date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204417/ndfk-ohartarazi-du-inflazioari-adi-egoteko.htm | Ekonomia | NDFk ohartarazi du inflazioari adi egoteko | Kezka du energiaren garestitzea ez ote den beste arloetara eta soldatetara igaroko. Hornikuntza arazoek hazkundea txikituko dute | NDFk ohartarazi du inflazioari adi egoteko. Kezka du energiaren garestitzea ez ote den beste arloetara eta soldatetara igaroko. Hornikuntza arazoek hazkundea txikituko dute | Energiaren garestitzearen eskutik gora egiten ari da inflazioa, eta atezuan jarri du Nazioarteko Diru Funtsa. Banku zentralei eskatu die «oso, oso adi» egoteko eta interes tasak igotzeko prest egoteko, betiere energiaren prezio altuak beste produktuetara eta zerbitzuetara igarotzen badira, eta ondorioz, soldaten gorakada iraunkor bat eragiten badute.
Sei hilean behin kaleratzen duen World Economic Outlook txostenean, NDFk inflazio iragarpena handitu du: herrialde garatuetan aurten %2,8ra iritsiko dela uste du, eta %2,2ra datorren urtean. Apirilean esan baino 1,2 eta 0,6 puntu gehiago dira, hurrenez hurren. Munduko hazkundearen iragarpena, ordea,hamarren bat txikitu du aurtengo (%5,9) eta ez du aldaketarik egin hurrengo urterako (%4,9).
Txostenaren aurkezpenean, Rita Gopinath NDFko ekonomista buruak ziurtatu du ekonomiaren suspertzea aurrera doala, baina indar pixka bat galdu duela, pandemiak bete-betean jotzen dituelako txertaketa motel doazen herrialdeak, eta hornikuntza sarean inbutu efektuak sortu direlako. Bere datuen arabera, ekonomia aberatsetan herritarren %60 baino gehiago daude txertatuta, baina %4 baizik ez dira herrialde pobreenetan. Horrek eragingo du aberatsek 2022an berreskuratuko dutela COVID-19aren agerpenaren aurreko jarduera ekonomikoa, baina urte batzuk itxaron beharko dutela besteek —Txinak izan ezik—.
Prezioaren bilakaerak hartu du NDFren aurkezpenaren zati handi bat, inflazioari buruzko kezka aspaldi ez baitzen ageri funtsaren oharretan. Gopinathek aholkatu die banku zentralei inflazioaren datu orokorrari jaramon gutxi egiteko, energiaren garestitzeari oso lotuta dagoelako. «Baina bigarren txandako eraginei begiratu behar diete, energiaren prezio igoerak soldatetara igarotzen badira, eta hortik oinarrizko prezioetara». Hala gertatuko balitz, «bizkor erantzuteko» eskatu die, inflazio espektatibak handituz gero kalte egingo zaielako inbertsioari eta enpleguari. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204418/g20ak-adostu-du-afganistanera-laguntza-humanitarioa-bidaltzea.htm | Mundua | G20ak adostu du Afganistanera laguntza humanitarioa bidaltzea | Munduko herrialde industrializatuenen taldeak NBEren esku utzi du diru funtsak bideratzeko ardura. Europako Batasunak 1.000 milioi euro agindu ditu. AEBek laguntzeko «konpromisoa» hartu dute | G20ak adostu du Afganistanera laguntza humanitarioa bidaltzea. Munduko herrialde industrializatuenen taldeak NBEren esku utzi du diru funtsak bideratzeko ardura. Europako Batasunak 1.000 milioi euro agindu ditu. AEBek laguntzeko «konpromisoa» hartu dute | G20koen taldea osatzen duten herrialdeek eztabaidagai bat izan dute, gaur, Afganistani buruz telematikoki egindako goi bileran: nola bideratu hara krisi humanitariori aurre egin ahal izateko dirua, eta funts horiek ez daitezela geratu talibanen esku. Munduko potentzia industrializatuenen taldeak diru laguntza batzuk adostu ditu, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen esku utzi du horiek bideratzeko ardura. «Bide orri bat ezarri beharko du [NBEk], ahalik eta azkarren jokatzeko», adierazi du Mario Draghi Italiako lehen ministroak —Italia dago orain taldearen presidentetzan—, bilera bukatu eta gero Erroman egindako agerraldian. Zehaztu du talibanekin hitz egin beharko dutela asmoak gauzatu ahal izateko—«ez badigute sartzen uzten, ez gara sartuko»—, baina nabarmendu du horrek ez duela esan nahi aitortza bat dagoenik. Talibanek esana dute laguntza humanitarioa jasotzeak ezin duela «auzi politikoei» lotuta egon; hau da, ez dutela laguntza jasotzearen truke aldaketa politikorik egingo emirerrian.
Kopuruei dagokienean, Europako Batzordeak proposatu du laguntzetan 1.000 milioi euro inguru ematea Asiako herrialdeari, eta Draghik jakinarazi du Joe Biden AEBetako presidenteak hartu duela Afganistanera 300 milioi dolar —260 bat milioi euro— bideratzeko konpromisoa.
Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak bileraren aurretik azaldu duenez, bada modurik diru hori afganiarrengana iristeko, nazioarteko zuzenbidea eta printzipioak errespetatuz. «Afganistango ekonomiari diruz lagundu behar zaio, bestela kolapsatu egingo baita. Eta azkar egiten ez badugu, haiek soilik ez, mundu guztiak ordainduko du prezio altu bat», ohartarazi du. Nazioarteko tropek herrialdetik alde egin eta abuztuaren erdialdean talibanak boterera heldu eta Emirerri Islamikoa ezarri zutenetik, funtsak blokeatu zituzten potentzia ekonomikoek eta nazioarteko erakundeek, argudiatuta, hain zuzen, bidaltzen jarraituz gero horiek talibanen esku gera zitezkeela.
Eta funts horiek afganiarren zerbitzura jartzen ez diren bitartean herrialdean gertatzen ari dena argitu du Pierre Peronek, NBEren Auzi Humanitarioetarako Koordinazio Bulegoak Asia erdialdean duen bozeramaileak: «Jendea, literalki, esku dirurik eta janaririk gabe geratzen ari da». Unicef Nazio Batuen Haurren Laguntzarako Funtsaren arabera, talibanen iritsierak areagotutako krisi humanitarioak hemezortzi milioi pertsonari eragiten die, hau da, Afganistango biztanleriaren erdiari, eta milioi bat haur inguru hiltzeko arriskuan daude, desnutrizioagatik. «Laguntza humanitarioa eman behar da, beranduegi izan baino lehen», ohartarazi du Peronek.
Nazioartetik iritsitako dirua ezinbestekoa zen talibanak boterera heldu aurretik ere; herrialdearen urteko BPG barne produktu gordinaren %42 inguru zen, Munduko Bankuaren datuen arabera. Hain zuzen erakunde horretako buruzagiek, NDF Nazioarteko Diru Funtsekoek eta NBEkoek ere, besteak beste, G20koen ezohiko bileran parte hartu dute.
Urgentziazko abagune bati irtenbide bat bideratze aldera eta «katastrofe humanitario bat» saihesteko, munduko potentzia industrializatuenek egindako bilera«ezinbestekotzat» jo du Unicefek Afganistanen duen bulegoko bozeramaile Salam-al-Janabirentzat. Gogoratu du, hori bai, nazioarteak 1.000 milioi euro inguruko laguntza bat agindu zuela irail erdialdean —hori iragarri zuen Guterresek berak—, eta funts horien portzentaje txiki bat baino ez dutela jaso.
Bideokonferentziaz egindako bileran hizpide izan dute, gainera, nola «ziurtatu» Kabulgo aireportua, migrazioen arrastoaren jarraipena nola egin, inguruko herrialdeak inplikazioa, eta «kolapso ekonomikoaren» eragozpena,, besteak beste, Italiako lehen ministroak aipatu duenez.
Draghiren hitzetan, AEBek diru kopuru jakin bat emateko konpromisoa hartu dute, baina bilera baloratzeko Etxe Zuriak bidalitako oharrean ez dago kopururik zehaztuta. «AEBek nazioartearekin estuki lan egiteko konpromisoa dute, eta Afganistango egoerari aurre egiteko baliabide diplomatikoak, ekonomikoak eta humanitarioak erabiliko ditu».
Bilera gehiago AEBek gaurko bileran parte hartu dute G20ko kide moduan, baina aurrez, asteburuan, bi eguneko ofizial bat eduki zuten talibanekin, Dohan (Qatar); bien arteko aurrenekoa, AEBek Afganistandik tropak erretiratu zituztenetik. Washingtonentzat, «zintzoak» izan ziren asteburuko elkarrizketak, eta talibanek antzeko iritzia dute. Batik bat, laguntza humanitarioan jarri dute arreta, eta eskatu dute, gainera, Dohako Akordioa, iazko otsailean sinatutakoa, ezartzeko. Horretan zehaztu zuten nazioarteko tropak herrialdetik ateratzeko egutegi bat —bete dute—, baita, besteak beste, talibanen lider batzuei ezarritako zigor ekonomikoak kentzea ere.
G20koek edo AEBek eta talibanek egin bezala, Errusiak ere goi bilera batera deitu du urriaren 20rako, Moskun: Pakistan, India eta Iran gonbidatu ditu. |
2021-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/204419/lehen-hezkuntzako-ikasleei-jolastokian-maskara-kentzeko-eskatu-dute-ikastolek.htm | Gizartea | Lehen Hezkuntzako ikasleei jolastokian maskara kentzeko eskatu dute ikastolek | Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari galdegin diete ikastetxeetako aire libreko guneetan maskara janzteko derrigortasuna kentzeko 6 eta 12 urte bitarteko haurrei. | Lehen Hezkuntzako ikasleei jolastokian maskara kentzeko eskatu dute ikastolek. Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari galdegin diete ikastetxeetako aire libreko guneetan maskara janzteko derrigortasuna kentzeko 6 eta 12 urte bitarteko haurrei. | COVID-19aren aurka erabilitako neurriak «oso gogorrak» izan direla adierazi dute ikastolek. «Osasunak eta elkar zaintzeak lehentasuna» dutela onartuta, neurri «ezinbestekoak» izan direla iruditzen zaie, baina koronabirusaren eraginak nabarmen behera egin duela, eta, neurriak malgutu diren honetan, hezkuntzan ere urratsak egitea galdegin dute. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak neurri batzuk arindu dituzte, baina Lehen Hezkuntzako ikasleek jolasteko garaian ere maskarak erabiltzen jarraitu behar izateak «kezka» eragin du kooperatibako zentroetan.
Ikusi gehiago: Ipar Euskal Herriko 7 eta 11 urte bitarteko umeek ez dute maskararik jantziko ikastetxean
Pandemiak ikasleen alderdi emozionalean eta akademikoan eragina izan duela oroitarazi dute. Eusko Jaurlaritzak berak egindako ikerketa bat ekarri dute gogora, nabarmentzeko ikasleen %72k motibazio gutxiago sentitzen duela ikasteko, eta hiru ikasletik bik maila akademikoan atzera egin dutela sentitzen dutela. Lehen Hezkuntzako ikasleentzat orain arteko neurriei eusteak «ondorio horietan sakontzea» ekar dezake, ikastolen esanetan.
«Aire librean daudela musukoa erabiltzera derrigortzen duten kolektibo bakarra da haur hauena; eta, gainera, musukoa erabiltzera derrigortuta dauden aire libreko eremu bakarra da eskolakoa. 6 eta 12 urte bitarteko haurrak baztertuak senti litezke, eta eskola eremua har dezakete musukoa erabiltzera derrigortuta dauden gune bakartzat», zehaztu dute.
Iruditzen zaie adin horretako umeak txertorik jarri ez zaien bakarrak izateak ez duela «justifikatzen» neurri horri eustea, eskoletatik aparteko lekuetan ez daudelako derrigortuta maskarak erabiltzera. Are gehiago, «ekidin nahi diren kalteak baino albo-kalte gehiago» eragin ditzake era horretan jarraitzeak, ikastolen ustez.
Gogorarazi dute Ipar Euskal Herrian eta «Europako herrialde gehienetan» 6 eta 12 urte bitarteko umeak maskararik gabe dabiltzala ikastetxeetan, nola jolastokietan hala geletan. «Pentsatzen dugu aurren ongizateari erantzuten dion neurria dela». |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204440/covid-19aren-aurkako-txertoaren-garapena-bertan-behera-utzi-du-curevacek.htm | Gizartea | COVID-19aren aurkako txertoaren garapena bertan behera utzi du CureVacek | EMAk eten egin du botika etxearen txertoaren ebaluazioa, CureVacek hala eskatuta. Bigarren belaunaldiko beste txerto bat garatzeko lanean buru belarri sartu da botika etxea, GlaxoSmithKline (GSK) konpainiarekin. | COVID-19aren aurkako txertoaren garapena bertan behera utzi du CureVacek. EMAk eten egin du botika etxearen txertoaren ebaluazioa, CureVacek hala eskatuta. Bigarren belaunaldiko beste txerto bat garatzeko lanean buru belarri sartu da botika etxea, GlaxoSmithKline (GSK) konpainiarekin. | CureVac Alemaniako botika etxeak uko egin dio COVID-19aren aurkako bere lehen txertoa garatzeari, eta EMA Sendagaien Europako Agentziak eten egin du txerto horren ebaluazioa. Izan ere, botika etxeak hamar herrialdetan egindako saio klinikoaren ondorioak ez dira izan esperotakoak, txertoak %47ko eraginkortasuna izan duelako. Osakidetzako Biodonostia eta Biocruces Osasun Ikerketa Institutuek ere parte hartu dute saio kliniko horietan.
Alemaniako botika etxeak jakinarazi du bigarren belaunaldiko beste txerto bat ekoizteko lanean ari dela. Zehazki, RNA mezularian oinarritutako txertoa garatzeko lanean ari da GlaxoSmithKline (GSK) Erresuma Batuko konpainiarekin.
Joan den azaroan, Bruselak kontratu bat onartu zuen CureVacekin: koronabirusaren aurkako txertoaren 225 milioi dosi erostea aurreikusi zuen, eta txertoa onartutakoan, beste 180 milioi dosi eskatzeko aukera zabalik utzi zuen. Orain ez dago argi zer gertatuko den erositako dosi horiekin. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204441/aieteko-konferentziaren-10-urteurrena-gakoak-eta-bertan-adostutakoak.htm | Politika | Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena, gakoak eta bertan adostutakoak | Igandean beteko dira 10 urte Aieteko konferentziatik. Hortik hiru egunera iragarri zuen ETAk jarduera armatuarekin amaituko zuela. Urteurrenaren harira, sakon landu du gaia BERRIAk, idatziz eta bideoz. | Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena, gakoak eta bertan adostutakoak. Igandean beteko dira 10 urte Aieteko konferentziatik. Hortik hiru egunera iragarri zuen ETAk jarduera armatuarekin amaituko zuela. Urteurrenaren harira, sakon landu du gaia BERRIAk, idatziz eta bideoz. | Aste honen hondarrean beteko dira 10 urte Aieteko konferentziatik: euskal gatazkaren mugarri izan zen hitzordu hori, baina bide luze eta malkartsu bat urratu behar izan zen horra iristeko –irakurri: Aietera iristeko bide luzea–. Bost puntu adostu ziren bertan, eta horietako lehena azkar bete zen, ETAren jardun armatuaren amaiera: konferentziatik hiru egunera eman zuen ETAk bukatutzat jarduera armatua, urriaren 20an, prozesu baten ostean. Beste lau puntuak, aldiz, ez dira hitzartu bezala bete –irakurri: Puntu eta segidan, oraingoz–.
Urteurrenaren harira, sakon eta zabal landutako hainbat erreportaje argitaratu ditu BERRIAk Bake Konferentziak utzi eta ekarritakoari buruz. Idatziz ez ezik, ikus-entzunezkoen bitartez ere landu du gaia, eta horren adibide dira Aieteko Bake Konferentzia: 10 urte, 10 gako eta Aieteko Bake Konferentzia: 5 puntuak bideoak. Aieteko Bake Konferentziara iritsi eta amaitu bitarteko hamar gako biltzen ditu lehen ikus-entzunezkoak, urratutako bide hori ilustratzeko hamar mugarrirekin.
1) ETAk orain hamar urte jakinarazi zuen betiko utziko zuela jarduera armatua. Estrategia politiko-militarrarekiko kezkak, hura albo batera uzteko gogoetak eta negoziaziorako formula berriak lehenagotik zetozen ezker abertzalean.
2) 2007ko maiatzean Genevako mahaia hautsi zen. Batasunak eta ETAk ez zuten ikuspegi bera Genevakoaren ostean. Ezker abertzaleak agortutzat jo zuen estrategia eta negoziazio eredua. ETAk 2007-2008 batzarraren ostean borroka armatua segitzea erabaki zuen.
3) Azkeneko elkarrizketa prozesua 2007an apurtu ondoren, Batasunak eta nazioarteko komunitateko kideek ez zuten haria eten; eutsi egin zioten eta horrek gerora fruituak eman zituen.
4) 2009an Bateragune auziko polizia operazioa egin zuen Espainiako Estatuak. Altsasuko Adierazpenean ezker abertzalea politikoak lehen aldiz jaso zuen indarkeriri uko egitea. Zutik Euskal Herria ebazpena plazaratu zuen jarraiki. Estrategia politiko-militarretik politikora pasatzeko, mugarria.
5) ETAk 2010eko irailaren 5ean, agiri baten bidez jakinarazi zuen eraso ekintza armaturik ez egiteko erabakia hartua zuela. Urte bereko otsailean hartu zuen erabakia, Zutik Euskal Herria-ren ondoren, baina isilpean gorde zuen; nazioarteko eragileen esan zien, baina.
6) Nazioarteko hainbat eragile ezagunek Bruselako Adierazpena plazaratu zuten urte berean, 2010ean. Su-eten iraunkor eta benetan egiaztatzeko moduko bat eskatu zioten ETAri. Eskatutakoa beteko balitz, Espainiako Gobernuari behar bezala erantzuteko eskatzen zitzaion.
7) 2011n ETAk nazioarteko komunitateak egiaztatu ahalko zuen su-eten iraunkor eta orokorra eman zuen eta ezker abertzalearen apustua berretsi zuen. Gatazkaren ondorioez aritzeko zeharkako elkarrizketa prozesu bati ekiteko baietza eman zuen ETAk eta Espainiako Gobernuak.
8) Zapaterok 2011ko apirilean jakinarazi zuen bere azken legealdia zuela, eta hauteskundeak lau hilabete aurreratu zituen uztailean: azarora. Ordurako, Aietekoa mamitzen ari zen. Nazioarteko bitartekariek ‘Bide orri erresultantea’ delakoa diseinatzeari ekin zioten ETArekin eta PSOEren gobernuarekin.
9) Lokarrik eta nazioarteko eragileen Aiete jauregiko konferentzia aurkeztu zuten. Urriaren 17an izan zen.
10) Hamar urte pasatu dira. Aieteko Adierazpeneko bost puntuetatik ETAren jardun armatuaren bukaerarena da erabat bete den bakarra.
Bigarren bideoak, berriz, hitzordu garrantzitsu horretan adostutako bost puntu biltzen ditu, eta horietatik zein bete diren xehatzen du.
Aieteko Bake Konferentzia: 5 puntuak
1) ETAri jardun armatuaren behin betiko amaiera iragartzeko adierazpen publikoa egiteko eskaera → Konferentziatik hiru egunera plazaratu zuen ETAk agiria, 2011ko urriaren 20an.
2) Espainiako eta Frantziako gobernuei ETArekin “gatazka armatuaren ondorioez soilik” hitz egiteko deia → Osloko mahaian ziren esertzekoak. Espainiako Gobernua ez zen agertu –2011ko abendutik PSOEren partez, PP– 2013an ETAk iragarri zuen Osloko mahaia desegina zela. Prozesuak beste bide bat hartu zuen: ETA 2017an armagabetu zen eta 2018an desegin. Euskal presoen arloan, bi gobernuek azken hiru urteetan pauso batzuk eman dituzte.
3) Minaren eta biktima guztien aitortza egiteko eta adiskidetzean pauso sakonak emateko deia → Pausoak eman dira. Eragile askok ETArekiko kritikan sakontzeko exijitzen diote ezker abertzaleari. Madrilek ez du deus egin tortura salaketak argitzeko, eta Europak dozena bat aldiz zigortu du Espainia.
4) Eragile ez-bortxatzaileei eta ordezkari politikoei gai politikoez aritzeko eskaera. Herri kontsulta → 2017: Euskal Hirigune Elkargoaren sorrera. 2018: EAEko estatus politiko berriaren oinarriak. Akordioak ez du segidarik izan. Gure Eskuk dinamika handia izan du gizarte zibilean.
5) Aholkuak bideratzeko eta gauzatzen laguntzeko Jarraipen Batzordea eratzeko prestasuna → Aieteko Adierazpenaren egileen batzorde espezifikorik ez den arren, Euskal Herriko bake prozesuak izan du nazioartean laguntzarik ETAk jarduera armatua utzi ostean ere. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204442/maputxeen-lurraldera-militarrak-bidali-ditu-pinerak-eta-salbuespen-egoera-ezarri-du.htm | Mundua | Maputxeen lurraldera militarrak bidali ditu Piñerak, eta salbuespen egoera ezarri du | Wallmapu lurraldean defentsa nazionalerako militar buruak izendatzea jaso du dekretuak. | Maputxeen lurraldera militarrak bidali ditu Piñerak, eta salbuespen egoera ezarri du. Wallmapu lurraldean defentsa nazionalerako militar buruak izendatzea jaso du dekretuak. | Sebastian Piñera Txileko presidenteak Wallmapu maputxeen lurraldea militarizatzeko agindu zuen atzo, dekretu bidez, ordena publikoaren izenean, eta salbuespen egoera izendatu du Bio-Bio, Arauco, Malleco eta Cuatin probintzietan, hegoaldean. «Terrorismoa, narkotrafikoa eta krimen antolatua borrokatzeko ezarri dut larrialdiko salbuespen egoera, eta ez dago bideratuta ezein herri edo herritar baketsuren aurka», argudiatu du.
Hamabost egun iraungo du hasieran aginduak, baina beste bi astez luzatu ahal izango du. Hortik aurrera luzatu nahi izanez gero, Kongresuaren onespena beharko du Piñerak. Azaroaren 27an, baina, beste presidente bat aukeratzeko hauteskundeak egingo dituzte Txilen, eta, egun horretatik aurrera, jarduneko presidentea izango da Piñera. Oraintxe, herritarren %80 ditu bere kontra Piñerak.
Txileko Poliziaren arabera, urteko lehen sei hilabeteetan %94 ugaritu dira istiluak eskualde horretan. Jakinarazi du atzo goizaldean bi eliza erre zituztela Tiruan (Santiagotik 700 kilometro hegoaldera). Piñeraren dekretuak maputxeen lurraldean defentsa nazionalerako militar buruak izendatzea aurreikusten du, baina militarrek polizien aginduetara egon beharko dutela dio, eta ez dituztela horiek ordezkatuko, ez eta polizia operazioetan parte hartuko ere. Maputxeen buruek ohartarazi dute erantzun egingo dietela erasoei.
Sektore kontserbadoreek txalotu egin dute agindua, baina oposizioak eta jatorrizko herrien ordezkariek gogor gaitzetsi dute, eta maputxeek eta estatuak duten gatazka nahastea leporatu diote. Egun seinalatua da urriaren 12a Ameriketan, espainiarren konkista abiatu zela gogoratzen delako, eta hainbatek ekarri du gogora maputxeen kontrako erasoa egun horretan hasi izana. Beste batzuek, ordea, salatu dute agindu horren helburua Pandoraren paperen eskandalua estaltzea dela. Hala egin du Daniel Jadue Alderdi Komunistako kideak, beste batzuen artean. Munduko hainbat hedabidek egin duten ikerketa batek azaleratu du Txileko presidenteak Minera Dominga enpresaren salmentan parte hartu zuela bere lehen legegintzaldian, Birjina Uharteetako zerga paradisua baliatuz. Txileko Gobernuak gezurtatu egin du.
Azken urteetan, areagotu egin da Txilen maputxeen kontrako jazarpena, eta, 2019ko erreboltaz geroztik, haien borroka are eta ikusgarriagoa bilakatu da. «Maputxeek ez diete uko egin beren identitateari eta beren eskubideei. Hori ikusi du Txileko herriak, eta 2019ko urriko errebolta hasi zenean bere egin zuen hori. Maputxeen banderak norberaren eskubideen defentsa islatzen du. Herriak bere egin ditu beste borroka batzuk, abandonatuta sentitu denean», adierazi zion Elisa Loncon Biltzar Konstituziogileko presidenteak BERRIAri. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204443/powell-espainia-ez-zegoen-prest-negoziatzeko-hegal-bakarrarekin-hegan-egitea-bezala-zen.htm | Politika | Powell: «Espainia ez zegoen prest negoziatzeko; hegal bakarrarekin hegan egitea bezala zen» | Hasi dira Aieteko Konferentziaren urteurren ekitaldiak. Hiru egunez, jardunaldiak eginen dituzte Donostian eta Baionan. Ekitaldien berri luze eta zabal ematen ari da BERRIA, paperean eta sarean, eta zuzenean ikusi ahal izango dira webgunean, euskaraz. «Aieteko espiritua berreskuratzea» da jardunaldien helburua, Foro Sozialaren esanetan. Hitzaldi bat eta mahai inguru bat izan dira gaur, Aieteko Jauregian. | Powell: «Espainia ez zegoen prest negoziatzeko; hegal bakarrarekin hegan egitea bezala zen». Hasi dira Aieteko Konferentziaren urteurren ekitaldiak. Hiru egunez, jardunaldiak eginen dituzte Donostian eta Baionan. Ekitaldien berri luze eta zabal ematen ari da BERRIA, paperean eta sarean, eta zuzenean ikusi ahal izango dira webgunean, euskaraz. «Aieteko espiritua berreskuratzea» da jardunaldien helburua, Foro Sozialaren esanetan. Hitzaldi bat eta mahai inguru bat izan dira gaur, Aieteko Jauregian. | Igandean, urriak 17, hamar urte beteko dira Donostiako Aieteko jauregian Euskal Herriko Gatazka Konpontzeko Nazioarteko Konferentzia egin zutenetik, eta, urteurren «borobila» baliatuta, jardunaldiak antolatu dituzte Donostian eta Baionan. Gaur, Aieteko jauregian; etzi, Kursaal jauregian; eta larunbatean, Baionako Henri Grenet auditoriumean. Foro Sozial Iraunkorrak, Conciliation Resources erakundeak, Berghof fundazioak eta Bake Bideak elkarlanean antolatu dituzte ekitaldiak, eta Euskal Herriko alderdi eta sindikatu ia guziek parte hartuko dute. «Aieteko espiritua berreskuratzea» zen jardunaldien helburuetako bat, Foro Sozialaren hitzetan; «izan ere, duela hamar urte, hain aktore ezberdinak bildu zituen, norabide berean arraunean».
Ekin diote bideari: Bakerako erronkak COVID-19aren osteko egoeran izenburuko hitzaldia hasi dute 16:00etan. «Bake prozesuetan metatutako esperientzia oparotik eta gaur egun NBEn daukan goi mailako arduratik abiatuta, osasun krisiaren eragina eta COVID-19aren osteko erronkak eta aukerak aztertuko ditu», antolatzaileen hitzetan. Zehazki, Martin Griffith NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Gaietarako idazkariordearen eta Larrialdi Laguntzako koordinatzailearen hitzartzeekin abiatu dute tartea.
Hitzaldiaren segidan, Bake prozesuen garapena azken hamar urteetan mahai ingurua egin dute Aieteko jauregian. Hauek aritu dira hizketan: Jonathan Powell, bitartekaritzan eta gatazken konponketan aritzen den Inter-Mediate zentroaren sortzaile eta zuzendaria, eta Tony Blair lehen ministro britainiarraren kabineteko buru ohia; Brian Currin abokatu hegoafrikarra, Concentric Alliance gatazka konponketarako erakundearen sortzaile eta zuzendaria; Teresa Witfield, ETAren amaiera landu duen nazioarteko aditua; eta Sergio Jaramillo, Caro Bakearen Europako Institutuko goi aholkularia. John Carlin kazetariak egin ditu moderatzaile zereginak. Nor beretik, sakonki aztertu dituzte Aieteko Konferentziaren aurreko eta ondoko prozesua.
Batik bat, lorpenak eta trabak izan dituzte hizpide nazioarteko adituek. Besteak beste, Jonathan Powellek nabarmendu du Aieteko Konferentziak berebiziko garrantzia izan zuela, eta egiazkoa izan zela han gertatutakoa. «Esaten dutenek Aieteko Konferentzia soilik antzezpena izan zela, ez daude zuzen». Halaber, gogora ekarri ditu agintariek jarritako oztopoak ere: «2011n aldaketa egon zen Espainiako Gobernuan, eta ez zegoen prest negoziatzeko. Hegal batekin hegan egitea bezala zen. Prozesua luzatu egin zen. Benetako arriskua egon zen». Hain zuzen, Espainiak ezarritako trabei erreparatu die Brian Currinek ere. Esan duenez, Espainiako Gobernuak (PP) «bere esku zen guztia» egin zuen haren lana eragozteko. Halaber, eskerrak emateko hitzak ere izan ditu Currinek: «Eskertuta nago Euskal Herriari, beti ongietorria egin didalako eta babes osoa eman didalako. Bestela, lan hura utzi egingo nukeen».
Hitzaldi sorta oparoa eskainiko dute datozen egunotan. Aiete hamar urte. Irakaspenak eta erronkak izenburua eman diote. Hain justu, 2011ko konferentziak utzitako ondarea eta aitzinera begirakoak aztertuko dituzte hiru eguneko mintzaldietan. Lau erakunde antolatzaileen artean adierazpen bat onartu dute, jardunaldiei eman nahi dieten zentzua esplikatzeko. «Gure ustez, urteurren hau abagune egokia da azken hamarkadan Euskal Herriko gatazkaren eraldaketan lortutako aurrerapenak gogoratzeko eta ospatzeko —nahiz eta oraindik ere hainbat oztopo eta erronka dauden—, eta, horrekin batera, pandemiaren osteko mundu berri honetan bakearen arloan ditugun erronkak aztertzeko eta eztabaidatzeko, eta euskal prozesuaren irakaspen eta erronken inguruan hausnartzeko».
«Goi mailako protagonistek» parte hartuko dute solasaldietan. Gaur arituko diren hizlariak ez ezik, jardunaldietan arituko dira, besteak beste, Andy Carl, Veronique Dudouet, eta Caroline Guibet Lafaye ere, guztiak ere nazioarteko gatazketan aditu eta arituak. Horien ondoan arituko dira Euskal Herriko eragile eta hautetsi andana, haien ikuspegia emateko eta ekarpenak egiteko.
Ondoko egunetarako ere egitarau zabala prestatu dute antolatzaileek. Hitzaldiak luze eta zabal jorratuko ditu BERRIAk, papereko eta Interneteko edizioen bidez. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204444/sexu-abusuak-pairatu-dituzten-adingabeei-arta-emateko-barnahus-eredua-ezartzen-hasiko-da-jaurlaritza.htm | Gizartea | Sexu abusuak pairatu dituzten adingabeei arta emateko Barnahus eredua ezartzen hasiko da Jaurlaritza | Islandian jaiotako proiektu bat da, biktimei arta osoa ematea bilatzen duena; Artolazabalek esan du proiektu pilotu batean jarriko dutela martxan | Sexu abusuak pairatu dituzten adingabeei arta emateko Barnahus eredua ezartzen hasiko da Jaurlaritza. Islandian jaiotako proiektu bat da, biktimei arta osoa ematea bilatzen duena; Artolazabalek esan du proiektu pilotu batean jarriko dutela martxan | Sexu abusuak pairatu dituzten adingabeei arta «osoa» emate aldera, Barnahus ereduan oinarritako proiektu pilotu bat jarriko du martxan Eusko Jaurlaritzak. Gaur goizean jakinarazi du Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek, Haurren eta Nerabeen Artarako Batzorde Iraunkorraren bileran. Islandian jarri zuten lehen aldiz martxan lan egiteko eredu hori, eta Europako hainbat tokitan ezarrita dago egun. Jaurlaritzak martxan jarriko du Save The Children erakundearen bidez.
«Hilabete baten buruan egingo dugu aurrera urratsa», iragarri du sailburuak. Ez du, hala ere, eredua non eta nola ezartzen hasiko adierazi. Aditzera eman dutenez, azaroaren 12an egingo dute hori, egitasmoaren gaineko azalpenak emate aldera egingo duten agerraldi batean, eta Euskal Herrian izango da ereduaren martxan jarri zuen aditua ere, Bragi Gudbrandsson.
Kezka iturri handia da sexu abusuak pairatzen dituzten haur eta nerabeek justizia sistemaren partetik jasotzen duten tratua, askotan bide oso nekosoa jarraitu behar izaten baitute beren kasua kontatzeko. Hain justu, prozesu horiek samurtzea bilatzen du Barnahus ereduak. Biktimek propio haientzat atondutako toki bat izatea da helburua, era izaten dezaten lekukotasuna emateko eta arta jasotzeko polizia-etxeetatik eta ospitaleetatik igaro gabe.
Lanerako eredu hori Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arta sistemara egokitu ahal izateko, hilabete askotan arloko eragileekin bilera ugari egin dituztela nabarmendu Save The Childreneko ordezkari Charo Arranzek, «ikerketa sakona» egin dutela, eta hori aintzat hartuta ezarriko dutela orain sistema. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204445/aurrekontuak-negoziatzeko-esparru-iraunkorra-eskatu-dio-eh-bilduk-jaurlaritzari.htm | Politika | Aurrekontuak negoziatzeko «esparru iraunkorra» eskatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari | Maddalen Iriarteren arabera, negoziatzeko orain arteko eskemak «ez du balio» | Aurrekontuak negoziatzeko «esparru iraunkorra» eskatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari. Maddalen Iriarteren arabera, negoziatzeko orain arteko eskemak «ez du balio» | Hasi da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aurrekontuak negoziatzeko prozesua, eta, horren aurrean, EH Bilduk bere jarrera argitu nahi izan du. Maddalen Iriarte bozeramaileak esan duenez, beharrezkoa da «negoziatzeko esparru iraunkorra» sortzea, «dena erabakita utzi baino lehenago», eta eskaera hori egin dio Jaurlaritzari.
Iriarteren arabera, osasun larrialditik atera osteko abagunea «oso garrantzitsua» da: «Orain hartzen diren eta ez diren erabakiek hamarkada oso bat baldintzatuko dute». Horretarako «ariketa partekatu bat» eta «akordio politikoak josteko esparru bat» behar dira, baina, Iriarteren ustez, Jaurlaritzaren jokamoldea kontrakoa da eta «eskema zaharkitu bati» jarraitzen dio.
«Ezer ez da mugitzen beraiek aurrekontu proiektua aurkeztu arte», azaldu du Iriartek; «eta gero, euren aurrekontua, euren politikak partekatu eta ukitu gabe, milioi batzuk gordetzen dituzte alderdiren batekin milioi horiek zertan erabili negoziatzeko, eta taldeok hori onartu baino e3z dugula dirudi».
Jokamolde hori Nafarroako eta Espainiako gobernuek darabiltenari kontrajarri dio Iriartek: «Nafarroan maiztasunez biltzen ari dira 2021 urteko aurrekontuen jarraipena egin eta datorrenaren oinarriak aztertzeko, eta gaur bertan hasiko dira negoziazioari ekiteko bilerak, eta Madrilen asteak dira elkarrizketak hasi zirela». Iriartek gogorarazi du EAJ ere elkarrizketetan ari dela Espainiako Gobernuarekin, eta publikoki «aurrekontuetatik kanpo dauden hainbat gai» proposatu dituela negoziaziorako. «Kontraesankorra da Madrilen negoziazio eskema hori erabiltzea eta gero hemen oposizioari ateak itxi eta eztabaidari mugak jartzea».
EH Bilduren ustez, «berandu» dabil Jaurlaritza, baina, hala ere, berretsi du «oposizioarekin, eta batez ere bigarren indar politikoarekin» negoziazio esparru hori irekitzeko eskaera.
Prozesu horretan hitzartu beharreko zenbait gai ere proposatu ditu EH Bilduk: Europako diru funtsak, fiskalitatea, zerbitzu publikoak indartzea, zaintza, klima aldaketa, eredu sozioekonomikoa eraldatzeko politikak eta abar, «baita gure erabakitzeko gaitasun eta eskubidea ere».
Nafarroan, prozesua abian
Nafarroan gaur bertan hasiko da aurrekontuen inguruko negoziazio prozesua. Arratsaldean, Nafarroako Gobernua biltzekoa da Navarra Suma koalizioarekin, eta ostean EH Bilduko ordezkariekin egingo du bilera.
Navarra Suma-ko Javier Esparzak gogorarazi du gutuna bidali ziola Nafarroako presidente Maria Txibiteri, eta han azaldu ziola zeintzuk ziren koalizioaren baldintzak aurrekontuak onartu ahal izateko: «Gu oso argiak izan gara, eta ikusiko dugu orain presidenteak zer duen esateko». EH Bilduko Adolfo Araizek, berriz, esan du «marra gorririk» ez dutela, eta haien jarrera «negoziazioari eta akordioak lortzeari irekia» izango dela. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204446/ehgamek-hausnarketa-ziklo-bat-egingo-du-aro-berri-bat-hasteko.htm | Gizartea | EHGAMek hausnarketa ziklo bat egingo du, aro berri bat hasteko | Zikloak hiru helburu nagusi izango ditu: mahai gainean jartzea Euskal Herriko «sexu askapen mugimenduaren beharrei oso lotuta dauden gaiak»; EHGAMen ekintza politikoarekin bat egiteko deia egitea «pertsona eta subjektibitate disidente sexu-generiko guztiei»; eta EHGAMen ibilbide berria birpentsatzea. | EHGAMek hausnarketa ziklo bat egingo du, aro berri bat hasteko. Zikloak hiru helburu nagusi izango ditu: mahai gainean jartzea Euskal Herriko «sexu askapen mugimenduaren beharrei oso lotuta dauden gaiak»; EHGAMen ekintza politikoarekin bat egiteko deia egitea «pertsona eta subjektibitate disidente sexu-generiko guztiei»; eta EHGAMen ibilbide berria birpentsatzea. | EHGAM sexu askapenerako erakundeak «puntu eta koma bat» jarri asmo du bere ibilbidean. «EHGAM berrirudikatzen, birpentsatzen, birformulatzen, berrarmatzen, berreratzen eta berramesten laguntzeko», KOSA —Koronabirus Osteko Sexu Askapena— hausnarketa saioa egingo dute urriaren 27tik azaroaren 6ra. Izen ematea datorren astean zabalduko dute, EHGAMen webgunean.
KOSAk hiru helburu nagusi izango ditu, ohar bidez azaldu dutenez: mahai gainean jartzea «Euskal Herriko sexu askapen mugimenduaren beharrei oso lotuta dauden gaiak»; EHGAMen ekintza politikoarekin bat egiteko deia egitea «pertsona eta subjektibitate disidente sexu-generiko guztiei» —egun antolatuta nahiz antolatu gabe daudenei—; eta EHGAMen ibilbide berria birpentsatzea. «EHGAMek puntu eta koma bat idazten du gaur bere historian, eta ziklo berri bat irekitzen du. Aro berri honetan, gure ekintza politikoak gure aurrekoen printzipio emantzipatzaile eta eraldatzaile berdinei heldu nahi die», nabarmendu dute.
Hausnarketa zikloaren egitaraua ere zehaztu dute: urriaren 27an eta 30ean eta azaroaren 4an saioak egingo dituzte Arrasaten, Hernanin (Gipuzkoa) eta Izarran (Arbaba). Ondoren, azaroaren 6an, Bilbon elkartuko dira, hausnarketa zikloa amaitzeko. Hainbat mahai inguru antolatu dituzte egun horretarako: 10:00etan, Genero disidentziak deiturikoa; 12:00etan, Kultura ez heteroarautua, eta, 15:30ean, LGBT+ euskaraz eta euskaratik: gure borroketan euskarak duen lekuaz eztabaida saioa. Azkenik «EHGAM berramesteko unea»izango dute, 17:30ean hasita. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204447/euskal-erakundeek-irmoki-gaitzetsi-dute-atzoko-hilketa-matxista.htm | Gizartea | Euskal erakundeek «irmoki» gaitzetsi dute atzoko hilketa matxista | Elkarretaratzea egin dute gaur, 12:00etan, Gasteizko Plaza Berrian. Besteak beste, Gasteizko Udalak, Arartekoak eta Gipuzkoako PSE-EEk arbuiatu dute hilketa. Gasteizko Mercedes enpresan ekoizpena hogei minutuz geldituko dute bihar, hilketa gaitzesteko. | Euskal erakundeek «irmoki» gaitzetsi dute atzoko hilketa matxista. Elkarretaratzea egin dute gaur, 12:00etan, Gasteizko Plaza Berrian. Besteak beste, Gasteizko Udalak, Arartekoak eta Gipuzkoako PSE-EEk arbuiatu dute hilketa. Gasteizko Mercedes enpresan ekoizpena hogei minutuz geldituko dute bihar, hilketa gaitzesteko. | Elkarretaratzea egin dute Gasteizko Plaza Berrian, 12:00etan, atzoko hilketa matxista gaitzesteko, Gasteiz: eraso matxisten aurka lelopean; gizon batek neska laguna hil zuen Gasteizko Sansomendi auzoko etxebizitza batean, eta bere buruaz beste egin zuen jarraian.
Emakundek eta Gasteizko Udalak deitu dute elkarretaratzera, eta bertan izan dira, besteak beste, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea, eta Arabako erakundeetako ordezkariak. Artolazabalek «babesa» adierazi die biktimaren familiari eta gertukoei, eta gogorarazi du «egiturazko indarkeria baten aurrean gaudela». Horrez gain, emakumeen aurkako indarkeriaren aurrean «jarrera aktiboa» izateko deia egin dio gizarte osoari, eta azaldu du «ahalik eta lasterren» onartu behar dela Euskadiko Berdintasun Legea.
Gasteizko Udaleko bozeramaileen batzordea bildu da gaur goizean, besteak beste, atzo gertatutako hilketa salatzeko adierazpen bat kaleratzeko. Udalak «irmoki» gaitzetsi du hilketa matxista, eta «babesa eta hurbiltasuna» adierazi die biktimaren gertukoei. Udalak adierazi du lanean jarraituko duela «indarkeria matxistarik gabeko bizitzak bermatzeko».
Bozeramaileen batzordean kaleratu duten adierazpen instituzionalean nabarmendu dute indarkeria matxista «giza eskubideen urraketa larria» eta «lehen mailako gizarte arazo» bat dela. Gaineratu dute ez dela «ekintza bakan bat», baizik eta «gure gizartea egituratzen duten jokabide esplizitu, mezu normalizatu eta sinbolikoen sare bat».
Gipuzkoako PSE-EEk ere «erabat gaitzetsi eta arbuiatu» du «krimen matxista», eta adierazi du «izugarrikeria hori gelditzeko» lanean jarraituko dutela. Susana Garcia Chueca Gipuzkoako PSE-EEko Gizarte Politikako eta Berdintasuneko idazkariaren arabera, «albiste ona» da Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak iragarri izana genero indarkeriari buruzko Europako lege bat bultzatzeko borondatea.
Arartekoak ere bere «arbuioa, erabateko gaitzespena eta samina» adierazi ditu «krimen lazgarri» horrengatik, eta herritarrei eta agintari publikoei deia egin die Gasteizen egin duten elkarretaratzean eta «gaitzespen ekintzak antolatzen diren Euskadiko beste toki guztietan» parte hartzeko.
Gasteizko Mercedes enpresan ere egingo dituzte hilketa gaitzesteko ekintzak; izan ere, biktima enpresa horretako langilea zen. Jakinarazi dutenez, elkarretaratzera deitu dute bihar eguerdirako, fabrikako hiru sarreretan, Eraso sexistarik ez! lelopean, eta ekoizpena hogei minutuz geldituko dute. Gaur, gainera, txanda bakoitza amaitzean minutu bateko isilunea egiteko deia egin dute.
Emilio Titos Mercedeseko zuzendari nagusiak eta Igor Guevara enpresa batzordeko presidenteak ohar bidez gaitzetsi dute «hilketa matxista», eta langile guztien izenean «elkartasuna eta babesa» adierazi diete senideei, gertukoei eta lankideei. Zuzendaritzak eta batzordeak, gainera, «gaitz sozial honekin amaitzeko beharrezko baliabideak» jartzeko «konpromisoa» azaldu dute. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204448/salatu-dute-pobretutako-herrialdeetan-herritar-gehienek-ez-dutela-txertorik-izango-2023ra-arte.htm | Gizartea | Salatu dute pobretutako herrialdeetan herritar gehienek ez dutela txertorik izango 2023ra arte | Donostiako Zero Pobrezia taldeak agerraldia egin du egoera bidegabe horren berri emateko, eta herrialde aberatsenek «dosiak pilatu» dituztela salatzeko | Salatu dute pobretutako herrialdeetan herritar gehienek ez dutela txertorik izango 2023ra arte. Donostiako Zero Pobrezia taldeak agerraldia egin du egoera bidegabe horren berri emateko, eta herrialde aberatsenek «dosiak pilatu» dituztela salatzeko | Pandemia beste fase batean sartu dela esanez «normaltasun berriaren» inguruan ozendu diren mezuen harira, Donostiako Zero Pobrezia elkarteak salatu du «herrialde zaurgarriek» ez dutela eskuragarri COVID-19aren aurkako txertoa. Horiek horrela, iragarpen hau egin dute, egoeraren larritasunaren erakusgarri: «Pobretutako herrialde askotan ezin izango diete biztanle gehienei txertoa jarri 2023ra arte».
Aditzera eman dutenez, The Intelligence Economist Unit (EIU) erakundeak egindako iragarpen bat da hori, eta erantzule argiak ditu. «Herrialde aberatsek beren benetako beharren gainetik ere dosiak metatzearen ondorioa da. Herrialde horiek etorkizunean ere txertoak izango dituztela ziurtatzen dute, eta gainerako herrialdeek, aldiz, ez dakite txertorik jasoko duten», salatu dute. Bidegabekeria gehiago ere badirela adierazi dute: «Desberdintasun larri horren beste adibide bat txertoaren kostua da, Hegoafrikan 2,5 aldiz gehiago kostatzen baita Europako herrialde gehienetan baino».
Egoera aztertzen hasita, kontraste oso mingarriak daudela esan dute: «Osasunerako sarbideak unibertsala izan behar du. Euskadin, biztanleriaren %90 txertatuta daude; Afrikako herrialde gehienetan, %1». Horren gainean ohartarazteko, eta aldaketa eskatzeko, «bizimartxa bat» egingo dute. Urriaren 17an izango da, hain zuzen ere Pobreziaren eta Bazterkeriaren Aurkako Nazioarteko Egunean. Haizearen Orrazitik abiatuko da, eguerdian. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204449/nafarroako-hhko-eta-lhko-umeek-aukera-izango-dute-patioan-maila-berekoekin-elkartzeko.htm | Gizartea | Nafarroako HHko eta LHko umeek aukera izango dute patioan maila berekoekin elkartzeko | Gaurtik aurrera indarrean egongo da neurri berria. | Nafarroako HHko eta LHko umeek aukera izango dute patioan maila berekoekin elkartzeko. Gaurtik aurrera indarrean egongo da neurri berria. | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak erabaki du ikastetxeetan COVID-19ari aurre egiteko hartzen dituzten neurriak pixka bat malgutzea. Hori horrela, gaurtik aurrera HH Haur Hezkuntzako eta LH Lehen Hezkuntzako ikasleek maila bereko ikasleekin elkartzeko aukera izango dute patioan daudenean. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariaren irudiko, mesedegarria izango da haurren harremanetarako.
Maskarari dagokionez, berriz, aldaketarik ez: HHko umeek patioan kentzeko aukera izango dute; ez, ordea, LHkoek.
