] ez duela akordioa bete besterik egin behar», azaldu zuen Bidenek. Hitz horiekin 1979an eginiko akordioei egin die erreferentzia. Urte hartan, Washingtonek Pekinekin harreman diplomatikoak hasi zituen, eta Taiwanekin zituenak hautsi. Halere, Taiwanekiko Harremanen Legea onartu zuen bestelako harremanak sustatzeko. Hark ahalbidetu dio irlarekin tratu komertzialak egitea, baita armamentu salmenta ere, ofizialki Taiwanek «bere burua babestera» bideratua. Erabaki horien ondorioz, Pekinek Txinaren «barne gaietan esku hartzeaz» akusatu izan ditu AEBak, eta hainbat zigor ezarri dizkie uharteko gobernuari armak saldu dizkioten enpresei.
Merkantzia garraioa
Taiwangoa ez da bi potentziak aurrez aurre jarri dituen eskualde hartako afera bakarra. Hego Txinako itsasoaren kontrola bereganatzeko lehia betean daude Pekin eta Washington. Pekinek propiotzat jotzen du ur haien zatirik handiena, eta, azken urteetan, hainbat irla artifizial egin ditu eremuan. AEBek, berriz, hainbat akordio komertzial eta militar egin ditu, Txinak eskualdean duen indarra mugatzeko asmoz: azkena, Erresuma Batuarekin eta Australiarekin sinatutako AUKUS akordioa. Horrez gain, inguruko gainerako estatuek ere euren aldarrikapen propioak egin dituzte; hainbat kasutan, hiru edo lau estatuk aldarrikatzen dute irla beraren jabetza.
Brunei, Kanbodia, Txina, Indonesia, Malaysia, Filipinak, Singapur, Taiwan, Thailandia eta Vietnam artean kokatutako eremua aproposa da petrolio eta gas ustiaketarako, eta han aritzen dira munduko arrantzontzien erdiak. Halere, haren garrantzi ekonomikoaren eta geoestrategikoaren oinarria merkantziaontzien garraioa da. Handik igarotzen dira itsaso bidez garraiatzen diren merkantzien herenak; urteko 4,5 trilioi euroren balioa du horrek, UNCTAD Merkataritza eta Garapenari Buruzko Nazio Batuen Konferentziaren arabera. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204180/von-der-leyen-europako-batasunean-nahi-ditugu-mendebaldeko-balkanak.htm | Mundua | Von der Leyen: «Europako Batasunean nahi ditugu Mendebaldeko Balkanak» | EBk ez du egutegirik zehaztu. 3,3 bilioi euro bideratuko ditu Serbiara, Kosovora, Montenegrora, Ipar Mazedoniara, Albaniara eta Bosnia eta Herzegovinara | Von der Leyen: «Europako Batasunean nahi ditugu Mendebaldeko Balkanak». EBk ez du egutegirik zehaztu. 3,3 bilioi euro bideratuko ditu Serbiara, Kosovora, Montenegrora, Ipar Mazedoniara, Albaniara eta Bosnia eta Herzegovinara | EB Europako Batasuneko liderren esanetan, badute klubaren zabalkunde bat hauspotzeko intentzioa, eta horretarako Mendebaldeko Balkanetara begira ari dira aspalditik. 27 estatu kideetako agintari gorenek eta klubeko buruzagiek goi bilera bat egin dute gaur, Kranjen (Eslovenia), Serbiako, Montenegroko, Ipar Mazedoniako, Albaniako, Kosovoko eta Bosnia eta Herzegovinako gobernuetako ordezkariekin, eta gogorarazi diete batasunean nahi dituztela. «Europako Batasuna ez dago osorik, Mendebaldeko Balkanak ez badaude. Europako Batasunean nahi ditugu Mendebaldeko Balkanak; zalantzarik ez izan», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, bileraren ondoren Charles Michel Europar Kontseiluko presidenterekin eta Janez Jansa Esloveniako lehen ministroarekin egindako agerraldian. Hori bai, ez dute zehaztu bat-egite prozesuekin aurrera jarraitu ahal izateko egutegirik.
Baina, Bruselak zabalkundean interesa baduela argi utzi nahian, Von der Leyenek nabarmendu du onartu dutela, batetik, plan ekonomiko bat, inbertsio eta laguntzen bidez Mendebaldeko Balkanetako estatuetara 3,3 bilioi euro bideratzeko; bestetik, COVID-19aren aurkako txertoaren 3,3 milioi dosi eman dizkietela herrialde horiei; baita Balkanen eta EBren arteko telefono deietako roamingaren kostua murriztu asmo dutela ere.
Klubeko kide bihurtzeko, baldintza batzuk bete behar dira, eta horiek zerikusia dute, besteak beste, zuzenbide estatuarekin, giza eskubideen errespetuarekin, prentsa askatasunarekin eta neurri ekonomikoekin. EBn sartzeko arlo horietan erreformak egin behar dituztela oroitarazi zien Von der Leyenek sei estatuetako ordezkariei. Kroazia izan zen kide bihurtu zen azkeneko estatua, 2013an; batasunak 2004an egin zuen azkeneko zabalkunde handia, Txekiar Errepublika, Zipre, Eslovakia, Eslovenia, Estonia, Hungaria, Letonia, Lituania, Malta eta Polonia batera sartu zirenean.
Mendebaldeko Balkanetako estatuei dagokienez —Jugoslavia ohiaren mende egondako lurraldeak dira, Albania izan ezik—, bat-egiteko prozesuan emandako pausoak aintzat hartuz gero bada alderik haien artean. Montenegrok eta Serbiak, esaterako, estatu hautagaiaren estatusa dute eta sarrera negoziatzen ari dira aspalditik. Albaniak eta Ipar Mazedoniak ere estatus hori bera dute, baina oraindik ez dituzte negoziazioak hasi Bruselarekin. «EBk bere konpromisoak bete nahi ditu; bereziki, Ipar Mazedoniarekin eta Albaniarekin hasi ez diren negoziazioei dagokienez», azaldu du Von der Leyenek. Ipar Mazedoniaren kasuan, Bulgaria estatu kidea prozesua blokeatzen ari da, biek historikoki izandako arazo diplomatikoengatik. Bosnia eta Herzegovinak hautagai estatusa ere ez du, eta EBko bost bazkidek ez dute aitortzen Kosovoren independentzia, 2008an lortutakoa; Espainia da horietako bat.
Eta, bien bitartean, Txina eta Errusia kasurako, Mendebaldeko Balkanetan duten eragina eta presentzia handitzen ari dira, batez ere inbertsio handiak eginez.
Kritikak zabalkunde buruari Politico egunkari digitalak Europako Batzordearen iturri zein dokumentu ofizialak aipatuz kaleratutako informazioaren arabera, hautagaiak baloratzerakoan Oliver Varhelyi batzordeko zabalkunde komisarioak garrantzia kendu nahi die zuzenbide estatuaren eta giza eskubideen auziei. Informazioak dio, gainera, bereziki Serbiaren hautagaitza hauspotu nahi duela. Hungariak proposatuta da komisarioa Varhelyi. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204181/gas-biltegiekin-egin-nahi-dio-aurre-europako-batasunak-argindar-garestiari.htm | Ekonomia | Gas biltegiekin egin nahi dio aurre Europako Batasunak argindar garestiari | Neurriak hartzeko prest dago Brusela, baina prezioak ezartzeko sistema asko ukitu gabe. Markak hautsi dituzte gasaren eta argindarraren prezioek. | Gas biltegiekin egin nahi dio aurre Europako Batasunak argindar garestiari. Neurriak hartzeko prest dago Brusela, baina prezioak ezartzeko sistema asko ukitu gabe. Markak hautsi dituzte gasaren eta argindarraren prezioek. | Herritar eta enpresa gehienak baino beranduago bada ere, azkenean ohartu da Europako Batasuna arazo bat duela energia garestiarekin. Bruselak jakinarazi du datorren astean neurri sorta bat iragarriko duela, eta nagusiki gasari erreparatuko diola, hura delako argindarraren garestitzearen atzean dagoen faktore nagusia. Neurriak motz geratzeko arriskua dutela ohartarazi diote Frantziak, Espainiak, Errumaniak, Greziak eta Txekiar Errepublikak, eta argindarraren prezioa kalkulatzeko sistema erreformatzeko eskatu diote, gasak ez dezan baldintzatu argindarraren beste iturri guztien prezioa.
Udaz geroztik ia egunero ari dira markak hausten gasaren eta argindarraren prezioak, eta petrolio bera ere 2018ko mailara itzuli da. Gaurkoa ez zen salbuespena izan, eta errekor berriak hautsi ziren. Esaterako, azaroan entregatu beharreko gasaren prezioa %25 garestitu da egun bakarrean, eta 155 eurora iritsi da megawatt-ordua —hemezortzi euroan zegoen duela sei hilabete—. Hori bai, arratsaldean prezioak behera egin du nabarmen, Vladimir Putin Errusiako presidenteak iragarri ondoren merkatua egonkortzen lagunduko zuela.
Argindarraren MWh, berriz, 300 euroren bueltan egongo da bihar handizkako merkatuan: 307 euro Italian, 302 Alemanian, Belgikan eta Herbehereetan, 298 Frantzian, 288 Espainian eta Portugalen... Duela urtebete, 43 euroan salerosi zen Iberiako merkatu batuan.
Espainiak «neurri ausartak» nahi ditu
Garestitze horrek energiaren fakturak loditu dizkie herritarrei eta enpresei, eta EBko ekonomiaren suspertzea trabatzen hasia dela dioten lehen zantzuak iristen ari dira. Europako Legebiltzarrak gaur jorratu zuen gaia, eta organo horretan azaldu du Kadri Simson Energia komisarioak urtea bukatu aurretik proposamen bat egingo dutela gasaren merkatua erreformatzeko. Neurrien artean espero dira gas biltegiratze komun bat egitea —oraingo prezioen arrazoietako bat da biltegi horiek erdi hutsik daudela—, eta gas erosketa bateratuak egitea.
Simsonen arabera, datorren astean argituko die estatukideei zer egin dezaketen argindar garestiak «gizartean duen eragina arintzeko eta familia zaurgarrienak babesteko», hala nola argindarraren gaineko zergak txikitzea eta laguntza zuzenak ematea.
Neurri horiek jada hartu ditu Espainiako Gobernuak, eta horregatik ari da orain gehiago eskatzen. «Pena izango litzateke eta gutxi konponduko luke Batzordea minimoen proposamen batekin etortzea [...] Har daitezkeen neurriak badakizkigu, eta ez da nahikoa», esan zuen atzo Teresa Ribera Espainiako Energia Trantsiziorako ministroak. «Erabaki ausart bat» nahi du Riberak, hau da, argindarraren prezioa ezartzeko EBk jarritako sistema marginalista erreformatzea— iturri denek iturri garestienaren prezioa jasotzen dute—, gasak ez dezan gaur egun prezioak finkatzeko duen pisua izan.
Ribera ez da gustura izango Simson komisarioaren erantzunarekin, hark ukatu egin baitzuen EBko argindar merkatuaren diseinua dela garestitzearen erruduna. Energia kontuetan Madrilekin eskuz esku doan arren, Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak onartu zuen EB ez dagoela «heldu» sakoneko erreforma baterako.
CO2 merkatua, ez ukitu
Bruselak nekez jarriko du auzitan CO2 isurtzeko eskubideen merkatua, haien garestitzea ere energiaren prezio handiaren erantzuleetako bat den arren —gasa eta ikatza erretzen duten zentral elektrikoek kutsatzeko eskubide horiek ordaindu behar dituzte—. CO2 merkatuaren eragina «oso txikia» dela argudiatu zuen atzo klima larrialdiaz arduratzen den EBko lehendakariordeak, Franz Timmermansek. Berez, Bruselaren asmoetako bat da enpresa kutsatzaileek ez ezik, herritarren berogailuek ere ordaintzea CO2 isurketa eskubideak, hartara karbono emisiorik gabeko trantsizioa bizkortzeko. Estatukide asko azaldu dira proposamen horren aurka, batez ere une honetan. |
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204182/manifestazioa-bihar-iberdrola-dorretik-abiatuta.htm | Manifestazioa bihar, Iberdrola dorretik abiatuta | Manifestazioa bihar, Iberdrola dorretik abiatuta. | Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak argiaren tarifaren igoeren aurkako manifestazioa antolatu dute biharko, Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuko da, 19:00etan. Mobilizazioan parte hartzeko deia egiten diete inguruko herritar eta eragile guztiei. Besteak beste, ELA, LAB, CCOO, ESK eta Steilas sindikatuek bat egin dute.
Ostiralean, berriz, etxeko argindarra deskonektatzeko deia egin dute alderdi subiranistek, 22:00etatik 22:30era, eta ordu erdi horretan etxeko leiho eta balkoietara irteteko, eltze jotzea egiteko. Hego Euskal Herrian EH Bilduk deitu du protestara; Galizian BNGk egin du, eta Herrialde Katalanetan, berriz, ERCk, Juntsek, CUPek eta Balearretako Mes-ek. | ||
2021-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/204183/eh-bilduk-manifestazio-nazionalerako-deia-egin-du-bilbon-da-azaroaren-20an.htm | Politika | EH Bilduk manifestazio nazionalerako deia egin du: Bilbon da, azaroaren 20an | Santi Brouard eta Josu Muguruza omenduko dituzte, eta izurriaren ostean, jendea «berriz elkartzeko» topalekua izatea nahi dute | EH Bilduk manifestazio nazionalerako deia egin du: Bilbon da, azaroaren 20an. Santi Brouard eta Josu Muguruza omenduko dituzte, eta izurriaren ostean, jendea «berriz elkartzeko» topalekua izatea nahi dute | «Euskal Herriaren gehiengoaren nahiak egikaritzeko konpromisoa hartzen dugu, eta azaroaren 20an Bilbon beste fase bat irekitzera goaz». EH Bilduren izenean, Olaia Duartek irakurri du gaur arratsaldean koalizioak azaroaren 20an manifestazio nazional batera deitzeko egin duen agiria.
Koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik ere hartu du hitza, eta hautatutako egunaren esanahi berezia nabarmendu du «Data ez da alferrik hautatua». Lehendik ere ohikoak izan dira azaroaren 20ko mobilizazioak ezker abertzaleak deituta. Justu Franco diktadorearen heriotzaren urtemuga da, «haustura demokratikorik gabe» amaitu zen aro baten amaiera izan zela oroitarazi zuen atzo Otegik, eta kolpe aski gogorrak jaso dituztela halako egunez. 1984ko azaroaren 20an Herri Batasuna HBko buruzagi Santi Brouard hil zuen GALek. 1989ko azaroaren 20an, Espainiako Kongresuan HBk zituen ordezkarien kontra egindako eraso batean, Josu Muguruza hil zuten. «Bidetik apartatu zituzten», oroitarazi du Otegik. Horren atzean, gainera, «estatu estrategia bat» egon zela salatu du. Horregatik, azaroaren 20ko goizean omenaldi bat egingo diete biei. Arratsaldeko manifestazioan, haiek gogoan izateaz gain, izurrian bizi izandako hilabeteen iluna ere utzi nahi dutela esan du, horiek utzitako «zauri emozionalak» atzean uzten hasteko eguna izatea nahi dutela: «Berriro elkartzeko eguna».
Mobilizazioa «maitasun handiz» prestatzen ari direla esan du Otegik, eta aldarriaren muina zein izango den ere nabarmendu du: «Euskal Herria nazio bat da, eta errespetatua izan behar du». Bide horretan, beste «agertoki batera» heltzeko bidea landu behar dela defendatu du, haren ustez ezkerrekoak eta independentistak diren eragileak batzea ezinbestekoa baita horretarako. Horregatik, Bilbo aldarri horien inguruan batzen diren guztien topagune izatea nahi dute.
Sustatzaileak
EH Bilduko ordezkarien ondoan, manifestazioa sustatu duen taldeko pertsonak egon dira. 11 izan dira sustatzaileak. Joseba Sarrionaindia, idazlea; Edurne Brouard, Santi Brouarden alaba; Elena Bartolome, Josu Muguruzaren bikotekidea; Xabi Garate Seleta, ‘El Conquistador’ saioko parte hartzailea; Miren Amuriza, bertsolaria; Ibai Zabala, pilotari ohia; Oihana Azkorbebeitia, mendi lasterkaria; Izortze Santin, EHUko irakaslea; Jose Mari Esparza, editorea; Josu Zabala, Tubacexeko langilea; Juan Puerto, pentsionista. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204210/argiaren-prezioaren-igoeraren-kontrako-manifestazioa-eginen-dute-gaur-bilbon.htm | Ekonomia | Argiaren prezioaren igoeraren kontrako manifestazioa eginen dute gaur Bilbon | Iberdrola dorretik abiatuta eginen dute protesta, 19:00etan hasita | Argiaren prezioaren igoeraren kontrako manifestazioa eginen dute gaur Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuta eginen dute protesta, 19:00etan hasita | Ekologistak Martxan taldeak eta Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak argiaren tarifaren igoeren aurkako manifestazioa antolatu dute gaurko, Bilbon. Iberdrola dorretik abiatuko da, 19:00etan. Mobilizazioan parte hartzeko deia egiten diete inguruko herritar eta eragile guztiei. Besteak beste, ELA, LAB, CCOO, ESK eta Steilas sindikatuek bat egin dute.
Bihar, berriz, etxeko argindarra deskonektatzeko deia egin dute alderdi subiranistek, 22:00etatik 22:30era, eta ordu erdi horretan etxeko leiho eta balkoietara irteteko, eltze jotzea egiteko. Hego Euskal Herrian EH Bilduk deitu du protestara; Galizian BNGk deitu du, eta Herrialde Katalanetan, berriz, ERCk, Juntsek, CUPek eta Balearretako Mesek. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204212/bortxaketa-izan-zela-aitortu-du-iruneko-talde-erasoan-parte-hartu-zutenetako-batek.htm | Gizartea | Bortxaketa izan zela aitortu du Iruñeko talde erasoan parte hartu zutenetako batek | Bortxatzaileetako batek berriki eginiko adierazpenek berretsi egin dute zigortuak gezurretan aritu zirela epaiketan. Bortxaketa 2016ko sanferminetan gertatu zen; ordutik, beti ukatu dute emakumezkoaren borondatearen kontra jokatu izana. | Bortxaketa izan zela aitortu du Iruñeko talde erasoan parte hartu zutenetako batek. Bortxatzaileetako batek berriki eginiko adierazpenek berretsi egin dute zigortuak gezurretan aritu zirela epaiketan. Bortxaketa 2016ko sanferminetan gertatu zen; ordutik, beti ukatu dute emakumezkoaren borondatearen kontra jokatu izana. | Bertsioa aldatu du 2016ko uztailaren 7an Iruñean emakume bat taldean bortxatu zuten bost gizonetako batek. Atxilotu zituztenetik, erasotzaileek beti gezurtatu dute biktima bortxatu izana. Kontrara, behin eta berriz defendatu izan dute neskaren onespena zutela sexu harremanak edukitzeko, eta, are gehiago, emakumezkoari leporatu izan diote gertatutakoa guztiz asmatu izana. Orain, bortxaketatik bost urte igarota, bortxaketa izan zela onartu du gizonezkoetako batek.
Gutun bidez aitortu du egindakoa. Zehazki, Nafarroako Auzitegiko Bigarren Atalari bidali zion idazkia, joan den uztailaren 22an. Gutunean, zigortuak azaldu du aitorpena «norbanako gisa» egiten duela, eta ez beste inoren izenean. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204213/malariaren-aurkako-txertoa-onartu-du-omek.htm | Mundua | Malariaren aurkako txertoa onartu du OMEk | Egun historikotzat seinalatu du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak. Urtean 400.000 lagun hiltzen ditu malariak, eta horietatik asko eta asko Afrikako haurtxoak dira. | Malariaren aurkako txertoa onartu du OMEk. Egun historikotzat seinalatu du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak. Urtean 400.000 lagun hiltzen ditu malariak, eta horietatik asko eta asko Afrikako haurtxoak dira. | Urte asko eta asko igaro dira zientzialariak eta epidemiologoak malariaren aurkako txertoaren ikerkuntzan murgildu zirela. Milioika euro eta milioika lan ordu eman dituzte jardun horretan, eta azkenean iritsi da eguna: malariaren aurkako txerto bat onartu du OME Osasunaren Munduko Erakundeak. Asteazkenean eman dute hainbeste urtez itxarondako eta nahi izandako albistearen berri, eta egun historikotzat seinalatu du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak: «Malariaren ikertzaile gisa hasi nuen ibilbide profesionala, eta gaixotasun zahar eta beldurgarri horren aurkako txerto eraginkor bat izango genuen egunarekin egiten nuen amets. Gaur egun historiko bat da». Historikotzat ez ezik, aurrerapen gisa ere izendatu du aurkikuntza: «Izugarrizko aurrerapena da zientziarentzat, haurren osasunarentzat eta gaixotasun horren kontrolarentzat».
RTS,S / AS01 du izena txertoak, eta GlaxoSmithKline, edo komertzialki ezagunago den Mosquirix farmazia enpresarena da. Eskala handian banatzeko onarpena eman du Osasunaren Munduko Erakundeak, baina aurreratu du ez dela malariaren aurkako bestelako neurrien «ordezko» izango, «osagarri» baizik. «Txerto hori erabiliz, jada indarrean dauden eta erabiltzen diren prebentzio neurriekin batean, dozenaka mila bizitza salbatu ahal izango dira urtero». Gaur-gaurkoz bildutako datuen arabera, urtean 400.000 heriotza inguru eragiten ditu malariak, eta horietatik asko eta asko Afrikako haurtxo gazteak dira. Gaixotasun horrekin kutsatutako pertsona kopuruei begiratuz gero, berriz, are handiagoa da batezbesteko hori; izan ere, urtean 200 milioi pertsona inguru kutsatzen dira.
Munduko eltxorik hilgarriena
Plasmodium falciparum deituriko parasito baten aurka lan egiten du txertoak, eta Anopheles izeneko eltxo baten bitartez iristen da gizakiengana –munduko eltxorik hilgarriena da, eta Saharaz hegoaldeko Afrikako nagusia–. Hain justu ere, malariak lurralde eta ingurune horretan eragin duen mina azpimarratu nahi izan dute txertoaren berri ematean. Matshidiso Moeti OMEren Afrikako ordezkariak hitz egin du: «Mendez mende, malariak Saharaz hegoaldeko Afrika menderatu du, eta sufrimendu asko eragin du». Halaber, gaineratu du txertoak «argi izpi bat» ekarriko duela herrialdera: «Gaurko albisteak itxaropen izpi bat eskaintzen dio kontinenteari, bertan ematen baitira malariaren kasu asko». |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204214/labi-osteko-aldia-zenbait-gako.htm | Gizartea | Labi osteko aldia: zenbait gako | Bertan behera geratu da osasun larrialdia, eta gaur arte indarrean izan diren neurri murriztaile gehienak indargabetuta geratu dira. Besteak beste, espazioetako edukieran, kultur eta kirol ekitaldietan eta ostalaritzan aldaketak eragingo ditu aro berriak. | Labi osteko aldia: zenbait gako. Bertan behera geratu da osasun larrialdia, eta gaur arte indarrean izan diren neurri murriztaile gehienak indargabetuta geratu dira. Besteak beste, espazioetako edukieran, kultur eta kirol ekitaldietan eta ostalaritzan aldaketak eragingo ditu aro berriak. | Gaur geratu dira bertan behera COVID-19aren kontrako neurri murriztaile gehienak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzak iazko abuztuaz geroztik indarrean zen larrialdia indargabetu eta Labiren aholku batzordea desegin ondotik. Espazio publikoen zein pribatuen gehienezko edukierari, ordutegiei eta talde bilkurei eragiten zieten muga ia guztiak indargabetu egin dira, horrenbestez.
Hauek dira neurri aldaketen inguruan sor daitezkeen galderetako batzuen erantzunak:
Zer aldaketa izango dira ordutegietan?
Larrialdiaren aurretik zeuden ordutegiak berrezarriko dira jarduera sozioekonomikoen eta kulturalen kasuan. Ostalaritzako establezimenduei dagokienez, indargabetu egingo da gehienez ere 03:00ak arte zabalik izateko muga, eta lokal horiek ematen duten zerbitzuagatik dagozkien ordutegiak mantenduko dituzte.
Zenbatekoa izango da gehienezko edukiera espazio itxietan?
Espazio irekietan %100ekoa izango da edukiera, eta baita 5.000 pertsonarentzako baino gehiagorentzako espazioa ez duten lekuetan ere. Kopuru horretatik gorakoetan, eta betiere espazio itxiak badira, %80koa izango da gehienezko edukiera baimendua. Instalazio horietarako sarbideetan eta irteeretan osasun protokoloak bete daitezen eskatzen du Eusko Jaurlaritzaren dekretu berriak; eta, batez ere, jende asko hartzeko aukera duten guneetan.
Tabernetan zutik kontsumitu ahalko da?
Bai. Gaurtik aurrera indargabetu egingo da tabernetan zutik nahiz barran kontsumitzeko debekua. Halaber, espazio horietan ez da mugatuko elkartutako jende kopurua. Gaur arte, gehienez ere zortzi lagun egon zitezkeen batera taberna barruetan, eta hamabi, berriz, terrazetan. Neurri hori bertan behera geratuko da.
Ekitaldietan kontsumitu ahalko da?
Kultur eta kirol ekitaldietan nahiz erabilera publikoko espazioetan egiten diren bestelakoetan ezin izango da elikagairik eta edaririk kontsumitu, ura izan ezik. Salbuetsita daude ostalaritza nahiz sukaldaritza jarduna baimendua duten espazioak.
Maskara erabiltzen jarraitu beharko da?
Espainiako Gobernuak araututako neurria da maskararen erabilera, eta, beraz, orain arte izan den moduan, sei urtetik gorakoentzat nahitaezkoa izango da maskara erabiltzea leku itxietan eta pertsonen artean metro eta erdiko distantzia mantentzea ezinezkoa den kasuetan. Espazio irekietan ere beharrezkoa izango da, baldin eta gutxieneko distantzia bermatzea ezinezkoa bada. Ostalaritzako establezimenduetan ere nahitaezkoa izango da, eta elikagaiak edo edariak kontsumitzeko momentuan bakarrik kendu ahalko da. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204215/gutxienez-20-lagun-hil-dira-pakistanen-lurrikara-baten-ondorioz.htm | Mundua | Gutxienez 20 lagun hil dira Pakistanen lurrikara baten ondorioz | Richter eskalako 5,9 graduko seismoa izan da, eta Balutxistan eskualdean eragin ditu kalterik handienak. | Gutxienez 20 lagun hil dira Pakistanen lurrikara baten ondorioz. Richter eskalako 5,9 graduko seismoa izan da, eta Balutxistan eskualdean eragin ditu kalterik handienak. | Pakistan hego-mendebaldean antzemandako lurrikararen ondorioz, gutxienez hogei lagun hil dira, eta beste 300 zauritu. Halere, kopuruek gora egingo dutela uste du Balutxistango Barne kontseilari Mir Ziaullah Langauk. Eskualde hartan izan du epizentroa seismoak, Harnai hiriburutik gertu, bederatzi kilometroko sakoneran. AEBetako Geologia Zentroak jakinarazi duenez, Richter eskalako 5,9 graduko mugimendua izan da 3:30 aldera erregistratutakoa.
Lurrikarak Harnai hiria jo du indartsuen. Han zenbatu dituzte hildako gehien, eta 70 etxebizitzari egin die kalte dira. Hala, «larrialdi egoera» ezarri dute barruti osoan. Larri zaurituak, berriz, helikopteroz ari dira eramaten Quettako ospitalera, hondamendien kudeaketarako Balutxistango kontrol salako ofizial Noor Khanen esanetan. Quetta bera da kalteak jasan dituzten beste hirietako bat, baita Sibi, Pixin, Qila, Saifullah, Txaman, Ziarat eta Zhob ere.
Autoritateek ez dute ezbeharrak eragindako kalte zehatzen berri eman, baina lurrikara gauez gertatu izanak arazo gehigarriak eragin dituela azaldu dute, jendea lo baitzegoen. Hala, eroritako eraikinen azpian harrapatuta egon daitezkeen biztanleak erreskatatzeko lanei ekin diete salbamendu zerbitzuek. «larrialdi egoera» ezarri dute Harnai barrutian.
Asia hegoaldean ohikoak dira lurrikarak, Indiako eta Eurasiako plaka tektonikoen arteko talkak eragiten dituen mugimenduak direla medio. Azken hamarkadan, 2013an gertatutako lurrikara, 7,7 gradukoa, izan da Balutxistanen kalte gehien eragin dituena: 359 hildako eta 750 zauritu. Duela bi urte, berriz, 5,6 graduko seismo batek 37 heriotza eragin zituen Katxemira eskualdean. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204216/argindar-erreformaren-neurri-nagusia-negoziatzeko-prest-dago-ribera.htm | Ekonomia | Argindar erreformaren neurri nagusia negoziatzeko prest dago Ribera | Zentral nuklearrek, hidraulikoek eta eolikoek jasotzen duten gainsaria itzuli behar izatea airean dago, garestitzea uste baino handiagoa izan delako. bKonpainia elektrikoekin negoziatuko du gobernuak | Argindar erreformaren neurri nagusia negoziatzeko prest dago Ribera. Zentral nuklearrek, hidraulikoek eta eolikoek jasotzen duten gainsaria itzuli behar izatea airean dago, garestitzea uste baino handiagoa izan delako. bKonpainia elektrikoekin negoziatuko du gobernuak | Kolokan dago argindarraren faktura jaisteko asmoz Espainiako Gobernuak indarrean jarri duen neurri nagusia: konpainia elektrikoek estatuari itzularaztea energia hidraulikoak, nuklearrak eta eolikoak jasotzen duten gainsariaren zati handi bat. Puntu hori bertan behera uzteko edo aldatzeko prest dago Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroa, eragiten ari baita energia iturri horietako batzuk ez piztea, haien esanetan, ez zaielako errentagarri ateratzen.
Riberak jakinarazi du hurrengo egunotan argindar konpainiekin bilduko dela, garestitzearen aurkako zer neurri har daitezkeen aztertzeko, eta berretsi egin du bere gobernua prest dagoela bere erreforma tiraderan sartzeko, baldin eta Europako Batasunak estatukide guztiei eragiten dizkieten neurriak hartzen baditu.
Cinco Dias egunkariak kaleratu du Ribera erreformaren atal eztabaidatuetenean atzera egiteko prest legokeela, eta informazio horri sinesgarritasuna eman diote burtsek, konpainia elektrikoen akzioek gorantz egin zutela: %7 Iberdrolarenak, %4,3 Endesarenak eta %1,7 Accionarenak.
Irailaren erdialdean Espainiako Gobernuak onartutako dekretuak esaten du argindar konpainiek itzuli egin behar dutela zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt-orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia. Beren ekoizpena ekoizlearen eta kontsumitzailearen arteko kontratu zuzenen bidez saltzen duten zentral eolikoei ez die eragiten gainsariaren gutxitzea, baina bai elektrizitatea sare orokorrean uzten dutenei.
Madrilek kalkulatu zuen 2.600 milioi itzuli beharko zituztela enpresek eta, horrekin —eta CO2 isurketa eskubideen salmentak kutxa publikoei ematen dizkien 900 milioi euroekin—, tarifa elektrikoak gaur egun estaltzen dituen karguen %96 estali ahal izango direla (berriztagarrien sustapena, uharteetara argindarra eramateko kostuak, XX. mende hasierako defizita estaltzea...), eta, hartara, kontsumitzaileek ez dituztela pagatu beharko.
Zentral batzuk, itzalita
Baina dekretua onartu zenetik asko garestitu da argindarra handizkako merkatuan —153 euro megawatt-orduak irailaren 14an, 288 euro atzo eta 230 euro gaur—, eta horrek dakar zentral elektrikoek askoz diru gehiago itzuli behar izatea. Haien arabera, hain prezio handiekin ez zaie errentagarria zentral batzuk piztea, gehiago delako itzuli behar dutena lortzen dutena baino. Asteburuan, esaterako, 2.000 MWh-eko potentzia duten haize errotak itzalita izan ziren preziorik apaleneko orduetan. Riberak ikerketa eskatu dio CNMC merkatuen gainbegiraleari.
Espero da Riberaren eta sektorearen arteko elkarrizketak bizkorrak izatea, Kongresua datorren ostegunean berretsi behar duelako iraileko dekretua.
Konpainia elektrikoek, eta bereziki Iberdrolak, oso gogor jo dute dekretuaren aurka. Lehenik eta behin, zentral nuklearrak dagokiena baino lehenago itzaltzeko mehatxua egin zuten. Ondoren, Iberdrolak iragarri zuen energia berriztagarrietan egin beharreko inbertsioak etengo zituela, segurtasun juridikorik ez zuela argudiatuta. Gainera, Bilbon egoitza duen konpainiak jakinarazi zuen ez dietela eutsiko bezero handiekin zituzten epe luzeko kontratuei. «Izugarrizko interbenzionismoa» salatu du Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak, baina prest azaldu da gobernuarekin negoziatzeko. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204217/eskalatzaile-gipuzkoar-bat-hil-da-pirinioetan-amilduta.htm | Gizartea | Eskalatzaile gipuzkoar bat hil da Pirinioetan, amilduta | Emakumea Errenteriakoa zen, eta 46 urte zituen. Huescako Picos d'o Infierno menditik erori da. | Eskalatzaile gipuzkoar bat hil da Pirinioetan, amilduta. Emakumea Errenteriakoa zen, eta 46 urte zituen. Huescako Picos d'o Infierno menditik erori da. | Atzo eguerdian eman zuten albistearen berri, 14:40 inguruan, Aragoiko 112 zenbakiaren larrialdi zerbitzura egindako dei baten bidez. Antza, Pondiellosetik Picos d'o Infierno mendira igotzeko horma batean gertatu zen ezbeharra, eta 200 metrotik jausita hil da eskalatzaile gipuzkoarra. Emakumeak 46 urte zituen, eta beste eskalatzaile kide euskaldun batekin joana zen Pirinioetara.
Larrialdi deia jasotzean, Panticosako salbamendu talde bat joan zen inguru horretara, eta bertaratu zirenean eskalatzailearen hilotzarekin egin zuten topo: harrizko horma baten oinarrian zegoen, hilda. Beste laguna, aldiz, hormaren 100 metroko garaieran zegoela esan dute.
Oarsoaldeko Hitza-k jakinarazi duenez, Sonia Herce da hildako emakumea, Hondarribian oso ezaguna, Amuitz merkatarien elkarteko idazkaria zen eta. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204218/ciudadanos-utzi-eta-ppn-sartuko-da-luis-gordillo.htm | Politika | Ciudadanos utzi, eta PPn sartuko da Luis Gordillo | Ez dio utziko legebiltzarkide izateari, baina aurrerantzean «beste alderdi batetik» eginen duela jakinarazi du. Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko buruak bide bera segitzeko gomita egin die hala nahi dutenei. | Ciudadanos utzi, eta PPn sartuko da Luis Gordillo. Ez dio utziko legebiltzarkide izateari, baina aurrerantzean «beste alderdi batetik» eginen duela jakinarazi du. Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko buruak bide bera segitzeko gomita egin die hala nahi dutenei. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ciudadanoseko koordinatzaile ohiak eta Eusko Legebiltzarreko C's-eko legebiltzarkideak alderdia utzi du, eta PPrekin bat egitea erabaki. Luis Gordillo PPko kidea izanen da hemendik aitzinera, beraz, baina jakinarazi du legebiltzarrean lanean segituko duela, «beste alderdi batetik» eginen badu ere. PPk eta C's-ek talde parlamentarioa dute elkarrekin Eusko Legebiltzarrean, hain zuzen. Sei legebiltzarkide dituzte guztira: orain arte, PPko lau eta C's-eko bi. Ciudadanos alderdiak bakarra izanen luke hemendik aitzinera, aldaketarekin: Jose Manuel Gil, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako C's-eko koordinatzailea. C's-ek ohar baten bidez salatu duenez, «PPk C's-i eraso egiteko operazioaren beste kapitulu ilun bat» da gertatu berri dena, eta «euskal konstituzionalistei» egiten die kalte: «Elkarrekin eta leialtasunez lan egin behar dugu».
Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko buruak txalotu egin du Gordilloren erabakia, eta gomita egin die hala nahi duten guziei gauza bera egin dezaten. Legebiltzarreko eskuineko taldeko presidentea da Iturgaiz, eta, haren arabera, legebiltzarrean ez du «inolaz ere ezer» aldatuko legebiltzarkidearen erabakiak. Nabarmendu du PPk «ateak irekiak» dituela: «PPrentzat oso garrantzitsua da zentro eskuineko espazioa zabaltzea, kontserbadoreek, liberalek eta sozialdemokratek lekua izan dezaten». Iturgaizen ustez, hain zuzen, PPk ordezkatzen du «zentro eskuinaren etxe komuna».
Ciudadanosek ez du zinegotzirik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; beraz, hemendik aitzinera Gil izanen da hiru lurralde horietako C's-eko hautetsi bakarra. Nafarroan Navarra Suma koalizioaren barnean dago Ciudadanos, UPN eta PPrekin batera. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204219/beste-121-positibo-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 121 positibo atzeman dituzte Hegoaldean | Positibo tasa zertxobait igo da, eta %1,6 da orain. 36 lagun daude ZIUetan. | Beste 121 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo tasa zertxobait igo da, eta %1,6 da orain. 36 lagun daude ZIUetan. | Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 7.237 proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta horietatik 121ek eman zuten positibo. Bi osasun zerbitzuetako datuak kontuan hartuta, %1,6koa da positibo tasa, bezperan baino —%1,36— apur bat handiagoa.
Bizkaian zenbatu dituzte kasu gehien; 39, bigarren egunez jarraian. Araban, 17 izan dira, eta Gipuzkoan, 30. Nafarroan beste 33 kasu atzeman dituzte, azken zenbaketan baino 25 gehiago.
Ospitaleetako presioari dagokionez, 69 lagun daude Hegoaldeko erietxeetan COVID-19ak jota, eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude horietatik 36. Atzo, beste hamabi lagun ospitaleratu zituzten; horietatik 10, Osakidetzaren menpeko zentroetan, eta bi, Osasunbidearenetan. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204220/eusko-ikaskuntzak-eta-euskal-herrian-aritzen-diren-zazpi-unibertsitateek-hitzarmen-bat-sinatu-dute-talentua-bultzatzeko.htm | Gizartea | Eusko Ikaskuntzak eta Euskal Herrian aritzen diren zazpi unibertsitateek hitzarmen bat sinatu dute, «talentua bultzatzeko» | «Ezagutza sustatzera bideratutako lankidetza esparrua» eratu asmo dute Eusko Ikaskuntzak, EHUk, NUPek, Deustuk, MUk, Nafarroako Unibertsitateak, Paueko Unibertsitateak eta UNEDek sinatutako esparru hitzarmenarekin. | Eusko Ikaskuntzak eta Euskal Herrian aritzen diren zazpi unibertsitateek hitzarmen bat sinatu dute, «talentua bultzatzeko». «Ezagutza sustatzera bideratutako lankidetza esparrua» eratu asmo dute Eusko Ikaskuntzak, EHUk, NUPek, Deustuk, MUk, Nafarroako Unibertsitateak, Paueko Unibertsitateak eta UNEDek sinatutako esparru hitzarmenarekin. | Eusko Ikaskuntzak eta Euskal Herrian aritzen diren zazpi unibertsitateek —EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoak, Deustuko Unibertsitateak, Mondragon Unibertsitateak, Nafarroako Unibertsitateak, Paueko Unibertsitateak eta UNED Espainiako Urruneko Hezkuntzako Unibertsitate Nazionalak— lankidetzarako hitzarmen bat sinatu dute. Gaur eman dute haren berri, unibertsitateetako eta Eusko Ikaskuntzako ordezkariek Bilbon egin duten agerraldian.
Akordio horren bidez, «ezagutza sustatzera bideratutako lankidetza esparrua» eratu asmo dute, «arreta berezia» eskainiz eta euskal kulturari eta hizkuntzari. «Haren artikuluetan, Eusko Ikaskuntzak eta zazpi unibertsitateek talentua bultzatzeko eta helburu hori lortzen laguntzen duen guztia partekatzeko borondatea adierazten dute», azaldu dute ohar batean. Akordioaren eranskinetan «lurraldeek XXI. mendean dituzten elementu komunei eta konpartituei buruzko definizio eta hausnarketa estrategikoa» egitea ezartzen du, baita Eusko Ikaskuntzaren ospeari buruzko azterketa bat egitea eta ikasleek Eusko Ikaskuntzan praktikak egiteko aukera izatea ere.
Akordioa «historikotzat» jo du Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako lehendakariak, eta «sinergiak eta lidergo partekatuak» sortzearen alde egin du. Unibertsitateetako ordezkariek, berriz, akordio honen aukerak nabarmendu dituzte, Eusko Ikaskuntzaren arabera: «Hitzarmenaren aukerak nabarmendu dituzte, gizartea pertsonen prestakuntza integralaren bidez eraldatzeko eta ezagutza sortu eta transferitzeko». Eta bide horretan Eusko Ikaskuntzak izango duen egitekoa zehaztu dute: «Eusko Ikaskuntzak, erakunde integratzailea den aldetik, etorkizuneko agertokiak eta estrategiak diseinatzen eta epe luzeko ikuspegia duten gizarte beharrak identifikatzen lagundu behar du». |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204221/abdulrazak-gurnah-eleberrigileak-irabazi-du-literaturako-nobel-saria.htm | Kultura | Abdulrazak Gurnah eleberrigileak irabazi du Literaturako Nobel saria | Gaur eguerdian eman du jakitera sarituaren berri akademiak. Iaz Louis Gluck poetak irabazi zuen saria. | Abdulrazak Gurnah eleberrigileak irabazi du Literaturako Nobel saria. Gaur eguerdian eman du jakitera sarituaren berri akademiak. Iaz Louis Gluck poetak irabazi zuen saria. | Tanzanian jaiotako Abdulrazak Gurnah eleberrigilea saritu du Nobel akademiak. Kolonialismoa lantzeko duen ikuspegia laudatu du epaimahaiak, eta baita errefuxiatuen patua deskribatzeko bere modua ere, «kulturen eta kontinenteen arteko amildegian», 18 urterekin heldu zen Ingalaterrara Gurnah bera ere, sorterrian bizi zuen jazarpenetik ihesi, eta, ama hizkuntza swahilia duen arren, ingelesez idatzi eta eman ditu argitara bere hamar eleberriak. Erretiroa hartua du egun, baina unibertsitatean irakasle izan da orain arte. Haren liburuek eskaintzen duten ikuspegia laudatu du akademiak. «Kolonialismoaren eraginetan murgiltzeko duen modu tolesgabea nabarmendu diote, eta baita «kulturen eta kontinenteen arteko amildegian dabiltzan errefuxiatuen patua»deskribatzeko modua ere». Bere begirada «etsia eta soila» dela ere azaldu dute. «Etengabe egiten dio aurre konponketa errazak espero dituen irakurleari».
Zanzibarren jaio zen idazlea, duela 73 urte, Nigerian bizi izan zen, eta 1980ko hamarkadan, eta Kenteko Unibertsitatean izan da irakasle gerora, Ingalaterran. Literatura postkoloniala izan da bere ikerketa esparrua akademian, eta gai hori izan du ardatz bere eleberrietan ere. Nobel Akademiako kideen hitzetan, une hartatik egin diote jarraipena. Besteak beste, Paradise (1994), Desertion (2005), eta By the Sea (2001). Horrez gainera, Afrikako literaturari buruzko hainbat saiakera ere eman ditu argitara, eta, baita, besteak beste, V. S. Naipaul, Salman Rushdie eta Zoë Wicomb idazleei buruzko artikuluak ere.
Sariak nazioarteko jarraipena izaten du urtero, eta apustu etxeetan kinielak ere izaten dira, irabazlea asmatzeko. Badira, horregatik, aurten indar bereziz aipatu izan diren hautagaiak. Annie Ernaux, Ngugi wa Tiongo, Anne Carson, Adonis, Haruki Murakami, Dubravka Ugresic, Margaret Atwood eta Jon Fosse izan dira hedabideek gehien haizatu dituzten izenetako batzuk. Betiere, hautagaitza horiek espekulazio hutsak direla jakinik, akademiak gotor zaindu ohi baititu barne eztabaidak.Gornah kazetari espezializatuen radarretik kanpo zen, halere.
Estibaliz Ezkerra literatura aditu, ikertzaile eta BERRIAko kolaboratzaile izandakoak, 2018an eman zuen haren berri egunkarian. By the Sea eleberria hartu zuen abiapuntu artikulurako: Etorkizun historikoaz.
Gorabeherak eta zorrak
Normaltasunerako itzulera izan da aurtengoa akademiarentzat. 2018an bertan behera utzi zuten Literaturako Nobel saria. Sexu abusuen salaketek, eta konfidentzialtasun urraketen akusazioek dimisio soka luzea eragin zuten literatura batzordean. Etena egitea erabaki zuten orduan, eta bi saritu izan ziren, horregatik. 2018koa jaso zuen Olga Tokarczuk idazle poloniarrak, eta Peter Handke idazle austriarrak 2019koa. Estatutuen eta hautaketa sistemaren erreforma bat jarri zuen abian akademiak orduan. Bi saridun zituen salbuespenezko argazkiaren ostean, Louis Gluck poeta estatubatuarra saritu zuten iaz. Gorabehera nabarmenik gabeko bigarren urtea izango dute aurtengoa, horregatik.
Jokin Zaitegi bekari esker Glucken poemak orain argitaratuko dira euskaraz, Garazi Ugalderen itzulpenean.
Zor historikoak ere baditu akademiak. 1901ean saria sortu zenetik 115 egile saritu ditu, guztira, eta haietariko 15 dira emakumezkoak. Bestalde, Europa edo Ipar Amerikakoak dira saritutako idazleen %80, eta, gainerako hizkuntzekin alderatuz gero, gehiengo argia dira ingelesez idatzi duten idazleak: 30. Frantsesez idazten duten 14 idazle, alemanez idazten duten 14 eta gazteleraz idazten duten 11 ere badaude. Hizkuntza gutxituetan idazten duten egile gutxi batzuk ere saritu dituzte inoiz, eta Frederic Mistral okzitaniarra da haien artean ezagunena. 1904an jaso zuen saria, Jose Etxegarai madrildarrarekin partekatuta. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204222/formatu-txikian-antolatu-dute-nafarroa-oinez.htm | Gizartea | «Formatu txikian» antolatu dute Nafarroa Oinez | Urriaren 16an eta 17an izango da, eta Lizarrako ikastolak antolatu du. Koronabirusaren eraginez, ohi baino «xumeagoa» izango da jaia. | «Formatu txikian» antolatu dute Nafarroa Oinez. Urriaren 16an eta 17an izango da, eta Lizarrako ikastolak antolatu du. Koronabirusaren eraginez, ohi baino «xumeagoa» izango da jaia. | Lizarrako ikastolak antolatu du aurten Nafarroa Oinez jaia, urriaren 16ko eta 17ko astebururako. Koronabirusari lotutako murrizketak desagertu badira ere, ekitaldia «pandemiak markatutako egoeretara» moldatu behar izan dute, eta «formatu txikian» antolatu dute. Antolatzaileek «zuhurtziaz» eta «errespetuz» jokatzeko deia egin dute.
Bi egunetako egitaraua antolatu dute, eta, jakinarazi dutenez, ez da gune guztiak zeharkatuko dituen ohiko ibilbiderik egongo, ezta sarrerarik ere, «jendetza ekiditeko xedearekin». Egitaraua hiriko zazpi espazio desberdinetan banatu dute: larunbatean Foru eta Santiago enparantzetan, eta igandean ikastolan, Los Llanos parkean, Remontival pilotalekuan, zezen plazan eta Los Llanos Kulturaguneko lorategian. Nafarroa Oinez-era joaten direnak, beraz, Lizarran «libreki» mugitu ahalko dira (egin klik irudian, handiago ikusteko).
Iaz antolatu behar zuen Lizarrako ikastolak jaia, ikastetxearen 50. urteurrenarekin batera, baina, COVID-19aren izurria dela-eta bertan behera utzi behar izan zuten. Bi urtez lanean ibili ondoren, «ilusio eta maitasun handiz» antolatu dute jaia, baita Nafarroa Oinez-ekin zerikusia duten beste zenbait ekintza ere. Abuztuan, esaterako, ikastetxearen 50. urteurrenaren ospakizuna egin zen, eta orduan aurkeztu zuten jaiaren bideoklipa. Azaldu zutenez, «bideoak harreman estua dauka Lizarraldearekin», eta «Lizarra ikastolak eskualdearen euskalduntze prozesuarekin eta inguruarekin duen erlazio estua» erakusten du.
> |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204223/konstituzionalaren-epaiak-laquoapenasraquo-eragingo-dion-foru-berriari-txibiteren-arabera.htm | Gizartea | Konstituzionalaren epaiak «apenas» eragingo dion Foru Berriari, Txibiteren arabera | Nafarroako Gobernuko lehendakariari zapore «gazi-gozoa» utzi dio Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Nafarroako Foru Berriari buruz emandako ebazpenak. EH Bilduk ihardetsi du epaia «larria» dela | Konstituzionalaren epaiak «apenas» eragingo dion Foru Berriari, Txibiteren arabera. Nafarroako Gobernuko lehendakariari zapore «gazi-gozoa» utzi dio Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Nafarroako Foru Berriari buruz emandako ebazpenak. EH Bilduk ihardetsi du epaia «larria» dela | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak irailaren 23an kaleratutako azken ebazpenak Foru Berriaren eduki gehiena babestu du. Zehazki, estatuak bere helegitean auzitan jarritako zortzi legetatik bost berretsi zituen, baina gainerako hiruretan arrazoi eman zion. Foru Berrian zuzenbide zibileko 600 lege inguru jasotzen direla kontuan harturik, Txibitek nabarmendu du «apenas» izango duela eraginik.
Iragan legealdi osoan, Nafarroako Parlamentuak zuzenbide zibileko arau eta lege bilduma XXI. mendeko errealitatera eguneratu zuen, kasu gehienetan hizkuntza ikuspegia zaharkituta zegoelako —arau horietako asko frankismotik zeuden indarrean—. Zuzenbide zibileko atal guztiak ukitzen ditu: norbanakoak, jabegoa, familia ereduak, kontratuak, ezkontzak, ondorengontza... Foru Berria 2019ko martxoan onartu zen aho batez eta txalo artean. Gizartearen eguneroko gaiak arautzeko autogobernu ariketa bat zela nabarmendu zuten taldeek.
Haatik, estatuak hemezortzi legeren gaineko helegitea jarri zuen Konstituzionalean. Bi urteotan, Nafarroako Gobernuak akordioa lortu zuen Madrilekin, eta Espainiakoak atzera bota zuen hamar legeren gaineko helegitea, baina gainerakoari eutsi egin zion. Hala, irailaren 23an etorri zen ebazpena, eta Konstituzionalak ez zituen onartu bilduma horretako hiru kontu.
Konstituzionalaren argudioak Batetik, Foru Berriak proposatzen zuen zuzenbide zibileko arauen arteko gatazka sortuz gero estatu mailako legeekiko parekoa zela, eta Nafarroako edukiari erreparatu behar zaiola. Konstituzionalak ebatzi zuen gatazka juridikoak ebaztea estatuari dagokiola eta hor ezin dutela esku hartu legegile nafarrek.
Bigarrenik, Foru Berriak zehazten zuen etxebizitzaren saltzaileak jabego erregistro batetik bestera egin beharreko aldaketa ez zela izango «eroslearen eskubidearen kalterako». Konstituzionalak argi utzi du erregistroen gaineko ordenamendua estatuaren eskumena dela. Azkenik, kredituen lagatzea edo hipoteka mailegu bati aurre egin ezinik banku bati etxea ordainean emateari buruzko araudia ezartzen zuen Foru Berriak. Konstituzionalak argi utzi du foru araudi hori ezingo dela ezarri merkataritza harremanetan eta, ondorioz, finantza erakundeekiko harreman hori ezin zuela arautu Nafarroak.
Epaia atera zenean, Javier Remirez presidenteordeak baloratu zuen «kontu teknikoen gainean» baino ez zuela ebatzi Konstituzionalak, eta «Foru Berriaren %99,5» berretsi zuela. EH Bilduko Adolfo Araizi, ordea, «larriak» iruditu zaizkio Konstituzionalaren argudioak, eta horri buruzko azalpenak eskatu dizkio Maria Txibiteri.
Remirezen antzera mintzatu da lehendakaria. «Praktikan, ez du eragin handirik izango foru zuzenbide zibila eraginkor aplikatzeko orduan, estatuaren oinarrizko araudia ezarrita emaitza berbera delako», arrazoitu du. Txibitek gaineratu du etxea ordainean emateari eta kreditua lagatzeari buruz arautzeko eskumena aitortua izan dela, «betiere Konstituzionalaren irakurketari doitua»; hots, soilik harreman zibiletarako eta ez merkataritza arloetarako. Azkenik, Txibitek azpimarratu du «okerrago» izan zitekeela, hiru magistratuk emandako boto partikularrak esku hartze handiagoa proposatzen baitzuen.
«Onartezina»
Araizek erantzun dio boto partikularrak aurrera atera ez izanak ez duela gutxiesten epaiak arrazoitutakoa. EH Bilduko parlamentariaren irudiko, epaiak balioa kentzen die 1978 baino lehen Nafarroak ezarritako araudiei eta haren izaera historikoari: «Hori larria iruditzen zaigu».
Berez, konstituzioaren lehen xedapen gehigarriak Nafarroako eskubide historikoak aitortzen baditu ere, Araizek salatu du praktikan hori ez dela bermatzen. Haren ikuspegitik, Konstituzionalak beste behin argi utzi du eskubide historikoen eguneraketa hori «esparru konstituzionalaren barruan» egin behar dela: «Nafarroa foru erkidego bat da, bai, baina izena besterik ez du. Haren edukia beste erkidegoen parekoa da». Araizek gaineratu du «onartezina» dela Nafarroa beste erkidegoekin parekatzea eta oharkabean uztea bere arau zibilak arautzeko eskumen historikoak dituela». |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204224/anaiz-funosas-eta-paul-rios-aieteko-konferentziak-ekarritakoaz.htm | Politika | Anaiz Funosas eta Paul Rios, Aieteko Konferentziak ekarritakoaz | Gertu dago Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena, eta, efemeridearen harira, Anaiz Funosas eta Paul Rios batu ditu BERRIAk. Igandean argitaratuko da gaiari buruzko artikulu sorta. | Anaiz Funosas eta Paul Rios, Aieteko Konferentziak ekarritakoaz. Gertu dago Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena, eta, efemeridearen harira, Anaiz Funosas eta Paul Rios batu ditu BERRIAk. Igandean argitaratuko da gaiari buruzko artikulu sorta. | Igandean hamar urte Aieteko Konferentzia egin zenetik beteko dira. Mugarri asko ezarri zituen biltzar hark, eta, hamar urteren ondoren, biltzarrak eman zuenari buruz hausnartzeko eta solastatzeko batu ditu BERRIAk Anaiz Funosas eta Paul Rios.
Gazi-gozo begiratzen diote Aieteko Konferentziak ekarri zuenari: itxaropen handiak ziren, baina gobernuek ez zuten espero zuten erantzuna eman. Gizartea eta haren ekina izan dira «estatuak behartzeko» eta «bakea eraikitzeko prozesuak» aitzinera egiteko ezinbertzeko tresna.
Gaiari buruzko lanketa sakona, igandean, BERRIAn. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204225/eusko-jaurlaritzak-ia-138-milioi-euro-emango-dizkie-ikasleak-sexuaren-arabera-banatzen-dituzten-ikastetxeei.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak ia 13,8 milioi euro emango dizkie ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei | 2020-2021eko ikasturtean baino ia 350.000 euro gehiago jasoko dituzte. Ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten sei ikastetxeri emango dizkiete laguntzak: neskak soilik hartzen dituzten Arangoyari, Ayalderi eta Eskibeli eta mutilentzat soilik diren Munaberi, Eraini eta Gazteluetari. | Eusko Jaurlaritzak ia 13,8 milioi euro emango dizkie ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei. 2020-2021eko ikasturtean baino ia 350.000 euro gehiago jasoko dituzte. Ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten sei ikastetxeri emango dizkiete laguntzak: neskak soilik hartzen dituzten Arangoyari, Ayalderi eta Eskibeli eta mutilentzat soilik diren Munaberi, Eraini eta Gazteluetari. | Ezagutarazi egin dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeek administrazioarekin egindako itunen bidez zenbat diru jasoko duten. Horien artean daude neskak eta mutilak bereizten dituzten ikastetxeak ere. Eusko Jaurlaritzak mota horretako sei ikastetxe itundu ditu: lau Bizkaian daude —Arangoya Bilbon, Ayalde eta Munabe Loiun, eta Gaztelueta Leioan—, eta bi Gipuzkoan —Eskibel Donostian, eta Erain Irunen—. Neskek soilik ikas dezakete Arangoyan, Ayalden eta Eskibelen, eta mutilak soilik hartzen dituzte Munabek, Gazteluetak eta Erainek.
Eusko Jaurlaritzak ia 13,8 milioi —zehazki, 13.779.120,9 euro— emango dizkie ikasturte honetarako ohiko gastuetarako —adibidez, behar bereziak dituzten umeengatik beste diru laguntza batzuk izaten dituzte—, iaz baino ia 350.000 mila euro gehiago. Horrela banatuko dute: 4,5 milioi pasatxo jasoko ditu Ayaldek; 3,8 milioi baino gehiago Gazteluetak; bi milioi pasatxo Munabek; 1,3na milioi Eskibelek eta Erainek; eta 700.000 pasatxo Arangoyan.
Iazko ikasturtean baino finantzaketa handiagoa izango dute guztiek, Ayaldek izan ezik: 36.000 euro gutxiago jasoko ditu; aldiz, finantzaketa igo diete gainerako guztiei: 100.000 euro gehiago jasoko ditu Gazteluetak; 175.000 gehiago Munabek; 87.000 gehiago Arangoyak; eta 10.000na euro gehiago Eskibelek eta Erainek.
LOMLOE Espainiako Hezkuntza lege berriak —iazko abenduan onartu zuten— debekatu egiten du neskak eta mutilak banatzen dituzten eskolak diruz laguntzea. BERRIAri Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailetik azaldu diotenez, legearen aurretik egindako itun bat da egun indarrean dagoena, eta horregatik jarraitzen dute ikastetxe horiei dirua ematen. Egungo hitzarmena 2016-2017ko ikasturtetik dago indarrean, eta aurtengo ikasturtean amaituko da. Hezkuntza Saila «azterketa juridikoa» egiten ari da, ikastetxe horien finantzaketari dagokionez zer egin dezaketen aztertzeko.
D eredurik ez
Neskek eta mutilek bereizita ikasten duten ikastetxe horietako bakar batek ere ez du eskaintzen D eredua —eskolak euskara hutsez ematen dituztena, gaztelaniako ikasgaia izan ezik—. B eredua Ayalden, Gazteluetan, Eskibelen eta Erain Txikin soilik eskaintzen dute. Euskarak, berriz, presentziarik handiena Gazteluetan du: B eredua —erdia gazteleraz eta erdia euskaraz— daukate HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan. Beste ikastetxe guztietan aukera daukate ikasketa guztiak A ereduan —dena gazteleraz, euskara ikasgaia izan ezik— egiteko. Ikasgela gutxi batzuetan soilik ari dira B ereduan: Ayalden, HHko lau ikasgelatan; eta Eskibeleko HHko bi ikasgelatan, eta Erain Txikiko beste bitan —Erainen Haur Hezkuntzako eskola—. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204226/etako-kide-izan-eta-sasian-ibili-izana-ukatu-du-egoitz-urrutikoetxeak.htm | Politika | ETAko kide izan eta sasian ibili izana ukatu du Egoitz Urrutikoetxeak | Parisen epaitzen hasi dira Josu Urrutikoetxearen semea. 2003an eta 2005ean ETAko kide izatea leporatzen diote. Lan politiko publikoa egin zuela adierazi du, besteak beste bake negoziazioak bultzatzen. | ETAko kide izan eta sasian ibili izana ukatu du Egoitz Urrutikoetxeak. Parisen epaitzen hasi dira Josu Urrutikoetxearen semea. 2003an eta 2005ean ETAko kide izatea leporatzen diote. Lan politiko publikoa egin zuela adierazi du, besteak beste bake negoziazioak bultzatzen. | Egoitz Urrutikoetxearen aurkako epaiketa hasi da gaur Parisko Zigor Auzitegian. 2003 eta 2005ean ETAko kide izatea leporatzen diote, eta ETAko kideekin harremanetan egotea. Epailearen eta prokuradorearen galderei erantzunez, 2005etik aitzina Genevan (Suitza) abiatuko zen elkarrizketa saioa prestatzen aritu zela erran du, baina ez zela sekula ETA erakundeko kide izan. 2006tik aitzina, Euskal Herria utzi ondotik izandako ibilbideaz xehetasunak eman ditu, eta bere belaunaldikoek txikitatik izan duten gatazkaren bizipenen kontakizun gordina egin du. Bortizkeriaren zirkulu zikoitzak bi aldeei «sufrimenduaren sentsibilitatea» galarazi ziela adierazi du, eta «mendekuan eta gorrotoan» oinarritutako logikatik ateratzeko beharra azaleratu du. «Urte gehiegi galdu dugu, sufrimendu gehiegi egon da. Eta dolu dut; zinez dolu dut».
Egoitz Urrutikoetxeari galdeketa egin ondotik, lekukoen txanda izanen da. Sophie Wahnich-ek, Urrutikoetxea prestatzen ari den doktoretza tesiaren zuzendariak, eta Josu Urrutikoetxea auzipetuaren aitak mintzatu behar dute gaur. Biharko saioan, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria eta Monique Elgoihen Lexantzüko (Zuberoa) auzapeza mintzatuko dira. Baita Alain Tellier Frantziako Polizia ohia ere, bideokonferentziaz. Hark idatzi zuen Urrutikoetxea 2003an sasira sartu zela. Datu garrantzitsua da hori. Okerrik ezean, lehen aldia izanen da ETAri lotutako afera batean Frantziako polizia bat lekuko gisa deklaratzera datorrela, defentsako abokatuek deituta. Ikusteko dago zer adierazpen eginen dituen.
2015eko urriaren 7an atxilotu zuten Urrutikoetxea, Parisen. ETAren «aparatu politikoko arduradun garrantzitsutzat» jo zuen Espainiako Barne Ministerioak, baina, «ikerketa iturriak» aipatuta, ordurako ETArekin loturarik ez zuela erran zuen Ser irratiak. Poliziaren arabera, 2003tik zegoen ihes eginda Urrutikoetxea. Parisko Fresnes presondegian aste batzuk pasatu ondoren, azaroaren 13an utzi zuten aske, eta Euskal Herrira itzuli zen. BERRIAri orduan azaldu zion 2009tik gutxienez publikoki eta bere izen-abizenekin bizi zela.
2003an eta 2005ean ETAko kideen kontra izandako bi atxiloketatan oinarritzen dira Egoitz Urrutikoetxearen kontrako bi prozedurak. Lehenengoan, haren hatz markak aurkitu zituzten Gara egunkari batean; bigarrenean, gauza bera, Pyrenees Magazine astekari batean. Josu Urrutikoetxearen zaku bat ere aurkitu zuten bigarren operazioan; familiako argazkiak, dokumentu politikoak eta gatazkaren konponbideari lotutako dokumentuak zeuden bertan, eta, oihal batean, Urrutikoetxea aita-semeen DNA aztarnak ere bai.
Horrez gain, bere garaian Frantziako Poliziak egindako txosten bat ere sartu dute prozeduran, 2003ko udatik Egoitz Urrutikoetxea sasian zegoela zioena. Bi elementu horietan oinarritzen dira garai hartan ETAko kidea zela errateko. Alta, Koldo Gorostiaga Euskal Herritarrok-eko eurodiputatuaren idazkari gisa jardun zuen 2004ko urtearen bukaera arte, eta Herritarren Zerrenda hautagaitzaren hauteskunde kanpainako Ipar Euskal Herriko koordinatzailea izan zen, erabat jardun publikoa eginez. Txostena idatzi zuen poliziarekin konfrontazioa eskatu zuten Urrutikoetxearen abokatuek, baina instrukzio epaileak ez zuen onartu.
Elementu horietatik ateratzen duten ondorioa da 2005ean hasiko ziren Genevako (Suitza) negoziazioen prestaketan ari zirela. Josu Urrutikoetxea ere epaitu beharra dute afera beragatik, baina haren kontrako prozedura instrukzio fasera itzultzea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko epaileak joan den irailaren 13an. Josu Urrutikoetxearen kasuan bezala, Laure Heinich eta Laurent Pasquet-Marinacce ari dira Egoitz Urrutikoetxearen defentsa eramaten.
Epailearen galderei erantzunez, Urrutikoetxeak azalpenak eman ditu 2003koaz: «Ez naiz inoiz egon etxebizitza horretan, ez dut sekula harremanik izan pertsona horiekin». Gara gunkariaren milaka ale saltzen direla erran du, eta Baionako taberna anitzetan aurki daitekeela. Esan duenez, baliteke berak irakurritako egunkari baten alea atxilotuen eskuetan gelditu izana, edo aitarekin izandako topaketa batean hari utzi izana. 2005ekoari buruz ere ukatu egin du etxebizitza eta ibilgailu hartan inoiz egon izana. «Nola iritsi dira nire aztarnak horra? Batasunako arduraduna nintzen, eta Koldo Gorostiagaren eurodiputatuaren idazkaria». Hori dela eta, asko bidaiatzen zuen, eta negoziazioaren eszenatokia lantzen aritu zela esplikatu du..
Josu Urrutikoetxearen semea dela oroitarazi du, eta garai hartan anitzetan elkartu zela harekin. Hitzorduetara joateko, aitarengana iristeko, beste pertsona batzuek eraman izan zutela erran du, eta bidaia horietako batean utzitako aztarnak izan daitezkeela. Epaileak galdetu dio ea zein zen bere «aitaren egoera» garai hartan. Urrutikoetxea: «Ez dakit zehazki zer egoeratan zen. Badakit ETAko militantea zela, eta Justiziaren aurrean ez agertzea erabaki zuela. Badakit, halaber, gatazkari konponbidea emateko engaiatua zela». Behin eta berriz esan du garai hartan aita klandestinitatean bizi zela, eta «sarri» elkartu izan zela harekin. Azaldu du bere ekarpena egin zuela, aitaren eskariz, gatazkaren konponbide prozesuan aitzinatzeko.
«Ez zen Beirut: Euskal Herria zen»
Gatazkaren ikuspegi manikeotik ateratzeko beharra aipatu du Urrutikoetxeak. «Gure belaunaldiak bortizkeria handiz bizi izan du gatazka». Hunkituta kontatu du txikia zela Espainiako zerbitzuek saiakera egin zutela aitaren autoan lehergai bat ezartzeko. «Biharamunean, aitak pediatrarenera lagundu behar gintuen, arreba, ama, osaba eta ni. Mertzenarioak autoa manipulatzen ari zirela, autoa lehertu zen. Bat hil zen, besteak atxilotuak izan ziren», azaldu du.
«Testuinguru horretan handitu gara. Ez dugu hautatu, pairatu dugu». Azaldu du eskolara joan aitzin auto azpian begiratzen zutela. «Ez zen Beirut: Euskal Herria zen». Horretan Frantziako Gobernuak izan zuen parte hartzea argitu beharko litzatekeela nabarmendu du. «Gure belaunaldiak egoera hori bizi izan du. Eta gure ardura eta betebeharra zen mendeku eta gorroto logika horretatik ateratzea». Bera ahalegin horretan aritu dela adierazi du.
Horrela, adierazi duenez, Batasunako arduradun politikoa zelarik aitari lagundu zion 2005eko negoziazioen aukera sortzen. Adibide bat eman du: aitak eskatu ziola laguntzeko Espainiako Gobernuarekin harremana sortzen. Apez baten bidez, Frantziako Alderdi Sozialistarekin harremana lotu zuela, haiek Espainiako autoritateekin lotura egiteko.
Alpeetara bizitzera
Batasunan zer kargu zuen galdetu dio epaileak. Kanpaina politikoak eta hauteskunde kanpainak aipatu ditu: «Garai hartan denek zekiten zertan ari nintzen. Polizia guztiak zekien», adierazi du. «Prentsan irakurri dut 2003tik klandestinitatean bizitzea leporatzen didatela», erran du, harriduraz. Bere hitzetan, ez zen hala izan. Azaldu du 2005eko udazkena ala 2006. urtearen hasiera arte aritu zela Batasunan. «Garai hartan, Euskal Herriarekin distantzia hartzea erabaki nuen». Azaldu duenez, «desadostasunak» zituen negoziazioei buruzko erabakiekin. Era berean, abokatuen bidez jakin zuen Frantziako Justizia bera ikertzen ari zela. «Alpeetara bizitzera joatea erabaki nuen, eta han bizi izan nintzen urte batzuez».
Alpeetara 2006an iritsi zela erran du, eta han lanbide batean baino gehiagotan aritu zela. Bere ardura politikoak zirela-eta Savoiako militante batzuekin harremana egina zuen, eta haien bidez iritsi zen hara. Jatetxe batean aritu zen lanean, besteak beste. Aterpetxe bateko zaindari gisa ere aritu zen lanean. «Justiziaren aitzinera agertu gabe bizi nintzen, baina ez nengoen klandestinitatean».
2008an, bikotekidea ere Alpeetara bizitzera joan zen, eta etxebizitza emaztearen izenean alokatu zuten. «Informazio zerbitzu guziek zekiten nire emaztea zela». 2009ko uztailean, haurrak izan zituzten. Segipen guzia erietxean eta emaztearen izenean egin zuten; hitzordu guzietan han zegoen Egoitz Urrutikoetxea. Berak erregistratu zituen haurrak herriko etxean. «Horregatik aipatzen nuen kontakizun manikeoa. Garai hartan ez nuen konfiantzarik Frantziako Justizian, baina ez nintzen klandestinitatean. Filiazio bat leporatzen zitzaidala iruditzen zitzaidan».
2002 inguruan, bere autoan GPS bidez jarraipena egiteko gailu bat aurkitu ondotik, informazio zerbitzuetako agente bat zanpatzeagatik epaitu eta zigortu zutela kontatu du. «Prozeduran, zanpatua izan zen agenteak deklaratu zuen 'Egoitz Urrutikoetxea izan balitz ezagutuko zuela'. Epaiketa aitzin askatu ninduten». Kartzelara bidean beste polizia batek errandakoa oroitarazi du: «Badakit ez zarela zu, baina badakizu nor izan den». Frantziako Justiziarekiko mesfidantza esplikatu nahi izan du oroitzapen horrekin. Prokuradoreak galdetu dio: «Momentu bakar batean ez zenuen desmartxa aktiborik izan komisaria batera joateko? Mesfidantzagatik bakarrik?». Urrutikoetxeak erantzun dio ez duela «segundo bakar batean ere sinetsi informazio zerbitzuek ez zekitela Alpeetan bizi nintzela».
Epaiketa atxilotu eta sei urtera egitea azpimarratu du: «Prozedurak hain gaizki josiak ziren dena instrukziora itzuli zela. Espero dut kontuan hartuko duzuela, Euskal Herrian bizi dugun horren testuinguruarekin batera» |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204227/fiskalak-sei-urteko-zigor-eskaera-berretsi-du-basauriko-entrenatzaile-ohiarentzat.htm | Gizartea | Fiskalak sei urteko zigor eskaera berretsi du Basauriko entrenatzaile ohiarentzat | Sententziaren zain gelditu da epaiketa. Fiskalak sinesgarritasuna eman dio abusuak salatu zituen adingabeari. | Fiskalak sei urteko zigor eskaera berretsi du Basauriko entrenatzaile ohiarentzat. Sententziaren zain gelditu da epaiketa. Fiskalak sinesgarritasuna eman dio abusuak salatu zituen adingabeari. | Bukatu da atzo eta gaur Bizkaiko Probintzia Auzitegian Basauriko futbol entrenatzaile ohi baten aurka egindako epaiketa, eta, hala, sententziaren zain gelditu dira sexu abusuak salatu zituen adingabea eta abusuak egiteaz akusatutako 62 urteko gizonezkoa. Fiskalak eta akusazio partikularrak zigor eskaerak berretsi dituzte: sei urteko espetxe zigorra galdegin du fiskalak, eta zortzi urtekoa familiaren ordezkari gisa aritu den akusazio partikularrak.
2014tik 2018ra egindakoak dira adingabeak salaturiko erasoak: 8 eta 12 urte artean zituen abusuak salatu dituen mutilak orduan. Atzoko auzi saioan adingabeak berak eta haren inguruak azaldu zutenez, J.I.B akusatua Baskonia taldeko futbol eskolako entrenatzaile aritzen zen Basaurin, eta han ezagutu zuen mutila. Familiaren lagun egin zen, opariak egiten zizkion umeari, eta sendiari laguntza ekonomikoa ere eman zion. Orduan hasi ziren abusuak: ukituak egiten zizkion, film pornografikoak ikusarazten, masturbatzen, eta batzuetan bera masturbatzera behartzen.
Sinesgarritasuna
Fiskalak sinesgarritasuna eman dio adingabearen testigantzari, eta gogoratu du talde psikosozialek ere hala egin dutela. Adierazi du, gainera, mutilak bertze deklarazio batean abusuak ukatu izana ulergarria dela, akusatuarekin zuen harremanagatik. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204228/estatutu-berriaz-hitz-egiten-denean-gure-ustez-distrakzio-politikorako-tresna-baten-aurrean-gaude.htm | Ekonomia | "Estatutu berriaz hitz egiten denean, gure ustez, distrakzio politikorako tresna baten aurrean gaude" | ELAren kongresuan errepublika nagusi den estatu propio baten aldeko hautua egingo dutela azpimarratu du Mitxel Lakuntza sindikatuko idazkari nagusiak Hamaika Telebistako Gurean Gaur magazinean. | "Estatutu berriaz hitz egiten denean, gure ustez, distrakzio politikorako tresna baten aurrean gaude". ELAren kongresuan errepublika nagusi den estatu propio baten aldeko hautua egingo dutela azpimarratu du Mitxel Lakuntza sindikatuko idazkari nagusiak Hamaika Telebistako Gurean Gaur magazinean. | ELA sindikatuak, Aktibatu, lortu, zaindu lelopean, azaroaren 24an eta 25ean XV. Kongresu Konfederala egingo du Bilboko Euskalduna jauregian. Helburu nagusietako bat langileak eta gizarte osoa aktibatzea dela azaldu zuen aurkezpenean. Horrez gain, errepublika nagusi den estatu propio baten aldeko hautua egingo dutela azpimarratu du Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak: "Estatu propio baten aldeko hautua egin nahi dugu, independentziaren aldekoa. Errepublika baten moduan ikusten dugu etorkizuna". Arrazoiak argiak direla adierazi du: "Estatuak agerian utzi du zer den aginte bakarra; hamaika arrazoi ditugu bide horretan aritzeko".
Estatus politiko berriaren eztabaida berrabiatu nahi du Urkullu lehendakariak urte politiko honetan zehar, Lakuntzak dio ez dutela asmo hori ikusten: "EAJk ez du asmorik inongo biderik hartzeko; oso eroso daude neoliberalismoaren bueltako errealitate horretan"; "Estatutu berriaz hitz egiten denean, gure ustez, distrakzio politikorako tresna baten aurrean gaude", gehitu du.
(ikusi elkarrizketa osorik, Hamaika Telebistaren webgunean) |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204229/europako-legediaren-nagusitasuna-zalantzan-jarri-du-poloniako-auzitegi-konstituzionalak.htm | Mundua | Europako legediaren nagusitasuna zalantzan jarri du Poloniako Auzitegi Konstituzionalak | Epaimahaiak adierazi du Europako Batasuneko legediaren zenbait atal herrialdeko konstituzioaren aurkakoak direla. Bi epailek kontrako iritzia agertu dute. | Europako legediaren nagusitasuna zalantzan jarri du Poloniako Auzitegi Konstituzionalak. Epaimahaiak adierazi du Europako Batasuneko legediaren zenbait atal herrialdeko konstituzioaren aurkakoak direla. Bi epailek kontrako iritzia agertu dute. | EB Europako Batasunaren legedia eta Poloniakoa bateraezinak dira zenbait puntutan, Poloniako Auzitegi Konstituzionalak gaur ebatzi duenez. Haren arabera, EBren Ituneko atal jakin batzuk eta Europako Justizia Auzitegiaren epai batzuk herrialdeko konstituzioaren aurkakoak dira.
Ebazpenak zalantzan jarri du EBko zuzenbidearen lehentasuna, estatuko legedien gainetik. Konstituzionalaren esanetan, Polonia EBko kide bihurtzeak ez du esan nahi estatuak EBko justiziari legezko aginte gorena aitortzen dionik, ezta haren subiranotasuna EBren esku uzten duenik ere. Epaimahaiko hamalau epaileetatik bik ebazpenaren kontrako iritzia agertu dute.
Erabakiak zuzeneko eragina izan dezake Poloniaren eta EBren arteko harreman kaltetuetan. Bruselak EBren legeen kontra aritzea egotzi dio Varsoviari hainbat arlotan. Sexu askatasunaren, prentsa askatasunaren eta botere judizialaren independentziaren kontrako neurriak salatu ditu. Poloniako Gobernuak, berriz, barne auzietan «esku hartzea» egotzi dio Europako Batzordeari.
Konstituzionalak ebazpenaren berri eman eta gutxira, Poloniako legedia EBkoaren gainetik dagoela ziurtatu du Piotr Muller Poloniako Gobernuko bozeramaileak. «Zuzenbide konstituzionalak beste iturri batzuekiko duen nagusitasuna Poloniako Errepublikaren Konstituziotik eratorria da zuzenean. Auzitegi Konstituzionalak hala berretsi du gaur argiki».
Justiziaren independentzia
Poloniaren 2019ko justizia erreforma dago Konstituzionalak aztertu duen auziaren jatorrian. Bruselak salatu izan du erreforma horrek ez duela independentzia judiziala errespetatzen, besteak beste, onartu zutelako epaileek ezingo dituztela zenbait auzi Europako Justizia Auzitegira bideratu. Gobernuak epaileak aukeratzeko eta horien inguruan erabakitzeko duen eskumena ere auzitan jarri izan du Bruselak. Erreformak batzorde bat eratu zuen Poloniako Auzitegi Gorenean, epaileen independentziaz ebazteko, EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko edota immunitatea kentzeko. Sortu zutenetik, epaileen kontrako hainbat prozesu diziplinatzaile zabaldu ditu batzordeak. Gainera, 40 epailek baino gehiagok jaso dituzte zigorrak Europako Justizia Auzitegiaren epaiak onartzeagatik eta gobernuaren justizia erreformari kritika egiteagatik.
Europako Batzordeak Poloniako Gobernua salatu zuen Europako Justizia Auzitegian, erreforma horrek epaileen independentzia arriskuan jartzen zuela iritzita, eta Luxenburgoko auzitegiak hainbat puntu indargabetzeko agindu zion Poloniako Gobernuari, kautelazko neurri gisa, epai bat eman artean.
Varsoviak eztabaida iturri ziren puntuak indargabetzeari men egin zion abuztuan, Batzordeak zigor ekonomikoekin mehatxu egin ostean. Ordurako, Auzitegi Konstituzionalari eskatu zion auziaren gaineko iritzia: Poloniako eta EBko legedien artean, zein gailendu behar den. Auzitegiak lau aldiz atzeratu du ebazpena joan den uztailetik, gaur arte.
Epaimahaiak iritzia plazaratu aurretik, goizean, auzitan dauden Poloniako justizia erreformaren atalak indargabetzeko agindua berretsi du Europako Justizia Auzitegiak. Poloniak kautelazko neurriak kentzeko eskatu zion, baina eskaria baztertu du Luxenburgoko auzitegiak. Agindua berrestearekin batera, EBko zuzenbideak estatu kideen legediarekiko lehentasuna duela nabarmendu du. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204230/afganistanetik-italiara-oinez-5000-kilometro.htm | Mundua | Afganistanetik Italiara oinez: 5.000 kilometro | Boluntario talde bat elkartzen da egunero Triesteko geltokiaren aurrean, oinarrizko laguntza emateko bi kontinenteren arteko bidaia errepidez, mendiz eta basoz egin duten iheslariei. | Afganistanetik Italiara oinez: 5.000 kilometro. Boluntario talde bat elkartzen da egunero Triesteko geltokiaren aurrean, oinarrizko laguntza emateko bi kontinenteren arteko bidaia errepidez, mendiz eta basoz egin duten iheslariei. | Egunero iristen dira migratzaileak Triestera (Italia). Horietako askok Afganistandik egin dute bidaia, oinez, eta bidearen aztarnak nabari dituzte gorputzean. Asko oso egoera txarrean heltzen dira, oinetan zauriak dituztela. Zorionez, Linea d’Ombra elkarteko boluntarioak dituzte zain, oinarrizko sendatze lanak egiteko. Horrez gain, jantziak, oinetakoak eta jana eskaintzen diete.
Egunero biltzen dira erakundeko boluntarioak, 17:00etan, Triesteko geltokiaren aurreko parkean, Marianna Buttignanik azaldu duenez. «Hemen Balkanetako ibilbidetik datozen pertsonak gelditzen dira, muga zeharkatu eta Italiara heldu ondoren». Migratzaileetako batzuek asiloa eskatuko dute Italian, eta este batzuek Europako beste leku bat izango dute helmuga.
Nicola Franchini boluntarioaren arabera, migratzaile gehienek Afganistan eta Pakistan dituzte jatorri. «Harrapatuta gelditzen dira Bosnian, Europako Batasuneko mugarik gogorrena delako. Europako mugarik bortitzena da». Izan ere, Balkanetako muga itxi zenetik, Bosnia eta Herzegovina Europako Batasunera sartzeko zirrikitu bihurtu da. Franchinik azaldu duenez, Kroaziako Poliziak «jipoitu» egiten ditu muga zeharkatzen saiatzen direnak, baita Kroaziako eremuan ere. Beraz, Italiara heltzen direnek Kroaziako eta Esloveniako mendiak eta basoak zeharkatu behar izan dituzte oinez, bi edo hiru astez. Gauez ibiltzen dira, bagaje pisutsuarekin, ahal duten guztia eramaten. «Italiara oso gaizki iristen dira».
Odisea pairatu duen horietako bat da Bilal Salar afganistandarra. Azaldu duenez, orain dela hiru urte utzi zuen bere herrialdea, «talibanengatik». Nabarmendu du oinez egin duela bidaia: «Ez dut taxirik hartu, ezta autobusik ere». Bi urte eman ditu Bosnian, kontatu duenez. Muga zeharkatzen saiatu izan da denbora horretan, baina orain arte ezin izan du, Kroaziako Poliziarengatik. «Oso pozik nago Europan nagoelako eta etorkizun berri bat eraiki dezakedalako».
Oinarrizko laguntza
Buttignanik azaldu duenez, «oinarrizkoa» egiten dute boluntarioek, Triesten ez dagoelako komun publikorik, ezta bainutegirik ere. «Ez dago lotarako edo aldatzeko toki segururik. Hortaz, gu ahalegintzen gara Europarako ongietorria ematen, eta azaltzen sentitzen dugula Europak horrela jasotzea, modu honetan».
Azaldu duenez, janaririk emateko aukera dute batzuetan. «Denak donazio pribatuen bidez funtzionatzen du; hau da, ez daukagu estatuaren babesik. Guztiz independenteak gara, eta nahiko pobreak. Ematen dizkiguten gauzak biltzen ditugu: kamisetak, galtzak, azpiko arropa, oinetakoak, poltsak... edozer». Halere, Buttignanik argi utzi nahi izan du ez dutela «karitate lan bat» egiten: «Hau arazo politiko bat da».
Boluntarioek etxean prestatzen dituzte jatekoak, ez dutelako leku bat hori propio egiteko. «Baina hori ez da arazoa larrialdi egoera batean sandwichak egiteko edo sagarrak edo behar dutena ekartzeko. Edo, neguan, te katilutxo bat ekartzeko».
Migratzaileetako batzuek ingelesez badakite, baina, gainerakoekin komunikatzeko, Ismail Swati boluntarioa dago. Oinarrizko informazioa eskaintzen die Swatik, besteak beste asiloa eskatzeko prozeduraz. Eta, informazioa emateaz gain, atsedenaldia gozatzen saiatzen da, Afganistango musika jotzen, 5.000 kilometro eta zailtasun handiak jasan ostean horren arrotz gerta ez dakien Triesteko etapa. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204231/bilbora-iritsi-da-martin-ugalderi-buruzko-erakusketa.htm | Gizartea | Bilbora iritsi da Martin Ugalderi buruzko erakusketa | Hilaren 27ra arte egongo da irekita. Haren ekarpen «unibertsala» nabarmendu dute | Bilbora iritsi da Martin Ugalderi buruzko erakusketa. Hilaren 27ra arte egongo da irekita. Haren ekarpen «unibertsala» nabarmendu dute | Azaroaren 11n 100 urte beteko dira Martin Ugalde kazetari, idazle eta euskaltzale ezaguna jaio zenetik. Data horren harira, haren familiarekin batera, urte osorako programa prestatu dute hainbat erakundek eta eragilek; tartean, erakusketa bat. Aurretik Andoainen eta Hondarribian (Gipuzkoa) izan da erakusketa hori, eta, orain, Bilbora iritsi da; EHUko Bizkaia Aretora, hain justu.
Ugalderen bizitza eta obra jasotzen dituzten irudi eta testuek osatzen dute erakusketaren zati bat. Horiez gain, Andoaingo Udalak lagatako zenbait elementu ere ikusgai dira, bitrina batean; kasurako, euskaltzaleak eskuratutako sarien diplomak eta elkarrizketak egiteko erabiltzen zuen grabagailua.
Elkarlana oinarrian
Gaur egindako aurkezpenean, Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko ordezkariak nabarmendu du «Ugaldek nahiko zuen eran» prestatu dutela erakusketa, «eragile asko eta diferenteen artean, elkarlanean». Horrez gain, esker ona agertu du, «akademiak ere» bat egin duelako egitasmoarekin.
Miren Ibarluzea EHUko Kultura zuzendariak gogora ekarri du «kazetari, idazle, politikari eta kultur eragile unibertsala» izan zela Ugalde, eta «egungo euskal kultur sistema osatzen duten egituren oinarri» izan zela. Hilaren 27ra arte egongo da zabalik, astelehenetik ostiralera, 10:00etatik 20:00etara. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204232/batez-besteko-pentsioa-28-euro-igoko-da-2022an-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Batez besteko pentsioa 28 euro igoko da 2022an Hego Euskal Herrian | Madrilek aurtengo KPIaren igoera erabiliko du erreferentzia gisa, eragileekin adostu bezala, eta 200 euroko konpentsazioa emango du | Batez besteko pentsioa 28 euro igoko da 2022an Hego Euskal Herrian. Madrilek aurtengo KPIaren igoera erabiliko du erreferentzia gisa, eragileekin adostu bezala, eta 200 euroko konpentsazioa emango du | Urtea berri pozgarri batekin hasiko dute Hego Euskal Herriko pentsiodunek. Iaz baino igoera handiagoa izango dute pentsioetan: 2022koak aurtengo batez besteko KPIaren arabera errebalorizatuko dira, %2 eta %2,5 artean: 28 euro inguru gehiago. Horrez gain ordainketa berezi bat jasoko dute, 200 bat euro, urteko bigarren zatian izandako prezioen igoera, bereziki argindarrak eragindakoa, konpentsatzeko. Hala jasotzen du Pedro Sanchezen gobernuak datorren urterako aurkeztu duen aurrekontu egitasmoak.
Horrez gain, gutxieneko pentsioak, kotizazio gabekoak eta bizitzeko gutxieneko diru sarrerari dagozkionak ere igoko dira; kasu horretan, pixka bat gehiago, «besteekiko aldea konpentsatzeko»: %3. Era berean, IPREM errenta adierazle publikoa ere handituko da: %2,5. Indize hori funtsezkoa da hainbat gizarte laguntzaren zenbatekoak zehazteko; adibidez, beketarako. Maria Jesus Montero Ogasun ministroak azpimarratu duenez, Espainiako Gobernuak igoera horiekin bilatu nahi du pandemiaren osteko susperraldi ekonomikoa «bidezkoa» izatea eta «biztanle guztiengana iristea».
Pentsio arrunten kasuan, igoera ezartzeko kontuan hartu du sistemaren erreformaren negoziazioetan Espainiako sindikatuekin eta patronalekin adostu duen errebalorizazio mekanismo berria, KPIaren araberakoa. Puntu hori 2023ko aurrekontuan sartzea zen hasierako asmoa, baina koalizioko kideek adostu dute jada hurrengo urtekoan aplikatzen hastea.
Dena den, igoeraren zenbateko zehatza ez dute oraindik eman. Abenduan jakingo da, INE Espainiako estatistika institutuak azaroko KPIaren behin betiko datua kaleratzean. Izan ere, 2020ko abendutik 2021eko azarora bitarteko inflazioa kontuan hartu behar da batez bestekoa egiteko. Hori %2 eta %2,5 artean egon daitekeela zabaldu dute gobernuko iturriek. Hori horrela, Hego Euskal Herrian batez besteko pentsioa 1.267 eurotik 1.294 eurora pasatuko litzateke.
Konpentsazioak
Sistema berriarekin pentsiodunek erosteko ahalmenik ez galtzea bilatzen da. Eta hala izango dela ziurtzat jotzen du gobernuak, gaur egungo KPIa pentsioetan ezarritako igoeren gainetik dagoen arren. Ezagutzen den azken datua iraileko KPI aurreratua da, %4koa Espainian; azken hamahiru urteko tasarik altuena da hori, eta horretan eragin berezia izan du argindarraren prezioen igoera handiak. Hego Euskal Herriko azken datua abuztukoa da, %3,3koa.