Nafarroan ez ezik, astelehenetik neurri malguagoak dituzte Ipar Euskal Herriko, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan ere. Ipar Euskal Herriko 11 urte bitarteko ikasleei maskara kendu zieten, baina jantzita segituko dute zaharragoek. Alderantziz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzakoek eta Batxilergokoek erantziko dute, kanpoan daudenean eta distantzia mantenduta, edo kanpoan «jarduera fisiko bizia» egiten dutenean; LHkoek, aldiz, ez. Hori bai, maila bereko ikasleak elkartzeko aukera izango dute patioan, eta ez soilik talde berekoek. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204450/ebk-atea-ireki-dio-aurrerago-argindarraren-prezioaren-sisteman-aldaketak-egiteari.htm | Ekonomia | EBk atea ireki dio aurrerago argindarraren prezioaren sisteman aldaketak egiteari | Oraingoz, ordea, uko egin dio gasa prezioaren kalkulutik ateratzeari. Zergak jaisteko eta laguntzak emateko aukera dagoela gogorarazi du. | EBk atea ireki dio aurrerago argindarraren prezioaren sisteman aldaketak egiteari. Oraingoz, ordea, uko egin dio gasa prezioaren kalkulutik ateratzeari. Zergak jaisteko eta laguntzak emateko aukera dagoela gogorarazi du. | Europako Batzordeak gutxitan egiten du huts bere espektatibetan. Ez zen espero argindarraren prezioak finkatzeko sisteman aldaketa handiak proposatzea, eta ez du halakorik egin, nahiz eta, lehen aldiz, ate bat ireki dion etorkizunean hala egin ahal izateari. Izan ere, ACER argindar merkatuko arautzaileei eskatu die txosten bat egiteko oraingo sistemaren onurak eta kalteak azaldu eta proposamenak egiteko.
Azterketa hori iritsi bitartean, energia iturri garestienaren prezioak jarraituko du aurrerantzean beste iturriena ere finkatzen, eta Europako Batasuneko kideek kate motzeko neurriekin erantzun beharko diete elektrizitate garestiari. Kadri Simson Europako Batzordeko Energia komisarioak gogorarazi egin du gaur zeintzuk diren tresna horiek: «aldi baterako» jaistea argindarrak ordaintzen dituen zergak; enpresei eta industriei laguntzak ematea, «EBren laguntza publikoei buruzko arauak betez gero»; larrialdiko laguntza zuzenak ematea familia zaurgarriei argindarra ordain dezaten...
Neurrien artean ez dago Frantziak, Espainiak eta beste lau estatukidek eskatutakoa, hots, gasa prezioa kalkulatzeko sistematik ateratzea. Simsonek oraingo prezio sistema babestu du, haren iritziz, horren eskutik handitu delako energia berriztagarrien pisua, eta oraingo garestitzea alde batera utzita, herritarrek prezio merkeagoak ordaindu dituztelako. Sistema horren arabera, argindar beharrak betetzeko lehentasuna dute CO2rik isurtzen ez duten energia iturriek (eolikoa, fotovoltaikoa, nuklearra, hidroelektrikoa...), baina horiekin eskaera betetzen ez denean, isurleak piztu behar dira (gasa, petrolioa eta ikatza), eta haietako garestienak finkatzen du guztiei ordaintzen zaien prezioa. Horrek ekarri du azken asteetan argindarraren prezioa bikoiztea eta hirukoiztea.
Gasaren prezioa beste %31 garestitu zen irailaren 25etik urriaren 8ra doan hamabostaldian, eta jada duela urtebete baino lau aldiz garestiagoa da. Aurreko neguan hustutako biltegiak bete behar izateak eta Asiako herrialdeen eskari handiak lehia bizia eragin du hidrokarburo hori eskuratzeko. Gainera, Errusiak uko egin dio orain arte Europara gas gehiago esportatzeari, arrazoituta lehenago bere biltegiak bete behar dituela.
EBn, ordea, uste zabaldua da erabaki horren atzean Vladimir Putin Errusiako presidentearen mugimendu geopolitikoak daudela —Ukraina zigortzea, baimena jasotzea Nord Stream 2 gasbidearentzat...—. Salaketa horiek ukatu zituen atzo Putinek: «Ekoizpena handitzen ari gara, geure bezeroek eskatu ahala. Ez diogu bakar bati ere uko egin». Azken astean gas esportazioak handitzeko imintzioa egin du Moskuk, eta horrek apaldu egin du garestitzea. Gainera, Simsonek jakinarazi du Norvegiak gas gehiago agindu duela.
Gas biltegiratze bateratua
Hain zuzen ere, gasaren inguruan epe luzeago baterako etxeko lanak jarri dizkio bere buruari Europako Batzordeak: gas erosketa eta biltegiratze bateratu bat egitea, eskasia dagoen garaietan erreserbak izan daitezen. Horiei buruzko proposamenak abendu bukaerarako aurkeztuko ditu.
Beste ikerketa bat ere agindu du Bruselak: CO2 isurtzeko eskubideen merkatua aztertuko du, eta jakinarazi du ez duela onartuko eskubide horiekin espekulatzea. Eskubide horien prezioa bikoiztu egin da urte hasieratik (34 euro CO2 tona urtarrilean, 59 euro gaur), eta hori ordaintzen dute gasa, petrolioa eta ikatza erretzen duten zentralek. Edonola ere, Simson komisarioak nabarmendu du energia eskubideek ez dutela eragin handia izan prezioaren igoeran. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204451/hamabost-hilabeteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-meral-simsek-idazle-kurduari.htm | Mundua | Hamabost hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Meral Simsek idazle kurduari | «Erakunde terrorista» baten propaganda egiteagatik zigortu dute. Auzitegiak abokatuen helegitea onartu du, eta idazleak ez du espetxera joan beharko. | Hamabost hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Meral Simsek idazle kurduari. «Erakunde terrorista» baten propaganda egiteagatik zigortu dute. Auzitegiak abokatuen helegitea onartu du, eta idazleak ez du espetxera joan beharko. | Meral Simsek idazle kurdua absolbitu egin dute «erakunde terrorista bateko kide» izateko akusazioaz, baina hamabost hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote, «propaganda terrorista» egitea egotzita. Hala ere, ez du kartzelara joan beharko, auzitegiak onartu egin duelako defentsako abokatuek jarritako helegitea.
Akusazioak idazlearena aurka aurkeztutako probak berak idatzitako liburuak izan dira, eta PEN elkarteak saritu eta datozen asteetan Comma Press argitaletxeak liburu batean argitaratuko duen ipuin bat. Simsekek jasotako hainbat sari ere haren aurkako froga gisara baliatu dituzte.
Fiskaltzak eskatu zuen auzi saioetako bat atzeratzeko argudiatuta sarietako bat emateko arrazoiak itzuli behar zituztela, ofizialki onartua ez dagoen hizkuntza batean idatzita zeudelako. Hizkuntza hori kurduera zen, formalki ez bada ere, de facto legez kanpoko hizkuntzatzat dutelako, eta kurduera hitz egiten duen edonor zigortua izan daitekeelako. Joan den abuztuan Leyla Guven diputatu kurdua —immunitatea kendu diote eta preso sartu legez kanpoko erakunde baten propaganda egitea egotzita— eta harekin batera preso dauden beste zortzi emakumeri diziplinazko txisten bat zabaldu zieten kurduerazko abestiak abesteagatik. Zigor auzitegiak argudiatu zuen kurdueraz abesteak arriskuan jarri zuela espetxeko segurtasuna.
Simsekek ez du denborarik izan absoluzioa ospatzeko ere, gaur bertan Diyarbakirgo erietxean ospitaleratu behar izan duelako, Turkia hego-ekialdean. Idazle kurduari ebakuntza bat egin behar diote, bederatzigarrenez. «13 urte nituenean, torturatu eta makila batekin bortxatu ninduten Mazidagiko polizia etxean atxilo nengoela. 2020an umetokia kendu behar izan zidaten, eta heste zati bat ere galdu nuen. Azken auzi saioaren ondoren, eta estresaren ondorioz agian, hesteetako arazoak hasi zitzaizkidan berriz, eta beste ebakuntza bat egin behar dut».
Joan den ekainean, Meral Simsekek erabaki zuen Greziara igarotzen saiatzea. Bidaiatzea debekatua duenez, bera bezala aurrez beste milaka errepresaliatu politikok, kazetarik, demokratikoki aukeratutako politikariek, sindikalistek, ikaslek egindako bidea hartu zuen. Bidaia, berez ere nahikoa zaila, amesgaizto bilakatu zen Greziako Poliziak atxilotu, kolpatu eta sexu abusuak egin zizkionean, Turkiako agintarien esku utzi aurretik.
Hala ere, Meral Simsekek ez du bere izpiritu baikorra galdu. «Nire idazteko abentura hasi zen, nire hitzak baliatzen hasi nintzenean nire mina kudeatzeko. Beranduago, mina itxaropen eta edertasun bilakatzeko modua bilatu nuen. Berdelari buruz, familiek adostutako bikotekide trukeari buruz, idatzi dut, baita pobreziari, Turkiako Hezbollahren ankerkeriari buruz, estatuaren indarkeriari, matxismoari, eta batez ere, emakume eta haurrek jasaten duten sufrimenduari buruz. Baina ez dute nahi hori zabaltzea, eta hortaz hitz egiten duten guztiak isilarazi nahi dituzte. Isilik jarraitzen badugu, gizarteak ere gauza bera egingo du. Halere, ni ez naiz isilduko. Auzitegietako epai bakar batek ere ez du geldituko itxaropenerako nire bidea». |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204452/energia-garbietarako-seinale-nahasezina-eskatu-die-ieak-glasgown-bilduko-diren-liderrei.htm | Ekonomia | Energia garbietarako «seinale nahasezina» eskatu die IEAk Glasgown bilduko diren liderrei | IEA Nazioarteko Energia Agentziak ukatu egin du energia garbiak direla egungo krisiaren errudun. Energia garbietarako trantsizioarekin ekonomia berri bat sortzen hasi dela dio, baina, beroketa globala 1,5 gradutara mugatu nahi bada, konpromiso eta inbertsio gehiago behar direla uste du. | Energia garbietarako «seinale nahasezina» eskatu die IEAk Glasgown bilduko diren liderrei. IEA Nazioarteko Energia Agentziak ukatu egin du energia garbiak direla egungo krisiaren errudun. Energia garbietarako trantsizioarekin ekonomia berri bat sortzen hasi dela dio, baina, beroketa globala 1,5 gradutara mugatu nahi bada, konpromiso eta inbertsio gehiago behar direla uste du. | Oztopo eta gorabehera handiekin, baina energia sortu eta kontsumitzeko moduak aldatzen ari dira, eta munduko ekonomia bera ere. Baina klima larrialdiaren itzelezko neurriari begira, oraindik ez da nahiko egin, ezta nahikoa konpromiso hartu ere, beroketa globala 1,5 gradu zentigradora mugatu ahal izateko. Herrialdeek eta gobernuek orain arte ezarritako deskarbonizazio politikekin, beroketa globala 2,6 gradukoa izango litzateke 2100. urtean. Gaur egun herrialdeek euren buruei ezarritako deskarbonizazio helburu eta konpromisoak beteko balira, beroketa, asko jota, 2,1 gradu zentigradotara mugatuko litzateke.
Larrialdia mugatzeko une erabakigarrian, Glasgowko COP26 bilkuraren bezperatan, eta munduko ekonomia energia krisia nozitzen ari dela, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren gaurko mezua garbia izan da: energia garbiak dira bidea; gauzak ari dira aldatzen, baina munduak hobetu dezake; konpromiso gehiago eta haiek betetzeko inbertsio gehiago behar dira, beroketa 1,5 gradura mugatzeko.
IEAren aurtengo World Energy Outlook txostenak hainbat berritasun dakartza, une erabakigarriaren erakusle. Esanguratsua da, esaterako, txostenaren aurkezpena aurreratu izana, COP26a baino lehenago egiteko. Esanguratsua da ere, lehen aldiz, txostenean energia balioak exajouletan (EJ) daudela adierazita, orain arte erabilitako neurria, petrolio milioi tona baliokidea (Mtoe), ordezkatuz. Berritasunetan handiena, hala ere, txostenean munduko ekonomiarentzat landutako agertokietan dago. IEAko txostenetako agertoki normatiboa Net-Zero agertokia da, beroketa 1,5 gradura mugatuko lukeena. Agertoki horretarako baldintzak beteko balira, erregai fosilek 2025. urtean joko lukete goia.
Ildo horretan, IEAko zuzendari Fatih Birolek argi utzi nahi izan du egungo energia krisiaren eragileak ez direla energia garbiak: «Batzuek esan dute energia garbietarako trantsizioen lehen krisia dela hau. Hori ez da zuzena. Ez gaude ados horrekin. Loturarik izatekotan, arazo hau ez daukagu energia garbi gehiegi daukagulako, baizik eta gutxiago daukagulako».
Txostenaren arabera, erregai fosiletan egindako inbertsioen geldotzea adierazten du egungo krisiak; eta irtenbidea energia garbietan areagotzea da IEAren ustez. Ahalmen txikiagoa duten herrialdeei lagunduz, politikek gidatutako bultzada masiboa behar da energia garbietarako trantsizioetan. Urtero 3,5 bilioi euro inbertitu beharko direla aurreikusten du. Eta lehenbailehen, «egungo desorekarekin zenbat eta gehiago jarraitu, arriskua handiagoa da energia segurtasunarentzat eta energia prezioen aldakortasunarentzat».
Ekonomia berri bat
Ekonomia global berri bat agertzen ari dela ere esplikatu du Tim Gould IEAko Energia ekonomistak. «Elektrifikatuagoa, efizienteagoa, elkarlotuagoa, digitalagoa, eta garbiagoa» izango den ekonomia bat, hazkunderako eta enplegurako potentzial ikusgarriarekin. Munduak 2050erako deskarbonizaziorako bidea jarraitzen badu, industriarentzako aukerak handiak izango dira. Hala, agertoki horretan, bost sektorek soilik -erregai pilak, elektrolizagailuak, bateriak, turbina eolikoak, eta modulu fotovoltaikoek- mende erdirako gaur egun petrolioak duen adinako merkatua izango lukete.
Glasgowrako mezua argia eman du IEAk. «Energia trantsizioak hainbat talderen mende daude, komunitateak, konpainiak, gizarte zibilak, inbertsiogileak, baina haietako inork ez du gobernuek bezainbesteko ahalmena eta eragina gure energia patuari forma emateko. Horregatik, Glasgown bilduko diren liderrei eskatzen diegu, seinale nahasezina emateko teknologia garbi eta erresilienteen hazkunde bizkorrerako». |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204453/jaurlaritza-arduratuta-dago-balitekeelako-enpresa-gehiagok-etetea-beren-jarduna-argindarraren-prezioarengatik.htm | Ekonomia | Jaurlaritza arduratuta dago balitekeelako enpresa gehiagok etetea beren jarduna argindarraren prezioarengatik | Argindarra ekoitzi eta banatzearekin loturarik ez duten tasa eta zergak behin-behinean indargabetzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari. | Jaurlaritza arduratuta dago balitekeelako enpresa gehiagok etetea beren jarduna argindarraren prezioarengatik. Argindarra ekoitzi eta banatzearekin loturarik ez duten tasa eta zergak behin-behinean indargabetzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari. | Eusko Jaurlaritza arduratuta dago argindarraren prezioak euskal gizartean eta euskal enpresetan izan dezakeen eraginarengatik. Jakina da Sidenor altzairutegiak hogei egunez etengo duela bera jarduna argindarraren prezioarengatik, eta, Jaurlaritzak dakienez, «enpresa bat edo bi baino gehiago» antzeko erabakia hartzea aztertzen ari dira, «siderurgia sektorekoak». Horri aurre egiteko, Jaurlaritzak zenbait neurri bildu ditu txosten batean, eta Espainiako Gobernuari eta Europako Batzordeari. Tartean leudeke, esaterako, argindarra ekoitzi eta banatzearekin loturarik ez duten tasak eta zergak «behin-behinean» bertan behera uztea edota Espainiako Gobernuak ordaintzea.
Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak azaldu du neurri hori. Esplikatu du tasa horiek argindarraren prezioaren %40-45 direla, eta horiek atzeratu edo indargabetzeak eragin zuzena izango lukeela enpresetan. Dena den, zehaztu du neurri horiek gizarte guztiaren fakturetan izango lukeela eragina, baina enpresa handiek gehiago nabarituko luketela ere, argindar gehiago kontsumitzen dutelako. Eskaera hori Espainiako Gobernuarekin eztabaidatu beharko luke, zerga horiek ezartzea estatuen esku baitago. Era berean, deia egin dio Europako Batzordeari neurri horiek ez ditzan hartu estatu laguntza gisa.
Tapiak ez ditu zehaztu txosteneko neurri guztiak, baina besteren bat aletu du. Esaterako, enpresa handien argindar kontsumoa ez dadila egon eguneroko enkantearen menpe. Haien kontsumoaren %60 inguru aurrez hitzarturiko prezio batean sal dadila iradoki du, «Europako beste herrialde batzuetan egiten den bezala». Haren ustez, argindar konpainiek onartu dezaketen doikuntza bat litzateke: «Espainian kontsumitzen den argindar guztiaren %10 baino gutxiago doa argindar asko behar duten enpresetara. Kontratu horiek prezio lehiakorragoetan luzaroan mantendu daitezke».
Jaurlaritzak, era berean, «energiaren herri itun» baten premia nabarmendu du, erakundeak, alderdi politikoak, argindar sortzaileak eta kontsumitzaileak batuko dituena. Araba, Bizkai eta Gipuzkoak kontsumitzen duten energiaren %8,6 baino ez dute sortzen, eta baliteke kanpoko iturriekiko menpekotasun hori ahulezia handia bilakatzea hurrengo urteetan. Horretarako, beharrezkoak dira energia gehiago ekoitzi eta gutxiago kontsumitzeko neurriak. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204456/noraino-iritsiko-da-itsasoa-tenperatura-3-gradu-igotzen-bada.htm | Gizartea | Noraino iritsiko da itsasoa tenperatura 3 gradu igotzen bada? | Climate Central zentroak mapa bidez irudikatu du tenperatura igotzeak itsas mailan izanen lukeen eragina; gradu bat eta 4 gradu arteko igoera izanez gero urak zer eremu estaliko lituzkeen zehaztu dute. Aurreikuspenak beteko balira, hamarkada batzuen buruan urak hartuak lirateke, esaterako, Bilbo, Donostia, eta Baiona. | Noraino iritsiko da itsasoa tenperatura 3 gradu igotzen bada?. Climate Central zentroak mapa bidez irudikatu du tenperatura igotzeak itsas mailan izanen lukeen eragina; gradu bat eta 4 gradu arteko igoera izanez gero urak zer eremu estaliko lituzkeen zehaztu dute. Aurreikuspenak beteko balira, hamarkada batzuen buruan urak hartuak lirateke, esaterako, Bilbo, Donostia, eta Baiona. | Zer itxura luke Guggenheim museoak itsasbazterrean? Nolakoa litzateke Gernikako hondartza? Eta Astigarragako kaia? Aturri ibaiaren emariak gora eginen balu, zer itxura luke Baiona inguruak? Oro har, biztanleek aski urrun sentitzen dituzte irudi horiek. Ordea, urteak dira alegiazko egoera lauso horiek egiazki gertatuko diren susmoak zabaltzen ari direla, eta problema larria dute atzean: klima aldaketa eta haren ondoriozko tenperatura igoera. Itsas mailak hamarkadak daramatza goranzko joeran, eta bide berari segituko diola irizten diote adituek. Berriki, Ameriketako Estatu Batuetako Climate Central zentroak webgune bat atera du argitara: iruditan erakutsi dute 4 gradurainoko igoerak mundu osoko zer lur utziko lituzkeen urpean. Euskal Herrian, hainbat herri leudeke ur gaziak harrapatuta.
Jakina denez, klima zenbat eta beroagoa izan, orduan eta handiagoa da poloetako izotza urteko arriskua, eta, beraz, baita itsas maila igotzekoa ere. NBE Nazio Batuen Erakundearen barreneko IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak argitaratutako azken txostenaren arabera, tenperatura 1,5 gradu igoko da 2040rako; 2,7, berriz, mende bukaerarako. Climate Central zentroak diseinatutako webguneak aukera ematen du kalkulua tenperatura igoera desberdinekin egiteko. Esaterako, zer geldituko da urpean 1,5 graduko igoerarekin? Eta igoera 3 gradukoa bada?
Hondartzak Bilbon eta Baionan
Irudian ikusten denez, begirada Euskal Herrira zuzenduta, bistan da itsas mailaren igoerak partzialki edo ia osorik estaliko lituzkeela egun kostaldean diren herri asko: urpean leudeke Zarautz, Hendaia, Orio eta Ondarroa, esate baterako. Hiriburuei so, Donostian, hondartza lukete egun ez duten zenbait auzok: itsasoak hartuak lirateke, adibidez, Amara Berri, Loiolako Erribera eta Martutene, eta are gehiago: Hernanira iritsiko litzateke itsasoa.
Gainera, tenperatura 1,5 gradu igoko balitz, itsasoak hondartza ekarriko luke egun halakorik ez duten hirietara ere: Baionara eta Bilbora, kasurako. Bietan, itsas mailak hiriak hein batean estaltzeko adina eginen luke gora. Hurrenez hurren, Aturri eta Nerbioi ibaiek guztiz itxuraldatuko lituzkete auzoak. Baionan, urpean lirateke Baiona Handiko kale ugari. Itsasoak nabarmen eginen luke hegoaldera, eta Uztaritzekoek hondartza lukete herrian. Berriz, Bilbori dagokionez, ibaia hazia izanik, itsasertzean izanen lirateke Guggenheim eta Arte Ederren Museoa, urak hartua legoke San Inazio auzoa, eta Alde Zaharrera arte ere iritsiko litzateke ur gazia.
Ur azpiko New York
Climate Centralen webguneak mundu osoko irudiak jarri ditu ikusgai. Erabiltzaileak aise egin dezake horiek sakon aztertzeko kontsulta. Izatez, aukera zuzena eskaintzen du zenbait hiritarako: hala nola Hanoi (Vietnam), New York (Amerikako Estatu Batuak), Alexandria (Egipto), Kopenhage (Danimarka) eta Buenos Aires (Argentina). Azken horretan, adibidez, tenperatura 3 gradu igoko balitz, Rosarioraino (Argentina) ailegatuko litzateke itsasoa. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204457/gabriel-erkoreka-konpositoreak-irabazi-du-espainiako-musika-saria.htm | Kultura | Gabriel Erkoreka konpositoreak irabazi du Espainiako Musika Saria | Lanetan euskal folkloretik hartutako tresnak baliatzeko duen modua eta daukan «konposizio lengoaiaren aberastasunagatik» saritu du epaimahaiak. | Gabriel Erkoreka konpositoreak irabazi du Espainiako Musika Saria. Lanetan euskal folkloretik hartutako tresnak baliatzeko duen modua eta daukan «konposizio lengoaiaren aberastasunagatik» saritu du epaimahaiak. | «Bere ibilbide dirdiratsuagatik» eta «bere konposizio lengoaiaren aberastasunagatik» jasoko du Espainiako Musika Saria Gabriel Erkoreka konpositoreak (Bilbo, 1969), konposizioari dagokion alorrean. Horrez gainera, bere lanetan «euskal tresna tradizionalen soinua uztartzeko duen modu pertsonala» ere nabarmendu du epaimahaiak. Zuhaitz eta Basalt obrak aipatu dituzte horren adibidetzat, eta, azkenik, «bere musikaren nazioarteko proiekzioa» ere azpimarratu dute. 30.000 euro jasoko ditu sortzaileak.
Bilboko Juan Crisostomo Arriaga kontserbatorioan hasi zituen ikasketak, eta ohorezko sariak jaso zituen Konposizioan zein Pianoan. 1995ean onartu zuten Londresko Royal Academy of Music-en, eta, han ere, hainbat aipamen berezi jaso zituen egindako lanagatik. Pianorako, ahotserako, orkestrarako zein bestelako formatuetarako musika sortu du. Naturarekiko kezka igar daiteke bere obretako askotan, eta baita bateko zein besteko musika tradizionala txertatu eta harekin esperimentatzeko joera ere.
Adarkatuz doan obra bat
Hain zuzen ere, horren guztiaren erakusgarritzat aipatu du Zuhaitz obra epaimahaiak. 2016an estreinatu zuen lana Erkorekak, Madrilen, Juanjo Menaren zuzendaritzapean, eta Espainiako Orkestra eta Koruarekin, eta, gerora, 2019an aurkeztu zuen lehenengoz Euskal Herrian; kasu hartan, Euskadiko Orkestrarekin. Saio haren aurkezpenean azaldu zuenez, izenburuak, sinbolikoki, «bizia hartzen duen zuhaitz bati» egiten dio keinu. «Egurra da piezaren oinarriko materiala, batez ere Kalakan-en txalapartaren bitartez, baina baita orkestrako hainbat instrumentutan ere: marinba, xilofonoa, egurrezko taulak...». Obraren egitura ere «adarkatuz» joaten dela gehitu zuen, eta sakoneko mezua «naturaren aldeko oihu bat» zela ere zehaztu zuen. Espainiako Saria eman dion epaimahaiak konpositoreari txalotu dion musika «kultua» eta folklorea uztartzeko duen moduaren erakusgarri ere bada lana.
Nabarmentzekoak dira 2013an Zaragozan aurkeztutako Ametsak eta Donostiako Musika Hamabostaldian estreinatutako Ilargi obrak ere. 2017an Tramuntana izeneko lan sinfonikoa aurkeztu zuen Cadaquesko Orkestrarekin, Bartzelonan, Orkestra Zuzendaritzako Nazioarteko Lehiaketaren barnean. Eta, kasu hartan ere, Kataluniako folkloreko hainbat elementu baliatu zituen bere konposiziorako. 2020an estreinatu zuen saritu berri duen epaimahaiak nabarmendu dion beste lana: Basalt. Iñaki Alberdi musikariak interpretatu zuen ordukoan Erkorekak akordeoi mikrotonalerako sortutako pieza.
Torrent, 95 urterekin saritu
Aurrez ere zerrenda luzea osatzen dute Erkorekak jasotako sariek. Musika Konposiziorako Reina Sofia Saria jaso zuen, esaterako, 2008an, eta Erromako Saria jaso zuen 2001ean. Horiek, besteak beste. Egun, irakasle da Musikene Goi Mailako Musika Eskolan, eta Bilboko BBVA Fundazioak antolatutako musika garaikideko kontzertu zikloaren koordinatzailea ere bada.
Montserrat Torrent musikaria ere saritu du epaimahaiak, interpretazioari dagokion alorrean. 95 urte beteak ditu Torrentek, eta haren ibilbide osoa izan dute kontuan hari ere Espainiako Musika Saria ematerakoan. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204458/salatu-dute-kanboko-laborantza-lur-batean-ehun-etxebizitza-eraikitzekotan-direla.htm | Gizartea | Salatu dute Kanboko laborantza lur batean ehun etxebizitza eraikitzekotan direla | Kanboko (Lapurdi) hirigintza planaren eta Bouygues enpresari emandako eraikitze baimenaren kontra helegiteak ezarriak dituzte, baina «indarrez» pasatu nahi dutela salatu dute CADEk, Lurzaindiak eta Nahi Dugun Herriak. Euskal Elkargoko batzorde eragileko hautetsiei dei egiten diete. Ez dute baztertzen Arbonakoaren (Lapurdi) gisako ekintzarik. | Salatu dute Kanboko laborantza lur batean ehun etxebizitza eraikitzekotan direla. Kanboko (Lapurdi) hirigintza planaren eta Bouygues enpresari emandako eraikitze baimenaren kontra helegiteak ezarriak dituzte, baina «indarrez» pasatu nahi dutela salatu dute CADEk, Lurzaindiak eta Nahi Dugun Herriak. Euskal Elkargoko batzorde eragileko hautetsiei dei egiten diete. Ez dute baztertzen Arbonakoaren (Lapurdi) gisako ekintzarik. | Aski lurra galtzea. Mezu hori ageri da Kanboko (Lapurdi) sarreran dagoen Marienia guneko laborantza lurretan ezarriak dituzten belar zuloetako estalkietan. Bertan, etxebizitza proiektu bat egin nahi dutela salatu dute CADE, Lurzaindia eta Nahi Dugun Herria elkarteek. Gaur egun, laborantzarako erabiliak dira oraindik, baina 2019ko otsailean Euskal Hirigune Elkargoak onartutako hirigintza planean berehala urbanizatzeko kategorian sartu zituzten. Bouygues enpresak erosiak ditu lurrak: lau hektarea, hiru milioi eurotik gorako prezioan, eta ehun etxebizitza baino gehiagoko proiektua gauzatzeko asmoa du bertan; 330.000-460.000 euroan salduko lituzkete etxebizitzak. Horretarako, Kanboko herriko etxeak emana dio eraikitze baimena. Eragileek hirigintza planaren kontrako helegitea ezarri dute Paueko (Okzitania) Administrazio Auzitegian, eta eraikitze baimenaren kontra ere egin dute herriko etxean. Ez dute baztertzen bestelako ekintzak abiatzea ere.
Urriaren 24an ehun egun beteko ditu Arbonako (Lapurdi) lurren eta etxebizitzaren okupazioak. ELBk eta Lurzaindiak deituta, ehunka herritarrek parte hartu du laborantza lurren salmenta espekulatiboaren kontrako ekintzan, eta inoiz baino gehiago mediatizatu da Ipar Euskal Herrian lurra eta etxebizitzaren inguruan batek baino gehiagok ikusten duen arazoa. Azaroaren 20an, etxebizitza eskubidearen aldeko manifestazioa eginen dute Baionan, eragile andanak deituta. Testuinguru horretan, oihartzun berezia du gaur Kanbon egin duten agerraldiak. Eragileekin batera, dozenaka herritar agertu da egoera salatzera.
«Kanboko sarreran den lur hau laborantzarako erabilia da gaur egun. Paisaia erabat andeatua izanen da», esplikatu du Maryse Cachenault Lurzaindiako bozeramaileak. «Kasik laua da pentzea; interes agronomikoa ukaezina da». Laborantza lurren «sakrifikatzea» salatu du, eta «lurren artifizializazioa» deitoratu. «Bestela eraiki behar dugu; hobeki kudeatu behar ditugu herrietako erdiguneak».
Bouyguesen presioak
Oraingoz, etxebizitza proiektua salatu duten eragileek bide legalak abiatu dituzte. Euskal Elkargoak onartutako hirigintza planaren kontrako helegitea ezarri zuten Paueko Administrazio Auzitegian, eta berriki jakin dute instrukzioa bukatu dela. Epaiketa ahal bezain fite iraganen dela espero dute.
Anartean, Bouyguesek eraikitze baimena eskatu du, eta herriko etxeak onartu egin dio. Hor ere badago arazorik: enpresaren proiektuan, 28 metroko eraikin bat egiteko asmoa dute, baina hori ez doa bat hirigintza planeko irizpideekin. Ondorioz, baimenaren kontrako helegitea ere eman dute herriko etxean, eta, bi hilabeteko epean erantzunik jaso ez dutenez, auzitegira joko dute aurki. Anartean, herriko etxeak hirigintza plana moldatzeari ekin dio, eraikitze baimena baliozkoa bilakatu dadin.
Bouygues enpresaren webgunean ikus daiteke Kanbon egin nahi duten proiektuak zer forma hartuko lukeen.
Baina Bouygues enpresak ere mugitu ditu fitxak. Salaketa eman duten elkarteetako kideek salatu dute horietako batzuek uxer baten bisita jaso dutela etxean, helegitea kendu ezean «gehiegizko helegiteagatik» salaketa eman, eta «alimaleko diru zamak» ordaindu beharko dituztela mehatxatuta. «Ez diegu intimidazioei men eginen», adierazi du Martine Bouchet CADEko kideak.
Hautetsiei deia
Egoera salatzeko prentsaurrekoa egin duten eragileek herritarrei eta hautetsiei dei egin diete; zehazki, Euskal Elkargoko batzorde eragileko 35 hautetsiei. Gutun bana bidali diete egoera esplikatu eta esku hartzea eskatzeko. Izan ere, Kanboko hirigintza planaren moldatzea aztertuko dute laster. Edukiarekin «erne» ibiltzeko eskatu diete, herriko etxearen proposamenean eraikitze baimena baliozko bilakatzeko moldaketak egonen direla aurreikusita.
Eragileek zehaztu dute «abiatzen» duten mugimendu bat dela, eta oraingoz bide legaletan eta herritarren eta hautetsien «sentsibilizazioan» ezarri nahi dituztela indarrak. Eraikuntza abiatzeko Arbonakoaren gisako ekintza bat abiatzeko prest liratekeen galdetuta, zalantzarik gabe erantzun dute: «ez gara deusi hetsiak». |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204459/euskal-konpositoreen-hiriburua-elkartuko-du-berriz-49-musikastek.htm | Kultura | «Euskal konpositoreen hiriburua» elkartuko du berriz 49. Musikastek | Ostiralean hasiko da «euskal musikaren astea», Errenterian, urriaren 23ra arte. Bederatzi kontzertu izango dira denera, zazpi egunetan, eta emakume konpositoreen lana ezagutarazten segitzeko «erronka» nabarmendu dute antolatzaileek. | «Euskal konpositoreen hiriburua» elkartuko du berriz 49. Musikastek. Ostiralean hasiko da «euskal musikaren astea», Errenterian, urriaren 23ra arte. Bederatzi kontzertu izango dira denera, zazpi egunetan, eta emakume konpositoreen lana ezagutarazten segitzeko «erronka» nabarmendu dute antolatzaileek. | Aizpea Otaegi alkateak ekarri du irudia: Musikastek «euskal konpositoreen hiriburu» bilakatuko du Errenteria (Gipuzkoa) ostera datozen egunetan. Bertako Andra Mari abesbatzak eta Eresbil Musikaren Euskal Artxiboak antolatu ohi dute jaialdia, «euskal musikaren astea», eta urtetako eskarmentuaren bermearekin baina ildo berritzaileetan arreta jarriz ondu dute programa berria, 49.a. Ostiralean abiatuko da, urriaren 23ra arte; bederatzi emanaldi, denera. 19:00etan izango dira guztiak, eta sarrerak eskuragai daude dagoeneko.
Garai guztietako euskal konpositoreen lana ezagutaraztea. Hori izan da Musikasteren motorra ia mende erdiko ibilbidean: antzinako musikatik autore klasikoen lanetara helduz eta egungo konpositoreei bultzada berezia emanez. Aurtengo erronken artean, emakume konpositoreen obrak goratu nahi izan dituztela aipatu du Pello Leiñena Eresbileko zuzendariak, baita espazio berri baten berritasuna nabarmendu ere: aurrenekoz helduko baita Musikaste maiatzean ateak ireki zituen Lekuona Fabrikara.
Hasteko, kontzertu bikoitza izango da etziko inaugurazio egunean. Dantza izango da bietako baten protagonista, Leiñenaren arabera, gero eta leku gehiago egiten saiatzen ari baitira diziplinari euren jardunean. Alain Maia dantzari errenteriarra, Garikoitz Mendizabal txistularia eta Gorka Hermosa akordeoi jotzailea arituko dira Niessen kulturgunean. Ordu berean izango da eguneko bigarren hitzordua: Naroa Intxausti sopranoak eta German Ormazabal pianistak egile ezagunen lanak interpretatuko dituzte, Jesus Aranbarri, Emilio Arrieta—haren jaiotzaren berrehungarren urteurrena da— eta Emiliana Zubeldiarenak, besteak beste.
Larunbatean, ganbera musikari eskainitako egunean, Sarasate bikotea arituko da Magdalena ermitan, Jonathan Mesonero biolinean eta Mercedes Madina pianoan. Hainbat euskal konpositorek biolinerako idatzitako errepertorioa errepasatuko dute, Enrique Fernandezekin hasi, Cesar Figueridorekin, Pablo Sorozabalekin eta Maria Isabel Garmendiarekin segitu eta Pablo Sarasateren Capricho vasco-rekin ixteko.
Igandea Musikasteren «egun herrikoia» izendatu du Leiñenak, eta zehaztu du hor aurreikusten dutela aurtengo «une hunkigarrienetako bat». Dianaren ostean eta txistu eta banda emanaldien aurretik, Junkal Guerrerok Arimen besarkadan estreinatuko baitu, COVID-19aren pandemian hildakoei idatzitako obra.
Bi eguneko atsedenaren ostean, asteazkenean «mugarri batekin» itzuliko da jaialdia, Leiñenaren hitzetan. Asier Lopez Iraolak Simone de Beauvoir idazle eta filosofo feministaren Bigarren sexua lan entzutetsua egokitu du izen bereko obra batera, eta haren estreinaldia izango da, Bilbao Sinfoniettaren eskutik. Aurrez, Niessenen hau ere, mahai inguru bat izango da, eta Irene Arrarats itzultzaile eta BERRIAko euskara taldeko arduradunak, Lorea Agirre Jakin-eko zuzendariak, Lopez konpositoreak eta Iker Sanchez musika zuzendariak hartuko dute parte.
Jazzarentzat izango da ondoko eguna, eta Angel Unzuk disko berria aurkeztuko du: Orain. Alboan izango ditu Gonzalo Tejada (baxua), Juanma Urriza (bateria) eta Andrzej Olejniczak (saxoa eta klarinete baxua). Azken aurreko eguna, berriz, koruena izango da, eta horrekin helduko da jaialdia Lekuona Fabrikara. Lau abesbatza ariko dira kantuan —Eragiyok, Donosti Ereski, Landarbaso eta Andra Mari—, eta uztartuko dute, besteak beste, Luis Aranburu, Benito Lertxundi, Ken Zazpi, Laura Jekabsone, Maddalen Dorronsoro, Mikel Laboa, Iñaki Casali eta besteren musika. Lekuonak hartuko du, halaber, jaialdiaren itxiera kontzertua, Euskal Herriko Gazte Orkestrarena.
Elkarlanean sustatua
Beste urte batez, hainbat erakundek babestu dute Musikasteren edizio berria, eta horien ordezkariak ere izan dira prentsa agerraldian: Mari Jose Telleria Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura zuzendari nagusia, Aizpea Otaegi Errenteriako alkatea, Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordea eta Arantxa Arzamendi Andra Mari Abesbatzako lehendakaria. Emanaldietarako edukiera osoa berreskuratu izana ospatu dute, eta Luis de Pablo konpositore zendu berriari eskaini dio azken hitza Leiñenak: «Iaz etortzekoa izan zen; azkenean ez zen etorri eta kontzertu monografiko batekin omendu genuen; eskura dago webgunean». |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204460/ibai-aginaga-euskal-presoa-gose-greban-hasi-da.htm | Politika | Ibai Aginaga euskal presoa gose greban hasi da | Tinko taldeak azaldu duenez, ostiralera arte egongo da gose greban. | Ibai Aginaga euskal presoa gose greban hasi da. Tinko taldeak azaldu duenez, ostiralera arte egongo da gose greban. | Ibai Aginaga Berangoko (Bizkaia) euskal presoa gose greban hasi zen atzo, Tinko taldeak jakinarazi duenez. Haien arabera, ostiralera arte egongo da protestan, konfinamenduak eta horietan ezartzen dizkieten baldintzak salatzeko.
Egun, Basauriko espetxean (Bizkaia) dago Aginaga. Taldeak azaldu duenez, larunbatean aurrez aurreko bisita eduki zuen, eta, ondoren, beste bi presorekin batera konfinatu zuten ziega batean, «COVID-19aren aitzakiapean». Bertan bizi duen egoera salatu du Tinkok: «Konfinatzeko erabiltzen dituzten ziegetan ez dago berogailurik, eta, gainera, alde horretan eguzkiak ez du jotzen; ondorioz, hotza pasatzen ari dira. Patiora hamabost minutuz baino ez dituzte ateratzen, eta gainontzekoa ziegan itxita pasatzen ari dira». Taldeak «elkartasuna» adierazi die Aginagari eta haren familiari. |
2021-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/204461/migranteentzako-bide-seguruak-eskatu-dituzte-harrera-taldeek.htm | Gizartea | Migranteentzako «bide seguruak» eskatu dituzte harrera taldeek | Ziburun hildako hiru gizonen omenez lore eskaintza egin dute Donibane Lohizuneko geltokian. «Giza ehiza» etetea galdegin dute. | Migranteentzako «bide seguruak» eskatu dituzte harrera taldeek. Ziburun hildako hiru gizonen omenez lore eskaintza egin dute Donibane Lohizuneko geltokian. «Giza ehiza» etetea galdegin dute. | Ziburu eta Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokiaren ataria txiki utzi dute gaur arratsaldean han elkarturiko ehunka herritarrek. Migranteen harreran eta haien eskubideen alde lan egiten duten talde ugarik antolatu dute protesta, baita hitza hartu ere: han ziren, bertzeak bertze, Diakite, Cimade, Elkartasuna Larrun, Donibane Lohizuneko eta Ziburuko hainbat herritarrek osaturiko talde bat, CGT eta LAB sindikatuak eta EH Baiko Pirinio Atlantikoetako departamenduko hautetsi Annie Poveda. Helburu berak elkartu ditu guziak: atzo goizean Ziburun hildako hiru gizon migranteen heriotzak salatu dituzte, eta pasaian diren etorkinentzat «bide seguruak» eskatu dituzte. Izan ere, deitoratu dute Poliziak ezarritako kontrolek «arriskutsuago eta karioago» bilakatzen dituztela migranteek erabiltzen dituzten bideak, «kostu ekonomikoez» gain «bizitzarekin» ere «ordainduta».
Lutxi Bortairu eta Xan Goenaga Diakite elkarteko kideek oroitu dute «hilabete guziz 600 bat» migrante iragaten direla gaur egun Ipar Euskal Herritik: «Euskal Herria harrera herria dela errepikatzen dugu etengabe, baina Poliziak, administrazioak eta Frantziako Estatuak beste jarrera bat erakusten diete». Gaitzetsi dute Baionako Pausa zentrora iristeko «bideak oro trabatzen» dizkietela: «Bidasoa gaineko zubietan pasaia debekatzen, Hendaia eta Baiona arteko karriketan, autobusetan eta trenetan Polizia kontrolak noiznahi egiten».
Elkartasuna Larrun taldeko kideek migranteen aurkako «giza ehiza» salatu dute, eta Hego Lapurdiko hautetsiei galdegin diete «bide seguruak» ahalbidetu ditzatela haien herrietan, Pausa zentroa ez dadin izan «ezerez iritsiezin baten erdiko plataforma bakan bat». Cimade elkarteko Helene Ducarrek, berriz, ohartarazi du etorkinek bertan lan egin eta bizitzeko nahia dutela, baina «Frantziak eragotzi» egiten diela.
Protesta bukatzerakoan lore eskaintza egin diete trenak harrapaturik hildako hiru pertsonei, bertzeak bertze olibondo baten adaxkak utzita; Ducarreren erranetan, «bakearen» sinbolo gisa. Hasiera batean adaxkak trenbidean berean uztea zuten asmoa, baina geltokia itxia zuten elkarretaratzea hasterako. Ongi etorri errefuxiatuak lelodun banderola ugari ikus zitezkeen elkarretaratzean, baita paperik gabeko herritarren izenak eta egoerak erakusten zituzten hainbat afixa ere.
«Politika arrazista»
CGT eta LAB sindikatuek ere bat egin dute protesta deialdiarekin. LABek salatu du 2021ean «gutxienez zazpi» pertsona migrante hil direla Euskal Herrian, eta nabarmendu du ez direla «gertakari bakan» bat. Sindikatuak salatu du Hendaia eta Baiona artean gertatzen direla bereziki heriotzak, «militarizatua dagoen muga batean, egunero etnia eta arraza profilaren araberako kontrol selektiboak egiten diren muga batean». LABen ustez, atzokoa ez da «efemeride» bat, «salatu eta arbuiatzen» dituzten «migrazio politika arrazista batzuen ondorio sistematiko bat» baizik. CGTk ere ohartarazi dute «porrot» bat direla «errepresio politikak». |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204462/bruselak-produktuen-kontrolak-murriztea-proposatu-du-londresekin-duen-gatazka-bideratzeko.htm | Mundua | Bruselak produktuen kontrolak murriztea proposatu du Londresekin duen gatazka bideratzeko | Europako Batzordeak burokrazia gutxiago eskaini dio Erresuma Batuari Britainia Handitik Ipar Irlandarako merkataritzarako. Europako Justizia Auzitegiaren rolaren inguruan, berriz, ez du aldaketarik nahi. | Bruselak produktuen kontrolak murriztea proposatu du Londresekin duen gatazka bideratzeko. Europako Batzordeak burokrazia gutxiago eskaini dio Erresuma Batuari Britainia Handitik Ipar Irlandarako merkataritzarako. Europako Justizia Auzitegiaren rolaren inguruan, berriz, ez du aldaketarik nahi. | Lau urte eta erdi iraun zuen labirinto politikoak itxita zirudien, baina elkarrizketetan gatazka iturri izan zen Ipar Irlandak ez du protagonismorik galdu hilabeteotan, horren inguruko akordio bat adostuta, sinatuta eta onartuta dagoen arren. Erresuma Batuko Gobernuak haserre jarraitzen du EB Europako Batasunarekin negoziatu zuen protokoloak eragin dizkion barne arazoengatik, eta oraingoz ez du eten erasoaldi diplomatikoa, mehatxuak tarteko; kontrara, marra gorriak ere helarazi ditu. Horren aurrean, EBk bestelako jarrera erakutsi du, ituna salbatu nahi baitu, eta horregatik proposatu dio Europako Batzordeak Londresi burokrazia txikitzea eta merkataritza erraztea Britainia Handitik Ipar Irlandara. Bruselaren helburua zera da: aldaketa horiek datozen elkarrizketen oinarri izatea.
Epe laburrera begira konponbiderik ez duen gatazka baten aurrean daude EB eta Erresuma Batua eta, hori bideratu ezean, gerra komertzial bat eragin dezakete. Printzipioz, bi aldeek ez dute halakorik nahi, baina, brexit-aren negoziazioetan gertatu bezala, bakoitzak bere lehentasunak eta baiezkoak eta ezezkoak ditu, eta horrek zaildu egiten du berehalako adostasun bat lortzea.
Iragan uztailean, Londresek Ipar Irlandarako Protokoloa erreformatzeko deia egin zion Bruselari, argudiatuta ezin duela «orain arte bezala jarraitu» Britainia Handiaren eta Irlanda iparraldearen a rteko muga-ren auzian; EBk erantzun zion ez zuela berriz negoziatuko akordioa, baina prest agertu zen proposamenak egiteko, eta horiek dira Maros Sefcovic Europako Batzordeko presidenteordeak gaur aurkezturikoak: «Egiazko aldaketak eragingo dituzte».
Lau auzitan proposatu ditu aldaketak Bruselak. Lehenik, animali jatorria duten elikagaietan kontrol fisikoak nabarmen txikitzea —dokumentazioaren kontrolak birtuala izaten jarraituko du—: «Adibidez, Ipar Irlandara jogurtak edota oilaskoak inportatzen dituen enpresa bat baldin baduzu, kontrolen %80 kendu egingo dira».
Bigarrenik, «produktu batzuentzat erdira txikituko dira formalitateak», Sefcovicek jakinarazi duenez. Hau da, Britainia Handitik Irlanda iparraldera produktuak mugitzeko beharrezko burokrazia erdira jaistea proposatu du Europako Batzordeak; eta, sendagaien kasuan, Brusela prest da legedi berria onartzeko, zeinak ahalbidetuko duen merkataritza norabide horrek bere horretan jarraitzea.
Azken moldaketa Ipar Irlandako erakundeei eta enpresei begirakoa da, Bruselak horien parte hartzea indartu nahi baitu protokoloaren aplikazioan, elkarrizketa handitzearen bitartez, horretarako sortuko luketen batzorde batean: «Haiekin hitz egin dugu, haiekin engaiatu gara, eta helarazi dizkiguten kezkei aurre egiteko proposamenak dira».
Proposamenok pozteko moduko albistea izan daiteke Londresentzat, baina horien artean ez dago David Frost Erresuma Batuaren brexit-erako ministroak atzo finkaturiko marra gorriari buruzko ezer: Europako Justizia Auzitegiaren rola.
Irteera Akordioaren arabera, auzitegi horrek du azken hitza bi aldeek protokoloaren inguruan izango luketen arazo baten inguruan, baina Londresek ez du begi onez ikusten hori, eta Frostek proposatu zuen «liskarrez erabakitzeko mekanismo» berri bat arduratzea gainbegiratze lanaz, betiere Luxenburgoko auzitegirik gabe. Sefcovic ahoan bilorik gabe mintzatu da horretaz: «Argi dago ECJk [Europako Justizia Auzitegia] izan behar duela azken hitza merkatu bakarrean».
Londresek mehatxua ere egin du. Auzi horien inguruko adostasunik ezean, Ipar Irlandarako Protokoloko 16. artikulua aktibatuko luke: horrek ahalbidetzen dio —baita Europako Batzordeari ere— alde bakarrez ekitea, uste baldin badu itunak «arazo ekonomiko, sozial edo ingurumenekoak» sortzen dituela. Bruselak ere egina du ohartarazpen hori; iragan urtarrilean izan zen, AstraZenecak jakinarazi zionean COVID-19aren kontrako txertoaren dosi gutxiago bidaliko zizkiola.
'Trilema irlandarra'
Hilabeteak dira Erresuma Batua iazko urtarrilean indarrean sartu zen nazioarteko akordioa aldatzeko eskatzen ari dela, ez duelako lortu trilema irlandarra deiturikoari irtenbiderik aurkitzea: Erresuma Batua EBren merkatu bakarretik eta aduana batasunetik ateratzea, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean muga-rik ez egotea eta muga gogor bat eragoztea Irlandako irlan.
Hiru horiek batera betetzea ezinezkoa da, eta hasiera-hasieratik ohartarazi zioten horretaz Londresi; azkenean, Johnsonek erabaki zuen Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea kontrolak, eta hori izan da hilabeteotako gatazkaren iturri, batez ere etxe barruan izan duen presioagatik.
Ipar Irlandarako Protokoloa, besteak beste, eskualde horretako bakea bermatzeari begirako itun bat da, eremu horren eta Irlandako Errepublikaren arteko muga orain arte bezala mantentzen baitu —irekia—, eta EBren merkatu bakarra, «babestua». Horretarako, Londresek eta Bruselak protokoloan adostu zuten Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela produktuentzat, eta EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan.
Horrek, praktikan, berekin dakar kontrolak Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea —aduana muga bat—, eta, hango unionisten iritziz, erabakiak Ostiral Santuko Akordioa urratu eta kolokan uzten du Irlanda iparraldeak Erresuma Batuan duen tokia, bi eremuen artean muga bat sortu baitute.
Protokoloak hainbat aldaketa eta zailtasun eragin ditu enpresentzat: kostuak eta arazoak handitu egin dira, eta hori agerian geratu zen urte hasieratik, supermerkatuetan hainbat produkturen eskasia izan dutelako. Pandemia betean, gainera, farmazialari batzuek askoz ere denbora gehiago behar izan dute beren produktuak toki batetik bestera bidaltzeko edota jasotzeko.
Egoera horren aurrean, Londresek hirutan atzeratu ditu protokoloaren harira inposatu behar zituen kontrolak Ipar Irlandako portuetan, eta DUP Alderdi Demokratiko Unionistakoek mehatxu egin dute erakundeetatik ateratzea; horrek eragin lezake, esaterako, datorren maiatzean egitekoak diren bozak aurreratzea. Europako Batzordearen proposamen sortaz, DUPeko buruzagi Jeffrey Donaldson kritiko agertu da, «irtenbide iraunkor eta jasangarri baten» oinarri izatetik «urrun» geratu dela argudiatuta. Halere, «abiapuntutzat» jo du.
Sinn Fein, berriz, pozik agertu da Bruselak mahaigaineraturiko neurriekin; Michelle O'Neil Ipar Irlandako lehen ministrordeak adierazi du EB «betetzen» ari dela harturiko «konpromisoa». |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204463/ehuko-ikaslea-da-leioako-campusean-atzo-eskopeta-batekin-tiroka-aritu-zen-gaztea.htm | Gizartea | EHUko ikaslea da Leioako campusean atzo eskopeta batekin tiroka aritu zen gaztea | Erasotzaileak 21 urte ditu, eta Ertzaintzak atxilo eraman zuen. Unibertsitateak zabaldu duenez, «espediente ona» du. | EHUko ikaslea da Leioako campusean atzo eskopeta batekin tiroka aritu zen gaztea. Erasotzaileak 21 urte ditu, eta Ertzaintzak atxilo eraman zuen. Unibertsitateak zabaldu duenez, «espediente ona» du. | Gizonezko bat eskopeta batekin sartu zen atzo EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campusean, 19:00ak aldera. Zientzia eta Teknologia fakultatean sartu zen, eta tiroka hasi zen; kontatu dutenez, 40 tiro inguru eman ditu, fakultatearen barrenetik eta leihoetako kristalak zulatu zituen. Gertatutakoaren berri izandakoan, Ertzaintza bertaratu zen campusera, eta ordubetera gizona atxilo eraman zuten; suzko arma batekin mehatxuak egitea eta kalteak eragin izana leporatuta atxilotu zuten. Emandako datuen arabera, erasotzailea 21 urteko gazte bat da. Halaber, argitu dutenez, ez da zauriturik izan; kalte materialak baizik ez dira izan.
Unibertsitateak zabaldu duenez, tiratzailea hango ikaslea da, eta «espediente onekoa».
Polizia abisua jaso eta minutu gutxira bertaratu zen campusera. Egoera kontrolatzeko ahaleginean, eremutik alde egiteko eskatu zieten bertan ziren ikasleei, campusa hustu zuten, eta ikasleek debekatuta izan zuten eraikinean sartzea. Hainbat minutuz, anabasa izan zen nagusi, jendeak informazio nahasia izan baitu gertatzen ari zenari buruz.
Erasoa gertatu den momentuan campusean ziren zenbait gaztek sareen bidez zabaldu zuteb informazioa. Ziurtatu zutenez, ziurgabetasuna zen nagusi.
Tiroketa gertatu eta ordu batzuetara, Eva Ferreiro EHUko errektoreak ere lasaitasun mezua zabaldu zuen Twitter bitartez. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204478/ehuko-ikaslea-da-leioako-campusean-atzo-eskopeta-batekin-tiroka-aritu-zen-mutila.htm | Gizartea | EHUko ikaslea da Leioako campusean atzo eskopeta batekin tiroka aritu zen mutila | Zientzia eta Teknologia Fakultatean sartu, eta tiroka hasi da 21 urteko gaztea. Ertzaintzak atxilo eraman du, eta ez da inor zauritu. Unibertsitateak zabaldu duenez, erasotzaileak «espediente ona» du. | EHUko ikaslea da Leioako campusean atzo eskopeta batekin tiroka aritu zen mutila. Zientzia eta Teknologia Fakultatean sartu, eta tiroka hasi da 21 urteko gaztea. Ertzaintzak atxilo eraman du, eta ez da inor zauritu. Unibertsitateak zabaldu duenez, erasotzaileak «espediente ona» du. | Gizonezko bat eskopeta batekin sartu zen atzo iluntzean EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campusean. Hainbat iturrik baieztatu zutenez, gizon armatua Zientzia eta Teknologia Fakultatean sartu zen, eta tiroka hasi zen. Ertzaintzak, campusera bertaratutakoan, eremua hutsarazi zuen. Handik gutxira, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu zuen gizona atxilo eraman zutela, eta argitu zuen ez zela zauriturik izan; kalte materialak baino ez. Hala ziurtatu zuen Ertzaintzak ere, bere Twitter kontuan, «kaltetuei» eta senideei «lasaitasun mezu» bat helarazteaz gain. Geroago zabaldutako ohar batean, jakinarazi zuen 21 urteko gazte bat dela atxilotua, Andoaingoa (Gipuzkoa).
Unibertsitateak zabaldu duenez, erasotzailea hango ikaslea da, eta «espediente ona» du. Denera, 40 bat tiro egin zituen, eta fakultateko langile batzuei esan zien ez zuela inoren aurka egiteko asmorik, bakarrik unibertsitatearen kontra.
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko buruak adierazi duenez, atxiloturikoak atzo bertan erosi zuen eskopeta, Interneteko iragarki gune baten bitartez, eta berehala lizentzia atera zuen Guardia Zibilak Salven duen kuartelean, Bilbon. Arratsaldean, Artxanda mendira joan zen, eskopeta probatzera hango tiro eremuan. Ondoren joan zen Leioako campusera. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204491/bost-pertsona-hil-dituzte-arku-eta-geziekin-eginiko-eraso-batean.htm | Mundua | Bost pertsona hil dituzte arku eta geziekin eginiko eraso batean | Ustezko erasotzailea atxilotu dute. Norvegiako Poliziak esan du ikertzen ari direla «eraso terrorista» bat izan ote den. | Bost pertsona hil dituzte arku eta geziekin eginiko eraso batean. Ustezko erasotzailea atxilotu dute. Norvegiako Poliziak esan du ikertzen ari direla «eraso terrorista» bat izan ote den. | Norvegiako hegoaldeko Kongsberg hirian gertatu zen erasoa atzo arratsaldean. Gizonezko batek jendearen aurka geziak botatzeari ekin zion arku batekin, supermerkatu batean. Bost pertsona hil zituen, eta beste bi zauritu.
Danimarkako gizonezko bat atxilotu dute, 37 urtekoa, eta Poliziak esan du erasoa «terrorismo ekintza» bat ote den ikertzen ari direla. Azaldu dute atxilotua musulman bihurturikoa dela, eta muturreko islamismoaren ingurukoen zerrenda batean egon zela. «Polizia egon zen harekin harremanetan lehendik ere, kezka zegoelako muturreko joerak hartu ote zituen», esan du Ole Bredrup Sæverud Norvegiako hegoaldeko poliziaburuak. Erasotzailea aspaldi bizi zen Kongsbergen, eta Poliziak uste du bakarrik aritu zela.
Agintariek adierazi dutenez, Coop Extra supermerkatuaren barruan gertatu zen sarraskia. Erasotzaileak lau emakume eta gizonezko bat hil zituen, 50 eta 70 urte artekoak. Zaurituen artean polizia bat dago, dendan lanez kanpo zegoena. Hiriko Poliziak adierazi duenez, liskarrak izan ziren agenteen eta erasotzailearen artean, eta erasotzaileak hasieran ihes egitea lortu zuen. Edonola ere, erasoa hasi eta ordu erdira atxilotzea lortu zuten. Herritarrei etxean geratzeko eskatu zieten bitartean.
Arku geziez gain, erasotzaileak arma gehiago erabili zituela esan du Poliziak. Drammen herriko polizia etxera eraman zuten atzo. Norvegian Poliziak ez du normalean armarik eramaten, baina zuzendaritzak agindua eman die herrialde osoan arma aldamenean hartzeko.
Erasoak gogora ekarri du 2011ko uztailaren 22an Anders Behring Breivik eskuin muturreko mugimenduko kideak eginikoa. 69 lagun hil zituen Utoya uhartean, tiroz, eta beste zortzi, Oslon, bonba autoz. Norvegiako Justiziak 21 urteko kartzela zigorra ezarri zion 2012an. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204492/gutxienez-30-pertsona-hil-dira-ekaitz-tropikal-baten-ondorioz.htm | Mundua | Gutxienez 30 pertsona hil dira ekaitz tropikal baten ondorioz | Beste hamalau pertsona desagertuta daude. Herrialdearen iparraldea jo du gogorren Kompasu ekaitzak. | Gutxienez 30 pertsona hil dira ekaitz tropikal baten ondorioz. Beste hamalau pertsona desagertuta daude. Herrialdearen iparraldea jo du gogorren Kompasu ekaitzak. | Gutxienez 30 lagun hil dira Filipinetan Kompasu ekaitz tropikalak eragindako uholde eta luizien ondorioz, eta beste hamalau pertsona desagertutzat jo dituzte. Astelehenean heldu zen ekaitza herrialdera, eta iparraldeko uharteak jo zituen gogorren, Hego Ilocos probintzia batez ere, non hamalau hildakoren berri eman duten orain arte.
Ekaitza dagoeneko urruntzen hasia bada ere, kalte handiak eragin ditu. Orotara 200.000 lagunei eragin die ekaitzak, eta horietatik 15.000 euren etxeetara itzuli ezinik daude oraindik ere. Haize eta eurite gogorrek ehunka etxe, errepide eta zubi hondatu dituzte, baita argindar mozketak eragin ere hainbat herri eta hiritan. Iturri ofizialen arabera, 18 milioi eurokoak dira ekaitzak azpiegituretan eragindako kalteak.
Txina eta Vietnam alderako bidea hartu zuen atzo ekaitzak, baina indarra nabarmen galduta. Filipinetako uhartediak hogei ekaitz tropikal eta tifoi jasaten ditu urtero, batez beste. Hala ere, adituek ohartarazi dute klima larrialdiak ugaritu egingo dituela muturreko fenomeno meteorologikoak datozen urteetan. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204493/pello-lizarraldek-anjel-lertxundik-eta-joxan-elosegik-irabazi-dute-euskadi-saria.htm | Kultura | Pello Lizarraldek, Anjel Lertxundik eta Joxan Elosegik irabazi dute Euskadi saria | Lizarralderi Argiantza nobelarengatik eman diote narratibaren saria. Haur eta gazte literaturako saria Lertxundik irabazi du, Haltzaren muinoa-rekin. Elosegik itzulpenarena irabazi du, Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak lanarengatik. | Pello Lizarraldek, Anjel Lertxundik eta Joxan Elosegik irabazi dute Euskadi saria. Lizarralderi Argiantza nobelarengatik eman diote narratibaren saria. Haur eta gazte literaturako saria Lertxundik irabazi du, Haltzaren muinoa-rekin. Elosegik itzulpenarena irabazi du, Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak lanarengatik. | Zazpi Euskadi literatura sarien artean hiru aurkeztu dituzte gaur Donostiako San Telmo museoan. Pello Lizarralde idazleak irabazi du euskarazko narratibaren saria, Argiantza nobelarengatik. Epaimahaiaren iritziz, idazleak liburuan sortu duen «atmosfera harrigarriak» erabat harrapatzen du irakurlea. «Ahots narratiboari dagozkionak trebeki erabiliz, indar liriko handiko deskribapenak baliatuz, maisutasunez eraiki du kontakizuna», nabarmendu dute.
Euskarazko haur eta gazte literaturako saria Anjel Lertxundiri eman diote, Haltzaren muinoa-rengatik. Lan hori «kalitate literario handikoa» dela uste du epaimahaiak: «Esaldi eta kapitulu laburrez osaturik dago, aberatsa da tradizioari eginiko erreferentziak direla medio, eta aberatsa, halaber, kontatzeko modu arin, poetiko eta zainduagatik».
Euskarazko itzulpenarena, berriz, Joxan Elosegik irabazi du, Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak lanarengatik. Itzulpen horretan «estiloaren joritasuna» nabarmendu dute, «jatorrizkoaren jario orobat bitxi eta magikoa euskarara isurtzen asmatu duelako».
Euskadi sariak datorren azaroaren 18an banatuko dituzte, Gasteizko Artium museoan egingo duten ekitaldi batean. Han izango dira zazpi modalitateetako irabazleak. Datorren astean emango dute beste lau modalitateetako irabazleen berri: gaztelaniazko narratiba, ilustrazioa, euskarazko saiakera eta gaztelaniazko saiakera.
Saridun bakoitzak 18.000 euroko saria izango du, eta beste 4.000 euro eskura ditzake bere lana beste hizkuntza batean argitaratzen bada.
Iazko ekainean argitaratu zuen Argiantza eleberria Lizarraldek, Erein argitaletxearekin. 1980ko hamarkadan girotuta dago, eta bideogintzaren agerpenaren ostean zinemagintzak izaniko beherakadaren hasiera kontatzen du. Lizarraldek jende arrunta erakusten du ekintza arruntak egiten. «Literatura light-a nagusitu da», esan zuen BERRIAk liburuaren harira egindako elkarrizketan. Hark, ordea, espanturik gabeko literatura maite du. 1978an argitaratu zuen bere lehen poesia bilduma, eta zazpi eleberri eta bi ipuin liburu kaleratu ditu geroztik.
Argiantza nobelan, «zinema aitzakia bat» baino ez da izan idazlearentzat, iraganeko gertaerek gaur egunean duten eraginaz hitz egiteko aitzakia bat, Lizarraldek aurkezpenean kontatu zuenez. Nobelak Argiantza ez baizik Ilunantza izenburua ere izan zezakeela azaldu zuen orduan, kontzeptu bera adierazten baitute bi hitzek: argi oso ahula, edo argi oso ahula dagoen tokia. Hainbat ahotsekin osaturiko narrazioa da: «Nahi nuen protagonistak bereak azaltzea, baina iruditzen zitzaidan oso inportantea zela erakustea gizon horrek zer irudipen ematen zuen; ahots gehiago behar nituen. Eta gero, beti nahi izaten dut hirugarren pertsona bat, denak bere lekuan jarriko dituena, eszenatoki bat emango diena denei».
Eleberriak bide oparoa egin du ordurik: 111 Akademiak saria eman zion, eta Espainiako Kritika Saria ere irabazi zuen.
Lertxundi eta gazteak
Haur eta gazte literaturako saria jaso du Lertxundik Haltzaren muinoa lanarengatik, nahiz eta berak esan «10 eta 99 urte bitarteko» irakurleentzat idatzi zuela nobela. Uholdeak eramandako arbola baten gorabeherak kontatzen ditu lanak. «Abentura liburu bat, ezohikoa». Elkar etxearekin argitaratu zuen, Antton Olariagaren ilustrazioekin. Liburuak abenturaren, euskararen eta bizitzaren bizipozak argitzen du.
Ibai baten ondoko muinoan bizi den haltza da nobelako protagonista. Uholdeak muino puska bat eramango du ibaian behera, eta han joango da, lokatz eta guzti, haltza ere, beti amestutako bidaian. «Horrek hasten eta definitzen du ipuina: bidaiatzeko gustua eta ametsa ez da pertsona edo animalia batena, berez geldirik egotea tokatuko litzaiokeen izaki batena baizik», esan zuen Lertxundik.
Bizia eta heriotza Pirinioetan
Irene Sola Saezen Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak eleberria katalanetik itzultzeko eginiko lanarengatik saria eman diote Elosegiri. Pirinioetako biztanleen bizimodu latza hainbat ahotsez kontatu du Solak nobelan, eta protagonista ia guztiak emakumeak dira. Naturak berak eginkizun handia dauka narrazioan. Mendian gertatzen da dena, eta mendia bera era ezohikoan agertzen du egileak, itzultzaileak eta editoreek esan zutenez, lana aurkeztu zutenean.
2020ko Europako Batasuneko Literatur Saria jaso zuen jatorrizko bertsioak. Alberdaniak argitaratu zuen euskarazkoa. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204494/polizia-kontroletatik-ihesi-zihoazen-asteartean-ziburun-trenak-harrapatu-zituen-migranteak.htm | Gizartea | Polizia kontroletatik ihesi zihoazen asteartean Ziburun trenak harrapatu zituen migranteak | «Ikusiak ez izateko» zihoazen trenbidetik, eta tren bat hartzeko asmoa zuten. Taldea «oso nekatua» zegoen; horregatik erabaki zuten trenbidean etzatea. | Polizia kontroletatik ihesi zihoazen asteartean Ziburun trenak harrapatu zituen migranteak. «Ikusiak ez izateko» zihoazen trenbidetik, eta tren bat hartzeko asmoa zuten. Taldea «oso nekatua» zegoen; horregatik erabaki zuten trenbidean etzatea. | Frantziako Poliziak bost pertsonaren dokumentazioa aurkitu zuen asteartean tren batek harrapatuta Aljeriako hiru gizonezko hil ziren lekuan. Laugarrena Baionako ospitalera eraman zuten, larri, eta ebakuntza egin zioten. Atzo mintzatu zen Baionako prokuradorearen aitzinean, France Bleu Pays Basque irratiak jakinarazi duenez. Oso nekatuta zegoen, eta ez zuen anitz hitz egin, baina haren lekukotasunak gertatu zenari buruzko argibideak eman ditu.
Gizonezkoak fiskaltzari esplikatu dio polizia kontrolak saihestu nahi zituztela, eta horregatik iritsi zirela trenbidera, uste zutelako ez zituztela aurkituko argirik gabeko eremu horretan. Gainera, trenbide zati hori hutsa egon ohi da ordu horietan: azkeneko trena 22:30ean pasatzen da, eta hurrengo goizeko lehenengoa, harrapatu zituena, 6:00etan baizik ez da pasatzen. Era berean, trenbideetatik joatea ez galtzeko modu bat ere bazen laukotearentzat.
Irrati publikoaren arabera, laugarren biktimak jakinarazi du haiek ere tren bat hartzeko asmoa zutela, baina ez du zehaztu zer helmugatara iristeko asmoa zuten. Ikerketa zuzentzen ari direnei emandako esplikazioen arabera, migratzaile taldea «oso nekatua» zegoen, eta horregatik erabaki zuten trenbidean etzatea.
Elkarretaratzea egin zuten atzo arratsaldean Donibane Lohizuneko geltoki aitzinean (Lapurdi). Migranteen harreran eta haien eskubideen alde lan egiten duten talde ugarik antolatu zuten protesta, eta dozenaka herritar elkartu ziren. Ziburun hildako hiru gizonen omenez lore eskaintza egin zuten, eta «giza ehiza» etetea galdegin zuten.
Prefeturaren erantzuna: polizia kontrola
Istripua Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokitik hurbil gertatu zen, «batere argiztatua ez den» leku batean. Peio Dufau Ziburuko hautetsi eta tren gidariak BERRIAri kontatu zion Hendaia eta Baiona arteko trenbideetan «maiz» ibiltzen direla migratzaileak. «Polizia gibeletik dute toki guztietan. Bidasoa ibaian bi ito ziren; horrek frogatzen du bide guziak hartzen dituztela mugatik eskapatzeko, Baionara iristeko. Geroz eta bide arriskutsuagoak hartzen dituzte kontrolen ondorioz: trenbidea horietako bat da. Trenbideetako langileentzat ere zaila da», salatu zuen. «Sekulako arriskuak hartzen dituzte, sobera kontrol badelako. Zer aldatzen du oztopatzeak? Zer aldatzen du? Hain bide luzea eginda, ez dira Poliziarengatik geldituko».
Hala ere, bide beretik segitzeko asmoa erakutsi du Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Hedabideei bidalitako ohar batean, gaur gauean, Urruñan (Lapurdi), 23:00ak eta 2:00ak artean polizia kontrola ezarriko dutela iragarri dute. «Pertsonen eta ondasunen zirkulazio askearen ondorioz, ondasunen eta pertsonen joan-etorriak etengabe handitu dira, horien artean legez kanpoko immigrazioarekin lotutakoak», diote lehen esalditik. Polizia kontrolean parte hartuko dute, besteak beste, Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefetak eta Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak. Operazioan Frantziako segurtasun indarretako 115 agentek parte hartuko dutela jakinarazi dute. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204495/eusko-legebiltzarrak-laquobiziki-gaitzetsiraquo-du-gasteizko-hilketa-matxista.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak «biziki gaitzetsi» du Gasteizko hilketa matxista | Erika Tavaresen hilketa arbuiatzeko adierazpen instituzionala onartu du gaur legebiltzarrak. Emakumeen aurkako indarkeria edo sexu bereizkeria oro ere gaitzetsi ditu, eta herritarrei eskatu die «konpromiso pertsonal eta kolektiboak» har ditzatela emakumeen eta gizonen berdintasunaren alde. | Eusko Legebiltzarrak «biziki gaitzetsi» du Gasteizko hilketa matxista. Erika Tavaresen hilketa arbuiatzeko adierazpen instituzionala onartu du gaur legebiltzarrak. Emakumeen aurkako indarkeria edo sexu bereizkeria oro ere gaitzetsi ditu, eta herritarrei eskatu die «konpromiso pertsonal eta kolektiboak» har ditzatela emakumeen eta gizonen berdintasunaren alde. | Eusko Legebiltzarrak adierazpen instituzionala onartu du gaur Gasteizen izandako azken hilketa matxista gaitzesteko. Osoko bilkura hasi aurretik irakurri du agiria Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak, eta, ondoren, minutu bateko isilunea egin dute. Adierazpenean, legebiltzarrak «biziki eta erabat» gaitzetsi du Erika Tavaresen hilketa, eta laguntza eskaini eta doluminak eman dizkie biktimaren senideei eta hurkoei.
Azken hilketa matxista ez ezik, emakumeen aurkako indarkeria edo sexu bereizkeria oro ere arbuiatu ditu legebiltzarrak. «Adierazten dugu sexu indarkeria dela emakumeen eta gizonen arteko ezberdintasunaren agerpenik larriena, eta ezberdintasunok sorburu dituztela botere harremanak eta emakumeak menderatzeko harremanak». Horrekin batera, Eusko Legebiltzarrak herritarrei eskatu die «konpromiso pertsonal eta kolektiboak» har ditzatela emakumeen eta gizonen berdintasunaren alde; instituzioei, berriz, galdegin die plan integralak garatzea emakumeen aurkako indarkeria behin betiko desagerrarazteko, eta Erika Tavaresenaren gisako «erailketarik» berriro ez gertatzeko.
Erakundeen gaitzespena
Erika Tavaresen hilketa gaitzesteko mezuak eta keinuak atzo ere gailendu ziren. Indarkeria matxistaren azken biktima da 37 urteko emakumea: bikotekideak erail zuen herenegun, Gasteizko Sansomendi auzoko beren etxebizitzan, haien bi semeak bertan zirela; bere buruaz beste egin zuen gizonak gero. Erakundeek «irmoki» arbuiatu zuten hilketa, eta mugimendu feministak ere kalean salatu zuen. Euskal Herrian, 2003tik, 112 andrazko hil dituzte bortxa horren ondorioz; aurten, bost.
Astearte goizean goiz aurkitu zituzten bi gorpuak etxean, eta Ertzaintzak handik ordu gutxira berretsi zuen hilketa matxista izan zela: gizonak labanaz hil zuen andrea, eta gero bere burua hil zuen. Iturri batzuen arabera, banatze prozesuan zen bikotea; Espainiako Berdintasun Ministerioak jakinarazi du biktimak aurrez ez zuela salaketarik jarri indarkeria matxistagatik.
«Kaleak okupatzeko» deia
Hilketaren harira, Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak «kaleak okupatzeko» deia egin du «sistema heteropatriarkal, arrazista eta kolonialak eragiten dituen bidegabekeriak salatu eta bizitzak aldarrikatzeko». Atzo arratsaldean, manifestazioa egin zuten Gasteizen dozenaka lagunek, Andre Maria Zuriaren plazatik abiatuta, Erasorik ez erantzunik gabe lelopean. Gaur, berriz, Donostian, Iruñean eta Bilbon egingo dituzte protestak.
Gasteizko Mercedes enpresan ere gaur egingo dituzte mobilizazioak: hango langilea zen biktima. Zuzendaritzak eta langile batzordeak elkarretaratzera deitu dute gaur eguerdirako, fabrikako hiru sarreretan, Eraso sexistarik ez! lelopean, eta ekoizpena hogei minutuz geldituko dute. Atzo, txanda bakoitza amaitzean minutu bateko isilunea egin zuten.
Emakundek eta Gasteizko Udalak ere atzo goizean egin zuten elkarretaratzea, eta han izan ziren, besteak beste, Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburua, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea eta Arabako erakundeetako ordezkariak. Artolazabalek «babesa» adierazi zien biktimaren familiari eta gertukoei, eta gogorarazi zuen bortizkeria matxista «egiturazkoa» dela. Horrez gain, emakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko «jarrera aktiboa» izateko deia egin zion gizarte osoari.
Banatzeko unean, adi
Gasteizko Udaleko bozeramaileen batzordeak ere hilketa salatzeko adierazpen bat onartu zuen: gaitzespen «irmoa» agertu zuen, eta «babesa eta hurbiltasuna» adierazi zien biktimaren hurbilekoei. Adierazpenak berretsi zuen bortxa matxista «giza eskubideen urraketa larria» dela, eta «lehen mailako gizarte arazo» bat, eta nabarmendu zuen halako erasoak ez direla «ekintza bakanak», baizik eta «gure gizartea egituratzen duten jokabide esplizitu, mezu normalizatu eta sinbolikoen sare bat».
Arartekoak ere «arbuioa eta samina» adierazi zituen «krimen lazgarri» horrengatik. Manuel Lezertuak ohartarazi zuen bikotekideengandik banatzeak «bereziki zaurgarri» bihurtzen dituela tratu txarrak jasaten dituzten andreak: «Halako indarkeria egoera isildu edo ezkutuak detektatzea erronka handia da instituzioentzat eta gizartearentzat; adi egon behar da krimen matxistei aurrea hartu ahal izateko». |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204496/inflazioa-4ra-igo-da-azken-hamarkadako-hazkunderik-handiena.htm | Ekonomia | Inflazioa %4ra igo da: azken hamarkadako hazkunderik handiena | Energien prezioen neurrigabeko igoeragatik gertatu da. Elikagaien prezioek ere egin dute gora, ekoizpen eta garraio kostuen garestitzeagatik. | Inflazioa %4ra igo da: azken hamarkadako hazkunderik handiena. Energien prezioen neurrigabeko igoeragatik gertatu da. Elikagaien prezioek ere egin dute gora, ekoizpen eta garraio kostuen garestitzeagatik. | Kontsumo ondasunen prezioek goraka jarraitzen dute etengabe, eta inflazioa %4ko langara iritsi da Hego Euskal Herrian. Atzeraldi Handiaren lehen urteetara jo behar da maila horretako erreferentzia bat aurkitzeko. Bereziki energien prezioen igoera neurrigabeek eta nagusiki argindarrarenak eragin dute azken hamarkadan inoiz ikusi ez den inflazioa. Joera globala da, dena den:AEBetan %5,4ra igo da,eta euroaren eremuko herrialdeetan,%3,4ra batez beste.
Urtea hasi zenetik, prezioek etengabe gora egin dute ia alor guztietan, energiarenek bultzatuta. Baina ez da arrazoi bakarra. Osasun krisiak hobera egin duen neurrian jarduera ekonomikoa eta kontsumoa suspertu egin dira, eta, horrekin batera, lehengai eta produktu askoren prezioak handitu egin dira, botila lepoa sortu baita hainbat merkatutan, eskari handiari erantzun ezinda dabiltzalako.
INE Espainiako Estatistika Institutuak ostegun honetan kaleratutako datuen arabera, Hego Euskal Herrian abuztutik irailera %0,8 garestitu dira berak aintzat hartzen dituen produktuen prezioak; urtea hasi denetik, %3,1 hazi da; eta iazko irailekoekin alderatuta, %4. Lurraldez lurralde, Araban %4,1, Bizkaian %3,9, Gipuzkoan %4,1, eta Nafarroan %4,1.
Bereziki energien garestitzea dago igoera horien atzean; udatik inoizko preziorik garestienen artean daude argindarra, gasa eta gasolina. Etxeko energiak iazko irailean baino %16,1 garestiago daude Nafarroan eta %14,6 beste hiru lurraldeetan. Jarraian, garraioarekin loturiko prezioak handitu dira gehien: %9,4 eta %9,1, hurrenez hurren.
Elikagaien erosketa saskian ere nabaritu da igoera, %2 ingurukoa: jaki asko dira urte hasieran baino garestiagoak: olioa, kafea, haragia, barazkiak... horien ekoizpen eta garraio kostuek nabarmen egin baitute gora azken hilabeteetan.
Orain arte lasai agertu dira erakundeak inflazioaren gorakadarekin; susperraldi ekonomikoaren ondorio positibo gisa hartu dute. Baina azken hilabeteetan zenbait ahotsek, Nazioarteko Diru Funtsak besteak beste, ohartarazi dute joera horrek luzaro irautea arriskutsua izan daitekeela, bereziki energiaren prezioak beste produktuetara eta zerbitzuetara igarotzen badira. Ohartarazi du inflazio espektatiba handiak inbertsioarentzat eta enpleguarentzat kaltegarriak izan daitezkeela.
Soldatekin adi
Soldatetan ere eragin nabaria du KPIak, erosteko ahalmenarekin lotzen baita; egungo mailan mantenduko balitz, igoera handiak jaso beharko lirateke horren araberako igoerak adostuta dituzten lan itunetan, eta negoziatzen ari diren hitzarmenak era baldintza ditzake Halaber, ahalegin handiagoa eskatuko lieke administrazioei, langile publikoen soldatak eta pentsioak egokitzeko, besteak beste.
Funtzionarioen kasuan, Espainiako Gobernuak %2ko igoera zehaztu du aurrekontuetan; KPIaren azpitik, beraz. Madrilek kopuru hori jarri du egungo egoera ezohikoa eta aldi baterako izango dela iritzita, energiaren krisiak eragindakoa, eta 2022aren bigarren hiruhilekorako egoera normalizatzen hasiko dela pentsatuz; zail ikusten du inflazioa egungo mailan mantentzea hurrengo hilabeteetan, eta uste du logikoena dela urteko zatirik handiena %2aren azpitik egotea.
Pentsioetan, berriz, KPIa kontuan hartzera behartuta dago, errebalorizazio sistema berria erabiliko baitu: aurtengo batez besteko KPIaren arabera eguneratuko ditu, hortaz, eta uste du hori %2 eta %2,5 artean izan daitekeela urte amaieran. Kopuru horiek bat datoz EBZ Europako Banku Zentralaren aurreikuspenekin. Datorren urtean inflazioa %2aren azpitik egongo dela uste du, %1,5aren azpitik 2023an. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204497/industriaren-argindarra-merkatzeko-aukera-ireki-du-madrilek.htm | Ekonomia | Industriaren argindarra merkatzeko aukera ireki du Madrilek | Konpainia elektrikoen irabaziak murrizteko dekretua berretsi du Espainiako Kongresuak, EH Bilduren aldeko botoarekin eta EAJren abstentzioarekin. Bonu soziala dutenei prezioa izoztea ere aztertzen ari da Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroa. | Industriaren argindarra merkatzeko aukera ireki du Madrilek. Konpainia elektrikoen irabaziak murrizteko dekretua berretsi du Espainiako Kongresuak, EH Bilduren aldeko botoarekin eta EAJren abstentzioarekin. Bonu soziala dutenei prezioa izoztea ere aztertzen ari da Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroa. | Espainiako Gobernuak konpainia elektrikoei egindako pultsuari eutsi dio, eta Kongresuak berretsi egin ditu irailaren 15ean indarrean jarritako aldi baterako (2022ko martxoaren 31 arte) neurri guztiak, baita argindar konpainiei irabazien zati bat kentzea jaso duena ere. Gobernuak bere hartan utzi du dekretua, baina Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak iragarri du «aurrerago» aldaketak egon daitezkeela, dekretuaren edukiak «modulatzeko».
Aldaketa horien artean izango da industria elektrointensiboaren kontratuetan konpainia elektrikoen gainsaria itzultzeko neurria ez aplikatzea, betiere enpresa horiei argindarra «arrazoizko prezioetan» eskaintzen bazaie. Beste neurri bat izan daiteke bonu soziala duten herritarrei argindar faktura izoztea. Horiei guztiei zuzenean eragiten die handizkako merkatuan argindarra izaten ari den garestitze handia, bonu soziala izateko baldintzetako bat baita handizkako prezioei lotutako merkatu arautuan egotea.
Dekretuak alde handiz egin du aurrera: aldeko 182 boto, aurkako 152, eta hamalau abstentzio jaso ditu, tartean EAJrena.
Idoia Sagastizabal parlamentari jeltzalearen ustez, dekretuaren gaia ez da «beltza ala zuria»;«kontsumitzaileak eta industria», biak babestu behar direla esan du.Gobernuak bidea ireki duenez aldaketak egiteko, abstentziora jo du haren taldeak. Industriaren kontratuetan enpresa elektrikoen irabaziak gutxitzeko neurria ez aplikatzeko aukerak bizirik jarraitzen duela nabarmendu du EAJko ordezkariak, eta azaldu du Europak erabakitako tarifa sistema aldatu behar dela, baina bitartean Madrilek egin duen aldi baterako irabazien murrizketak «kezkatu» egiten duela EAJ, euskal industriarentzat oso kaltegarri izango delako. «Hau ez da konpainia elektrikoen aurka edo alde egotea; ekitate handiagoa behar da».
EH Bilduk aldeko botoa eman du, «gutxieneko zorua» delako dekretua. Oskar Matute parlamentariak esplikatu du gizartea «bahituta» daukatela Iberdrolak eta «ligopolioa» osatzen duten beste lau konpainiek, eta industria ere baliatzen ari direla «mehatxu» egiteko Espainiako Gobernuari, «nahiz eta neurriak aldi baterako diren». Izan ere, Madrilek hartu dituen neurriak «tolesgabeak» dira, Matuteren esanetan, eta kritikatu du konpainia horiek direla Europako funtsak lortzeko hautagai nagusiak. «Suspertze funtsetatik 58.000 milioi euro bereganatzeko hautagaiak dira; konpainia elektrikoak suspertu? Pandemian ohi baino gehiago irabazi dute eta».
Industriari tratu berezia
Iberdrola eta beste lau konpainia handiak sumindu egin ditu zentral nuklear, hidrauliko eta eolikoengatik jasotzen duten gainsaria itzuli beharrak, zerutik eroritako irabaziak deitzen zaien horiek, eta erreakzio bortitza izan dute 2.600 milioi euroko murrizketa izango zena zekarkielako; orain askoz handiagoa izan daiteke kopuru hori, argindarraren prezioen gorakada itzela dela eta. Hala ere, Ribera ministroak irabaziak txikiagotzeko modua arinduko duela aurreratu du, prezioen gorakada harrigarriak zaharkituak utzi dituelako lehen kalkuluak. Zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt-orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia itzuli behar dutela dio dekretuak, baina hogei euroko langa gorago jar dezake azkenerako.
Pedro Sanchez estu hartzeko mugimenduak errenkadan iritsi dira azken hilabetean, eta, dekretuari bere osoan eutsi dion arren, ikusteko dago Madrilek zenbat aldatzen duen erreformaren edukia elektrikoekin negoziatu eta gero, betiere Iberdrolak eta beste lau ekoizle handiek industria baldintza ez dezaten. Horretarako, ordea, gobernuak eta konpainia elektrikoek akordio bat egin beharko lukete, EAJ eta Eusko Jaurlaritza bera eskatzen ari diren bezala.
Ezkerreko talde parlamentarioek, berriz, haserre handia helarazi dute enpresa elektrikoen jarrera dela eta. Aurrena, zentral nuklearrak dagokien baino lehenago itzaltzeko mehatxua egin zuten. Gero, iragarri zuten eten egingo zituztela energia berriztagarrietan egin beharreko inbertsioak. Baina bezero handiekin zituzten luzerako kontratuak bertan behera uzteak eragin du presiorik handiena Madrilgo gobernuan, industriaren martxari eta susperraldi ekonomikoari eragiten diezaiokeelako horrek. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204498/eaeko-auzitegi-nagusiak-berretsi-egin-du-alabari-sexu-abusuak-egiteagatik-gizon-bati-jarritako-bost-urte-eta-erdiko-zigorra.htm | Gizartea | EAEko Auzitegi Nagusiak berretsi egin du alabari sexu abusuak egiteagatik gizon bati jarritako bost urte eta erdiko zigorra | 7 urteko alabari ukitu sexualak egitea egotzi diote. Gipuzkoako Auzitegiak maiatzean ezarritako zigorra berretsi du. | EAEko Auzitegi Nagusiak berretsi egin du alabari sexu abusuak egiteagatik gizon bati jarritako bost urte eta erdiko zigorra. 7 urteko alabari ukitu sexualak egitea egotzi diote. Gipuzkoako Auzitegiak maiatzean ezarritako zigorra berretsi du. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak berretsi egin du gizon baten bost urte eta bost hilabeteko espetxe zigorra, alabari sexu abusuak egiteagatik Gipuzkoako Auzitegiak maiatzean ezarria. Zazpi urteko alaba adoptatuari ukitu sexualak egin izana egotzi diote; zehazki, sexu abusuen delitu jarraitua egin izana.
Bost urte eta bost hilabeteko espetxe zigorraz gain, beste hainbat zigor ere ezarri dizkiote: lau urtean ez du eskubiderik izango alabaren tutore izateko; zortzi urtean ezingo zaio gerturatu; 15.000 euro eman beharko dizkio; eta, behin kartzelatik aterata, zaintzapean aske egongo da zazpi urtean. Defentsak errekurtsoa jarri du Espainiako Auzitegi Gorenean.
Sententziaren arabera, erasoak 2018ko urtarriletik 2019ko uztailera egin zituen, etxean zeudenean. Gainerako senitartekoen ezkutuan egiten zituen ukituak, edo alabaren kargu geratzen zenean. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204499/atzera-begirakoa-martin-ugaldek-eginei-eta-emandakoei.htm | Gizartea | Atzera begirakoa Martin Ugaldek eginei eta emandakoei | Nerea Azurmendik 'Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria' hitzaldia eman du gaur, kazetariaren izen bereko kultur parkean, Andoainen. 'Streaming' bidez izan da ikusgai, 'berria.eus' webgunean. Hurrengo hitzaldia urriaren 21ean egingo dute. Iñaki Uriak Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia emango du. | Atzera begirakoa Martin Ugaldek eginei eta emandakoei. Nerea Azurmendik 'Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria' hitzaldia eman du gaur, kazetariaren izen bereko kultur parkean, Andoainen. 'Streaming' bidez izan da ikusgai, 'berria.eus' webgunean. Hurrengo hitzaldia urriaren 21ean egingo dute. Iñaki Uriak Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia emango du. | Martin Ugalde kazetari eta idazlea jaio zela 100 urte beteko dira datorren azaroaren 11n. Hura gogoratzeko, urte osorako programa dago martxan, haren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.
Uda aurretik, kazetariaren inguruko erakusketa egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelenan, eta abenduaren 4ra arte bisitatu ahalko da Andoaingo Bastero kulturgunean. Gaur, berriz, hitzaldi zikloa hasi dute Martin Ugalde kultur parkean (Andoain, Gipuzkoa). Nerea Azurmendi Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria hitzaldia eman du. Internet bidez ikusgai izan da berria.eus webgunean.
Hurrengo hitzaldia urriaren 21ean egingo dute. Iñaki Uriak Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia emango du.
Urriaren 28an, Euskal PENeko Laura Mintegiren txanda izango da: Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik.
Eta azaroaren 4an, Anjeles Iztueta arituko da: Martin Ugalde eta politika. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204500/leioako-erasoaren-egileak-atzo-bertan-erosi-zuen-eskopeta.htm | Gizartea | Leioako erasoaren egileak atzo bertan erosi zuen eskopeta | Erkorekak esan duenez, badirudi haren asmo bakarra kalte materialak eragitea zela. | Leioako erasoaren egileak atzo bertan erosi zuen eskopeta. Erkorekak esan duenez, badirudi haren asmo bakarra kalte materialak eragitea zela. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak zenbait argibide eman ditu atzo Leioan (Bizkaian) EHU Euskal Herriko Unibertsitateko campusean gertatutako tiroketaren inguruan. Azaldu duenez, ustezko egileak atzo bertan erosi zuen arma, Interneteko webgune baten bitartez, eta, unibertsitatera joan aurretik, Artxanda mendian (Bizkaia) aritu zen tiro praktikak egiten.
Erkorekak esan du Ertzaintzaren ikerketa oraindik amaitu gabe dagoela, baina seguru asko gaztea laster eramango dutela epailearen aurrera. «Itxura guztien arabera, badirudi haren asmo bakarra zela unibertsitatean kalte materialak eragitea», azaldu du, eta erantsi du ertzainek atxilotu zutenean ez ziela kontra egin.
Gazteak 21 urte ditu, unibertsitateko ikaslea da, eta, atxilotua izan aurretik, 25 bat aldiz egin zien tiro unibertsitateko eraikin eta azpiegiturei. Erkorekak ez du ezer esan nahi izan gaztearen ustezko motibazioen edo haren buru osasunaren inguruan: «Hori ez da Ertzaintzaren lana, eta gaian adituak diren teknikariek aztertu beharko dute», adierazi du.
Erantzun azkarra
Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz ere auziaz mintzatu da, eta nabarmendu du «azkarra» izan zela arazoaren aurkako erantzuna, eta «ongi» funtzionatu zuela EHUk horrelako aferetarako prestaturik duen protokoloak . «Den-dena, oso arin konpondu zen», erantsi du.
«Lasaitasun mezua» igorri nahi izan dio ikasleei zein unibertsitateko langileei, eta nabarmendu du campusean jadanik «erabateko normaltasunez» ari direla lanean.
Erkorekak ez ezik, Bildarratzek ere ez du «espekulatu» nahi izan gaztearen motibazioez edo haren osasun mentalaz, eta, era berean, ez du aurreratu nahi izan EHUk ikaslearen kontrako neurririk hartuko ote duen. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204501/petronorreko-langileek-aparteko-20000-ordu-egin-dituzte-enplegu-erregulazioan-egon-arren.htm | Ekonomia | Petronorreko langileek aparteko 20.000 ordu egin dituzte enplegu erregulazioan egon arren | Langile batzordeak salatu du aparteko orduen legezko kopurua gainditu dutela, eta hori ohikoa dela findegian | Petronorreko langileek aparteko 20.000 ordu egin dituzte enplegu erregulazioan egon arren. Langile batzordeak salatu du aparteko orduen legezko kopurua gainditu dutela, eta hori ohikoa dela findegian | Petronorreko langile batzordeak elkarretaratzea egin du gaur lan ikuskaritzak Bilbon duen bulegoaren aurrean, haien iritziz findegiak gainditu egin duelako langileek egin ditzaketen aparteko orduen kopurua. Javier Loza batzordeko buruak azaldu du urraketa hori ez dela berria, «urteroko kontua» dela, eta lan ikuskaritzak ez ikusiarena egiten duela. Ikuskaritzak negoziazio bidez konpontzeko arazoa dela esaten die langileei, «enpresari isunak jartzeko aukera baztertuta».
Batzordeak gogoratu du iazko urtarrilean hainbat greba egin ondoren enpresarekin akordio bat egin zutela, eta hark ez duela bete hitzemandakoa. Aparteko orduak gutxitzeko asmoz, 2021. urtea amaitu aurretik 75 langile kontratatzeko konpromisoa hartu zuen Petronorreko zuzendaritzak, baina gaur-gaurkoz 25 baino ez ditu kontratatu.
Aurten, gainera, aparteko orduen auzia are lazgarriagoa da batzordearen ustez, enpresak enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea ezarri duelako. Batzordearen arabera, langile guztien artean aparteko 20.000 ordu egin dira, eta hori, findegia bere ekoizpen ahalmenaren %60n izanda. Hala ere, Lozak nabarmendu bezala, egoera hori ez da berria: «Tamalgarria da iaz, COVID-19aren krisi betean, aparteko 31.000 ordu egin izana, eta 2019an 67.000. Urte hartan bi etenaldi tekniko egon ziren». Batzordeak aurreratu du ez duela gora begira gelditzeko asmorik, eta egoera salatzen jarraituko dutela. Ez dute baztertzen mobilizazio gehiagori ekitea. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204502/eusko-jaurlaritzaren-eskaerak.htm | Eusko Jaurlaritzaren eskaerak | Eusko Jaurlaritzaren eskaerak. | Eusko Jaurlaritza txosten bat eratzen ari da argindarraren igoerari aurre egiteko proposamenekin, eta Espainiako Gobernuari eta Europako Batzordeari helaraziko die. Hauek dira Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak azaldutako neurri nagusiak:
Espainiako Gobernuari
Zerga eta tasak murriztea. Energiaren ekoizpenarekin eta haren distribuzioarekin harremana ez duten zergak eta karguak indargabetzea, behin-behinean atzeratzea, edo Espainiako Gobernuak bere gain har ditzala. Tapiaren kalkuluaren arabera, fakturaren zenbatekoaren %40 edo %45 dira kargu horiek: energia berriztagarrien sariak, uharteetara argindarra banatzeko kostuak, iraganeko tarifaren defizita estaltzea... Enpresei eta kontsumitzaile arruntei eragingo liekeen neurria da, argindar enpresek zerga horiek fakturara eramaten dituztelako.