Madrilek aurreikusten du urrian eta azaroan ere inflazioa goian mantenduko dela; hori dela eta, bere kontuak diseinatu ditu urteko batez besteko igoera %2tik gorakoa izango delakoan. Horrek, halaber, ziurtasuna emango lieke pentsiodunei hurrengo urtera begira, urtea inflazio tasa altuekin hasita ere, ez baita aurreikusten egungo mailan mantentzea hurrengo hilabeteetan, eta logikoena litzateke urteko zatirik handiena %2aren azpitik egotea. Gainera, urte amaieran hamabi hilabeteetako batez bestekoa horren gainetik egongo balitz, paga bat ziurtatuta izango lukete pentsiodunek, konpentsazio gisa, urte hasieran ezarritako igoeraren eta urteko batez besteko KPIaren arteko aldearekin.
Iaz %0,9 igo zituen pentsioak Espainiako Gobernuak, bost urtez %0,25eko igoerarekin eman ondoren, Mariano Rajoyren agintaldiko erreforma dela eta. Hori indargabetu eta sistema berria ezarri bitartean, Sanchezen gobernuak erabaki zuen aurreko sistemara itzultzea, BPGaren deflatorearen ehunekoa erabiliz pentsioak errebalorizatzeko, hau da, espero zen inflazioaren adinako igoera. Pandemia osteko susperraldiak eragin duen inflazioaren gorakadak, baina, txiki utzi du kopuru hori, eta urteko batez bestekoa puntu bat baino gehiago egon daiteke horren gainetik. Hori konfirmatuko balitz, aurten ere pentsiodunek konpentsazioa jasoko lukete, 200 euro inguru, urtarrila eta apirila bitartean, iazko aurrekontuetan jaso zenez.
Pentsiodunek, beraz, arnasa lasai hartuko dute urte hasieran. Ez, ordea, funtzionarioek, haiek ez baitute konpentsaziorik jasotzen, eta aurrekontuetan %2ko igoera zehaztu baitu Madrilek. Haien kasuan zalantzazkoagoa da erosteko ahalmenari eusteko nahikoa izan ote den igoera. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204233/irlandak-15eko-gutxieneko-zerga-onartu-du.htm | Ekonomia | Irlandak %15eko gutxieneko zerga onartu du | OCDEk deituta, 140 estatu gutxieneko tasa bat hitzartzeko urratsa egitekoak dira bihar. | Irlandak %15eko gutxieneko zerga onartu du. OCDEk deituta, 140 estatu gutxieneko tasa bat hitzartzeko urratsa egitekoak dira bihar. | Europako Batasuneko beste kideek hainbat urtez lortu ez dutena lortzekotan dago OCDE: Irlandak alde batera uztea %12,5eko sozietate zerga. Pascal Donohoe Irlandako Finantza ministroak iragarri du gaur onartu egin dutela beren sozietate zerga %15era handitzea eta, hortaz, bat egingo duela OCDEren gidaritzapean mundu osoan gutxieneko kopuru hori ezartzeko saioarekin.
Hain zuzen ere, bihar bilera telematiko bat izango dute mundu osoko 140 estatutako finantza arduradunek, %15eko gutxieneko tasa horren zenbait hari lotzeko.
Hainbat urte daramatza OCDEk asmo horrekin, baina betidanik oztopo handi bat topatu du: AEBen ezetza. Baina Joe Biden AEBetako presidenteak jokoa aldatu du, bere inbertsio planak finantzatzeko dirua behar duela ohartuta. %25eko sozietate zerga bat ezarriko zuela esan zuen hasieran, baina kopuru hori apalduko du estatu gehiagok asmoarekin bat egin eta elkarri sozietate zerga txikiagoekin ez lehiatzeko konpromisoa lortuz gero.
Europako Batasunean, Irlanda izan da gutxieneko tasaren aurkari nagusia, %12,5eko tasa totem bat delako Dublinentzat. Izan ere, hari esker, Irlanda gai izan da azken hamarkadetan AEBetako multinazional handien EBrako sarbidea bilakatzeko, Irlandan dute egoitza, esaterako, Apple, Google, Pfizer, Facebook eta Amazon enpresen Europako adarrek.
OCDEren planarekin bat egin aurretik, Irlandako gobernu kontserbadoreak bi promesa lortu ditu: gutxieneko zerga ez dela inoiz %15 baino handiagoa izango, eta enpresa handiek soilik ordainduko dutela —urtean 750 milioi euroren diru sarrerak dituztenek %12,5 pagatzen jarraituko dute—. Orotara, 1.556 enpresa handik ordainduko dute %15eko zerga, baina handia da haien garrantzia, guztira 500.000 langile baitituzte, sektore pribatuko langileen %20 gutxi gorabehera. |
2021-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/204234/energiaren-garestitzearen-kontra-egin-dute-protesta-bilbon.htm | Ekonomia | Energiaren garestitzearen kontra egin dute protesta Bilbon | Energiaren garestitzearen kontra egin dute protesta Bilbon. | «Iberdrola, lapurrak» eta «energia publikoa» zioten oihu artean, manifestazioa egin zuten atzo iluntzean Bilboko Iberdrola dorretik. Ekologistak Martxan-ek deituta, hainbat talde, elkarte eta sindikatu atxiki zaizkie manifestaziora, eta ehunka pertsonak hartu zuten parte. Argindarraren publifikazioa eskatu zuten. Talde ekologistaren hitzetan, energiak «eskubidea» izan behar du, ez «negozio espekulatiboa».
Ahotsa urratuta ere, bozgorailuetatik jarraitu zuten «zuen mozkinengatik, gu ilunpean» eta «energiaren lapurrak kanpora» moduko lemak errepikatzen.
Argindarraren garestitzeari aurre egiteko «neurri eraginkor eta errealak» eskatu zizkieten «oligopolio elektrikoaren konpainiei», Espainiako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari. Energia faktura «egiturazko pobreziaren oinarrietako bat» dela salatu zuten, eta emakumeei eta mendekotasuna duten pertsonei pobrezia energetikoak gehiago eragiten diela. Talde ekologistaren ustez, «pilatutako fakturek» ezinezko egiten dute «bizitza duin bat garatzea eta zorpetzearen eta prekaritatearen gurpiletik ateratzea».
Energia merkatu osoaren berregituratzea exijitzen diote Espainiako Gobernuari, eta enkanteak alde batera utziko dituen sistema bat indarrean jartzeko. Horrez gain, beharrezko ikusten dute kostuen auditoria bat egitea, eta Madrili eskatzen diote parte hartze publiko handiagoa izateko REE sare elektrikoaren bitartez.
Pobrezia energetikoaren ondorioak leuntzeko neurrien beharraz aritu ziren. Bide horretan, Ekologistak Martxan-ek Eusko Jaurlaritzari exijitu zion ez uztea enpresa energetikoei egoera zaurgarrian dauden pertsonei hornidura mozten. «Hau ez da amaiera, hasiera baizik». Ohartu zuten manifestazioaren bukaeran. «Espoliazio honen aurka egingo dugun oposizioaren hasiera».
Gaur, itzalaldia Protestara deitu zuten EH Bilduk, BNGk eta Kataluniako alderdi independentistek, argudiatuta prezioaren igoera «espekulazioaren» eta enpresa energetikoen «oligopolioaren» ardura dela. Pobrezia energetikoak Hego Euskal Herrian 188.000 pertsonari eragiten diela adierazi du EH Bilduk. Koalizioaren ustez, argindarra garestitu egin da pandemiak «babes sozial handiagoaren beharra» azaleratu arren. Itzalaldia eskatu dute 22:00etatik 22:30era, eta lapikoak jotzera deitu dute jendea. | |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204266/pandemia-osteko-egoerarako-reala-ondo-kokatuta-dagoela-uste-dut.htm | Kirola | «Pandemia osteko egoerarako, Reala ondo kokatuta dagoela uste dut» | Realaren une gozoan, «lanean» segitzeko beharrari egin dio azpimarra Jokin Aperribai. Mandatari debarrak «pertsonei eta metodologiari» garrantzi handia ematen dio, eta kluba aurrerako bidean dagoela esan du: «Helburu handiak ditugu lortzeko». | «Pandemia osteko egoerarako, Reala ondo kokatuta dagoela uste dut». Realaren une gozoan, «lanean» segitzeko beharrari egin dio azpimarra Jokin Aperribai. Mandatari debarrak «pertsonei eta metodologiari» garrantzi handia ematen dio, eta kluba aurrerako bidean dagoela esan du: «Helburu handiak ditugu lortzeko». | Jokin Aperribaik (Deba, Gipuzkoa, 1966) Anoetako estadioan duen bulego dotorean orri gutxi ikus daitezke. Gogoan du dena. Argi du nolako Reala nahi duen, eta helburu hori lortzeko bidea zein den. Ia bi orduko jario etengabean, klubarekin lotutako gai guztiak aletu ditu BERRIArekin, alerik bazter utzi gabe.
Bi talde nagusiek liderrek adina puntu dituzte, gizonezkoak Europa ligan daude, Reala B bigarren mailan… Kirol arloan, zure agintaldiko unerik onena al da?
[Gizonezkoen] bi talde nagusiak ez dira egon aldi berean bi maila gorenetan 1962az geroztik, eta emakumezkoak izugarrizko lana egiten ari dira. Oso une ona da. Pertsonek egiten duten lanari garrantzi handiagoa emango nioke, ordea: metodologian, astelehenetik ostiralera onenak izatean. Azken hori funtsezkoa da; ez da igandeetan ez dugula lehiakor izan nahi. Realak jakin behar du bere aurrekontua kudeatzen, pertsonekin eta egiteko moduekin eraginkorra izaten. Horretarako, ezinbestekoak dira metodologia, datuen kudeaketa, digitalizazioa, eta abar. Argi izan behar dugu entrenamenduak zertarako diren. Hori guztia igandeko paseetan islatzen da.
Presidenteak zer hausnarketa egiten du sasoi hasieraz?
Nik informazioa dut, klubaren barruan nagoelako. Uste dut Reala norabide egokian dagoela, astelehenetik ostiralera gauzak egiteko duen moduan. Ez naiz hortik mugituko, baina igandeari soilik helduta, hausnarketa bakarra dut: zer pena, urrian gaudela, eta ez maiatzean. Gustatuko litzaidake maiatzean egotea! Oso ondo hasi ditugu txapelketa guztiak. Ikusi beharko dugu noiz arte heltzen diogun: ahal duguna eta apur bat gehiago izango da, dena emango dugulako.
Sarri esan ohi duzu Realak astelehenetik ostiralera «onena» izan behar duela. Roberto Olabe futbol zuzendariak gauza bera esan zuen orain asko ez dela. Zuen egiteko modua laburtzen du horrek?
Bai. Guk ezin dugu bermatu igandeetan onenak izatea. Eliteko futbolaz ari gara, gaitasun handiko jendeaz. Guk gehienbat harrobiko jokalariez hornitzen den klub bat dugu, mugagabeko aurrekontu bat ez duena. Aste barruan onenak izaten saiatu behar dugu: entrenamenduan, ezagutzan, metodologian. Arlo bakoitzean hobetzen badugu, eta jokalariak geroz eta erabaki hobeak hartzeko prestatzen baditugu —azken finean horixe baita partidetan egiten dutena—, lehiakorragoak izango gara. Astelehenetik ostiralera arlo horiek landuta, emaitzak lortuko ditugu igandeetan.
Realaren egiteko modu hori besteen desira bilakatu al da?
Ez dakit hala den. Realak dena digitalizatua du: hiru urteko lan zikloak ditu, eta zazpi asteko azpizikloak. Oinarrizko futbolaz ari naiz, Bigarren Mailara artekoaz. Jokalarien hobekuntza da xedea, eta ariketa bakoitza horretara bideratuta dago. Onena ote den? Agian, besteentzat ez. Realak hori exijentziarekin uztartu behar du, eta eredu horrek seriotasuna eta planifikazioa eskaintzen dio garai bakoitzari. Horrek kontzentratuago aritzea ekartzen du. Bide hori jorratzen badugu —momentu txarrak ere biziko ditugula jakinda—, uste dut Realarentzat eredu ona dela.
Realaren gorengo taldeak sailkapenetan horren goian ikustea espero al zenuen?
Ez dakit aditza espero izatea den. Desioa eta ilusioa banituen, eta gai ginena ustea ere bai. Uste dut gai garela: orain bi urte, [gizonezkoen] Reala jardunaldi batez izan zen ligako lidergoan. Iaz, sei jardunalditan. Orain zortzigarrenean gaude, eta lidergoan berdinduta gaude. Hiru sasoitan hor egoteak zerbait esan nahi du, baina esan nahi du ezin dugula luzaroan geldirik egon, oraindik hobetzen segi behar dugula. Etapa bakoitzean pertsona on-onak ditugu, eta azkenengoan, lehen taldean, ezagutzaren, exijentziaren eta eboluzioaren ideiak argi dituen entrenatzaile bat daukagu [Imanol Alguacil]. Astelehenetik ostiralerako prestakuntza oso ona da, partidena ere bai, eta horrek emaitzak lortzea ekarri du. Noski, jokalariek ere badute meritua, entrenatzaileak eta klubak nahi duten horrekin bat egiten baitute. Azken hiru urteetan, Reala ez da seigarren postutik asko aldendu. Europan irudikatzen dugu, bosgarren edo seigarren postu horien lehian, eta, tarteka, laugarrengoan ere bai. Ea gehiago hobetzerik dugun: eredu ekonomikoan, kirol arloko kudeaketan eta halakoetan pentsatu behar da. Ez da kasualitatea Futbolaren Zuzendari Orokor bat edukitzea [Roberto Olabe]. Garrantzi handia ematen diogu horri, ez dugu ahaztu behar futbol klub bat dela.
Anoetako edukiera osoa bete daiteke atzotik. Zer balorazio?
Poza da. Pandemian zehar bakoitzak berea bizi izan du, eta gizarte bezala ere bai. Lastima izan da hau bizi behar izatea. Orain irribarretsu gaude. Reala bere zaleentzat da, eta taldeak asko irabazten du zaleei esker. Azken partidan, %60 beteta, asko igarri zen. Ilusio handia dugu. Esan egingo dizut: taldeak [Espainiako] Kopako garaikurra eskainiko die zaleei hilaren 16ko partidan, Mallorcaren aurkakoan. Oraindik lotzeke dugu erabat, baina partidaren aurretik izango da. Sevillako finalean falta izan zen gauzetako bat txapeldunak, txapeldunak! abestea izan zen. Realeko zaleek denbora asko zeramaten hori abestu gabe, eta ziur nago oraingoan gertatuko dela.
Estadio eraberrituko lanak, zelaiaren jirakoak behintzat, ia amaituta daude. Zein aho zapore utzi dizute?
Bikaina. Batetik, Donostiako Udaleko alderdi politikoen adostasunak. Uste dut denen keinu on bat izan zela. Gero, lana egiteko moduengatik: hasi eraikuntza enpresetatik, ingeniariak, Donostiako Udaleko langileak… Denak batera aritu gara. Esfortzu handia izan da. Baita zaleen jarrera ere, batzuk hiru aldiz ere aldatu behar izan ditugulako. Ez dugu kexarik izan. Jendearen konpromisoa erabatekoa izan da, proiektu zail bat asko erraztu digute. Akaso norbaitek esango du ez dudala tutik ere jakin, baina uste dut baietz, bertan egon naiz eta.
Arlo estetikoan aldaketa handia izan da. Zer sentipen utzi dizu?
Uste dut ezinbestekoa izan dela. Realak estadioa eraberritzeko aukera une onean izan du. Udalak oniritzia eman zuenean dirua zuen, ia orobat Realak ordaindu baitu kostu hori. Epe labur, ertain eta luzera har genitzakeen erabakiak. Uneko etekinetan inberti genezakeen, baina azpiegituran inbertitzea hobetsi genuen. Uste dut antzeko ikusmira bateratua izan dugula guztiok: nora doan futbola, nola merka daitekeen, pertsona gehiagorengana nola ailega, Realaren inguruko sentipenak nola bil. Uste dut estadioa eta Zubieta oso garrantzitsuak direla Realarentzat. Realak zaharkituta geratzeko arriskua zuen, iraganeko lorpenei begira geratzekoa. Uste dut klubak 2020ko eta 2030eko hamarkadak etorkizunera begira hasiko dituela, indar handiz hasi ere. Eta estadioa gako da horretarako.
Estadioaren kanpoaldeko lanek asko falta dute amaitzeko. Zein fasetan daude?
Bi gauza gertatzen dira. Batetik, estadioaren izkina batean jatetxe bat irekiko da, eta Udalaren baimenen zain daude. Azken fasean daude horiek. Bestetik, Donostiako Metroaren lanek eragindakoa da. Lan horiek eragina dute Topoan, geltoki berri bat egingo delako. Inguru hori eraberritu egingo da, urbanizatuz; Metroaren lanek atzeratu egin dituzte estadioaren kanpoaldea amaitzeko lanak.
Estadioa eraberritzeko prozesuak utzi al dizu arantzarik?
Ez dakit esaten. Ziur egon direla erabaki ñimiño batzuk gaizki hartu direnak, baina, oro har, ez dakit esaten.
Bere gaian, pandemiak eragindako galera 30 milioi eurotan zenbatu zenuen. Nola egiten zaio aurre horri
Kontuak koadratzen ari gara. Litekeena da galera txikiren bat izatea. Auditoreek esaten digutenaren araberakoa izango da. Arlo ekonomikotik esfortzu handiko garaia izan da. Bi sasoi garrantzitsu izan dira, eta garaikur bat egon da jokoan. Alde horretatik, Kopako finala oso partida zaila zen, urtebete lehenagotik bagenekielako jokatuko zela. Pandemia hasi zenetik genekien jokatzeko zegoela, final berezi bat gainera [Athletici oparitutako eskultura baten erreplika erakutsi du. Futbola eta laguntasuna du izena]. Nire familiari begiratu besterik ez dago: Ondarroako lehengusu ia denak Athleticekoak dira, eta, nire emaztea bilbotarra denez, haren familia ere bai. Gatozen harira: urtebete lehenagotik genekien partida berezi bat jokatu behar genuela, eta ekonomikoki hanka sar zitekeen, lehen taldearen inguruan behar ez genuen tokira geratuko bagina. Alde horretatik, pandemiako bi urteak kontuak orekatuta uztea zaila izan da. Eragin handia zuten diru sarrera asko izan ditugu: babesletzak, UEFAkoak, telebistakoak… Uste dut bi urteetako kudeaketa ona izan dela, lehen taldearen lehiakortasuna mantenduz. Hori, jakinda 34 urteetako lehen finala zutela gizonezkoek, eta final hori irabazi egin behar zela jakina. Batura asko eman dira: estadioarena, Zubietako metodologiarena, Kopako ilusioarena, beste taldeetara joateko aukera izanagatik Realean geratu diren jokalariena, 35.000 bazkideena… Horrekin, Gipuzkoak Realarekin gozatu ahal izan du, eta hori oso argi edukitzen saiatu gara pandemian zehar. Nik gogoan dut finala irabazi eta hurrengo eguneko afarikoa. Seme batek galdetu zidan zer sentitzen nuen, eta esan nion irabazi beharreko partida irabazi genuela. Hori zen nire sentipena. Pandemia modu askotara kudeatu zitekeen, guk era bat hautatu genuen, eta zuhurki esanda, pozik nago: 35.000 bazkide ditugu, Kopa etxean, jokalariak ere bai, Europan, taldeak gora begira… Horrekin ez dut esan nahi aurre egiteko modurik onena denik. Bat hartu genuen, eta honaino heldu gara.
Nolakoa izango da pandemiatik berreskuratzeko aldia? Klubak kokapen ona al du berriz martxan jartzeko?
Guri klubaren gaiek eragiten digute, baina baita gai kolektiboek ere. Gurean, esaterako, bazkideen gaia dugu. 35.600 dira, eta horrek ilusio eta indar handia sortzen du. Europan jokatu arren, aurrekontuan ez dugu klubari laguntzeko egun erdirik. Lehen halako bi ere izaten zituen Realak. Lehen bazkideei 21 urtera arte egiten zitzaizkien beherapenak; orain, 30 urte bete arte. Kontzeptualki, sarrerak merkatu egin ditugu. Apurka, futbola geroz eta eskuragarriago jarri nahi dugu. Gainontzean, babesleei dagokienez azken hilabetea oso ona izaten ari da datozen hiru edo lau urteei begira. Enpresa garrantzitsuekin ari gara lanean. Bada gehiago: Alex Sorlothek eta David Silvak Realera etortzeko zalantzarik ez izatea. Horrek guztiak erakusten digu Realak ondo berreskuratzeko gaitasuna izango duela. Arlo kolektiboan, telebistako eskubideen negoziazioa helduko da laster, eta ligako buruek berdintzea espero dute. Ingalaterran, Alemanian, Frantzian eta Italian jaitsi egin dira diru sarrerak. Une garrantzitsuan gaude CVC inbertsio funtsarekin egindako akordioari dagokionez ere. Ikusiko dugu zer gertatzen den. Nik uste dut, oro har, Reala ondo kokatuta dagoela. Atzera begiratuz gero, orain hamahiru urte 40 milioi euroko funts negatiboak zituen Realak. Orain, 65-70 milioi euroko funts positiboak. Urtebetean bizpahiru miloi galtzeak ez du eraginik. Orain pixkanaka egin behar da lana.
Akziodunen batzarra abenduan izan ohi da. Reala nolako egoera ekonomikoan dago? Bai, noiz egin aztertzen ari gara, partida asko daudelako tartean. Ondare aldetik egoera kaudimentsua da. Diruzaintza aldetik, pandemiaren eta estadioan egindako inbertsioaren arteko baturak une zailagoa izatera behartu gaitu, baina beste klub askorekin alderatuta egoera ona da. Gauza batengatik oso pozik nago: diruzaintza lehengoa ez bada, dirua estadioan sartu dugulako da, hura ordaindu dugulako. Beste zerbait egin izan bagenu, tira, baina Realak 2016-2017koan estadioko inbertsioari aurre egitea onartu zuen, eta gero pandemia etorri zen. Halere, neurrian esanda, ondo gaude. Ez suziriak jaurtitzeko moduan, baina bai etorkizunari lasai heltzekoan.
Gizonezkoen lehen taldeko elastikoak ez du babesle nagusirik. Izango al du aurki?
Lehen esan dut azken hilabetea oso garrantzitsua izan dela datozen urteetako babesletzetarako. Mallorcaren aurkako partidan elastikoan babeslea edukiko du Realak. Patxadaz hartu ditugu negoziazioak, nahiz eta jakin sasoia babeslerik gabe hasi genezakeela. Egia da azken urteetan halako ezegonkortasun bat izan dugula elastikoko babesletzaren gaian, baina gurearen moduko klubei gertatzen zaiena da sektore jakin batekoak gerturatzen direla, eta kluba haietakoren batekin lotzen dela. Azken hiruzpalau urteetan apustu etxeak izan dira, eta guk uko egin genion horri. Horrek ezegonkortasuna ekarri du, garai hartan aukera eduki arren baztertu egin genuelako. Aurten eduki genuen enpresa batekin ekainean sinatzeko aukera, baina bestelako zerbait nahi genuen. Gustura gaude: lotu ditugu hurrengo urteetarakoak, eta hiru edo lau urteetan egonkortasuna emango digute.
CVC funts inbertsoreak eta La Liga erakundeak hitzartutako akordioaren alde ez egiteak «solidariotik gutxi» duela esan zenuen. Zergatik?
Uste dut funts inbertsorearen inguruko analisiek norbere aldekotasunekin zerikusi handiagoa dutela. Nire ustez, bi arlo ditu. Liga da bata: lehiakorragoa izango da, irekiagoa. Eta zaleak dira besteak: akordio honen bidez, zaleengana gehiago gerturatu ahalko dugu, inbertsio teknologikoaren bitartez. Malgutasunera jo behar dugu, hala eginda futbolak irabaziko duelako. Bi arlo horietan soilik oinarritu behar dugu, ez beste ezertan. Pertsonen eztabaidengatik, gaia funtsa nahitaez erabakitzera murriztu da, baina hortik harago doa: akordioak liga lehiakorragoa egingo al du? Bai. Zaleentzat onuraduna al da? Bai.
Orain hilabete batzuk esan zenuen hurrengo inbertsio handia Zubietan egingo dela. Zertan datza?
Instalaziok hobetzea, digitalizazioa, birtualizazioa, eta ikuspuntu berdinzalea. Egia da, une honetan ez dugu begirada bera gizonezkoen eta emakumezkoen lehen taldeekiko, eta hori hobetu nahi dugu. Inbertsio bat egin nahi dugu emakumezkoen eraikinean. Gero, Zubieta irekiago bat egin nahi dugu. Goitik sartuko da, eta eraikin bat ikoniko bihurtu, erreferentzialtasuna izan dezan. Bi sail jorratuko ditugu: emakumezkoena, eta zaleena. Nahi dugu zaleak eroso egotea, eta horretarako behar diren tresnak jarri nahi ditugu. Beste berritasuna Gorabide eta lehen taldearen eraikinak eraberritzea da, eta baita klub itunpekoentzako eremu bat egitea ere. Asmoa pertsonentzako berdintasuna eta ekitatea bilatzea da.
Zubieta da Realaren itsasargia. Bistan da bolada onean dagoela.
Etorkizunari begira ari gara. Esaterako, hausnartzen badugu gizonezkoen lehen taldeak sailkapenari nola eutsi dion horrenbeste jokalari min hartuta izanda ere, erantzuna argia da: Reala B funtsezkoa izan da. Bigarren Mailan egotea garrantzitsua izan da; bestela, orain igo diren jokalarietako asko beste taldeetan utzita egongo ziren, eta ezingo litzateke haien jokoa probestu. Kate bat da.
Xabi Alonsok zein rol jokatzen du lotura horretan?
Bigarren taldea koroaren perla da, eta lehen taldea, lantzaren punta. Gizonezkoen futbolaz ari naiz. Bigarren taldeko entrenatzaileak Zubieta osoa ulertu behar du. Xabirekin dugun zortea da etxeko jokalaria dela, eta futbola bere zirrikitu guztietatik ezagutu duela: jokalari batek lor ditzakeen garaikur denak eskuratu ditu, ligarik garrantzitsuenetan jokatu du, eta mundu mailan erreferente diren taldeetan aritu da. Badaki zer den irabaztea, zer galtzea, eta badaki zer den Reala. Luxu handia da hura hemen edukitzea. Xabi Realean egon daiteke berak nahi duen artean eta nahi duen moduan. Kasua da entrenatzaile oso onak ditugula lehen hiru taldeetan, eta horrek Reala aberasten du. Xabi gazteen hezte prozesuarekin oso lotuta dago, eta eskertuta gaude.
Beste helburu profesional batzuk bilatu nahiko balitu, nola kudeatuko luke presidenteak?
Oso erraza da, pertsona argiez ari garelako. Xabi Alonso da Imanol egiten ari den lanaz jabetzen lehendabizikoa. Horrek ez digu kezkarik sortu behar. Ez gara ziklo aldaketan pentsatzen ari, denek harreman izugarri dute elkarren artean. Ez da arduratzen gaituen zerbait. Imanol bikain ari da, eta Xabi ere bai.
Imanol bikain ari dela esan duzu. Taldea lortzen ari denaren zein zati dagokio oriotarrari?
Azken kilometroaren zuzendaria da. Realak ezin du ibilbide bat prestatu, eta azken kilometroko zuzendari orokorrak [lehen taldeko entrenatzaileak], Zubietarekin ez konektatzea: kontrako norabidean joatea eta aurreko kilometroak aldatzea. Ez baitu emaitza onik lortuko. Akaso, onena izango da, baina hori ez da Zubietaren definizioa. Entrenatzailearen lana azken kilometroaren zuzendaria izatea da. Eta Imanol, lan horretan, bikain ari da, aurrez bigarren taldean egin zuen moduan. Gainera, futbolarekiko duen ikuspuntu ebolutiboa oso jakina da, eta uste dut Olabek zerikusi handia duela horretan. Gehitu horri bere exijentzia maila, grina, eta lorpenak lortzeko ilusioa… Oso gustura nago Zubietan ari diren guztiekin, oso ondo egiten dute hori.
Azken kilometro horren une onaren arrazoia zein da?
Asko daude. Egonkortasuna, elkarrekiko konfiantza, helburuak lortzeko grina. Ez dut ezkutatuko: orain hamar-hamabi urte, Realean beldurra eragiten zuen irabazteaz hitz egiteak: «Eta galduz gero, zer?». Lor dezakezula pentsatzen ez baduzu, ez duzu lortuko. Entrenamenduetan ere irabazten saiatu behar da. Azken kilometroan profesional gazteak daude, klubari lehiakortasuna eman dietenak: Ander Gebara, Luca Sangalli… Jokalariek beren helburuak bete ditzaketela sinestea ezinbestekoa da. Minutu bat ere galdutzat ez ematea —eta horretan garrantzitsua da Imanol—, jokoan une oro hobetzea, erabakiak hartzen ikastea… Horiek oso garrantzitsuak dira: aurkariekiko zaintzak eta trantsizioak dira horren adibide. Jendeak konfiantza handia du azken kilometro horretan: entrenatzaileak, jokalariek eta Olabek osatzen dute. Eta konfiantza dago —klubaren barruan eta kanpoan— horretarako datuak ditugulako.
Eindhovenen (Herbehereak) jokatu aurretik, goiz hartan, esan zenuen: «Galtzeko, etxean geratuko nintzen». Europa liga irabaztea Realaren helburuetako bat al da?
Dudarik ez izan: Reala Europa liga irabazten saiatuko da. Eta baita liga ere. Mallorcaren aurka zelairatuko gara pentsatuz irabaziz gero liderrak izan gaitezkeela. Gero hamabigarren bukatzen badugu ere. Baina ez dugu engainatuko: saiatu egingo gara. Ez dakit noraino helduko garen, gure mugak baditugulako, baina besteek ere badituzte. Eindhovenen bina berdindu genuen, eta jokalariei, aldagelan, galdetu nien ea galdu egin ote genuen. Anbizio handiko jokalariak ditugu, eta gustatzen zait ikustea ez daudela lokartuta. Eta zaleengan pentsatzen dutela: nola hitz egiten duten haiek zelaian ikusten dituztenean… Exijentzia handia dute, eta behar du: Realaren gisako aurrekontua duen talde batek, aurrera ez badu begiratzen, beste multzoan geratzen da. Zaila da lokartuta helburu mardulak lortzea.
Jokalariak erakusten ari diren maila kontuan izanda, haiek galtzeko beldurrik ba al duzu?
Lehen orain baino gehiago. Hasteko, jokalariek geratu egin nahi dutelako. Bigarrenik, gertutako balitz ere ordezkoak ekartzeko prestatuta gaudelako. Hirugarrenik, harrobikoak sendo daudelako. Laugarrenik, badakigulako gerta daitekeela. Joanez gero, erantzuna emateko prestatuta egon behar dugu. Willian Joseren irteera da adibide bat: ostegun batez deitu zuen Betiseko presidenteak, eta bi ordu eskatu nizkion. Imanolekin eta Olaberekin hitz egin nuen, eta baiezkoa erabaki genuen. Ordezkoen inguruan hasi, eta izen bat alde egin genuen. Arratsalderako baietza eman zigun: Alex Sorloth zen. Prest egotea da gakoa. Oxala ez gertatzea, baina jazo daiteke. Eta horretarako denok egon behar dugu prestatua. Agian, halakoetan bide luzea da hoberena, ez uneko erantzuna. Imanol Agirretxek eta Sergio Canalesek Madrilen min hartu zutenerako erabakita genuen Chory Castro saltzea. Hiru jokalari horiek gabe geratzea ez da txantxa bat. Eta segituan errendimendu ona eskainiko zukeen bat ekarri ordez, Mikel Oiartzabal lehen taldera igotzea pentsatu genuen. Epe laburrera, agian, ez zen erabakirik ulergarriena izango, baina ertain-laburrera… Batzuetan, biderik hoberena ez da laburrena izaten.
Emakumeen taldean, denborak erakutsi al du Natalia Arroyo fitxatzea erabaki zuzena izan zela?
Natalia gaitasun handiko pertsona da. Urte hartan bi erabaki egon ziren. Lehena, emakumezkoen saila ere futbol zuzendaritza orokorraren barnean sartzea. Bestea, Natalia ekartzea. Profesionalizaziorako urratsa izan zen. Horretan pauso garrantzitsuak ematen ari gara, eta gehiago egingo ditugu: eraikin berria, esaterako. Administrazio Kontseiluan ados gaude emakumezkoena ere zuzendaritza orokorraren barnean sartu izanarekin.
Zein da Garbiñe Etxeberriak egun egiten duen lana?
Lehengoaren antzekoa. Futbol zuzendaritzaz ari garenean, ez gara fitxatzeaz soilik ari. Metodologiaz, etengabeko hobekuntzaz, kirol analisiaz, eta abar ari gara. Zenbait alor biltzen ditu; proiektu polit bat abiatu da elikaduraren inguruan, gaitasun fisikoarena, gorputz eredu bakoitzaren egokitzearena, lesioena… Kirolarien hobekuntza alorrean zenbait gai ditugu, horiek lantzen ari gara, eta emakumezkoen saila ere hor integratzearen alde egin dugu. Profesionalizazioaren aldeko beste urratsa da. Realak orain hiru talde ditu, aspaldi ez dela bakarra zuenean, eta emakumezkoek beren espazio propioak dituzte.
Uda zaila izan zen emakumezkoen taldean. Hasiera onak balio handiagoa du?
Uda bilatutakoa izan zen. Ez zen ezustekorik izan. Jakin behar dugu aginte kate bat dagoela: jokalariak jokalari dira, entrenatzaileak entrenatzaile, eta futbol zuzendariak, zuzendari. Hori oso argi dugu. Jokalariek jokalari izan behar dute. Talde bateko jokalari izateagatik ez duzu kirol zuzendari izan behar, ez entrenatzaile, eta ez egokitzen ez zaizun ezer. Realak argi du pertsonarik onenak jarri behar dituela dagozkien lekuetan. Proiektu indartsua eduki nahi dugu epe ertain-luzean, eta gazteenak ondo hezi. Eta bide horretan, bakoitzak bere onena eskaini behar du bere arloan, eta jokalariena entrenamenduetan eta partidetan egitea da.
Gustura zaude orain artekoarekin, ordea?
Lehen partidei begiratuta erantzungo banizu, bentajista izango litzateke, eta ez dut nahi. Nik uste dut hartu ditugun erabakiak epe luzerakoak izan direla. Ez dut pozik egon behar orain, nahiz eta hala egon. Egiturazko erabakiak hartu ditugu, eta ondorioak aurrerago ikusiko ditugu. Jokalari batek esan zuen: «Egon nahi dugunok gaude hemen», eta hala da. Ezin da pentsatzen aritu kanpoan hobeto egon naitekeela, edo kezkatuta egon lehia eduki dezakedalako. Hemen argi dugu zertarako gauden: egunetik egunera profesionalagoak izateko, eta Reala egunetik egunera hobeagoa egiteko.
Emakumezkoek jokatuko al dute aurten Anoetan?
Une jakinetan, bai, gustatuko litzaiguke. Partida asko ditugu Anoetan, baina ziurrenik jokatuko dute. Tartea aurkitu nahian ari gara. Aukerak badaude, eta hori jorratzen ari gara.
Askotan errentagarritasunaz hitz egiten da ez zabaltzeko orduan, baina Reala B ikustera joaten direnen adina ez al lirateke joango?
Oro har, Reale Arenako ateak gehiagotan ireki izan ditugu emakumezkoentzat. Aurten, bigarren taldea Bigarren Mailan dago, ordea, eta horrek betebehar batzuk gehitzen ditu. Haietako batzuk lehiaketak ezarritakoak dira: telebista, komunikabideak, VARa… Bete beharrekoak dira, bestela ez igo Bigarren Mailara. Bigarren taldeak Zubietan jokatzea zaila da. Gaia ez da Sanse ala emakumeen taldea, lehiaketarekin lotutakoa baino. Zubietako eraikin berriarekin egin nahi dugun gauzetako bat estadioa izatea da, bigarren taldearentzat eta emakumezkoentzat. 4.000 lagunentzako lekua izango luke, eta etorkizunera begirakoa litzateke.
Anoetako soropila aldatu egingo duzue. Kezkatzen zaituzteten gaia al da?
Estadioa eraberritu zenetik urtero aldatu dugu. Eguzki argi gutxi dago, euria… Iaz, aldatu genuenean, urtebeterako jarri genuen, manta moduko bat. Beheko aldeak ez dio belarrari hazten uzten, eta hil egiten du. Uste genuen Gabonetara arte eutsiko ziola, baina ez. Gero, gu oso exijenteak gara: Getafera joan ginenean jokalariak asko kexatu ziren. Eta horrek aldatzera eraman gaitu. Ikusiko dugu estrukturalki zelai iraunkorra jarriko ahal dugun, edo urtero aldatu beharko den.
Realak 92 klub itunpeko ditu. Nolakoa da harremana?
Ona. Erlazio historiko bat da, denboran zehar aldatu dena. Esaterako, lehen ez zegoen euskarri ekonomikorik, eta orain bai. Halere, beste alderdi batetik begiratzea atsegin dut: ez exijentziatik, hezkuntzatik baino. Zenbat lagun ote dabiltzan Gipuzkoako klubetan musu truk lanean. Klub horietan hezi egiten da, kirolean erakutsi, talde lanean, elkarbizitzan… Izugarrizko lana dago Gipuzkoako oinarrizko futbolean. Realak izan zezakeen jokalariak biltzeko beste modu bat, baina gureak harreman zuzena du eskola kirolarekin, eta Foru Aldundiak dituen helburuekin. Eskola kirolean neskek eta mutilek elkarrekin jokatzen dute. Eredu hori ez dut nik ezarri, baina bat egiten dut. Realak horretara egokitu behar du. Kosta egiten zait Realak Gipuzkoako nerabeak erakartzeko zailtasuna duela ikustea: Athleticek egiten du, Eibarrek ere bai, Bartzelonan ere badaude gipuzkoarrak… Jokalari gehienek Realera etorri nahi dute, baina Reala da jokalariak biltzen berantiarrena. Alde txar bat du horrek, batzuek ihes egin dezaketela, eta ona, haiekin asmatzea errazagoa dela. Baina ez dugu horregatik egiten; ez lehenago geureganatzearren, ezta asmatzearren ere. Gipuzkoako kirolaren ereduarekin bat egitegatik da, gure gizartearekin koherente izatearren.
Izan ere, Realak 12 urte baino gazteagokorik ez du, eta gutxienez, bi urte egiten dituzte Zubietan.
Hori da. Egiturara hamabirekin heltzen dira. 11 urterekin teknifikazioa egiten dute, eta gero batzuk Zubietara igarotzen dira. Lehenago fitxatu nahiko genituzkeela? Bai. Haur mailako taldeak izan nahiko genituzkeela? Bai. Haiek entrenamendu gehiago edukitzea nahiko ote genukeen? Bistan da baietz. Baina gure ingurura egokitu behar dugu, eta, gainera, ados gaude, ona dela uste dugulako.
Gaitasunaren garapena da zuen jardunaren zehar lerroa. Nola laburbilduko zenuke?
Guk astelehenetik ostiralerakoaz hitz egiten dugunean, gaitasunaren garapenaz ari gara. Konpromisoa dugu horrekin, eta ez du baloi bat jaurtitzearekin zerikusirik. Alderantziz, pertsona moldeaz, eskolako bideaz, adimen emozionalaz, jan ohiturez, Realaren kamiseta janztean duzun jarreraz eta abarrez ari gara. Hori da gaitasunen garapena, eta horretan onenak izan nahi dugu. Realetik ateratzen den nerabe sartzerakoan baino hobea izatea da helburua. Esaterako, Realak zortzi irakasle dauzka, eskolak emateko. Gaztetxoak Zubietan lau orduz egoten badira, lehendabizikoa ikasten ematen dute, hala behar badute.
Realak olinpiar kirolariak ditu. Zer esan nahi du zuretzat?
Handia da. Hori egin genuen aldaketetako bat izan zen. Gutxi gorabehera, Realak 1000 haur ditu. Haietatik 500 atletismoan ari dira, 250 hockeyan, eta beste 250 futbolean. Garai batean, atletismoko eta hockeyko arduradunekin genuen harremana urrunekoa zen. Egun Realean egiten dute lan. Jauzia egin dugu, eta emaitzak hor daude: hor dago Tessy Ebosele, luzera jauzian eta jauzi hirukoitzean etorkizun oparoa duena. Uste dut egun arlo horiek hobeto prestatuta daudela. Eguneroko harremana da oraingoa, eta eboluzioa ona dela uste dut. Gero, garapen bidean zenbait urrats egin ditugu; esaterako, Lasarteko hockey zelai berriko adjudikatzaile izateko aurkeztu gara, besteak beste.
2022. urtean amaitzen da zure agintaldia. Ordutik aurrera, zer?
Ez naiz horretan jarri, eta, gaur-gaurkoz, ez dut ezer aztertu. Ikusi beharko da indarrez nola nagoen eta jendeak zer nahi duen.
2008an sartu zinen, eta 2021ean gaude. Realaren egoera asko aldatu da.
Bai, asko. Azkar igaro zait denbora. Erabaki txiki asko hartu behar izan ditut, eta merezi duen zerbait izan da. Reala jendea batzen duen enpresa bat da, Gipuzkoa batzen duena, eta hala izan behar du beti.
Kaudimen ekonomikoa, Kopako bi garaikur lortzea, Europan jokatzea, bigarren taldea Bigarren Mailan… Orain arteko balantzeak ona behar du ezinbestean.
Bai, positiboa da. Baina garrantzitsuagoak dira pertsonak: Realaren jiran dagoen batasuna, estadioko giroa, haur pila bat eta helduak elastikoarekin ikustea…
Arlo pertsonalean zer moduz moldatu zara?
Astindu handia da. Lan asko egin behar da, baina, tira, jende asko dago lan asko egiten duena ere, eta Realeko presidentea izatea ohore bat da.
Etxekoek nola bizi dute?
Boladaka.
Kopako bi garaikurrak izan al dira unerik onena?
Agian, baina ni epe ertain-luzera begiratzearen zalea naiz. Galdetzen badidazu garaikur horien edo Gijonen (Espainia) eskuratutako ligaren artean zein hautatuko nukeen, esango nizuke ezberdina dela. Agian hobeak ez, baina okerragoak ere ez. Ezberdinak izan dira. Bestelako begiradarekin ikusten ditut.
Une txarrak ere bizi izango zenituen.
Jainkoari eskerrak, ahaztuak ditut. Nahiago izaten dut etorkizunera begiratu. Une gogorrak izan dira, baina, oro har, Realaren indargunea jendea da. Momentu txarretan eta onetan jendea Realekoa da, eta hori oso garrantzitsua da.
Oraindik helburu handiak betetzeko al dago Reala?
Bai, astelehenetik ostiralera onenak izatea [barrez]. Realak liga irabaziko du. Ez dakit noiz, baina bai. Klubak helburu handi asko ditu lortzeko: Zubieta hobeago bat, emakumeen futbolarekiko begirada hobeago bat, pertsonekiko begirada hobeago bat, ekitate eta berdintasun hobeagoa… Pertsonekin lotuta dagoen guztiak Reala hobetuko du, Gipuzkoa hobetuko du, eta gero helduko dira garaikurrak. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204267/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-lehen-hezkuntzako-ikasleek-maskara-jantzita-eduki-beharko-dute-patioan-daudenean-ere.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Lehen Hezkuntzako ikasleek maskara jantzita eduki beharko dute patioan daudenean ere | DBHko eta Batxilergoko ikasleek aukera izango dute patioan maskara kentzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ikastetxeetara igorri berri duen protokoloaren arabera, Lehen Hezkuntzako ikasleak beste bizikidetza talde egonkorretako haurrekin egon ahal izango dira kanpoan daudenean. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Lehen Hezkuntzako ikasleek maskara jantzita eduki beharko dute patioan daudenean ere. DBHko eta Batxilergoko ikasleek aukera izango dute patioan maskara kentzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ikastetxeetara igorri berri duen protokoloaren arabera, Lehen Hezkuntzako ikasleak beste bizikidetza talde egonkorretako haurrekin egon ahal izango dira kanpoan daudenean. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak aurrez aurreko hezkuntza antolatzeko protokolo berria bidali du ikastetxeetara. COVID-19aren aurkako neurri gutxi batzuk malgutu ditu. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan izango dira aldaketarik handienak: ikasleek aire zabalean maskara kentzeko aukera izango dute, metro eta erdiko distantziara badaude. Maskara ez da beharrezkoa izango kanpoaldean «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean, ezta jaten edo edaten ari direnean ere. Lehen Hezkuntzako ikasleentzat, ordea, aldaketarik ez alor horretan: patioan ere maskara erabiltzen jarraitu beharko dute. Hezkuntza sailburuak esan duenez, astelehenetik aurrera egongo dira indarrean neurri berriak.