Dekretua leuntzea. Gaur bozkatuko den argindarraren inguruko dekretua leuntzea eskatu dio Espainiako Gobernuari. Tapiaren ustez, badago tartea.
Europako Batzordeari
Neurriak ahalbidetzea. Espainiako Gobernuak argindar fakturako tasak murriztuko balitu, erabaki hori estatu laguntzatzat ez jotzeko eskatu dio Europari.
Argindar enpresei
Prezio finkoagoak enpresentzat. Enpresen argindar kontsumoa prezioaren bilakaeren menpe dago. Jaurlaritzaren ustez, konpainiek prezio finkoagoak eskaini beharko liekete. Esaterako, kontsumoaren %60 aurrez zehazturiko prezioan saltzea. EBn badaude antzeko kasuak.
Euskal gizarteari
‘Energiaren herri ituna’. Jaurlaritzak ‘Energiaren herri itun’ bat nahi du, erakundeak, alderdiak eta enpresak elkartuko dituena. Helburua energia gehiago sortzea, eta kontsumo eraginkorragoa lortzea da. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen den energiaren %8,6 baino ez da ekoizten bertan. | ||
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204503/espainiako-gobernuaren-dekretua.htm | Espainiako Gobernuaren dekretua | Espainiako Gobernuaren dekretua. | Irailaren 14an, argindarraren garestitzeari aurre egiteko dekretu bat onartu zuen Espainiako Gobernuak, eta haren eskutik herritar gehienei faktura jaitsi egin zaie. Kongresuak gaur berretsi ezean, neurriak indargabetu egingo dira. Hona neurri nagusiak:
Zergen jaitsiera
Uztailean, argindarraren gaineko BEZa %21etik %10era txikitu zuen behin-behinean. Irailean, argindarraren gaineko zerga %5,11tik %0,5era murriztu zuenu urtea bukatu arte. Gehiago txikitzea debekatzen du Europako Batasunak. Gainera, argindar sorkuntzaren gaineko %7ko zergaren ordainketaz libre izango dira konpainiak beste urte erdiz.
Gehiegizko saria etetea
Bi neurri dira. Batetik, zentral nuklearrek eta hidroelektrikoek ez dute jasoko CO2 isurketa eskubideen ondorioz gasak ordaintzen duen saria. Bestetik, gasak berak duen gainkostuaren zati bat ez pagatzeko formula bat egon da: zentral hidroelektrikoek eta nuklearrek megawatt orduko hogei eurotik gora jasotzen duten diru guztia itzuli beharko dute konpainiek.
Enkante txikiak
Argindar konpainia handiak (Iberdrola, Endesa, Naturgy eta EDP) behartuta daude argindar enkanteak egitera konpainia txikien eta industrien artean. Enkanteetan handizkako merkatuan baino prezio txikiagoa izan ohi du.
Gas tarifa arautua
Gasaren hiru tarifa arautuetan ere esku hartu du Espainiako Gobernuak. Hiru hilabetero errebisatzen dira, eta balizko garestitzea %4,6ra mugatuko du.
Tarifa arautuaren aldaketa
Enkante txikien prezioa ere erabiliko da hura kalkulatzeko.
Uraren legearen aldaketa
Ur konfederazioek zehaztuko dute beren arroetako urtegi handietan gutxienez eta gehienez zenbat ur hustu daitekeen argindarra sortzeko. Konpainiek urtegiak nahierara hustu ditzaten eragotzi nahi du neurriak. | ||
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204504/israel-bizkortzen-ari-da-jerusalem-ekialdean-koloniak-eraikitzeko-plana.htm | Mundua | Israel bizkortzen ari da Jerusalem ekialdean koloniak eraikitzeko plana | Jerusalemgo tokiko planen batzordeak lurrak desjabetzea onartu du Givat Hamatos eremuan, juduentzako 1.250 etxebizitza altxatzeko. Horrez gain, bide eman dio Pisgat Ze'ev kolonia handitzeari. | Israel bizkortzen ari da Jerusalem ekialdean koloniak eraikitzeko plana. Jerusalemgo tokiko planen batzordeak lurrak desjabetzea onartu du Givat Hamatos eremuan, juduentzako 1.250 etxebizitza altxatzeko. Horrez gain, bide eman dio Pisgat Ze'ev kolonia handitzeari. | Israelek 1967 urteaz geroztik okupatuta du Jerusalem ekialdea, eta han kolonoentzako milaka etxebizitza eraikitzeko planekin aurrera egiteko asmoa berretsi du Naftali Bennet Israelgo lehen ministroaren gobernuak. Haaretz hedabide israeldarraren arabera, Jerusalem ekialdean bi kolonia berri eraikitzeko urrats bat gehiago egin zuen atzo: Jerusalemgo tokiko planen batzordeak Givat Hamatos inguruko lurrak desjabetzea onartu zuen, eta bide eman zion Pisgat Ze'ev kolonia 470 etxebizitzekin handitzeko planari.
Litekeena da hilabeteko epean pauso gehiago ematea. Datorren astean, E1 kokagunearen plana eztabaidatuko du batzordeak, eta, abenduaren 6an, Atarot aireportuaren ondoko kolonia erraldoia altxatzeko plana. Azken horrek 9.000 etxebizitza eraikitzea aurreikusten du kolono juduentzako.
Lau proiektuak legez kanpokoak dira nazioarteko zuzenbidearen arabera, Palestinaren lurretan egingo liratekeelako. Hori dela-eta, nazioarteak presio egin dio Israeli okupatutako lurretan kolonia gehiago eraiki ez ditzan. AEBen kontrako jarrerak urteetan geldiarazi ditu Tel Aviven asmoak; bereziki, Barack Obama AEBetako presidente ohiaren agintaldian. Donald Trump Etxe Zurira iritsi zenean ere Israelek ez zuen urratsik egin Jerusalem ekialdeko eremu horietan eraikitzeko.
Trumpen agintaldiaren amaieran ekin zion Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministro ohiak prozesua bizkortzeari, eta Bidenek agintea hartu baino egun gutxi batzuk lehenago itxi zuen Givat Hamatos kolonia eraikitzeko prozesua. Bulldozerrak eremua prestatzeko lanetan hasi ziren.
Netanyahuk hasitako bideari azkar ari zaio segida ematen Bennet, eta, oraingoz, ez du AEBetako Gobernuaren kritika zorrotzik jaso, publikoki. Hala ere, Israelgo hainbat hedabidek adierazi dute Etxe Zuria presio egiten ari zaiola bilera pribatuetan, proiektu horiek geldiarazi ditzan.
Nazioartearen kezka da Tel Avivek kolonia horiek eraikiz gero ezinezkoa izango dela Israelen eta Palestinaren arteko gatazka gainditzeko bi estatuen irtenbidea gauzatzea. Ildo horretan, Givat Hamatos eta E1 koloniak jotzen dituzte, bereziki, arduragarri. Givat Hamatosek —1.250 etxebizitza baino gehiago hartuko lituzke— eten egingo luke Jerusalem ekialdearen eta beste herri palestinar batzuen arteko lotura. Kolonia israeldarrek guztiz inguratuko lukete Palestinako hiriburua. E1 koloniak —3.500 etxebizitza—, berriz, Zisjordania bitan zatituko luke, eta oztopatu egingo lituzke iparraldeko eremuaren eta hegoaldekoaren arteko joan-etorriak.
Ataroteko koloniak ere eragozpen handiak eragingo lituzke etorkizunean Palestinak estatu propio bat izan dezan. Atarot inguru industrialaren eta izen bereko aireportu abandonatuaren ondoan dago proiektua, eta palestinarrek Jerusalemen garapenerako duten eremu libre bakarra hartuko luke.
Oreka bila
Yair Lapid Israelgo Atzerri ministroa Washingtonen da egunotan, bisita ofizial batean. Anthony Blinken AEBetako Estatu idazkariarekin bildu zen atzo, eta bi agintariek hiruko bilkura bat egin zuten ondoren Arabiar Emirerri Batuetako Atzerri ministro Abdullah bin Zayedekin.
Bilkuraren ostean, Estatu idazkariak ez zion aipamenik egin Israelen kolonia hedatzeko politikari. Bestelako gaiak izan zituzten hizpide Lapidek eta Blinkenek: Iran, Israel eta hainbat herrialde arabiarren arteko itunak, eta AEBek palestinarrentzako Jerusalemen ireki asmo duten kontsulatua.
AEBetako Gobernuak kolonien gaineko aipamenik egin ez zuenez, pentsa daiteke gai hori ez dela Etxe Zuriaren lehentasun bat Ekialde Hurbilean, edo prest dagoela hedatze politika hori baimentzeko. Hainbat adituren iritziz, berriz, baliteke oreka politiko kontu bat izatea. Horien arabera, Bidenek saihestu egin nahi du Obamak Netanyahurekin izan zuen aurrez aurreko talkaren gisako bat izatea, Israelekin harremanak zaintze aldera. Gainera, Bennetek koalizio gobernuan duen egoerari ere erantzungo lioke isiltasun horrek, kolonien gaineko kritika publiko batek lehen ministroaren agintea kolokan jar dezakeelakoan. Hala gertatuko balitz, Netanyahu bera litzateke Bennetentzako arriskurik handiena.
Kolonoentzako milaka etxebizitza eraikitzeko proiektuak aipatu gabe, Blinkenek adierazi zuen Bidenen gobernuak bi estatuko irtenbidea babesten duela Palestinaren eta Israelen arteko gatazka gainditzeko.
Adierazpen publikoak alde batera utzita, Etxe Zuria Israeli era diskretuan presio egiten ari bazaio, oraingoz ez du lortu Tel Aviven planak geldiaraztea. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204505/gutxienez-46-lagun-hil-dira-taiwango-eraikin-batek-su-hartu-ostean.htm | Mundua | Gutxienez 46 lagun hil dira Taiwango eraikin batek su hartu ostean | Suhiltzaileen arabera, baliteke heriotza kopuruak gora egitea, 41 lagun ospitaleratu baitituzte. | Gutxienez 46 lagun hil dira Taiwango eraikin batek su hartu ostean. Suhiltzaileen arabera, baliteke heriotza kopuruak gora egitea, 41 lagun ospitaleratu baitituzte. | Taiwan hegoaldeko Kaohsiung hiriko eraikin batek su hartu du goizaldean, eta gutxienez 46 lagun hil dira ezbeharraren ondorioz. Suhiltzaileen arabera, beste 41 ospitaleratuta daude, eta, ondorioz, baliteke heriotza kopuruak gora egitea datozen orduetan.
Lehen ikerketen arabera, sua 3:00 aldera —21:00ak Euskal Herrian— piztu da, hamahiru pisuko eraikinaren lehen solairuan. Handik, berehala zabaldu da eraikineko etxebizitzetara eta merkataritza zentrora. Suhiltzaile Departamentuaren arabera, etxebizitza horietan adineko pertsona ugari bizi ziren, eta haiek erreskatatzeko bi txanda egin dituzte: denera, 62 lagun atera dituzte handik, baina horietatik zazpi hil egin dira, zaurien ondorioz.
Sua kontrolatzeko, berriz, bi ordu behar izan dituzte, eta beste bi hura guztiz itzaltzeko. Departamentu hartakoek nabarmendu dute «operazio zaila» izan dela. Denera,159 lagun aritu dira erreskate lanetan, eta 75 ibilgailu mobilizatu dituzte. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204506/osakidetza-astelehenean-hasiko-da-gripearen-txertoa-jartzen.htm | Gizartea | Osakidetza astelehenean hasiko da gripearen txertoa jartzen | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gaurtik har dezakete ordua arrisku taldeetakoek. Gripearen txertoarekin batera, Osakidetzak COVID-19aren txertoaren hirugarren dosia jasotzea eskainiko die duela sei hilabete baino gehiago txertatutako 70 urte edo gehiagokoei. | Osakidetza astelehenean hasiko da gripearen txertoa jartzen. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gaurtik har dezakete ordua arrisku taldeetakoek. Gripearen txertoarekin batera, Osakidetzak COVID-19aren txertoaren hirugarren dosia jasotzea eskainiko die duela sei hilabete baino gehiago txertatutako 70 urte edo gehiagokoei. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gripearen aurkako txertaketa kanpaina aurkeztu du gaur, Osasun Publikoaren eta Adikzioen zuzendari Itziar Larizgoitia eta gripearen kanpainaren koordinatzaile Enrique Peirorekin batera. Txertaketa kanpaina datorren astelehenean hasiko da, urriaren 18an. Egun horretan hasiko dira txertatzen arrisku taldean dauden herritarrak. Talde horretan daude 65 urte edo gehiagokoak, patologia kronikoren bat dutenak, haurdun dauden emakumeak, osasun arloko profesionalak, gizarte zerbitzuetako langileak eta familiako zaintzaileak, eta zahar etxeetan bizi direnak (kolektibo horri aste honetan bertan hasi zaizkio jartzen txertoa).
Talde horien barruan dauden herritarrek gaurtik har dezakete ordua txertoa jartzeko. Bi bide dituzte horretarako: Osakidetzaren webgunearen bidez, edo beren osasun zentrora deituta. Arrisku taldekoak ez diren gainerako herritarrek, berriz, azaroaren 15etik aurrera eska dezakete ordua txertoa hartzeko. Sagarduik azaldu duenez, aurten gripearen aurkako txerto tetrabalente bat jarriko da, helburua baita birusaren aldaeretatik gehiago babestea. Osakidetzak 651.333 dosi eskuratu ditu guztira, eta, behar izanez gero, %20 dosi gehiago hartu ditzake.
Gripearen aurkako kanpainaren aurtengo leloa hauxe da: Eta orain gripeak ez gaitzala banandu. Jarri txertoa. Osasun sailburuak azaldu duenez, lelo horrekin gogora ekarri nahi dute koronabirusari aurre egiteko azken urte eta erdi luzean gizarteak egin duen ahalegina. «Kanpainaren helburua da pertsona zaurgarrienen osasun indibiduala zaintzea, baina baita osasun kolektiboa zaintzea ere». Hori dela eta, iaz egin zen bezala, arrisku kolektibo batekoak ez diren biztanleek ere hartu ahal izango dute txertoa, betiere dosiak eskuragarri badaude.
Berritasun bat izango du aurtengo kanpainak, Sagarduik jakinarazi duenez: gripearen txertoarekin batera, COVID-19aren txertoaren hirugarren dosia jasotzeko aukera izango dute 70 urte edo gehiago duten eta COVID-19aren aurkako txertoa duela sei hilabete baino gehiago hartua dutenek.
Gripeari aurre egiteko prebentzio neurriak betetzea garrantzitsua dela azpimarratu du, halaber, Sagarduik. Besteak beste, eskuak garbitzea, jendetza saihestea, espazio itxiak aireztatzea eta maskara erabiltzea aipatu ditu. Azken horri dagokionez, Osasun sailburuak nabarmendu du maskara iaz «giltzarria» izan zela gripearen birusa ez hedatzeko, eta, horregatik, herritarrei eskatu die erabiltzeko, bereziki leku itxietan eta gripearen sintomarik izanez gero. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204507/jaialdi-berezi-bat-iragarri-du-hatortxu-rockek-datorren-urterako.htm | Kultura | Jaialdi berezi bat iragarri du Hatortxu Rockek datorren urterako | Hatortxu Rock jaialdiak 25. aldia ospatuko du abenduaren 18an, ‘Kilometroak metro’ lelopean. Datorren urteko uztailean ere bi eguneko jaialdi berezi bat egingo du, eta Atarrabian izango da hori ere. | Jaialdi berezi bat iragarri du Hatortxu Rockek datorren urterako. Hatortxu Rock jaialdiak 25. aldia ospatuko du abenduaren 18an, ‘Kilometroak metro’ lelopean. Datorren urteko uztailean ere bi eguneko jaialdi berezi bat egingo du, eta Atarrabian izango da hori ere. | «Beste urte batez, hemen da Hatortxu Rock». Horrela iragarri du Hatortxu Rock jaialdiak bueltan dela, «urte eta erdi berezi» baten ostean ohiko formatura bueltatzeko prest dagoela. «Hamarnaka adjektibo jartzen ahal zaizkie atzean utzi ditugun hilabete hauei guztiei [...]. Baina, horren guztiaren gainetik, Hatortxu Rock jaialdiak ideia argi bat izan du: lanean jarraitu beharra dago». Atarrabian (Nafarroa), jaialdiaren ohiko etxean ospatuko dute itzulera: abenduaren 18an izango da, eta datozen asteetan emango dute bertan joko duten talde eta musikarien berri.
Ekitaldiaren harira plazaratutako oharrean azaldu dutenez, «guztiok ezagutzen dugun Hatortxu Rock bat» izango da abenduaren 18an egingo dutena, murrizketa neurriak bertan behera gelditu direnez gero «Hatortxu Rock antolatu eta jaialdiaz gozatzeko moduan» daudela iritzi baitiote. Ohi bezala, euskal preso politikoek senide eta gertukoek pairatzen duten sakabanaketa politika salatzeko antolatu dute, eta irabazi ekonomikoak ere sakabanaketaren aurkako lanera bideratuko dituzte.
Igande honetatik aurrera erosi ahal izango da jaialdirako sarrera: 20:00etan jarriko dituzte salgai, jaialdiaren webgune ofizialean, eta 20 euroan erosi ahal izango dira. Egunean bertan, berriz, 25 euro ordaindu beharko dira sarrera bakoitzarengatik. Zehaztu dutenez, iazko aldi berezian sarrera erosi zuten guztiek aukera izango dute aurtengo hau aurresalmentan lortzeko, eta posta elektronikora bidaliko dieten mezu baten bitartez erosi ahal izango dute sarrera.
Beste ekitaldi bat 2022an
Ez da jaialdiak eman duen albiste bakarra; izan ere, hurrengo urtean ere ekitaldi handi bat izango dela aurreratu dute. Uztailaren 29an eta 30ean izango da, Atarrabian, eta bi egun iraungo du. «Azken urtean antolatu ezin izan diren ekitaldi guztiak kontuan hartuta eta sakabanaketaren aurkako borrokan dagoen beharra aztertuta» hartu dute erabaki hori. Une horretan koronabirusaren bilakaera zein den aztertu beharko dutela ere aurreikusi dute, baina gaur-gaurkoz «zita berezi» hori prestatzen hasiak direla. «Gero eta gertuago ikusten dugun sakabanketa politikaren amaiera gauzatzeko». |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204508/haur-pobreziaren-laquoaurka-borrokatzekoraquo-akordioa-lortu-dute-eusko-legebiltzarrean.htm | Politika | Haur pobreziaren «aurka borrokatzeko» akordioa lortu dute Eusko Legebiltzarrean | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan haurren pobrezia puntu eta erdi igo da bi urtean, eta adingabeen artean %11,7ra iritsi da. | Haur pobreziaren «aurka borrokatzeko» akordioa lortu dute Eusko Legebiltzarrean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan haurren pobrezia puntu eta erdi igo da bi urtean, eta adingabeen artean %11,7ra iritsi da. | Elkarrekin Podemos-IUk haur pobreziaren aurka «borrokatzeko» eta haurren eskubideak areago «hobetzeko» mozio bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. EAJk, PSEk eta PPk babestu egin dute. EH Bildu, berriz, abstenitu egin da.
Isabel Gonzalez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak adierazi duenez, ezin daiteke «normal onartu» haurren pobrezia, eta orain arteko politikek «porrot» egin dutela esan du. Izan ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan goraka doa haur pobrezia: pobreziaren eta desorekaren 2020ko azken inkestak ohartarazi duenez, haurren pobrezia puntu eta erdi handitu da bi urtean, eta adingabeen artean %11,7ra iritsi da.
Adostutakoen artean, Aukerak Suspertzen programa abian jartzea erabaki dute: haurren alfabetatzea eta familia zaurgarrien irisgarritasun digitala errazteko. Horrez gain, egoera sozioekonomiko zaurgarrian dauden familietan hezkuntza behar bereziak edo ikaskuntza zailtasunak dituzten ikasleek behar duten laguntza espezifikoa indartuko dute. Legebiltzarraren egutegian, berriz, gaur-gaurko gai bihurtuko da haur eta nerabeen eskubideen lege proiektu berria.
Gonzalezek esan du «zapore gazi-gozoa» utzi diola azken erabakiak, eta «anbizioa falta» izan dela aurpegiratu die beste alderdiei. Koalizio morearen jatorrizko proposamenean, lerro estrategiko bat txertatzea nahi zuten Euskadi Next- 21-26 funtsen barnean, haurren politiken gainekoa. «Guztiz ezinezkoa izan da, Berdintasun Ministerioko Corresponsables programan ikusi dugun bezalaxe», azaldu du Gonzalezek.
Hitzarmenetik kanpo
Hitzarmenetik kanpo gelditu da haurren pobrezia borrokatzeko laguntza espezifiko bat, txirotasunaren mugan bizi diren eta seme-alabak dituzten familientzat bermea ematekoa zena. Gonzalezek baieztatu du neurri horrek «zinez hobetuko» zuela haien bizimodua.
Azkenik, Gonzalezek gogora ekarri ditu Erika Tavaresen bi ume adingabeak —bikotekideak hil zuen Tavares— . Eskatu du haien eskura jartzeko doluan eta egoera psikologikoan laguntzeko behar diren baliabideak. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204509/libanon-gutxienez-sei-lagun-hil-dituzte-protestetan-eta-30etik-gora-zauritu.htm | Mundua | Libanon gutxienez sei lagun hil dituzte protestetan, eta 30etik gora zauritu | Beiruteko portuan gertatutako leherketa ikertzeko izendatutako epailea «politizatuta» dagoela salatzeko Hezbollahk eta Amal talde xiitek deitutako manifestazioan izan dira istiluak. Frankotiratzaile batzuek tiro egin diete militante xiitei. | Libanon gutxienez sei lagun hil dituzte protestetan, eta 30etik gora zauritu. Beiruteko portuan gertatutako leherketa ikertzeko izendatutako epailea «politizatuta» dagoela salatzeko Hezbollahk eta Amal talde xiitek deitutako manifestazioan izan dira istiluak. Frankotiratzaile batzuek tiro egin diete militante xiitei. | Beiruteko portuan iazko abuztuaren 4an gertatutako leherketak 200 bat hildako eta 6.500 zauritu inguru utzi zituen. Eztanda hura zerk eragin zuen aztertu dezala eskatu diote Tarek Bitar epaileari, baina azken bi asteetan bi aldiz utzi behar izan du bertan behera ikerketaren hasiera. Azkenekoz, asteartean bertan, Ali Hassan Khalil eta Ghazi Zaiter leherketaren unean ministro zirenak ikertzeko eskatu eta gero. Amal alderdi xiitako parlamentariek epailea errekusatu zuten, hari partzialtasuna egotziz. Libanoko Kasazio Auzitegi Zibilak oraindik immunitaterik ez duten parlamentarien helegiteak baztertu dituela jakinarazi du gaur eguerdian, argudiatuta ez dela nor planteatutakoaz ebazteko. Hori iragarri duenean, Bitarren kontrako protesta bat antolatuta zegoen Beiruteko Justizia Auzitegiaren parean, Amalek eta parlamentuan orain aliatu duen Hezbollah mugimendu xiitak deituta. Bi alderdi xiitek ohar bateratu baten nabarmendu dutenez, «teilatu batzuetan zeuden frankotiratzaile batzuk» tiroka hasi dira, eta orduan lehertu dira istiluak. Tiroketaren ondoren, hainbat talderen arteko borrokak hasi dira auzitegiaren bueltako kaleetan, eta, Libanoko Gurutze Gorriaren arabera, gutxienez sei dira hildakoak, eta 30etik gora zaurituak.
Barne ministro Bassam Maulauik ordu batzuk geroago baieztatu du frankotiratzaile batzuk izan direla militante xiita batzuei «buruan» tiro egin dietenak. Amalek eta Hezbollahk nabarmendu dute dozenaka pertsona bildu dituen elkarretaratzeak «asmo baketsua» zuela, eta jarraitzaileei eskatu diete lasai jokatzeko eta «asmo txarreko tranpan» ez erortzeko. Libanoko armadak bere Twitter kontuan adierazi duenez, manifestariak justizia auzitegirantz zihoazenean egin diete tiro. Militarrek eremua hesitu dute jarraian, herritarrei kaleak husteko eskatu diete, eta «erantzuleak atxilotzeko operazioa» jarri dute martxan. Najib Mikati lehen ministroak «lasaitasuna» eskatu du. Xiiten ustez, Libanoko Indarrak alderdi kristauarekin lotutako «taldeak» daude erasoaren atzean. Samir Geagea alderdi horren liderrak gertakariak gaitzetsi ditu, bere Twitter kontuan jarritako mezu batean.
Hezbollahren ustez, Bitar epaileak auzia «politizatuko» luke. Mugimendu xiitaren buruzagi Hassan Nasrallahk magistratu hori ikerketatik kentzera deitu zuen asteartean, telebistaz emandako diskurtso batean. Al Yadid telebista kateak iturri anonimo bat aipatuz esan duenez, Bitarren asmoa litzateke portuko leherketa Hezbollahri leporatzea.
Kontuak kontu, hamalau hilabete igaro dira leherketa gertatu zenetik, eta oraindik ez da hasi zergatiak bilatzeko ikerketa. Hasieran, Fadi Sawan epaileari eman zioten ardura, baina Libanoko Kasazio Auzitegi Zibilak kasutik kendu zuen joan den otsailean, ontzat eman baitzuen bi ministro ohik haren aurka aurkeztutako errekusazio helegitea. Kargutik kendua izan aurretik, Sawanek arduragabekeria egotzi zien Hassan Diab orduan lehen ministro zenari eta eztandaren momentuan ministro ziren hiruri.
Ia 3.000 tona amonio nitrato zeuden bilduta Beiruteko portuan, baina biltegietan ez zegoen beharrezko segurtasun neurririk. Leherketa gertatu baino bi aste lehenago, uztailaren 20an, segurtasun funtzionarioek gutun bat bidali zieten Michel Aoun Libanoko presidenteari eta Diabi, ohartaraziz amonio nitrato hura biltzea arriskutsua zela, eta produktu kimiko horrek eztanda eginez gero hiria suntsi zezakeela. Reuters berri agentziak argitaratu zuen informazio hori, Libanoko Gobernuaren segurtasun iturriek emandako informazioa aintzat hartuta.
Immunitateaz
Eztandak hildakoak eta zaurituak eragin zituen, eta hiriko hainbat auzo suntsitu. Biktimek diote bai Khalilek eta Zaiterrek, bai aurrez deklaratzera deitutako beste parlamentari batzuek epailearen jarduna oztopatu nahi dutela, oraindik ez baitute immunitate parlamentariorik. Biktima horietako batzuk ere, hain zuzen, justizia auzitegiaren aurrean bildu dira. Datorren astean da egitekoa parlamentuan hurrengo osoko bilkura, eta orduan dira immunitatea berreskuratzekoak.
Aintzat hartu behar da Libano gobernurik gabe egon zela hamahiru hilabetez: leherketa gertatu eta astebetera Diabik dimisioa eman zuenetik, hain zuzen. Aurtengo irailaren hasieran osatu zuten atzera, eta parlamentuak irailaren 20an eman zion oniritzia. Amalek eta Hezbollahk ere Mikati babestu zuten, baina leherketaren ikerketaren harira gobernuari eskatu diote Bitar kasutik kentzeko. Libanoko Indarrak alderdiaren aldekoa izatea aurpegiratzen diote. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204510/pobreziak-emakumeak-haurrak-eta-migratzaileak-jo-ditu-gogorren-nafarroan.htm | Gizartea | Pobreziak emakumeak, haurrak eta migratzaileak jo ditu gogorren Nafarroan | Nafarroako pobreziari eta desberdintasun sozialari buruzko txosten bat aurkeztu du Errealitate Sozialaren Behatokiak. Aurrekoekin alderatuta, datuetan anbibalentzia handiagoa sumatzen da. | Pobreziak emakumeak, haurrak eta migratzaileak jo ditu gogorren Nafarroan. Nafarroako pobreziari eta desberdintasun sozialari buruzko txosten bat aurkeztu du Errealitate Sozialaren Behatokiak. Aurrekoekin alderatuta, datuetan anbibalentzia handiagoa sumatzen da. | Nafarroako pobreziari eta desberdintasun sozialari buruzko txostena aurkeztu du gaur Errealitate Sozialaren Behatokiak, Iruñean. Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilariak, Luis Campos behatokiko zuzendari nagusiak eta Antidio Martinez de Lizarrondo sekzioko zuzendariak eman dute txostenaren ondorioen berri. Azaldu dutenez, aurreko txostenekin alderatuta, datuetan anbibalentzia handiagoa sumatzen da: ez dira hain positiboak, eta zenbait adierazlek nolabaiteko joera negatiboa erakusten dute. Pobreziak gogorren jo dituenak emakumeak, haurrak eta migratzaileak direla azpimarratu dute.
Gaurko txostenak ez du jasotzen pandemiaren eragina, datu gehienak 2019koak baitira. Hala eta guztiz, azaldu dute zantzuak daudela COVID-19ak areagotu egin dituela lehendik zeuden desberdintasunak, eta pertsona txiro eta zaurgarriei eragin diela gehien. Azken txostenean pandemiaren ondorioak islatzen ez badira ere, Nafarroako Biztanleriaren Errenta Estatistikaren arabera, pobrezia arriskuaren tasak behera egin du, modu jarraituan, baina pobrezia larriaren tasa 0,1 puntu handitu da. Esan dute adierazle hori dela Nafarroako egoerara hobekien egokitzen dena. Beste hainbat adierazlek panorama okerragoa erakusten dute.
Txostenean jasotzen denez, Nafarroan pobrezia eta gizarte bazterketa apalagoak dira beste eskualde eta herrialde askorekin konparatuta. Halere, azaldu dute arrakalak nabarmenak direla biztanle taldeari edota bizitokiari dagokienez. Maeztuk esan du beti dagoela «hobetzeko tartea», eta desorekak daudela sexua, jatorria, adina eta Nafarroako eremuak aintzat hartuta. Beharrezkotzat jo du hori zuzentzea. «Pobreziak haurraren, emakumearen eta atzerritarraren aurpegia du». Camposen esanetan ere, alde handiak daude kolektiboen artean, eta egoera okerragoa da Nafarroako hegoaldean. «Emakumeek eta 16 urtetik beherako pertsonek dituzte pobrezia tasarik handienak. Nazionalitatea ere gakoa da».
Maeztuk azpimarratu duenez, Nafarroan oraindik ere pobrezia eta ezberdintasun «maila baxuak» daude, baina gorakada «txiki» bat izan da: «Pobrezia erlatiboak hamarren bat egin du behera, eta larriak, hamarren bat gora. AROPE pobrezia tasari dagokionez, hiru hamarren igo da; 11,7tik 12ra». Halere, esan du AROPE neurgailua oinarri hartuta Nafarroa hamargarren dagoela pobrezia indize txikienak dituzten Europako eskualdeen artean.
Pobreziari aurre egiteko neurrien artean, Maeztuk funtsezkotzat jo du errenta bermatua. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204511/gose-greba-egiteari-utzi-dio-ibai-aginaga-euskal-presoak.htm | Politika | Gose greba egiteari utzi dio Ibai Aginaga euskal presoak | Aurrez aurreko bisita baten ondotik konfinatu izana salatzeko abiatu zuen protestaldia, eta, Basauriko kartzelak haren bakartzea etetea erabaki eta gero, gose greba egiteari utzi dio, Tinko taldeak jakinarazi duenez. | Gose greba egiteari utzi dio Ibai Aginaga euskal presoak. Aurrez aurreko bisita baten ondotik konfinatu izana salatzeko abiatu zuen protestaldia, eta, Basauriko kartzelak haren bakartzea etetea erabaki eta gero, gose greba egiteari utzi dio, Tinko taldeak jakinarazi duenez. | Joan den larunbatean aurrez aurreko bisita bat egin ondotik konfinatu egin zuten Ibai Aginaga euskal presoa, bertze bi presorekin batera, eta, hori salatzeko, gose eta egarri greba abiatu zituen presoak, Tinko taldeak atzo jakinarazi zuenez. Bada, talde horrek berak zabaldu duenez, Basauriko kartzelako zuzendaritzak erabaki du ezarritako bakartzea bertan behera uztea, eta, beraz, presoak gose greba egiteari utzi dio. Taldeak azaldu du PCR proba bat egin diotela Aginagari, eta negatibo eman ondotik atera dutela konfinamendutik. Harekin batera konfinatuta zeuden bertze bi presoek bakartuta segitzen dute, ordea.
Tinkok uste du presoak abiatutako protestaldiaren ondorio dela konfinamendutik atera izana: «Ibaik familiari adierazitakoaren arabera, argi dauka arazoa kalean argitara ematearen ondorio izan dela kartzelako zuzendaritzak berarekiko izan duen jarrera aldaketa, eta eskerrak adierazi nahi dizkiela horretarako zarata egiten ibili direnei».
Koronabirusaren pandemiaren ondorioz ohikoa da presoak aurrez aurreko bisiten edo lekualdatzeen ondotik konfinatu behar izatea. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204512/osagai-askoko-ibilbidea-izango-du-2022ko-frantziako-tourrak.htm | Kirola | Osagai askoko ibilbidea izango du 2022ko Frantziako Tourrak | Gizonezkoen Tourrak mendiko etapa motz eta gogorrak izango ditu, baita harbideak eta bi erlojupeko ere. Emakumezkoak lehian ariko dira hamahiru urte geroago. Zortzi etapa jokatuko dituzte, gizonezkoen lasterketa amaitutakoan | Osagai askoko ibilbidea izango du 2022ko Frantziako Tourrak. Gizonezkoen Tourrak mendiko etapa motz eta gogorrak izango ditu, baita harbideak eta bi erlojupeko ere. Emakumezkoak lehian ariko dira hamahiru urte geroago. Zortzi etapa jokatuko dituzte, gizonezkoen lasterketa amaitutakoan | Igoera mitikoak, haizea, bukaera bortitzak, harbideak, erlojupekoak... Denetarik izango du 2022ko Frantziako Tourrak. Eta denentzat, emakumezkoek ere lehiatzeko aukera izango baitute. Zortzi etapa jokatuko dituzte, uztailaren 24tik 31ra bitarte. Haien lasterketa hasten den egun berean finituko da gizonezkoena, Parisen. 24 egun lehenago, uztailaren 1ean emango ditu tropelak lehen pedal kolpeak, Kopenhagen. Danimarkan lehiatuko dira lehen hiru etapak, eta geroago, Belgikatik eta Suitzatik ere igaroko dira txirrindulariak; ez, ordea, Euskal Herritik.
Erlojuaren kontra 53 kilometro osatuko dituzte guztira; lehen hamalauak, Tourra abiatuko duen etapan, Kopenhagen zehar. Haizearekin kontu handiz jokatu beharko dute biharamunean, azken hogei kilometroetatik hemezortzi Itsaso Baltikoaren gainean eraikita dauden zubietan egingo baitituzte. Laugarren etapan ere haize babesak sor litezke, Dunkerque eta Calais artean.
Lasterketako etapa nagusietako bat izango da bosgarrena, Lilletik Arenbergera bidean topatuko dituzten harbidezko 11 zatirekin. Horietatik bost ez dituzte sekula igaro Paris-Roubaixen. Guztira, 19,4 kilometro egingo dituzte harbideetan. Bizirik irauteko proba izango da faborito nagusientzat. Akaso, kolpea ematen ere ausartu liteke norbait, Vincenzo Nibalik 2014an egin bezala.
Mendiko sei etapa jokatuko dira guztira, eta horietatik bostek mendate batean izango dute amaiera. Hasteko, zazpigarrenak La Planche des Belles Fillesen izango du helmuga. Goraino igoko dute, 2019an Dylan Teunsek irabazi zuenean bezala. Alpeetan, Granonen bukatuko da 11. etapa. 36 urteren ostean igoko dute mendate hori. Etapa gogorra izango da, aurrez Telegraph eta Galibier igoko baitituzte; ez, ordea, luzea, 149 kilometrokoa baita. Antzekoa izango da 12. etapa: Galibier, Croix du Fer eta Alpe D'Huez kateatuko dituzte 166 kilometroko ibilbidean.
Pirinioetako etapa handiak 17.a eta 18.a izango dira. Bata Peyragudesen bukatuko da, aurrez Aspin, Ancizan eta Val Louron gainditu ondotik; eta besteak Hautacamen izango du helmuga, Aubisque eta Spandellesekin kateatuta. Oraindik ezer erabakitzeko balego, erabakigarria izango da azken-aurreko etapan jokatuko den 40 kilometroko erlojupekoa. Saio laua izango da oro har, baina bi koska labur igoko dituzte amaieran. Nahikoa, ordura arte pilatutako neke guztia azaleratu dadin.
Erlojupekoak faltan
Parisen bukatuko dituzte lanak gizonezkoek, eta han bertan ekingo diote lehiari emakumezkoek, 82 kilometroko etapa batekin. Hamabi bira emango dizkiote Eliseoko Zelaietako zirkuituari. Bigarren etapa aldapa labur batean erabakiko da, eta hirugarrenak bukaera bihurriagoa izango du. Laugarrenean, berriz, lau lurbide eta hainbat muino izango dituzte; Strade Bianche klasikoaren itxurako etapa izango da. Hurrengo bi etapetan esprinterrak agertuko dira. Eta azkeneko bietan, berriz, igotzaileak: Petit Ballon, Piatzerwasel eta Grand Ballon kateatuko dituzte zazpigarrenean, eta Ballon d'Alsace eta Planche des Belles Filles zortzigarrenean. Maldan gora erabakiko da lasterketa; ez da erlojupekorik izango. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204513/eusko-legebiltzarrak-hezkuntza-hitzarmenerako-lantaldea-sortuko-du.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak hezkuntza hitzarmenerako lantaldea sortuko du | EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk proposatuta, Eusko Legebiltzarrak onartu egin du batzorde txostengile bat osatzea, hezkuntza hitzarmen «zabal» bat lortzeko oinarriak zehazteko. Elkarrekin Podemosek ere alde bozkatu du; PP+C's, berriz, abstenitu egin da. | Eusko Legebiltzarrak hezkuntza hitzarmenerako lantaldea sortuko du. EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk proposatuta, Eusko Legebiltzarrak onartu egin du batzorde txostengile bat osatzea, hezkuntza hitzarmen «zabal» bat lortzeko oinarriak zehazteko. Elkarrekin Podemosek ere alde bozkatu du; PP+C's, berriz, abstenitu egin da. | Eusko Legebiltzarrean lehen pausoa eman dute hezkuntza legerako: aurretik lortu nahi duten hezkuntza hitzarmena adosteko batzorde txostengilea eratzea onartu dute. Batzorde horretan, aukera izango dute akordio horren oinarria zehazteko, eztabaidarako eta adituek esateko dutena aditzeko, besteak beste. EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk egin dute proposamena, eta Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideen baiezko botoak jaso dituzte; aldiz, PP+C's koalizioa abstenitu egin da. Babes zabalarekin abiatu dute hezkuntza hitzarmenerako bidea: batzordea sortzeak aldeko 66 boto jaso ditu, eta sei legebiltzarkide abstenitu egin dira.
Hain zuzen, PP+C's-en mozio bati erantzunez aurkeztu dute txostena sortzea proposatzen duen osoko zuzenketa. PP+C's-ek eskatu du, besteak beste, hezkuntza legeak berma dezala familiek sare publikoan hizkuntza hautatzeko aukera izatea, eta itunpeko sarea indartu dadila. «Ikastetxe publikoen %98k ez dute A eredua eskaintzen, eta, eskaintzarik ez badago, ez dago aukeratzeko benetako askatasunik. Legea ez betetzea da, euskal gizarteari egia ezkutatzea da, eta oso ondo dakite zer arazo dauden ikasturte hasieran seme-alabak espainieraz matrikulatzen saiatzen direnean», adierazi du PP+C's-eko legebiltzarkide Jose Manuel Gilek. Gainerako alderdiek batzordea sortzearen garrantzia nabarmendu dute, baita dituzten proposamenak jakinarazi ere.
EAJko Leixuri Arrizabalagak «behar-beharrezkotzat» jo du hezkuntza legea, eta, horretarako, «akordio zabal bat» egitea proposatu du: «Gure helburua akordio zabal bat lortzea da, hurrengo 30 urteetan euskal hezkuntzak zer izan behar duen definitzeko». Hizkuntza ereduen inguruan erantzun dio Gili: «Euskal hezkuntza sisteman, familien hezkuntza eta hizkuntza ereduen aukeraketarako askatasuna bermatzen da». Baita hezkuntza sareez ere: «Itunpekoak edo ez-itunpekoak izan, sare biak indartuko dira. Biak oso garrantzitsuak eta funtsezkoak dira gure euskal hezkuntza sistemarentzat». Erantsi du aukera egongo dela batzordean horren guztiaren inguruan hitz egiteko.
Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak esan duenez, egungo hezkuntza sistema «agortuta» dago, hainbat proiektu eredugarri ere badauden arren: «Esan dezakegu gure hezkuntza komunitateaz harro egoteko hamaika motibo ere baditugula». Halere, eskatu du «konformismoan» ez erortzeko, eta konpondu beharreko hiru «arazo estruktural» aipatu ditu: euskalduntzean atzerakada dagoela, segregazioa eta hezkuntza sistema propiorik ez edukitzea. Arreseren irudiko, orain da garaia horri buelta emateko: «Datozen hamarkadetarako euskal hezkuntzaren oinarriak zehaztuko dituen adostasun tinko eta zabalak lortzeko garaia da. Aukera hori ireki dugu. Ezker independentismoa aurrean dugun erronkari heltzeko prest dago, eta Euskal Herria Bildun aukera leiho hau baliatuko dugu».
PSE-EEren izenean, Jose Antonio Pastorrek hartu du hitza. Hezkuntza legerako «ahalik eta adostasun handiena» lortzearen alde egin du, eta Gili esan dio hezkuntza legean zentratzeko garaia dela: «Ez dugu zure proposamen zehatza eztabaidatzen hasi nahi izan. Askoz garrantzitsuagoa iruditzen zaigu gaur legebiltzar honek batzordea eratzeko eskatzea, hezkuntza lege berria aztertzen hasteko, eta horretan jardun nahi dugu gaurtik aurrera».
Azkenik, Elkarrekin Podemoseko Iñigo Martinezek «ezezko biribila» eman dio PP+C's-en proposamenari, «koherentziagatik eta arduragatik»: «Ezin dugu babestu ekimen honen atzetik dagoen euskarafobia eta publikofobia». Gainerako alderdien zuzenketari dagokionez, azaldu du ez dutela sinatu, «orain arteko prozesuan ez dutelako parte hartu». Aurrerantzean, nabarmendu duenez, «eztabaida lasaia eta eraikitzailea» baina «erradikala» nahi dute. Argi dute helburua: «Elkarrekin Podemos-IU hezkuntza sistema publiko, demokratiko, euskaldun, berdintzaile, parte hartzaile eta berritzaile bat oinarri gisa hartzen duen lege berri batean bakarrik egongo da». |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204514/tuberkulosiak-eragindako-heriotza-kopuruak-gora-egin-du-pandemiaren-eraginez.htm | Mundua | Tuberkulosiak eragindako heriotza kopuruak gora egin du pandemiaren eraginez | OMEren arabera, diagnosi eta tratamendu egoki bat jasotzeko zailtasunak dira gorakadaren arrazoia. Datozen urteetan bilakaera bera izan dezakeela uste dute. | Tuberkulosiak eragindako heriotza kopuruak gora egin du pandemiaren eraginez. OMEren arabera, diagnosi eta tratamendu egoki bat jasotzeko zailtasunak dira gorakadaren arrazoia. Datozen urteetan bilakaera bera izan dezakeela uste dute. | COVID-19ak eragindako pandemiak hainbat albo kalte eragin ditu azken urte eta erdian. Horietako bat da tuberkulosiaren aurkako borrokak jasanikoa: iaz, gora egin zuten gaixotasun horren ondorioz hildakoek. Heriotza kopurua beheranzko joera argian zegoen 2005etik, baina diagnosi eta tratamendu zehatzak jasotzeko zailtasunek atzerapauso bat eragin dute. OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, gainera, litekeena da kopuruak are okerragoak izatea aurten eta datorren urtean.
Gaur argitaratutako txostenak OMEren «beldurrak» baieztatu ditu. «Pandemiak tuberkulosiaren aurkako urteetako garapena eten du», adierazi du erakundeko zuzendari Tedros Adhanom Ghebreyesusek. Zenbaketak hasi zirenetik, urtean milioi bat lagun baino gehiago hil dira gaixotasun horren ondorioz. Kopurua, ordea, beheranzko joeran zihoan azken hamabost urteetan, COVID-19aren eragina iritsi den arte. Iaz, 1,3 milioi heriotza baieztatu zituen OMEk, 2020an baino %5,6 gehiago. Haiei IHESa ere bazuten beste 200.000 lagun inguru gehitu behar zaizkie. Haientzat bereziki arriskutsua da gaixotasuna, duten defentsa sistemak jasaniko ahuldadearen eraginez. Horiek hala, 2017ko kopuruetara itzuli dira heriotzak.
Hildako kopuruak, ordea, ez du bat egiten atzemandako kasu kopuruaren bilakaerarekin. Iaz, 5,8 milioi kasu baieztatu zituen OMEk, aurreko urtean baino 1,3 milioi gutxiago. Horren arrazoia ez da gaixo kopuruak behera egin izana, erakundeak azaldu duenez. Izan ere, uste dute litekeena dela munduan 4,1 milioi lagun inguru egotea gaixorik, tuberkulosia dutela jakin gabe. Erregistratutako kasu kopuruaren beherakada nabarmenena Asia hego-ekialdean antzeman du OMEk; esaterako, Indian %41 gutxiago baieztatu dituzte, eta Indonesian, %14 gutxiago. Afrikan, berriz, %2,5eko beherakada erregistratu dute. Baliteke alde horiek COVID-19ak batean eta bestean izaniko eraginaren ondorio izatea.
Izan ere, OMEko zuzendariaren esanetan, hainbat arrazoi daude pentsatzeko beherakadaren arrazoia diagnosi egoki bat jasotzeko baliabide falta izan dela, eta zuzenean pandemiarekin lotu du hori. Batetik, azaldu du hainbat herrialdetan behera egin duela tuberkulosiaren aurkako borrokara bideratutako baliabide kopuruak, horiek COVID-19ari aurre egiteko erabili direlako. Bestetik, esan du mugikortasun murrizketek gaixoak osasun zentroetara joatea galarazi dutela.
Horiek hala, OMEk oinarrizko zerbitzuak berreskuratzearen aldeko deia egin dio nazioarteari, nabarmenduta tuberkulosiaren aurkako borrokak inbertsio beharra duela. Izan ere, 2019an 5.000 milioi euro baino gehiago bideratu ziren eginbehar horretara; iaz, berriz, 4.500 milioi inguru, azken urteetako kopururik txikiena. Beraz, OMEk 2020rako ezarritako helburuak bete gabe geratu dira; hala nola intzidentzia %20 eta heriotzak %35 jaistea.
Etorkizunera begira, berriz, egoerak okerrera egin dezakeela adierazi du OMEk. Aurten iaz baino jende gehiago hilko dela uste dute, eta 2022ak ere bide beretik jarraituko duela. Halere, erakundeak gehitu du bilakaera kalkulatutakoa baino okerragoa ere izan daitekeela, COVID-19aren pandemiaren ondorenak eragiten dituen kalteen arabera.