LH Lehen Hezkuntzan, burbuila edo bizikidetza talde egonkorretan egongo da aldaketa nagusia. Ikasgelan daudenean, mantendu egin beharko dituzte; ez, ordea, aire zabalean daudenean: maila bereko ikasleen artean harremanak edukitzea baimendu dute. Orain arte burbuilako kideekin soilik elkar zitezkeen. Gainera, Eusko Jaurlaritzak ikasturte honetan aukera eman zuen ikasgeletan lau edo bost ikasleko taldeak osatzeko, kideen artean distantziarik eduki gabe, baina taldeen artean metro eta erdiko tartea mantenduz; orain, 1,2 metroko distantzia eduki beharko dute talde batetik bestera.
Maskararen erabilerari dagokionez, ez da aldaketarik egongo LHko ikasleentzat: 6 urte baino gehiago dituzten ikasleek une oro jantzita eduki beharko dute, hamaiketakoa egiten ari diren momentuan izan ezik. Hau da, orain arte bezala, maskararekin egin beharko dute Gorputz Hezkuntza, eta jantzita eduki beharko dute patioan ere.
DBHko eta Batxilergoko ikasleentzako aldaketa nagusiena maskararen erabilera malgutzea izango da: aire zabaleko jolasetan eta jardueretan nahitaez erabili beharko dute, pertsonen arteko 1,5 metroko distantzia errespetatzen ez bada; hau da, tartea mantentzen dutenean soilik izango dute kentzeko aukera. Ez da beharrezkoa izango kanpoaldean «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean, ezta jaten edo edaten ari direnean ere.
Aldaketak gurasoentzat
Ikasleentzat ez ezik, astelehenetik aurrera aldaketak egongo dira gurasoentzat ere: oro har, familien eta irakasleen arteko bilera guztiak aurrez aurre egingo dituzte, COVID-19aren aurkako neurriak hartuta. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204268/ressa-eta-muratov-kazetariek-jaso-dute-bakearen-nobel-saria.htm | Mundua | Ressa eta Muratov kazetariek jaso dute Bakearen Nobel saria | Bi kideek adierazpen askatasunaren alde eginiko lana txalotu du epaimahaiak. | Ressa eta Muratov kazetariek jaso dute Bakearen Nobel saria. Bi kideek adierazpen askatasunaren alde eginiko lana txalotu du epaimahaiak. | Maria Ressa eta Dmitry Muratov kazetariek jaso dute aurtengo Bakearen Nobel saria, «adierazpen askatasuna, eta, honenbestez, demokrazia eta bakea, babesteko eginiko lanagatik». «Baldintza gero eta zailagoetan» prentsa askatasuna defendatzen duten profesionalen eredu gisa aurkeztu ditu epaimahaiak: «Kazetaritza aske, independente eta oinarridun batek babes gisa funtzionatzen du, boterearen abusuei, gezurrei eta propagandari aurre egiteko».
Zehazki, Errusian eta Filipinetan eginiko «borroka ausarta» goraipatu dute. Izan ere, estatuen jazarpena jasan duten hedabideetan egin dute lan biek ere. «Adierazpen eta prentsa askatasunik gabe oso zaila izango da herrialdeen arteko senidetasuna, desarmatzea eta munduko ordena hobeago bat sustatzea», gehitu du epaimahaik.
Ressa jatorri filipinar-estatubatuarra duen kazetari eta idazlea da. Besteak beste, Rappler hedabidearen sortzaileetako bat. Aurrez, CNN katerako berriemaile lanak ere egin ditu Asia hego-ekialdean. Duela bi urte, atxilotu egin zuten Filipinetan, herrialdeko ziberkrimenaren aurkako legea aplikatuta, eta haren eta Rappler komunikabidearen aurkako hainbat auzi daude irekita. Atxiloketa hura prentsa askatasunaren aurkakotzat jo zuten nazioarteko hainbat erakundek, argudiatuta herrialdeko presidente Rodrigo Duterteren jardunaz eginiko kritiken ondorio zela; batez ere, «drogen aurkako gerraren» inguruan argitaratutakoengatik. Egun, Nazioarteko Zigor Auzitegiko Fiskaltza ari da afera hori ikertzen. Ressa Time aldizkariaren urteko pertsonen zerrendan ere agertu zen 2018an, besteak beste, Jamal Khaxoggi eta Wa Lone kazetariekin batera, «albiste faltsuen aurka» eginiko lanagatik.
Muratov, berriz, Errusiako Novaya Gazeta egunkariko editorea izan zen 1995etik 2017ra arte. Karguan zela, 2007an, «Errusian influentzia nazionala duen egunkari kritiko bakar» gisa definitu zuen egunkaria Kazetarien Babeserako Batzordeak, eta Prentsa Askatasunaren Nazioarteko Saria eman zion Muratovi. Sariaren helburua erasoak, mehatxuak eta espetxea jasan arren, prentsa askatasuna defendatu duten kazetariei ematen diete. Nobel Sariko epaimahaiak, berriz, Errusiako agintarien ustelkeria kasuak, balizko hauteskunde iruzurrak eta giza eskubideen urraketen inguruko informazioak argitaratzeagatik txalotu du Novaya Gazeta, egunkariko langileen «zintzotasun profesionala» goraipatu. Era berean, nabarmendu du, 1993an egunkaria sortu zutenetik, bertako sei kazetari hil dituztela: besteak beste, Anna Politkovskaia.
Bakearen Nobel Sariaren 102. edizioan, 329 hautagaitza aurkeztu dira; 234 norbanako eta 95 erakunde. Adierazpen askatasunaren aldeko kazetariez gain, OME Osasunaren Mundu Erakundea eta ingurumenaren defentsarako ekintzaileak ziren saria irabazteko faboritoetako batzuk. Gauzak hala, Ressak eta Muratovek Munduko Elikadura Programari hartu diote erreleboa. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204269/atzotik-eusko-jaurlaritzak-ez-ditu-covid-19ari-buruzko-datuak-egunero-emango.htm | Gizartea | Atzotik Eusko Jaurlaritzak ez ditu COVID-19ari buruzko datuak egunero emango | Bilakaera epidemiologikoari eta txertaketari buruzko txostena astelehenetan igorriko du Osasun Sailak. | Atzotik Eusko Jaurlaritzak ez ditu COVID-19ari buruzko datuak egunero emango. Bilakaera epidemiologikoari eta txertaketari buruzko txostena astelehenetan igorriko du Osasun Sailak. | Labik osasun larrialdi egoera bertan behera utzi eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa murrizketarik gabeko aroan sartuta, pandemiaren bilakaerari buruzko informazio jarioan ere aldaketak izango direla iragarri du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Koronabirusaren transmisioari buruzko datuen berri egunero emateari utzi dio atzotik, eta, horren ordez, aste osoko datuak jasoko dituen txostena publikatuko du astelehenetan. Aurretik, pandemiaren eboluzioari buruzko buletina argitaratzen zuen egunero Osasun Sailak, eta bertan jasotzen zituen asteko positiboen kopurua, intzidentzia tasa metatua, oinarrizko birsorkuntza tasa, ospitaleratutako pertsonen kopurua eta gaitzaren ondorioz eta gaitzarekin hildakoen kopurua. Txertaketari buruzko datuak ere egunero ematen zituen. Ostiralekoa izango zen buletin hori egunero zabaldu zen azken eguna. Bihartik aurrera, astelehenero emango ditu datuok Osasun Sailak.
Nafarroako Gobernuak, bestalde, oraingoz ez du esan pandemiari buruzko informazioa egunero emateari utziko dionik. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204270/langile-bat-hil-da-eltziegoko-upategi-batean.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Eltziegoko upategi batean | Makina bat gainean erori zaio, eta ezin izan dute atera. | Langile bat hil da Eltziegoko upategi batean. Makina bat gainean erori zaio, eta ezin izan dute atera. | Langile bat hil da gaur goizean Eltziegoko Bodegas Eguia upategian, lan istripu baten ondorioz. Antza denez, robot makina bat gainean erori zaio, eta harrapatuta gelditu da; hainbat kide ateratzen saiatu dira, baina hilda iritsi da ospitalera.
Hildakoak Jose Antonio Entrena Garcia Garru zuen izena, 56 urte zituen eta Eltziegon bizi zen. Urte asko zeramatzan Eguia upategian lanean.
Iturri sindikalek Alea-ri jakinarazi diotenez, LAB sindikatuko ordezkaria zen lantokian, baita prebentzio ordezkaria ere. Sindikatu abertzaleak «elkartasun eta babes osoa" adierazi die hildakoaren familia eta gertukoei.
Lan heriotza salatzeko, sindikatuek elkarretaratzea deituko dute datorren asteazkenean, 12:00etan, Eltziegoko plazan.
LAB sindikatuak bere webgunean daraman zenbaketa aintzat hartuz gero, aurten Euskal Herrian lan egiten ari zela hildako 49. langilea da Entrena.
ELAren zenbaketak, ordea, 50. biktima dela dio. Sindikatu batek zein besteak salatu dute ezbeharra, eta enpresen eta administrazioen arduragabekeriari egotzi diote urtero gertatzen diren lan istripu ugariak.
Azken-aurrekoa, marinel bat
Joan den astean gertatu zen azken-aurreko istripu hilgarria, Frantziako kostaldean arrantzan zegoen Ondarroako Kaxarra ontzian. Antza denez, Abdoulaye Diome 27 urteko gazteak polea handi baten kolpea hartu zuen sabelean. Istripua izan eta berehala zerbitzu medikoetara deitu zuten, eta porturako bidea hartu, baina heldu zirenerako hilda zegoen Diome. Hamar urte zeramatzan Ondarroan bizitzen, Senegalgoa zen jatorriz, eta bi seme-alaba zituen.
Duela urtebete eskas, 2020ko urriaren 7an, beste istripu hilgarri bat gertatu zen Arabako Errioxako upategi txiki batean, Espada Ojedan (Lapuebla de Labarca). Upategiaren jabeetako bat, Daniel Espada (56 urte), eta haren lehengusu Marcos Gallurralde (53 urte) hil ziren. Ardoa egiten ari zirela, bietako bat mahatsez betetako andel batera erori zen. Bestea hari laguntzen ahalegindu zen, baina hura ere jausi egin zen, eta biak zendu ziren. Kontuan izan behar da ardoaren hartzidura prozesuan erabiltzen diren gasak toxikoak direla. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204271/hego-euskal-herriko-ospitaleetan-97-paziente-daude-covid-19ak-jota.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko ospitaleetan 97 paziente daude COVID-19ak jota | 2020ko abuztutik geroztik lehen aldiz, 100 gaixo baino gutxiago daude Hegoaldean ospitaleratuak. Beste 121 kasu atzeman dituzte. | Hego Euskal Herriko ospitaleetan 97 paziente daude COVID-19ak jota. 2020ko abuztutik geroztik lehen aldiz, 100 gaixo baino gutxiago daude Hegoaldean ospitaleratuak. Beste 121 kasu atzeman dituzte. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, birusarekin eri diren 97 paziente daude Hegoaldeko zentroetan erietxeraturik. Iazko abuztutik, kopurua ez da inoiz izan 100 lagunen langatik behekoa. Orain arte. Antzeko ospitaleratze datuak topatzeko iazko abuztuaren 6ra jo beharra dago: orduan, 98 paziente zeuden gaitzarekin erietxeraturik.
ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, berriz, 34 gaixo daude: horietako bi Osasunbidearen ZIUetan daude, eta gainerakoak Osakidetzaren ospitaleetan. Bestalde, hamar lagun ospitaleratu zituzten atzo, denak Osakidetzaren menpeko zentroetan. Nafarroako Gobernuak birusarekin loturiko heriotza baten berri eman du, halaber.
COVID-19aren transmisioari dagokionez, azken orduetan 121 kasu detektatu dituzte. Atzo, 5.673 diagnostiko proba egin ziren, eta, beraz, %2,1 izan zen positiboen ehunekoa. OME Osasunaren Munduko Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean jartzen hasteko gehienezko mugarria.
Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien, 48 izan ziren. Gipuzkoan 41 detektatu zituzten; Nafarroan, 18, eta Araban 14. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204272/etxerat-ek-jaurlaritzari-eskatu-dio-euskal-presoen-aurkako-salbuespen-neurriak-eteteko.htm | Politika | Etxerat-ek Jaurlaritzari eskatu dio euskal presoen aurkako salbuespen neurriak eteteko | Egun, EPPK-ko 63 euskal preso daude EAEko espetxeetan. Etxerat-ek galdegin du bizkortzeko legeak eta espetxe erregelamenduak gizarteratzeko aurreikusten dituzten aukeren aplikazioa. | Etxerat-ek Jaurlaritzari eskatu dio euskal presoen aurkako salbuespen neurriak eteteko. Egun, EPPK-ko 63 euskal preso daude EAEko espetxeetan. Etxerat-ek galdegin du bizkortzeko legeak eta espetxe erregelamenduak gizarteratzeko aurreikusten dituzten aukeren aplikazioa. | Eusko Jaurlaritzak urriaren 1ean eskuratu zuen espetxe eskumena, eta Etxerat-ek gaur eskatu dio euskal presoen aurkako salbuespen neurriak amaitzeko. Haien ibilbide juridiko-penitentziarioa egiten uzteko galdegin diote, eta bizkortzeko legeak eta espetxe erregelamenduak gizarteratzeko aurreikusten dituzten aukeren aplikazioa.
Gogoratu dutenez, egun EPPK-ko 63 euskal preso daude EAEko espetxeetan: hamabost Basaurin, beste hamabost Martutenen, 26 Zaballan, bi Zaballaren mendeko ospitaleetan, eta bost preso etxean. Azaldu dute horietako zortzi bakarrik daudela hirugarren graduan, nahiz eta gainerakoek kondenaren laurdena beteta baimenak izan beharko lituzketen, prebentziozko bi espetxeratuk izan ezik. Era berean, bigarren graduan sailkatuta dauden 53 presoetatik 44k kondenaren erdia bete dutela esan dute, eta hirugarren graduan behar luketela.
Horrez gainera, Espainiako Gobernuari eskatu diote «berehala lekualdatzeko» periferiako espetxeetan edo Euskal Herritik urrun dauden euskal presoak. Azaldu dute Madrilen menpe dauden presoek baldintzak betetzen dituztela erredentzioak, baimenak, hirugarren graduak edo baldintzapeko askatasuna eskuratzeko. «Kondena erdia baino gehiago beteta dituzten 71 presok hirugarren graduan beharko lukete. Espainiako Gobernuari eta Espetxeetako Idazkaritza Nagusiari eskatzen diegu, hurbiltzeaz gain, 71 preso horiek hirugarren graduan sailkatzeko, legeak baimentzen eta aholkatzen duen moduan. Are gehiago, 26k baldintzapeko askatasunaren espedientea irekitzeko baldintzak betetzen dituzte».
Bestalde, kezkatuta agertu dira «bizikidetzarako eta bakerako bidean» azken hilabeteetan eman den «atzerapausoagatik». «Euskal presoei eskubideak urratzen zaizkie kolektiboki, baina baita banaka ere».
Onintza Ostolaza abokatuak salatu du oraindik salbuespenezko «legedi eta auzitegiak» direla nagusi. Azaldu du euskal preso gehienek irteera baimenak izateko legezko baldintza guztiak betetzen dituztela, baina Euskal Herriko periferian aurkitzen diren espetxeetako Tratamendu Batzordeen gehiengoak baimen horiek ematearen aurka azaldu direla. Horretarako, «lekuz eta garaiz kanpo» dauden argudioak erabiltzen dituztela salatu du.
Esan du badaudela irteera baimenak proposatzen dituzten Tratamendu Batzordeak ere, baina orduan eremu judizialean daudela oztopoak —espetxeen proposamenak epaitegiak onartu behar ditu—. «Egun, irteera baimenerako 40 espediente inguru daude epaitegian, espetxearen aldeko proposamenarekin. Horiek asko luzatzen dira denboran». Salatu du, espetxearen aldeko proposamena izanda ere, gehienetan fiskala kontra azaltzen dela, eta azkenean Zaintza Epaitegi Zentralak baimena ukatzen diela. «Urte honetan, hamar auto baino gehiago eman ditu irteera baimenen aurka». Gradu aldaketekin ere antzeko zerbait gertatzen dela nabarmendu du, eta Unai Fanoren kasua jarri du adibidetzat.
Eusko Jaurlaritzari adierazi diote beste espetxe politika bat behar dela, eta hori espero dutela. «Bereizketarik egin gabe». Horretarako, hitzak eta borondatea baino gehiago beharko dela esan dute. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204273/sexu-bereizketa-egiten-duten-eskoletako-armairua-ireki-eta-aniztasuna-aldarrikatu-du-steilas-sindikatuak.htm | Gizartea | Sexu bereizketa egiten duten eskoletako armairua ireki eta aniztasuna aldarrikatu du Steilas sindikatuak | Ikasleak sexuaren arabera bereizita daude oraindik, eta legea betetzen ez bada ituna «berehala» eten behar dela esan du Steilasek. | Sexu bereizketa egiten duten eskoletako armairua ireki eta aniztasuna aldarrikatu du Steilas sindikatuak. Ikasleak sexuaren arabera bereizita daude oraindik, eta legea betetzen ez bada ituna «berehala» eten behar dela esan du Steilasek. | Performance bat egin dute Steilas sindikatuko kideek. Salatu dute sexuaren araberako bereizketa egiten duten ikastetxeetan ezinezkoa dela aniztasun afektibo-sexualari eta genero identitateari buruzko gaiak «behar bezala» lantzea. El Redin ikastetxearen aurrean egin dute, Iruñean. Segregazioaren armairutik atera! lelopean, zisheteropatriarkatuaren armairua ireki eta aniztasuna aldarrikatu dute. Salatu dute lesbianak, gayak, trans pertsonak, ez-binarioak, bisexualak eta intersexualak, besteak beste, «itxi» eta «ito» egiten dituela armairuak, eta «ikusezintasunera» eta «autozentsurara» kondenatzen dituela.
LOMLOE hezkuntza legearen arabera, ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten eskolek ezin dute diru publikorik jaso. Nafarroan lau zentrok ematen dute sexu bereizketa bidezko hezkuntza: Miravalles-El Redinek Zizur Txikian eta Iruñean, eta Irabia-Izagak Iruñean eta Cordovillan. Joan den astean Carlos Gimeno Nafarroako Hezkuntza kontseilariak iragarri zuen «mailaka» amaituko dutela bereizketa. Steilas horren kontra agertu da: «Dena bat dator PSOEren ideologiarekin; status quo-ari eusten diolako, eta legeen aldaketak itxura hutsean gelditzen direlako». Beraz, legea betetzen ez bada ituna «berehala» eten behar dela esan dute sindikatuko kideek.
Horrez gain, salatu dute sexu bereizketa egiten duten ikastetxeetan ez direla betetzen bi lege; Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Foru Legea eta LGTBI+ Gizarte Berdintasunari buruzko Foru Legea. Hortaz, «doktrinamendu fundamentalista katolikoak» ikasleen zenbait eskubide mugatzen dituela salatu dute; hala nola hezkidetzarako, genero autodeterminaziorako eta sexualitatea askatasunean garatzeko eskubidea.
Sexu bereizketaz gain, bereizketa sozioekonomikoa ere egiten dutela salatu dute: «Familia pobreetatik datozen ikasleak ez matrikulatzeko, kuotak, materialak, jarduera osagarriak eta abar ordaindu behar dituzte».
Euskal Herriko beste toki batzuetan ere badira sexu bereizketa egiten duten ikastetxeak, eta horietan ere bereizketa ekonomikoa egiten dutela salatu du Elkarrekin Podemos alderdiak; besteak beste, itunpeko ikastetxeetan ikasleek hilero 84 euroko kuota ordaindu behar dutela. «Badakigu ez dela deus berria, eta uste dugu errotik moztu behar dugun ohiko praktika bat bihurtzen ari dela», esan dute Isabel Gonzalez eta Iñigo Martinez Elkarrekin Podemos alderdiko parlamentariek. Legez kanpokoa da kuotak ordainaraztea, eta Gonzalezek legebiltzarrean adierazi du jakin nahi dutela ea Hezkuntza Departamentua afera ikertzen ari den. |
2021-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/204274/haur-eta-nerabeentzako-erietxe-psikiatriko-bat-inauguratu-du-osakidetzak.htm | Gizartea | Haur eta nerabeentzako erietxe psikiatriko bat inauguratu du Osakidetzak | Bilbon dago, eta hamabost adingaberentzako lekua du; gaur inauguratu dute Buru Osasunaren Mundu Eguna delako igandean | Haur eta nerabeentzako erietxe psikiatriko bat inauguratu du Osakidetzak. Bilbon dago, eta hamabost adingaberentzako lekua du; gaur inauguratu dute Buru Osasunaren Mundu Eguna delako igandean | Buru Osasunaren Mundu eguna da izango da igandean, egun seinalatua da osasunaren arlo horri erreparatzeko, eta gogora ekartzeko ekitaldiak eta adierazpenak ugariak dira. Bat egin nahi izan du Osakidetzak ere, eta gaur inauguratu dute Bilbon haur eta nerabeentzat martxan jarriko duten erietxe psikiatrikoa. Saralegi plazan dago, hamabost adingaberentzako tokia du, eta hilaren 13an jarriko dute martxan.
Zentro berria martxan jartzeko 250.000 euroko inbertsioa egin dutela jakinarazi dute Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko iturriek. Oihartzuna eman nahi izan diote albisteari, eta inaugurazioan Iñigo Urkullu lehendakariak ere parte hartu du. 290 metro koadroko eremu bat hartuko du zentroak; hiru kontsulta ditu, eta orotariko jarduerak egiteko balio duten hainbat areto. Lehendakariak esan du izurrian ikusi dela buruko osasunak «arta handiagoa» behar duela, eta horri erantzuteko era emango duela zentro berriak. Oroitarazi du buruko nahasmendu asko 18 urteak bete aurretik agertzen direla, eta goiz diagnostikatzea oso garrantzitsua dela: «Era horretan. aurre egin dakieke kronikotasunari eta horren ondorioei».
Eguneko zentro bat da; buruko eritasun larriak dituzten adingabeak artatuko dituzte bertan, ahal bada ospitaleratuta egiten dituzten tarteak laburtu ahal izateko baliabide berri honekin. Buruko osasunaren arloan ari diren eragileen partetik aspaldiko eskea izan da tankera honetako baliabideak indartu behar direla. Osasun sistemak indartu egin nahi du gaurko urratsa egin eta gero ere, arta emateko ehundura: Bilbon bertan 30 leku dituen beste zentro bat irekitzekoak dira. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204275/gipuzkoako-enpresek-kezka-handia-dute-irabazien-murrizketagatik.htm | Ekonomia | Gipuzkoako enpresek «kezka handia» dute irabazien murrizketagatik | Energia eta lehengaien hornikuntza arazoengatik eta prezioen igoerengatik arazoak izaten ari direla ohartarazi dute hamarretik zazpik. Adegik uste du egoera «koiunturala» dela, eta aurreikuspen baikorra egin du: urtea %6ko hazkundearekin amaituko dela eta 3.000tik gora enplegu sortuko direla. | Gipuzkoako enpresek «kezka handia» dute irabazien murrizketagatik. Energia eta lehengaien hornikuntza arazoengatik eta prezioen igoerengatik arazoak izaten ari direla ohartarazi dute hamarretik zazpik. Adegik uste du egoera «koiunturala» dela, eta aurreikuspen baikorra egin du: urtea %6ko hazkundearekin amaituko dela eta 3.000tik gora enplegu sortuko direla. | Industriako lehengaien nazioarteko krisiak bete-betean harrapatu ditu Gipuzkoako enpresak, urte hasierako susperraldi erritmoa mantsotzeraino udaberritik hona. Lurraldeko hamar enpresatik zazpik diote arazoak izaten ari direla lehengaien hornikuntzarekin, eta hori gehitu diotela, azken hilabeteetan bereziki, energien prezioen garestitzea, argindarrarenak nagusiki. Ohartarazi dute horrek guztiak euren produktuen errentagarritasun tarteak murriztu dituela. «Askotan esan dugu: gaurko marjinak biharko mozkinak dira, eta etziko inbertsioak eta enplegua. Horregatik, hazkunde errentagarria da eta izan behar da helburua», azpimarratu du Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusiak.
Egoerarekin kezkatuta azaldu den arren, Gipuzkoako enpresarien elkarteak aurreikuspen baikorra egin du. Uste du hornikuntza krisia «koiunturala» dela, Nazioarteko Diru Funtsak, Europako Batzordeak eta Nazioarteko Energia Agentziak, besteak beste, azaldu dutelako datozen hilabeteetan normaltasunera itzul daitekeela lehengaien merkatua. «Tesi hori da gertagarriena, gure ustez. Dena den, egia da denboran mantentzen bada hazkundea mantsotu daitekeela».
Hala ere, baikor azaldu da Adegiko zuzendaria, eta gaineratu du espero dutela lurraldeko ekonomiak %6 eta %6,5 arteko hazkundearekin amaitzea urtea, eta, enpleguari dagokionez, 3.000 eta 4.000 lanpostu sortzea. Patronalaren azterketaren arabera, aurrera begira, enpresa gutxik murriztuko dituzte lantaldeak, hamarretik batek, baina soilik hamarretik bik handituko lituzkete. Gainerakoek berdin jarraituko lukete. Enpleguarekin loturik, lurraldeko enpresen artean oso zabalduta dagoen ideia bat azpimarratu du Aierzak: langile kualifikatuak kontratatzeko zailtasunak. Hirutik batentzat arazo nagusia da hori.
Enpleguarena ez da, dena den, enpresen kezka nagusia, Adegiko buruaren arabera. Ez behintzat gaur-gaurkoz. Baina aitortu du egungo hornikuntza arazoek jarraitzen badute enpresek «beste aukerarik ez» ez dutela izango «produkzio kostuak kontrolatzea» baino.
Era berean, uste du energien prezioen gorakada bultzatzen ari den inflazioak ez duela ondoriorik izango lan itunen negoziazioetan; ez du «gatazkarik» aurreikusten. «Daudenak errespetatu beharko dira. Eta berritu behar direnetan, ikusi beharko da errentagarritasun galera kontuan hartuz zer adosteko gai diren enpresak».
Grebaz: «Ez dakigu ezer»
Kazetarien galderei erantzunez, Aierzak beste gai batzuk ere izan ditu aipagai: argindarraren prezioak, zergak eta sindikatuek greba orokor batera deitzeko aukera. Baina hiruretan ez du balorazio zehatzik egin nahi izan. Argindarrari buruz, Iberdrolak jakinarazi berri du bere bezero handientzako tarifak handituko dituela; Aierzak baieztatu du Gipuzkoako enpresa ugarik jaso dituztela gutunak abisu hori emanez, eta euren kontratuak negoziatzen ari direla. Dena den, enpresen artean kontratu eta «egoera oso ezberdinak» daudela azpimarratu du. Eta konpainia elektrikoetara ez, beste alde batera begiratu du: erakundeak sustatzen ari diren trantsizio energetikora. «Europak apustua egin du trantsizio ekologikoaren alde, eta horrek bere kostuak ditu, eta deribatu batzuk».
Zerga sistemaz, Espainiako Gobernuak eta nazioarteko erakundeek gutxieneko sozietate zergari lurzoru bat jartzeko eginiko proposamenei buruz, ez du adierazpenik egin nahi izan. «Zerga sistema ez da une honetan Gipuzkoako enpresak kezkatzen dituen faktore bat». Eta antzera mintzatu da greba orokor bat egiteko ELA eta LAB egiten ari diren mugimenduei buruz. «Ez dakigu ezer horri buruz. Eta ez dago enpresen kezken artean». |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204276/araba-bizkai-eta-gipuzkoa-osoa-alokairu-prezioak-tenkatutako-eremutzat-jotzea-exijitu-dute.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioak tenkatutako eremutzat jotzea exijitu dute | Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian, Salvador Gonzalez Etxe Kaleratzeak Stop plataformako ordezkariak adierazi du 2015eko Etxebizitza legeak ez duela garapenik izan: «Ez da aplikatu» | Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioak tenkatutako eremutzat jotzea exijitu dute. Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian, Salvador Gonzalez Etxe Kaleratzeak Stop plataformako ordezkariak adierazi du 2015eko Etxebizitza legeak ez duela garapenik izan: «Ez da aplikatu» | Asteon, Espainian, PSOEk eta Unidas Podemosek etxebizitza legearen inguruko akordioa hitzartu dute. Oraindik xehetasunak ezagutu zain, Hego Euskal Herrian ez du zuzeneko eraginik izango printzipioz, etxebizitza politiken gaineko eskumenak dituztelako bi gobernuek. Dena den, gaia hizpide izan dute gaur Eusko Legebiltzarrean, Salvador Gonzalezek, Etxe Kaleratzeak Stop plataformako eledunak, egindako agerraldian.
Gonzalezen irudiko, etxebizitzaren arazoaren «konponbidea da alokairua», eta politika publikoen erreminta izan beharko luke. Haatik, plataformaren irudiko, alokairu prezioak gaur egun oso garesti daude, «batik bat hiriburuetan». Donostian, kasurako, batez besteko errenta 1.200 euro dela salatu du: «Ez dago hori jasango duen familiarik». Horregatik, plataformak exijitu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioek tenkatutako eremutzat jotzea.
Espainiako etorkizuneko etxebizitza legeak proposatzen du hiri, auzo edo herriak eremu tenkatutzat jo ditzakeela erkidegoetako gobernu batek, baldin eta alokairuaren batez besteko errenta KPIa baino bost puntu gorago igo bada eta batez besteko errentaren %30 gainetik badago. Gonzalezek ohartarazi du pandemia garaian hiru hiriburuetan alokairuak bost puntu igo direla; eta, aldiz, Euskal Herritik kanpo, beste hiri batzuetan jaitsi egin direla gogorarazi du.
Gonzalezen arabera, prezio horiekin famliek eta norbanakoek batez beste diru sarreren %40 bideratzen dute etxebizitzara, «eta hori bestelako gastu arruntak aintzat hartu gabe». Azaldu du azken hilabeteetan 416 etxe kaleratze izan direla; gehienak alokairuetan, baina hipotekei loturikoak handitzen ari direla eta hipoteka maileguak arautzen dituen lege berriarekin egoera «okertu» egingo dela ondorioztatu du.
Etxe kaleratzeen aurkako plataformak «positibotzat» jo du, hain zuzen, «estatu mailan lege batek alokairuaren prezioak» arautzeko neurri batzuk ezartzea. Eusko Jaurlaritzari eskatu dio lege hori onartzen denean, aintzat hartzeko, Kataluniako edo Balearretako gobernuek iragarri duten bezala. Orain arte, politika publikoek etxebizitzaren salerosketaren alde apustu egin dutela nabarmendu du, eta hori aldatu behar dela uste du.
«Itxaropenak jarriak genituen EAEko etxebizitza legean, baina etsiak jo gaitu. Sei urte dira onartu zela, eta legea apenas aplikatu den. Abian jartzea galarazi egiten da». Gonzalezen arabera, gobernu barruan EAJk ez zuen lege hura babestu 2015ean eta orain ez du borondate politikorik abiarazteko, «bankuen eta etxebizitza lobbyen presiopean dagoelako».
Sei urtetan lege hori garatuko duten bi dekretu egin dira. Azkena etxe hutsen gainekoa. Bi urtez erabili gabeko etxeei metro koadroko hamar euroko tasa bat jartzea ezarri du Jaurlaritzak. Gonzalezen arabera, etxe jabeen interesak «gehiegi» aintzat hartu ditu gobernuak, salbuespenen bidez etxe huts multzo bat kanpoan geratzen delako eta dekretua aplikatzeak gutxienez beste bi urte bete beharko dituelako. Tasa hori ezartzea udalen esku uztea ere kritikatu du.
Plataformaren arabera, Vienan (Austria) etxebizitzen hiru laurdenak alokairu babestuak dira, eta beste hainbat diruz laguntzen dira. Etxebizitza eskubidea bermatuko duen neurriak ezartzeko eskatu du, kalean gera daitezkeen pertsonak «ez daitezen boluntarioz osatutako plataforma batera joan laguntza eske». Egoerari konponbidea emateko hainbat proposamen azaldu ditu: hala nola eremu tenkatuetan udal planak aurkeztera behartzea; etxebizitza erosteko kenkariak murriztea; alokairu prezioa mugatzeko indizeak ezartzea; eraiki daitekeen zorua gizarte alokairura eta babes ofizialera bideratzea...
Legebiltzarkideen erantzuna
Gobernuko bi bazkideek, PSEk zein EAJk, nabarmendu dute ekainean onartutako etxe hutsen dekretua instrumentu baliagarria izan daitekeela etxe hutsak merkaturatzeko. PSE-EEk erantzun du Jaurlaritzak baduela aukera udalak behartzeko erabili gabeko etxeen tasa hori ezartzera.
EH Bilduk, berriz, «interesgarritzat» jo du asteon Espainian iragarri den akordioa, baina onartu du oraindik orain alokairua arautzeko bidea dagoela. Akordioak proposatzen du hamar etxebizitza baino gehiago dituzten enpresei prezioak mugatzea. EH Bilduren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan baldintza hori betetzen duten 34 enpresa daude, eta 1.110 etxe dituzte. Orotara 110.550 etxebizitza daudenez, etorkizuneko lege horrek berez etxebizitza parkearen %10ari eragingo liokeela zehaztu du.
Elkarrekin-Ahal Dugu-k bat egin du plataformak egindako azterketarekin, eta azaldu du eskubideak bermatuko dituen neurrien alde lanean ari direla. PPk, berriz, onartu du etxebizitzaren arazoa larria dela, baina kritikatu du, Europan proposatutako neurri batzuk aplikatu arren, ez dituela emaitzak lortu. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204277/hegoaldeko-gobernuek-bere-bidea-egingo-dute.htm | Hegoaldeko gobernuek bere bidea egingo dute | Hegoaldeko gobernuek bere bidea egingo dute. | Espainian, PSOEk zein Unidas Podemosek etxebizitza legea aurrera ateratzeko hitzarmena lortu ondotik, egitasmo horren xehetasunak ezagutzea falta da. Gorteetan oraindik bide luzea dute egiteko. Haatik, Nafarroako Gobernuko iturriek aurreratu dutenez, ez dago berritasunik, eta hainbat arlotan aurreratuago daude, bai Nafarroan, bai eta Araban Bizkaian eta Gipuzkoan. Izan ere, etxebizitza politikak garatzeko eskumena dute Nafarroako Gobernuak zein Eusko Jaurlaritzak, eta azken urteetan bere bide propioa jorratu dute.
Adibidez, Unidas Podemosen eta PSOEren akordioak proposatzen du etxebizitza hutsen jabeei higiezin ondasunen gaineko zergaren bidez gainkarga bat jartzea, eta horretarako legeak etxe huts bat zehazki zer den definitu behar du. Hain zuzen ere, EAEk zein Nafarroak lan hori aurreko urteetan egin dute: zehazki, Nafarroak lehen aldiz 2013ko etxebizitza legean ezarri zuen definizio hori; Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, 2015eko legean—PSE-EEk, EH Bilduk eta UPDk babestu zuten lege hura—. Erkidegoetako gobernuak etxebizitza hutsen gainean arautu ezin dutela argudiatuta, PPren gobernuak Auzitegi Konstituzionalera eraman zituen bi legeak.. Haatik, 2018an, Konstituzionalak ontzat jo zuen euskal administrazioek etxe hutsen gainean arautu ahal izatea.
Definizioari dagokionez, Nafarroan, urtean sei hilabetez inor bizi ez diren etxeak hutsik daudela zehazten da. Erregistro bat sortu da, baina ez da gainkargarik jartzen. Jaurlaritzak, berriz, ekainean dekretu bidez proposatu zuen etxe hutsei metro koadroko hamar euroko kanon bat ezartzea. Udalek bilduko dute tasa hori, eta bi urtez erabili gabeko etxebizitzei aplikatuko zaie —bigarren etxebizitzak eta lan edo osasun arrazoiengatik bizitokia aldatu izana salbuetsita daude, besteak beste—.
Espainiako akordioak gazteentzako 250 euroko bonu sozial bat sortzeko asmoa du, baina Hego Euskal Herrian hori jada egiten da. Bi gobernuek gazteei zuzendutako egitasmoen bidez. Zehazki, zerga kenkarien bidez, errentaren %50 itzultzen diete maizter gazteei, gehienez ere 250 euro ordainduta. Hala ere, badira berezitasun batzuk. Nafarroaren kasuan 23 eta 31 urte arteko gazteei zuzenduta dago, eta gehienezko errenta 650 eurokoa izan behar du. Jaurlaritzan Gaztelagun programa, berriz, 23 eta 35 urte arteko gazteei zuzenduta dago, hiru urtez jaso daiteke laguntza eta gehienezko errenta aldatu egiten da tokiaren arabera — hiriburuetako gehienezko errenta 750 eurokoa da, 10.000 biztanletik gorako herrietan, 650 eurokoa eta gainerakoetan 600 eurokoa—.
Alokairuaren prezioa arautzeari begira, Nafarroan urrats gehiago hartzeko prest dira. Datorren urtean Nafarroako Gobernuak etxebizitza lege proiektua aurkeztuko du. Berritasun nagusia izango da alokairuaren iraunkortasunaren indize bat ezarriko dela. Etxebizitzaren ezaugarrien arabera, gehienezko alokairu errenta bat kalkulatuko du adierazle horrek eta maizterrentzat arrazoizko errenta izatea bilatuko du. Adierazle horren arabera, hainbat zerga kenkari ezarriko dira, halaber. | ||
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204278/hendaia-hautatu-dute-olinpiar-eta-paraolinpiar-jokoak-prestatzeko-gune-gisa.htm | Kirola | Hendaia hautatu dute Olinpiar eta Paraolinpiar Jokoak prestatzeko gune gisa | Bost kirol prestatuko dira Lapurdiko herriko hainbat gunetan. | Hendaia hautatu dute Olinpiar eta Paraolinpiar Jokoak prestatzeko gune gisa. Bost kirol prestatuko dira Lapurdiko herriko hainbat gunetan. | Hendaiak hautagaitza aurkeztu zuen 2024ean Parisen jokatuko diren Olinpiar Jokoetarako prestakuntza gune izateko, eta hautatu egin dutela adierazi du udalak.
2024 Jokoen Lurra izendapena eman diote Lapurdiko herriari, Jean-Michel Arruabarrena Kirol eta Gazteria Sailaren ardura duen hautetsi eta hautagaitzaren koordinatzaileak azaldu duenez. Izendapen hori lortzen duten udalerriek euren kirol instalakuntzak erabiltzen utziko diete kirolariei Jokoetarako prestatzeko, 2024ko uda bitartean.
Hendaian bost kirol prestatuko dituzte: zazpiko errugbia (Hondarraitz estadioan), tenisa eta aulki gurpilduneko tenisa (Tenis Klubean) eta eskubaloia eta botxak (Irandatzeko kirolgunean).
«Herriko etxean egin dugun lan handiaren emaitza eta onarpen ederra dugu hori», adierazi du Jean-Michel Arruabarrenak.
Parisen jokatuko dira 2024ko Olinpiar Jokoak. Baina antolakuntzak erabaki du horien prestaketa sakabanatzea. Hendaiaren hautagaitza aztertuta, ondorioztatu dute herriak badituela nazioarteko kirolariak eta taldeak hartzeko baldintzak. Horrez gain, atletentzat egokiak diren garraio, egoitza eta jatetxe sareak badituela adierazi dute. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204279/gutxienez-40-hildako-afganistanen-gertatutako-eraso-batean.htm | Mundua | Gutxienez 40 hildako Afganistanen gertatutako eraso batean | Gutxiengo xiitaren meskita batean izan da atentatua, Kunduz probintzian, herrialdeko ipar-ekialdean. Dozenaka zauritu eragin ditu. EI Estatu Islamikoak bere gain hartu du erasoa. | Gutxienez 40 hildako Afganistanen gertatutako eraso batean. Gutxiengo xiitaren meskita batean izan da atentatua, Kunduz probintzian, herrialdeko ipar-ekialdean. Dozenaka zauritu eragin ditu. EI Estatu Islamikoak bere gain hartu du erasoa. | Ekintzaile suizida batek bonba bat leherrarazi du Jan Abaden, Afganistan ipar-ekialdean, eta gutxienez 40 lagun hil dira eztandaren ondorioz. Zaurituak dozenaka dira. Erasoa gutxiengo xiitaren meskita batean gertatu da. Kunduz probintziako Kultura eta Informazio zuzendariak nabarmendu du hildakoak 43 direla; Ariana Afganistango telebista kateak probintziako beste iturri ofizial batzuk aipatuz adierazi duenez, 50 dira zendutakoak. EI Estatu Islamikoak bere gain hartu du erasoa.
NBE Nazio Batuen Erakundeak herrialdean duen misioaren arabera, hildakoak ehundik gora dira. Nazioarteko tropek herrialdetik alde egin eta talibanek abuztuaren erdialdean boterea hartu zutenetik Afganistanen gertatutako bosgarren erasoa da gaurkoa. Aurrenekoa abuztuaren 26an izan zen, Kabulgo aireportuan: 170 bat hildako eragin zituen EIren atentatuak. Joan den irailaren 18an, bi izan ziren. Jalalabad hirian bi autok eztanda egin zuten, eta horren ondorioz hiru pertsona hil ziren eta 20 bat zauritu. Hildakoak militante talibanak ziren. Egun berean beste auto bat lehertu zen Kabulen, baina ez zen hildakorik izan. EIk bere gain hartu zituen atentatuak.
Eta joan den igandean beste eraso bat izan zen hiriburuan, meskita batean. Talibanen buruzagi baten amaren omenezko zeremonia bat egiten ari ziren, bonba batek eztanda egin zuenean. Gutxienez zortzi pertsona hil ziren, eta hogei zauritu. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204280/fiskalak-egoitz-urrutikoetxea-kartzelan-ez-sartzeko-eskatu-du.htm | Politika | Fiskalak Egoitz Urrutikoetxea kartzelan ez sartzeko eskatu du | Epaiketaren bigarren saioa egitn dute gaur Parisen, eta lekukoek hartu dute hitza. Prokuradoreak lau urteko kartzela zigorra eskatu du akusatuaren kontra, baina betetzeko beharrik gabe. Defentsako abokatuek Egoitz Urrutikoetxea errugabetzeko eskatu dute. Azaroaren 17an emanen du erabakia epaitegiak. | Fiskalak Egoitz Urrutikoetxea kartzelan ez sartzeko eskatu du. Epaiketaren bigarren saioa egitn dute gaur Parisen, eta lekukoek hartu dute hitza. Prokuradoreak lau urteko kartzela zigorra eskatu du akusatuaren kontra, baina betetzeko beharrik gabe. Defentsako abokatuek Egoitz Urrutikoetxea errugabetzeko eskatu dute. Azaroaren 17an emanen du erabakia epaitegiak. | Terrorismoaren kontrako Frantziako ministerio publikoko prokuradoreak adierazi du ez diola «zentzurik ikusten» Egoitz Urrutikoetxea kartzelan sartzeari. Atzo eta gaur ari dira ezker abertzaleko militantearen kontrako epaiketa egiten Parisko Zigor Auzitegian, 2003an eta 2005an ETAko kide izatea eta helburu terroristak zituen gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatuta. Bere kontrako akusazioak oinarrituak direla kontsideratuta, lau urteko kartzela zigorra eskatu du Urrutikoetxearen kontra prokuradoreak, betetzeko beharrik gabe. Horrez gain, auziperatua Fijait arau-hauste terroristen egileen Frantziako fitxategi judizial automatizatuan izendatzeko eskatu du. Defentsako abokatuen hitzetan, aurkeztutako elementuak «ezdeusak» dira, eta ez dago «inolako zantzurik» etakide izan zela eta gaizkile elkarteko kide izan zela frogatzeko; Urrutikoetxea errugabetzeko eskatu dute. Azaroaren 17an emanen du bere erabakia epaitegiak.
Auziperatuari galdeketa luzea egin zioten epaileak eta prokuradoreak atzo arratsalean. Gaur, lekukoen txanda izan da: Josu Urrutikoetxea —akusatuaren aita—, Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria, Monique Elgoihen Lexantzüko auzapeza (Zuneroa), eta Alain Tellier polizia ohia deitu dituzte defentsako abokatuek. Akusazioak ez du inor aurkeztu.
Saioa hasi aurretik, Urrutikoetxeari sostengua agertu dio EHBaiko Xabi Larraldek. Halako auziak «jokoz kanpo guztiz» ikusten dituztela adierazi du, eta Aieteko hamargarren urteurrena dela gogoratu du. Urrutikoetxea aske uzteko eskatu du, eta Parisi eta Madrili esan die Euskal Herrian zabalduriko fasearekin bat datozen neurriak hartzeko.
Saioa hasi eta berehala, Alain Tellier polizia ohiak hartu du hitza, bideokonferentziaz. 1989tik 2015 arte Baionako polizia judizialeko burua izan zen; «euskal arazoaz» arduratzen zela esplikatu du. Auziperatua ezagutzen ote duen galdetu dio epaileak. Irribarre bat atera zaio polizia ohiari, eta Urrutikoetxearen kontrako hiru atxiloketetan parte hartu zuela erran du. Ez du bere baitarik adierazpenik eginen; galderak erantzunen ditu.