Koronabirusa ailegatu arte, tuberkulosia zen urtean hildako gehien uzten zituen gaixotasun infekziosoa. Danimarkako Aarhus Unibertsitatearen ikerketa baten arabera, gizateriaren laurdena inguru da Mycobacterium tuberculosis bakterioaren eramailea, baina ehuneko txiki batek besterik ez ditu patologiak garatzen. Tuberkulosia garatzen dutenen %85 inguru sendatu egiten da, sei eta bederatzi hilabete artean iraun ohi duen tratamendu bat eginda. Halere, ezinbestekoa da gaixotasuna lehenbailehen diagnostikatzea. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204515/griffiths-erraza-da-gatazka-bat-abiaraztea-zailena-amaitzea-da.htm | Politika | Griffiths: «Erraza da gatazka bat abiaraztea; zailena amaitzea da» | Aieteko Konferentzian bake prozesuari «herri gisa» erantzun zitzaiola adierazi du NBEko goi mandatariak. Euskal Herrian «nahiko isilean» egindako bitartekari lanaz eta horren zailtasunez ere hitz egin du. | Griffiths: «Erraza da gatazka bat abiaraztea; zailena amaitzea da». Aieteko Konferentzian bake prozesuari «herri gisa» erantzun zitzaiola adierazi du NBEko goi mandatariak. Euskal Herrian «nahiko isilean» egindako bitartekari lanaz eta horren zailtasunez ere hitz egin du. | Nazioarteko bitartekari gisa Euskal Herrian egindako lanaz hitz egin du Martin Griffiths NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Gaietarako idazkariordeak eta Larrialdi Laguntzako koordinatzaileak, Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena gogoratzeko Donostiako Aiete jauregian gaur hasitako jardunaldietan.
Duela hamar urte gertatutakoa «lorpen handia» izan zela nabarmendu du, eta «ausardia handia» behar izan zela horretarako. Bakea erdiestea «zaila» dela azaldu du: «Erraza da gatazka bat abiaraztea; zailena amaitzea da». Eta ziurtatu du bake prozesuak atzera ez egitea ez dela ohikoa; normalean, «zauriak ireki» egiten direla. Horregatik, zoriondu egin ditu bake prozesuarekin engaiatu zirenak: «Arazoei herri gisa heltzea erabaki zenuten».
Halaber, «negoziazioaren eta elkarrizketaren» aldeko mezua bota du: «Uste dut ezin dela ezer onik esan gatazkei buruz». Duela hamar urte «armak isilarazi» zirela esan du, eta gizarte bat eraiki zela «elkarrenganako konfiantzan» oinarrituta.
Urte haietan nazioarteko bitartekari izan zela azaldu du Griffithsek, eta «nahiko isilean» lan egitea egokitu zitzaiola, horregatik. Gogoan izan du Kofi Annan Nazio Batuen Erakundeko idazkari ohiarekin eta nazioarteko bitartekari izandakoarekin Genevan (Suitza) izandako elkarrizketa bat. Espainiatik jende askok Euskal Herrira ez joateko esaten ziola jakinarazi zion Annanek, esanez hura ere ETAren jomugan egon zitekeela. Hala ere, nabarmendu du Annanek argi zuela Euskal Herrira joa behar zuela: «Bere ikuspegitik, zorte handiko gizona zen hona etorri ahal izan zuelako».
«Aldeei zerbitzatzea» zen euren lana, zehaztu duenez, eta ez bataren edo bestearen posizioa gailendu dadin saiatzea. Horretan irmo mantentzearen zailtasunaz ere hitz egin du, baina, alde horretatik, ETAko kideek euren eginbeharraz zuen ikuspegia azpimarratu du: «ETAko kide batekin egon ginen, eta bere mezua zen: 'Ez zait interesatzen Euskal Herriaz duzun ikuspegia. Zure egitekoa ez da Euskal Herriari buruz erabakitzea; euskal herritarrena da egiteko hori. Zure lana da laguntzea euskal herritarroi gatazkak konpontzen».
Distantzia mantentzea zailen egin zitzaion momentuetako bat ETAk Madrilgo Barajas aireportuan atentatua egin zuenekoa izan zela azaldu du: «Oso-oso haserre nengoen. Agian egileak zirenekin hitz egitera joan nintzen, eta haiek esan zidaten: 'Zuri ez zaizu axola hori; zu, prozesura. Eta egia da. Bitartekariak jakin behar du nola jokatu horrelakoak egiten direnean».
ETAk armak utzi zituenean, «sekula galdu behar ez zuten horiek» berreskuratu zuten lidergoa, haren arabera: politikariek. Haien lana goraipatu du. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204516/araban-kilo-bat-mahats-ekoizteak-70-eta-80-zentimo-arteko-kostua-du.htm | Ekonomia | Araban kilo bat mahats ekoizteak 70 eta 80 zentimo arteko kostua du | Aldundiak aginduriko ikerketa baten ondorio nagusia da. Upategien eta mahastizainen arteko negoziazioetan langa hori ezar dadin nahi du | Araban kilo bat mahats ekoizteak 70 eta 80 zentimo arteko kostua du. Aldundiak aginduriko ikerketa baten ondorio nagusia da. Upategien eta mahastizainen arteko negoziazioetan langa hori ezar dadin nahi du | Arabako Errioxan kilo bat mahats ekoizteak 70 eta 80 zentimo artean balio du, mahastiaren ezaugarrien arabera. Hori da Arabako Aldundiak mahastietako jardunnaren inguruan agindutako ikerketaren ondorio nagusietako bat. Ramiro Gonzalez Arabako diputatu nagusiak aurreratu du datu hori, eta Arabako Errioxako mahastizainen eta upategien arteko negoziazioetan erreferentzia gisa erabili dadin nahi du. Dena den, zehaztu du badirela prezio horretatik gora ordaintzen duten upategiak, eta haien eredua merkatu osora hedatzea nahiko luke.p>
Arabako mahastizainek atzo eman zuten aurtengo kanpainaren berri. Uzta ona izan da, 80 milioi kilo mahats inguru bildu dira, iaz baino bost milioi gehiago. Kalitatez oso ona izan da, iraileko eguraldiak mesede handia egin zielako mahastiei. «Mahats-bilketaren baldintzak oso onak izan dira, eta hori ardo bikainen ataria izaten da», aurreratu zuen Gonzalezek. Uzta ona izan da, baina ez arazorik gabea, eskulan gabeziak atzeratu egin duelako. Marokotik langileak ekartzeko traba burokratikoak egon dira, eta Espainiak eta Frantziako beste lurralde batzuetako bilketek Arabako Errioxakoarekin eta Errioxakoarekin bat egin dute.p>
Arazoak arazo, baina, mahatsa biltegietara iritsi da, eta orain dator hura saltzeko garaia. Mahastizainak kexu dira azken urteetan upategiek oso merke erosi dutelako, eta mobilizazioak egin dituzte prezio horiek salatzeko. Iragan irailean manifestazio jendetsua egin zuten Logroñon. Gonzalez berak adierazpen ugari egin ditu prezio duinagoak eskatuz, eta ikerketarekin oinarri zientifiko bat eman nahi izan dio mahastizainen aldarriari.p>
Baina, zenbatean saltzen da mahats kiloa? Errioxako sormarkak emaniko datuen arabera, iaz batez beste 0,63 zentimoan ordaindu zen mahats beltza eta 0,52 zuria. Prezio horrek Arabako Errioxako eta uzta Errioxako upategiei saltzen dieten Nafarroako mahastizaleei eragiten die. Azken horiek 700 inguru dira.p>
Pandemiak eragin zuzena izan zuen prezio baxu horretan, baina 2019an 0,85 euroan saldu zen mahats beltz kiloa, eta 0,95 euroan 2018an. 2017an, aldiz, 1,19 euroan saldu zen, baina urte hura salbuespena izan zen. Aurreko hiru uztetan 91, 87 eta 84 zentimoan saldu zen, hurrenez hurren. Eta hori ez da prezio hain baxua; Nafarroa sor-markako upategiek, esaterako, mahatsa 25 eta 40 zentimo artean erosi zuten iaz.p>
Kalitatea ordain dadilap>
Prezio hori, dena den, batez besteko bat da. Kalitate oso oneko mahastiek garestiago saltzen dute, eta horri egin zion dei Gonzalezek: «Mahatsa merezi duen bezala ordaintzeko, prezioak landaren eta mahatsaren araberakoa izan behar du.
Upategi batzuek eurotik gorako prezioan erosten dute kiloa, kalitate hori aitortzen dutelako». Mahastizainen eskaera da uzta jaso aurretik finkatu dadila prezioa, eta prezio horiek legez babestu daitezela. Negoziazio marko egonkorrak bilatzen dituzte, urtetik urterako gorabeheren menpe egon gabe. |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204517/maulera-joaten-ziren-ainarak-ezagutzeko-proiektu-transmedia-bat-sortu-dute.htm | Bizigiro | Maulera joaten ziren ainarak ezagutzeko, proiektu transmedia bat sortu dute | Ainarak egitasmoa abiarazi dute, webdok batekin. 1870etik 1940ra, espartingintzan lan egitera joaten ziren neska gazte ugari Zuberoako hiriburura. | Maulera joaten ziren ainarak ezagutzeko, proiektu transmedia bat sortu dute. Ainarak egitasmoa abiarazi dute, webdok batekin. 1870etik 1940ra, espartingintzan lan egitera joaten ziren neska gazte ugari Zuberoako hiriburura. | Zaraitzu eta Errronkaritik (Nafarroa) eta Aragoitik (Espainia) 12-25 urte arteko milaka neska gazte joaten ziren Maulera, 1870etik 1940era, espartingintzan lan egitera, zola eta oihala jostera nagusiki. Sasoikako migrazioa zen hura, urrian jaioterritik abiatu eta apirilean itzultzen baitziren gazteak. Beste giro bat ezagutu zuten Zuberoako hiriburuan, eta Pirinioen beste aldean aurki ezin zitezkeen objektu eta arropa asko erosteko aukera izaten zuten. Migrazio istorio hura ezagutarazteko, Ainarak proiektu transmedia abiarazi dute Maluta Films (Donostia) eta 601 Producciones (Iruñea) ekoiztetxeek, Aldudarrak Bideorekin (Bidarrai, Nafarroa Beherea) batera. Martxan da jada Ainarak.eus webdoka, eta martxoan izen bereko dokumentala estreinatuko dute Euskal Herriko zinema aretoetan.
Webdokak hamabi atal ditu, atal bakoitzak bere bideo zatia dauka, baina baita agiri eta testuak, argazkiak, gutunak eta bestelakoak ere. Ritxi Lizartza proiektuko zuzendariak azaldu duenez, halaber, webdokean 120 fitxa inguru egongo dira. «Horietan sailkatu dira ainaren jaioterriak, Mauleko lantegiak, eta ainarak bizi ziren auzoak. Nahi duenak aukera izango du segidan bideoak ikusteko, historia zati bakoitzaren argazkiak begiratu edo dokumentuen bitartez arakatzeko».
Proiektuaren sormen prozesuan, bidaide asko izan dituzte. Tartean dira Mauleko Ikerzaleak elkartea, baita Nafarroako elkarte hauek ere: Uhaitza (Mendi), Kebenko (Erronkari), Bidankozarte (Bidankoze), Kurruskla (Izaba), La Kukula eta Nafarroako Almadiazainen elkartea (Burgi) eta Orhipean (Zaraitzu). Lizartzak A Gorgocha elkartearen (Huesca, Espainia) ekarpena ere aipatu du. Herritar anonimo askok lagundu diete, halaber, materialak bilatzen, biltzen eta sailkatzen.
Baionako Euskal Museoan proiektuaren aurkezpena egin dute gaur. Lizartzarekin batera, Bidakozarte elkarteko arduradun Gotzon Perezek, eta Mauleko Ikerzaleak elkarteko Robert Elizondok eta Joel Larroquek parte hartu dute. Datozen aste eta hilabeteetan, tankerako aurkezpen gehiago egin nahiko lituzkete, museoetan eta kultur etxeetan.
Lizartzak zera iragarri du: «Proiektu honetan, webdoka izango da bidea ireki eta gauzak erraztuko dituena». Euskaraz, frantsesez eta gaztelaniaz egongo dira webdokaren edukiak. Aurrerago, halaber, gaiarekin lotutako fitxa didaktikoak lantzeko asmoa dute. «Ikertzen jarraitu nahi dugu».
Gaiak gizarte ikuspegitik badu mamia. Nafarroako eta Aragoiko neska haien migrazioa generoaren araberakoa eta sasoikakoa zen, eta diruagatik egiten zen. «Emakumeen ahalduntze bat zegoen hor», aipatu du Ainarak-en zuzendariak. «Neska haiek bederatzi hilabete pasatzen zituzten etxetik at, lanean, beste emakume askorekin batera. Elkartasuna zegoen haien artean. Garrantzitsua da hori kontatzea. Izan ere, garai hartan emakume askok ez zuten erraza etxetik ateratzea». Horrez gain, Maulen «mundu berri bat» deskubritzen zuten. «Aurkitzen zituzten jantzi berriak, orrazkera berriak, ohitura berriak ere bai. Jauzi izugarria izan zen haientzat». 1900-1915 artekoa izan zen aldi garrantzitsua.
Iparra eta Hegoa lotzea Ainarak proiektuaren finantzaketan lagundu dute Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Eurohiriak, Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak.
Lizartzaren irudikoz, garai batean askoz lotuago zeuden Euskal Herriko Hegoaldea eta Iparraldea, Pirinio inguruan. «Eta ez Ainaren bidaiengatik bakarrik, baizik eta harreman komertziala zegoelako. Iruñera joan baino, Erronkaritik nahiago zuten medikura edo beste zerbaitera Maulera joan. Ganaduan tratuan ibili behar bazuten, nahiago zuten Santa Grazikoekin [Nafarroa Beherea] eta Larrainekoekin [Zuberoa] egin. Eta Iruñera ere ez ziren gazteak neskame joaten». Egoera bestelakoa da gaur egun. «Askotan ematen du bizkarra emanda bizi garela». Hortaz, Ainarak-en helburuetako bat ere bada «sareak jostea» Iparra eta Hegoaren artean. «Gizarte egituratze aldetik, bultzada ematen ari zaio Pirinioen bi aldeetako harremanei». |
2021-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/204518/goienerrek-dirua-eskatu-die-bazkideei-likidezia-arazoei-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | Goienerrek dirua eskatu die bazkideei, likidezia arazoei aurre egiteko | Urriaren 31erako 300.000 lortu nahi ditu, eta milioi bat urtea bukatu aurretik. | Goienerrek dirua eskatu die bazkideei, likidezia arazoei aurre egiteko. Urriaren 31erako 300.000 lortu nahi ditu, eta milioi bat urtea bukatu aurretik. | Goiener kontsumo kooperatibak gutuna bidali bere bazkideei kapital zabalkuntza bat egiteko premia duela jakinarazteko, likidezia arazoengatik. Borondatezko ekarpenak eskatu dizkie, gutxienez 50 eurokoak, eta gehieneko mugarik gabe. Bere helburua da urriaren 31rako 300.000 euro lortzea eta urte bukaera bitarte milioi batera heltzea. «Azkar eta arin ibili behar dugu, eta epe hauek horren isla dira».
Goiener 2012an sortu zen, eta Euskal Herriko energia-kontsumo kooperatibarik handiena da: guztira 15.000 bazkide inguru ditu, eta 20.000 kontratu kudeatzen ditu. Energia merkaturatzaile bat da; ez du energia ekoizten, merkatuan erosten du argindarra, baina iturri berriztagarrietatik sortutakoa soilik, gero bere bazkideei saltzeko.
Horrek, halere, ez du babesten argindarraren handizkako merkatuko gorabeheretatik eta, orain bezala, prezioen igoera neurrigabeetatik. Goienerrek hiru hilean behin berrikusten ditu bere bezeroen prezioak, baina berak, merkaturatzaile guztiek bezala, energien merkatuak hurrengo egunerako ezarritako prezioan erosi behar du argindarra, eta horrek, egungo egoeran, desorekak eta galerak eragin ditzake.
Kooperatibak likidezia arazoak argudiatzeko eman duen arrazoietako bat da hori, baina, bereziki, beste bi azpimarratu ditu. Gogorarazi du merkatu elektrikoan berme mekanismo bat dagoela merkaturatzaileek erabiliko duten energia guztia ordainduko dutela ziurtatzeko. Egungo egoera dela eta, berme hori izugarri handitu dietela azpimarratu du. Maiatzean 400.000 eurokoa zen eskudirutan jarri beharrekoa, eta egun 1,1 milioi eurokoa da, Goienerren arabera.
BEZaren arazoa
Ogasunarekin du beste arazoa. Ekainaz geroztik bazkide gehienen fakturetan %10eko BEZa aplikatzen ari dela dio, Espainiako Gobernuak hala ezarrita, baina energia %21eko BEZarekin erosten jarraitzen duela. Azpimarratu du ogasunei BEZ hori itzultzeko eskatu dietela, baina gogorarazi du horretarako sei hilabete itxaron beharko duela.
«Gertakari hauek guztiek aparteko desorekak sortu dituzte epe laburreko diruzaintzan», azaldu du Goienerrek. Dena den, lasaitasun mezua helarazi nahi die bere bazkideei, eta adierazi die urteko emaitzak aurreikuspenen araberakoak direla. Azpimarratu du likidezia arazoa «koiunturala» dela, araudi aldaketagatik eta merkatuko egoeragatik. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204519/psk-anne-hidalgorekin-berreskuratu-nahi-du-galduriko-handitasuna.htm | Mundua | PSk Anne Hidalgorekin berreskuratu nahi du galduriko handitasuna | Frantziako Alderdi Sozialistako militanteek alde handiz aukeratu dute Parisko auzapeza 2022rako presidentegai. | PSk Anne Hidalgorekin berreskuratu nahi du galduriko handitasuna. Frantziako Alderdi Sozialistako militanteek alde handiz aukeratu dute Parisko auzapeza 2022rako presidentegai. | Datorren uda hasieran, Frantziako presidentetzarako bozen ostean, hamar urte beteko ditu PS Alderdi Sozialistak azken aldiz goia jo zuen garaiak. 2012an, PSk herrialdeko presidentetza lortu zuen François Hollanderen garaipenari esker, eta, hilabete batzuen ondoren, aulkien gehiengo osoak bildu zituen Asanblea Nazionalean eta Senatuan, bere aliatuekin batera; une horretan, gainera, eskualde eta hiri garrantzitsu ia guztietan ari zen gobernatzen. Egungo panorama, ordea, bestelakoa da ezkerreko alderdi tradizionalarentzat, 2014tik beheranzko joeran baita, salbuespenak salbuespen. Horregatik, PSko buruzagitzak berriz ere gora egiteko ezin hobetzat ditu 2022ko hauteskundeak, azken hamarkadan galduriko handitasuna berreskuratu nahi baitu; eta zeregin horretaz arduratuko denak baditu izen-abizenak: Anne Hidalgo da.
Parisko auzapeza pixkanaka baina zalantzarik gabe onduriko presidentegai bat izan da. Alderdiaren aparatuaren babesa du —Olivier Faure lehen idazkariaren apustu pertsonala da—, eta militanteen baiezkoa besterik ez zitzaion falta kanpainari behin betiko bultzada emateko; horien gehiengoa Hidalgoren alde agertu zen atzo gauera arte egindako barne bozketan (botoen %72 zituen, bozen %90 zenbatuta zeudenean), eta, hortaz, PS haren atzean elkartuta duela ikusirik, Hidalgok espero du gaurtik aurrera beste fase batean sartuko dela haren hautagaitza, inkestek %4-7 arteko babesa aurreikusi baitiote orain arte.
Parisko auzapezak PSko lehen idazkaria alboan zuela ospatu ditu barne bozketako emaitzak, gaurko ordu txikietan, eta hitzaldi horretan eskerrak eman dizkie «Frantzia osoan mobilizatu diren militanteei, beren konfiantza» emateagatik: «Gure koloreak erantzukizunak eta agintean egotea bere gain hartzen dituen ezkerrarenak dira. Gobernuko ezkerraren koloreak dira, soilik kexatzearekin aski ez duena, ekiteko nahia ere baitu bizitza aldatzeko».
Hasiera-hasieratik, sozialisten buruzagitza tematuta zegoen Hidalgorekin, 2014an —eta iaz berriz— Frantziako hiriburuko bozak irabazi izanak proiekzio handia eman baitio estatu mailan; urteotan, gainera, ezagun egin da hartu dituen erabaki gatazkatsuengatik, tartean, autoen erabilera murriztearena, eta, berriki, Eliseoen Zelaia «ohiz kanpoko lorategi bat» bilakatzearena.
Parisko auzapezak duela hilabete eman zuen bere hautagaitzaren berri, Rouen hirian, tokiak ez baitzuen ezer kasualitatetik: ekologismoari esker berriz industrializatu den hiri bat da. Hain justu, hori izango da PSren presidentegaiaren kanpainako ardatzetako bat, baina ez bakarra, iragan astelehenean alderdiko militanteei azaldu bezala; sektore publikoko eta pribatuko soldatak igotzea, erregaien zerga jaistea, lan orduak negoziatzea eta eutanasia legeztatzea dira hizpidera ekarri dituen beste proposamenetako batzuk.
Militanteen aurrean mintzatu ez zena barne lehiako beste hautagaia izan zen, ipar-mendebaldeko Le Mans hiriko auzapez eta Hollanderen agintaldian ministro izandako Stephane Le Foll. Hark nahiago zuen bien arteko eztabaida bat egin, eta, horrekin batera, primario bat, baina alderdiko lehen idazkariak eta Hidalgok berak berehala baztertu zuten ideia hori, 2012koaren eta batez ere 2017koaren oroitzapen txarrengatik. «Zatiketarako arriskua» argudiatu zuten.
Eskaturiko espaziorik gabe geratu dena arren, Le Follek aukera izan du PSren presidentegaiak duen erronka argi eta garbi adierazteko: «PS bidegurutzean dago. Desagertu ala berriz agertu. Ezabatu ala Frantziarentzako proiektu bat izan».
«Mobilizazio kolektiboa»
Barne bozketaren emaitza jakin ondoren, alderdiak hilaren 23an izango du hurrengo topaketa, egun horretan egingo baitu Hidalgok lehen mitin handia PSren hautagai modura. Haren inguruan «mobilizazio kolektiboa» abiatzeko unea izango da, PSren pisuzko politikarietako asko izango baitira han, hura babesten.
Paisaia politikoari eta inkestei begiratuta, Hidalgok eta haren alderdiak lan handia dute aurretik. Are gehiago kontuan harturik ekologisten primarioak Yannick Jadotek irabazi izana albiste txar bat dela Parisko auzapezarentzat, Jadotek eta hark espazio politiko bera okupatuko baitute 2022ko presidentetzarako bozen kanpainan.
Ekologisten hautagaia aurpegi ezagun bat da sozialistentzat. 2017ko hauteskundeetan ez zen aurkeztu, lehiatik ateratzea erabaki baitzuen Benoit Hamon PSren presidentegaia babesteko; datorren urterako, ordea, hainbatetan adierazi du ez duela erabaki bera hartuko, eta Eliseorako lasterketan izango den hautagaietako bat izango dela.
Bien bitartean, eta balizko aliantzen zain, Hidalgok Valentzian (Herrialde Katalanak) abiatuko du haren kanpaina —Andaluzian jaio zen—, gaur, PSOEren kongresuan. Pedro Sanchez gobernuburuarekin elkartuko da, besteak beste. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204532/zapatero-moncloan-gehien-hunkitu-nintzen-eguna.htm | Politika | Zapatero: «Moncloan gehien hunkitu nintzen eguna» | ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri eta hamar urtera, albistearen berri izan zuen eguna gogoan izan du Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiak Radio Euskadin | Zapatero: «Moncloan gehien hunkitu nintzen eguna». ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri eta hamar urtera, albistearen berri izan zuen eguna gogoan izan du Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiak Radio Euskadin | ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri zuen eguna gogoratu du Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiak Radio Euskadiko Boulevard saioan.
«Idatzia irakurri nuenean, iragarria zigutena berresten zuen; bada, eragin handiko sentimendu bat izan nuen [...]. Moncloan egin nituen egun guztietatik agian gehien hunkitu nintzena izan zen». Gizarteak ordutik hona eginiko bideagatik galdetuta, gobernuburu ohiak azaldu du euskal herritarrekiko «mirespena» duela, eta armagabetzea «betiko» izan dela nabarmendu du.
Bestalde, Arnaldo Otegik eta Iñigo Urkulluk ETAk jarduera armatuarekin amaitzeko eskainitako «laguntza» aitortu du, eta batez ere Jesus Egigurenek erakutsitako «prestasuna» goretsi.
Egigurenek, berriz, Efe agentziari eskainitako elkarrizketa batean adierazi du ETAren amaiera «imajina zitekeen onena» izan zela: «Orain ETAko kideei egiten dizkieten omenaldi txikiez kexatzen gara». |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204553/brian-currin-ez-duzue-subiranotasunaren-zain-egon-behar-hasi-pentsatzen-euskal-nazioa-nola-eraiki.htm | Politika | Brian Currin: «Ez duzue subiranotasunaren zain egon behar; hasi pentsatzen euskal nazioa nola eraiki» | Bi mahai inguru egin dituzte ostiral goizean Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren egitarauaren barruan. | Brian Currin: «Ez duzue subiranotasunaren zain egon behar; hasi pentsatzen euskal nazioa nola eraiki». Bi mahai inguru egin dituzte ostiral goizean Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren egitarauaren barruan. | Bigarren jardunaldia izan dute ostiralean Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurrena gogoratzeko ekitaldiek. Goizean bi mahai inguru egin dituzte, Donostiako Kursaal jauregian.
Goizeko hamarrek jotzearekin batera hasi da lehen saioa, Euskal bake prozesuaren irakaspenak lelopean, eta Andy Carl, Veronique Dudouet, Paul Rios eta Alberto Spektorowski aritu ziren solasean. Donostiako Kursaalean daude, eta mahai inguruaren hasieran Jonathan Cohen Conciliation Resources erakundeko zuzendariak hartu du hitza. Ikasten jarraitzen dutela azaldu du, «hausnartzen», eta galderen garrantziaz ere hitz egin du: «Konferentziaren ondoren hainbat galdera egin dira, eta horietatik asko erantzun gabe daude. Gaur lagunduko digute galdera horietako batzuk aztertzen eta erantzuten».
Prozesu luzean gizarteak izan duen protagonismoari eta hainbat adostasun bultzatzeko egin dituen ekarpenari buruz hitz egiten ari dira, eta Foro Sozial Iraunkorreko kide Aitzpea Leizaola ari da elkarrizketa gidatzen. Lehen minutuetan, prozesuaren hasieraz mintzatu da Spektorowskii, eta azaldu du parte hartu nahi zuela: «Argi nuen prozesu honetan parte hartu nahi nuela, gertukoa sentitzen nuelako. Garrantzitsua da inplikazioa». Carl ere duela hamar urteko testuinguruaz mintzatu da, eta, azpimarratu duenez, bere ustez «lan asko zegoen eginda» Aieteko Konferentzia egin aurretik. Hala ere, nabarmendu du mugarri bat izan zela: «Aiete mugarri bat izan zen. Konfort eremutik ateratzeko lan bat egin zen alde batzuetan».
Veronique Dudoueten esanetan, «batere konbentzionala izan ez den bake prozesu bat sortu zen» garai hartan; izan ere, PPren gobernuaren ezezkoaren ondoren iritsi zen. Hori aipatuta, inklusibitateari buruz hitz egin du, eta euskal gizarteak bake prozesuan izan duen rola goraipatu du: «Euskal gizartea gai izan da modu inklusiboan sustatzeko, eta gerora ere eragile nagusi izan da bake prozesuan». Lokarri gizarte mugimenduak antolatutako hainbat ekinaldi jarri ditu horren adibide, eta Bake Bidea eta hainbat Foro Sozial ere jarri ditu eredutzat. «Ondorioz, prozesua herriarena da», esan du. Norbanakoak ere aipatu ditu, eta prozesuan laguntzeko askok hartu zuten «arriskua» aipatu du. Presoak ere izan ditu gogoan, eta keinu bat merezi dutela adierazi du: «Orain bermatu behar dugu inor ez dugula atzean utzi behar. Borondate keinu bat merezi dute; adibidez, presoek».
Paul Rios Lokarriko kide ohiak irakaspenen zerrenda bat ekarri du mahai ingurura. Dudoueten hainbat adierazpenekin bat egin du, eta inklusibitatearen gaiari heldu dio: «Aieteko Konferentziaren balio bat aniztasuna izan zen. Euskal Herri osoko ordezkariak izan ziren». Horren garrantzia azpimarratu du; izan ere, haren hitzetan, «bazterkeria badago, prozesuaren porrota etor daiteke». Hala, prozesuaren parte izan zen nazioarteko ordezkaritza goratu du, eta azaldu du nazioarteko ordezkariek bide eman zutela «beste perspektiba bat» izateko: «Irtenbideak topatzen laguntzen zuten». Estatuen ezezkoaren ondoren euskal instituzioek ekimena hartu izana ere aipatu du, eta ezker abertzalearen lana ere goratu du ETAk indarkeria uzteko bidean. «Indarkeriaren bukaera ez zen desiragarria bakarrik. Batez ere, saihetsezina da bukaera», azaldu du.
Gainerakoek aipatutakoari hainbat ertz erantsita, kontakizunaren eta errelatoaren gaiaz mintzatu da Spektorowski. «Euskal Herrian askok galdetzen du oraindik zer gertatuko den kontakizunarekin, zer gertatuko den memoriarekin», bota du, eta onartu du «beti» bilatu behar dela zein den «gure kontakizuna», eta hor kontuan izan behar dela prozesu hori ez dela erraza, «hainbat ikuspegi daudelako». Gaineratu du, toki guztietan bezala, «hemen ere norberaren bizipenen arabera» ikusten dela hori, eta kontakizun bat eraikitzeko hitz egin behar dela, elkarrizketa behar dela. «Zer dira arerioak? Arerioak gara? Ez, besterik gabe, iritzi desberdina duten norbanakoak gara. Eta hori horrela izanda, adostasuna lortu behar dugu», adierazi du. Aitortu du zaila dela hori, «errelato komun bat, istorio bakar bat» sortzea, baina, bien bitartean, «zauriak sendatzen eta kontakizun ugari izaten» jarraitzeko deia egin du.
Prozesuaren erronkak
Euskal bake prozesuaren erronkak izenpean egin dute bigarren saioa. Brian Currin abokatu hegoafrikarra, Robert Manrique Hipercorreko erasoaren biktima, Galek hildako Xabier Galdeanoren alaba Karmen Galdeano eta Foro Sozialeko Agus Hernan aritu dira solasean.
Jonathan Cohen Conciliation Resources erakundeko zuzendariak aurkeztu ditu gonbidatuak.
Hernanek azaldu ditu prozesuan aurkitu dituen zailtasun handienak. Prozesua «eskailera bat» bezalakoa da harentzat. Hau da, koskaz koska egiten dela gora. «Izan ere hau ez da bake prozesu klasiko bat, eta agian hori mesedegarria izan da». Presoen eta Biktimen koskak oraindik hor daudela nabarmendu du, eta salatu du Estatuaren biktimak bigarren mailako gisa tratatzea.
Manriquek adierazi du ez duela biktimen izenean hitz egiten, baizik eta bere buruaren izenean, nahiz eta beste batzuek esaten duten biktima guztien izenean ari direla, «geuri iritzia eskatu gabe». Esan du urtez luzez gustuko izan ez duten gauza asko ikusi dituztela. «Aurre egin behar izan diogu, ez bakarrik terroristei, baizik eta baita gure aldekoa omen zen aldeari, administrazioari». Espainiako Gobernuari leporatu dio ez ematea behar bezalako laguntzarik. Itxaropenaren leihoa irekita mantentzea lortu dutela esan du, nahiz eta askok hura itxi nahi izan duten. «Orain badakigu ETAren aldetik ez dugula sufrimendu gehiagorik pairatuko, nahiz eta batzuek hori ikusi nahi ez izan». Biktimen arteko aniztasuna aintzat hartzeko esan du, eta interes politikoak albora uzteko, «ez ditzatela hauteskundeak irabazteko erabili: patetikoa da, eta egiten ari dira».
Galdeanok esan du presoen afera dela konpontzeko denbora gehiegi ematen ari dena. Nabarmendu du preso batzuek 30 urtetik gora egin dutela espetxean, eta batzuei apropos luzatzen dietela kartzelaldia. Biktima batzuk «oso politizatuta» daudela adierazi du, eta halakoak beti aurrean edukiko dituztela, baina gorrototik ateratzeko behar dela adierazi du. Guk ez dugu presorik. «Gure biktimarioek oraindik lezio moralak ematen dizkigute, karguak eman dizkiete, sariak eman dizkiete», adierazi du. «Niri orain esango balidate Felipe Gonzalezek onartu duela egindakoa, eta 30 urtez kartzelara joan beharko duela... Nik ez dut halakorik nahi. Guk ez dugu inor espetxeratuta ikusi nahi, eskuzabaltasunez jokatuko dugu, eta uste dugu beste presoekin ere berdin jokatu behar dugula. Ez dago bake biderik 200 pertsonak kartzelan jarraitzen badute». Euskal presoei ezartzen dieten lege berezia salatu eta bertan behera uzteko eskatu du.
Currinek Egiaren Batzordean parte hartu zuen, Hegoafrikan, eta han adierazi du Estatuaren agente batzuk «terroristak» izan direla. Salatu du Espainiako Estatuak ez duela ezer egiten erreparazioa lortzeko, eta biktimek egin behar dutela lan hori lortzeko. Esan die Estatua estu hartu behar dutela, «politikari batzuek sufrimendua areagotzen dutelako, hau futbol partida bat balitz bezala. Ezin diegu politikariei hau ustiatzen utzi». Beste erronka bat ikusten du: Euskal Herrian dagoen aniztasuna kudeatu egin behar da. «Badira euskaldun sentitzen ez diren pertsonak». Nazio bat eraikitzeko esan die euskal herritarrei, eta hori independentzia lortu aurretik ere egin daitekeela uste du, «nazio baten espiritua eraiki». Identitate prozesuak «sakonak eta iraunkorrak» direla nabarmendu du. «Ez duzue subiranotasunaren zain egon behar. Hasi pentsatzen nolakoak izango zareten hurrengo 30-50 urteetan, euskal nazioa nolakoa izango den, nola eraikiko duzuen. Horrek indarra eta erregaia emango dizue legatua kudeatzeko». Ipar Irlandako eredua aipatu du Currinek: han herritarrek erabakitzen dutela zein nazioko kide izan nahi duten, eta nongo pasaportea duten. Baina abokatuak uste du hobe dela nazio bateratu bat gorpuztea.
Presoen egoeraren inguruan, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Concepcion Espejel epailearen aretoaren jarrera salatu du Hernanek, helegiteak jartzen dizkielako presoen egoera aldatzeko erabakiei. Ikuspegi zigortzailea alde batera uzteko eskatu du. Adierazi du ez dela lortu estatuen biktimen kasu bat bera ere berriz irekitzea.
Entzuleek galdera egin diote Currini: nola ikusten du egoera gaur Euskal Herrian, duela hamar urtekoarekin parekatuta? Nola izango litzateke adiskidetzea praktikan? Adierazi du aitortza oso garrantzitsua dela adiskidetzean. «Sartu behar dugu Francoren diktaduraren garaian, oraindik aztertu ez dena parametro hauetan. Espainiak onartu beharko lituzke eginiko sarraskiak».
Hernanek ez du uste, ordea, Espainiak keinurik egingo duenik eginiko mina aitortzeko, nahiko lukeela halakorik ikusi, baina ez duela espero. «Hemen konpondu behar ditugu arazoak».
Galdeano bat etorri da horrekin: ez du aitorpenik espero, baina eurek eginikoak onartzeko prest ez daudenei eskatu die lezio moralik ez emateko, eta horien artean Eusko Jaurlaritza sartu du. «Beldurra ematen dit faltsuan itxiko ote dugun gai hau. Lezio moral horiek oso mingarri zaizkigu».
Conciliation Resourcesek, Berghof Foundationek, Foro Sozialak eta Bake Bideak antolatu dituzte ekitaldi horiek. Igandean, urriak 17, hamar urte beteko dira Donostiako Aieteko jauregian Euskal Herriko Gatazka Konpontzeko Nazioarteko Konferentzia egin zutenetik, eta urteurren «biribila» baliatuta antolatu dituzte jardunaldiak, atzo, Aieteko jauregian; gaur, Kursaal jauregian; eta bihar, Baionako Henri Grenet auditoriumean.
Euskal Herriko alderdi eta sindikatu ia guziak ari dira parte hartzen. «Aieteko espiritua berreskuratzea» zen jardunaldien helburuetako bat, Foro Sozialaren hitzetan; «izan ere, duela hamar urte, hain aktore ezberdinak bildu zituen, norabide berean arraunean».
Bakerako erronkak COVID-19aren osteko egoeran izenburuko hitzaldiarekin hasi ziren atzo jardunaldiak. «Bake prozesuetan metatutako esperientzia oparotik eta gaur egun NBEn daukan goi mailako arduratik abiatuta, osasun krisiaren eragina eta COVID-19aren osteko erronkak eta aukerak aztertuko ditu», antolatzaileen hitzetan. Zehazki, Martin Griffith NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Gaietarako idazkariordearen eta Larrialdi Laguntzako koordinatzailearen hitzartzeekin abiatu dute tartea.
Hitzaldiaren segidan, Bake prozesuen garapena azken hamar urteetan mahai ingurua egin zuten atzo Aieteko jauregian. Hauek aritu ziren hizketan: Jonathan Powell, bitartekaritzan eta gatazken konponketan aritzen den Inter-Mediate zentroaren sortzaile eta zuzendaria, eta Tony Blair lehen ministro britainiarraren kabineteko buru ohia; Brian Currin abokatu hegoafrikarra, Concentric Alliance gatazka konponketarako erakundearen sortzaile eta zuzendaria; Teresa Witfield, ETAren amaiera landu duen nazioarteko aditua; eta Sergio Jaramillo, Caro Bakearen Europako Institutuko goi aholkularia. John Carlin kazetariak egin zituen moderatzaile lanak. Nor beretik, sakonki aztertu dituzte Aieteko Konferentziaren aurreko eta ondoko prozesua.
Batik bat, lorpenak eta trabak izan zituzten hizpide nazioarteko adituek. Besteak beste, Jonathan Powellek nabarmendu zuen Aieteko Konferentziak berebiziko garrantzia izan zuela, eta egiazkoa izan zela han gertatutakoa. «Esaten dutenek Aieteko Konferentzia soilik antzezpena izan zela, ez daude zuzen». Halaber, gogora ekarri zituen agintariek jarritako oztopoak ere: «2011n aldaketa egon zen Espainiako Gobernuan, eta ez zegoen prest negoziatzeko. Hegal batekin hegan egitea bezala zen. Prozesua luzatu egin zen. Benetako arriskua egon zen». Hain zuzen, Espainiak ezarritako trabei erreparatu zien Brian Currinek ere. Esan duenez, Espainiako Gobernuak (PP) «bere esku zen guztia» egin zuen haren lana eragozteko. Halaber, eskerrak emateko hitzak ere izan zituen Currinek: «Eskertuta nago Euskal Herriari, beti ongietorria egin didalako eta babes osoa eman didalako. Bestela, lan hura utzi egingo nukeen».
Lau erakunde antolatzaileen artean adierazpen bat onartu dute, jardunaldiei eman nahi dieten zentzua esplikatzeko. «Gure ustez, urteurren hau abagune egokia da azken hamarkadan Euskal Herriko gatazkaren eraldaketan lortutako aurrerapenak gogoratzeko eta ospatzeko —nahiz eta oraindik ere hainbat oztopo eta erronka dauden—, eta, horrekin batera, pandemiaren osteko mundu berri honetan bakearen arloan ditugun erronkak aztertzeko eta eztabaidatzeko, eta euskal prozesuaren irakaspen eta erronken inguruan hausnartzeko». |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204554/bost-urte-bete-dira-altsasuko-koxka-tabernako-borrokatik.htm | Politika | Bost urte bete dira Altsasuko Koxka tabernako borrokatik | Asteartean Isabel Katolikoaren Ordenaren Gurutzea eman zioten istiluan parte hartu zuten guardia zibiletako bati. | Bost urte bete dira Altsasuko Koxka tabernako borrokatik. Asteartean Isabel Katolikoaren Ordenaren Gurutzea eman zioten istiluan parte hartu zuten guardia zibiletako bati. | Gaur duela bost urte, 2016ko urriaren 15eko larunbat goizaldean, hasi zen amesgaiztoa Altsasuko (Nafarroa) hainbat gazterentzat. Koxka tabernan zeudela, horietako batzuk xextra bat eduki zuten kaleko jantzitako bi guardia zibili eta haien bikotekideekin. Edozein lekutan gau giroko gertaera arrunt gisa irakurriko litzatekeen hark, ordea, poliziez, hedabideez eta epaitegiez osaturiko makina astun oso bat jarri zuen martxan.
Carmen Lamela Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaileak Adur Ramirez de Alda, Oihan Arnanz eta Jokin Unamuno atxilotzeko agindua eman zuen. Beste bost atxilotuko zituzten gero: Jon Ander Cob, Iñaki Abad, Julen Goikoetxea, Aratz Urrizola eta Ainara Urkijo.
«Kordoban gertatu izan balitz, ez ginateke egoera honetan egongo», esan zuen fiskalak epaiketan. Espainiako Estatuko hainbat komunikabidek gazteak «terroristatzat» jo zituzten.
Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitu zituzten gazteak, Nafarroan beharrean. Auzitegiak ebatzi zuen ez zegoela gazteei «terrorismoa» leporatzerik, baina, halere, zigor gogorrak ezarri zizkien.
Oihan Arnanzi hamahiru urteko kartzelaldia ezarri zion (gero, bederatzi urte eta sei hilabetera murriztu zuen), beste horrenbestekoa Iñaki Abadi (hiru urte eta erdira murriztua), Jokin Unamunori eta Adur Ramirez de Aldari hamabi urtekoa (zortzi urte eta erdira murriztua), bederatzi urtekoa Jon Ander Cobi eta Julen Goikoetxeari (zazpi urte eta erdira murriztua), bederatzi urtekoa Aratz Urrizolari (lau urte eta bi hilabetera murriztua), eta bi urtekoa Ainara Urkijori sei hilabetera murriztua).
Autoritatearen aurkako atentatua egotzi zieten gazteei, lesioak, desordena publikoak eta mehatxuak. Epaileek ebatzi zuten ez zela frogatu «ekintzaren helburu terrorista, ezta akusatuek ETArekin duten lotura edo partaidetza». Baina Guardia Zibilekiko «gorroto ideologikoa» argudiatu zuen astungarri gisa.
«Bagenekien terrorismo akusazioak oinarririk ez zuela, eta epaiketaren ondoren, asmoa zigorrik handienak lortzea zen, terrorismoa alde batera utzita», salatu zuten gazteen gurasoek epaiaren berri izan ondoren. «Minduta eta haserre gaude; zigorrak makillatzen saiatu dira», esan zuen Bel Pozueta Altsasuko Gurasoak plataformako eledunak.
Atxiloketek eta epaiketek elkartasun olde handia sortu zuen Altsasun eta Euskal Herri osoan, eta Katalunian ere oihartzuna eduki zuen aferak.
Iazko urtarrilean, Arnanz, Unamuno, Ramirez de Alda, Cobek eta Julen Goikoetxea bigarren graduan sailkatu zituzten, eta baimenak eskatu ahal izan zituzten. Urritik Cob eta Goikoetxea lanera eta ikastera atera ahal izan ziren.
Askatasuna eta domina
Aferak albisteak ematen ditu oraindik, gertaeretatik bost urtera. Joan den irailaren 27an erabateko askatasuna eman zioten Abadi, hirugarren graduan ia bi urte pasatu ostean. Edonola ere, eskumuturreko telematiko batekin kontrolatzen dute oraindik ere. «Ez dizute ahazten uzten kartzelaren menpe zarela», esan zion BERRIAri.
Beste albistea borrokan parte hartu zuten guardia zibilen aldetik heldu da aste honetan. Oscar Arenas tenienteari Isabel Katolikoaren Ordenaren Gurutzea eman zioten, Hispanitatearen Egunaren ospakizunen harira. Arenasi domina emateko eskatu zuten pandemian Valentzian (Herrialde Katalanak) eginiko lanarengatik.
1815. urtean eratu zuten sari hori, eta gaur egun, horren helburua «aparteko portaerak» nabarmentzea da, eta Espainiaren alde aritutakoak edo «Espainiako Nazioak nazioarteko komunitateko gainerakoekiko adiskidetasuna eta lankidetza modu nabarmenean bultzatu dituztenak» saritzea. Espainiako Atzerri Ministerioaren ekimenez ematen dute, hark aurkezten baitio hautagaitza Ministro Kontseiluari. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204556/nicolas-duplaa-atharraztarrak-espartinekin-egin-du-hareetako-maratoia.htm | Kirola | Nicolas Duplaa atharraztarrak espartinekin egin du Hareetako Maratoia | Propio egindako espartin batzuekin zeharkatu du Sahara etapaka, eta 108. iritsi da 672 korrikalariren artean. | Nicolas Duplaa atharraztarrak espartinekin egin du Hareetako Maratoia. Propio egindako espartin batzuekin zeharkatu du Sahara etapaka, eta 108. iritsi da 672 korrikalariren artean. | Basamortuan, 250 kilometro, zazpi egunean eta espartinak jantzita. Nicolas Duplaa atharraztarrak Marathon des Sables edo Hareetako Maratoia amaitu zuen joan den astean modu horretan. "Urtez askoan, amets bat izan da niretzat, eta bete egin dut", esan zuen Duplaak amaieran. Hondarretako Maratoia Saharako basamortuan elkartasun asmoz jokatzen den lasterketa bat da, eta Duplaak Le Grande Espadrouille elkartearen izenean egin du korrika. Elkarte horren asmoa euskal kultura eta tradizioak zabaltzea da, kirola espartinekin eginez.
Urriaren 1ean hasi zuen lasterketa atharraztarrak, eta zenbait etapatan egin zuen zeharkaldia. Beste batzuen aldean, ordea, berezia izan zen harena. Propio egindako espartinak ziren oinetan jantzi zituenak, eta France Bleu irratiaren webgunean egindako adierazpenetan Duplaak azaldu du lehenengo egunean jabetu zela beste korrikalariak baino erosoago ari zela korrikan, espartinen arintasunak dunetan korrika egitea errazten ziolako eta oinetan babak sortzea eragozten ziotelako.
672 korrikalarik amaitu dute lasterketa, eta Duplaa 108. iritsi da espartinekin. Saharan korritu zen lasterketa, eta maratoi izena badu ere, ultramaratoi bat da. Aurtengoa urriaren 1etik 9ra korritu da (azkenekoa zortzi kilometroko etapa solidario bat izan zen), eta bereziki beroa izan da, parte hartu dutenen arabera. Egunez 50 gradura iristen da beroa, eta gauean ez da 20 graduetatik jaisten.