Bere garaian idatzi zuen dokumentu bati buruz galdetu dio epaileak. 2005eko irailekoa da dokumentua, eta Egoitz Urrutikoetxea Laskibarri buruzko egiaztatzea izenburua du. 2003ko udazkenetik auziperatua klandestinitatean sartu zela baieztatu zuen horretan. Garaian Urutikoetxea bilatzeko egin zituzten saiakerez galdetu dio epaileak. Lekukoak erantzun du Urrutikoetxea lehen aldiz ezagutu zuela kale erasoei lotutako operazio batean. Gerora bere beste atxiloketa batzuetan ere parte hartu zuen.
Bere etxebizitzara joan ziren, «ezagutzen» zuten helbidera; ez zegoen. Urrutikoetxeak manifestazio publikoetan parte hartzeari utzi ziola ere baieztatu du. Hura lokalizatzen saiatu zirela. «Ohartu ginen manifestazio horietatik eskas zela, eta garaian klandestinitatean sartzea erran nahi zuen horrek; edo gutxienez, bizitza publikotik erretiratzeko borondate bat». Prokuradorearen galderei erantzunez berretsi du ez zutela inolako ideiarik ere non zegoen. Oroitarazi du txostena 2005eko irailekoa dela. «Asko harritu ginen desagertu zela ikustean». Ez zuten informazio zerbitzuen informaziorik jaso horri buruz.
Urrutikoetxearen defentsak estu hartu du polizia ohia. «Erraten badizut garai hartan jakina zela eurodiputatu baten idazkaria zela, europarlamentuak ordaintzen zuela. Zer diozu?». Gutxienez 2005 hasiera arte haren jarduera publikoa zuela frogatua dagoela erran dio. «Nola idatzi dezakezu 2003tik aitzina klandestinitatean zela?». Polizia ohiak erantzun du: «harritua naiz». Abokatuak: «Ni ere. Nola idatzi dezakezu halakorik?».
Gogor ekin dio abokatuak: «Zer egin behar zuen publikoki bizi zela erakusteko? Errugbi partidu batean zelaira biluzik jautsi? Ez da seriosa egin duzuna, eta jakin nahi dugu zer helbururekin egin duzun». Ondoren hainbat aldiz zuzenean galdetu dio inork eskatu ote zion hura idazteko. Poliziak ezetz esan du, dar-dar bat ahotsean.
Etxegarai, Euskal Herriko egoeraz
Jean Rene Etxegarai izan da hurrengo lekukoa. Esan du ez zuela gertakariei buruzko lekukotasuna emanen, «Euskal Herriko egoerarena baizik. Azken 60 urteetakoa». 1960tik aitzina izan den «krisia» ezagutu duen belaunaldikoa dela erran du. «Gure herriaren, Euskal Herriaren bilakaera ezagutu dut. Herri honen historiaren bilakaeraren lekuko izan naiz. Sufrimenduarena ere. Bi aldeetako biktimena, presoena, edo bilatuak izan direnena».
Gatazka hori bukaerara iritsi dela erran du, besteak beste, «gizarte zibilari» esker. «Ni horren parte naiz. Ez naiz engaiamendu nazionalista batean». Zentro eskuineko politikari frantses gisa aurkeztu du bere burua.
Aieteko adierazpenaz aritu da, horretan parte hartu zuela erranez. «Lehen etapa berehalakoa izan zen. ETAk jarduera armatuari bukaera eman zion, eta erabakia errespetatu du. Ordutik ez da atentaturik izan». Frantziako eta Espainiako estatuen «isiltasuna» ere aipatu du. «ETAren jarduera armatuaren bukaeraren ondotik, prozesuan sartzera gonbidatuak izan baziren ere, ez Frantziak ez Espainiak ez zuten sartzea onartu».
2017ko apirilaren 8ko armagabetzea nola egin zen kontatu du horrez gain. «Zuzenbide estatua errespetatzen duen prozedura bat» izan zela erran du; Cazeneuve garaiko lehen ministroarekin hala adostu zutela.
«Zergatik etorri naiz hona?». Biziki laster bukatzen ikusiko beharko litzatekeen «kapitulu baten bukaeran» gaudela adierazi du. Onartu du «diskurtso politiko» bat dela. «Euskal Herria baretua dago gaur egun». Konponbide prozesua bururaino eramateko beharra aipatu du. «Zauri horiek txikitatik ezagutu ditut. ETAren bortizkeria, GALena ere... Noski Justiziak bere bidea egin behar duela. Erabaki bat hartuko duzue, eta erabaki egokia izanen da. Baina Justizia ezin da desegin lurraldeen errealitatetik». Euskal Herriko errealitatea kontuan hartzeko beharra aipatu du.
«Bakea aipatzen ari naiz; bai, bakean gaude. Baina bakea ez da sekula behin betikoa». Erradikaltasun formak itzuli daitezkeela iradoki du. «Belarria luzatu dezagun gertatu denari buruz. Prozesu judizialak berretsi dezala Euskal Herrian gertatzen ari dena». Behin eta berriz errepikatu du «duela hamar urte armak isildu zirela» Euskal Herrian. «Kontuan hartu behar da».
Espainiako Gobernuarekin kanala
Josu Urrutikoetxea auziperatuaren aitak hartu du hitza ondoren. Afera beragatik auziperatua izan zen, baina kasua instrukziora bidaltzea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiko epaileak joan den irailean. 2000.eko hamarkadan Espainiako Justiziatik ihes egitea erabaki ondotik, ETAko kide bezala negoziazioaren bidez gatazkatik ateratzeko lan egin zuela kontatu du. «Arnasa luzeko lana izan zen niretzat. Lehenik mugimendu barruan; Euskal Herriko gizarte zibileko eragileekin; eta baita nazioarteko eragileekin ere». Horren bidez iritsi zen 2005eko ekainean, Genevan (Suitza) osatu zen mahaia.
«Ez zen lan erraza izan», Josu Urrutikoetxearen hitzetan. Espainiako Gobernura PSOE iritsi zenean «leiho bat» ikusi zutela erran du. «Momentu hartan erakundeko zuzendaritzak erran zidan kanal bat aurkitu behar zela zuzendaritzaren eta Espainiako Gobernuaren artean mezu trukaketa zuzenagoak izan zitezen. Dilema baten aurrean aurkitu nintzen; nire semeari galdetu ala ez». Garaian semeak zuen jarduera politikoa, eta harekin zuen «harreman estua» aipatu ditu. «Konfiantza itsua dut beregan». Kanal hori irekitzen lagunduko ote zuen galdetu zion.
Nafarroa Behereko apez batekin egin zuen kontaktua Egoitz Urrutikoetxeak, eta haren bidez Frantziako Alderdi Sozialistako hautetsi batekin, honek harreman zuzena baitzuen Espainiako Gobernuarekin. Garai hartan semearekin «nahiko maiz» elkartu zela erran du Josu Urrutikoetxeak, familiaren berri hartzeko, baina baita egoera politikoaz mintzatzeko ere. «Nik bezala, aterabide negoziatu baten beharraren konbikzioa zuen». 2006ko irailean Suitza utzi eta Okzitaniara joan zela erran du Josu Urrutikoetxeak. «Nire semeak bazekien non nengoen. Bera Alpeetara zihoala erran zidan». Bera ere behin baino gehiagotan hara joan zela erran du. Gerora, Euskal Nazio Askapen Mugimenduaren ordezkari gisa Osloko (Norvegia) mahaira joateko eskatu ziotela erran du. Oroitzapenak lauso dituela erran du, baina momentu batean semeak Parisera zihoala erran ziola baieztatu du.
Herrian eragile
Monique Elgoihen Lexantzüko auzapezak, Egoitz Urrutikoetxeak herriko jardueretan duen parte hartzea azpimarratu du, bai hautetsi gisa, bai kulturalki, baina baita herriko eguneroko bizian ere. «Herri txikietan ez dugu dirurik obrak ordaintzeko, eta, beraz, herritarrak behartuak gara tresnak eskuetan hartzera; beti hor egon dira Egoitz eta bere bikotekidea». Urrutikoetxearen alabak aipatuz bukatu du. «Bizitzaz betetako bi neskato dira. Elkartasun eta tolerantzia balioekin heziak izan diren bi neskato. Hori azpimarratu nahi dut»
Lekukoen ondotik, Egoitz Urrutikoetxea galdekatzeari ekin dio, berriz, epaileak. Atzoko saioan errandakoak berretsi ditu oro har. Detaile bat gehitu nahi izan du. «Nire kontra fiskaltzak eta poliziak aurkeztutako elementuak aipatu dituzu. Euskal arazoaren konplexutasuna aipatu du lehen Tellierek; berak erabili duen hitza da, euskal arazoaz arduratu den polizia batek. Dosier osoan konplexutasun hori ez da ageri», deitoratu du. «Uste dut garaia iritsi dela konplexutasun hori kontuan hartzeko. Eta ez hori bakarrik: bi aldeetako sufrimendua ere. Euskal gizartea zauritu du, Espainiako eta Frantziakoa ere».
Euskal Herriaren «aspirazio zilegiak» aipatu ditu. «Espainia eta Frantzia ezpata kolpez eraiki ziren. Beharbada akatsa izan da pentsatzea aspirazio zilegi horiek indar harreman batean eraikitzen ahal zirela...». Helburua eta bidea aipatu ditu. «Anitzetan bideak helburuak ezkutatzen ditu. Eta uste dut estatuek hori erabili dutela, dena terrorismoaren atzean gordetzeko». Oraindik presente den «egiturazko bortizkeria» agerian uzteko beharra aipatu du. Euskal Herria «emantzipazio bidean» dela erran du. «Gure apustua da, gaur egun, bide horretan segitzea, bortizkeriarik gabe. Eta uste dut lortzen ari garela». |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204281/etaren-amaiera-antzerkiaren-bitartez-oroituko-du-gipuzkoako-aldundiak.htm | Gizartea | ETAren amaiera antzerkiaren bitartez oroituko du Gipuzkoako Aldundiak | Maria San Miguelen 'Rescoldos de paz y violencia' trilogia antzeztuko dute Donostian, Irunen eta Eibarren, ETAren amaieraren 10. urteurrenaren harira aldundiak antolatuko dituen ekimenen artean. | ETAren amaiera antzerkiaren bitartez oroituko du Gipuzkoako Aldundiak. Maria San Miguelen 'Rescoldos de paz y violencia' trilogia antzeztuko dute Donostian, Irunen eta Eibarren, ETAren amaieraren 10. urteurrenaren harira aldundiak antolatuko dituen ekimenen artean. | ETAren jarduera armatuaren amaieraren 10. urteurrena dela eta, Gipuzkoako Foru Aldundiak hainbat ekimen egingo ditu datozen asteetan zehar, indarkeriak gizartean izandako eraginak «kulturaren ikuspegitik» aztertzeko helburuarekin. Kultura Departamentuak goizean eman du egitasmoaren berri.
Oroimen ariketaren ardatza Maria San Miguelen Rescoldos de paz y violencia gaztelaniazko trilogiaren antzerki zikloa eta haren bueltan antolatuko diren mahai-inguruak izango dira. Obra hiru atalez osatua dago eta indarkeria ekintzak «ikuspegi eta testuinguru desberdinetatik» aztertzen ditu, Kultura Departamentuaren arabera. Bestalde, emanaldien osteko solasaldietan ETAren, GALen eta polizia abusuen biktimek eta «kulturako, politikako eta komunikabideetako pertsona ezagunek» parte hartuko dute. Gonbidatuen artean izango dira, besteak beste, Maixabel Lasa, Gorka Landaburu, Pili Zabala, Ines Nuñez, Jesus Egiguren eta Jose Luis Rodriguez Zapatero.
Antzerki zikloa Irunen hasiko da, urriaren 19an, 20an eta 21ean Amaia Kultur Etxean eskainiko diren emanaldiekin. Urriaren 26an, 27an eta 28an, berriz, Eibarko Coliseo Antzokian egingo dituzte saioak, eta azken antzezpenak Donostiako Antzoki Zaharrean izango dira, azaroaren 8an, 9an eta 10ean. Goizetan DBHko eta Batxilergoko ikasleentzako emanaldiak egingo dituzte eta arratsaldeetan, 19:00etan, publiko orokorrari eskainiko dizkiete.
Antzerki zikloaz gain, urriaren 20an, Mario Onaindia Fundazioak Kultura Departamentuaren laguntzarekin editatu duen Grand Place aldizkariaren zenbaki berezi bat ere aurkeztuko dute, ETAren amaiera, 10 urte izenburua duena. Eta azaroaren 4an, berriz, Felipe Juaristi komisarioak antolatutako Un largo y tortuoso camino erakusketa estreinatuko dute Donostiako Koldo MItxelena kulturunean. Aldundiaren arabera, erakusketak «ETAren indarkeriak euskal kulturgintzan izan duen eragina islatzen du, baita terrorismoaren gizarte porrotan izan duen papera ere, hainbat eremu eta diziplinatako sortzaileen lanetik hasi eta herri mugimenduetako intelektual nabarmenen parte-hartzera arteko ibilbidea jorratuta».
Goizeko aurkezpen agerraldian, Harkaitz Millan Kultura diputatuak adierazi du kulturak «pizgarria» izan behar duela «herritarren kontzientzia kritikorako», eta iraganera begiratzeko duen balioa azpimarratu du: «Ekimen honen helburua da Gipuzkoako gizarteari eskaintzea kultura tresnak, herritarrek gogoeta egin ahal izan dezaten ETAren indarkeriaren 50 urteei buruz, indarkeria horrek gure iragan hurbilean eta gure egungo errealitatean izan dituen ondorioei buruz, eta askatasuna, aniztasuna eta giza eskubideak bermatuko dituen bizikidetza esparru bat eraikitzeko geratu diren ondorio eta irizpideei buruz». |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204282/136-estatuk-onartu-dute-15eko-gutxieneko-zerga-ezartzea.htm | Ekonomia | 136 estatuk onartu dute %15eko gutxieneko zerga ezartzea | Irlandak amore eman ondoren, Hungariak eta Estoniak ere ontzat hartu dute akordioa. | 136 estatuk onartu dute %15eko gutxieneko zerga ezartzea. Irlandak amore eman ondoren, Hungariak eta Estoniak ere ontzat hartu dute akordioa. | OCDEk beste urrats bat eman du nazioartean gutxieneko sozietate zerga bat ezartzeko saioak. Mundu osoko 136 estatuk oniritzia eman diote enpresa handiek gutxienez beren irabazien %15eko zerga ordaintzeko akordioari. Uztailean lehen adostasun bat lortu zuten 130 estatuei beste sei gehitu zaizkie orain —haien artean EBko hiru kide: Irlanda, Hungaria eta Estonia—, eta Pakistanek atzera egin du. Sinatzaileek munduko BPGaren %90 ordezkatzen dute, eta haien artean daude G20ko eta OCDEko kide guztiak. Espero dutenez, horren bitartez enpresa erraldoiek urtean 125.000 milioi euro gehiago ordainduko dizkiete kutxa publikoei.
Uztaileko oinarrizko itunaren xehetasun teknikoak negoziatzen aritu dira azken hilabeteetan, eta atzo OCDEren bitartekaritzarekin egindako bilera telematikoan lortu zuten adostasuna.
Bi zutabe ditu itunak. Lehenengoaren arabera, 20.000 milioi eurotik gorako salmentak eta %10etik gorako errentagarritasuna duten multinazionalek,%10 horretatik gora irabazten duten diruaren %25 banatu beharko dute lan egiten duten beste lurraldeetan. OCDEk kalkulatu duenez, horren bitartez 130.000 milioi euroren mozkinak modu bidezkoago batean banatuko dira. Itunak ez die eragingo bankuei eta araututako beste finantza erakundeei, ezta hidrokarburo eta meatzaritza enpresei ere.
Lehen zutabe horretatik etekin gutxi aterako dutela salatu dute garabidean dauden herrialde askok, eta horregatik ez dute bat egin Nigeriak, Kenyak eta Sri Lankak.
Bigarren zutabea
Bigarren zutabea deitutakoak, berriz, finkatzen du 750 milioi eurotik gora fakturatzen duten enpresen sozietate zergaren gutxieneko tasa %15ekoa izango dela akordioarekin bat egin duten eremuetan. Aurreko testuak «gutxienez %15eko tasa» aipatzen zuen, baina erreferentzia hori kendu diote, besteak beste, Irlandaren presioaren ondorioz. Hilaren 30ean eta 31ean G20ko buruzagiek emango diote azken oniritzia, Erromako goi bileran. Hor erabaki behar dute nola egingo duten akordioa 2023tik aurrera ezar dadin.
Hainbat urte daramatza OCDEk sozietate zergaren gutxieneko kopuru baten atzetik, ohartuta enpresa handienek gero eta zerga gutxiago ordaintzen zutela, dela inbertsioak erakartzeko tasak jaisteko lasterketa zegoelako munduan, dela enpresa horiek erraztasun handiak dituztelako dirua paradisu fiskaletara desbideratzeko, baita irabaziak gutxitzeko legezko trikimailuak egiteko. Uste denez, inbertsio gisa saldutakoaren %40, funtsean, zergak txikitzeko egindako diru mugimenduak dira.
Helburua lortzeko oztopo ziren AEBak, haren multinazional boteretsuak —batez ere teknologikoak— iaioak baitira zerga ihesean. Baina Joe Bidenek jokoa aldatu du, bere inbertsio planak finantzatzeko dirua behar duelako. Trukean, exijitu du Frantziak, Espainiak eta beste batzuek enpresa teknologikoei jarritako Google tasak kentzeko. Edonola ere, Bidenek lanak izango ditu ituna Kongresutik pasarazteko, eta bi urteko luzapen bat lortu du bere enpresa teknologikoentzat.
EB osoa
Uztaileko itunari kontrako botoa eman ziotenen artean zeuden Irlandako Errepublika, Hungaria eta Estonia. Garrantzi handikoak hiruak, Europako Batasuneko kide direlako eta haren erabateko partaidetza funtsezkoa delako halako itun batek benetan funtziona dezan. Eta bereziki inportantea zen Irlandaren erresistentzia amaitzea, zerga txikikoen ikur bat zelako. %12,5eko sozietate zerga bat giltzarria izan da bere arrakasta ekonomikorako. Tasa horrekin eta beste erraztasunekin, AEBetako multinazionalen EBrako sarbidea bilakatu da Irlanda. Han dute egoitza Google, Facebook, Apple, Amazon eta beste hainbat erraldoiren Europako adarrek. Haien lanpostuak eta zergak dira Irlandako altxorraren sustengurik handiena.
Azkenean, baina, ospe txarra ez hartzeko beldurrak eta korrontearekin bat egin beharrak aldarazi dute Dublingo gobernu kontserbadorearen jarrera, eta %15eko tasa onartu du, bi baldintzekin: «gutxienez» %15eko tasa izango zela zioen aipamena kentzea, eta bere enpresa txikiek eta ertainek %12,5ekoa pagatzen jarraitzea. Irlandaren ondoren, Estoniak ere bere oztopoak kendu zituen ostegunean, eta atzo gauza bera egin zuen Hungariak (%9ko tasa du), hamar urteko trantsizio epe bat lortu ondoren. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204283/kolonbian-jaiotako-diputatu-batek-gogor-erantzun-dio-bere-ahoskeraz-trufatu-den-ciutadanseko-kide-bati.htm | Mundua | Kolonbian jaiotako diputatu batek gogor erantzun dio bere ahoskeraz trufatu den Ciutadanseko kide bati | Jessica Gonzalezek dei egin die Katalunian dauden etorkin guztiei katalanez jarraitzeko, nahiz eta «pertsona gorrotagarriren batek» zuzendu hitz egiteko modua. | Kolonbian jaiotako diputatu batek gogor erantzun dio bere ahoskeraz trufatu den Ciutadanseko kide bati. Jessica Gonzalezek dei egin die Katalunian dauden etorkin guztiei katalanez jarraitzeko, nahiz eta «pertsona gorrotagarriren batek» zuzendu hitz egiteko modua. | Jessica Gonzalez En Comu Podem taldeko diputatuak sendo erantzun dio gaur, Kataluniako Legebiltzarrean, bere ahoskerari barre egin dion Ciutadanseko ordezkari bati.
Ciutadansek mozio bat aurkeztu du Generalitateari eskatzeko gaztelera bultza dezala Katalunian. Gonzalezek, haatik, katalanezko murgiltze eredua defendatu du. Kolonbian jaio zen diputatua, eta Katalunian bizi da 2006. urtetik. Hitzartzean Jordi Sole i Tura politikaria aipatu du. PSUC Kataluniako Alderdi Sozialista Batuko buruzagia izan zen hura, eta nabarmendu zen katalanera gizartea batzeko hizkuntza bihurtzearen kontra sutsu aritu zelako.
Ciutadanseko Anna Grauk hitz egin du ondoren, eta barre egin dio Gonzalezi, politikari haren izena ahoskatzeko erabili duen moduarengatik. Tura abizenari azentua a-n jarri izana leporatu dio, u-an behar duenean. «Igartzen da norbaitek belarriz jotzen duenean», esan dio.
Legebiltzarreko kamerek jaso dute Gonzalezen harridura Grauren iruzkinaren aurrean. Baina En Comu Podemeko ordezkariak ez du aukera galdu hari erantzuteko, hitz egiteko txanda eduki duenean. «Bitxia da Ciutadans taldeak elebitasuna defendatu nahi izatea zuzenketa guztiz harroputz bat eginez, ahoskatzeko moduarengatik, migratu duen eta katalanez hitz egiten saiatzen den pertsona bati». Ondoren dei egin die Katalunian daude etorkin guztiei aurrera egiteko norbaitek zuzentzen badie katalanez egiteko modua. «Hemen nago ni eta etorkin asko aurrez aurre eta katalanez. Ez utzi pertsona gorrotagarriei espaloitik jaitsiarazten. Gune hau, erakunde hau, eta herrialde hau, gureak ere badira».
Peruko Legebiltzarrean, abuztuan
Legebiltzarretan erabilitako mintzamoldeen eta hizkuntzen inguruko hainbat albiste sortu dira azken asteotan. Esaterako, abuztuaren amaieran, Guido Bellido Peruko Gobernuko presidenteak kitxuaz eta aimaraz hitz egin zuen hango parlamentuan, eta oposizioak protesta egin zuen.
Maria del Carmen Alva parlamentuko presidenteak eten egin zuen hitzaldia: «Premier, zuk esan duzu itzuli egingo zenuela. Mahaiarekin adostuta zegoen itzuliko zenuela. Eskertuko nizueke lehenbailehen egitea itzulpena. Zure azalpena ez dadila hain luzea izan kitxuaz, mesedez, besteok ez dugu-eta ulertzen». Bellidok Peruko Konstituzioa eskuetan erantzun zion legearen arabera kitxua hizkuntza ofiziala dela. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204284/ebko-hamabi-herrialdek-eskatu-diote-bruselari-papergabeen-aurkako-hesiak-finantzatu-ditzala.htm | Mundua | EBko hamabi herrialdek eskatu diote Bruselari papergabeen aurkako hesiak finantzatu ditzala | Austriak, Bulgariak, Ziprek, Txekiak, Danimarkak, Estoniak, Greziak, Hungariak, Lituaniak, Letoniak, Poloniak eta Eslovakiak uste uste dute hesiak babes neurri «eraginkorra» direla, eta «EB guztiaren intereserako» direla. Bruselak erantzun die ez duela gaizki ikusten hesiak altxatzea, baina horretarako batasunaren dirua erabiltzea ez dela «ideia ona» | EBko hamabi herrialdek eskatu diote Bruselari papergabeen aurkako hesiak finantzatu ditzala. Austriak, Bulgariak, Ziprek, Txekiak, Danimarkak, Estoniak, Greziak, Hungariak, Lituaniak, Letoniak, Poloniak eta Eslovakiak uste uste dute hesiak babes neurri «eraginkorra» direla, eta «EB guztiaren intereserako» direla. Bruselak erantzun die ez duela gaizki ikusten hesiak altxatzea, baina horretarako batasunaren dirua erabiltzea ez dela «ideia ona» | EB Europako Batasuneko hamabi estatu kidek eskatu diote Europako Batzordeari finantzatu ditzala papergabeen aurkako «hesi fisikoak», batasunaren kanpoko mugak «babeste» aldera. Austriak, Bulgariak, Ziprek, Txekiak, Danimarkak, Estoniak, Greziak, Hungariak, Lituaniak, Letoniak, Poloniak eta Eslovakiak sinatutako gutunaren arabera, hesiak babes neurri «eraginkorra» dira, eta «EB guztiaren intereserako» dira; «ez soilik [migrazioa jasotzeko] lehen lerroan dauden estatu kideen intereserako».
Gutunean gehitu dute «zilegi» dela eskatzen duten neurria, eta EBk «modu gehigarrian» finantzatu beharko lukeela. Ylva Johansson EBko Barne komisarioari horri buruz galdetu diote, eta erantzun du ez duela gaizki ikusten hesiak altxatzea, baina ez dela «ideia ona» horretarako batasunaren dirua erabiltzea. «Estatu kideek mugak babesteko eskubidea eta ardura dute, eta nola egin erabakitzeko posizioan daude, batasunaren tradizioa errespetatuz egiten badute«, esan du. Nabarmendu du batasunaren izenean ari zela hitz egiten. Hori bai, ez dute aurrekontu bateratua horretara bideratu nahi, gutunaren sinatzaileek eskatu bezala, uste baitu beste neurri batzuetarako erabili beharko zela; esaterako, migrazio eta asilo itunaren erreformarako. Horren negoziazioak, ordea, blokeatuta jarraitzen du.
Hain zuzen, EBko estatuetako Barne ministroak Luxenburgon bildu dira gaur, migrazio bideen egoeraz hitz egiteko, eta ondoren mintzatu da Johansson. Brusela «kezkatuta» dago, gainera, hirugarren herrialde batzuek, kasurako Bielorrusiak, migrazioa helburu politikoekin erabiltzen dutela iritzita. Batzordeak ohartarazi zuen, duela gutxi, gero eta gehiago direla modu horretan jokatzen ari diren estatuak, eta klubeko kideak erantzutera deitu zituen.
«Migrazio fluxuen instrumentalizazioari erantzun berehalako eta eraginkor bat emateko, irtenbide europarrak behar ditugu berandu baino lehen», nabarmendu dute hamabi herrialdeek gutunean. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204285/palestinarren-sumina-eragin-du-al-aqsan-otoitz-juduak-baimentzeak.htm | Mundua | Palestinarren sumina eragin du Al-Aqsan otoitz juduak baimentzeak | Jerusalemgo epaitegiaren erabakia «gerra deklarazio bat» dela salatu dute PANek eta Hamasek | Palestinarren sumina eragin du Al-Aqsan otoitz juduak baimentzeak. Jerusalemgo epaitegiaren erabakia «gerra deklarazio bat» dela salatu dute PANek eta Hamasek | Otoitzak ez du barealdirik ekarri. Errezo kontuek hauspotu dute oraingoan Israelen eta Palestinaren arteko gatazka. Otoitza ez baita adierazpen erlijioso hutsa Jerusalemgo Hiri Zaharrean, 1967tik Israelek nazioarteko zuzenbidearen kontra okupatuta duen lurretan egiten denean. Hiri Zaharreko murruen barruan daude Al-Aqsa meskita eta haren inguruko Meskiten Zelaigunea —musulmanentzat balio sakratu handikoak—. Bada, musulmanek ez ezik, juduek ere gune horretan otoiz egiteko eskubidea dutela ebatzi du aste honetan Jerusalemgo epaitegi batek, aurrekaririk gabeko erabakian. Baldintza bakarra ezarri du: errezoa isila izatea. Erabakiak PAN Palestinako Aginte Nazionalaren eta Hamasen sumina eragin du. Horien esanetan, Israelek «gerra deklarazio bat» egin dio Palestinari.
Epaitegiaren ebazpena gune erlijiosoaren estatusa aldatzeko eta «errealitate berri bat ezartzeko» urratsa dela ohartarazi du Mohammad Xtayyeh PANeko lehen ministroak. AEBei galdegin die Meskiten Zelaiko statu quo-a babesteko, eta herrialde arabiarrei Palestinarekiko elkartasuna adierazteko.
PANeko Atzerri Ministerioak, berriz, «erlijio gerra batera» deitzeko erabakitzat jo du, eta «gune sakratua zatitzeko» helburua duela ziurtatu du.
Hamasek protestara deitu du iganderako, Palestina osoan. «Erresistentzia prest dago erasoei erantzuteko eta eskubideak babesteko». Hark ere musulmanen gune sakratua erdibitzeko asmoa ikusi du epaitegiaren erabakiaren atzean, eta kolonoei «Al-Aqsaren kontrako krimenekin jarraitzea» ahalbidetuko diela nabarmendu du. «Israelena izango da ekarriko dituen ondorioen ardura osoa».
Al-Aqsa meskitaren inguruari Santutegi Noblea deitzen diote musulmanek, eta hirugarren tokirik sakratuena da beraien erlijioarentzat, Mekaren eta Medinaren (Saudi Arabia) atzetik. Juduek, aldiz, Mendiko Tenplua izenez ezagutzen dute ingurua, eta kanpoaldean dagoen Erosten Harresia erabili ohi dute otoitzerako.
Oinarri juridikorik ez Gune sakratua Waqf Jerusalemgo Ondare Islamikoak kudeatzen du, Israelek eta Jordaniak hala adostuta, 1994an sinatu zuten bake itunean. Kanpoko segurtasunaz, berriz, Israelgo indarrak arduratzen dira. Musulmanak ez direnek eremura sartzeko aukera dute bisita orduetan, baina debekatuta dute bertan otoitz egitea.
Epaitegiak ezin du itun horretan jasotakoa bere kabuz aldatu, Khaled Zabarqa Al-Aqsako auzian aditua den abokatu palestinarraren iritziz, eta, beraz, ez dio balio juridikorik aitortu ebazpenari.
Erabakia «baliogabea» dela nabarmendu du Jordaniako Gobernuak ere. Hura nazioarteko zuzenbidearen aurkakoa dela adierazi du.
Turkiak eta Egiptok eremu sakratuaren «estatus historikoa» errespetatzeko eskatu diote Israeli. Izan ditzakeen ondorioez ohartarazi dute: Al-Aqsako statu-quo-a higatu nahi duten taldeak hauspotzeko arriskuaz. Hori dela eta, Turkiak nazioarteari galdegin dio «legez kanpoko erabakia» baztertu eta salatu dezala.
Azken urteetan, «judu fanatiko taldeen erasoak» salatu ditu Waqfk. Jordaniaren eta Israelen arteko itunak jasotakoaren kontra, Al-Aqsa ingurura sartu izan dira, eta bertan ekitaldiak eta otoitzak egin dituzte. Israelgo Gobernuak talde horiek babestu ditu, Meskiten Zelaigunea kudeatzen duen elkartearen arabera.
Al-Aqsako meskitaren auziak palestinarren eta muturreko talde juduen arteko liskar ugari eragin ditu. Joan den apirilean, Israelgo Polizia Al-Aqsan zeuden palestinarrei oldartu zitzaien. Istiluak izan ziren, eta azkar hedatu ziren Palestina osora. Gazatik lehergaiak jaurti zituzten puxika bidez Israelera, eta Israelek Gaza bonbardatzeari ekin zion maiatzean. 256 palestinar hil zituen 11 eguneko erasoaldian. |
2021-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/204286/itzalaldi-zaratatsua-argindarraren-garestitzeaz-protesta-egiteko.htm | Ekonomia | Itzalaldi zaratatsua, argindarraren garestitzeaz protesta egiteko | 22:00etatik 22:30era argiak itzali eta lapikoak astindu dituzte, Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako alderdi politikoen deialdiari erantzunez. | Itzalaldi zaratatsua, argindarraren garestitzeaz protesta egiteko. 22:00etatik 22:30era argiak itzali eta lapikoak astindu dituzte, Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako alderdi politikoen deialdiari erantzunez. | Gaur, 22:00etatik 22:30era, argiak itzali eta eltzeak astindu dituzte Euskal Herriko leku askotan, argindarraren garestitzearengatik protesta egiteko.
Larrabetzun (Bizkaia) zaratatsua izan da protesta.
Deustun, manifestazioan ibili dira, lapikoak astintzen.
Oñatiko (Gipuzkoa) udaletxeko argiak ere itzali dituzte. Iruñean ere, argindar konpainietatik deskonektatu lelopean bildu dira protestariak.
Zumaian zarata egiteko hainbat modu erabili dituzte, adarrak tartean.
Bilboko Zazpikaleetan bengalak erabili dituzte argitzeko, «Iberdrola lapurrak» oihukatzen zuten bitartean.
Agurainen ere (Araba), txaloz hartu dute kaleko hainbat argi itzuli dituzten unea.
Algortan (Bizkaia) Iberdrolaren bulegoaren aurrean bildu dira protesta agertzeko.
Barañainen (Nafarroa) ere argindar konpainietatik deskonektatzeko eskatu dute.
Eta Leitzako udalak (Nafarroa) ere bat egin du ekimenarekin, argi publikoak itzalita.
Llotja de Marreko adierazpena sinatu zuten Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako alderdi politikoek egin dute deialdia. Sindikatuei, eragileei eta mota guztietako elkarteei eskatu diete deialdiarekin bat egin eta zabaltzeko.
Deitzaileetako bat EH Bildu da, eta gaur, koalizioaren legebiltzarkide Gorka Oterok bideo bat argitaratu du sare sozialetan, argindarra zergatik ari den horrenbeste garestitzen azaltzeko, eta deialdiaren nondik norakoak azaltzeko.
Agiri batean laburtu zuten deitzaileek argindarraren garestitzea zer iruditzen zaien: «Konpainia elektrikoak aberasten ari dira, herritarrak pobretzen, eta Espainiako Gobernua ilunpean uzten ari da milaka etxe zaurgarri». EH Bildu, ERC, JxCat, CUP, Mes Mallorca, Mes Menorca eta BNG alderdiek bat egin zuten Llotja de Marreko adierazpenean.
Katalunian ere, argiak itzali dituzte hainbat udalek, Deltebrekoak eta Roquetesekoak, esaterako.
Argindarraren garestitzearen atzean «iruzur handi bat» ikusten dute alderdi horiek. PPk eta PSOEk argindarraren sektorea pribatizatu eta «merkatuaren esku» utzi zutela gogorarazi dute, eta alderdi horietako buru batzuek interesak dituztela elektrika horietan berorietan. Argindarrarekin espekulatu egiten dela eta uraren edo haizearen gisako ondasun publikoekin enpresa batzuen jabeak aberastea besterik ez dela bilatzen salatu dute.
Energia oinarrizko gai funtsezkoa dela nabarmendu dute, eta salatu dute enpresa handi batzuen jabeek «poltsikoak bete» dituztela haren kontura. Espainiako Gobernua, ordea, ez dute ikusten arazo horiei aurre egiteko neurri eraginkorrak hartzeko bidean. «Adabakiak» jartzen ari dela uste dute. Eta hori baino zerbait gehiago egiten ausartu denean, berriz, enpresek xantaia egin diotela, ez soilik gobernuari, baizik eta herritar guztiei. «Eliteen eta gehiengo popular eta sozialen artek pultsu baten aurrean gaude».
«Oligopolioaren eta haren mehatxuen aurrean», Euskal Herrian, Galizian eta Herrialde Katalanetan «fronte komun bat» osatu behar dela iruditzen zaie Llotja de Marreko sinatzaileei. Nabarmendu dute hiru nazio horiek ez dutela modurik enpresa elektrikoei buru egiteko. «Gure parlamentuak eta gobernuak lotuta daude. Tresnak eta baliabideak ukatzen zaizkigu merkatuan esku hartu ahal izateko».
Argindarraren garestitzeari aurre egiteko moduak ikusten dituzte, botererik balute: gehienezko prezioak markatzea, tarifak zehaztea, araudiak zorroztea...«Subiranotasun energetikoaren falta oso garestia da galiziarrentzat, katalanentzat eta euskal herritarrentzat. Gure nazioen eraikuntzan, subiranotasun energetikora bidea egin behar dugu».
«Iberdrola, lapurrak»
Atzo ehunka pertsona bildu ziren, Bilbon, Ekologistak Martxanek antolatutako manifestazioan. «Iberdrola, lapurrak» eta «energia publikoa» zioten oihu artean, manifestazioa egin zuten Iberdrola dorretik. Ekologistak Martxan-ek deituta, hainbat talde, elkarte eta sindikatu atxiki zaizkie manifestaziora, eta ehunka pertsonak hartu zuten parte. Argindarraren publifikazioa eskatu zuten. Talde ekologistaren hitzetan, energiak «eskubidea» izan behar du, ez «negozio espekulatiboa».
Argindarraren garestitzeari aurre egiteko «neurri eraginkor eta errealak» eskatu zizkieten «oligopolio elektrikoaren konpainiei», Espainiako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari. Energia faktura «egiturazko pobreziaren oinarrietako bat» dela salatu zuten, eta emakumeei eta mendekotasuna duten pertsonei pobrezia energetikoak gehiago eragiten diela. Talde ekologistaren ustez, «pilatutako fakturek» ezinezko egiten dute «bizitza duin bat garatzea eta zorpetzearen eta prekaritatearen gurpiletik ateratzea».
Energia merkatu osoaren berregituratzea exijitzen diote Espainiako Gobernuari, eta enkanteak alde batera utziko dituen sistema bat indarrean jartzeko. Horrez gain, beharrezko ikusten dute kostuen auditoria bat egitea, eta Madrili eskatzen diote parte hartze publiko handiagoa izateko REE sare elektrikoaren bitartez.
Pobrezia energetikoaren ondorioak leuntzeko neurrien beharraz aritu ziren. Bide horretan, Ekologistak Martxan-ek Eusko Jaurlaritzari exijitu zion ez uztea enpresa energetikoei egoera zaurgarrian dauden pertsonei hornidura mozten. «Hau ez da amaiera, hasiera baizik». Ohartu zuten manifestazioaren bukaeran. «Espoliazio honen aurka egingo dugun oposizioaren hasiera». |
2021-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/204319/iturgaitzek-hiltzat-jo-du-ppren-eta-ciudadanosen-arteko-koalizioa.htm | Politika | Iturgaitzek «hiltzat» jo du PPren eta Ciudadanosen arteko koalizioa | EAEko PPko presidenteak esan du PPk ordezkatzen duela «zentro-eskuinaren proiektu komuna» | Iturgaitzek «hiltzat» jo du PPren eta Ciudadanosen arteko koalizioa. EAEko PPko presidenteak esan du PPk ordezkatzen duela «zentro-eskuinaren proiektu komuna» | Carlos Iturgaitz EAEko PPren presidenteak esan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan PPk Ciudadanos (C´s) alderdiarekin duen koalizioa «hil» egin dela. Hurrengo hauteskundeetan, beraz, koalizioa ez da berriro errepikatuko. Correo egunkariak elkarrizketa egin dio Iturgaitzi, eta han egin ditu adierazpenok PPko buruak. Azken egunetako gertaeren ondoren etorri dira Iturgaitzen hitzak: izan ere, ostegunean Luis Gordillo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako koordinatzaile ohiak eta Eusko Legebiltzarreko C´s-eko legebiltzarkideak Ciudadanos utzi eta PPrekin bat egitea erabaki zuen. Hala, Gordlillo PPko kidea izango da hemendik aurrera.
Erabaki horren ondotik, Iturgaitzek esan du PP-C´s koalizioa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «jaio» zela, eta bertan «hilko» dela, eta nekez errepikatuko dela bi alderdien arteko koalizioa. Salatu du Ciudadanosek erabaki «oker» asko hartu dituela eta Sanchezen «besoetara» jo duela. «Boomerang hori haien kontra bueltatu da, eta gainbehera etorri da: hondoa jo dute». Azpimarratu duenez, argi geratu da PP dela «zentro-eskuinaren proiektu komuna», eta hemendik aurrerako hauteskunde deialdietan PPren marka baino ez dutela eramango boto-paperek. |
2021-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/204320/kristalina-georgievaren-kargugabetzea-gertuago-dago.htm | Ekonomia | Kristalina Georgievaren kargugabetzea gertuago dago | NDFk esan du «aurki» erabakiko duela bere presidentearen geroa. Munduko Bankuan oker aritzeagatik ikertzen ari da erakundea Georgieva | Kristalina Georgievaren kargugabetzea gertuago dago. NDFk esan du «aurki» erabakiko duela bere presidentearen geroa. Munduko Bankuan oker aritzeagatik ikertzen ari da erakundea Georgieva | Ematen du Nazioarteko Diru Funtsaren zuzendaritzan Kristalina Georgievaren agintaldia laburra izango dela. NDFk bere zuzendariari egindako galdeketaren ostean, erakundeak ez du erabakirik hartu, baina jakinarazi du «aurki» hartuko duela, eta hori albiste txarra da Georgievarentzat. Litekeena da gobernuek luze gabe kargutik kentzea, haren aldeko mezua eman ez, eta esan baitute ikerketan «modu esanguratsuan» egin dutela aurrera. Alegia, Munduko Bankua zuzentzen zuenean ustez egindako praxi okerraren auzia dela-eta, Georgieva NDFko irteerako korridorean jarri dute jadanik.
WilmerHale abokatu bulegoaren auditoretza batek duela hilabete ondorioztatu zuen Txinari aldeko tratua eman ziola Georgievak, Munduko Bankuaren txosten izarrean, Doing Business zerrendan. Bulegoak dio Georgievak «modu irregularrean» estu hartu zituela bere ardurapekoak, Txina zegokion baino gorago jar zezaten sailkapenean. Herrialde bakoitzak negozioak egiteko ematen dituen erraztasunen arabera egiten dute sailkapen hori.
2019ko urriaz geroztik da Kristalina Georgieva (Sofia, Bulgaria, 1953) NDFko zuzendaria. Christine Lagarde frantziarraren lekukoa hartu zuen, Lagarde Europako Banku Zentraleko presidentetzan jarri zutenean.
EBren eta AEBen arteko idatzi gabeko itun batek dio NDFko buruak europarra izan behar duela, eta Munduko Bankukoak, berriz, estatubatuarra. Gainontzeko estatuen iritziak ez du garrantzirik izan orain arte, boto sistema Mendebaldeko potentzien alde lerratuta dagoelako.
Orain, berriz, ematen du Georgievaren patua AEBen esku dagoela, Joe Bidenen administrazioa Txinarekin nor baino nor gehiago ari delako aspaldi honetan, eta oso litekeena delako Washingtonek bulgariarraren erreleboa erabakitzea, Txinaren alde jardun duelako ustez.
Edonola ere, NDFk «xehetasun gehiago» eskatuko ditu Georgievaren auziaren inguruan ezer erabaki aurretik. Baina garbi eduki balu salaketak ez duela mamirik, auzia itxiko zuen atzo bertan. Baina salaketa «objektiboki eta zorroztasunez argitzeko konpromisoarekin» jarraitzen duela azpimarratu du NDFk. |
2021-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/204321/euskal-presoen-eskubideen-urraketa-oro-amaitzeko-eskatu-du-sarek.htm | Politika | Euskal presoen eskubideen urraketa oro amaitzeko eskatu du Sarek | Sarek Gasteizen amaitu du azken hiru egunetan Araban barna presoen eskubideen alde egindako bira. | Euskal presoen eskubideen urraketa oro amaitzeko eskatu du Sarek. Sarek Gasteizen amaitu du azken hiru egunetan Araban barna presoen eskubideen alde egindako bira. | Sare plataformak hiru eguneko ibilbidea (185 kilometro) egin du Araban barna euskal presoen eskubideen defentsan. Gaur goizean amaitu da Arabako itzulia, Gasteizen, eta bertan egin dute bukaera ekitaldia. Joseba Azkarraga eta Blanca Martinez de San Vicente bozeramaileek gogorarazi dute hiru eguneko biran aldarrikapen argia izan dutela: «Oraindik euskal presoen gehiengoari eta beren senideei ezartzen zaien salbuespeneko espetxe politika amaitu behar da».
Azpimarratu dutenez, egungo egoera «garrantzitsua» da, hamarkadetako geldiunearen ondoren espetxe politika hasia delako «norabide egokian» urratsak egiten, euskal presoen etxeratze prozesurako bidea zabalduz. Hori dela eta, gaur amaitu duten birarekin eta Ibilian-Ibilian etxerako bidean leloarekin, lehen urratsak egiten ari den prozesua bultzatzeko konpromisoa agertu dute. Esan dute ezberdinen arteko akordioak eta gizartearen gehiengoaren aktibazioa ezinbestekoak direla helburu horrek arrakasta izan dezan: «Zain dugun bidea luzea da, eta ez da izango zailtasunik gabea, baina ematen dugun pauso bakoitzean aurrera egiten ari gara. Horregatik, aprobetxa dezagun une hau eta amai dezagun eskubide urraketa guztiekin». Datorren urriaren 23an euskal presoen eskubideen Donostian egitekoa den manifestaziora joateko deia egin dute, halaber. |
2021-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/204323/kurzek-dimisioa-eman-du-ustelkeriarekin-lotutako-akusazioengatik.htm | Mundua | Kurzek dimisioa eman du, ustelkeriarekin lotutako akusazioengatik | Bere tokiak Alexander Schallenberg Atzerri Gaietarako ministroak hartuko du. Kantzilerraren alderdiaren koaliziokide diren Berdeek haren kargu uztea exijitu zuten gobernuan jarraitzeko. | Kurzek dimisioa eman du, ustelkeriarekin lotutako akusazioengatik. Bere tokiak Alexander Schallenberg Atzerri Gaietarako ministroak hartuko du. Kantzilerraren alderdiaren koaliziokide diren Berdeek haren kargu uztea exijitu zuten gobernuan jarraitzeko. | «Gure koaliziokideek nire kontrako jarrera hartzea erabaki dute», azaldu du Sebastian Kurzek erabakiaren berri ematerakoan. «Kale itsu batean» dago, haren iritziz, eta ez zaio dimisioa ematea beste aukerarik gelditzen. «Nahiz eta oraindik pandemia ez den amaitu, krisi ekonomikoa hasi besterik ez da egin eta arduragabea litzateke hilabeteetan kaosean noraezean ibiltzea».