Duplaak azaldu du beroari aurre egiteko kontrol puntu batetik bestera iristea zela bere helburua, urrutira begiratu gabe. Hainbat korrikalarik proba utzi beharra izan dute aurten, lehen egunean 39k, eta bigarren egunean korrikalarietako bat hil egin zen, bihotzekoak jota. 50 urte zituen, eta lehen etapa arazorik gabe burutu bazuen ere, bigarrenean ondoezik sentitu zen. Beste korrikalariek larrialdi zerbitzuak ohartarazi zituzten, baina 45 minutuz haren bizia salbatzen saiatu baziren ere, azkenean hil egin zen. Hareetako Maratoia korritu den 35 aldietan hil den hirugarren korrikalaria izan da. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204557/eraikuntzako-bi-langile-hil-dira-istripuz-urnietan-bata-eta-amurrion-bestea.htm | Ekonomia | Eraikuntzako bi langile hil dira istripuz, Urnietan bata eta Amurrion bestea | Urnietakoak 59 urte zituen, eta kiroldegia berritzeko lanetan egiten zuen lan. Amurriokoak 54 urte zituen, eta aldamio batetik erori da. | Eraikuntzako bi langile hil dira istripuz, Urnietan bata eta Amurrion bestea. Urnietakoak 59 urte zituen, eta kiroldegia berritzeko lanetan egiten zuen lan. Amurriokoak 54 urte zituen, eta aldamio batetik erori da. | Eraikuntzako bi langile hil dira gaur goizean, istripuz, Urnietan bata (Gipuzkoa) eta Amurrion bestea (Araba). Urnietakoak 59 urte zituen, eta kiroldegiko berritze lanetan ziharduen. Amurriokoak, berriz, 54 urte zituen, eta etxebizitzako obra batzuetan ari zen lanean. Aldamiotik erorita hil da. Sindikatuaren zenbaketaren arabera, urtea hasi zenetik Euskal Herrian 51 pertsona hil dira lanean ari zirela. Azkena, aurreko astean, Arabako upategi batean.
Urnietako langilea (Gipuzkoa) kiroldegia berritzeko lanetan hil da. Miguel Imaz enpresa ari da berritze lan horiek egiten, Urnietako Udalak adjudikatuta, eta zendu den behargina Pavimentos Tecnologicos Zarra enpresarentzat ari zen. 59 urte zituen.
Gaur goizaldean gertatu da ezbeharra. Antza denez, hormigoia botatzeko lanetan ari ziren obran; orduan, kamioiaren besoetako batek oreka galdu du, eta haren kolpearen ondorioz hil da behargina. Ikerketa abiatu du Osalanek, EAEko laneko segurtasun eta osasunerako erakundeak. Obra udal jabetza batean egiten ari dela ikusita, Urnietako Udala laneko agintarien eta inplikatutako agenteen esku jarri da gertatutakoa argitzen laguntzeko.
Amurrioko istripuaren berri Aiaraldea.eus agerkariak eman du. Ezbeharra 10:30ean izan da, Goiena kaleko etxe batean. Langilea aldamiotik erori da. Larrialdi zerbitzuak bertaratu egin dira, baina ezin izan dute langilea suspertu. Osalanek ikerketa abiatu du.
Instituzioen «utzikeria»
ELAk berritze lanen sektoreko langileek jasaten duten «prekaritatea» salatu du, eta lege urratzeak ohikoak direla azpimarratu: «Lan baldintza ezin gogorragoak eta halako lanetan jasaten duten presioa gehituta, ezbeharrak gertatzeko koktel perfektua sortzen da».
Urnietako istripuaz, nabarmendu du oraingoan eraikin publiko batean ari zela behargina, eta salatu du instituzioek halakoetan «utzikeriaz» jokatzen dutela. «Administrazio publikoak esleitutako lanetan gertatzen den amaigabeko azpikontratazio sareak prekaritate horren adibide garbia dira, are gehiago eraikuntza sektoreko lanetan».
LAB sindikatuak ere salatu ditu ezbeharrak, eta azpimarratu du «lan heriotzen odolustea» egiturazko arazo bat dela. «Ez sektoreka aztertu daitekeen arazo huts bat. Izan ere, lan heriotzak nonahi gertatzen dira, eraikuntzan oraingoan, baina ardogintzan, arrantzan, basogintzan, lanerako joan-etorrietan, modu ez-traumatikoan eta lan gaixotasunen ondorioz ere baditugu zorigaiztoko adibideak, bai aurten eta baita azken urteetan ere. Eta ez da zori kontua: prekaritatea da». Administrazioen arduragabekeria salatu du: «Arazo hau agenda politikoan kokatu behar dute behingoz, lehentasunez. Beste alde batera begiratzeari utzi behar diote».
Hildakoen senide eta lagunei elkartasuna eta babesa agertu diete ELAk eta LABek, eta gertaturikoa salatzeko mobilizazioak iragarri dituzte. Amurrion, astelehenean, Aiaraldeko Greba Batzordeak deituta, 18:30ean Herriko Plazan. Eta Urnietan, asteartean, 13:00etan, udaletxearen aurrean, gehiengo sindikalak deituta.
CCOOk eta UGTk ere salatu dituzte bi lan heriotzak. Aurrenekoak elkarretaratzea egingo du astelehenean, 11:30ean, Urnietako udaletxeko plazan, gertatutakoa ikertzeko eta erantzukizunak eskatzeko.
Urnietako Udaleko bozeramaileen batzordeak, berriz, atsekabea adierazi du heriotzagatik, eta adierazi du laneko segurtasunak lehentasuna izan behar duela edozein lan motatan. Haren ustez, ezinbestekoa da prebentzio kanpainak bultzatzen jarraitzea eta laneko arriskuen prebentzioari buruzko arauak bete daitezela eskatzea. Era berean, «laneko segurtasunaren aurkako delituak jazartzea eta ikuskaritza funtzioak areagotzea eta hobetzea» eskatu du. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204558/urkullu-laquoahtaren-lanen-kudeaketa-guk-hartzea-hoberena-da-euskadirentzatraquo.htm | Politika | Urkullu: «AHTaren lanen kudeaketa guk hartzea hoberena da Euskadirentzat» | Abiadura handiko trenaren lanak Jaurlaritzak kudeatzearen alde agertu da Iñigo Urkullu lehendakaria, «inbertsioei eustea eta aurrekontu osoa gauzatzea bermatuko lukeelako». | Urkullu: «AHTaren lanen kudeaketa guk hartzea hoberena da Euskadirentzat». Abiadura handiko trenaren lanak Jaurlaritzak kudeatzearen alde agertu da Iñigo Urkullu lehendakaria, «inbertsioei eustea eta aurrekontu osoa gauzatzea bermatuko lukeelako». | Iñigo Urkullu lehendakariak gaur esan du AHT abiadura handiko trenaren lanetan aurrera egiteko «hoberena» dela Eusko Jaurlaritzak bere gain hartzea lanen kudeaketa, Gipuzkoako zatiarekin egin zen bezala. «Inbertsioei eustea eta aurrekontu osoa gauzatzea» ahalbidetuko luke horrek, Urkulluren hitzetan. Carlos Iturgaiz PP+Cs taldeko bozeramailearen galderari erantzunez esan du hori Urkulluk, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. AHTaren lanen atzerapenei buruz galdetu dio Iturgaizek Urkulluri. Iturgaizek esan du PP Espainiako Gobernuan zenean AHT «bideratuta» zegoela, eta orain Pedro Sanchezek «irtenbiderik gabeko bide batera» eraman duela proiektua, EAJ bidelagun izanda.
Eusko Jaurlaritzak Gipuzkoako zatiaren obrak kudeaketa enkargu baten bidez egin zituela gogorarazi du Urkulluk. Lanak 2019ko uztailean amaitu zirenean, Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari eskaini zion bide horri jarraipena ematea AHTaren beste zati batzuetan, eta Urkulluk azaldu dio orain aukera hori berriro jarri diola mahai gainean. Lan horien atzerapenak «arazo» bat direla onartu du lehendakariak, eta aukera bat galtzea dakarrela, trenbide konexio horrek lehentasuna baitu Europako korridore atlantikoaren barruan. Urkulluk berretsi du Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren artean akordio bat dagoela obra egiteko eta trena lurpetik iristeko Bilbon eta Gasteizen, eta argi utzi du Jaurlaritzak akordio hori «osorik» betetzea eskatuko duela aurrerantzean ere. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204559/baigorri-eta-tafalla-ofizialki-baturik.htm | Gizartea | Baigorri eta Tafalla, ofizialki baturik | Baigorri eta Tafallako udaletako ordezkariak eta elkarteak Baigorrin bilduko dira gaur eta bihar. Aspalditik gorpuztutako adiskidantza harreman bat hitzarmen bidez ofizial eginen dute bihar. | Baigorri eta Tafalla, ofizialki baturik. Baigorri eta Tafallako udaletako ordezkariak eta elkarteak Baigorrin bilduko dira gaur eta bihar. Aspalditik gorpuztutako adiskidantza harreman bat hitzarmen bidez ofizial eginen dute bihar. | Baigorri-Tafalla, bi kultura baturik leloa harturik, Baigorrin bilduko dira tafallarrak eta baigorriarrak gaur eta bihar. Duela 45 urte hasi harreman baten jarraipena izanen da. Kasik 30 elkarte ordezkari jinen dira Hego Nafarroatik Ipar Nafarroarat, lekuko elkarteekin harremanak egin, barnatu eta azkartzeko. Igande eguerdian senidetze ekitaldia eginen dute, bi herrien arteko partaidetza hitzarmena izenpetuz.
Betti Bidart gaiteroa eta hautetsia tafallarrekin harremanak egin ziren hastapenekoetarik bat da. «Hasi ginelarik Iruñeko gaiteroekin, harremanak egin genituen eskuin eta ezker, eta ezagutu genituen Tafallan jende batzuk gu bezalakoak: besta, kantua maite zutenak». 1973-1974 urteetan zen, frankismoaren pean oraino. ´Ohartu ginen mintzo ginela orduko Tafallako euskaldun bakarrekin; biga ziren». Horien artean Jose Mari Espartza, oraino ere baigorriarrekin harreman hurbila duena. «Gau eskolak, ikastolak muntatzen ari ziren, eta ohartu ginen urrats eta interes berak genituela: herri baten eraikitzeari buruz ari ginela hizketan», segitu du. Tafallako ezagutza horiek etorri ziren Baigorrira, euskararen ikasteko tokiko etxe batzuetan egonez. Laster, ofizialagoak bilakatu ziren harremanak.
Aspaldiko historia
1979an, Franco ondoko lehenbiziko hauteskundeak egin zirelarik, abertzaleak barne zituen ezkerreko koalizio batek irabazi zituen Tafallan; Espartza zinegotzi bilakatu zen. «Ordurako ezagutzen nituen Baigorriko lagunak, gaiteroak, dantzariak…», gogoratu du Espartzak berak. «Aurretik bazen harreman bat, nik uste sanfermin inguruan sortua». Besten batzordeko hautetsia zenez, Baxe Nafarroaren Eguna antolatu zuten Tafallan berean, baigorriarrak gomitatuz.
Jean Haritxelar zen orduan Baigorriko auzapez, eta hark ere nahi izan zuen harremana ofizial bilakarazi. «1979an, kantonamendu osotik bi autobus joan ziren Tafallarat», erran du Bidartek. «Hiru auzapez baziren: Haritxelar bera, eta Bidarraiko eta Aldudeko auzapezak». Hango egonaldia arras ongi iraganik, harremanek segitu zuten ondoko urteetan, Basaizea eta Altafaylla elkarteen artean, besteak beste.
Berantago ohartu ziren, Nafarroako historia barnatuz, Baigorri eta Tafalla arteko harremanak ez zirela gaurkoak. «Konturatu ginen XIV. mendean Etxauzeko jauna maiz etortzen zela Tafallara Karlos III. arekin bestak egiteko», azaldu du Espartzak.
Aspaldiko harreman hori Tafalla aldeko jende deituretarik ere ageri dela esplikatu du zinegotzi ohiak. «Arbona, Armendaritz, Azkarate, Hazparren, Aiherra, Behorlegi, Suheskun, Iholdi, Izura, Pagola, Orsanko, Lasa, Isturitz, Irisarri, Ibarrola, Baigorri, Buztintze… Handik etorritakoak dira denak. Historikoki harremana estua izan dela konturatu ginen».
1914-1918ko Mundu Gerla denborako elkartasun istorio bat kontatu du, bestalde, Espartzak, aspaldiko harreman horren lekuko dena: «Lehen Mundu Gerran Baigorri eta Garazi aldeko soldadu anitz izan ziren zaurituak, eta Tafallako elizetan eta antzokietan diru bilketak egin zituzten; ‘gure Baxenafarroako anaiak laguntzeko’, esaten zuten». Eta hara non, ehun urte berantago, zehazki duela bi urte —2019ko uztailean—, Tafallak uholde bortitzak eta kalte handiak jasan zituelarik, baigorriarrek sostengu gaualdi bat antolatu zuten, eta sari guzia Tafallari eman zioten.
Duela sei urte EH Bilduk eskuratu zituen Tafallako herriko giderrak, Arturo Goldarazena auzapez bilakaturik. Auzapezgoa Jesus Arrizubietari (EH Bildu) utzi badio ere, Goldarazenak pentsatu zuen bi herrien arteko ahaidetzea behar zela ofizialki markatu.
Elkarteak arloka batuz
Ideia nagusia da bi herrietako elkarteak harremanetan sartzea elkarrekin, bide egiteko. «Ideia da elkarteak mugiaraztea batzuk besteekin», erran du Bidartek. Espartzak esplikatu du Europako diru laguntza batek bermatu duela hori. «Dirua eman dute mugaren bi aldeetako elkarteen artean harreman kulturalak sendotzeko; orduan, kanpaina bat prestatu dugu Tafallan, eta 26 kultur talde joango dira Baigorrira». Bihar eta igande goizean, alor bereko elkarteak mahai beraren inguruan bilduko dira formalki horretarako. «Harremanak izateko, bilerak egiteko, helbide trukeak eta plangintzak ezagutarazteko», dio Espartzak. «Gero segituko dira harremanak».
Bikoteka pentsatu dituzte trukeak: Irulegiko Irratia / La Voz de la Merindad; Tafallako peñak / Baigorriko besta komitea; Altafaylla fundazioa / Basaizea; Rotten XIII, Lucians, Galtzagorriak eta Odoliak / Xutik eta The Dotz musika taldeak; Gabalzeka eta Puntido / Baigorriko antzerkilariak; Tafallako dantzariak / Arrola dantza taldea; pilota batasunak, abesbatzak, gau eskolak eta bi udaletxeak.
Euskaraz egiten ahalko dituzte harremanak, Bidarten hitzetan gauzak aldatu baitira mende laurden batez. «Gertatzen da han ikaragarrizko punpea egin dutela, eta heldu diren elkarte guzietarik bederen euskaldun bat izanen dela». Euskararen berreskuratzeak aitzina egin baitu Tafallan. Aldaketa hori honela laburbildu du Espartzak: «Baxenafarroa ezagutu nuelarik, han mundu guztia zen euskalduna eta Tafalla erdalduna erabat. Pasatu dira urteak, eta frantsesa gero eta gehiago entzun dut Baxenafarroan, eta Tafallan, aldiz, gero eta euskara gehiago». Gaur egun, Tafallako ikastolan, laurehun haur inguru ibilki dira. «Euskaldun gazte asko badira, eta horrek laguntzen du Baigorrikoekin harremanak estutzek». |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204560/bidea-oso-luzea-izan-da-baina-ilusioa-berpiztea-lortu-dugu.htm | Gizartea | "Bidea oso luzea izan da, baina ilusioa berpiztea lortu dugu" | Urtebeteko atzerapenarekin, baina azkenik bukatu zaio atzerako kontua Nafarroa Oinez jaiari. Gaur eta bihar eginen dute, Lizarra ikastolaren eskutik. Antolatzaileak arduratsu dira, baina gogoz batez ere. | "Bidea oso luzea izan da, baina ilusioa berpiztea lortu dugu". Urtebeteko atzerapenarekin, baina azkenik bukatu zaio atzerako kontua Nafarroa Oinez jaiari. Gaur eta bihar eginen dute, Lizarra ikastolaren eskutik. Antolatzaileak arduratsu dira, baina gogoz batez ere. | Gaur eginen du eztanda Nafarroa Oinez ikastolen jaiak, azkenik. Laugarren aldiz, Lizarrako ikastolak hartuko du jaia; Hegan Oinez dute lelo. Iaz ziren ospatzekoak, ikastolaren 50. urteurrenarekin batera, baina izurriteak erdiz erdi jo zuen egitasmoa, eta bertan behera utzi. Hala, itxaronaldia bikoiztu egin zaie, urtebeteko atzerapena dela medio. Ordea, trabak eta indarrak berdindu nahian, bikoiztu egin dute jaiaren iraupena ere: gaurko eta biharko egitaraua ondu dute, “xumea, baina gozagarria”. Ikastolako lehendakari da Unai Gardoki (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1972).
Gaur bukatuko da atzera kontua. Nola sentitzen zarete?
Gogotsu gaude, eta, horretaz gainera, urduritasuna ere nabari dugu jada. Azken asteak bereziak izan dira, jakina baita orain arte COVID-19ak ez digula utzi Nafarroa Oinez arrunt bat antolatzen. Azken unera arte ibili gara ezinean. Pentsa, ezinezko zitzaigun kalean txaranga batekin ibiltzea ere. Orain, bat-batean, dena aldatu da, dagoeneko urrira sartzear ginela. Egun batetik bestera, ezer egin ezin izatetik guztia zabalik izatera pasatu gara. Ez da erraza hori kudeatzea.
Kasu honetan, jaia prestatzeko denbora gehiago izatea ez da izan abantaila baten seinale.
Traba ugari izan dira, eta ez neurriekin zerikusia zutenak bakarrik. Ezinbesteko zitzaigun familiak motibaturik mantentzea, pil-pilean edo, gogotsu, eta oso zaila izan da hori. Itxaronaldia luzea izan da, denak izan gara etxean itxita denbora batez, auskalo familia bakoitzak zer-nolako egoera izan duen berean… Baldintza horietan, ez da erraza. Bidea oso luzea izan da, baina, azkenean, lortu dugu ilusioa berpiztea. Kanta kaleratze hutsak beste kolore bat jarri zion giroari.
Jaia asteburu osora zabaldu duzue. Zer itxura izanen du?
Gune batera mugatu beharrean, aurten, hein handi batean, Lizarrak hartuko du jaia, larunbatean bereziki. Zazpi tokitan izanen dira jarduerak, askotarikoak.
Ohi baino “xumeagoa” izanen dela esan duzue, halere.
Ziurgabetasuna etengabea izan da prozesu osoan, eta, hain zuzen ere horregatik, inoiz ezin izan dugulako jakin zer egin ahalko genuen, Nafarroa Oinez txiki bat antolatzeko asmoa genuen aspalditik. Gureak, adibidez, ez ditu izango normalean jaiak izaten dituen ibilbidea edo trafiko planak. Dena dela, mugen malgutzea abantaila handia izan da oro har. Orain aste batzuk pentsaezina zen barra bat jartzea, eta lortu dugu. Izango dugu barra, izango dugu txaranga, batukada… Pozgarria da, arduratsu ere bagauden arren. Ez genuke nahi gehiegikeriarik edo problemarik. Beldur pixka bat ere badaukagu.
Zertarako erabiliko duzue lortuko duzuen etekin ekonomikoa?
Diru kontuetan zentratzeko ohitura dugu, baina guk beti aldarrikatu nahi izaten dugu jaiak askoz gehiagorako ere balio duela. Gure kasuan, jaiak balioko digu 50. urteurrena ospatzeko, eta, ez hori bakarrik, beste lehentasun batzuk ere zehaztu ditugu; adibidez, ikastolak berezko duen kooperatibismoa aldarrikatzea eta ingurumenari erreparatu eta jasangarriagoak izateko lanketa egitea. Lehendik ere egiten genuen, baina orain indar handiagoz jardun nahi dugu horren alde. Kontuak kontu, dirua zertarako nahi dugun gehienbat? Haur eskola tokiz aldatzeko. Haur eskolakoek dituzten azpiegiturak egoera kaskarrean daude, eta hobetu beharra dago. Azken batean, 50 urteko ikastola bat da; beti ibili behar izaten dute petatxuak jartzen.
Hain zuzen, ikastolaren 50. urtebetetzea izaki, erabaki zen jaia Lizarrak hartzea. Baduzue zer ospatua, ezta?
Bai, eta ongi dago horrelako egunetan begirada orduko hartara zuzentzea, oroitzea nola aritu ziren duela 50 urte guraso horiek, eta baita guraso ez ziren horiek ere. Gogoan izan behar dugu zein baldintzatan borrokatu ziren, nola, esaterako, barrakoietara bidaltzen zituzten seme-alabak, edo ez-dakit-nork utzitako zentro batera. Odisea hutsa zen, eta haiengatik ospatu behar dugu, haiek goraipatzeko. Haiek egin zutenarekin konparatuta, guk egiten duguna ez da ezer.
Zuen ikastolak laugarren aldiz hartuko du Nafarroa Oinez. Jaiak ezinbestekoak dira ikastolak behar adinako indarrez aurrera egiteko?
Babesa ematen digu ekonomikoki, baina gogoratu behar dugu Nafarroa Oinez Nafarroako hamabost ikastolen izenean egiten dela, eta, gainera, egitasmoa ez dela egun honetara mugatzen. Urte osoan egiten ditugun jarduerek uzten dute bistan ikastolak hemen gaudela, bizirik.
Ikastola zer neurritan da inportantea Lizarrerriko euskalduntzea hauspotzeko?
Oso rol garrantzitsua dugu. Historia ikusita, aise nabaritzen da. Hasi zirenean, ez zegoen ia ezer; orain, Lizarrerriko egoera diferentea da.
Euskarak garai gozoa bizi du eskualdean?
Orokorrean Euskal Herrian dauden arazoak presente egonda ere, hau da, erabilera zer neurritakoa den eta gazteek nolako gaitasuna duten, nabaritzen da hobekuntza. Adibidez, seguru nago gaztetxo direla erdaraz egiten duten askok barru-barruan dutela euskara; are gehiago, uste dut heldu bihurtzean maiz izaten dutela joera berriz gure hizkuntza azaleratzeko. |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204561/pandemiak-moteldu-egin-ditu.htm | Kirola | Pandemiak moteldu egin ditu | Bizkaiko Futbol eta Atletismo federazioek esan dute behera egin duela bi kirolotan federatu diren gazteen kopuruak. Uste dute gazteek beste ohitura batzuk hartu dituztela azkenaldian, pandemiaren ondorioz. Arraunera gazte gehiagok jo dute, baina fitxa kopurua antzekoa izango da aurten ere. | Pandemiak moteldu egin ditu. Bizkaiko Futbol eta Atletismo federazioek esan dute behera egin duela bi kirolotan federatu diren gazteen kopuruak. Uste dute gazteek beste ohitura batzuk hartu dituztela azkenaldian, pandemiaren ondorioz. Arraunera gazte gehiagok jo dute, baina fitxa kopurua antzekoa izango da aurten ere. | Koronabirusak ohitura asko aldarazi zituen. Horietako batzuk berriz bueltatu dira beren onera, baina badirudi zailagoa izango dela beste batzuk lehengoratzea. Horietako bat da ume eta gazteek kirol arautura gerturatu eta federatzeko zuten joera. Duela aste batzuk Iñaki Gomez Bizkaiko Futbol Federazioko presidenteak esan zuen «futbolarien belaunaldi oso bat» galdu dela pandemiaren ondorioz. Orain, berretsi egin du klubetan taldeak eratzeko zailtasunak dituztela.
Arazoa ez da futbolera mugatzen, ordea; ohitura aldaketekin kezkatuta azaldu dira beste diziplina batzuetan ere. Beste batzuek, berriz —arrauna kasu—, fitxa gorakadarik ez dute izan, baina sumatu dute ume eta gazte gehiago gerturatu zaizkiela.
Gomezek esan du pandemiaren ondorioz «behera» egin duela izena eman duten ume eta gazteen kopuruak. Oraindik ez daukate datu zehatzik, futbolari gazteek klubetan izena emateko epea kasu batzuetan amaitu gabe eta beste batzuetan bukatu berri dagoelako. Hala ere, irmo mintzatu da presidentea: «Urte hau erabakigarria izango da. Ikusiko dugu zer-nola geratzen den izena emateko kontua, baina uste dut jokalari askok utzi dutela futbola».
Arazoa ez dute futbolean bakarrik. Atletismoan ere «ohi baino fitxa gutxiago» egin dituzte. Eta Isabel Idarraga Bizkaiko Atletismo Federazioko idazkariak azaldu du kirolari gazteek urtebete «galdu» dutela: «Kimuak urtebetetik gora egon dira ezer egin gabe, eta haur kategorian sartu dira jada; horietako batzuk kategoria horretako bigarren urtean, gainera; datorren urtean federatuak izango dira. Salto handia ematen dute bat-batean, behar bezala entrenatu gabe».
Praktikak, bertan behera
Egoera horren ondorioz, Idarragak uste du balitekeela gazte askok kirol praktika bertan behera utzi izana. «Urtebetetik gora egon dira ezer egiteko aukerarik gabe. Kadeteek ere hasieran ezin zuten ezer egin. Fitxa kopuruan beherakada nabari dugu. Eta pentsatzen dut antzera gertatuko zela eskola ume eta gaztetxoengan ere. Entrenatzeko modurik izan ezean, normala da».
«Gazteak ezin entrenatzerainoko egoera sortu dugu», hasi du azalpena Bizkaiko Futbol Federazioko presidenteak. «Ezin zuten jokatu. Eta beste ohitura batzuk hartu dituzte. Oso zaila da neguan entrenatzera joatea; esfortzu handiagoa behar da. Plazan lagun artean edo etxean Play-arekin jolasten egotera ohitu dira. Adin horietan beste gauza horietara ohitu ostean, kostatu egiten zaie berriz ere entrenatzen hastea».
Gomezek esan du kirol federatuari eragiten dion arazorik handiena kadeteen mailan nabarituko dutela, ziurrenik. «Klubetako presidenteek edo zuzendariek esan digute taldeak osatzeko arazoak dituztela». Oraindik fitxen kopurua zein den ez badakite ere, esan du kadeteen kategoriako talde asko desagertu egin direla jada. “Eta haur, kimu eta gazteengan ere beherakada nabari dute. Eskola kirola izanda, ezin dira eman datu zehatzak, baina denok daukagu irudipen hori».
Gomezek adierazi duenez, egoera horren ondorioz, futbol klubek aldatu egin behar izan dute taldeak eratzeko modua. «Aukeraketa egiten zuten lehen, jokalarien mailaren arabera. Orain ezin dute egin aukeraketarik: 22 ume edo gazte badatoz, denak batera hartzen dituzte».
Gomezek eta Idarragak esan dute pandemiaren ondorioz ezarritako neurri eta baldintzek entrenamendu eta lehiaketetarako prozesuak asko zaildu dituztela. «Konfinamenduaren ostean, entrenatzen hasi ziren, baldintza batzuk jarraituta», hasi du azalpena Bizkaiko Futbol Federazioko presidenteak. «Gero gelditu egin ziren, gero berriz ere entrenatzen hasi. Azkenean, entrenatzaileak kokoteraino zeuden, eta berriro geraraziz gero hau bukatu egingo zela esan zuten».
Gomezek gogora ekarri duenez, klubek martxan hasteko aukera izan zutenean, bete beharreko baldintzak «oso zorrotzak» ziren: «Seiko taldeetan entrenatu behar ziren. Ezin ziren entrenatu talde handiagoetan; beraz, ezinezkoa zen talde osoa batera entrenatzea. Oso gogorra izan da».
Atletismoan ere gorabehera asko izan dute. «Hasieran, ezin genuen probarik antolatu», esan du Idarragak. «Gero, aukera egon zenean, murrizketa handiak egon ziren; ezin zuten parte hartu nahi zuten guztiek». Gainera, proba baterako izena eman eta koronabirusak kutsatutako norbaiten kontaktua izanez gero, ezin zuten parte hartu. «Edo norberaren herria gune gorrian egonez gero ere [kutsatzeen intzidentzia tasagatik] ezin zen handik atera. Gauza bategatik edo besteagatik, oso baldintzatuta egon gara».
Futboletik, arraunera
Futbolean izan dituzten gorabeherak gazteak beste kirol batzuetara gerturatzea eragin du. Hala uste du Lourdes Garcia Bizkaiko Arraun Federazioko teknikariak. «Futbolik ez zegoenez, gazte batzuk arraun egitera animatu ziren». Hala ere, badirudi gauza desberdinak probatzeko saiakera besterik ez dela izan. «Praktikatu egin dute, baina ez dute egin fitxarik», adierazi du. «Gero, hilabete bat etxean; gero, berriro buelta entrenamenduetara; gero, berriro etxera…». Jarraitutasunik eza hori sufritu dute arraunean ere. «Orain, ez dakigu zer gertatuko den proba egin duten horiekin. Agian, futbolera bueltatuko dira berriro. Nire ustez, arraunlariei dagokienez, fitxa kopuru antzekoak izango ditugu». Gutxienez, uste du beherakadarik ez dutela izango.
Arraunean ere txapelketarik ez dute egin luzaroan haurren eta kimuen kategorietan. «Normala izan zen kadeteen iazko denboraldia». Eskola kirolean izan dituzte murrizketarik handienak kirol horretan ere.
Entrenatzeko aukera zabaldu zietenean, baldintza zehatzak bete behar izan zituzten haiek ere: «Uretan egiten genuen entrenamendu gehiago. Hamarrentzako ontzietan sei bakarrik ibiltzen ziren, leku desberdinetan eserita, distantziak mantendu ahal izateko. Eta musukoarekin beti». Ia-ia urte osoa egin zuten horrela, ekainera arte.
Garciak azaldu du aurten baldintzak normaldu egin direla. «Gimnasioan´ musukoarekin aritzen dira; baina, kalean, korrika egiteko, kentzeko aukera izan dute. Eta azkenaldian ez dugu izan elkarrekin entrenatzeko taldekide mugarik».
Hilabeteotako prozesua zaila izan dela esan du hark ere: «Zalantza asko izan ditugu, ez genekielako zer egin: ezin zuten lehiatu, baina helburua praktikatzea da. Beraz, gauzak aldatu eta egokitu egin ditugu». Motibazioa landu dute. Besteak beste, proba triangeluarrak antolatu dituzte. «Hiru buia erabilita, triangelu bat osatzen genuen, formatua aldatzearren. Lehiaketarik ezin zenez egin, era horretako probatxoren bat egiten genuen».
Arraunean ez dute nabaritu beherakadarik kirol praktikari dagokionez. Baina Garciak uste du hori ez dela izan ohikoena. «Orokorrean, nabaritu da. Gazte asko kontsolekin ari dira gehiago jolasten, eta beste gauza batzuk egiten hasi dira. Beraz, gero zailagoa izango da kirolera bueltatzea».
Pandemia, klubetan
Gomezek esan du pandemia egoerak denetariko ondorioak izan dituela klubetan. «Batetik, ezohiko gastua sortu die. Termometroak federaziotik eman genizkien. Hala ere, gehiago erosi behar izan zituzten. Gelak ere, beste horrenbeste. Zuzendaritza taldeek esfortzu handia egin behar izan dute jokalariek euren artean kontaktu handiegia izango ez zuten guneak zeintzuk izan zitezkeen bilatzeko. Zelaian antolatu beharra zegoen, seiko taldeak zirelako. Horrek ere eragin du motibazioa galtzea».
Bizkaiko Atletismo Federazioak domekarako antolatu du ikasturteko lehenengo krosa; Sestaon egingo dute. Ohi baino goizago hasiko dute aurten kros denboraldia. Eta horren ondorioz, Idarragak ez daki zenbateko parte hartzea izango duen. «Irailean ondo sartuta hasi ohi dituzte gehienek entrenamenduak. Baliteke kros honetara korrikalari gutxi gerturatzea, lehian hasteko goizegi dela irudituta. Ikusiko dugu azkenean zenbat gerturatuko diren».
Ohiko martxari ekiteko gogotsu daude denak. Osasun larrialdia bertan behera geratu ostean, «dena» aldatuko dela uste du Gomezek: «Publikoa zelaira sartu ahalko da; beraz, klubak bazkideei kobratu ahalko die. Ekonomikoki egoera jasanezina izan da. Espero dezagun normaltasuna berehala itzultzea». |
2021-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/204562/matalaz-umil-eta-pragmatiko.htm | Gizartea | Matalaz, «umil eta pragmatiko» | IrunÌÂeko Alde Zaharreko gazte mugimenduak autogestioa oinarri duen proiektu berri bat abiatu du, Jarauta karrikako 75.ean. Maravillas gaztetxearen husteak utzitako «ajea» gainditu, eta hutsetik hasi dute bidea. | Matalaz, «umil eta pragmatiko». IrunÌÂeko Alde Zaharreko gazte mugimenduak autogestioa oinarri duen proiektu berri bat abiatu du, Jarauta karrikako 75.ean. Maravillas gaztetxearen husteak utzitako «ajea» gainditu, eta hutsetik hasi dute bidea. | Bide motza, baina sendoa. Irailean inauguratu zuten Matalaz espazioa Iruñeko Jarauta karrikako 75.ean, baina bilguneak lortu du jada hiriburuko Alde Zaharreko egunerokoan eragitea: auzoko gazteak eta kolektiboak hasi dira gune hori erabiltzen, eta toki bizi bilakatzen. Sumatzen da martxan jarri duten kideek atzean badutela isilean egindako lana. Maravillas gaztetxean ibilitakoek egin dute bat proiektu berri horretan, baina hutsetik hasteko asmo garbiz. «Umil eta pragmatiko izan nahi dugu», diote.
Maravillas, Kalekalde, Caparroso; hainbat izan dira azken urteotan Iruñeko Alde Zaharreko gazte mugimenduak gidatutako proiektuak. Maravillasen huste bortitzak arrastoa utzi zien gazteoi, baina, «ajea» gaindituta, Matalaz bilakatu dute «kontrabotere espazio». Paretetan jarritako argazkiak dira aurreko proiektuen memoria; halere, gazteek erabaki dute «nostalgiari» atea ixtea eta bide berri bati ekitea.
Okupazioaren «zilegitasuna» defendatu dute, baina, oraingoan, egoitza alokatzea erabaki dute. «Garai honetan uste dugu inportantea dela espazio egonkor bat izatea; beste espazio batzuk okupatu edo husten badira, itzultzeko toki bat behar da».
«Kontrabotere espazio» gisa aurkeztu dute Matalaz, herri boterearen alde egin nahi dutelako bertan, hain zuzen. Hori lortzeko, esparru soziala eta politikoa uztartu nahi dituzte, eta Jarautakoa «erreferentziazko toki» bilakatu. «Gazteei, taldeei eta kolektiboei bat egiteko espazio bat eman nahi diegu, eta politizatuta ez dagoen jendea ere erakarri», azaldu dute. Nahi dute beren egunerokoak elika dezala herri boterearen gune bat izateko asmoa.
Izenak ere ematen du proiektuaren oinarriaren berri. Matalaz jarri diote, Bernard Goienetxe Matalaz XVII. mendean nobleziaren aurka altxatu zen apaiz zuberotarraren omenez.
Kontraesanen beldurrik ez
Matalaz espazioko kideek behin eta berriz errepikatu dute «umil eta pragmatiko» izan nahi duten ideia, eta, are gehiago, «kontraesanen beldurrik ez» dutela onartu dute, erreparorik gabe. Adibide bat aipatu dute: «Gazte kuadrilla batek Osasunaren partida ikusi nahi badu hemen, bada, aurrera». Ez dute futbolaren egungo ereduarekin bat egiten, baina nahiago dute Matalazen futbola ikustea taberna batean ikustea baino.
Alkoholaren ingurukoa ere bada onartu duten bertze kontraesan bat. Gogoetarako beharra jarri dute erdigunean, baina proiektua finantzatzeko badute taberna zerbitzu bat, eta gune berrian alkohola saltzea erabaki dute. Edari horiei, halere, «zerga» bat ezarri diete.
2019ko abenduan alokatu zuten Matalazeko kideek Jarautako etxabea, baina jendaurrean zabaldu gabe egin dute orain arteko lana. Uda hasieran ireki zituzten ateak, eta irailean egin zuten inaugurazioa. Bi proiektu martxan dituzte jada; batean, auzoko gazte kuadrillekin ari dira. «Jolasak, liburuak eta beste dituen espazio bat atondu dugu haientzat».
Gazte taldeok badute Jarautako egoitzako giltza, modu autonomo batean erabil dezaten. «Talde askok eman dute izena jada, eta badira zain diren beste asko». Bertze proiektua da kirola egiteko herri palestra izenekoa. Kirolaren bitartez sozializatzeko aukera jarri nahi dute gazteen esku.
Alde Zaharreko gazteen batzarrak eta Matalazeko batzarrak hartu dute egoitza kudeatzeko ardura. Espazio ireki bat dela erran dute, halere, eta parte hartuko duten gazteek eta kolektiboek zehaztuko dutela, neurri batean, bidea. Garbi utzi dute, betiere, oinarri sendo bat eraiki nahi dutela. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204563/argindarraren-kostua-dela-eta-arcelorrek-geldialdiak-egingo-ditu-olaberrian-eta-bergaran.htm | Ekonomia | Argindarraren kostua dela eta, Arcelorrek geldialdiak egingo ditu Olaberrian eta Bergaran | Multinazionalak jakinarazi du neurria indarrean dela, eta ordu jakin batzuetan eteten ari direla ekoizpena. | Argindarraren kostua dela eta, Arcelorrek geldialdiak egingo ditu Olaberrian eta Bergaran. Multinazionalak jakinarazi du neurria indarrean dela, eta ordu jakin batzuetan eteten ari direla ekoizpena. | ArcelorMittalek «geldialdi laburrak eta selektiboak» egingo ditu bere ekoizpenean, argindarraren prezioa handiak direla-eta, eta erabaki horrek multinazionalak Euskal Herrian dituen zortzi lantegietatik biri eragingo die, biak Gipuzkoakoak: Olaberriakoari eta Bergarakoari. Konpainiak baieztatu dutenez, jada ari dira etenaldi horiek egiten, elektrizitatearen kostuaren inpaktua handiagoa den orduetan. Azaldu dutenez, egunero erreparatzen diote hurrengo egunean argindarrak izango duen prezioari, eta horren arabera hartzen ari dira produkzioarekin lorturiko erabakiak. Konpainiak beste sei lantegi ditu Euskal Herrian, baina horietan ez du aurreikusten neurria ezartzea.
Siderurgia alorreko hainbat enpresa handi hasi dira geldialdiak egiten euren produkzioetan. Euskal Herrian, Sidenorrek eman zuen horren berri aurreko astean. Basauriko lantegian hasiko dira, eta konpainiak ez du baztertzen besteetara zabaltzea. ArcelorMittalen kasuan, erabakiak multinazionalak Europak dituen lantegi kopuru zehaztugabe bati eragingo dio.
Ikusi gehiago: Konpainia elektrikoen irabaziak murrizteko dekretua berretsi du Espainiako Kongresuak, EH Bilduren aldeko botoarekin eta EAJren abstentzioarekin
Financial Times-ek ostegunean aurreratu zuen bezala, altzairutegi elektrikoetan ezarriko dute neurria —halakoak dira Euskal Herrian dauden guztiak—, eta eraikuntzaren sektorerako xafla luzeak produzitzen dituztenetan, bereziki; Olaberrian eta Bergaran, esaterako. ArcelorMittalek 40 milioi tona altzairu ekoizten ditu urtean Europan, eta horietatik 10 milioi eraikuntza sektorerako dira.
Multinazionalarentzat ekoizpen zentro bakarra osatzen dute bi lantegi horiek. Olaberrikoak profil ertainak sortzen ditu eraikuntzarako; Bergarakoak, berriz, lehenengotik iristen zaion produktua prozesatzen du, eta profil arinak sortzen ditu sektore bererako. Bi lantegietan 510 langile daude.
Horiez gain, Euskal Herrian ArcelorMittalek beste sei lantegi ditu: bat gehiago Gipuzkoan, Zumarragan; bi Bizkaian, Etxebarrin eta Sestaon; Eta hiru Nafarroan: Lesakan, Berriobeitin eta Legasan.
Konpainiak onartu du «ekoizpenerako etenaldi labur eta selektiboak» egin behar dituela produkzioaren errentagarritasunari eusteko. Hala ere, ez du espero neurri horrek eragin handirik izango duenik bere ekoizpen bolumenean edo bezeroen eskariari erantzuteko duen gaitasunean.
Energiekin ez ezik, lehengaiekin ere arazoak izaten ari dira industria alorreko enpresetan. Autogintzaren sektoreak, adibidez, mikrotxipen faltagatik produkzio geldialdiak ari dira egiten.
LABentzat, «xantaia»
Komunikabideetara bidalitako ohar batean LABek salatu du ez duela inolako jakinarazpenik jaso ArcelorMittalen partetik. «Halako neurririk hartu behar badu, lotsagarria da langileei ezer aurreratu aurretik komunikabideetara jotzea».
Sindikatuak azpimarratu du konpainia horren eta Sidenorren erabakiek ez dutela «inolako justifikazio ekonomikorik». Uste du multinazional handiek «xantaia estrategia» bat abiatu dutela «geldialdien mehatxuen» bidez gobernuei presio egiteko argindarraren kostua jaisteko eta, bide batez, lan kostuak ere murrizteko. Estrategia horrekin bat egitea leporatu dio EAJri.
LABek uste du indarrean den lan erreformak enpresei «botere erabatekoa» ematen diela «edozein arazok» —izan lehengaien hornikuntzak, mikrotxipen aferak edota argindarraren igoerak— eragindako kostuak «langileen bizkar» jartzeko. «Geldialdi patronal bat egin nahi badu, enpresak ordain dezala».
Jaurlaritza, enpresei laguntzeko prest
Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak espero du Espainiako Gobernuak onarturiko dekretuari gehitu nahi dizkion neurriek egoera «lasaituko» dutela, eta horri esker faktura txikitu ahal izango dutela industria handiek.
Jaurlaritzak txosten bat egin du har daitezkeen 23 neurri posiblerekin, eta aipatu du bazkide gisa parte hartuko duela industria hornitzeko asmoz etorkizunean sor daitezkeen energia berriztagarrien parkeetan. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204564/albinako-urtegitik-gertu-lindanoa-duen-bidoi-susmagarri-bat-agertu-dela-salatu-du-ekologistak-martxan-taldeak.htm | Gizartea | Albinako urtegitik gertu lindanoa duen bidoi susmagarri bat agertu dela salatu du Ekologistak Martxan taldeak | Joan den abuztuan aurkitu zuten produktu toxikoa, urtegira doan erreka batetik hogei metrora. | Albinako urtegitik gertu lindanoa duen bidoi susmagarri bat agertu dela salatu du Ekologistak Martxan taldeak. Joan den abuztuan aurkitu zuten produktu toxikoa, urtegira doan erreka batetik hogei metrora. | 2021eko abuztuaren 26an, Ekologistak Martxan taldeak Uraren Euskal Agentziari jakinarazi zion lindanoa izan zezakeen bidoi bat zegoela Albinako (Araba) urtegitik gertu. Izan ere, produktu toxiko horren ezaugarri berberak zituen: testura, usaina eta abar. Albinako urtegiko ur laminatik 40 metro pasatxora zegoen bidoia, eta urak urtegira isurtzen dituen erreka batetik hogei metrora.
Urriaren 6an Ekologistak Martxan-eko kide bat hara joan zen, bidoia kendu ote zuten egiaztatzeko. Oraindik leku berean zegoen, manipulazio zantzurik gabe; izan ere, Uraren Agentziak ez zien horri buruzko inolako jarduketarik jakinarazi. Bertaratutakoak 112 telefonora deitu, eta Ertzaintzaren patruila batek ingurua hesitu zuen.
Asteazkenean, lehen abisua eman eta 54 egunera, zera salatu dute Ekologistak Martxan-eko kideek: «Itxuraz, Uraren Agentziak ez du kudeaketarik egin Ekologistak Martxan taldeak aurkeztutako salaketaren inguruan». Are, talde ekologistak adierazi duenez, Ertzaintzak abisua eman zion Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailari, eta hark Aramaioko Udalari bideratu zion erantzukizuna. Aramaioko Udalak jakinarazi die Ingurumen zinegotzia Ertzaintzak adierazitako lekura joan zela eta ez zuela bidoia aurkitu. Halere, Ekologistak Martxan taldeak baieztatu du bidoia «leku berean» dagoela oraindik.
Talde ekologistakoek ez dakite ziur bidoiaren barruan dagoen produktua «lindanoa den ala ez». Halere, salatu dute duela ia bi hilabete salaketa jarri zutenetik «egoera berean daudela» Uraren Agentzia, Ertzaintza, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Saila eta Aramaioko Udala.
Lindanoa
Lindanoa isomero kimiko bat da, iraganean plagizida gisa erabiltzen zena. 2008tik debekatuta dagoen substantzia organokloratua da Europako Batasunean, eta lehentasunezko substantzia arriskutsu gisa sailkatuta dago.
Ekologistak Martxan-eko kideek abisatu dute «ondorio kaltegarriak» izaten dituztela animalia espezie gehienetan eta ingurune naturalean, oro har. 2015eko ekainean, OME Osasunaren Mundu Erakundeak gizakientzat kantzerigeno gisa sailkatu zuen lindanoa. «Gaur egun, jada ez da plagizida bat, eta ezin dugu plagizida gisa ikusten jarraitu. Lehentasunezko substantzia arriskutsu bat da», amaitu dute. |
2021-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/204565/harri-zaharren-erabilera-berriak.htm | Kultura | Harri zaharren erabilera berriak | Victor Arrizabalaga eskultoreak arte gune bihurtu du 1970eko hamarkadatik ustiatu gabeko Mañariko Angurreta harrobia. Arte garaikidearentzako leku bat izatea da helburua, baina ohiko kultur ekitaldiak ere hartuko ditu. | Harri zaharren erabilera berriak. Victor Arrizabalaga eskultoreak arte gune bihurtu du 1970eko hamarkadatik ustiatu gabeko Mañariko Angurreta harrobia. Arte garaikidearentzako leku bat izatea da helburua, baina ohiko kultur ekitaldiak ere hartuko ditu. | Horma zuzen marratuak, arroketan sortutako terrazak, eta han eta hemen utzitako harri puskak, saltzeko desegokiak izateagatik baztertuak, edota harrobiarekin batera abandonatuak: Mañariko Angurreta harrobian agerikoak dira behialako ustiapenaren zantzuak. Kareharria atera zuten handik 1970eko hamarkadara arte, eta erabili gabe zegoen harrezkeroztik, harik eta, duela lau bat urte, Victor Arrizabalaga eskultore mañariarrak begiz jo, eta kulturgune bat antolatzea erabaki zuen arte. Arrizabalagak elkarte bat sortu du, lagunekin tokia kudeatzeko —Angurreta Harrobia Kultur Elkartea—, eta hainbat urtez ibili dira garbitzen eta atontzen; harri txiki eta ertainak eta hondakinak kendu edo alboratu dituzte, baina elementu mardulenak ez dituzte mugitu, eskualdeko historiaren erakusleak baitira, eta, era berean, ekitaldi batzuetarako erabilgarriak.
Angurreta Harrobia Arte Espazioak helburu du, «batetik, lekuaren memoria berreskuratzea, eta, bestetik, praktika artistiko berrien topagunea izatea». Ildo horretatik, performanceak, arte instalazioak, body art-a eta bestelako diziplina berriak konbinatzeko asmoa dute ohiko kultur programazioarekin, hala nola formatu txikiko kontzertuekin eta irakurketa poetikoekin.
Eskultorearen hitzetan, «museoak eta galeriak jada ez dira lekurik aproposenak praktika artistiko berrientzat, lekuak mugatzen dituelako». Hori horrela, artista garaikide askok alternatibetara jo dute, izan antzinako lantegi edo hiltegietara, izan harrobi batera, bere kasuan. Arrizabalagaren iritziz, «bizitza, natura eta artea elkarrekin egoten dira, edo lotura bat mantendu behar dute», eta Angurreta aproposa iruditzen zaio horretarako: Eskubaratz, Saibigain eta Mugarra mendiek inguratzen dute Angurreta, Urkiolako parke naturala 200 metrora dago, eta txorien txioak baino ez dira entzuten. Kutsu poetikoa ere antzematen dio Arrizabalagak, ondorioz. «Naturaren opari bat da. Nahiz eta mendia zaurituta dagoen gizakion esku hartzeagatik, kasu honetan badauka bere xarma». Hala, nahiago du lekuari Mañariko harrien lorategia deitu.