Kurzen oso gertukotzat jotzen den Elisabeth Koestinger Nekazaritza ministroak nabarmendu du kantzilerra politikatik aldenduko dela epe batez, «akusazioak argitzen diren artean».
Kurzi leporatzen diote funts publikoa bideratzea haren irudi politikoa sustatzeko helburua duen komunikazio enpresara. Austriako Fiskaltzak hainbat egoitza miatu ditu azken astean, auzi horrekin lotuta.
Akusazioa publiko egin zenean, Kurzen dimisioa eskatu zuten Berdeek, eta zentsura mozio bat iragarri zuten datorren astearterako. Kurzek kargua utzi duenez, ekologistek erabaki beharko dute Austriako Alderdi Popularrarekin duten koalizio gobernuan jarraituko duten ala ez.
Oposizioan ere mugimenduak eragin ditu auziak. Alderdi Sozialdemokrata koalizio bat eratu nahian ari da egungo koalizio gobernua kanporatzeko. Lau indarren arteko akordioa lortu nahian ari da; tartean, da Askatasunaren Alderdia ultraeskuindarra.
Sozialdemokratek konpromisoa hartua zuten Askatasunaren Alderdiarekin elkarlanean ez aritzeko, baina Pamela Rendi-Wagner sozialdemokraten buruak jarrera aldatzeko aukera babestu zuen, «salbuespenezko egoerek salbuespenezko neurriak» behar dituztela argudiatuta. Indar ultraeskuindarraz gain, koalizioak barnean hartuko lituzke liberalak eta egun Alderdi Popularrarekin agintean diren Berdeak. |
2021-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/204360/osasunako-jokalari-batek-partida-batean-jasandako-irainak-eta-sexu-mehatxuak-salatu-ditu.htm | Kirola | Osasunako jokalari batek partida batean jasandako irainak eta sexu mehatxuak salatu ditu | Larunbatean gertatu zen, Santanderren (Espainia). Etxeko taldeko presidenteak salaketa bat jartzeko asmoa erakutsi du. → Karolina Sarasua: «Espero dut, aurrerantzean, partidetan lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea» | Osasunako jokalari batek partida batean jasandako irainak eta sexu mehatxuak salatu ditu. Larunbatean gertatu zen, Santanderren (Espainia). Etxeko taldeko presidenteak salaketa bat jartzeko asmoa erakutsi du. → Karolina Sarasua: «Espero dut, aurrerantzean, partidetan lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea» | «Bortxatu egingo zaitut». «Altxa ezazu kamiseta titiak eta ipurdia erakusteko». «Zure amak zakila zurrupatzen dit». Osasuna B taldeko 17 urteko futbol jokalari batek eta bere taldekideek neurketa batean entzun behar izan zituzten irainetako batzuk dira. Biktimak berak zerrendatu zituen mehatxuak paper batean. Santandergo (Espainia) Nueva Montaña taldearen aurkako partidan gertatu zen, larunbatean.
Jokalariak sare sozialetan salatu du gertatutakoa, eta berehala zabaldu da. Erasotzaileak futbol zelaiaren kanpoaldean eserita zeuden bost gizonezko ziren. Irainak, gainera, norgehiagokako epaileari ere zuzendu zizkioten (emakumea zen hura ere).
Epaileak berak ere kontuan hartu zuen gertatutakoa neurketako akta idazterakoan. Hala eskatu zioten Osasunako ordezkariak eta gertakariak salatu dituen jokalariak. Horregatik idatzi zituen irainak paper batean, banan-banan: epaileari emateko. Erasotzaileetako batek, gutxienez, Nueva Montaña taldearen txandala zeraman soinean.
Osasunak gaitzetsi egin du gertatutakoa, eta eskerrak eman dizkio Nueva Montaña taldeko zuzendaritzari «izandako jarrera eredugarriagatik». Mateo Saenz Nueva Montañako presidenteak Euskadi Irratiari esan dionez, bihar bertan jarriko du salaketa bat erasotzaileen aurka.
Irakurri gehiago: Karolina Sarasua: «Espero dut, aurrerantzean, partidetan lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea» |
2021-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/204361/realak-irabazi-athleticek-berdindu-eta-eibarrek-galdu.htm | Kirola | Realak irabazi, Athleticek berdindu eta Eibarrek galdu | Txuri-urdinek sei neurketatik sei irabazi dituzte; azkena, Rayoren aurka (1-3). Bolada bikainean zen Athletic ere, baina hutsean berdindu du Sevillarekin. Eibarrek 2-1 galdu du Real Madrilen aurka. | Realak irabazi, Athleticek berdindu eta Eibarrek galdu. Txuri-urdinek sei neurketatik sei irabazi dituzte; azkena, Rayoren aurka (1-3). Bolada bikainean zen Athletic ere, baina hutsean berdindu du Sevillarekin. Eibarrek 2-1 galdu du Real Madrilen aurka. | Txukun dabiltza Lehen Mailako euskal taldeak denboraldi hasieran. Asteburu honetako emaitzak kontuan hartuta, lehen hamar postuetan daude laurak. Dena den, haietako bakarrak irabazi du azken jardunaldian: Realak. Athleticek eta Alavesek berdindu egin dute, eta Eibarrek galdu egin du. Txuri-urdinak sailkapenaren buruan dira, Bartzelonarekin berdinduta.
Rayo 1-3 Reala
Seitik sei. Ezin hobeto hasi du ibilbidea Realaren proiektu berriak. Udan hainbat jokalari garrantzitsuk utzi zuten taldea, baina horrek, kalte baino gehiago, taldeari mesede egin diola dirudi.
Rayo izan zen atzo donostiarren biktima. Madrildarrak jaitsiera postuetan daude, eta ez dute garaipenik eskuratu oraindik.
Neurketa nahiko berdinduta hasi zen, baina atsedenaldirako garaipena ondo bideratuta utzi zuten bisitariek. Lehen zatiaren erdialdean sartu zuen lehen gola Franssik, eta bi minutu geroago bigarrena Amaiurrek. Rayok, Bulatovicen bidez, aldea murriztea lortu zuen, baina atsedenaldira iritsi aurretik sartu zuen bigarren gola Amaiurrek.
Bigarren zatian, arazorik gabe eutsi zioten emaitzari. Datorren astean Levante jasoko dute Zubietan.
Sevilla 0-0 Athletic
Denboraldia bikain hasi duen beste euskal taldea Athletic da. Bizkaitarrak hiru neurketa jarraian irabazita iritsi ziren atzo Sevillara, baina ez zuten berdinketa hausterik izan sailkapenaren erdikaldean dabilen talde baten aurka.
Gol aukera gutxi sortu zituzten bi taldeek, defentsa lanetan bikain ibili ziren seinale.
Sailkapen nagusian hirugarren postuan da Athletic, Atletico Madrilekin berdinduta, hamahiruna punturekin. Datorren astean Vila-realen aurka jokatuko dute Lezaman.
Real Madril 2-1 Eibar
Sailkapenean aurrera pauso bat emateko aukera galdu duena, berriz, Eibar izan da. Real Madrilen zelaian jokatu zuten armaginek, eta, aurkariak izen handia duen arren, ligan oraindik garaipenik eskuratu gabe zen.
Hori gutxi balitz, markagailuan aurrea hartu zuen Eibarrek 17. minutuan. Kuki izan zen golegilea. Real Madrilek, ordea, atsedenaldiaren aurretik berdindu zuen neurketa, Mollerren burukada bati esker.
Bigarren zatian, berriz, hobea izan zen etxeko taldea, eta Galvezek 57. minutuan sartutako golari esker lortu zituen hiru puntuak. Eibarrek sei puntu ditu, eta bederatzigarrena da sailkapen nagusian. Datorren igandean Betis jasoko du etxean.
Alaves 0-0 Sporting
Alavesek, berriz, bolada txarrari etena eman zion herenegun, nahiz eta Huelvako Sportingen aurka 0-0 berdindu, Ibaian. Arabarrak aurreko bi partida galduta zetozen. Bi taldeek gola sartzeko aukerak izan zituzten, baina ez batak, ez besteak ez zuten atea zulatzea lortu. |
2021-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/204362/altunak-lan-eginda-irabazi-dio-elordiri.htm | Kirola | Altunak lan eginda irabazi dio Elordiri | Final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua eskuratu du amezketarrak. 18-17ra gerturatu da Elordi, baina azken lau tantoak jarraian egin ditu Altunak. | Altunak lan eginda irabazi dio Elordiri. Final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua eskuratu du amezketarrak. 18-17ra gerturatu da Elordi, baina azken lau tantoak jarraian egin ditu Altunak. | Kostata, baina Jokin Altunak lortu du bere lehen puntua Lau eta Erdiko Txapelketako final-laurdenetako ligaxkan. Aitor Elordiri gailendu zaio atzo lehen jardunaldian, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, 22-17.
Elordik neurketaren hasieratik utzi zuen argi ez ziola ezer oparituko amezketarrari. Neurketa ona egin zuen mallabitarrak. Asteon argi utzi zuen BERRIAn «pilotari handiei aurre egiteko gai» dela erakutsi nahi duela, eta halaxe egin du.
Elordik, markagailuan 18-17 zihoazenean, airez kanpora bota zuen pilotakada bat, eta hura izan zen tanto erabakigarria. Hurrengo hirurak erreskadan egin zituen Altunak. Neurketa ere aurretik hasi du gipuzkoarrak (9-1), baina tanto bakarrera gerturatzea lortu zuen bizkaitarrak.
Bigarren jardunaldian Altunak Etxeberriaren aurka jokatuko du Bergaran (Gipuzkoa), eta Elordik Bengoetxea VI.a izango du parean. |
2021-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/204363/gizon-bat-atxilotu-dute-donostian-bederatzi-auto-eta-hamar-edukiontzi-erretzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Donostian, bederatzi auto eta hamar edukiontzi erretzea egotzita | Ibilgailuak eta edukiontziak bart gauean erre zituzten Altza auzoan, 1:00 aldera. Atxilotuak 43 urte ditu. | Gizon bat atxilotu dute Donostian, bederatzi auto eta hamar edukiontzi erretzea egotzita. Ibilgailuak eta edukiontziak bart gauean erre zituzten Altza auzoan, 1:00 aldera. Atxilotuak 43 urte ditu. | Bart gauean bederatzi auto eta hamar edukiontzi erre dituzte Donostiako Altza auzoan, eta jada atxilotu dute txikizioen ustezko egilea. Sua goizaldeko ordubatak aldera hasi da Bertsolari Txirrita kalean.
Orduan bertaratu dira hara suhiltzaileak eta udaltzainak, eta unean bertan identifikatu dute atxilotua. Han eskuratutako datuei esker ekin diote ikerketari, eta 43 urteko gizona haren ondorioz atxilotu dute arratsaldean.
Donostiako Udaltzaingoak salaketa jartzeko eskatu die autoak su hartu dienei. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204364/kontseiluaren-protokoloan-euskal-elkarteen-aldi-da-hendaian.htm | Gizartea | Kontseiluaren protokoloan, euskal elkarteen aldi da Hendaian | Herriko etxeak bere diagnostikoa egin ondoan, Hendaiako euskara elkarteen txanda da orain. Urriaren 21ean berriz bilduko dira. | Kontseiluaren protokoloan, euskal elkarteen aldi da Hendaian. Herriko etxeak bere diagnostikoa egin ondoan, Hendaiako euskara elkarteen txanda da orain. Urriaren 21ean berriz bilduko dira. | Apirilean aurkeztu zuen Euskalgintzaren Kontseiluak Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa, hiru herri pilotutan lantzeko. Ondorengoak dira herriak: Arrigorriaga Bizkaian; Uharte, Nafarroan; eta Hendaia, Lapurdin. Hendaian hasiak dira lanean, lehenik, herriko etxeak egin duen barne diagnostikoarekin. Euskalgintzako elkarteek urriaren 21era arte dute epea beren ohar eta proposamenen egiteko. Helburua delarik heldu den udaberrirako euskararen erabilpena garatzeko neurriei buruz joatea.
Mintzaian Hendaiako euskara elkarteko kidea da Esther Arbelaitz, eta protokoloko urratsetan parte hartzen ari da. Herriko Etxeak egin diagnostikoa ezagutu dute, agerian eman dituen indargune eta ahulguneekin. Nagusiki, agertzen da euskaldunik ez den zerbitzuetan ez dela euskararen baliatzea bermatzen. Arbelaitzek uste du hemendik aitzina alde guzien nahikariak eginen duela aitzinamendua. «Azkenean, konponezin eta ez-ulertuak gertatzen dira borondate faltagatik. Denok jartzen badugu borondatea, oztopoei bilatuko diegu irtenbidea».
Orain galdetegia erantzun behar dute elkarteek. Baikor izan nahi du Arbelaitzek: «Euskaldunok nahi duguna da herriko etxearekin edukiko ditugun harremanak euskaraz izatea. Uste dut urrats batzuk egingo direla». Urriaren 21eko bilkura inportantea izanen dela uste du.
Mintzaian, 2015etik lanean
Hendaiako euskaltzale multzo batek 2015ean sortu zuen Mintzaian euskara elkartea. Euskaraldia antolatzen parte hartu izan du, eta Euskaltzaleen Topaguneko kide egin da. «Gure helburuetako bat da Hendaiako euskalgintza bateratzea eta euskararen erabileran aurrerako urratsak egitea», esplikatu du Arbelaitzek.
Aurten, Mintzalaguna egitasmoan parte hartuko du elkarteak. «Aukera ona da euskararen erabilera bultzatzeko». Taldean egin ariketa da, astean behin eta oren batez. «Talde ttikiak dira, bost bat lagunekoak». Ez da klase bat, baizik eta euskaraz aritzeko molde bat, «giro goxoan eta konfiantzazkoan». |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204365/kioskoak-galtzeko-zorian.htm | Gizartea | Kioskoak, galtzeko zorian? | Lanbide zaharra da kioskoetako saltzaileena; herri gehienetan izan dute baten bat prentsaz gain hurbiltasuna ere eskaintzen. Lanbidea «krisian» dagoela diote zenbaitek, kioskoak itxi egingo dituztela azkenean. Badaude, ordea, belaunaldi zaharren lekukoa hartu duten saltzaile gazteak. | Kioskoak, galtzeko zorian?. Lanbide zaharra da kioskoetako saltzaileena; herri gehienetan izan dute baten bat prentsaz gain hurbiltasuna ere eskaintzen. Lanbidea «krisian» dagoela diote zenbaitek, kioskoak itxi egingo dituztela azkenean. Badaude, ordea, belaunaldi zaharren lekukoa hartu duten saltzaile gazteak. | Virginia Beitia
Kioskoaren ateak berriz ireki orduko, herritar mordoa hurbildu zaio Virginia Beitiari. “Zer, Virgi, berriz ireki behar duzu, ala?”, galdetzen diote. Ezetz erantzuten die, bisitan baino ez dagoela, jada erretiratuta baitago. Erretiroa baino gehiago, atsedena hartu zuen Beitiak duela hiru hilabete, 64 urterekin, erretiroa hartzeko “urte parea” falta baitzaio oraindik.
Beitia 48 urtez aritu da Virginitaren kioskoan, Mutrikun. Jendearen berotasuna sentitu du, egungo kioskoa dagoen Eulogio Ulazia plaza bere produktuak erosteko zain zegoen jendez betetzen zenean. “Jendeak beti tratatu izan nau ondo, umeek ere ondo hartu naute beti”. Hain zuzen ere, herriko gazteenetako zenbaitek, kioskoa itxi eta oporretara alde egin zuenean, mezu bat idatzi zioten kioskoan bertan. “Alkateak bidali zidan argazkia: ‘Faltan botatzen zaitugu’, jartzen zuen. Ume askok esaten zidaten berriz irekitzeko, eta sekulako ilusioa egiten zidan”.
Ohiko kioskoen aurkako bidea egin du Beitiarenak. Haren amak hasi eta gero berak hartutako txokoan, gozokiak ziren lehen salgaiak, eta gerora batu zitzaizkien egunkariak. Horrek negozioa indartsu mantentzen lagundu duela dio: “Gero eta jende gutxiagok erosten du egunkaria, eta erosten dutenak adinekoak dira; gazteek ez dute egunkaririk erosten”.
Iritzi bera du Nagore Lanberrik ere, eta, hain zuzen ere, horrek eraman du urtebete eta erdiz lantoki izan duen Hernaniko Konde kioskoa ixtera. Beitiak berak erakutsi zion lanbidea, elkar ezagutzen baitute, eta haren antzeko bidea egiteko prest zegoen Lanberri. Baina pandemiak goitik behera eragin dio, eta egoera ekonomikoak bultzatuta erabaki du lanbidea uztea. Lan “gogorra” dela esan du Lanberrik, “ordu asko” direlako “komunik ere ez duen” lantoki batean: “Hotz egiten duenean, hotz; bero egiten duenean, bero; Euria, haizea… dena jasan behar duzu”. Etsita utzi zuen lana. Baina momentu gogorrak izanda ere, uste du inoiz izan duen lanik dibertigarriena izan dela. “Oso lan dinamikoa da. Bezeroak datoz, eta azkar mugitzen dira; inoiz ez dakizu noiz etorriko den hurrengoa. Gainera, kalean zaude, jendearekin harremanetan zaude, gertatzen den gauza ororen berri izaten duzu”. Zapore gazi-gozoa utzi dio, beraz, lanbideak.
Ez, ordea, Beitiari. Pozik kontatu ditu kioskoa zabalik zegoeneko istorioak, eta pozik itxi zituen, era berean, azken aldiz ateak. Agur beroa egin zioten herrian: “Azken egunean bezeroak urdaiazpikoarekin etorri zitzaizkidan kioskora. Ume batzuek bonboi kaxa bat ere eman zidaten!”.
Baina herriaren erantzunak soilik ez, Virginitaren kioskoa ez dela desagertuko jakiteak ere pozten du. Izan ere, enkantea egin du Mutrikuko Udalak, eta kioskoak maizter berriak izango ditu hilabete honetan bertan. Bidea errazten lagunduko die Beitiak.
Tania Buezas
Virginitaren kioskoa-ren lekukoa hartzeko zorian, Tania Buezas “urduri” dago, horixe dio. Miguel Angel Perez Molina mutil lagunak eta biek eman dute pausoa, eta aurrerantzean, haiek izango dute mutrikuarrei prentsa eta goxokiak saltzeko ardura. Oraindik ez dituzte eskura kioskoko giltzak, baina “lehenbailehen” sartu nahi dute: “Urri bukaerarako kioskoan egotea da gure asmoa”, dio Buezasek.
30 urte beteta, Buezasek bizi osoan ezagutu du kioskoa Mutrikun. Virginia Beitia aurreko langileak ateak itxi zituenean, herrian eragina izan zuela dio. “Bizitza osoan egon da kiosko hau; sekulako hutsunea da itxita egotea”. Horrek pena eman zion, baina umeek aurreko jabeari jarri zioten papertxoa ‘Faltan botatzen zaitugu’ jartzen zuena ikusitakoan are handiagoa izan zen bere nahigabea:”Sekulako pena eman zidan”.
Horregatik, kioskoan lan egiteko aukera zegoela jakin zuenean, bikotekideak eta biek horri eustea erabaki zuten. Baina Buezasek eta Perezek Mutrikuko kioskora heltzeko egin beharreko bidea ez da laburra izan. Kioskoa itxi zutenean, Mutrikuko Udalak enkantea egin zuen beste norbaitek har zezan, baina ez zen inor aurkeztu. “Guk ez genuen ezer entzun; ez genekien kioskoa udalarena zenik ere. Udalera jo genuen, interesa azaldu genien, eta esan ziguten berriz ireki beharko zutela enkantea, gu bezala eskaintzaren berri izan ez zuen beste inor balego ere”, kontatu du Buezasek.
Baina beste inor aurkeztu ez, eta beren hautagaitzak irabazi zuen. Hala ere, aurkeztutako bakarrak izanagatik ere, epaimahaiak haien proiektuaren kalitatea goraipatu zuela dio Buezasek. “Oso ondo zegoela esan ziguten, sekulako ilusioa genuela nabaritzen zela”.
Kioskoa zabaltzeko prestaketa lanetan ari dira orain. Izkinetan eta toldoan bertan duen izena, Virginita, mantendu egingo dutela erabaki dute: “Hau bizi osoan izan da Virginitaren kioskoa, eta horrela izango da aurrerantzean ere. Ez du inolako zentzurik aldatzeak”. Izango dituzten salgaiak ere lehengo berak izango dira ia gehienak. Beitiaren laguntza izan dute, banatzaile guztiekin jarri baititu harremanetan.
Baita egunkarienekin ere. Mutrikuko Udalak baldintza bat jarri zuen kioskoa enkantean jarri zuenean: egunkariak ere saldu beharko zituztela. Prentsaren salmenten beherakadaz galdetzean, Buezasek dio horrek ez duela kezkatzen: “Saltzen ez ditugunak bueltatu, eta kito, hor ez dugu galerarik izango”. Prentsarekin aterako ez duten dirua gozokiekin lortuko dutela uste du, “apurka-apurka” hasiko badira ere.
Aukera bat emango diote kioskoari. “Negozio hau martxan jartzeko ilusioa dugu, eta hori da garrantzitsuena”. Saiatuko dira, eta, lortu ezean, atzera bueltarik baduela badakite. Beraz, ilusioa eta poztasuna, horiexek dituzte biek ala biek.
Eusebio Martinez
Kiosko klasikoen itxura du Zurrumurruk, Donostiako Bretxa merkataritza gunean dagoen kioskoak. Euskarazkoak, gaztelerazkoak eta frantsesezkoak dira hango erakusleihoan dauden egunkariak; kolore deigarriz, eta zuri-beltzean, kazetaritzaren ertz guztietako aleak dituzte bertan. Baina egungoak, duela 21 urtekoekin alderatuz, “ia huskeria” dira; horixe dio Eusebio Martinez Bastarrika kioskoaren jabeak.
Bi hamarkada pasatxo daramatza jendeari zer irakurria ematen, eta jendearen irakurketa ohiturak nabarmen aldatu direla dio. “Gu hasi ginenean, egun saltzen ditugun egunkariak halako bi edo gehiago saltzen genituen. Orokorra da hori: leku guztietan ari da gertatzen gauza bera”. Horren arrazoi nagusia digitalizazioa dela esan du. “Digitalizazioak kalte handia egin dio papereko prentsari, jendea sakelako edo tableta bitartez informatzen baita. Gutxika-gutxika izan da, baina sekulako jaitsiera izan da salmentetan”. Gaur egun, bezero gehienak “edadetuak” izaten direla kontatu du, gazteek ez dutela prentsarik erosten, eta jende nagusia hiltzen joan ahala salmenta horiek galtzen dituztela. “Jende nagusiak bakarrik erosten du. Baina desagertzen doazen heinean, saltzeari uzten diozu. Guk, esaterako, salmenta asko galdu ditugu, gure auzoan jende nagusi mordoa dagoelako; eta hiltzen direnean, beren seme-alabek ez dute gehiago erosten”.
Horri kioskoaren kokapena gehitu behar zaiola dio. Izan ere, azaldu du Bretxako obrek jende asko urrunarazi dutela, berritze lanetan ari ziren bitartean inor gutxi hurbildu baitzaie. Hori guztia gutxi ez, eta pandemiak ere kalte egin die. Izurriak eztanda egin zuenetik, jendeak kontsumitzeko joerak aldatu egin dituela azaldu du.
Egoera kontuan hartuta, Martinez eta haren lankidea “egoera hobetzen” saiatu dira, kioskoan produktu berriak sartzen, betiere kioskoaren izaera alde batera utzi gabe. Izan ere, haren iritziz, “kioskoaren bihotza” prentsa da, aldizkariak; “baina gero eta gutxiago daude horiek ere”. Liburuak eta paper dendatako materiala saltzen ere hasi dira. Horrek “kolpea leuntzen” laguntzen diela esan du, baina irabazi handirik izan gabe: “Jada ez gara helduko lehengo salmentetara: mantentzea lortuko dugu asko jota”.
Kioskoko lana, berez, “lan gogorra” dela adierazi du Martinezek, “ordu asko” eman behar direla lanean, eta egutegi aldetik ere “eskasa” dela; asteburuak jai hartzea “pentsaezina” dela dio. Azaldu du egungo sektorearen “krisiak” are okerrago bilakatu duela lanbidea, oporretarako aukerak murritzagoak direlako. “Kioskoan ez duzu inoiz deskantsatzen. Gainera, sektorea sekulako krisian dagoenez, ezin dugu jende gehiago kontratatu, eta, horrela, ordu gehiagoz lanik ez egiteko aukera izan”.
Martinezek zaila ikusten du etorkizunean egoerak hobera egitea. 61 urterekin, erretiroa kioskoan hartuko duela ziurtzat jotzen du, baina ez daki beren lankideak horretarako aukerarik izango duen, gazteagoa baita. “Hedabideen esku dago sektorea biziberritzea; ez badute produktu erakargarririk egiten, ez badute gaitasunik hedabide digitalei aurka egiteko, akabo. Nik uste dut desagertzear dagoela kioskoetako saltzaileen lanbidea, guk ezagutu dugun bezala behintzat”. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204366/indarra-hartzeko-urteurrena.htm | Gizartea | Indarra hartzeko urteurrena | Iruñeko Emakumeen Etxeak bi urte bete ditu. Koronabirusaren pandemiak ez du erabat eten han ari diren kolektiboen jarduera, baina erran dute bulkada bat behar dutela. | Indarra hartzeko urteurrena. Iruñeko Emakumeen Etxeak bi urte bete ditu. Koronabirusaren pandemiak ez du erabat eten han ari diren kolektiboen jarduera, baina erran dute bulkada bat behar dutela. | Ordu erdi falta da bisita hasteko. Iruñeko Emakumeen Etxeko atarian, halere, sumatzen da eguna ez dela ohiko bat: egoitzak bere ateak irekiko ditu, bigarren urteurrena ospatzeko. Egindako bidea ez da luzea, baina aspaldikoa da hiriburuan emakumeen etxe bat izateko aldarria. Horregatik ospatu nahi dute: koronabirusaren pandemiak baldintzatuta ere, bigarren urteurrena dutelako, eta data hori baliatu nahi dutelako handitzen jarraitzeko behar duten bultzada jasotzeko.
“2019ko urrian inauguratu genuen etxea, eta, handik hilabete gutxira, pandemia etorri zen”. Patricia Oloriz Iruñeko Emakumeen Etxea elkarteko ordezkariarenak dira hitzak; azken ukitua ematen ari zaie etxeko ataria apaintzeko zintzilikatu dituzten oihalei. Bisitariak hartzeko zain da, “kontent eta gogoz”. Pandemia hasi eta gero, eta oztopoak oztopo, etxean bat egin duten kolektiboek lortu dute antolatutako ikastaro eta jarduerei eustea. “Lortu dugu topagune bat izan nahi dugula erakustea, eta etorri diren emakumeen arteko saretzea sustatzea”, nabarmendu du Olorizek.
Harago jo nahi dute, halere. “Bada garaia bertzelako zerbitzuak eskaintzen hastekoa, eta, horretarako behar dugun aurrekontua jasotzekoa”, aipatu du Olorizek. Indarkeria jaso duten emakumeentzako arreta zerbitzuez ari da, adibidez: “Psikologoak eta abokatuak behar ditugu; zerbitzu bat eskaini, ikuspuntu feminista batetik”.
Kontserbatorioan
Oloriz atean gelditu da, bisita hasteko zain. Egoitzan gora eta behera dabiltzan gainerako kideen artean da Pilar Bobes, Miran Foroko kidea. Emakumeen Etxea lortzeko bidean hasieratik aritu da lanean. “Proiektua prestatzen, egoitza bilatzen… urteak eman ditugu lanean, baina, azkenean, badugu gure etxea”. Pablo Sarasate kontserbatorioa zenaren egoitza da orain emakumeen aterpea. Eraikineko aurrealdean da, oraindik ere, musikariaren omenezko estatua. “Agian bada garaia emakume musikari batena jartzeko”, erran du Ana Diez de Urek, harrizko Sarasateri so.
Diez de Urek ere parte hartu du Emakumeen Etxea bultzatzeko prozesuan, eta bigarren urteurrena ospatzeko egunean, bisita gidatzeko ardura hartu du bere gain. Ongi etorria egin die agertu diren emakumeei, eta aretoz areto eraman ditu.
“Nabarmentzekoa da udal talde guztiek aho batez onartu izana Emakumeen Etxea”, azaldu du gidariak bisitaren hasieran. Bisitariei kontatu die Iruñeko Udalaren eta Iruñeko Emakumeen Etxea elkartearen artean egiten dutela kudeaketa. Korridorean gora, azaldu die kontserbatorioko areto nagusia zena ezin dutela erabili, egokitu gabe dagoelako. “Sekulakoa da, eta pena da ezin erabiltzea”. Diez de Urek erantsi du egoitza partekatzen dutela Iruñeko Udalaren Coworkids proiektuko kideekin eta herritarrak etxean
artatzeko zerbitzuko langileekin. Azken horiek biltegi moduan erabiltzen dute Emakumeen Etxeko kideena beharko lukeen bertze areto bat.
Elkarri irakatsi
Azken hilabeteotan, lorategia bilakatu da etxeko areto nagusi. “Lorategiak eman digu aukera pandemiak ezarritako murrizketei ihes egiteko”, erran du Maria Malo Brutauk. Emakumeen Etxeko presidentea da, eta Dekumas emakume lesbiana, bisexual eta transen elkarteko kidea.
Emakumeen Etxea “askotarikoa” dela nabarmendu du Malo Brutauk, eta horrek bilakatzen duela aberats. Zarys Falconentzat ere “aberastasuna” da etxean bat egiten duten emakumeek elkarrengandik ikasteko aukera izatea. Euskal Herriko Emakume Migratzaile eta Arrazializatuen Sareko kidea da, eta feminismoa “antirrazista eta antikolonial” baten alde egin du.
Artista da Falcon, eta bere artearekin ospatu du Emakumeen Etxearen bigarren urteurrena. 2020ko Martxoaren 8an, dantzan jarri zuen Gazteluko plaza, “gorputzak aldarri politiko bilakatuz”, eta orduko “energiari” segida eman nahi izan dio Agoitz karrikako 9. zenbakiko Emakumeen Etxean. Bi urte bete dituzte, eta ospatu dute. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204367/indarrean-da-jaurlaritzak-aurrez-aurreko-hezkuntza-arautzeko-ondutako-protokoloa.htm | Gizartea | Indarrean da Jaurlaritzak aurrez aurreko hezkuntza arautzeko ondutako protokoloa | Gaurtik, ezarriak dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetarako neurri berriak. Ipar Euskal Herrian ere gaur aldatu da protokoloa: ikasleek ez dute ikastetxean maskara jantzi beharko. | Indarrean da Jaurlaritzak aurrez aurreko hezkuntza arautzeko ondutako protokoloa. Gaurtik, ezarriak dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetarako neurri berriak. Ipar Euskal Herrian ere gaur aldatu da protokoloa: ikasleek ez dute ikastetxean maskara jantzi beharko. | Leuntzea ez da erabatekoa, baina bada arindurik. Indarrean sartu dira Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak aurrez aurreko hezkuntzarako diseinatutako neurri berriak. Sailburu Jokin Bildarratzek joan den astean iragarri zuenez, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan izango dira aldaketarik handienak: ikasleek aire zabalean maskara kentzeko aukera izango dute, metro eta erdiko distantziara badaude. Hala, maskara ez da beharrezkoa izango kanpoaldean «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean, ezta jaten edo edaten ari direnean ere.
Lehen Hezkuntzako ikasleentzat, berriz, muga horretan ez da aldaketarik izan: patioan ere maskara erabiltzen segitu beharko dute. 6 urte baino gehiago dituzten ikasleek une oro jantzita eduki beharko dute, hamaiketakoa egiten ari diren momentuan izan ezik. Hau da, orain arte bezala, maskararekin egin beharko dute Gorputz Hezkuntza, eta jantzita eduki beharko dute patioan ere. Dena dela, LH Lehen Hezkuntzan, burbuila edo bizikidetza talde egonkorretan egongo da aldaketa nagusia. Ikasgelan daudenean, mantendu egin beharko dituzte; ez, ordea, aire zabalean daudenean: maila bereko ikasleen artean harremanak edukitzea baimendu dute.
Maskara eranzteko ordua
Gaurtik, arrisku mailarik oinarrizkoenean da Ipar Euskal Herria. Hala, prefetak protokoloak aldatu ditu Nafarroa Behereko, Lapurdiko eta Zuberoako Lehen Hezkuntzarako. Hezkuntza zentroetan, 6 eta 11 urte arteko haurrek ez dute zertan maskara jantzi. Gainera, jadanik ez da inolako eragozpenik kirol jardueretarako zein bestelako jardueretarako.
Hala eta guztiz ere, bakartze protokoloa ez da oraindik aldatu. Lehen Hezkuntzan positiboren bat agertuz gero, ikasgela itxi behar dute, eta eskolak etxetik jarraitu. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204368/salatu-dute-jaurlaritzak-infekziosoen-sei-anbulantziak-kendu-dituela-eta-60-langile-kaleratu.htm | Gizartea | Salatu dute Jaurlaritzak infekziosoen sei anbulantziak kendu dituela eta 60 langile kaleratu | ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek ohartarazi dute langile eta anbulantzia horiek beharrezkoak direla pandemiarekin edo pandemiarik gabe. | Salatu dute Jaurlaritzak infekziosoen sei anbulantziak kendu dituela eta 60 langile kaleratu. ELA, LAB, UGT eta CCOO sindikatuek ohartarazi dute langile eta anbulantzia horiek beharrezkoak direla pandemiarekin edo pandemiarik gabe. | ELA, LAB,UGT eta CCOO sindikatuek ohar bateratu bat kaleratu dute gaur, salatzeko Eusko Jaurlaritzak infekziosoen sei anbulantziak kendu dituela eta 60 langile inguru kaleratu. COVID-19aren pandemia lehertu zenetik gaitzarekin gaixotutako erien lekualdatzeaz eta bestelakoaz arduratu dira langile horiek, eta lau sindikatuek diote pandemia egon ala ez 60 langile horiek eta sei anbulantziak beharrezkoak direla; horregatik, Jaurlaritzari eskatu diote langile horiek berriro har ditzala. Infekziosoetan aritu diren langile horiek COVID-19ari aurre egiteko «lehen lerroan» aritu direla gogoratu dute sindikatuek, eta zeregin horretan egon direnean, haiek eta haien senideak askotan kutsatu direla, eta «antsietate» eta «estresarekin» egin behar izan dutela lan. Horrez gain, azpimarratu dute izurria baino lehen agerian geratu zela larrialdiak eta anbulantzien larrialdiko zerbitzuak «gainezka» zeudela, «lan karga izugarriarekin»: «Pandemian, politikariek esaten ziguten zerbitzua babestu eta indartu behar zela, baina hori guztia zaku batean erori da». Anbulantzien kudeaketa esku pribatuetan uztea leporatu diote sindikatuek Jaurlaritzari, eta eskatu diote berriro kontratu ditzala langile horiek, COVID-19rako edo griperako beharrezkoak izango direlako, eta haien bitartez bermatuko delako hitzartutako garraio sareak behar bezala funtzionatzea. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204369/joanes-illarregik-irabazi-du-zangozako-final-laurdena.htm | Kultura | Joanes Illarregik irabazi du Zangozako final-laurdena | Finalaurrekoetara sailkatzea ziurtatu du bertsolari leitzarrak, 349 puntu bilduta. | Joanes Illarregik irabazi du Zangozako final-laurdena. Finalaurrekoetara sailkatzea ziurtatu du bertsolari leitzarrak, 349 puntu bilduta. | Saio bikoitza izan du asteburuan Nafarroako Bertsolari Txapelketak. Larunbatean jokatu zen lehen saioa, Tafallan, eta Eneko Lazkoz gailendu zen. Atzo, berriz, Zangozako Karmengo auditoriumean izan zen txapelketa barruko saioa, eta Joanes Illarregik eskuratu zituen puntu gehien (349) eta finalaurrekoetarako pasea. Gainerako bertsolarien sailkapena honela gelditu zen: Xabat Illarregi (344,5), Sarai Robles (329,5), Xabier Silveira (328), Mikel Lasarte (314) eta Oier Lakuntza (300,5).
Heldu den larunbatean, hilaren 16an, jokatuko dira laugarren eta azken final-laurdenak, Donezteben. Ekain Alegre, Sahats Aleman, Egoitz Gorosterrazu, Iker Gorosterrazu, Josu Sanjujo eta Julio Soto ariko dira kantuan, eta Maialen Belarra ariko zaie gaiak jartzen. Sarrerak www.bertsosarrerak.eus atarian eskura daitezke, baita Bizkaiko Bertsolari Txapelketako saioetarakoak ere: Ortuellan ariko dira bertsotan, larunbatean, Asier Alcedo, Txaber Altube, Julen Ibarguengoiti, Mikel Retolaza eta Peru Vidal.
Xilaban, finalerdiak
Xilabako txapelketak ere aurrera jarraitzen du. Amets Arzallusek irabazi zuen larunbatean Gabaldiko saioa, eta, beraz, argitu da nola osatuko diren finalerdietarako saioak. Hurrengo larunbatean abiatuko da fase berria, Maulen, eta ondoko seikotea ariko da oholtzan: Karlos Aizpurua, Amets Arzallus, Kerman Diaz, Maddi Sarasua, Aitor Servier eta Maddi Ane Txoperena.
Hurrengo bi finalerdiak Bardozen eta Izpuran jokatuko dira; hilaren 23an Bardozen, eta 30ean Izpuruan. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204370/luis-de-pablo-konpositorea-hil-da-91-urterekin.htm | Kultura | Luis de Pablo konpositorea hil da, 91 urterekin | Euskal Herriak XX. mendean eman duen konpositorerik handienetako bat izan da, eta abangoardiako musika esperimentaletik, musika herrikoitik zein musika klasikotik edaten duen 200 obra baino gehiagoko aztarna utzi du. | Luis de Pablo konpositorea hil da, 91 urterekin. Euskal Herriak XX. mendean eman duen konpositorerik handienetako bat izan da, eta abangoardiako musika esperimentaletik, musika herrikoitik zein musika klasikotik edaten duen 200 obra baino gehiagoko aztarna utzi du. | «Musikaren irakaspena ez da inoiz amaitzen. Bizitza osoko langintza da; soilik heriotzak etengo du hori». Zortzi urterekin hasi zituen musika ikasketak Luis de Pablo konpositoreak (Bilbo, 1930- Madril, 2021) eta, BERRIA egunkariari 2015ean eskainitako elkarrizketari kasu egitera, atzo amaitu, 91 urterekin zendu baita. Euskal Herriko musika garaikidearen izen nagusietako bat da berea, eta nazioartean zein etxean aztarna utzi duen 200 obra baino gehiagoko katalogoa da horren froga. Bilbon jaio, Hondarribian (Gipuzkoa) ikasten hasi eta gazte joan zen Madrilera, eta abangoardiako musikaren izen handietako bat bilakatu zen bertan, 1960ko hamarkadan, Grupo Nueva Musica mugimenduaren parte bihurtuta. Txalaparta garaikidearen sustatzaileetako bat ere izan zen, ohorezko sari eta izendapen zerrenda luze bat eskuratu, eta azken unera arte eutsi dio sortzeko grinari. Duela bi aste eskas estreinatu zuen saxofoi laukotearentzat sortu zuen bere azken konposizioa: LDP.
1958an sortu zuten Nueva Musica izeneko taldea, eta haren parte izan zen De Pablo hasieratik. Bartzelonako Musica abierta izeneko taldearen parte ere izan zen, eta sasoi hartan egin zituen bere lehen bidaiak Darmstadtera ere. Han, besteak beste, Pierre Boulezek eta Bruno Madernak interpretatu zituzten bere obretako batzuk. Espainiako lehen musika elektro-akustikoko laborategia sortu zuen 1964an, eta musika elektronikoko lehen laborategia ere sortu zuen Madrilen, Alea taldearekin. IBM ordenagailu batekin sortutako lehen musika obra ere berea da, baina esparru horretan aitzindari izan arren, bere bizialdi luzeko pasarte labur bat baino ez dute osatzen obra horiek. Esperimentaziorako gune hori komertzializatzen igarri ahala, aldatu baitzuen interes esparrua konpositoreak. Eta konbentzioei ihes egiteko gogo hori izango da agian bere ibilbideko kostanteetako bat.
Komertzializazioarekin kritiko
Zaila da De Pabloren sorkuntza ibilbide oparoa esparru bakar batera mugatzea, haren lanek, sasoiaren arabera, aldi berean edaten baitute abangoardiako joeretatik, musika herrikoitik, musika elektronikotik zein musika esperimentaletik. Berak, BERRIA egunkariko Gorka Erostarbe kazetariari aitortu zionez, banatzekotan ere, bitan banatzen baitzuen musika: arte musika, batetik, eta kontsumo musika, bestetik. «Askok lepoa moztuko lidakete baieztapen hori entzunda, baina hala da. Eta modu gordinagoan ere esango nuke: dirurik ematen ez duen musika eta diru asko ematen duen musika».
Zinemarako lanak ere egin zituen, esaterako. 26 filmetan ageri da haren izena, guztira. De Pablok soinu bandak sortu zituen, besteak beste, Jose Luis Borauren Crimen de doble filo (1964), Alfredo Sauraren La Caza, Victore Ericeren Los Desafíos (1969)eta El Espíritu de la Colmena (1973), eta Jaime Chavarriren A un Dios desconocido (1977) lanentzat. Donostiako Zinemaldiaren omenaldia ere jaso zuen horregatik guztiagatik 2004an.
Opera bat otsailean estreinatzeko
Sei opera ere baditu, haietako azkena otsailean estreinatuko dena: El abrecartas. Eta norabide guztietan hedatzen den lan horren guztiaren aitortza jaso zuen iaz Veneziako Musika Bienalean: Urrezko lehoia eman zioten. Epaimahaiak haren «aparteko fantasia» nabarmendu zuen orduan, eta «musika garaikidearen garai inportanteenak gaztetxo baten indarrarekin» bizi izan zituela, «modei amore eman gabe».
Baina zerrenda luzea osatzen dute jasotako aitortza eta izendapenek ere. Luigi Dallapicolla saria jaso zuen 1979an, Frantziako Gobernuak arteen eta letren ordenako medaila eman zion 1986an, Renneseko zein Lille hirietako Urrezko Medaila ere eman zioten, Comusica saria eta Espainiako Musika Saria eman zioten 1991n, eta gerora ere etenik gabea izan da tantaka jasotako ohore eta aitortza jarioa.
Txalaparta garaikidetzen
1972an Iruñeko Topaketak antolatzen ere aritu zen Jose Luis Alexancorekin batera. Nazioarteko lehen lerroko hamaika artista batu zituen jaialdi hark Euskal Herrian, eta Juan Huartek jarri zuen horretarako dirua. De Pablok eta Alexancok antolatu zuten alde artistikoa, eta haiek izan zuten John Cage Euskal Herrira ekartzearen ardura, eta, aldi berean, haien bidez heldu zen Cage ere Artze anaiak txalaparta jotzen ikusi eta liluratuta gelditzera. 1976an, Zurezko olerkia obra aurkeztu zuen De Pablok Bonneko (Alemania) Beethovenhalle kontzertu aretoan: Artze anaien txalaparta oinarri zuen piezak. Eta elkarri lotuta gogoratzen zituen gertakari horiek guztiak konpositoreak: «Eskatu zidaten nahi nuena idatz nezala Beethovenen areto erraldoian eskaintzeko. Artze anaiak ezagutu berriak nituen, eta Iruñeko Topaketetara eramanak nituen. Otu zitzaidan txalaparta erabiltzea konposizio baten barruan, nire ustez oso ondo zihoakion osagaiez inguratuta: hau da, perkusio tresna gehiagorekin eta abesbatza batekin».
Kea Ahots Taldeak, Enrike Azurzaren zuzendaritzapean, eta Ander Sanchez eta Bittor Pastor perkusio jotzaileek interpretatu zuten pieza Bilboko BBVA Fundazioan, De Pabloren 90. urtebetetzea ospatzeko.