Irailaren 3an inauguratu zuten gunea, antzinako musika jotzen duen Khantoria taldearen kontzertuarekin; Joseba Sarrionandiaren Kristalezko bihotza ipuina musikatu zuten, besteak beste, idazlea bera entzule zegoela. Herenegun beste ekitaldi bat antolatu zuten, hirurogei lagunentzat. Lehenik eta behin, bi bisita gidatu egin zituzten: geologo bat harrien eta harrobiaren sorreraz eta egituraz mintzatu zen, eta ikuspuntu artistikoa azaldu zuen Arrizabalagak. Ondoren, Laukote taldeak kontzertu bat eman zuen. Aurtengo azken ekitaldia izan zen, tokia aire zabalean egonik, eguraldiak baldintzatzen duelako egitaraua. Hala ere, dagoeneko badituzte aurrera begirako jomugak: esaterako, Tadanori Yamaguchi artista japoniarraren instalazio bat.
Lorratz artistikoa
Yamaguchiren proiektua hartuko duen gunea okupatuta dago orain, ordea. Harrobiak dituen terraza askotako batean, Corten altzairuz eginiko esfera bat kokatu du Arrizabalagak, eta haren inguruan hiru zirkulu zentrokide osatu ditu, bertan zeuden harri batzuk erabilita; agerraldi bat eta hark sortutako uhinak dirudite. «Harrobian forma kubiko eta errektangularrak gailentzen dira, plano lauak, eta ni saiatu naiz elkarrizketa estetiko bat egiten, kontrastea sortzen», azaldu du.
Harrobia erakustoki bilakatu nahi du, besteak beste. Bere lanak jarri ditu eskultoreak, hasteko, eta bereak dira, halaber, tokian egindako lehen esku hartze artistikoak ere. Ez dira gutxi, edozein bazterretan agertzen baitira; hasierako jarduera ekonomikoaren arrastoak eta oraingo erabilera artistikoaren lehenengo adibideak uztartu egiten dira, eta elkar osatzen dute biek. Langileek aldagelatzat eta biltegitzat erabiltzen zuten etxolaren aldamenean kokatu ditu, esate baterako, Corten altzairuz taxututako letra bilduma eta puzzle piezak.
Alabaina, nahi gabe pilatutakoa dirudi harrizko eskailera baten ondoko gurutze sortak. Eremuari «lubaki» traza hartu zion, eta irudi hori indartzeko paratu ditu harrizko sinboloak, eta, gainean, arantzadun burdin haria. «Memoria historikoarekin lotu dut. Baina garrantzitsuena da natura, bizitza eta heriotza harremanetan daudela». Arrakala zabal bat biribildutako harri zuriz bete du, horma ilunagoarekin kontrastea eragiteko, beste behin, eta azalera lau eta estatikoei dinamismoa txertatzeko.
Lanak erakusteko ez ezik, lasai egoteko abagunea ere eskaintzen dio harrobiak Arrizabalagari; zona batean bereziki indartsua da giro poetikoa, eskultorearen hitzei erreparatuta. Bi hormek osatutako pasabide baten hondoan, Kantauriko artadi oparoak emandako gerizpean, bi harri handi utzi zituzten harrobiko langileek; horien inguruan txikiago batzuk jarri ditu eskultoreak, bazter horren «kutsu megalitikoa» azpimarratze aldera. «Cromlech bat dirudi. Oteizak zioen cromlecha gure arbasoek sortutako leku magiko bat zela, eguzkiarekin, argiarekin… konektatzeko. Naturako klaustro moduko bat da: sarritan etortzen naiz bakarrik egoteko, hausnartzeko, naturarekin harremanetan egoteko…». |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204566/eh-bilduk-eskatu-du-lhko-ikasleek-ere-aukera-izatea-patioan-maskara-kentzeko.htm | Gizartea | EH Bilduk eskatu du LHko ikasleek ere aukera izatea patioan maskara kentzeko | Haurrak Ere Bai familien sareak Lehen Hezkuntzan maskararen erabilera derrigorra ez izateko eserialdiak egingo ditu astelehenean | EH Bilduk eskatu du LHko ikasleek ere aukera izatea patioan maskara kentzeko. Haurrak Ere Bai familien sareak Lehen Hezkuntzan maskararen erabilera derrigorra ez izateko eserialdiak egingo ditu astelehenean | EH Bilduk eskatu du 12 urte baino gutxiago dituzten umeek aukera izan dezatela ikastetxeetako patioan eta jarduera fisikoa egiten ari direnean maskara kentzeko. Legez besteko proposamen bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean, protokoloa «premiaz» aztertzeko galdeginez. Gogorarazi dute irakaskuntza arloko hainbat eragilek ere eskatu dutela aire zabalean maskararen erabilera malgutzea.
Rebeka Ubera legebiltzarkideak ez du uste bidezkoa denik egun umeek bizi duten egoera: «Une honetako egoera kontuan hartuta, ez du zentzurik 12 urtetik beherako ikasleei gainerakoei aplikatzen ez zaizkien irizpideak aplikatzeak, eta, hala, patioan ere maskara erabiltzera derrigortzeak». Haren hitzetan, txertaketari esker «babes maila handia» lortu da koronabirusaren aurrean, eta «larritasun maila» jaitsi egin da. Erantsi du orain dagoen jakintzak erakusten duela bereziki eremu itxietan dagoela kutsatzeko arriskua, eta ez leku irekietan.
Haurrak Ere Bai familien sareak, bere aldetik, Lehen Hezkuntzan maskararen erabilera derrigorra izan ez dadin «planto egiteko» deia egin du. Astelehenean, ikastetxeetako irteera orduetan, hamar minutuz, zentroko sarrera edota jolastokietan eserialdiak egiteko deia egin dute. «Argi utzi nahi dugu, ekintza ikastetxeetan egitea proposatu dugula guraso zein hezkuntzako profesionalak antolatu, batu eta aktibatzeko helburuarekin», adierazi dute. «Ez da ikastetxearen kontrako ekintza, bai, ordea, hezkuntza protokoloa bera eta hau ezartzearen kontrakoa. Denok gara gure haurren ongizatearen arduradun", adierazi dute gaur zabaldu duten ohar batean.
Lehen ere zabaldu izan dute mezua, eta orain, bizitzako gainerako arloetan izurriaren kontrako neurriak arinduta, oraindik ere ozenago zabaldu nahi dute. Aski kritiko mintzatu dira Jaurlaritzak eskoletarako ezarri duen azken araudiaz. «Azken hezkuntza protokoloaren ostean, zur eta lur gaude; ez diogu 6-12 urte bitarteko haurrek aire zabalean musukoarekin egon beharrari zentzurik aurkitzen, haurrak herriko parkeetan eta plazetan musukorik gabe baitabiltza».
Maskararen erabilerarako hartutako neurrien harira, horiek samurtzeko eskatuz, sinadurak biltzen jardun dute hainbat eskolatako gurasoek ere. Gasteizen hasi zuten mugimendua. Gaur jakinarazi dute 7.000 izenpe lortu dituztela, eta datorren astean eramango dituztela Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailera. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204567/pertsona-bat-hil-da-n-121-a-errepidean-izandako-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da N-121-A errepidean izandako istripu batean | Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Burutain eta Ostitz artean, errepidearen 19. kilometroan. Gainera, bart beste heriotza bat izan da trafiko istripu baten ondorioz, Markinan, autoa bidetik aterata. Hildakoa Elgetakoa zen | Pertsona bat hil da N-121-A errepidean izandako istripu batean. Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Burutain eta Ostitz artean, errepidearen 19. kilometroan. Gainera, bart beste heriotza bat izan da trafiko istripu baten ondorioz, Markinan, autoa bidetik aterata. Hildakoa Elgetakoa zen | Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, pertsona bat zendu da gaur N-121-A errepidean 12:15 aldera izandako trafiko istripu batean. Auto batek eta kamioi batek elkar jo dute, Burutainen, Ostitzeko saihesbidearen akaberan, errepidearen 19. kilometroan, eta autoan zihoan gidaria hil egin da. Istripuaren ondorioz, kamioiak su hartu du, eta ibilgailu astuneko gidariak eta kopilotuak kolpeak hartu dituzte, baina ez dituzte ospitalera eraman behar izan.
Suhiltzaileak bertaratu egin dira, eta foruzainek errepidea itxi dute. Trafikoa A-15etik bideratzen ari dira.
Bi heriotza 24 orduan
Gauerdirako minutu gutxi batzuk falta zirenean, 23:30 aldera, 40 urteko gizonezko batek auto istripua izan du BI-633 errepidean, Markinan (Bizkaia), Ondarroarako (Bizkaia) noranzkoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, autoa bere bidetik atera da. Hildakoa Elgetakoa (Gipuzkoa) zen. |
2021-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/204568/babespean-ahaldundu-ahal-izateko-gune-berriak.htm | Gizartea | Babespean ahaldundu ahal izateko gune berriak | Emakumeen etxeek emakumeentzako «babesgune bat» aldarrikatzen dute; elkarrekin «saretu» ahal izateko eremu bat izatea nahi dute. Hernanin, Elgoibarren eta Zumaian ireki berri dituzte, beren antz eta desberdintasunekin. | Babespean ahaldundu ahal izateko gune berriak. Emakumeen etxeek emakumeentzako «babesgune bat» aldarrikatzen dute; elkarrekin «saretu» ahal izateko eremu bat izatea nahi dute. Hernanin, Elgoibarren eta Zumaian ireki berri dituzte, beren antz eta desberdintasunekin. | Espazio publikoa bereganatzeko aldarria ezaguna da mugimendu feministaren barruan. Kaleak izan ditu agertoki sarri. Baina «gune seguruak» ere badaude aldarrikapen horien artean, eta emakumeen etxe forma hartu dute azkenaldian. Babeserako, saretzeko. «konspiratzeko» ere izan daitezkeela diote bertako kideek. Emakumeen etxeak goraldian daude Gipuzkoan; borroka feminista ahalduntzeko bidean, «espazio propioa» izatearen garrantzia nabarmendu dute haien dinamizatzaileek eta berdintasun zinegotziek. Horren adibide dira ireki berri dituzten Elgoibarko Lila Emakumeen Etxea, Zumaiako Emakumeen* Etxea eta Hernaniko Kulturarteko Plaza Feminista. Etxe horiek «aldarrikapen historikoa» izan dira herri batzuetan, eta oraindik ere halako gune baten eske ari dira zenbait tokitan. Donostian, adibidez, manifestazioa egingo dute bihar, emakumeen etxe handiago bat eskatzeko.
Itsaso Lekuona Hernaniko Berdintasun zinegotziaren esanetan, Hernanin, Herriko Berdintasun Kontseiluak —mugimendu feministan aritutako norbanakoek osatua— egin dio eskaera udalari. Etxearen hausnarketa prozesuan, borroka feministaz gain, antirrazista ere batu zaie etxearen oinarriei. Horren garrantzia azaldu du Lekuonak: «Borroka antirrazista eta feminista hemen elkartzeak ateak zabaltzen dizkio gaur egun feminismoak esku artean duen eztabaidetako bati: feminismoan nola txertatu ikuspegi dekoloniala, antirrazista, jatorri desberdinetako emakumeen arteko aliantzen lanketa… Uste dugu oso momentu egokian datorrela gune hau, galdera horiei erantzuna ematen saiatzeko».
Hori horrela, plaza horretan izango dute egoitza mugimendu feministako eta antirrazistako eragileek. Honako hauek egongo dira: batetik, herriko eragile feministak eta udaleko Berdintasun Saila; eta, bestetik, Amher SOS Arrazakeria, udalaren Kulturartekotasun arloa, udaleko Lankidetza arloa eta lankidetza politiketan parte hartzen duen herritarren talde bat.
Hernaniko, Elgoibarko eta Zumaiako etxeetan herriko eragileek eta udalak antolatutako ikastaroak eta jarduerak izango dituzte. Zerbitzu iraunkorrak ere izango dira etxeotan, jabetze eskolak, esaterako; hau da, emakumeen ahalduntzea helburu duten ikastaroak. Aholkularitza juridikoko zerbitzuak ere badituzte hiru etxeek. «Emakumeen kontrako diskriminazio eta indarkeria egoerak izan daitezkeen kasuen aurrean emakumeei babesa nola eman erakusten dute hemen, indarkeria matxista kasu batean edo banaketa prozesu batean izan daitezkeen gorabeherak edo indarkeria egoerak bideratzeko», azaldu du Jone Arrazola Hernaniko Kulturarteko Plaza Feministako koordinatzaileak. Beste biek ez bezala, Hernaniko etxeak sexu aholkularitza eta psikologoen laguntza ere eskaintzen ditu.
Sexu eta bikote aholkularitzaren zerbitzuan sexu harremanen inguruan sor daitezkeen zalantzak landuko dituzte. Gainera, psikologoek osatutako taldeak ere izango dituzte Hernanin. «Emakumeen elkar zaintzarako taldeak ditugu; psikologo batek bideratzen ditu, talde terapia modura. Hara jo dezakete indarkeria sufritzen ari diren edo sufritu duten emakumeek», dio Arrazolak. Eta, azkenik, dokumentazio gunea ere sortu dute: «Gune erreferentzial bat izan nahi du bere bi arloetan, eta garrantzitsua ikusten genuen liburuak egotea, gai hauekiko interesa duen edonork baliabide horiek eskura izateko».
Kudeaketa eredua
Prozesu baten ondorio izan dira emakumeen etxeak, bakoitza bere erara. Baina gauza komun ugari dituzte. Urte luzez herriko mugimendu feministaren eskarietako bat izan da gune hori lortzea, eta udalarekin elkarlanean eratu dituzte hiru proiektuak. Hernanin, udalak darama kudeaketa, baina besteetan ertz gehiago ditu administrazio publikoarekin duten harremanak.
Elgoibarren, esaterako, Emakumeen Kontseiluak —guraso elkarteetako ordezkariek, emakumeen elkarteetako ordezkariek eta norbanakoek osatzen dute, eta udaleko ordezkariek ere eraman zuen udalera etxea egiteko proposamena, eta udalak parte hartze prozesu bat jarri zuen martxan. Prozesu horretan, garrantzi handia izan zuen kudeaketa ereduari buruzko eztabaidak. «Eredu asko daude, baina gure inguruan ikusi dugu gehienek eredu misto bat dutela: mahai bat osatzen da, udalak ere parte hartzen du, eta elkarteetako ordezkariak daude. Azken horiek dute pisurik handiena mahaian. Horixe da gure eredu», azaldu du Maialen Gurrutxaga Elgoibarko Udaleko Berdintasun zinegotziak.
Zumaian ere Emakumeen* Etxea martxan jartzeko bilera irekiak egiten hasi zirenetik ekarri zuten hizpidera kudeaketa ereduaren eztabaida, eta erabaki zuten udalaren eta asanbladaren artean kudeatuko zutela. «Gurea kogestioan oinarrituta dago», hasi du azalpena Vanessa Arbelaitz zuzendariak: «Elkarren arteko kudeaketan. Bilera ireki horietan argi gelditu zen hori. Guretzat berebiziko garrantzia zuen autonomia izateak». Arbelaitzen hitzetan, «argi» dago erakundeek «beren ardura eta garrantzia» dutela. «Baina norbanakook ere bai. Guk hitzarmena dugu udalarekin, baina badugu gure funtzionamendua, gure arautegia, gure dinamizatzaileak kontratatu ditugu…». Hori horrela izanik, udalarekin harreman zuzena badute ere, etxeko kideek badute zeresana etxearen erabakietan, eta horretarako antolatu dute asanblada: «Asanblada da organo gorena, han hartzen ditugu erabakiak; guretzat oinarrizkoa da hori».
Gizonen parte hartzea
Halako proiektuetan beste eztabaida bat ere agertzen da askotan: gizonek parte hartzea baimenduta duten edo ez, eta, baimenduta badute, zenbaterainokoa izan behar duen parte hartzeak. Horretan ere Hernanik badu besteek ez duten ezaugarri bat; kulturarteko plaza ere badenez, «edozein herritarri» zabaldu dizkiote ateak. Hala ere, azaldu dute zenbait zerbitzu ez-mistoak direla: jabetze eskolak, esaterako. Eta, ekitaldi mistoetan ere, segurtasuna da lehentasuna. «Emakumeentzako leku seguru bat izatea da gure lehentasuna, eta, gai horiek landu nahi dituen edozein herritarri irekia dagoen arren, egoeraren batean ikusiko bagenu ez dela gune seguru bat, hori kudeatu beharko genuke», esan du Lekuonak.
Feminismoa ardatz hartu duten beste bi etxeei dagokienez, antzekoa da egoera. Elgoibarren, «emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren alde borroka egiteko prest dagoen orok» izango du sarbidea, baina ñabardura batekin: «Gune eta tailer asko emakumeak soilik egoteko izango dira, ahalduntzeko eta jabetze hori izateko; baina uste dugu gizartean benetako berdintasuna lortuko bada gizonek ere parte hartu behar dutela», dio Gurrutxagak.
Zumaian, berriz, gai hori eztabaidatzen ari da asanblada, iritzi ezberdinak plazaratu baitituzte herritarrek. Arbelaitzen ahotan, ordea, badute arau orokor bat: «Argi dago gune propio bat aldarrikatu behar dugula, baina gizarte batean gaude, eta, horretan eragin nahi badugu, elkarrekin eragin beharko dugu». «Herriari begirako ekintzak» ere egongo direla azpimarratu du Arbelaitzek. «Eta, nola ez, pertsona ez binarioak eta LGTBIQ+ identitateek ere izango dute beren tokia». Hala ere, ekintza gehienak emakumeei zuzenduta daude. «Argi baitago emakumeak duela protagonismoa, berak ahaldundu behar duela. Beharbada gizonek galdu behar dute botere hori». |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204569/minbiziaren-ondorioak-samurtu-nahian-umeei.htm | Gizartea | Minbiziaren ondorioak samurtu nahian umeei | Aspanogi elkarteak eskatu berri du protokolo bat ezar dezatela minbizia gainditu duten haurrei jarraipena egiteko. Gaixotasuna gainditu duten haurren %70ek jasaten dituzte ondorioak gerora. | Minbiziaren ondorioak samurtu nahian umeei. Aspanogi elkarteak eskatu berri du protokolo bat ezar dezatela minbizia gainditu duten haurrei jarraipena egiteko. Gaixotasuna gainditu duten haurren %70ek jasaten dituzte ondorioak gerora. | Haurtzaroan minbizia izandakoek aukera handiak dituzte epe luzera ondorioak pairatzeko; eta tratamendu goiztiarrak emateak ondorio horiek gutxitzea dakar. Hala esan du Aspanogik, Gipuzkoako Haur Minbizidunen Gurasoen Elkarteak. Horregatik, Espainiako Niños con Cancer federazioarekin batera —hango kide da Aspanogi—, minbizia duten haurrei jarraipena egiteko protokolo bat eskatu du Gipuzkoako elkarteak. Haur horientzako Europako osasun pasaporte bat ere nahi du, medikuek kalitatezko oinarrizko arreta eman ahal izateko informazioa izan dezaten.
Gipuzkoan, urtean 30 haur ingururi diagnostikatzen eta tratatzen zaie minbizia. Datuek erakusten dute handia dela bizirik irauteko tasa: minbizia pairatu duten haurren %82k gaitza gainditzen dute. Era berean, ordea, ondorioak jasateko aukera ere handia da: %70ekoa. «Tratamenduagatik, bigarren mailako ondorioak agertzen dira, batzuk epe motzera, baina beste batzuk gaitza gainditu eta urteetara, eta horiek ere artatu eta prebenitu behar dira», esan du Nekane Lekuona Aspanogiko gizarte hezitzaileak. Hormonetan, sistema endokrinoan, beren garapenean, ugalkortasunean, entzumenean, ikusmenean eta abarrean izaten dituzte arazoak. «Eta ez ondorio fisikoak bakarrik, emozionalak eta kognitiboak ere kontuan hartu behar dira: kontzentrazioan, orekan, mugikortasunean… izaten dira arazoak».
Gizarte hezitzaileak tratamendu goiztiarren garrantzia azpimarratu du: «Detekzio azkarrak ezinbestekoak dira, ondorio gutxiago izango dituztelako horrela». Horregatik, behin gaixotasuna pasatutakoan ere, haur horiei jarraipena egiteko protokoloa behar dela dio Lekuonak.«Beste tumore bat ager daiteke. Horregatik da garrantzitsua ahalik eta azkarrena detektatzea, eta sintomatologia agertzen denean gainean egotea. Garrantzitsua da hori ikusaraztea eta Espainian estatu mailako protokolo bat egotea».
Baina hori soilik ez, osasun pasaporte bateratu bat egitea ere beharrezkoa iruditzen zaio Aspanogiri. Paziente horien gaixotasunaren gaineko informazioa medikuek eskura izatea ezinbestekoa dela azaldu du Lekuonak. «Haurrak pediatrian artatzen dituzte, baina helduen unitatera pasatzen direnean, transferentzia egoki bat egin behar da; beste medikuek informazioa eta prestakuntza behar dituzte, pazientearen nondik norakoak jakin behar dituzte». Hori osasun pasaporte eran egitea proposatu du elkarteak: «Pasaporte horretan agertuko litzateke gaixoek zer tratamendu izan dituzten, eta zer ohitura osasuntsu izan behar dituzten, oinarrizko arretan koordinazioa egoteko».
Europako Batasuneko osasun sistema guztien artean lankidetza bultzatu eta pasaporte hori garatuko balitz, minbizia gainditu dutenak errazago artatuko liratekeela uste du, edozein estatutan egonda ere. «Demagun minbizia izan duen paziente bat Europako herrialde batera doala: pasaporte horrek lagundu egingo lioke, hor egongo litzatekeelako hari buruzko informazioa, eta medikuek nola artatu jakingo luketelako».
Diskriminaziorik gabe
Protokoloa lortzeko bidean, apurka-apurka aurrera doazela esan du Lekuonak. Lortzea aurrerapauso handia izango litzatekeela uste du; baina pazientearen intimitatea eta pribatutasuna zaindu behar direla nabarmendu du: «Poliki ari dira pasaporte hori lortzeko prozesua egiten. Baina, betiere, diskriminatu gabe; jakina bada pertsona horrek minbizia izan duela edo ondorioak dituela, ez diezaiotela trabarik jarri lan munduan edo gizartean».
Sarri, lana edo gizarteratzea lortzeko orduan, gaixotasuna pasatu izana traba izan daitekeela dio Lekuonak, eta hori gaixotasunaren inguruan oraindik dagoen «tabuagatik» dela uste du. Horri aurre egiteko lanean ari da Aspanogi, ikastetxeetan hitzaldiak emanez nahiz erakundeetan eraginez. Traba horietako baten adibide bat eman du gizarte hezitzaileak: gurasoek baimenak izan ditzakete haurrarekin ospitalera joateko, baina guraso bakarrak izan dezake lan murrizketa. «Besteak une oro baimenak eskatzen aritu behar du, bere egoera justifikatzen arituko balitz bezala. Horrelako momentu gogor batean asko lagunduko luke gauzak errazteak, eta baita gainontzeko senitartekoek parte hartzeak ere; bizitza profesionalaren eta pertsonalaren arteko kontziliazioak, alegia».
Arlo horretan tinko jarraituko dutela dio, egoera ikusarazten eta ahal bezainbeste errazten. Familiek ere elkarri babesa ematen diotela dio Lekuonak, eta beren eskubideen alde borroka egiten jarraitzeko asmoa dutela. «Aspanogin elkartzen den jendeak historia komuna du: minbizia agertu eta goitik behera aldatu zaie bizitza; egun batetik bestera mila zatitan desegin da beren puzzlea, eta berriz elkartu behar dute, baina ez dira lehengo berak». Lekuonaren hitzetan, ez dute lortuko puzzlea lehengo moduan egitea, baina bide hori «ahalik eta samurrena» izan dadin laguntzen dutela azpimarratu du adituak. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204570/sozialdemokratek-berdeek-eta-liberalek-elkarrizketa-formalak-hasiko-dituzte.htm | Mundua | Sozialdemokratek, berdeek eta liberalek elkarrizketa formalak hasiko dituzte | Koalizio gobernu bat osatzeko bidean, testu bat adostu dute hiru indarrek, eta klima larrialdiari aurre egiteko neurriak ditu ardatz; baita eskakizun liberalak, hala nola, zerga gehiago ez ezartzeko konpromisoa | Sozialdemokratek, berdeek eta liberalek elkarrizketa formalak hasiko dituzte. Koalizio gobernu bat osatzeko bidean, testu bat adostu dute hiru indarrek, eta klima larrialdiari aurre egiteko neurriak ditu ardatz; baita eskakizun liberalak, hala nola, zerga gehiago ez ezartzeko konpromisoa | «Emaitza oso ona izan da», adierazi du Olaf Scholz SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren kantzilergaiak, joan den irailaren 26an egindako presidentetzarako hauteskundeen garaileak. Gaur hedabideen aurrean hori esan duenean alboan zituen Berdeak alderdiko presidenteorde Annalena Baerboeck eta FPD Alderdiko Demokratikoa Librea indar liberalaren lider Christian Lindner. Izan ere, azken astean hiru alderdiek edukitako bileren ondoren, koalizio gobernu bat osatzeko elkarrizketa formalak hasiko dituztela iragarri dute.
Bozetan SDP izan zen izan zen indarrik bozkatuena, Berdeak hirugarrena —bigarren izan zen CDU / CSU aliantza demokristaua—, eta liberalak laugarrena. Scholzek hauteskunde gauean bertan aitortu zuen «koalizio sozial-liberal-ekologiko bat osatzea» zuela helburu, eta hori gauzatzeko bidea hartu du. Hiru alderdiek, hasteko, testu bateratu bat adostu dute. «Alemaniarentzako beharrezkoak diren gaiei helduko diegu, azaldu du Scholzek.
Kantzilergaiaren arabera, elkarrizketetan aurren-aurrenik helduko diote krisi larrialdiaren gaiari, eta aurrera eraman nahi dute, haren esanetan, «industria sektorean azken 100 urteotako modernizazio proiektu handiena» izango dena. Proiektu horretan jaso dute karbonogabetzera 2030erako iritsi nahi dutela —aurreikusi baino zortzi urte lehenago—, eta «klimaren babeserako» ekintza plan bat zehaztu dute.
Bestetik, nola sozialdemokratek hala ekologistek liberalen eskakizunak onartu dituzte, eta oraingoz adostu dutenez, bere horretan utziko dute konstituzioak ezartzen duen zorpetze muga, eta ez dituzte zerga gehiago ezarriko. Xehetasunak datozen asteetan zehaztekoak dira. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204571/espainiako-auzitegi-konstituzionalak-tramiterako-onartu-du-bateragune-auzikoen-babes-helegitea.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du 'Bateragune auzikoen' babes helegitea | Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduaren 14an emandako epaiak agindu zuen hutsetik has zedila Bateragune auziko epaiketa, eta horri jarri zioten helegitea. Auzitegi Konstituzionalak halako gai bati buruz ebatziko lukeen lehendabiziko aldia litzateke. Helegitea aztertu arte epaiketa ez egiteko eskatu zuten auzipetuek: horri aurrerago erantzunen dio Konstituzionalak. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du 'Bateragune auzikoen' babes helegitea. Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduaren 14an emandako epaiak agindu zuen hutsetik has zedila Bateragune auziko epaiketa, eta horri jarri zioten helegitea. Auzitegi Konstituzionalak halako gai bati buruz ebatziko lukeen lehendabiziko aldia litzateke. Helegitea aztertu arte epaiketa ez egiteko eskatu zuten auzipetuek: horri aurrerago erantzunen dio Konstituzionalak. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du Bateragune auziko auzipetuen defentsak joan den otsailean jarritako babes helegitea. Defentsak helegitean argudiatu zuen Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduaren 14an emandako epaiak —alegia, epaiketa hutsetik berriro hasteko eskaerak—urratu egiten duela auzipetuek benetako babes judiziala izateko duten eskubidea. Zehazki, defentsak uste du Gorenak emandako ebazpenak non bis in idem printzipioa urratzen duela; hau da, ez duela errespetatzen auzi beragatik bi aldiz epaitua ez izateko eskubidea. Iñigo Iruin abokatuak aurkezturiko helegiteak zehazten du, gainera, bortz auzipetuek osorik bete zituztela 2011n Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarri eta 2012an Gorenak berretsitako espetxe zigorrak: Miren Zabaletak, Arkaitz Rodriguezek eta Sonia Jacintok seina urte egin zituzten kartzelan, eta Arnaldo Otegik eta Rafa Diezek, seina urte eta erdi.
Defentsak Konstituzionalean jarritako helegiteak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren sententzia ere hartzen du erreferentzia gisa. Izan ere, 2018an Estrasburgok emandako epaiak zehazten du auzipetuen eskariz baino ezin dela Bateragune auziko epaiketa berriro egin. Kasu honetan, auzipetuek ez dute horrelakorik eskatu; baina, 2011ko sententziari aurkezturiko kasazio helegiteari erantzunez, Goreneko epaile guztiek aho batez ebatzi zuten Bateragunekoen epaiketa berriro egin behar zela.
Auzitegi Konstituzionalak jakinarazi duenez, auzipetuen defentsak jarritako babes helegiteak «transzendentzia konstituzional berezia» du, «auziak arazo bat planteatzen duelako edo eragiten diolako oinarrizko eskubide baten alderdi bati zeinari buruz ez dagoen doktrina konstituzionalik». Arrazoia eman dio, beraz, Iruin abokatuak babes helegitea jartzerakoan BERRIAri erran zionari: Auzitegi Konstituzionalak halako auzi bati buruz erabakitzen duen lehen aldia litzateke.
Auzipetuek eskatu zuten, halaber, Bateragune auziko epaiketa berriro egiteko prozedura eten egin zezatela Konstituzionalak babes helegitea aztertzen duen arte. Horri buruz aurrerago ebatziko du Konstituzionalak.
Lehen aldia
Iruin abokatuak joan den abenduaren 21ean egindako agerraldian adierazi zuen ez zuela «dudarik» babes helegitea tramiterako gutxienez onartuko zutela, eta otsailean BERRIAri baieztatu zion lehen aldia litzatekeela Konstituzionalak horrelako auzi bati buruz ebatziko lukeela. Beraz, Iruinen ustez, Konstituzionala behartuta legoke horri buruzko iritzi bat ematera: hala gertatu da.
Konstituzionalak aztertu izan du lehenago non bis in idem printzipioa, baina ez Bateragune auziko ezaugarriak dituzten kasuetan. Auzi horren bereizgarrietako bat da Estrasburgok emandako sententzia baten ondorioz eskatu duela Gorenak epaiketa berriz egiteko; eta, bertzea, auzipetuek zigorrak osorik beteak dituztela. Era berean, Espainiak 2015ean zehaztu zuen Estrasburgoko sententziak nola betearazi behar zituen, eta hori ere urratu zuen Gorenaren epaiak: izan ere, berraztertze helegite baten bidez betearazi behar dira epai horiek berez, eta berraztertze helegitea aztertu ondoren agindu zuen Gorenak epaiketa berriro egiteko.
Europara ere bai
Abenduan iragarri zuten gisan, Europako Batzordeko Ministroen Kontseilura ere joko dute auzipetuek, estatuek Estrasburgoko sententziak betearazten dituztela ikuskatzen duen organoa baita hori. Hara jotzeko «lanean» ari zirela jakinarazi zuten otsailean. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204572/bizikleta-gaineko-urtebeteko-itzuliaren-nondik-norakoak-berriako-blog-berrian.htm | Bizigiro | Bizikleta gaineko urtebeteko itzuliaren nondik norakoak, BERRIAko blog berrian | Hernaniko eta Ordiziako bi gaztek proiektu bat abiatu dute berriki: Biziz. Hamabi hilabeteko bidaia eginen dute Afrikan eta Asian barna, bizikletan. BERRIAren blogean irakurgai izanen dira nondik norakoak. | Bizikleta gaineko urtebeteko itzuliaren nondik norakoak, BERRIAko blog berrian. Hernaniko eta Ordiziako bi gaztek proiektu bat abiatu dute berriki: Biziz. Hamabi hilabeteko bidaia eginen dute Afrikan eta Asian barna, bizikletan. BERRIAren blogean irakurgai izanen dira nondik norakoak. | BERRIAko irakurleek blog berri bat izango dute aurrerantzean webguneko blog plataforman: Biziz. Jon Rodriguezek eta Pello Alberdik urtebetean munduan zehar bizi izandako esperientziak kontatuko dituzte hor. Pedalkadaka eginen dute bidea; begiak erne eta belarriak zorrotz. Gipuzkoako bi gazte dira, Mondragon Unibertsitatean ingeniaritza industriala ikasiak, eta graduondokoa bukatzear dira gaur egun. Ikasketen hondarrean direla, proiektu bat jarri dute martxan biek ala biek: Biziz. Afrikako eta Asiako txokoak ezagutzea da asmoa, bizikletarekin batetik bestera mugituz, urtebeteko bidaian; helburu nagusia, bertako Gobernuz Kanpoko Erakundeen lana ezagutzea eta oihartzuna ematea.
Ikusi gehiago: «Oihartzuna eman nahi diogu zenbait GKEk egiten duten lanari»
Rodriguezek eta Alberdik kontatu dutenez, bidaiak bi zati nagusi izanen ditu. Irailetik abendura artekoa izanen da aurrena, eta Hegoafrikatik Kenyara arteko ibilbidea egitea da helburua. Halaber, urtebeteko bidaiaren bigarren partean Thailandiatik Kirgizistanera joanen dira bi gazteak. Hain zuzen, bidaiaren lehen zatitik bigarrenera arteko saltoa egiteko baizik ez dute erabiliko bizikletaz besteko garraiobiderik; hegazkinez eginen dute urrats hori.
Parte hartzaileek ez dute nahi bidaian ikusiak eta ikasiak eurentzat baizik ez izaterik. Kontrara, bozgorailu izan nahi dute, eta sarea osatzen ari dira Euskal Herriko zenbait hedabiderekin. Tartean da BERRIA: etapaz etapa, BERRIAren Biziz blogean kontatuko dituzte bizitakoak. Dagoeneko irakur daiteke estreinako etaparen kronika: 0. etapa: Egokitzapen egunak Middelburgen. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204573/iragarri-baino-1300-milioi-gehiago-bilduko-dituzte-eaeko-ogasunek-aurten.htm | Ekonomia | Iragarri baino 1.300 milioi gehiago bilduko dituzte EAEko ogasunek aurten | Zerga bilketa %9,6 handituko da iazko kalkuluaren aldean, eta datorren urtean ere kopuru hori handitzea espero dute: %4,6 handituko da. | Iragarri baino 1.300 milioi gehiago bilduko dituzte EAEko ogasunek aurten. Zerga bilketa %9,6 handituko da iazko kalkuluaren aldean, eta datorren urtean ere kopuru hori handitzea espero dute: %4,6 handituko da. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia susperraldi betean da. Hala berresten dute zerga bilketaren datuek. Ogasunek 15.580 milioi euro bilduko dituzte denera aurten, aurreikusi baino 1.328,8 milioi euro gehiago da hori (+%9,3). Datorren urteko aurreikuspenak ere onak dira, eta bilketa %4,6 handitzea espero da: 16.290 milioi denera.
Zerga bilketako gehigarri hori zorra txikitzeko eta inbertsioak egiteko erabiliko dutela azpimarratu du Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak gaur, Finantzen Euskal Kontseiluaren bileraren ostean. Sailburuaren hitzetan, bilketaren datuak onak dira, eta «lasaitasuna» emango die datorren urteko aurrekontuak egiterakoan. Izan ere, Azpiazuk azpimarratu du kontu horiek bereziki garrantzitsuak izango direla susperraldia egonkortzeko: «Euskadi suspertzeko funtsezko aurrekontuak dira, pandemiaren ondorioz galdutako maila berreskuratzeko balioko dutenak, bai eta atzerapenik gabe aurre egin behar diogun beharrezko eraldaketako ekonomiko eta sozialari bultzada handia emateko». Hamabost egun barru aurkeztuko du aurrekontu proiektua.
Aldundiak ere pozik azaldu dira bilketaren emaitzekin, eta baikor azaldu dira datorren urtera begira ere. Zuhurtzia eskatu dute, hala ere, hornikuntza krisia edo argindarraren prezioa «mehatxu» izan daitekeelako. Hain zuzen, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiaren esanetan, energia enpresei mozkinak txikitzeko Espainiako Kongresuak atzo onartutako dekretuaren ondorioz, lurraldeak 30 milioi gutxiago jaso ditu zergetan. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204574/amess-diputatuaren-hilketa-ekintza-terrorista-da-poliziaren-arabera.htm | Mundua | Amess diputatuaren hilketa «ekintza terrorista» da, Poliziaren arabera | Poliziak 25 urteko gazte bat atxilotu du, eta muturreko islamista bihurtzeko arriskuan dauden pertsonen zerrendetan egon zela zabaldu dute. | Amess diputatuaren hilketa «ekintza terrorista» da, Poliziaren arabera. Poliziak 25 urteko gazte bat atxilotu du, eta muturreko islamista bihurtzeko arriskuan dauden pertsonen zerrendetan egon zela zabaldu dute. | David Amess Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko diputatua labanaz hil zuten atzo, Ingalaterran. 69 urte zituen, eta Essex konderrian hautesleekin egiten ari zen ekitaldi batean hil zuten. Poliziak 25 urteko gazte bat atxilotu du, jatorria Somalian duena, eta, Ingalaterrako hedabideetan zabaldu dutenez, muturreko islamista bihurtzeko arriskuan dauden pertsonen zerrendetan egon zen haren izen-abizen bereko bat. Poliziak ofizialki adierazi du «ekintza terrorista» izan dela hilketa. Lehenengo ikerketak erakutsi du litekeena dela «muturreko islamismoarekin loturiko motibazioa» egotea gertaeraren atzean.
Leigh-on-Swea herriko eliza batean izan zen erasoa, Londres ekialdean. Erasotzaileak, poliziaren arabera, hainbat aldiz sartu zion labana Amessi. Lehen datuan arabera, larrialdi zerbitzuetako kideek eraso lekuan bertan artatu zuten Amess baina han bertan hil zen.
Labana bat aurkitu zuten erasoa gertatu den lekuan. Esan zuten ez dagoela beste inor lotuta erasoarekin.
Kontserbadore gogorra
Amess Alderdi Kontserbadorearen sektore gogorreko diputatua zen. 1983an aukeratu zuten Erresuma Baturako Parlamenturako lehen aldiz. LGTBI komunitatearen eskubideen aurkakoa zen, eta sexu bereko pertsonen arteko ezkontzak kritikatu zituen. Brexit-aren aldekoa zen, eta horren aldeko kanpaina egin zuen Europako Batasunetik ateratzeko erreferendumean.
Amessen hilketak Jo Cox laboristarena ekarri du gogora. 2016ko ekainean, erreferendumaren aurreko egunetan, Thomas Mair eskuin muturreko kideak bahitu eta tiroz hil zuen. Bizi guztiko espetxe zigorra ezarri zioten Mairi hilketagatik. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204575/elena-odriozolak-sari-nagusia-irabazi-du-bratislavako-ilustrazio-biurtekoan.htm | Kultura | Elena Odriozolak sari nagusia irabazi du Bratislavako Ilustrazio Biurtekoan | Haur liburu ilustratuei ematen zaien sari ospetsu eta zaharrenetarikoa da, eta lehen aldiz irabazi du euskal sortzaile batek. | Elena Odriozolak sari nagusia irabazi du Bratislavako Ilustrazio Biurtekoan. Haur liburu ilustratuei ematen zaien sari ospetsu eta zaharrenetarikoa da, eta lehen aldiz irabazi du euskal sortzaile batek. | Sentimientos encontrados lanerako egindako ilustrazioengatik eman diote saria, zehazki. Ediciones Modernas el Embudo argitaletxearen lehen lana izan zen, eta Gustavo Puerta Leisserekin elkarlanean sortu zuen Odriozolak. Zazpi pertsonaia ditu liburuak, eta testu filosofiko klasikoak ditu oinarri. Denonartean argitaletxeak eman du euskaraz, Etxean barrena izenburuarekin, eta Juan Kruz Igerabidek euskaratuta.
Bratislavako Biurtekoaren epaimahaiko kideek liburu honen izaera esperimentala nabarmendu dute, irakurketa mota ezberdinak baimentzen dituena. Hari narratibo askotarikoak sortzeko ilustrazioaren erabilera ere azpimarratu dute.
Aurrez ere saritutako lana
Eslovakiako Errepublikako Kultura Ministerioak, Unescoren Eslovakiako Batzordeak eta Haurrentzako Nazioarteko Arte Etxeak antolatzen dute biurtekoa. Galtzagorri elkarteak jakinarazi duenez, nazioarteko ilustratzailerik onenen lanak saritzen ditu sariketak bi urtez behin.
Liburuak beste aipamen batzuk ere jaso ditu jada, hala nola: Municheko Nazioarteko Liburutegiak argitaratzen duen White Ravens katalogoan aipatua izan zen 2020an eta Banco del Libro erakundeak (Venezuelako IBBY) egin zuen 2020ko Liburu Onenetan Kontzeptu Berritzailea aipamena eskaini zion. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204576/gaur-itsasoratuko-da-berriz-aita-mari-ontzia.htm | Gizartea | Gaur itsasoratuko da berriz 'Aita Mari' ontzia | Ontziari egin dioten erreforma berriari esker, pertsona gehiago erreskatatu ahal izango dituzte. | Gaur itsasoratuko da berriz 'Aita Mari' ontzia. Ontziari egin dioten erreforma berriari esker, pertsona gehiago erreskatatu ahal izango dituzte. | Gaur itsasoratuko da SMH Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundearen Aita Mari ontzia Burrianatik (Herrialde Katalanak) Mediterraneo itsasoko SAR eremura.
Azken hiru hilabeteetan, erreformak egin dizkiote ontziari, pertsonen edukiera 120tik 150era handitzeko. Horri esker, jende gehiago erreskatatu ahal izango dute. Era berean, urteko prebentziozko mantentze lanak egin dizkiote ontziari. Besteak beste, erreskateekin beharrezko ziurtagiriak berritu dituzte. Horri esker, salbamendu misioak egiten jarrai dezake, berme handiagoarekin.
Migrazio krisia
Aita Mari ontziko kideek adierazi dute Mediterraneoko migrazio krisiak «okerrera» egin duela azken urtean, hobera egin beharrean; izan ere, 2020an hil zirenak halako bi hil dira 2021ean. Era berean, Libiako eta Greziako kostazainek indarkeriaz egindako kanporatzeak gaitzetsi dituzte. «Milaka pertsona arrisku eta trauma konponezinak jasaten ari dira, oinarrizko giza eskubideak bete gabe», gehitu dute.
Azkenik, esan dute salbamendu lanetan eta Greziako Vial errefuxiatu eremuan laguntzen jarraituko dutela. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204577/eaeko-auzitegi-nagusiak-ez-du-onartu-donostiako-hiri-ordenantzaren-kontrako-epaiari-jarritako-helegitea.htm | Gizartea | EAEko Auzitegi Nagusiak ez du onartu Donostiako hiri ordenantzaren kontrako epaiari jarritako helegitea | Iaz emandako epaia berretsi du auzitegiak, eta baliogabetzat jo du etxebizitza turistikoak lehen solairutik gora zabaltzeko aukera ematen duen ordenantza. Epai horren ostean «ehunka etxebizitza turistiko» zabaldu direla salatu du EH Bilduk. | EAEko Auzitegi Nagusiak ez du onartu Donostiako hiri ordenantzaren kontrako epaiari jarritako helegitea. Iaz emandako epaia berretsi du auzitegiak, eta baliogabetzat jo du etxebizitza turistikoak lehen solairutik gora zabaltzeko aukera ematen duen ordenantza. Epai horren ostean «ehunka etxebizitza turistiko» zabaldu direla salatu du EH Bilduk. | Donostiako Udalak etxebizitza turistikoak arautzeko ordenantza berria onartu zuen 2018an. Besteren artean, lehen solairutik gora hiriko eraikinetan zerbitzu hori ematen duten etxebizitzak zabaltzea ahalbidetzen zuen hiriko zenbait eremutan. Ordenantza hori baliogabetu egin zuen iazko urtarrilean EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak, HAPO Hiri Antolamendurako Plan Orokorra urratzen zuela zioen helegitea aintzat hartuta. Epai hori berretsi zuen, ondoren, Espainiako Auzitegi Gorenak. Epai haren kontrako helegitea jarri zuen Donostiako udal gobernuak, aurrez HAPOan aldaketak eginda,—besteak beste, lehen solairutik gora pisu turistikoak ezartzeko aukera sartzeko—, baina helegite horrek ez du aldarazi EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak erabakia, ez baitu tramiterako onartu. Ordenantza baliogabetzat jo zuen epaia irmoa dela adierazi du.
Donostiako EH Bilduk ohar batean jaso duenaren arabera, udal gobernuak erabakiak izango dituen ondorioen berri eman beharko dio Donostiako udalbatzari, «segur aski, urriaren 28ko saioan». Erantsi du argitzeke dagoela zein egoeratan geratuko diren behin auzitegiak ordenantza baliogabetzat jo ostean irekitako «ehunka etxebizitza turistiko». Udal ordenantzak HAPOarekin talka egiten duela adierazi du EH Bilduk: «Oso argi zegoen ordenantza honek lehen solairuaren gainetik etxebizitzak jartzeko aukera ematen zuela, eta HAPOan hori ez zela baimentzen». Halaber, salatu du edozein udal ordenantzak udal idazkariaren sinadura behar izaten duela, eta, Donostiako kasuan, idazkaria pisu turistiko baten jabea dela.
«Pisu turistikoak ezartzeko baldintzak malgutzeak» hirian izandako eraginaz ere ohartarazi du EH Bilduk. Koalizioaren arabera, «lehen legez kanpokoak ziren» 900 etxebizitza turistiko inguru legeztatu dira, eta kopuru hori «biderkatu» egin daitekeela adierazi du, «gero eta eremu gehiago saturatuz».
Erabilera turistikoko pisuek hiriko etxebizitzen prezioan izan duten igoera ere salatu du EH BIlduk, eta azken hiruhilekoan prezioak %7 garestitu direla jarri du adibidetzat. Horrez gain, pisu turistikoak ebazpen judizialen gainetik zabalik mantentzeko udal gobernuaren «helburua» ere salatu du, eta mesede egiten diela horrek «putre funtsei eta gainerako espekulatzaileei». |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204578/arantzazulab-ek-ehuk-muk-eta-deustuk-lankidetzarako-hitzarmen-bat-sinatu-dute.htm | Gizartea | Arantzazulab-ek, EHUk, MUk eta Deustuk lankidetzarako hitzarmen bat sinatu dute | Aurrerantzean, elkarrekin egingo dute ikerketa, berrikuntza, sareko lana, ezagutza sortu eta eraldatuko dute eta lankidetzako proiektuak sustatuko dituzte. | Arantzazulab-ek, EHUk, MUk eta Deustuk lankidetzarako hitzarmen bat sinatu dute. Aurrerantzean, elkarrekin egingo dute ikerketa, berrikuntza, sareko lana, ezagutza sortu eta eraldatuko dute eta lankidetzako proiektuak sustatuko dituzte. | Arantzazuko Gizarte Berrikuntza Laborategi Arantzazulab-ek, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, Deustuko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak elkarlanerako akordio bat sinatu dute. Bi helburu nagusi izango ditu: elkarlanean «ikerketa kolaboratiboa» egitea laborategiaren helburuekin bat datozen esparruetan eta «ezagutza gune erreferente» bihurtzea. Atzo sinatu zuten hitzarmena Agustin Erkizia EHUko Gipuzkoako campuseko errektoreordeak, Xabier Riezu Deustuko Unibertsitateko Donostiako Campuseko errektoreordeak, Nagore Ipiñak, Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko dekanoak eta Arantzazulab-eko zuzendari nagusi Naiara Goiak.
Ohar bidez azaldu dutenez, Arantzazulab sortu zenetik erakundeek elkarren artean izandako harremanak sendotu nahi dituzte, eta aurrerantzean elkarrekin egingo dituzten jarduerak zehaztu dituzte akordioan, adibidez, ikerketa, berrikuntza, ezaguza sortzea eta eraldatzea, sareko lana eta lankidetzako proiektuen sustapena.