Madril izan du bizitoki, eta Europara zein Ipar eta Hego Amerikara ere hedatu da bere jarduna. Irakasle izan da hamaika unibertsitatetan: Buffalon, Albanyn, NewYorken, Kanadan, Alemanian eta Argentinan, besteak beste, baina Euskal Herriarekin ere beti izan du lotura. Euskadiko Orkestrak, esaterako, eskainiak ditu haren lanak eta Bilboko Udalaren enkarguz kantata bat ere sortu zuen, frankistak Bilbora sartu zirenetik 80 urte bete zirenean: La caída de Bilbao.
La caída de Bilbao kantata 2019ko ekainean Bilboko Arriaga antzokian estreinatu zen, 200 musikarirekin eta Jose Rafael Pascual-Vilaplanaren zuzendaritzapean. Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Bilboko Abesbatzak parte hartu zuten. Frontean borrokatzera abiatu behar duen soldadu baten deitorearekin hasten da obra, biolontxelo hutsez. Asier Polok jo zuen biolontxeloa. Kantari bakarlariak izan ziren Miren Urbieta, Marife Nogales, Mikeldi Atxalandabaso eta Fernando Latorre. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204371/argindarraren-garestitzeak-gerarazi-egingo-du-sidenor-hogei-egunez-behintzat.htm | Ekonomia | Argindarraren garestitzeak gerarazi egingo du Sidenor, hogei egunez behintzat | Langile batzordeari eta langile guztiei jakinarazi diete ezin dutela oraingo ekoizpen erritmoan jarraitu «neurrigabeko» igoeraren ondorioz. Jaurlaritzak urgentziazko bilera bat egingo du energia kostuek kalte handien egin dieten sektoreekin, eta ELAk dio enpresak ez diela geldialdia azaldu | Argindarraren garestitzeak gerarazi egingo du Sidenor, hogei egunez behintzat. Langile batzordeari eta langile guztiei jakinarazi diete ezin dutela oraingo ekoizpen erritmoan jarraitu «neurrigabeko» igoeraren ondorioz. Jaurlaritzak urgentziazko bilera bat egingo du energia kostuek kalte handien egin dieten sektoreekin, eta ELAk dio enpresak ez diela geldialdia azaldu | Arazo sozial handi bat eragiteaz gain, argindarraren garestitze ikaragarria susperraldi ekonomikoa zamatzeko gai ote den kezkak badu erantzun zehatz bat Euskal Herrian: Sidenorrek hogei egunez itxiko duela jakinarazi du, ezin omen duelako oraingo ekoizpen erritmoan jarraitu; «neurrigabeko» argindar garestiak galerak ekartzen dizkiola dio. MWh megawatt-ordua 260 euro ordaintzen ari da orain, eta duela urtebete 60 euro zen. Ondorioz, ekoizpen kostuak %25 garestitu omen zaizkio, 200 euro baino gehiago altzairu tonako.
Udaz geroztik energiak izan duen prezioen eboluzioarekin, ekoizpen prozesuan argindarra oinarri duen industria asko sufritzen ari da. Bada, Sidenor eragile garrantzitsua da euskal industrian, funtsezko sektore batean, eta lehena izan da iragaratzen argindarrengatik gelditu beharko duela, baina litekeena da ez izatea azkena.
Eusko Jaurlaritzan kezkaturik begiratzen diote energiaren garestitze horri, industrian hasi delako eragin zuzena izaten, eta susperraldiaren motorra batez ere industriak elikatzea espero duelako Gasteizko gobernuak. Horregatik, Lakuak iragarri du «berehalako bilera bat» egingo duela energia-kostuek kalte handien egindako sektoreekin. «Prezioa neurririk gabe igotzeak Euskadiko susperraldi ekonomikoaren erritmoa baldintza dezake», esan du Gasteizko gobernuak, eta Espainiako Gobernua estu hartzen hasi da «irmoago» joka dezan eskatuz. Horiek horrela, Ekonomiaren Garapeneko Saila eta Energiaren Euskal Erakundea Madrilgo gobernuari eta Europako Batzordeari helaraziko dizkieten neurrien proposamena lantzen ari dira.
Sidenorrek enpresa batzordeari eta langileei jakinarazi dienez, abenduaren 31 arte hogei egunez itxiko du taldeko altzairutegi nagusia, Basaurikoa (Bizkaia). Hau da, urtea amaitu bitartean geratzen zitzaizkion lan egunen %30etan itxita izango da. Taldeko beste fabriketan ere erabaki bera hartu beharko duela esan du, gainera. Euskal Herrian beste bi planta ditu Sidenorrek: Gasteizen eta Azkoitian (Gipuzkoa).
Altzairugintza argindar kontsumitzaile handia da, eta Sidenorrek, Euskal Herriko beste altzairugile guztiek bezala, labe elektrikoak darabiltza mea eta txatarra urtu eta altzairua sortzeko. Azken egunotan, Jose Antonio Jainaga Sidenorreko buruak, AEGE Espainiako energia kontsumitzaile handien elkarteko presidente gisa, ohartarazi zuen argindarrak handizkako merkatuan duen prezio gero eta handiagoak zuzen-zuzenean egiten ziela kalte, enpresa gehienek ez dutelako epe luzerako preziorik hitzartuta. Gainera, Iberdrolak ohartarazi du bezero handiekin dituen kontratuak berriro negoziatuko duela edo bertan behera utziko dituela, kostuaren azpiko prezioetan ari delako saltzen.
Sidenorrek nabarmendu du fabrikak ixteak ez duela funtsean arazoa konpontzen, eta iragarri du «argindarraren prezioaren kontrolik ezak jarraituz gero» beste neurri batzuk hartu beharko direla.
ELAk datu gehiago nahi ditu
Sidenorrek nabarmendu du fabrikak ixteak ez duela funtsean arazoa konpontzen, eta iragarri du «argindarraren prezioaren kontrolik ezak jarraituz gero» beste neurri batzuk hartu beharko direla.
ELA sindikatuak, berriz, salatu du enpresak ez dituela «justifikatu» jardura hogei egunez gelditzeko arrazoiak. Lan kargei eta kostuei buruzko informazioa eskatu du batzordeak bileran, baita enpresak konpainia elektrikoekin duen kontratuari buruzko informazio zehatza ere. «Ez dugu erantzunik jaso, argindarraren prezioaren igoerari buruzko aipamena salbu». ELAk uste du «ezinbestekoa» dela informazio gehiago izatea neurriaren arrazoiak ezagutzeko. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204372/novaltia-zigortu-egin-dute-greba-eskubidea-bortxatzeagatik.htm | Ekonomia | Novaltia zigortu egin dute, greba eskubidea bortxatzeagatik | 2019ko uztailean hasi zuten greba botiken banatzaileko langileek, lan itun hobea eskatzeko. | Novaltia zigortu egin dute, greba eskubidea bortxatzeagatik. 2019ko uztailean hasi zuten greba botiken banatzaileko langileek, lan itun hobea eskatzeko. | Euskal Herrian inoiz egin den grebarik luzeenetako batean berritasunak izan dira. Bilboko lan arloko zazpigarren epaitegiak ontzat hartu du ELAk Novaltia enpresaren aurka jarritako salaketaren zati bat. Zehazki, sindikatuak auzitara jo zuen Novaltiak 2021eko martxoan egindako lan baldintzen hainbat aldaketaren aurka.
Badira bi urte eta hiru hilabete greba hasi zutela Novaltiako langileek, kooperatibak erabaki zuelako enpresako lan ituna ez betetzea eta haren ordez Espainiako hitzarmena aplikatzea. Horrek ekarri zuen, besteak beste, mila euroko soldatak ordaintzea langileei.
Greba luzeak ez du, ordea, enpresako zuzendaritzaren jarrera aldarazi, eta ez du grebalariekin negoziatu nahi izan.
ELAk Novaltiaren aurkako salaketa jarri zuen, 2021eko martxoan lan baldintzetan egindako hiru aldaketaren aurka. Epaiak dioenez, horietako bi baliogabeak dira, eta, gainera, ordutegi aldaketarekin grebarako oinarrizko eskubidea urratu dela ebatzi du.
Epaiak ez du baliogabetu greban dauden ez dauden langileei hilero ematen zaien ohiz kanpoko 300 euroko gainsaria. ELAk azaldu duenez, auzitegiak ez dio gaiaren mamiari heldu, uste duelako beste era bateko prozedurari dagokiola. Hori bai, ez du baztertzen horren inguruko demanda jartzeko aukera.
ELA pozez hartu du epaia, eta berriro eskatu dio Novaltiako zuzendaritzari negozia dezala hitzarmen bat, «langileok soldata eta lan baldintza duinak izan ditzaten». |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204373/ebn-jarraitu-nahi-dutela-adierazi-diote-gobernuari-dozenaka-mila-herritarrek.htm | Mundua | EBn jarraitu nahi dutela adierazi diote gobernuari dozenaka mila herritarrek | Donald Tusk oposizioko buruak nabarmendu du gobernuak 'polexit'-eranzko bidea hartu duela. Konstituzionalak Europako Batasuneko zuzenbidearen nagusitasuna auzitan jarri eta hiru egunera egin zituzten mobilizazioak, atzo, herrialdeko hainbat hiritan. | EBn jarraitu nahi dutela adierazi diote gobernuari dozenaka mila herritarrek. Donald Tusk oposizioko buruak nabarmendu du gobernuak 'polexit'-eranzko bidea hartu duela. Konstituzionalak Europako Batasuneko zuzenbidearen nagusitasuna auzitan jarri eta hiru egunera egin zituzten mobilizazioak, atzo, herrialdeko hainbat hiritan. | Poloniako Auzitegi Konstituzionalak EB Europako Batasuneko zuzenbidearen nagusitasuna auzitan jarri eta hiru egunera, dozenaka mila herritar kalera atera ziren atzo, herrialdeko hainbat hiritan, eta batasunean jarraitu nahi dutela adierazi zioten PiS Legea eta Justizia alderdi kontserbadorea buru duen gobernuari. Donald Tuskek, oposizioko alderdi nagusi Plataforma Zibikoko liderrak eta 2007 eta 2014 artean lehen ministro izandakoak, deitu zuen mobilizaziora, eta berak hartu zuen hitza Varsovian egindako manifestazioaren amaierako ekitaldian: «Nahi dugu Polonia independente bat, europar bat, demokratiko bat, eta legea eta justizia errespetatuko dituen bat. Ez kontzientziarik, ez moralik ez duen botereak zanpatzen ditu orain printzipio horiek». Udaleko bozeramaile baten arabera, hiriburuko manifestazioak 80.000 eta 100.000 pertsona artean bildu zituen.
«Polonia EBn dago, eta harro gaude» eta, besteak beste, «gu gelditu egingo gara», oihukatu zuten bildutakoek mobilizazioaren amaieran, Gazteluaren plazan. Eskuin muturreko taldeak protesta oztopatzen ahalegindu ziren, baina Poliziak eragotzi egin zien sartzea. Agenteek hamabi ultra atxilotu zituzten hiriburuko manifestazioa hasi aurretik.
Tusk Europako Kontseiluko presidente ohiaren ustez, «inflexio puntu kritiko batean» dago herrialdea. «Epaile arroparekin jantzitako pertsona batzuek Poloniako Konstituzioa bortxatu dute, gobernuan dagoen alderdiko presidentearen aginduz [Jaroslaw Kaczynsk], eta modu horretan Europako Batasunetik atera nahi dute gure aberria». 2019an gauzatutako justizia erreforma baten ondorioz, gobernuak epaileak aukeratzeko baimena dauka, esaterako. Erreformarekin batzorde bat eratu zuten Poloniako Auzitegi Gorenean, epaileen independentziaz ebazteko EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko edota immunitatea kentzeko, adibidez. Salaketa horren gaineko epaia eman artean, erreformaren hainbat puntu indargabetzeko agindu zion Europako Justizia Auzitegiak Poloniari, kautelazko neurri gisa.
Brexit-a gauzatu eta zenbait hilabetera, Poloniako oposizioa polexit-az mintzo da. Tuskek esana dauka jada PiSek edonoiz abiatu dezakeela herrialdea EBtik ateratzeko prozesu bat, bere garaian Erresuma Batuak egin bezala. Kaczynski PiSeko buruak ukatu egiten du, «propaganda» egitea leporatu dio oposizioari, baina nabarmenduz Poloniak «herrialde subiranoa» izaten jarraitu nahi duela. Eta horren harira, Tuskek atzo egindako ohartarazpena: «Polexit-eranzko bide horretan serio doaz. Benetan, gerta liteke». Horretarako nahikoa lukete parlamentuko gehiengo soila.
Gorena ere, ados
Poloniako Auzitegi Goreneko presidente MaÅÂÂgorzata Manowskak Konstituzionalak joan den astean ebatzitakoa defendatu du, argudiatuz EBko legediak ezin dituela «konstituzioren printzipioak zulatu». Poloniako Dziennik Gazeta Prawda egunkariak gaur kaleratutako elkarrizketa batean nabarmendu duenez, Poloniak eskumen batzuk transferitu dizkio EBri, «baina eremu oso mugatu batean bakarrik, Bat-egite Hitzarmeneko 5. puntuak oso argi adierazi bezala». Horrek zehazten du, Manowskaren esanetan, EBk soilik dituela eskumenak, horiek «espresuki transferituak» izan direnean. Horrenbestez, Goreneko presidenteak interpretatu du botere judizialaren antolaketa ez zaiola EBri eman.
Bruselaren eta Varsoviaren arteko harremanak ez dira batera onak, eta EBk sarri esan dio klubaren legeen aurka ari dela hainbat arlotan: sexu askatasunaren, prentsa askatasunaren eta botere judizialaren independentziaren aurkako neurriak egotzi dizkio, besteak beste. Bruselarentzat eztabaidaezina da EBko zuzenbidearen nagusitasuna. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204374/62-kasu-positibo-detektatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 62 kasu positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian | Atzo egindako proben %2,5ek eman dute positibo Hegoaldean. Eusko Jaurlaritzak gaur ezagutarazi ditu datuak, eta datorren astelehenera arte ez ditu berriro eguneratuko. | 62 kasu positibo detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Atzo egindako proben %2,5ek eman dute positibo Hegoaldean. Eusko Jaurlaritzak gaur ezagutarazi ditu datuak, eta datorren astelehenera arte ez ditu berriro eguneratuko. | Datuek berresten dute pandemiaren bilakaerak beheranzko joera hartua duela Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman berri dituzten datuen arabera, 62 positibo atzeman ziren atzo egindako testetan. Zehazki, PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, 2.465 proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak igandean, eta %2,5 izan da positiboen ehunekoa.
Zehazki, herrialdez herrialde, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehien: 21 positibo zenbatu dira. Nafarroan, hemezortzi kasu atzeman dituzte; Gipuzkoan, hamazazpi, eta Araban, berriz, lau. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak gaur eguneratu ditu pandemiari eta txertaketari lotutako datu guztiak, eta, hemendik aurrera, astelehenetan baino ez du zabalduko informazio hori. Gaur emandako datuen arabera, atzo hamar lagun ospitaleratu zituzten Osakidetzaren menpeko osasun zentroetan gaitzarekin, eta une honetan 29 eri daude larri ZIUetan. Nafarroan, berriz, pertsona bat ospitaleratu zuten, eta hura zuzenean ZIUetara eraman zuten. Hori horrela, bi gobernuetako osasun agintariek emandako datuak kontuan harturik, une honetan guztira 33 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri.
Azken egunetan birusarekin zendutakoen kopurua ere eman dute bi gobernuek. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, joan den astelehenetik ostegunera bitarte zazpi pertsona hil ziren gaitzarekin. Nafarroan, berriz, pertsona bat hil da gaitzarekin epe horretan. Orotara, beraz, zortzi lagun hil ziren Hego Euskal Herrian joan den astelehenetik ostegunera gaitzak jota. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204375/parte-hartzea-txikia-izan-da-irakeko-hauteskundeetan-41ekoa.htm | Mundua | Parte hartzea txikia izan da Irakeko hauteskundeetan: %41ekoa | Irakeko hedabideen inkesten arabera, Moktada al-Sadr xiiten buruzagi erlijiosoaren indarra da irabazteko faboritoa. Hauteskunde batzordeak esan du gaur emango dituela emaitzak. | Parte hartzea txikia izan da Irakeko hauteskundeetan: %41ekoa. Irakeko hedabideen inkesten arabera, Moktada al-Sadr xiiten buruzagi erlijiosoaren indarra da irabazteko faboritoa. Hauteskunde batzordeak esan du gaur emango dituela emaitzak. | Irakeko Parlamenturako hauteskundeak egin zituzten atzo, eta, Hauteskunde Batzorde Gorenaren arabera, parte hartzea %41ekoa izan zen; hau da, parte hartzea hiru puntu jaitsi da 2018ko bozetakoarekin alderatuta (%44,5). 25 milioi inguru herritar zeuden bozkatzera deituta, baina bederatzi milioik pasak bozkatu dute, aurkeztutako alderdi guztiek bozkatzera joateko deia egin zuten arren, emaitzei sinesgarritasuna emate aldera. Nolanahi ere, abstentzioa nagusitu da.
329 eserleku dauzka parlamentuak, eta ia 170 alderditako 3.000 hautagai pasa aurkeztu dira bozetara. Hauteskunde batzordeak esan du gaur emango dituela emaitzak, baina Irakeko hedabideen inkesten arabera, Moktada al-Sadr xiiten buruzagi erlijiosoaren indarra da irabazteko faboritoa. Aurreikuspenak betetzen badira, 2018an lortutako garaipena errepikatuko luke, hortaz.
2019ko urrian herrialdean eztanda egin zuten protestek ekarri dute bozen aurrerapena —berez, 2022an egin beharko ziren—. Duela bi urte herritarrak kalera atera ziren, eta gobernuari enplegua eta hobekuntza sozialak exijitu zizkioten, besteak beste. Duela bi urteko urrian 700 bat pertsona hil zituzten herrialdean egindako mobilizazioetan. Protesten eraginez, Abdul Mahdi lehen ministroak dimisioa eman zuen, eta Mustafa al Kadhimik hartu zuen kargua.
Saddam Hussein herrialdeko buruzagia izandakoa 2003an hil zutenetik egindako bosgarren hauteskundeak dira, eta, orduz geroztik gertatu bezala, espero da talde xiitek gobernuan jarraitzea. Al-Sadr buruzagi erlijiosoaren asmoa da bai Iranen eta baita profil erlijiosoa ez duten buruzagien esku hartzea ere mugatzea. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204376/esperimentu-naturalen-eta-lan-munduaren-arteko-erlazioa-aitortu-dute-ekonomiako-nobel-sarian.htm | Ekonomia | Esperimentu naturalen eta lan munduaren arteko erlazioa aitortu dute Ekonomiako Nobel sarian | David Card, Joshua Angrist eta Guido Imbens ekonomistek jaso dute aurtengo saria, esperimentu naturalen bidez uste orokorraren aurkako ondorio eta arrazoiak emateagatik eta emaitza horiek hobeto ulertzeko erremintak emateagatik | Esperimentu naturalen eta lan munduaren arteko erlazioa aitortu dute Ekonomiako Nobel sarian. David Card, Joshua Angrist eta Guido Imbens ekonomistek jaso dute aurtengo saria, esperimentu naturalen bidez uste orokorraren aurkako ondorio eta arrazoiak emateagatik eta emaitza horiek hobeto ulertzeko erremintak emateagatik | Gutxieneko soldata igoz gero enplegu kopuruak behera egingo al du lan kostuak igo direlako? Eta immigrazioak zer ondorio ditu enpleguan? Formakuntza hobeagoa jasotzeak nola eragiten die norbanako baten etorkizuneko diru sarrerei? Maiz, galdera horien erantzunak neurtzea zaila da, ez dagoelako zerekin alderatu, baina aurtengo Nobel saridunek azterketa enpirikoen bidez hori egiteko tresnak garatu dituzte.
David Card (Guelph, Kanada, 1956), Joshua Angrist (Columbus, AEB, 1960) eta Guido Imbens (Herbehereak, 1963) saritu dituzte Ekonomiako Nobel sariarekin. Suediako Zientzien Errege Akademiak azpimarratu du hiru ikerlarien esperimentu naturalen bidez lan merkatuko zergatiak eta ondorioak neurtu daitezkeela eta haien emaitzak medikuntzan egiten diren esperimentu klinikoen parekoak izan daitezkeela.
Gutxieneko soldataren igoeraz
Zehazki, David Card kanadarra 90eko hamarkadan hasi zen sakontzen immigrazioak, gutxieneko soldatak eta hezkuntzak lan munduan dituzten ondorioez. Aztertutako esparru bat gutxieneko soldatarena izan zen. Ekonomisten artean iritzi zabaldua da gutxieneko soldata igotzeak enplegua gutxitzen duela lan kostuak handitzen direlako.
Haatik, Cardek, Alan Krueger ekonomistarekin batera, AEBetako New Jersey estatuan izandako gutxieneko soldata igoeraren kasua aztertu zuen, eta ikusi zuten bestelako faktore ugarik kolokan jartzen dutela iritzi orokortu hori. Soldata apaleko sektoreak aztertu (fast food jatetxeak eta prekarizazio handiagoko industria sektoreak) eta ondorioztatu zuten ez zuela eraginik enplegu kopuruan: «Ondorio orokorra da eragin negatiboa oso txikia dela, duela 30 urte pentsatzen zen baino askoz ere apalagoa».
Cardek, halaber, immigrazioak eta hezkuntzak lan arloan dituztenondorioak aztertu ditu. Adibidez, ea unibertsitatera joateak derrigorrez etorkizunean diru sarrera handiagoak izatea ziurtatzen duen, edo zer gertatuko zatekeen lan merkatuan etorkinik ez balego. Horretarako bere tresna esperimentu naturalak izan dira; hots, esperimentua egiten duen ikerlariaren kontrolpetik at dauden zergati naturalen araberako azterlan enpirikoak. Bestalde, Angristek eta Imbensek halako ikerketen emaitzak hobeto ulertzeko erreminta metodologikoetan sakondu dute.
Horregatik, hiruren lanak elkarren osagarri dira, Suediako Zientzien Errege Akademiaren arabera: izan ere, Angristek eta Imbensek esperimentu natural horien emaitzak ulertzeko egon daitezkeen arazo metodologikoak konpontzeko irtenbideak eman dituzte, «eta azterlanaren gardentasuna eta, ondorioz, sinesgarritasuna handitu».
«Gizartearentzat funtsezkoak diren Carden ikerketa eta Angristek eta Imbensek egindako ekarpen metodologikoek erakusten dute esperimentu naturalak ezagutzarako iturri aberasgarria dira. Haien ikerketak hobetu egin du funtsezko gaiei erantzun bat emateko gure abilezia», azpimarratu du Peter Fredriksson Ekonomia Zientzien Batzordeko buruak. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204377/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekideari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita | Ertzaintzak beste gizon bat ere atxilotu du Abadiñon, indarkeria matxista egotzita. Atxilotuak 21 urte ditu. Emakumea lepoan zauritu zuen. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita. Ertzaintzak beste gizon bat ere atxilotu du Abadiñon, indarkeria matxista egotzita. Atxilotuak 21 urte ditu. Emakumea lepoan zauritu zuen. | Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, larunbatean 21 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita. Udaltzainek etxean aurkitu zuten emakumea, lepoan «zauri arinak» zituela. Hark azaldu zienez, gizonezkoarekin eztabaidatu zuen, eta, lekukoekin eta gizonarekin hitz eginda, atxilotzea erabaki zuten.
Ez da indarkeria matxista kasu bakarra: gaur beste pertsona bat atxilotu dute Abadiñon (Bizkaia) indarkeria matxista egotzita. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204378/hitz-batzuk-baliorik-ez-dugunoi-buruz.htm | Iritzia | Hitz batzuk baliorik ez dugunoi buruz | Hitz batzuk baliorik ez dugunoi buruz. | Pelbisa apurtuta nagoen denboraldi luze honetan gertatu zaizkidanei buruz dira hurrengoak.
Ohean mugitu barik hilabeteetan egotea, irakurtzeko nuenari esker egin zait egingarri. Irakurtzeko gogoak eman dit egoera honetan aurrera egiteko indarra. BERRIAko idazle bikain askoren artikuluak eta irakurri barik nituen euskal literaturako obra asko izan dira nire indarra. Beraz, eskerrik asko hain gutxi baloratzen den zuen lan eskerga eder guztiari, ez duzue inoiz Planeta lako sari erdi milioidunik irabaziko baina.
Planeta sariarena diot, asti faltarik ez eta hainbeste diru zerk balio duen jakin guran, nire ohiturak hautsiz (normalean euskaraz idatzitako literatura baino ez dut irakurtzen) iaz data hauetan 601.000 euroko Planeta saria izan zuen Aquitania obra ere —Eva Garcia Saenz de Urturirena— irakurri nuelako. Egia da idazleak suspentsea mantentzeko estrategia arrakastatsua menperatzen duela, El misterio de la ciudad blanca-n erabiltzen duen berbera, hari narratibo bi txandakatuz (beste liburu hau irakurtzeko ere astia izan nuen), baina hainbeste irakurlerengana heltzeko meritua aitortu behar diogun arren, bere obra nire iritziz ez da artelana, ez dauka bikaintasun literariorik, pasarteren bat guztiz erridikulua da (burubakokeriaren emaitza), eta ez dut izan azpimarratzeko orrialde edo pasarte bikain ederrik; eta bere beste lan arrakastatsuari buruz gauza bera esan behar dut.
Zein ezberdina izan den nire esperientzia euskal literaturako liburu eder askorekin, oraingoan pelbisa apurtuta irakurri dudan Irati Elorrietaren Neguko argiak eleberriarekin esaterako! Zein elkarrizketa inteligenteak eta sentiberatasunez beteak denak, zein eder dena! Irakurri ditudan beste euskal idazle trebe batzuen artea ezaguna izan dut, baina Neguko argiak eleberriarekin 2019ko Euskadi saria irabazi zuen Irati Elorrieta deskubritu barik izan dut, eta plazer hutsa izan da niretzat. Nire zorionak berari eta hain ederto idazten duzuen idazle guztioi.
Gogoan daukat oraindik (eleberri historikoaren arloan) aspaldi hartan argitaratu zenean irakurri nuen Joan Mari Irigoenen Lur bat haratago, eta bere aurreko Babilonia ere. Zein eder dena! Irentsi egin nituen idatzi ziren sasoian, eta oraindik gogoan daukat plazer hain handi hura. Orrialde pila dauzkat azpimarratuta poesia hutsa direlako, hizkuntzaren erabilera eder-ederra delako, eta, gainera, Lur bat haratago obran, 652 orrialdetan, XVII. mendeko Nafarroako kontalariaren euskara berreraikitzearen lan erraldoia. Baina Joan Mari Irigoienek ez du izan Planeta saria lako sari erdi milioidunik, bere lana eta beste euskal idazle batzuenak ere benetako artelanak izan arren.
Burubakokeria eta injustizia itzela dira mundu honen oinarria.
Halantxe, milioiak balio dituen futbolari bat izan banintz nire pelbisaz ere atoan arduratuko ziren, baina andre atsotua naizenez, tabarra eman arren, inork ez dit kasurik egin. Istripuaren ostean ospitalean ebakuntza ez egiteko erabakia hartu zuten arteko egun biak salbu, etxeko ohean hilabeteak. Ohetik mugitzeko eta gurpil aulkitik altxatzeko ondo kostatako ahalmena izan dudanean, mediku partikularrekin hasi behar izan dut, haren kontsulta eta egin beharreko froga guztiak nire dirutik ordainduz. Lanera joan ezinagatik, inspekzio medikua izan dut. Inspektore medikuak delinkuentea banintz moduan tratatu nau. Eta alta eman didate, oraindik muleta batekin eta ondo kostata nabilela, eskailerak igon eta jaisteko arazoak ditudala eta plaketan nire ezkerreko pala iliakoaren apurtua eta zauria josi zein itxi barik dagoela agertzen dela.
Baina askotaz larriagoa izan da duela hamasei urtetik nirekin bizi den gure ama gixajoaren kasua. Uztailaren 8an goizeko zazpietan hitz egiten ez zuela eta, orduantxe bertan anbulantziari deitu eta Gurutzetako ospitalera joan ginen. Hasieran ez zeukala ezer larririk esan zidaten. Ordu batak aldera ostera, neurologoa etorri zitzaidan iktus bat izan zuela eta tratamendua ipiniko ziotela esatera. Une hartan, goizeko lehen orduan moduan, amak eskuineko besoa elbarri zuen arren, aditasunez erantzun zion neurologo honi bere izenez deitu zionean, eta niri hitz egiten ahalegintzen zitzaidan, ahapeka zerbait esaten zidan. Agindutako tratamendua eskatu eta eskatu aritu nintzen, tardantza ulertu ezinik. Halako baten eman zioten zerbait. Baina amak, nire ahaleginak ahalegin, laster kontzientzia guztia galdu zuen.
Arratsaldeko lau eta erdietan beste neurologo bat etorri zen amarekin nengoen gelara. Amaren burmuina marraztu zidan bere iktusa guztiz larria zela eta galdutakoa ez zuela berreskuratuko ulertarazteko. "No habla ni entiende" esan zuen, eta “Hemos llegado tarde” gertatutakoaren azalpen modura. Bere bizitzaren alde egiteko Gorlizeko ospitalean ingresatu behar genuela ere esan zidan.
Tamaina horretako engainua guztiz ulertezina, ankerra eta lotsagarria den arren, Gurutzetako ospitalean ez ziotela amari izandako iktuserako tratamendurik eman jakin nuen Gorlizen, ospitale honetan artatu zuen lehen medikuak hala esanda. Eta mediku honek gainera gure ama hil egingo zela esan zigun, ez zegoela haren bizitzaren alde ezer egiterik. Gaixo terminalentzako geletako baten sartu zuten. Amari sueroa kentzeari buruz ere hitz egin zigun, nik onartu ezin izan nuena. Laugarren egunean amari sueroa ez kentzeaz gain, antikoagulantea ematen hasteko ere eskatu behar izan nion (beste iktus bat saihesteko). Berak amaren bizitzeko posibilitateak ezereza zirela azpimarratu zidan behin eta berriro, 0,00000…1 ere esan zidan.
Letra eta musika asmatuz abestu nion amari uneoro egunero, ezagutzen ez nuen ahalmen batez, kantatu eta gero ahazten nituen kanta guztiz primarioak ziren. Uztailaren 18an itzartu egin zen bere prekoma egoeratik, eta medikua etortzeko eskatu nuen, ordutik aurrera egin behar genuenari buruz jakiteko. Baina igandea zen, eta medikua ez zetorrela esan zidaten, medikua igandeetan urgentzietarako zegoela eta hura ez zela urgentzia.
Hurrengo astean astegunetarako beste mediku bat izan genuen (aurrekoa oporretan joan zelako). Amak, laster nekatzen zen arren, Bizkaia Irratiko goizetako meza entzuteko ahalmena zuen, eta “amen” erantzuten zuen hala tokatzen zenean. Bigarren medikuak amak jateko sudurretik sabelerako zunda ipintzeari buruz hitz egin zidan, mutil gazte bat balitz ez zutela izango zalantzarik, baina amaren kasuan nire erregua behar izan zuen aurrera egiteko.
Ostiralean zunda ipini ostean, igandean kalentura hasi zitzaion, irratian meza entzuteko zuen aditasuna galtzen hasi zen, eta medikua etortzeko eskatu nuen, baina orduan ere ez zen medikurik etorri.
Hirugarren astean hirugarren medikua izan genuen (betiko moduan, aurrekoa oporretan joanda). Hari amari igotzen ari zitzaion kalenturari buruz esateaz gain, COVID-19arekin koma egoeran daudenekin fisioterapeutak egindako lan onari buruz komentatu nion (propaganda hori telebistan ere ikusi nuelako), baina amarentzat ez zegoela fisioterapeutarik azaldu zidan, fisioterapeutak bakarrik bizitza autonomoa berreskuratuko zutenentzat zeudela.
Kalentura edo minerako parazetamola eskatu eta ordu bat itxaron behar, txanda aldaketa zegoelako edo megafoniaz 30 gaixorako bakarrik erizain bi zeudela esaten zidatelako (euren egoera prekarioa ere salatuz).
Erizaintzako profesional bikainak aurkitu nituen: Leire, Maria, Terese, Alaitz, Mikel… Baina beste aurpegiarekin ere egin nuen topo. Sueroa zela eta ez zela erizain batekin izan nuen pasadizoak txiki uzten ditu Almodovarren pelikuletakoak, eta beste erizain gazte-gazte batek, ospitaleko ugazaba bera balitz moduan, amarekin nengoen gelatik kanporatu ninduen, une hartan bere konpainia bakarra nintzela. Amarekin hamazazpi egun neramatzala ere esan zidan bere agiriken artean (egunak zenbatuta zituen). Zurtz eginda utzi ninduen. Sekula ez zait horrelakorik ez antzekorik gertatu ospitale baten, aurrekoetan ere amarekin horrenbeste egunetan igarotakoa naizen arren.
Tamaina hartako bortizkeriaren aurrean erreklamazioa ipini nuen. Baina ez zidaten ezelako kasurik egin. Mediku burua bera etorri zitzaidan erreklamazioari ez ziotela kasurik egingo esatera, termometroa eramateagatik susmagarri egin ninduen (arratsaldeko hiruretatik gaueko hamarrak arte ez ziren termometroarekin pasatzen), eta gehiago da, nire aurrean hantxe bertan nire amaren alta agindu zuen, nik horretarako goizegi zela eta erregutu arren.
Ostegunean altarekin etxera etorri eta larunbatean San Inazio egunean 38,5 graduko kalenturarekin zegoen ama. Urgentzietako medikuari deitu eta honek Urdulizko ospitaleko urgentzietara bideratu gintuen anbulantzian. Han bronkoaspirazioak eragindako infekzioa zuela esan zidaten, eta eman zizkidaten aukerak: edo antibiotikoarekin etxera edo antibiotikoarekin berriro Gorlizko ospitalean ingresatu, Urdulizko ospitalean ez zegoelako gure amarentzako lekurik. Etxera etorri ginen. Ospitaleko urgentzietara beste arrazoi batengatik egin behar izan genuen hurrengo bidaia baten ere gauza bera gertatu, eta gauza bera egin behar izan nuen.
Antibiotikoak eragindako diarreak, sabel apurketak eta ezin janak ere jasan ditugu. Injustizien zerrenda gehituz, abuztuan betiko goizetako euskarazko meza gaztelaniaz jarri dute, eta hilabete osoan amak ezin izan du Bizkaia irratitik euskarazko mezarik entzun. Hemendik eskerrik askoak Bizkaia irratikooi, ama beti zuen jarraitzaile sutsua izan delako, Mikel Astelarra eta konpainiarekin barre pila egindakoa delako, eta Errigoitiko alabaren berba eta izaerarekin ederto sintonizatzen jakin duzuelako.
Hiru hilabete igaro dira. Ama bizirik dago. Egoera gogor-gogorra da, berba barik eta guztiz elbarri dago, zundatik ematen diot jan-edana eta medikazioa… Baina bera barreka ikusteko aukera izan dut, egunero edukitzen dut bera gustu-gustura ikusteko aukera. Ederto egiten du lo. Ez du hil gura. Nik berak aurrera egiteko itxaropena ez dut galtzen, esaterako, ahotik jaten emango diodan eguna heltzearena. Eta aipamen berezia egin gura dut etxera etortzen zaizkigun laguntzaileei buruz, hitzarmen bat izateko urteetan borrokan ari diren haiei buruz, mediku terapeuten gaitasuna daukatelako, eta lan hori ere eginez, altxor hutsa direlako. Eskerrik asko bihotzez zuoi guztioi, diru hain gutxiren truke hainbeste ematen diguzuelako.
Argi dago mundu hau burubakokeria eta injustizia gogorrean oinarrituta dagoela, argi dago mundu honetan zerk edo nork balio dituen milioiak, eta zerk edo nork ez duen ezer balio, eta guztiz lotsagarria da. | |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204379/ernaik-lemoako-gurutze-frankista-bota-du.htm | Politika | Ernaik Lemoako gurutze frankista bota du | «Frankismoak 78ko erregimenean biziraun duenaren erakusle» dira ikur frankistak, gazte antolakundearen arabera, eta faxismoaren aurkako borroka egiteko dei egin du. Bihar deituak dituen mobilizazioetara joateko eskatu die gazteei. | Ernaik Lemoako gurutze frankista bota du. «Frankismoak 78ko erregimenean biziraun duenaren erakusle» dira ikur frankistak, gazte antolakundearen arabera, eta faxismoaren aurkako borroka egiteko dei egin du. Bihar deituak dituen mobilizazioetara joateko eskatu die gazteei. | Lemoako (Bizkaia) Gantzabal mendiaren gainean dagoen gurutzea eraitsi dute Ernai gazte antolakundeko kideek, Hispanitatearen Egunaren bezperan. 1937an eraiki zuten, frankisten garaipena gogoratzeko.
1936ko Gerra hasi zenetik 85 urte igaro direnean, oraindik ere «faxismoari gorazarre egitea zilegi dela» salatu du gazte antolakundeak, ohar batean: «Monumentu hauek, Frankismoaren elementu sinboliko izatetik harago, Frankismoak 78ko erregimenean biziraun duenaren erakusle dira». Izan ere, Ernaik uste du «78ko erregimena Frankismoaren oinordeko politikoa» dela, eta haren ezaugarria dela «demokrazia eta askatasuna» ukatzea, bai Euskal Herriari, baita bertako herritarrei ere. Horren adibidetzat ditu, besteak beste, monarkia, elite ekonomikoen agintea, kolonialismoa, komunikabide handien erabateko kontrola eta herrien erabakitze eskubidearen onarpen eza.
Belaunaldi berriei «faxismoaren eta 78ko erregimenaren aurka» borrokatzera eta «bestelako Euskal Herri bat» eraikitzera dei egin die Ernaik: «Antifaxista, askea, feminista, burujabea, euskalduna eta langile eta herritarron bizitzak erdigunean jarriko dituen errotiko eraldaketa sozialean oinarritzen dena».
Helburu horrekin, bihar egingo dituen mobilizazioetara batzeko eskatu die gazteei. Eskualde mailako elkarretaratzeak eta manifestazioak antolatu ditu biharko. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204380/karolina-sarasua-espero-dut-aurrerantzean-partidetan-lehen-iraina-edo-mehatxua-entzun-orduko-jokoa-geratzea.htm | Kirola | Karolina Sarasua: «Espero dut aurrerantzean, partidetan, lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea» | Irain eta mehatxu sexistak salatu ondotik jaso duen babesa «eskertu» du Osasunako jokalariak, eta halako jarreren kontrako neurriak hartzeko deia egin die agintariei: «Debekatu egin behar zaie kirol instalakuntzetan sartzea». | Karolina Sarasua: «Espero dut aurrerantzean, partidetan, lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea». Irain eta mehatxu sexistak salatu ondotik jaso duen babesa «eskertu» du Osasunako jokalariak, eta halako jarreren kontrako neurriak hartzeko deia egin die agintariei: «Debekatu egin behar zaie kirol instalakuntzetan sartzea». | «Ama batek idatzitako txio bat ikusi dut. Guri eskerrak eman besterik ezin duela egin idatzi du, gure ausardiarengatik. 10 urteko alaba bat duela, futbolean ari dena», Karolina Sarasua (Iruñea, 2004) Osasuna B-ko jokalariak Santanderko (Espainia) Nueva Montaña taldearen aurkako partidan irain eta mehatxu sexistak jaso ondotik haiek publikoki salatzea erabaki zuenean, errealitate bat agerian jartzeko egin zuen, eta, bereziki, gaitz hori etorkizuneko jokalariek bizi behar ez izateko: «Futbolean aritzeko ilusioa duten 12-13 urtekoengan pentsatu dut, neuregan baino gehiago. Haiengatik egin nuen, gehienbat».
Etorkizunari ez ezik, ordea, aktualitateari erabat lotutako gaia da irain eta mehatxuena. Partida amaituta, Sarasuak eta haren taldekideek zerrendatu eta sare sozialetan zabaldu zituzten larunbateko neurketan entzundakoak: «Aldagelan sartu eta bortxatu egingo zaitut; zure amak zupatu egiten dit; altxatu kamiseta, eta erakutsi titiak eta ipurdia». Hori lagin bat besterik ez da.
Egoera horretan, Sarasuak «kito» esatea erabaki zuen. Lucia Fernandez epaileak berak animatu zituen horretara, hark ere jaso zituelako, eta aktan jaso zituen: «Espero dut partidetan, lehen iraina edo mehatxua entzun orduko, neurketa geratzea, egileak kanporatzea, eta kirol instalakuntzatan sartzen ez uztea, ez baitute merezi». Egoerari ikusgaitasuna emateko gakotzat jo du partida geratzea: «Partida ez bada geratzen, eta jazartzen segi dezaten uzten bada... Niretzat, geratu egin behar da, bota, eta berriz hasi. Eta ezin bada, beste egun batean jokatzeko prest ere egongo ginateke».
Nueva Montañaren eta Osasunaren arteko partidan, amaitu arte segitu zuten jokatzen, Sarasuak azaldu duenez, oihuak estadioaren kanpoaldetik egin zirelako. «Ulertzen diot epaileari, kasu honetan. Astakeria horiek esan zituztenak kanpoan zeuden, eta ez dakit jokoa geratu ahalko zukeen».
Sarasuak eta haren taldekideek egindako salaketak oihartzun handia izan du. Asko izan dira babesa adierazi duten jokalari, klub eta norbanakoak. Haien jarrera haizatzea modua eman du horrek: «Hasieran, ez nuen uste jendeak hainbesteraino babestuko gintuenik. Esaterako, Alexia Putellasen moduko izar batek txio bat idaztea. Taldea eta ni oso eskertuta gaude egindako guztiarengatik». Bartzelonako jokalaria da Putellas, eta aurten Urrezko Baloia jasotzeko hautagai izendatu dute.
Babes hori higuinari aurre egiteko garaian lagungarria dela uste du Sarasuak: «Ikusita jendeak zer jarrera izan duen eta nolako babesa eman duen, oso eskertuta nago. Espero dut honekin gizartearen pentsamoldea apur bat aldatzea». Halaber, hitzetatik ekintzetara igarotzea galdegin du, eta zigorrak eskatu: «Ez diezaietela berriz sartzen utzi».
Ikerketa zabaldu dute
Espainiako Poliziak ikerketa zabaldu du gertakarien harira. Nueva Montaña taldeko presidente Mateo Sainzek aditzera eman duenez, berak zuzentzen duen klubak bideo bat jarriko du polizien eskuragarri, erasotzaileak identifikatzeko. Sainzek berak grabatu zuen bideoa, jazarleen atzetik korrika eginda.
Aldiz, Kantabriako Futbol Federazioko presidente Jose Angel Pelaezek aditzera eman du espediente bat zabalduko duela, eta «dagozkien autoritateen aurrean» salatuko duela jakinarazi du. Bien bitartean, Osasunak «ikerketa oro» babestuko du. Sarasuak neurriak hartzea hobetsi du: «Bestela, berdin segituko du. Gaztetxoek pentsatuko dute: ‘ze ona, egin diezaiegun iseka’, eta gauzak ez dira horrela».
Egoera «gogorra baino, tristea» izan zela azpimarratu du Sarasuak, eta jazarleen adinarekin lotu du hori: «Mende honetan halako pentsamoldea duten hamasei-hamazazpi urteko jendea egotea, horren matxista... Tristea da, eta pena ematen didate». Lekukoen arabera, erasotzaileak adingabeak dira.
Halako jarrerak eten daitezen hitza hartu du Sarasuak. Hark eta haren taldekideek gehiago bizi behar ez dezaten, baina, batez ere, atzetik datozenak gaitz horretatik libratu daitezen. Hori izan da salatzeko izan duten akuilu nagusia. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204381/omek-ofizialki-definitu-du-gaixotasun-gisa-covid-19-iraunkorra.htm | Gizartea | OMEk ofizialki definitu du gaixotasun gisa COVID-19 iraunkorra | Birusarekin kutsatu eta hiru hilabetera agertzen da eritasuna, eta sintomek «gutxienez» bi hilabete irauten dute, OMEren arabera. Azaldu du gaixoek luzerako ondorioak izaten dituztela birika, bihotz eta nerbio sistemetan. | OMEk ofizialki definitu du gaixotasun gisa COVID-19 iraunkorra. Birusarekin kutsatu eta hiru hilabetera agertzen da eritasuna, eta sintomek «gutxienez» bi hilabete irauten dute, OMEren arabera. Azaldu du gaixoek luzerako ondorioak izaten dituztela birika, bihotz eta nerbio sistemetan. | OME Osasunaren Mundu Erakundeak COVID-19 iraunkorraren lehen definizio kliniko ofiziala argitaratu du. OMEren arabera, gaixotasun hori «normalean birusarekin kutsatu eta hiru hilabetera» agertu ohi da. «Sintomek gutxienez bi hilabete irauten dute, eta ezin dira azaldu diagnostiko alternatibo baten bidez», azaldu du Janet Diaz OMEko kudeaketa klinikoko buruak.
Birusarekin kutsatzen diren paziente gehienak erabat sendatzen dira, baina batzuek «luzerako ondorioak dituzte beren organismoan, birika, bihotz eta nerbio sistemetan, baita efektu psikologikoetan ere», Diazek azpimarratu duenez. Ondorio horiek infekzioaren hasierako larritasuna gorabehera gerta daitezke, eta maizago gertatzen dira emakumeengan, adin ertaineko pertsonengan eta hasieran sintoma gehien izan zituztenengan. COVID-19 iraunkorra COVID-19 osteko gaixotasun moduan definitu du OMEk: «COVID-19 osteko eragina SARS-CoV-2 birusarekin kutsatutako gizabanakoetan gertatzen da, normalean COVID-19a agertu eta hiru hilabetera; sintomek gutxienez bi hilabete irauten dute, eta ezin azaldu ahal dira diagnostiko alternatibo baten bidez. Sintoma ohikoenak nekea, arnasa hartzeko zailtasuna eta disfuntzio kognitiboa dira, baina gaixoaren eguneroko funtzionamenduan eragina izan dezaketen beste sintoma batzuk ere gerta daitezke». Sintomak modu askotan ager daitezke: berriak izan daitezke, COVID-19 kasu akutu batetik osatu ondoren ager daitezke, edo gaixotasuna hasi zenetik iraun dezakete, OMEk zehaztu duenez.
Orain arte, osasun arloko profesionalen artean gaixotasunari buruz egon den argitasun eta irizpide komunik ezak zaildu egin du COVID-19 iraunkorraren ikerketan eta tratamenduan aurrera egin ahal izatea; hori dela eta, OMEk definizio estandarra ezartzea erabaki du. Definizio berria «aurrerapauso garrantzitsutzat» jo du Diezek, gaixotasuna dutenen aitortzan lagungarri izango delako, eta haien tratamendua erraztuko duelako. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204382/arrisku-talde-batzuei-hirugarren-dosia-jartzea-ontzat-jo-du-orain-omek.htm | Gizartea | Arrisku talde batzuei hirugarren dosia jartzea ontzat jo du orain OMEk | Abuztuan, berriz, eskatu zuen atzera egiteko COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia emateko urratsetan. | Arrisku talde batzuei hirugarren dosia jartzea ontzat jo du orain OMEk. Abuztuan, berriz, eskatu zuen atzera egiteko COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren dosia emateko urratsetan. | COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosiaren inguruko jarrera aldatu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak, eta ontzat jo du arrisku taldeko zenbait kolektibori dosi gehigarri bat jartzea. Abuztuan, ordea, herrialdeei eskatu zien atzera egiteko hirugarren dosia emateko urratsetan. Orain, baina, OMEren txertoetarako talde aholkulariak ebatzi du gomendagarria dela arriskuan dauden talde jakin batzuetako pazienteek COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosi gehigarri bat hartzea. Immunoeskasi larria dutenek, eta Sinovac eta Sinopharm txertoak hartu dituzten 60 urtetik gorakoek hartu beharko lukete hirugarren dosia, OMEren arabera. Joan den astean OMEren Adituen Aholkularitza Talde Estrategikoak egindako bileran adostu zen hirugarren dosiari buruzko jarrera aldatzea. Bilera horretan, COVID-19aren aurkako txertaketa estrategiak aztertu ziren, bai eta malaria edo polioa bezalako eritasunen aurkako txertaketari lotutakoak ere. Koronabirusaren aurkako txertaketari dagokionez, OMEren adituek aholkatu dute 2022aren erdialderako herrialde guztiek helburu gisa jartzea munduko biztanleen %70ek COVID-19aren aurkako txertoa jarria izatea. Helburu hori lortzea posible ikusten du OMEk, izurriaren bilakaerak eta gazteen txertaketak horretarako modua ematen duelako. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204383/bost-euskal-preso-euskal-herriratu-dituzte-eta-beste-bi-hurbildu.htm | Politika | Bost euskal preso Euskal Herriratu dituzte, eta beste bi hurbildu | Unai Bilbao, Ibai Beobide, Igor Portu, Joanes Larretxea, Andoni Goikoetxea, Mikel Azurmendi eta Manex Castro dira lekualdatu dituzten euskal presoak. | Bost euskal preso Euskal Herriratu dituzte, eta beste bi hurbildu. Unai Bilbao, Ibai Beobide, Igor Portu, Joanes Larretxea, Andoni Goikoetxea, Mikel Azurmendi eta Manex Castro dira lekualdatu dituzten euskal presoak. | Etxeratek jakinarazi duenez, Espainiako Espetxe Erakundeek sei preso lekualdatu dituzte azken egunetan. Horietako lau Euskal Herriratu egin dituzte, eta beste bi, hurbildu.
Unai Bilbao Solaetxe, Ibai Beobide Arza, Igor Portu Juanena, Joanes Larretxea Mendiola eta Andoni Goikoetxea Gabirondo dira Euskal Herriratu dituzten bost presoak. Bilbao Darocako espetxetik (Espainia, 345 kilometro) Zaballakora eraman dute; Beobide, Burgosekotik (Espainia, 215 kilometro) Basaurikora; Portu, Darocakotik Zaballakora; Larretxea, Villabonakotik (Espainia, 385 kilometro) Martutenekora; eta Goikoetxea, El Duesotik (Espainia, 170 kilometro) Martutenekora.
Horiez gain, Mikel Azurmendi Peñagarikano Zuerako espetxetik (Espainia, 245 kilometro) El Duesora hurbildu dute, eta Manex Castro, berriz, Darocakotik El Duesora. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204384/kurzekin-estuki-lan-egiteko-asmoa-du-austriako-kantziler-berriak.htm | Mundua | Kurzekin «estuki» lan egiteko asmoa du Austriako kantziler berriak | Asteburuko dimisioaren ostean, Schallenbergek gobernuburu kargua hartu du. Oposizioko alderdiek postuan haren aurrekoaren «txotxongiloa» izatea leporatu diote. | Kurzekin «estuki» lan egiteko asmoa du Austriako kantziler berriak. Asteburuko dimisioaren ostean, Schallenbergek gobernuburu kargua hartu du. Oposizioko alderdiek postuan haren aurrekoaren «txotxongiloa» izatea leporatu diote. | Austriako kantziler kargua hartu eta berehala emandako diskurtsoan, Alexander Schallenbergek argi utzi du ez duela gobernuaren orain arteko bidetik aldentzeko asmorik, eta «estuki» lan egingo duela karguan haren aurrekoarekin, ikerketa baten harira dimisioa eman duen Sebastian Kurzekin. Hala, gobernuburu berriak helburu bat lehenetsi du datozen asteetarako: ahalik eta azkarrena amaitzea egunotako krisi politikoa.
Iragan asteazkenean, ustelkeriaren kontrako Vienako fiskaltzak ohar baten bidez jakinarazi zuen Kurz eta beste bederatzi lagun ikerketapean daudela, eta horrek desegonkortasun politiko handia sortu zuen berriz ere Europa erdialdeko herrialdean. Gerora, Poliziak hainbat miaketa egin zituen, tartean, OVP Austriako Alderdi Popularraren egoitzan.
Fiskaltzaren susmoen arabera, Finantza Ministerioak 2016tik 2018ra bitartean dirua eman zion egunkari bati, iragan larunbatera arte kantziler zenaren eta OVPren aldeko inkestak kalera zitzan. Zehazki, fiskaltzak ustelkeria, diru publikoa bidegabe erabiltzea eta eroskeria leporatuta abiatu ditu ikerketak, eta horrek OVPren koaliziokide Berdeen haserrea eragin zuen; Kurzek errugabea dela defendatzen duen arren, ekologistek kantziler zenaren dimisioa eskatu zuten, eta oposizioko alderdiek zentsura mozio bat iragarri zuten, gaurko.
Azkenean, alderdiko barne presioen ondorioz eta bozketa hori saihesteko asmoz, Kurzek dimisioa eman zuen iragan larunbatean. Hori bai, OVPren buruzagi izaten jarraituko du, baita Kontseilu Nazionaleko —behe ganberako— diputatu eta talde parlamentarioko presidente ere.
Gertakari horiez, orain arte Atzerri ministro zen Schallenbergek adierazi du akusazioak «faltsuak» direla, eta «konbentzituta» dagoela «edukirik gabe» geratuko direla. Bien bitartean, «erantzukizuna eta egonkortasuna ekarriko ditu» gobernura, azaldu duenez.
Austriako gobernuburuaren adierazpenek, ordea, ez dute oposizioko alderdiak pozteko arrazoirik eman, Kurzen «txotxongiloa» izatea leporatu baitiote Schallenbergi, haren aurrekoaren «itzaleko kantziler» gisara arituko dela argudiatuta: «Oposizioko alderdi guztiak bat datoz esaterakoan ez dela aldaketarik izan Kurz sisteman. Hariak bere eskuetan ditu oraindik, eta Schallenberg kantziler aukeratu izana Kurz sistemaren parte da», adierazi dio SPO Austriako Alderdi Sozialdemokratako diputatu Kai Jan Krainerrek ORF irratiari.
Akusazio horiez jakitun dagoela, Austriako presidente Alexander Van der Bellenek etxeko lanak eman dizkio kantziler berriari, kargua hartzeko ekitaldian: «Gobernu berriak erantzukizun handia du. Ez soilik proiektuekin era arrakastatsuan jarraitzea, baita herritarrek politikarekiko duten konfiantza berreskuratzea ere».
Kantziler berria karguan haren aurrekoaren kolaboratzaile fidela da, eta hainbat auzitan bat egiten du harekin: immigrazioaren kontrako jarrera gogorrean, eta Poloniako eta Hungariako gobernu ultrakontserbadoreei kritika gutxi egitean, esaterako.
Ustelkeria, Kurzen inguruan
Ikusteko dago egunotako gertakariek zer eragin izango duten Kurzen ibilbide politikoan, ez baita lehen aldia ustelkeria kasuekin zerikusia duela. 2017an aukeratu zuten lehen aldiz Austriako gobernuburu, FPO Austriako Askatasunaren Alderdia ultraeskuindarrarekin koalizio bat adostu ostean; garai hartan, Europako agintaririk gazteena bilakatu zen, 31 urterekin.
2019ko maiatzean, ordea, Alemaniako bi hedabidek bideo bat argitaratu zuten, eta horretan FPOko buru eta kantzilerorde Heinz-Christian Strache ageri zen, emakume bati kontratu publikoak eskaintzen, hauteskunde kanpaina diruz laguntzearen truke —2017ko bozen aurretik grabatu zuten, Eivissan (Herrialde Katalanak)—.
Strachek dimisioa eman zuen, baina auzia ez zen horretan geratu, gerora oposizioak gobernuaren kontrako konfiantza mozio bat aurkeztu baitzuen, eta arrakasta izan baitzuen. Hala, 2019ko irail amaieran bozak egin zituzten berriz, eta FPOk hamar puntu egin zuen behera; Kurzen OVPk, berriz, sei gora. Horrek ahalbidetu zion koaliziokideak aldatzea, eta Berdeekin gobernua osatzea. |
2021-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/204385/hegoaldeko-jatetxeek-derrigorrez-eskaini-beharko-dute-sobera-geratutako-janaria-eramateko-aukera.htm | Gizartea | Hegoaldeko jatetxeek derrigorrez eskaini beharko dute sobera geratutako janaria eramateko aukera | Elikagaiak alferrik galtzea eragoztea asmo duen lege proiektu bat onartu du Espainiako Gobernuak. Elikagaiekin lan egiten duten sektore guztiei zuzendutako neurriak biltzen ditu. | Hegoaldeko jatetxeek derrigorrez eskaini beharko dute sobera geratutako janaria eramateko aukera. Elikagaiak alferrik galtzea eragoztea asmo duen lege proiektu bat onartu du Espainiako Gobernuak. Elikagaiekin lan egiten duten sektore guztiei zuzendutako neurriak biltzen ditu. | Zaborretara ahalik eta elikagai gutxien botatzea. Hori da Espainiako Gobernuak onartu berri duen lege proiektuaren helburu nagusia. Hainbat neurri biltzen ditu egitasmo horrek, elikagaiekin lan egiten duten sektore guztiei zuzendutakoak, produkzioan jarduten dutenetatik hasi eta jatetxeetara arte.
Besteak beste, legea onartzen bada behintzat, derrigorrezkoa izango da gaur egun ere hainbat jatetxek ematen duten aukera bat ematea: erabat jan ez den janaria etxera eramatekoarena. Aukera hori «modu argian» adierazi beharko dute kartetan eta menuetan, eta bezeroei ezingo diete zerbitzu hori kobratu.
Bestetik, elikatze katean parte hartzen duten enpresa guztiek janaria alferrik ez galtzeko prebentzio plan bana egin beharko dute, eta, horren bidez, erabili ez dituzten edo soberan dituzten elikagaiak Gobernuz Kanpoko Erakundeei edo elikagai bankuei eman. Neurri horrek eragingo dien eragileen artean daude catering enpresak, edota zahar etxeetako eta ikastetxeetako jangelak.
Alternatibak
Sobera geratutako elikagai horiek GKEei edo elikagai bankuei helarazteko, berriz, ostalariek eta enpresek hitzarmenak sinatu beharko dituzte haiekin. Guzti hori, noski, janari hori kontsumitzeko moduan badago.
Hala ez bada, alternatibak proposatu ditu Madrilek: konposta egiteko erabiltzea, animalientzako janaria egiteko erabiltzea edo biogasa sortzeko baliatzea. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204386/39-graduko-lurrikara-bat-gertatu-da-irunerrian.htm | Gizartea | 3,9 graduko lurrikara bat gertatu da Iruñerrian | Eguesibarren izan du epizentroa astinduak. 22:45 aldera izan da. | 3,9 graduko lurrikara bat gertatu da Iruñerrian. Eguesibarren izan du epizentroa astinduak. 22:45 aldera izan da. | Lurrikara bat sentitu dute Iruñerriko biztanleek bart. 3,9 gradukoa izan da Richter eskalan, eta Eguesibarren izan du epizentroa, Lizoainibar-Arriasgoiti inguruan, Espainiako Institutu Geografiko Nazionalak jakinarazi duenez. Lurrikara kilometro bateko sakoneran sortu da, zenbait adituren esanetan.
22:45 inguruan gertatu da lurrikara. Ordu laurden geroago, 3,2 graduko beste astindu bat sentitu da. Gainera, hirugarren dardara bat ere erregistratu da ondotik, indar apalagokoa izanik ere: 2,7 gradukoa izan da, 23:20 inguruan.
SOS Nafarroak jakinarazi du deiak jaso dituela lurrikarari buruzko informazioa galdezka, baina inork ez diola kalteren baten berri eman. Dardara sentitu eta berehala, azterketa abiatu dute, astindua zer udalerritan antzeman den zehazteko.
Azken urteetan maiz sortu dira lurrikarak Iruñerri inguruan, hiru eta lau gradu arteko indarrekoak, asko. Iaz, 4,6 eta 4,4 graduko bi lurrikarak Lizoainen izan zuten epizentroa, eta erreplika ugari sortu ziren hurrengo egunetan. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204409/aljeriako-hiru-gizon-hil-dira-ziburun-trenak-harrapatuta.htm | Gizartea | Aljeriako hiru gizon hil dira Ziburun, trenak harrapatuta | Lehen zantzuen arabera, migrazioaren bidean zihoazen. Laugarren lagun bat erietxera eraman dute, larriki zauriturik. Migrazio politikak gaitzesteko elkarretaratzea eginen dute asteazkenean harrera elkarteek, 18:30ean, Donibane Lohizunen. | Aljeriako hiru gizon hil dira Ziburun, trenak harrapatuta. Lehen zantzuen arabera, migrazioaren bidean zihoazen. Laugarren lagun bat erietxera eraman dute, larriki zauriturik. Migrazio politikak gaitzesteko elkarretaratzea eginen dute asteazkenean harrera elkarteek, 18:30ean, Donibane Lohizunen. | Goizeko bostak, minutu bat eskas. Ordu horretan, Hendaiatik (Lapurdi) Bordelera (Okzitania) zihoan trenak lau lagun harrapatu ditu gaur Ziburun (Lapurdi), trenbidean etzanik zeudela. Horietako hiru hil dira, eta laugarrena Baionako erietxean dago, larri. Kolpe anitz ditu gerrian eta hanketan; ebakuntza egin diote arratsaldean, eta arriskutik kanpo dago. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak baieztatu du migratzaileak zirela, Aljeriakoak, zehazki. Halere, biktima bakarra «ofizialki identifikatu» ahal izan dute: 21 urte zituen gizonak. Gainerakoan, lekuan berean aurkitutako dokumentazioa ikertzen ari da Frantziako Polizia.
Bourrierek istripua gertatu eta berehala ireki du ikerketa, «heriotzaren arrazoiak» zuzen zein izan diren aztertzeko. Frantziako Auzi Poliziak eta Frantziako Aireko eta Mugetako Poliziak eramanen dute ikerketa. Aitortu du lehentasuna biktimak identifikatzea dela. Izan ere, ezbeharra gertatu den lekuan bost pertsonaren dokumentuak aurkitu ditu Frantziako Poliziak. «Ezin da erran benetan biktimenak diren ala ez eta ezin da erran bosgarren lagun batek ihes egiterik izan duen», zehaztu du.
Aurkitu duten dokumentazioaren arabera, hipotesia egin du Bourrierek: «Hiru paperek Espainiako Estatuaren kanporatze agindu bat erakusten dute, eta laugarren paper batean ageri da Baionako Auzitegiaren kondena bat. Horretan, idatzia da herenegun Mont-De-Marsango [Okzitania] espetxetik atera zela, eta segidan Espainiaratua izan zela, Frantziaren aginduz». Hortaz, lehen zantzuen arabera, uste du migrazioaren bidean zeudela biktimak, Baionara iritsi nahian. «Eguneko lehen trena da ordu horretakoa. Pentsa daiteke pertsona horiek bidean lo geratu direla, baina suposizio bat da. Migrante batzuek sekulako arriskuak hartzea onartzen dute», erran du. Eta gehitu du: «Arras posible da egunean bertan muga pasatu izana».
Kontroletatik ihesi
Istripua Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokitik hurbil gertatu da, «batere argiztatua ez den» leku batean. Peio Dufau Ziburuko hautetsia da; ofizioz, tren gidaria. Berriari kontatu dio Hendaia eta Baiona arteko trenbideetan «maiz» ibiltzen direla migratzaileak. «Polizia gibeletik dute toki guztietan. Bidasoa ibaian bi ito ziren, horrek frogatzen du bide guziak hartzen dituztela mugatik eskapatzeko, Baionara iristeko. Geroz eta bide arriskutsuagoak hartzen dituzte, kontrolen ondorioz: trenbidea horietako bat da. Trenbideetako langileentzat ere zaila da», salatu du. «Sekulako arriskuak hartzen dituzte, sobera kontrol badelako. Zer aldatzen du oztopatzeak? Zer aldatzen du? Hain bide luzea eginda, ez dira Poliziarengatik geldituko».
Goizean gertatutakoaz ere xehetasun gehiago eman du Dufauk. «Tren gidariak ez ditu ikusi, eta larrialdiko frenatzea egiten saiatu delarik berantegi zen. Lau pertsonak zutitzen entseatu dira, baina joak izan dira. 200 bat metro egin behar izan ditu gidariak trena gelditzen lortzeko. Berehala jaitsi da trenetik, kontrolatzaileekin batera, eta lehen artak eman dizkiote bizirik zenari». Prokuradoreak zehaztu du orduko 92 kilometroko abiaduran aitzinatzen ari zela trena.
Hendaiako, Donibane Lohizuneko eta Baionako tren gidarien CGT sindikatuak gertatutakoa salatu du. «Estigmatizazioak, arrazismoak, eta gorrotoak [Frantziako] espazio mediatikoa betetzen duten uneotan, drama honek gogora ekartzen digu, egunero, emakume batzuek, gizon batzuek, haur batzuek beren herrialdetik ihes egiten dutela gerragatik, baldintza klimatikoengatik, goseteengatik; eta bidean hiltzen direla». Ezbeharra bizi izan duten tren gidariei ere babesa helarazi die sindikatuak.
LAB sindikatuak, berriz, «migrazio politika arrazistei» egotzi dizkie istripua eta heriotzak. Europa «gotorleku» bihurtzeko politika bukatu behar da, sindikatuaren esanetan, bizirauteko lan bila datozen milaka pertsonaren eskubideak urratzen ari direlako.
Migrazio politika jomugan
Errefuxiatuen harrera elkarteek elkarretaratzea eginen dute, bihar asteazkena, 18:30ean, Donibane Lohizuneko tren geltokiaren aitzinean, etorkinek Euskal Herrian pairatzen duten egoera salatzeko, eta migrazio bideetan hil diren pertsonak oroitzeko.
Bestalde, EH Bai koalizioak berehala salatu du gertatutakoa. «Azken hilabeteetan errepikakorra bilakatzen ari den albiste txar bat da. Hiru migrante hil dira jada —batek bere buruaz beste eginik eta beste biak Bidasoa zeharkatzen ari zirela— eta hiru heriotza berri hauekin, orotara, sei dira Euskal Herrian hil diren migranteak».
Frantziako Estatuaren migrazio politika gaitzetsi du koalizioak. «Etorkinei harrera hobea egiteko, mugak kudeatzeko politikan jarrera hexagonala errotik aldatzea behartzen du. Badu bost urte orain Frantziako Estatuak mugetan kontrolak gogortzen dituela, Schengen eremua eta libreki ibiltzeko eskubidea urratuz». Euskal Herriak «harrera herria» izatea nahi dutela berretsi dute: «eta ez hilerria». |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204410/gizon-batek-neska-laguna-hil-du-gasteizen-eta-bere-buruaz-bertze-egin-du.htm | Gizartea | Gizon batek neska laguna hil du Gasteizen, eta bere buruaz bertze egin du | 2003tik 112 emakume hil dituzte Euskal Herrian. Elkarretaratzera deitu dute gaurko. | Gizon batek neska laguna hil du Gasteizen, eta bere buruaz bertze egin du. 2003tik 112 emakume hil dituzte Euskal Herrian. Elkarretaratzera deitu dute gaurko. | Atzo, goizeko zazpiak eta hogei inguruan atzeman zituen Ertzaintzak emakume baten eta gizon baten gorpuak Gasteizko Sansomendi auzoko etxebizitza batean, biak indarkeria zantzuekin. Emakumezkoak Erika T. zuen izena eta 37 urte zituen; gizonezkoak 42 urte zituen. Bikotekideak ziren, eta, hainbat iturrik aipatu dutenez, banantze prozesuan zeuden.
Ebaki sakonak zituzten biek gorputzean: lepoan emakumeak, bularraldean gizonak. Ertzaintzak BERRIAri adierazi dionez «itxura guztien arabera» indarkeria matxista kasu bat da gertaturikoa: gizonak emakumea hil izanen luke lehenik, labankadaz, eta ondoren bere buruaz bertze egin. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren esanetan, hori da gertatu zena lehen ikerketen arabera.
Bikotearen semeek eman zioten abisua Poliziari goizean, 07:15 aldean, eta Ertzaintza joan zen etxebizitzara, gertatua ikustera. Iritsitakoan, gizonezkoa bizirik zen artean, baina minutu gutxi batzuen buruan zendu zen. Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, bikotearen bi semeak adingabeak dira: 13 eta 17 urte dituzte.
Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak protestara deitu du gaurko eta biharko. Gaur 19:00etan bilduko dira Gasteizen, Andra Mari Zuriaren plazan. Bihar, berriz, Bilbon, Donostian eta Iruñean eginen dituzte elkarretaratzeak. Bilbon Arriaga plazan bilduko dira, 19:00etan; Iruñean Udaletxe plazan, 20:00etan; eta Donostian 19:00etan, Bulebarrean.
Arbuio erabatekoa
Gorka Urtaran Gasteizko alkateak hilketa matxistatzat jo zuen gertaturikoa: salatu zuen indarkeria matxistak «emakumeak erailtzen» dituela eta «adingabeen, senideen eta lagunen bizitzak suntsitzen». Hilketa «irmoki gaitzetsi» zuen, eta babesa adierazi zien «krimen horren biktimei». Udalak jakinarazi zuen bozeramaileen batzordea bilduko dela gaur, asteazkena, hilketa salatzeko adierazpen bat kaleratu eta elkarretaratze batera deitzeko.
Emakundek ere «gogor» salatu zuen emakumearen hilketa, eta herritarrei eskatu zien «gaitzespena» adieraz dezatela. Jakinarazi zuen martxan jarri zutela protokoloa, eta Gasteizko Udalarekin batera protestara deitu dute gaurko: 12:00etan eginen dute elkarretaratzea, Gasteizko Plaza Berrian. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria han izanen dira. Emakundek gogoratu zuen «emakumeen aurkako indarkeria mota» hori «menpekotasunaren eta emakume eta gizonen arteko ezberdintasunaren adierazgarri latzena eta gogorrena» dela. Ohartarazi zuen, halaber, «emakumeen kontrako indarkeriarik gabeko gizarte bat» eraikitzeko «ezinbestekoa» dela «hiritar guztien jarrera aktiboa».
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi zuen «egun iluna» zela atzokoa, eta erran zuen «onartezina» dela emakumeen aurkako indarkeria. Hark ere berretsi zuen Gasteizko Sansomendi auzoan gizonak emakumea hil eta ondoren bere buruaz bertze egin zuela, «itxura guztien arabera». Haren hitzetan, «emakume eta gizonen arteko desberdintasunaren adierazpide krudel eta gogorrenaren hiru biktima gehiago» dira atzo hildako emakumea eta haren bi semeak.
Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan duen ordezkariak ere salatu zuen «erailketa matxista izugarria», eta gizarteari eskatu zion «onar» dezala indarkeria matxista dela «duen arazo nagusietako bat». Adierazi zuen «genero indarkeria desagerrarazi artean» gizartea ez dela «erabat justua eta osasuntsua» izanen.
Eudel udalen elkarteak, halaber, «arbuio irmoena» adierazi zuen eta bat egin zuen Emakundek eta Gasteizko Udalak gaurko deituriko elkarretaratzearekin. Elkartearen arabera, gazteei zuzenduriko sentsibilizazio ekintzak indartu behar dira. Indarkeriaren erroan jarri zuten arreta: «Heriotzek emakumeenganako indarkeriaren arazoaren alderdi bat baino ez dute erakusten; izan ere, egoera hori emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean sortzen da».
Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak, bere aldetik, indarkeria matxista «eta hura ukatzen dutenen diskurtsoa» salatu zituen sare sozialetan. Gasteizko EH Bilduk adierazi zuen «sistema patriarkalak» eragiten dituen «indarkeria forma guztiak» gaitzesten dituztela: «Ez da kasu bakan bat, nazkatuta gaude». Ahal Duguk adierazi zuen ez dagoela «ez aitzakiarik ez justifikaziorik indarkeria matxistaren aurka ez borrokatzeko».
2003tik 112 emakume
Aurten indarkeria matxistaren ondorioz hildako bosgarren emakumea da atzo Gasteizen hilda atzeman zutena. 2003tik 112 emakume hil dituzte Euskal Herrian, BERRIAren zenbaketaren arabera. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204412/eh-bildu-hispanitatearen-egunak-espainiako-estatuaren-inposizio-eredua-islatzen-du.htm | Politika | EH Bildu: «Hispanitatearen Egunak Espainiako estatuaren inposizio eredua islatzen du» | Hispanitatearen ospakizun eguna salatu du Bakartxo Ruiz EH Bilduko parlamentariak, eta azaroaren 20an Bilbon deitutako manifestaziora joateko deia egin du. | EH Bildu: «Hispanitatearen Egunak Espainiako estatuaren inposizio eredua islatzen du». Hispanitatearen ospakizun eguna salatu du Bakartxo Ruiz EH Bilduko parlamentariak, eta azaroaren 20an Bilbon deitutako manifestaziora joateko deia egin du. | Gaur, urriaren 12an, Espainiak Hispanitatearen Eguna ospatzen du, eta Hego Euskal Herrian jai egun ofiziala da. EH Bildurentzat, baina, gaur ez dago zer ospatzerik: «Subiranistok eta independentistok ez dugu ezer ospatzeko». Bakartxo Ruiz EH Bilduko Nafarroako parlamentariak agerraldia egin du Iruñean, eta salatu du gaurko egunak «Espainiako inposizioaren eredua» islatzen duela, hau da, «uniformizazioarena, inperialismoarena eta zentralismoarena». Marko horren bitartez, «hizkuntza eta identitate bakarraren eredua ere» inposatu nahi dela salatu du, eta adibide gisa jarri du azkenaldian Nafarroan euskararen aurka izandako erasoak. Horri loturik, datorren urtean LORAFNA ezarri zenetik 40 urte beteko direla gogoratu du Ruizek, eta salatu haren bitartez Nafarroa «Espainiako probintzia soil bat bailitzan» irudikatu nahi dela.
Gaurko datari beste data bat kontrajarri nahi dio EH Bilduk: datorren azaroaren 20an Bilbon deitutako manifestazio nazionala, hain justu. Egun horretan, Santi Brouard eta Josu Muguruza omenduko dituzte, eta izurriaren ostean, jendea «berriz elkartzeko» topalekua izatea nahi dute, Ruizek azpimarratu duenez. Ez dela ohiko mobilizazio bat izango ohartarazi du EH Bilduko parlamentariak: «Frankismo soziologikoa inoiz baino biziago azaleratzen ari zaigu, eta estatu terrorismoaren zantzu berriak ere mahai gainean ditugu». Hala, manifestazio horrek «herri burujabe, euskaldun, feminista eta justua nahi duten guztiak» interpelatzen dituela esan du Ruizek, baita «atzoko eta gaurko antifaxismoarekin» engaiatutako guztiak ere. Hori hala, azaroaren 20an Bilboko kaleak betetzeko deia egin du.
Ernairen protestak kalean
Ernaik Hispanitate egunaren aurkako protestak deitu ditu gaur Euskal Herriko hainbat tokitan. «Gazte independentistok ez dugu ezer ospatzeko. Kontrara: 1978ko erregimenari arrakalak bideratzeko eguna da gaurkoa, erregimena eta bere zutabe guztiak eraistekoa», adierazi du ohar batean. Ernairen ustez, bestelako Euskal Herri bat eraikitzeko «aukera zabalik dago», eta erronka nagusi gisa ezarri du «euskal errepublika sozialista, feminista eta euskaldunerako bidea» egitea. Gaur ez ezik, egunerokoan ere gazte independentistek «etorkizun justu bat eskainiko duen herri askea eraikitzen hasteko» parada dutela nabarmendu du gazte mugimenduak agiri batean.
Guardia Zibilaren aldeko ekitaldiak
Hispanitatearen aldeko ospakizun nagusia Madrilen egiten ari dira gaur; Espainiako errege-erreginak buru, Espainiako Gobernuko ministroak eta erkidegoetako presidente ugari daude bertan desfile militarra ikusten. Besteak beste, Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibite han da. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, ordea, ez da Madrilgo ospakizunetara joan.
Bestalde, Gasteizko Sansomendi auzoko Guardia Zibilaren kuartelean ekitaldia egin dute goizean, eta bertan izan da Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaria. Itxasok adierazi du Espainia «kontzeptu kultural irekia eta barneratzailea» dela, eta «pluralismoa eta pertenentzia sentimendu ugari» bere baitan hartzen dituela. Guardia Zibila zoriondu egin du egiten duen lanagatik; azpimarratu du «leialtasunarekin» engaiatuta dagoela eta «bizikidetza eta tolerantzia» bermatzen dituela. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204413/erreformen-aurrean-alderdiek-duten-isiltasuna-bukarazi-nahi-du-elak.htm | Ekonomia | Erreformen aurrean «alderdiek duten isiltasuna» bukarazi nahi du ELAk | Lan eta pentsioen erreformetan «erabakitzeko eskubidea» izango dutela esan die Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak, EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi, eta manifestaziora deitu du Hegoaldeko lau hiriburuetan, urriaren 24rako, Ez gaitzazue Madrilen saldu lelopean. | Erreformen aurrean «alderdiek duten isiltasuna» bukarazi nahi du ELAk. Lan eta pentsioen erreformetan «erabakitzeko eskubidea» izango dutela esan die Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak, EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi, eta manifestaziora deitu du Hegoaldeko lau hiriburuetan, urriaren 24rako, Ez gaitzazue Madrilen saldu lelopean. | Lan eta Pentsioen erreformetan «erabakitzeko eskubidea» izango dutela esan die ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak, EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi; beren botoek erabakiko dutela onartuko diren ala ez «euskal langileen eta pentsiodunen aurkako neurri berriak» Espainiako Kongresuan, alegia, eta «isiltasuna» baizik ez dutela eskaini orain arte. Lakuntzak ohartarazi die ELAk «ahal duen guztia» egingo duela erreformak onar ez daitezen «euskal herritarren aurka», eta ahal duenaren barruan greba orokorra egitea ere «oso kontuan» hartzen ari direla.
Baina, bien bitartean, hiru alderdi horiei «konpromisoa hartzeko» esan die, erreformak onar ez daitezen «euskal langile eta pentsiodunen interesen aurka». Hala, EAJ, Bildu eta Elkarrekin Podemos baldintzatzeko manifestaziora deitu du sindikatuak, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan, urriaren 24rako, igandez. Ez gaitzazue Madrilen saldu izango da martxen leloa.
ELAn adi jarraitzen ari dira erreformen prozesuak, «funtsezkoa delako jakitea horien edukiak, orientazioa eta noiz onartu nahi dituzten». Horren araberako greba orokorra deitzeko prest dago sindikatua, BERRIAk aurreratu zuen moduan, baina oraindik ez du egun zehatzei buruz hitz egin. LAB sindikatuarekin edukiak eta eguna zehaztea ezinbestekoa du, gainera, sindikatuentzat ere arriskuak badituen lanuzte orokor bat deitzeko, baina Lakuntzak oso garbi utzi du «oraingoan» erreformak izan beharko liratekeela balizko greba orokor baten funtsa eta izana. LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk berretsi du ELAren zain daudela eguna adosteko.
«Orain arte isiltasuna baizik ez dute eskaini EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek, eta entzun nahi diegu esaten konpromisoa hartzen dutela erreformak gerarazteko, euskal herritarren kalterako badira», adierazi du Lakuntzak. Espainiako Gobernuak hiru alderdi horien botoak behar dituela azaldu du ELAko idazkari nagusiak, horiek gabe nekez aterako dituela aurrera erreformak Espainiako Kongresuan. «Erabakitzeko eskubidea izango dute».
Seinaleak ez dira onak
ELAk susmo txarra hartu die Pedro Sanchezen gobernua negoziatzen ari den bi erreformei. «Seinaleak argiak dira», esan du Lakuntzak. Bruselak eta Madrilek ezkutuko itun bat dutela jakinarazi du hedabide batek, pentsioen erreforma «bere osotasunean» egin dadin. Lehen zatia baizik ez du lotu orain arte exekutiboak, pentsioen igoera KPIra lotzen duena, besteak beste; baina bigarrenean, Belaunaldi arteko ekitate mekanismoa delakoa onartzekoa dela uste du ELAk, eta Gizarte Segurantzako ministro Jose Luis Escriva ez dela nahasten aldiro aldiro, badakiela zer esaten duen: «Urte gehiago lan egin beharko dugula pentsio apalagoak jasotzeko; hori da helarazten ari zaiona gizarteari zirimiri baten moduan. Garbi esan behar da mekanismo hori onartzen badute, pentsioak agintzen duen gobernuaren neurrira izango direla aurrerantzean».
Lan erreformari dagokionez, ELAk bi marra gorri jarri ditu: «Etekinak dituzten enpresek kaleratze masiboak egiteko duten oraingo erraztasunak indargabetzea eta lan itunak Euskal Herrian negoziatzeko segurtasun juridikoa edukitzea, Espaniako miseriazko itunak hobetu ditzagun hemen». Yolanda Diaz Lan ministroak lan erreforma indargabetzeko egindako promesa gogora ekarri du Lakuntzak, eta erantsi du dagoeneko beste zerbait ari direla negoziatzen Espaniako Elkarrizketa Sozialerako Mahaian.
Hain zuzen, azaroaren 15ean plazaratzekoak dira mahai horretan adostu dezaketen erreformaren zirriborroa, eta abenduaren 31 baino lehen onartuko zela zehaztu zuen Diaz ministroak, gainera. «Bruselarekin hitzartua daukatela diote informazio batzuek», azaldu du ELAko buruak. Bi egun horiek oso kontuan dituzte ELAn greba orokor baten deialdiari egun zehatza jartzeko, baina gaur-gaurkoz ez dakite epeak beteko ote diren. Gerta daiteke 2022ra luzatzea prozesua, eta, hortaz, ELAk datorren urterako utziko luke mobilizazio handiaren aukera.
Horren guztiaren aurrean, EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi erreparatu die berriro Lakuntzak. «Europako funtsak enpresa handientzat izango dira, trantsizio ekologikoaren eta digitalizazioaren aitzakiarekin», azaldu du. «Erreformak Bruselarekin daude lotuak, funtsen truke direlako». Testuinguru horretan, alderdi horiek «beren jarrerak argitu ditzaten» nahi du ELAk, eta urriaren 24ko manifestazioekin hasiko da haiek estu hartzen. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204414/portugaleteko-egoitza-batean-50-egoiliar-eta-11-langile-kutsatu-dira.htm | Gizartea | Portugaleteko egoitza batean 50 egoiliar eta 11 langile kutsatu dira | Egoiliar guztiek COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia hartua zuten. Egoiliar eta langile denak asintomatiko daude. | Portugaleteko egoitza batean 50 egoiliar eta 11 langile kutsatu dira. Egoiliar guztiek COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia hartua zuten. Egoiliar eta langile denak asintomatiko daude. | Bizkaiko Diputazioak jakitera eman duenez, agerraldi bat atzeman dute Portugaleteko (Bizkaia) Rodriguez Andoni V adinekoen egoitzan: 50 egoiliar eta 11 langilek positibo eman dute. Positibo eman duten egoiliar guztiek COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia hartua zuten irailaren amaieratik, eta langileek txertoaren pauta osoa jasoa zuten. Kutsatutako guztiak sintomarik gabe daude. Bakar bat ere ez dute ospitaleratu, baina isolatu egin dituzte denak, eta debekatu egin dituzte kanpoko bisitak, badaezpadako neurri gisa.
Nafarroan, 33 positibo
Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo 1.570 diagnostiko proba egin zituzten COVID-19a atzemateko, eta horietatik 33k eman zuten positibo. Positibo tasa %2,1 da, beraz. Horrez gain, Osasunbideak jakinarazi du atzo ez zutela gaixorik ospitaleratu. Une honetan, 21 gaixo daude gaitzarekin Nafarroako ospitaleetan ingresaturik, horietako lau ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.
Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak datorren astelehenean eguneratuko ditu datuak. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204415/aieteko-konferentziaren-urteurrenean-izanen-diren-eragileen-aniztasuna-nabarmendu-du-foro-sozialak.htm | Politika | Aieteko Konferentziaren urteurrenean izanen diren eragileen aniztasuna nabarmendu du Foro Sozialak | Foro Sozial Iraunkorrak «poza» adierazi du Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurrenak hartu duen «zentraltasunagatik eta aniztasunagatik», eta erran du gai horrek «agenda politiko eta mediatikoan duen garrantziaren» erakusgarri dela. | Aieteko Konferentziaren urteurrenean izanen diren eragileen aniztasuna nabarmendu du Foro Sozialak. Foro Sozial Iraunkorrak «poza» adierazi du Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurrenak hartu duen «zentraltasunagatik eta aniztasunagatik», eta erran du gai horrek «agenda politiko eta mediatikoan duen garrantziaren» erakusgarri dela. | «Zentralitatea eta aniztasuna». Horiek azpimarratu nahi izan ditu Foro Sozial Iraunkorrak Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren atarian. Ostegunean hasiko dira jardunaldiak, Donostian, Aieteko jauregian, eta larunbatera arte iraunen dute. Larunbateko egitaraua Baionako Henri Grenet auditoriumean izanen da. Conciliation Resources, Berghof Foundation eta Bake Bidea erakundeekin batera antolatu dituzte urteurreneko ekitaldiak, baina, horiez gain, eragile asko ari dira ekitaldiak antolatzen, Foro Sozialak esplikatu duenez, «bakoitza bere kontakizun legitimotik».
Horrez gain, ohartarazi dute Ipar Euskal Herrian, Nafarroan eta Euskal Autonomia Erkidegoan «ebazpen agenda baten alde diharduten» eragile politiko, sindikal eta sozial guztiek parte hartuko dutela jardunaldietan. «Oso gutxitan lortzen da horrelako argazki plurala, eta esan dezakegu, zalantzarik gabe, lan handia egin dela irudi hori testuinguru bereziki zail batean lortzeko». Foro Sozialaren hitzetan, «Aieteko espiritua berreskuratzea» zen jardunaldien helburuetako bat; «izan ere, duela hamar urte, hain aktore ezberdinak bildu zituen, norabide berean arraunean».
Hauek dira urriaren 14an, jardunaldien lehen egunean, Aieteko Jauregian izango diren nazioarteko pertsona ezagunak: Martin Griffiths, Jonathan Powell, Brian Currin, Teresa Whitfield, Sergio Jaramillo, John Carlin, Stephen Gethins, Andy Carl eta Alberto Spektorowski. Erakundeetako ordezkariak ere izanen dira, hala nola Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Eneko Goia Donostiako alkatea eta Agustin Erkizia Euskal Herriko Unibertsitateko Campuseko errektoreordea.
Eta Hego Euskal Herriko alderdi politiko nagusietako ordezkariek ere parte hartuko dute. EAJren ordezkariak baieztatzeke daude; EH Bildutik Arnaldo Otegi eta Bakartxo Ruiz izanen dira; Jesus Egigurenek eta Arritxu Marañonek PSE ordezkatuko dute; Pilar Garridok eta Arantza Gonzalezek, Elkarrekin Podemos; Juana Garcia eta Mikel Armendariz Geroa Bairen izenean etorriko dira; Nafarroako Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerraren aldetik ez dituzte oraindik izenak baieztatu.
Sindikatuei dagokienez, Garbiñe Aranburu (LAB), Xabier Anza (ELA), Jose Mari Garcia (CCOO), Raul Arza (UGT), Michel Larralde (CFDT), Iratxe Alvarez (ESK) eta Ariane Alberdi (Steilas) izango dira Aieten. Biktimen aldetik, Egiari Zor fundazioak fundazioak parte hartuko du; ETAren biktimen elkarteak ez dira egongo, baina Robert Manrique Hipercorreko atentatuko biktima bertan egongo da. Gainera, gizarte-erakunde hauetako ordezkariak ere izango dira: Giza Eskubideen Foroa, Euskararen Kontseilua, Sare, Etxerat, Baketik, Hitz & Hitz Fundazioa, Herri Eliza, Bilgune Feminista eta Paz con Dignidad. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204416/georgievak-aulkiari-eutsi-dio-europarren-presioari-esker.htm | Ekonomia | Georgievak aulkiari eutsi dio, europarren presioari esker | Munduko Bankuko buru zela, Txinari mesede egiteaz akusatuta zegoen, baina NDFren ikerketak ez du erruduntzat jo. | Georgievak aulkiari eutsi dio, europarren presioari esker. Munduko Bankuko buru zela, Txinari mesede egiteaz akusatuta zegoen, baina NDFren ikerketak ez du erruduntzat jo. | Munduko Bankuan zegoela Txinari emandako ustezko tratuak kinka larrian jarri du egunotan Kristalina Georgieva Nazioarteko Diru Funtsaren zuzendariaren kargua, baina Europako herrialdeei esker aulkiari eutsi ahal izan dio. Bi astez iraun duen ikerketan zortzi elkarrizketa egin ditu NDFk, eta bere zuzendariari babes osoa ematen dion ohar batekin itxi du ikerketa. Azken orduetan kargua galduko zuela ematen zuen, NDFk jakinarazi zuelako «laster» emango zuela ebazpen bat, Georgievari berari galdeketa egin ostean. Baina erakundean beste zuzendari bat nahi zuen herrialde taldeak, AEBak buru direla, atzera egin behar izan du Europako estatuen babesaren aurrean.
WilmerHale abokatu bulegoaren auditoretza batek duela hilabete ondorioztatu zuen Txinari aldeko tratua eman ziola Georgievak, Munduko Bankuaren txosten izarrean, Doing Business zerrendan. Bulegoak ziurtatu du Georgievak «modu irregularrean» estu hartu zituela bere ardurapekoak, Txina zegokion baino gorago jartzeko sailkapenean. Herrialde bakoitzak negozioak egiteko ematen dituen erraztasunen arabera egiten dute sailkapen hori. Orain, berriz, akusazio horiek oinarririk gabekoak direla ondorioztatu du NDFk.
2019ko urriaz geroztik da Kristalina Georgieva (Sofia, Bulgaria, 1953) NDFko zuzendaria. Christine Lagarde frantziarraren lekukoa hartu zuen, Lagarde Europako Banku Zentraleko presidentetzan jarri zutenean. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.