Ikerketaren garrantzia
Akordioak ikerketarako izango duen balioari erreparatu dio Goiak: «Ikerketa Elkargunea abian da. Unibertsitate ezberdinen banakako ikerketen batuketaz haratago, elkarlanean oinarritutako hausnarketa eta ikerketa elkargunea izatea da Arantzazulab-en balio proposamena». Arantzazulab-ek proposatutako gaien inguruan ikertuko dute, eta askotariko diziplinetako eta belaunaldi desberdinetako ikertzaileak bildu nahi dituzte. «Elkarlanean garatutako ezagutza ez da unibertsitateen edota Arantzazulab-en eremuan bakarrik geratuko, baizik eta hori gizarteratzeko ahalegin berezia egingo da», erantsi dute. Hitzarmenaren bidez, unibertsitateek eskura jarriko dituzte baliabideak eta orain arte pilatu duten eskarmentua ere. Ikerketaz gain, jardunaldiak, gogoeta saioak eta difusio programak ere garatu asmo dituzte elkarlanean. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204579/uharten-emakume-bat-kolpeka-hil-zuen-gizonari-11-urteko-kartzelaldia-ezarri-diote.htm | Gizartea | Uharten emakume bat kolpeka hil zuen gizonari 11 urteko kartzelaldia ezarri diote | Akordioa lotu dute fiskaltzak, defentsak eta herri akusazioak, eta bertan behera gelditu da datorren astean egitekoa zen epaiketa. | Uharten emakume bat kolpeka hil zuen gizonari 11 urteko kartzelaldia ezarri diote. Akordioa lotu dute fiskaltzak, defentsak eta herri akusazioak, eta bertan behera gelditu da datorren astean egitekoa zen epaiketa. | 2018ko abuztuaren 25ean Uharten (Nafarroa) Natalia Balyuk kolpeka hil zuela aitortu du 44 urteko akusatuak, eta 11 urteko kartzela zigorra ezarri diote: 10 urte, hilketa delitu batengatik, eta beste urtebete, tratu txar jarraituen delituagatik. Fiskaltzak 21 urteko kartzelaldia eskatua zuen, baina akordioa lotu dute alde guztiek. Hortaz, bertan behera gelditu da urriaren 18tik 22ra bitartean egitekoa zen epaiketa.
Hilketaren egunean, larrialdi zerbitzuetara deitu zuen akusatuak Uharteko bere etxetik, abisatzeko emaztea dutxan erori zela eta konortea galdu zuela. Larrialdi zerbitzuak ez ezik, poliziak ere bertaratu ziren Uhartera, Zarraondoa kalera, eta ikusi zuten kolpeka egin ohi diren zauriak zituela Balyukek; haren senarrak ere, dei egin zuen gizonak, zauri batzuk zituela sumatu zuten.
Erizainek eta medikuek Nafarroako Ospitale Gunera eraman zuten emakumea, 38 urtekoa. Handik bi egunera hil zen.
Foruzaingoak ondorioztatu zuen indarkeria matxista kasu bat zela, eta gizona preso hartu zuten. Agoizko auzitegira eraman zuten atxilotua, Emakumeen Aurkako Indarkeriaren 1. Epaitegira. Foruzaingoak berak jakinarazi zuen gizonak maiz ematen zizkiola tratu txarrak emazteari. Sententzian irakur daitekeenez, akusatuak kolpeka hil zuen Balyuk, aurretik zituen zauriak berriz ireki eta barne odolustea eragin baitzioten. Akusatua 2018tik egon da behin-behinean preso.
Kartzela zigorraz gain, gizonak 12.500 euroko kalte ordaina pagatu beharko dio Balyuken aitari, eta 20.000na euro, biktimaren bi ahizpei. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204580/aske-utzi-dute-ehuren-leioako-campusean-tiroka-aritu-zen-gaztea.htm | Gizartea | Aske utzi dute EHUren Leioako campusean tiroka aritu zen gaztea | Kautelazko neurriekin da aske, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Ustezko egileak asteazken goizean erosi zuen arma. Erkorekak esan duenez, badirudi haren asmo bakarra kalte materialak eragitea zela. | Aske utzi dute EHUren Leioako campusean tiroka aritu zen gaztea. Kautelazko neurriekin da aske, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Ustezko egileak asteazken goizean erosi zuen arma. Erkorekak esan duenez, badirudi haren asmo bakarra kalte materialak eragitea zela. | Asteazkenean EHU Euskal Herriko Unibertsitateak Leioan (Bizkaian) duen egoitzan eskopeta batekin agertu eta tiroka hasi zen gaztea epailearen aurretik pasatu da gaur. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, polizia eginbideak amaitu ondoren, 21 urteko gaztea Getxoko (Bizkaia) guardiako epaitegiaren esku utzi dute, kalte delitu bat egotzita. Epaileak erabaki du aske uztea, kautelazko neurriekin; besteak beste, gaztea zentro psikiatriko batean ospitaleratu dezaten agindu du.
Aferak ez du ondorio larriagorik izan, eta atzo normal aritu ziren Leioako campusean. EHUk jakinarazi duenez, tiroketa Zientzia eta Teknologiako eraikinean gertatu zen, eta kalte bakarrak kristaletan, hormetan, sabaian eta informazio pantaila batean gertatu ziren. EHUk esan du «gertaera larriaren» ostean, jarduera «guztiz normala» dela.
Ikusi gehiago: EHUren Leioako campusa normaltasunera bueltatu da tiroketaren ostean
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak eta Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok zenbait xehetasun eman dituzte gertatutakoaren inguruan. Azaldu dutenez, ustezko egileak asteazken goizean erosi zuen arma, bigarren eskuko objektuen salerosketarako webgune baten bitartez.
Erosi eta segituan, Guardia Zibilaren egoitzara abiatu zen arma legeztatzera. Gazteak bazuen ehizarako baimena, eta hori aurkeztu zuen, nortasun agiriarekin eta beste zenbait dokumenturekin batera. Ondoren, eta unibertsitatera joan aurretik, Abantoko Gallarta elkartean (Bizkaia) aritu zen tiro praktikak egiten.
Ikerketa
Erkorekak azaldu duenez, itxura guztien arabera, haren asmo bakarra zen unibertsitatean «kalte materialak» eragitea, eta erantsi du ertzainek atxilotu zutenean ez ziela kontra egin.
Gazteak 21 urte ditu, unibertsitateko ikaslea da, eta, atxilotua izan aurretik, 25 bat aldiz egin zien tiro unibertsitateko eraikin eta azpiegiturei. Erkorekak ez du ezer esan nahi izan gaztearen ustezko motibazioen edo haren buru osasunaren inguruan: «Hori ez da Ertzaintzaren lana, eta gaian adituak diren teknikariek aztertu beharko dute», adierazi du.
Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz ere auziaz mintzatu da, eta nabarmendu du «azkarra» izan zela arazoari emandako erantzuna, eta EHUk horrelako aferetarako prestatua duen protokoloak «ongi» funtzionatu zuela. «Den-dena oso arin konpondu zen», erantsi du.
Erkorekak ez ezik, Bildarratzek ere ez du «espekulatu» nahi izan gaztearen motibazioez edo haren osasun mentalaz, eta, era berean, ez du aurreratu nahi izan EHUk ikaslearen kontrako neurririk hartuko ote duen. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204581/emakumeak-zientzian-egitasmoak-seigarren-edizioa-izango-du-otsailean.htm | Gizartea | Emakumeak Zientzian egitasmoak seigarren edizioa izango du otsailean | Hamazazpi euskal erakundek gaur sinatu dute lankidetza hitzarmen berria, otsailaren 11n egun osoko programazioa antolatzeko. Zientzia «nesken kontua» ere badela zabaldu nahi dute sustatzaileek programa horren bidez. | Emakumeak Zientzian egitasmoak seigarren edizioa izango du otsailean. Hamazazpi euskal erakundek gaur sinatu dute lankidetza hitzarmen berria, otsailaren 11n egun osoko programazioa antolatzeko. Zientzia «nesken kontua» ere badela zabaldu nahi dute sustatzaileek programa horren bidez. | Hamazazpi euskal erakundek gaur sinatu dute lankidetza hitzarmen berria: guztien artean antolatuko dute Emakumeak Zientzian egitasmoaren seigarren edizioa. Otsailaren 11n izango da, Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Egunean, eta zehazki erakunde hauek emango diote bultzada egitasmoari: Polymat, CIC Nanogunea, Donostia International Physics Center (DIPC), Materialen Fisika Zentroa (CFM CSIC-EHU), CIC Biomagune, Biodonostia, Tecnun-Ingeniaritza Eskola, Ceit, Eureka zientzia museoa, Gipuzkoako Ingeniari Industrialen Elkargo Ofiziala, Basque Center on Cognition, Brain and Language (BCBL), Lortek, EHUko Informatika Fakultatea, Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola eta Kimika Fakultatea, Elhuyar eta Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkeak.
Antolatzaileek jakinarazi dutenez, «programa zabal bat» diseinatuko dute, zientzia «nesken kontua» ere badela zabaltzeko. Horretarako, hainbat helburu zehaztu dituzte: «Zientzian diharduten emakumeen lana ikusaraztea, jarduera zientifiko-teknikoak gizonezkoen kontua direlako ustea apurtzea, eta neskek eta nerabeek zientziako ikasketak hauta ditzaten sustatzea».
Urteetako bidea
Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2016. urtean izendatu zuen otsailaren 11 Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna. Urte bat geroago, 2017an, Donostiako CIC Nanogune ikerketa zentroak sentsibilizazio eta dibulgazio jarduerak egin zituen, eta hurrengo bi urteetan Materialen Fisikako Zentroak (CFM CSIC-EHU), Donostia International Physics Center (DIPC) eta CIC Biomagunek bat egin zuten Emakumeak Zientzian egitasmoarekin.
Proiektua urtez urte handituz joan da, eta 2020. urtean bederatzi erakunde batu ziren ekimenera. Iragan otsailean, berriz, hamaika sustatzailek parte hartu zuten, eta aurten hamazazpira igo da kopurua. |
2021-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/204582/tren-ezbeharretik-ihes-egitea-lortu-duen-bosgarren-migratzailea-aurkitu-dute.htm | Gizartea | Tren ezbeharretik ihes egitea lortu duen bosgarren migratzailea aurkitu dute | Istripua gertatu zen lekuan, bost lagunen nortasun paperak aurkitu zituen Frantziako Poliziak. | Tren ezbeharretik ihes egitea lortu duen bosgarren migratzailea aurkitu dute. Istripua gertatu zen lekuan, bost lagunen nortasun paperak aurkitu zituen Frantziako Poliziak. | Susmoa baieztatu da: Ziburuko (Lapurdi) trenbidean trenak harrapatuta hil egin ziren hiru migranteekin, eta zauriturik atera denarekin, beste lagun bat ere bazen. Ezbeharra gertatu zen lekuan, bost lagunen dokumentazioak aurkitu zituen Frantziako Poliziak. Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri baieztatu dionez, atzo arratsean, Baionako Poliziak lokalizatu zuen bosgarren laguna, Lapurdiko hiriburuan. Zauriturik atera den migratzaileak errana berretsi du: Frantziako Poliziaren kontroletatik kukutzeko asmoz igo ziren trenbidera.
Lagun horrek Frantziako Poliziari azaldu dio hotzagatik iratzarri zela, istripua gertatu baino zenbait minutu lehenago. Berotzeko, «kirol pixka bat» egiteko, trenbidetik urrundu zen, eta, istripua ikusita, ihes egin zuen.
Anartean, ikerketak segitzen du. Bourrierrek azaldu du Bordeleko (Okzitania) auzitegi medikuntzako institutuak gorpuak identifikatu dituela. Halere, zehaztu du oraino ez dela «ofiziala», Aljeriak Frantzian duen kontsulatuak baieztatu behar baititu informazioak.
Prefeturaren erantzuna
Kontrolen areagotzearekin lotu dute istripua Cimade, Anafe, eta Amnesty International elkarteek. «Mugetako kontrolak ez dira inolaz ere bizitzaren gainetik jarri behar. Giza eskubideen aurkako eginmoldeak gogor gaitzesten ditugu», erran dute.
Hala ere, bide beretik segitzeko asmoa erakutsi du Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Hedabideei bidalitako ohar batean jakinarazi zuten atzo gauean polizia kontrola ezarriko zutela Urruñan (Lapurdi), 23:00etatik 02:00etara: operazio mediatiko bat. «Pertsonen eta ondasunen zirkulazio askearen ondorioz, ondasunen eta pertsonen joan-etorriak etengabe handitu dira, horien artean legez kanpoko immigrazioarekin lotutakoak». Polizia kontrolean parte hartu zuten, besteak beste, Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefetak eta Bourrier prokuradoreak. Frantziako segurtasun indarretako 115 agentek eta Guardia Zibilak ere parte hartu zuten. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204616/nafarroa-xxi-dinamika-sortu-dute-foru-hobekuntzaren-inguruko-herri-kontakizun-bat-sortzeko.htm | Politika | Nafarroa XXI dinamika sortu dute, Foru Hobekuntzaren inguruko «herri kontakizun bat» sortzeko | Nafarroaren «autogobernu galerarekin larrituta», herrialdearen orainaren eta etorkizunari buruzko eztabaida «plural eta parte hartzailea» sustatu nahi dute. | Nafarroa XXI dinamika sortu dute, Foru Hobekuntzaren inguruko «herri kontakizun bat» sortzeko. Nafarroaren «autogobernu galerarekin larrituta», herrialdearen orainaren eta etorkizunari buruzko eztabaida «plural eta parte hartzailea» sustatu nahi dute. | Duela berrogei urte Foru Hobekuntzaren negoziaketa egin zuten toki berean bildu dira gaur Nafarroa osoko hainbat lagun, Nafarroako Jauregiaren aurrean, herri plataforma berri bat aurkezteko: Nafarroa XXI. Herrialdearen orainaren eta etorkizunaren inguruko eztabaida bultzatzea dute helburu, «Nafarroa demokratikoago eta sozialago baten norabidean pausoak emateko».
Maitane Eraso eta Ani Morales bozeramaileek azaldu dutenez, egitasmoa kezka batetik abiatu dute: «Larrituta gaude Nafarroako autogobernu galerarekin; gobernu zentralaren, Bruselaren, merkatuen eta multinazionalen aurrean gero eta botere politiko ahulagoa dugula ziurtatzearekin». Nafarroako gizartea «bere burua gobernatzeko gaitasuna» galtzen ari dela salatu dute.
Ondorio horretara iritsi dira Nafarroako Foru Hobekuntza indarrean sartu zenetik berrogei urte betetzear direnean —1982ko abuztuan izan zen—; eta burujabetzaren gabezia gertakari horrekin lotu dute. Izan ere, Nafarroa izan zen bere estatutua bozkatzeko erreferendumik egin ez zuen lurralde historiko bakarra. «Eta gaur gaurkoz egiaztatzen dugu egungo nafar biztanleriaren hiru laurdenek ez zutela parte hartu eta ez bozkatu lege haren aprobazio prozesuan», adierazi dute. Hori «konpondu beharreko defizit demokratikotzat» jotzen dute.
Era berean, adierazi dute egungo Nafarroaren eta duela berrogei urtekoaren artean ezberdintasun handiak daudela: «Jendarte feministago batean bizi gara, laikoagoa, ekologistagoa eta anitzagoa; egoera politiko, ekonomiko eta sozial kaskarraz sakonki arduratzen dena».
Horiek horrela, Foru Hobekuntzaren negoziazioari buruzko «herri kontakizun bat» sortzeko unea dela aldarrikatu dute, eta, horrekin batera, Nafarroaren orainaldiari eta geroari buruz eztabaidatzekoa ere. Gainera, eztabaida hori «beldurrik gabe» egin behar dela azpimarratu dute, «aurretiazko muga guztiak alboratuz», proiektu guztiak onargarriak direla uste dutelako, bat salbu: «gure herriari bere oraina eta etorkizuna modu demokratikoan erabakitzeko gaitasuna ukatzen diona».
Jardunaldiak egingo dituzte
Eztabaida egikaritzeko, lan jardunaldiak egingo dituzte hogei herritan, dinamika «josi eta zabaltzeko» eta ekarpenak jasotzeko. Nafarroako jendarteari erronkan parte hartzera dei egin diote, eztabaida ahalik eta «anitzena, gardenena eta parte hartzaileena» izan dadin. Eragile kultural, sindikal, sozial, politiko eta instituzionalek ere parte hartzearen garrantzia nabarmendu dute.
Dinamikaren gogoetak manifestu batean bildu dituzte, eta www.na21.org webgunean irakur daiteke, baita atxikimendua eman ere. Oraingoz ehun pertsona inguruk sinatu dute; horien artean daude, esaterako, Mikel Soto, Txutxin Almingol, Ane Zaldua, Patxi Zamora, Joseba Compains, Julia Itoiz edota Begoña Zabala. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204617/martin-villa-auzipetu-du-servini-epaileak.htm | Gizartea | Martin Villa auzipetu du Servini epaileak | 1976ko Gasteizko hilketengatik eta German Rodriguezen hilketarengatik auzipetu du. | Martin Villa auzipetu du Servini epaileak. 1976ko Gasteizko hilketengatik eta German Rodriguezen hilketarengatik auzipetu du. | Francoren diktaduran eta ondorengo urteetan, trantsizio deituan, kargu ugari izan zituen Rodolfo Martin Villak. Besteak beste, Espainiako Gobernuko ministroa izan zen 1976-1979 aldian. Frankismoko krimenak argitze aldera Argentinan auzibide bat abian duen Maria Servini epaileak auzipetu egin du. 1976ko martxoaren 3an Gasteizen Espainiako Poliziak bost langile tiroka hil zituen; 1978ko sanferminetan, berriz, German Rodriguez hil zuten Iruñean. Bi hilketa horien harira auzipetu du. Gaur eguedian zabaldu da albistea, Serviniren auzibidea hauspotzen ari diren elkarteek berehala baieztatu dute, txalotu ere egin dute, eta horren gaineko xehetasunak emateko astearen hasieran agerraldi bat egingo dutela jakinarazi dute. «Abokatuak aztertzen ari dira orain autoa», azaldu du Martxoaren 3ko gertaerak argitze aldera Gasteizen martxan dagoen plataformako kide Andoni Txaskok. Lehen balorazioa oso positiboa da: «Desiratzen geunden albiste hau jasotzeko; urtebete pasatxo joan da Martin Villak Serviniren deklaratu zuenetik, eta jakin nahi genuen emaitza. Denbora behar izan du, baina albistea bikaina izan da. Irmo ari da epailea, eta zentzu horrexetan eman du ebazpen hau ere». Servini epaileak frankismoko krimenak argitzeko abian duen bidean mugarria da auto hau. Trabaz jositako bide batean egindako lorpen bat da. Eta oraindik ere bide luzea izan dezake; Gasteizko eta Iruñeko hilketak aipatzeaz gain, beste kausa batzuetan ere ministro ohiak izan dezakeen erantzukizuna ikertzeko bidea ireki baita ebazpenean. Martxoaren 3 plataformak bezalaxe, 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak ere pozez hartu du autoa. Txaskok zehaztu du Martin Villari egotzitakoak «gizateriaren aurkako delitu» izendatu dituela Servinik, errepresio «sistematiko baten» ondoriotzat jo dituela alegia, eta oroitarazi du beren aspaldiko eskea dela hori. «Orain duda dugu, Espainiako Estatuak zer erantzun emango duen». Hemendik aurrerakoak iragartzen ez da ausartu Txasko. Traba ugari jarri ditu orain arte Espainiako Gobernuak. Servinik Martin Villa deklaratzera deitzeko egin zituen estradizio eta atxiloketa eskea, esaterako, bertan behera utzi zituen. Argentinako kereila ere auzitan jarri dute maiz, atzerriko herrialde batek halako auzibide bat ezin duela abiatu argudiatuta. Baina amarru bat dela esan du Txaskok. «Izan ere, hemen zerbait martxan jartzen saiatu garenean, preskripzioa erabili dute argudio gisara». Eta hori ezin dela onartu oroitarazi du: «Halako krimenentzako preskripziorik ez dago». Orain arteko «zigorgabetasun» jarrerari eusten badiote Espainiako erakundeek NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Europako Parlamentuak ezarritako irizpideen aurkako bidea jarraituko dutela adierazi du Txaskok. Iazko irailean deklaratu zuen Martin Villak Servini epailaren aurrean. Egozten dizkioten delituen harira «genozidioa» leporatzen diotenez, Franco hil ondorengo urteetan «genozidiorik» ez zela egon esan zuen orduan: historiako «etaparik onenetako bat» izan zela. Argentinako enbaxadaren egoitzan deklaratu zuen epailearen aurrean. Deklarazioa hartu aurreko egunetan, Espainiako goi kargudun ugarik Martin Villaren aldeko gutun bat idatzi zuten. Felipe Gonzalez, Jose Maria Aznar, Jose Luis Rodriguez Zapatero eta Mariano Rajoy presidente ohiak zeuden izenpetzaileen artean. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204618/euskal-herriko-eskubide-sozialen-gutunak-etapa-berri-bat-zabalduko-du-ekinbidea-indartzekoasmoarekin.htm | Gizartea | Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak etapa berri bat zabalduko du, ekinbidea «indartzeko» asmoarekin | Sei hilabeteko epe bat zabalduko du, ekinbidean parte hartzen ez duten eragileek bertara batzeko aukera izan dezaten. Pandemiak utzi dituen ondorioei aurre egiteko sareak sendotu nahi ditu. | Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak etapa berri bat zabalduko du, ekinbidea «indartzeko» asmoarekin. Sei hilabeteko epe bat zabalduko du, ekinbidean parte hartzen ez duten eragileek bertara batzeko aukera izan dezaten. Pandemiak utzi dituen ondorioei aurre egiteko sareak sendotu nahi ditu. | Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna osatzen duten eragileek gaur egin dute lehen bilera pandemia hasi zenetik, Gasteizen. Bertan erabakitakoa jakinarazi dute gero, agerraldi batean: Sei hilabeteko epe berri bat zabalduko dute, ekinbidea eta inguruko sareak «indartzeko» asmoarekin. Bertan parte hartzen ez duten eragileei gonbita egin die ekinbidera batzeko eta «sareak indartzeko».
Beñat Irasuegi bozeramaileak adierazi duenez, pandemiak agerian utzi du «burujabetzaren eta oinarrizko giza eskubideen» beharra, eta, Irasuegiren ustez, are modu argiagoan ikusten da orain konpondu beharreko «egiturazko arazoak» daudela. Azaldu duenez, pandemia garaian eskubideak murriztu egin dira, eta herritarren bizi baldintzak nabarmen okertu dira. Horregatik zabaldu dute deialdia, izurriak utzi duen egoera berriko erronkei begira.
Helburu gisa jarri dute subiranotasunaren aldeko eragileak elkartu eta agenda sozial berritu bat sortzea, besteak beste. Jakinarazi dutenez, urte politiko hau «berezia» izango da, COVID-19ak utzi dituen arazoez jabetu eta horiek «kudeatzen» hasiko direlako. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204619/brian-currin-presoen-egoera-barkaezina-da-ez-dago-aitzakiarik.htm | Politika | Brian Currin: «Presoen egoera barkaezina da; ez dago aitzakiarik» | Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurreneko jardunaldien azken saioa izan da Baionan. Iragandakoaz eta gelditzen diren erronkez mintzatu dira bertako eta nazioarteko eragileak. Nazioartearen pisu politikoa erabiliz presoen auzia konpontzeko mekanismoak sortzera deitu du Brian Currin Hego Afrikako abokatuak. | Brian Currin: «Presoen egoera barkaezina da; ez dago aitzakiarik». Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurreneko jardunaldien azken saioa izan da Baionan. Iragandakoaz eta gelditzen diren erronkez mintzatu dira bertako eta nazioarteko eragileak. Nazioartearen pisu politikoa erabiliz presoen auzia konpontzeko mekanismoak sortzera deitu du Brian Currin Hego Afrikako abokatuak. | Kasik osorik bete da Baionako Arte Eskolako Henri Grenet auditoriuma Aieteko Nazioarteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren kari egun hauetan antolatzen ari diren jardunaldien azken saioan. Ipar Euskal Herriko kasik alderdi guzietako hautetsiak bildu dira goizean, eta hemendik aitzina ere elkarlanean aritzera engaiatu dira. Oraindik egiteko gelditzen direnak azpimarratu dituzte, nagusiki, gainerako mahai inguruetan. Kolonbiako eta Irlandako esperientziak aipatu dituzte, besteak beste, hango prozesuetan izandako arazo eta lorpenetatik irakaspenak atera nahian. Brian Currin Hego Afrikako abokatuak itxi du hitzaldi sorta, eta aitzina egiteko proposamen batzuk plazaratu ditu.
Presoen auzia konpontzea lehenetsi du Currinek. «Aitzinamenduak» izan direla aitortu badu ere, gaiari heltzeko mekanismoak eskas direla erran du. «Egitura bat, borondate politikoaren testigu litzatekeena». Duela hamar urte Aieteko konferentziari babesa eman zioten nazioarteko pertsona ezagunek parte hartu lezaketela iradoki du, «egina izan ez den guzia egin dadin bultzatzeko» pisu politiko bat izan daitezkeelakoan. Hego Afrikan edo Ipar Irlandan presoen auziari aterabidea emateko sortu zituzten batzordeak aipatu ditu eredu gisa. «Badago entusiasmo anitz, esperantza anitz, baina antolatua izan behar da. Frantziako eta Espainiako estatuei inplikatzeko eskatu behar zaie. 70 urteko presoak izatea, presoak zahartzea, preso eriak izatea, barkaezina da. Gaur egun egoera erabat desberdina da. Ez dago aitzakiarik», adierazi du.
Justizia trantsizionalerako mekanismoak sortzea ere beharrezkotzat jo du, eta ildo horretan gatazkari buruz dauden kontakizun ezberdinak elkartzeko beharra azpimarratu du. Lan hori egiteko Euskal Gobernuak «lidergoa» har lezakeela erran du, baina iradoki du «interesgarria» izan litekeela Ipar Euskal Herriko bi pertsona izendatzea «istorioak eta kontakizunak biltzeko». Gisa horretara, «gibelean» dagoen guzia bildu, eta alde bakoitzekoen ideia politikoak nondik datozen aztertzeko modua ikusiko luke.
Iraultza eta zailtasunak
Gai horiek izan dituzte hizpide Bake prozesua, posible den parioa? mahai inguruan ere, Jean Pierre Massias zuzenbide publikoko irakasleak, Carlos Beristain Kolonbiako egia lantaldeko komisarioak eta Brandon Hamber irakasleak. Aietekoa arlo anitzetako «iraultza bat» izan zela baieztatu du Massiassek. Iraultza bat euskal gatazkan, «inflexio puntu bat» izan zelako. «Aitzineko prozesu guzietan galdera bera zegoen: ea ETAren su-etena noiz apurtuko zen. Hor ez zuen inork zalantzan eman; sinesgarritasuna bazen».
Metodologian ere ikusten du iraultza, bai nazioarteko egiaztapenean, baita aldebakartasunean ere. «Metodo ona ote zen? Seguruenik ez zegoen besterik. Hori zen bakea inposatzeko modu bakarra». Baieztatu du gaur egun Euskal Herrikoa eredu gisa hartua dela nazioarteko gatazken konponbide prozesuetan. Azkenik, ohartarazi du «amaitu gabeko iraultza bat» izan dela. «Egia, justizia, erreparazioa, eta ez errepikatzea», aipatu ditu erronka gisa. «Hamar urteren ondoren interesgarria da ez gertakari gisa ikustea, baizik eta prozesu gisa».
Haren hitzetan, mundu osoko prozesuek aurkitu ohi dituzten hiru zailtasun izan ditu Euskal Herrikoak ere. Batetik boterearen jarrera: «ezin da zinezko prozesurik izan botereak ez badu parte hartzen». Haren erranetan, edozein prozesutako akordioetan, presoen gaia izan ohi da lehen elementua, baina horretarako estatuak inplikatu behar dira. «Lehen galdera da ea nola parte hartu estatuek, nola bultzatu parte hartzera. Estatua da bake prozesurako oztopo nagusia; prozesu garaian dauden politikariak eta ondotik etorriko direnak».
Gizartearen onarpena ere aipatu du zailtasun gisa. «Bake akordio bat sinesgarria izan dadin eta plantan ezarria izan dadin, gizarteak onartu behar du. Edo gutxienez ez du ukatu behar». Lehenik, parte hartu duten aktoreek onartu behar dute, eta, ondoren, gizarteak. Baina gizartean gaiak sor dezakeen «indiferentzia» aipatu du, Baionako zuzenbide fakultateko lehen urteko bere ikasleak aipatuta. «Ez dut uste prozesuaren kontzientziarik dutenik».
Azkenik, «pasatzen den denbora» ere aipatu du. Hau da, prozesua bigarren mailan emanen duten gai berriak sortzea. «Zer pisu du bake prozesuak koronabirusarekin? Zer pisu Kataluniako prozesuarekin?», aipatu zuen. Era berean, kontzientzia kolektiboan izan daitezkeen bilakaerak ere aipatu ditu. «Kontzientzia kolektiboan borroka armatua eta gerrillariak ez dira gehiago existitzen; terrorismoa baizik ez da». Frantziako epaitegietan euskal presoen auzietan lekuko gisa deklaratzera joatean, magistratuen aitzinean ez ulertua izatearen inpresioa aipatu du.
Kolonbia eta Irlanda
Kolonbiakoa denboran luze doan prozesu bat dela erran du Beristainek, eta Euskal Herrikoarekin parekatu du, besteak beste, sortu den polarizazio sozialari dagokionez. Eta galdera bat egin du: «zer lan egin behar da gizartearekin prozesuaren ikuspegi baikor bat izateko?». Azken urteetan sortu dituzten mekanismoak aipatu ditu. Bakerako justizia berezia batetik, gizateria krimenak egin dituztenak epaitzeko epaitegi berezi batekin, egia batzordea eta desagertuak bilatzeko batzordea... «Lan hori guzia egiten ari gara gobernuak bakerako borondaterik izan gabe». Baina gaur egun dagoen testuinguru zaila ere aipatu du. «Oraindik bada gerrilla bat, badira paramilitarrak, bada beldurra». Azken urteetan izan diren hilketa andana oroitarazi ditu: gaur arte, FARCeko 300 kide ohi inguru erailak izan dira.
Gertatutakoa sozializatzeko beharraz ere mintzatu da. «Badakigu zer gertatu den, arduradunek badakite; helburua da gizarteak jakitea. Memoria bat behar dugu baina ez memoria defentsibo bat. Errealitate printzipio bat behar da, minaren errespetuan oinarritzen dena. Errespetu hori da elkarbizitzaren oinarria. Hori gabe ez da posible».
Hamberrek 1998ko akordioetatik gaur arte Irlandan izan den bilakaera izan du hizpide, presoen askatzean eta biktimen laguntzan egin diren urratsak aipatuta. Paramilitarrak ofizialki desagertu badira ere, horietako batzuk kriminalitatera pasatu direla esplikatu du, eta urtero dozenaka eraso izaten direla. «Prozesuak luzeak dira. Gizarte zibilean anitz inbertitu da eta politikarien parte hartzea ere handia izan da. Baina denborarekin konfiantza arrakalatu da, erronka gehiago agertu direlako».
Brexit-aren ondorioa da erronka horietako bat, Ipar eta Hego Irlandaren arteko muga markatu duelako. «1998an inork ez zezakeen halakorik imajinatu. Europako Batasunari esker, mugarik ez zen, baina brexit-arekin bat-batean aldatu da. Aldaketa ikaragarria da». Kontserbadoreei leporatu die egoera, Ipar Irlandarekiko bere ustez izan duten «desinteresa» deitoratuta.
Denboraren nozioa ere aipagai izan du Hamberrek, presoen eta biktimen gizarteratzea. «Hogei urte beranduago, gehienak erretiratuak dira: prestazio sozialak behar dituzte, ez lan munduan integratzea. Baina, gaur egun, prestazio sozialetan murrizketak eginak izan diren gizarte batean bizi gara». Bere ikasleen adibidea ere hartu zuen: «Ez dute iraganaren ezagutzarik, baina gure ikerketek erakusten dute haien jarrerak gurasoen berdinak direla. Alta, ez dute bortizkeria bizi izan. Nola engaia ditzakegu gaur egungo gazteak bake prozesuan hogei urte beranduago? Beste gai batzuk jarri dituzte mahai gainean: klima aldaketa, LGBTQI gaiak...».
Haren iritziz, 1998ko akordioa berrikusi beharko litzateke. «Gure plan estrategikoa berrikusi behar dugu, eta, horretarako, denbora eta energia behar ditugu; baina, jendea nekatua da». Haren hitzetan, hamar urtean behin berrikusi beharko lirateke halako planak. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204620/amets-arzallus-nagusitu-da-xilabako-lehen-finalaurrekoan.htm | Kultura | Amets Arzallus nagusitu da Xilabako lehen finalaurrekoan | Julio Sotok irabazi du Nafarroako Bertsolari Txapelketako azken kanporaketa eta finalaurrekoak zehaztuta gelditu dira. Txaber Altubek gailendu da Bizkaiko Bertso Txapelketako hirugarren kanporaketan. | Amets Arzallus nagusitu da Xilabako lehen finalaurrekoan. Julio Sotok irabazi du Nafarroako Bertsolari Txapelketako azken kanporaketa eta finalaurrekoak zehaztuta gelditu dira. Txaber Altubek gailendu da Bizkaiko Bertso Txapelketako hirugarren kanporaketan. | Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Behereko Bertsolari Txapelketako lehen finalaurrekoa jokatu da, gaur, Maulen, eta bertan Amets Arzallus Antia izan da garaile. Arzallusek 526 puntu eskuratu ditu guztira, eta haren atzetik sailkatu dira Maddi Ane Txoperena Iribarren (498.5), Aitor Servier Etxexuri (494), Maddi Sarasua Laskarai (477.5), Karlos Aizpurua Etxarte (460.5) eta Kerman Diaz Franko (454). Arzallus zuzenean sailkatu da azaroaren 13an Donibane Lohizunen jokatuko den finalerako.
Bigarren finalaurrekoa datorren larunbatean jokatuko da Bardozen, eta bertan arituko dira bertsotan Iker Altuna, Irati Alcantarilla, Maddalen Arzallus, Miren Artetxe, Ramuntxo Christy eta Xumai Murua.
Nafarroako Bertsolari Txapelketako azken kanporaketa ere jokatu da Donezteben eta han Julio Soto nagusitu da, eta zuzenean sailkatu da finalaurrekoetarako. Sotok 387,5 eskuratu ditu. Bigarren Josu Sanjurjo sailkatu da 335 punturekin, eta jarraian etorri dira Iker Gorosterrazu (304), Ekain Alegre (284,5), Egoitz Gorosterrazu (272,5) eta Sahats Aleman (267).
Kanporaketak jokatuta, finalaurrekoetako hiru saioetan parte hartuko duten bertsolariak honako hauek dira
Azaroak 1an Altsasun: Ekhiñe Zapiain Arlegi, Endika Legarra Nuin, Eneko Fernandez Maritxalar, Erika Lagoma Pombar, Oier Lakuntza Irigoien eta Xabat Illarregi Marzol.
Azaroak 6an Berriozarren: Alazne Untxalo Erregerena, Eneko Lazkoz Martinez, Josu Sanjurjo Alzuri, Mikel Lasarte Cia, Patxi Castillo Graciarena eta Saioa Alkaiza Guallar.
Azaroak 14an Leitzan: Iker Gorosterrazu Elizagoien, Joanes Illarregi Marzol, Julen Zelaieta Iriarte, Julio Soto Ezkurdia, Sarai Robles Vitas eta Xabier Silveira Etxeberria.
Bizkaian, Txaber Altube nagusi
Bizkaiko Bertsolari Txapelketako hirugarren kanporaketa ere jokatu da, gaur, Ortuellako Gorbea aretoan, eta bertan Txaber Altube Sarrionandia nagusitu da 484,5 punturekin. Jarraian sailkatu dira Mikel Retolaza Etxebarria (457), Julen Ibarguengoitia Ordorika (446), Peru Vidal Gurrutxaga (433), Garikoitz Sarriugarte Onaindia (416,5) eta Asier Alcedo Cano (403,5).
Modu horretan, Altube Sarrionandiak txapelketako finalaurrekoetarako txartela lortu du, eta Larrabetzun jokatuko den saioan kantatuko du, abenduaren 4an.
Txapelketako laugarren kanporaketa Mungian jokatuko da hurrengo larunbatean, eta bertan parte hartuko dute Aissa Intxausti Aburruzak, Koldo Gezuraga Seijidok, Aitor Etxebarriazarraga Gabiolak, Oihana Bartra Arenasek, Arkaitz Zipitria Mendizabalek eta Paule Ixiar Loizaga Legarrak. |
2021-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/204621/maren-galvezek-eta-gorka-granadok-irabazi-dute-euskal-herriko-45-dantza-txapelketa.htm | Kultura | Maren Galvezek eta Gorka Granadok irabazi dute Euskal Herriko 45. Dantza Txapelketa | Gaur arratsaldean jokatu da Seguran (Gipuzkoa) | Maren Galvezek eta Gorka Granadok irabazi dute Euskal Herriko 45. Dantza Txapelketa. Gaur arratsaldean jokatu da Seguran (Gipuzkoa) | Maren Galvezek (Lezo, Gipuzkoa) eta Gorka Granadok (Sopela, Bizkaia) osatutako bikoteak irabazi du gaur arratsaldean Seguran jokatu den Euskal Herriko 45. Dantza Txapelketa. Irabazleek 73,50 puntu eskuratu dituzte, eta haien atzetik Saioa Galarragak eta Julen Murgiondok osatutako bikotea (Bergara, Gipuzkoa) sailkatu da 72 punturekin. Hirugarrenak Katerin Artola (Oiartzun, Gipuzkoa) eta Iker Belintxon (Lezo, Gipuzkoa) izan dira.
Guztira, hamabost dantzari bikotek parte hartu dute txapelketan.
Galvezek eta Granadok txapela, lepokoa, 800 euroko saria, Gipuzkoako Euskal Dantzarien Biltzarrak emandako trofeoa eta Aitor Ruiz de Eginoren eskultura jaso dute.
Bigarren sailkatuek, Galarragak eta Murgiondok 600 euro eta oroigarria eskuratu dituzte eta Artolak eta Belintxonek, berriz, 500 euro eta oroigarria. |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204622/ospakizuna-betea-izan-da.htm | Kirola | Ospakizuna betea izan da | Realak 1-0 irabazi dio Mallorcari azken unean, Lobetek sartutako golari esker. Txuri urdinak lider jarri dira. Bigarren zati osoa bat gutxiagorekin jokatu dute, epaileak bi txartel hori erakutsi baitizkio Aihen Muñozi | Ospakizuna betea izan da. Realak 1-0 irabazi dio Mallorcari azken unean, Lobetek sartutako golari esker. Txuri urdinak lider jarri dira. Bigarren zati osoa bat gutxiagorekin jokatu dute, epaileak bi txartel hori erakutsi baitizkio Aihen Muñozi | Festa eguna iragarrita zegoen Anoetan, eta hala izan da. Realzaleek apirilean Sevillan irabazitako Espainiako Kopa bertatik bertara ikusteko aukera izan dute. Gainera, sufrituta bada ere, taldeak hiru puntuak ere eskaini dizkie. Izan ere, Imanol Alguacilen taldeak 1-0 irabazi dio Mallorcari, azken unean Julen Lobetek sartutako golari esker, eta lider jarri da. Merituzko garaipena izan da, bigarren zati osoa bat gutxiagorekin jokatu baitu Realak.
Partida aurretik Mikel Oiartzabalek eta Asier Illarramendik altxatu dute Kopako garaikurra, inguruan taldekideak zituztela, eta zaleen txaloen artean. Hasieran ez da aparteko aukerarik izan. 16. minutura arte Realak ez du Mallorcaren atean arriskurik sortu. Robert Navarrok altu egin du errematea, Januzajekin jokaldi on bat lotu ostean.
Txuri-urdinak partidaren agintea eskuratuz joan dira, baloi jabetza baliatuz. Baina denboraldi honetan behin baino gehiagotan gertatu zaien bezala, argitasun askorik gabe. Mallorca aise zebilen horrela. LuIs Garciak zuzentzen duen taldearentzat saria zen berdinketa. Gebara eta Merino ondo itxiak dituzte, eta hala Realari kostatu egiten zaio aukerak sortzea. Merinok eta Robert Navarrok egindako bi jaurtiketa izan dira txuri-urdinen bi jokaldirik arriskutsuenak. Baina lehenengoa ondo geratu du Merinok, eta bigarrena kanpora joan da.
Atsedenaldia iristear zela geratu dira lehen zatiko bi gauzarik aipagarrienak. Batetik, epailek baliorik gabe utzi du Isaskek buruz sartutako gol bat, jokoz kanpo zegoelako. Bestetik, Aihen kanporatu du, 45. minutua betetzear zela, bigarren txartel horia atera eta gero, zelai erdian Ruiz de Galarretari egindako sarrera batengatik. Txistu zaparrada jaso du Gonzalez Fuertes epaileak.
Bigarren zatian joko eskasa
Atsedenaldian bi aldaketa egin ditu Imanolek. Gorosabel eta Zubimendi zelairatu ditu, Navarroren eta Gebararen ordez, taldeari sakontasun eta hauspo handiagoa emateko asmoz. Baina lehen minutu horietan Mallorca hobea izan da, eta gertu izan du gola. Baina epaileak baliorik gabe utzi du Angelen gola.
Imanol Alguacilek arriskatu egin du. Sorloth eta Lobete zelairatu ditu, eta horrek Mallorca behartu du urrats bat atzera egiteRa. Hala, partida hozten joan da. Hori zen Realak nahi zuena, bisitarien lehen minutu horietako indarra geratzea zen.
Partida grisa zihoan. Baina Imanolek maiz esan ohi du: «Irabazten ez denean, gutxienez berdindu». Azken 10 minutuak falta ziren, eta Realak kontrolpean zuen neurketa. Konforme zirudien berdinketarekin. 90. minutua bete berritan iritsi da zoramena Anoetara, Lobeteren golarekin, Zubimendiren pase on baten ostean, eta ondoren berriro ere Kopa atera eta ederki ospatu dute jokalariek eta zaleek. |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204655/gizon-bat-hil-da-donostian-taberna-batean-piztutako-sute-batean.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Donostian, taberna batean piztutako sute batean | Gros auzoko Gure Txoko tabernako sukaldean piztu da sua, 09:00 aldera. Taberna itxita zegoen. | Gizon bat hil da Donostian, taberna batean piztutako sute batean. Gros auzoko Gure Txoko tabernako sukaldean piztu da sua, 09:00 aldera. Taberna itxita zegoen. | Gizon bat hil da gaur goizean Donostian, sukalde batean piztutako sute baten ondorioz. Gros auzoko Usandizaga kalean dago Gure Txoko taberna, eta han gertatu da ezbeharra, 09:00 aldera. Gizona bizirik atera dute tabernatik, baina handik gutxira hil da.
Taberna itxita zegoen ezbeharra gertatu denean, eta jabeak bertaratu behar izan du hura zabaltzera. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko, baina, Martin Ibabe Donostiako Udaleko zinegotziak aurreratu duenez, badirudi hil den gizona tabernako langile bat zela dirudi, 30 eta 40 urte artekoa. |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204656/bera-berak-berdindu-egin-du-paris-92ren-aurkako-joaneko-neurketa.htm | Kirola | Bera Berak berdindu egin du Paris 92ren aurkako joaneko neurketa | Europako Ligako bigarren kanporaketako lehen partida jokatu dute gaur Donostian. Super Amara Bera Berak bizpahiru golen errentak izan ditu bigarren zatian, baina erasoan ez du asmatu azken-azkenean. | Bera Berak berdindu egin du Paris 92ren aurkako joaneko neurketa. Europako Ligako bigarren kanporaketako lehen partida jokatu dute gaur Donostian. Super Amara Bera Berak bizpahiru golen errentak izan ditu bigarren zatian, baina erasoan ez du asmatu azken-azkenean. | Parisen erabakiko da Super Amara Bera Beraren etorkizuna Europan. Donostiarrek gaur jokatu dute Europako Ligako bigarren kanporaketako joaneko neurketa Paris 92 indartsuaren aurka, eta etxekoek argi utzi dute badutela Europako talderik indartsuenekin lehiatzeko maila. Garaipena gertuago izan dute porrota baino, eta azkenean 27na berdindu dute.
Lehen minutuetatik egin dio aurre Bera Berak frantziarren indarrari. Talde ikusgarria du Paris 92k; fisikoki etxekoak baino handiagoak eta indartsuagoak dira, eta Nadia Offendal danimarkarrak bikain zuzentzen du haien erasoko jokoa. Horri aurre egiteko, eraso landuak eta bat baten aurkako jokoa baliatu ditu Bera Berak, eta, lehen zatian, Mariane Fernandesek sartutako golak izan dira nabarmentzekoak.
Bigarren zatiko lehen minutuetan hartu dute aurrea etxekoek. Imanol Alvarezek aulkian eseri du Fernandes, eta Malena Cavok hartu du ardura erasoan. Argentinarrak min handia egin du Parisen defentsaren erdialdean, jokalari handiagoen aurka, eta Sara Gili ere hainbat baloi heldu zaizkio hegalera. Cardoso fin ibili da zazpi metroko jaurtiketetan, eta Maddi Aalla atezainak ere erantzun du une erabakigarrietan.
Azken hamar minutuetan, ordea, erasoan ideiak amaitu zaizkie etxekoei. Aurretik zirela bizpahiru baloi galdu dituzte, eta Paris 92k azkar berdindu du neurketa kontraerasoei esker. Azken minutuetan egonkortu egin da markagailua, eta, azkenean, berdinduta amaitu dute. Parisen erabakiko da kanporaketa.
Super Amara Bera Bera: Alice Silva eta Maddi Aalla (atezainak); Arrojeria, Fernandes (6 gol), Gil (4), Menendez (1), Boada (3), Laura Hernandez, Cavo (1), Maitane Etxeberria, O'Mullony (2), Cardoso (4), Loidi (1), Polonio (4), Ainhoa Etxeberria (1) eta Mirene Moreno.
Paris 92: Serdarevic eta Gabriel (atezainak); Cissokho (2 gol), Thouvenot, Flippes (2), Fofana (3), Lassource (3), Chauveau, Sajka (3), Offendal (5), Fofana (2), Niombla (4), Nkou eta Resende (3). |
2021-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/204658/hogei-urte-bete-dira-pumorin-bost-alpinista-euskaldun-hil-zirela-zorigaiztoko-istripu-batean.htm | Kirola | Hogei urte bete dira Pumorin bost alpinista euskaldun hil zirela zorigaiztoko istripu batean | Hamar alpinistak osatzen zuten espedizioa, baina bost bakarrik itzuli ziren Euskal Herrira. Euskal mendizaletasunak inoiz jasandako istripurik gogorrena izan zen duela hamar urteko hura. Betirako Pumoriren magalean gelditu ziren Javi Arkauz, Aritz Artieda eta Cesar Nieto nafarrak, eta Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza gipuzkoarrak. | Hogei urte bete dira Pumorin bost alpinista euskaldun hil zirela zorigaiztoko istripu batean. Hamar alpinistak osatzen zuten espedizioa, baina bost bakarrik itzuli ziren Euskal Herrira. Euskal mendizaletasunak inoiz jasandako istripurik gogorrena izan zen duela hamar urteko hura. Betirako Pumoriren magalean gelditu ziren Javi Arkauz, Aritz Artieda eta Cesar Nieto nafarrak, eta Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza gipuzkoarrak. | Hitzartutako orduan elkartu dira Xabier Ostolaza, Jexux Mari Errazu eta Jon Odriozola, Zestoan (Gipuzkoa) —Osinalde ezin izan da agertu, lana dela eta—. Denbora zen ez zirela hirurak elkartzen, eta besarkadak izan dira ikusi orduko. Saminez gogoratu dute duela 20 urte gertatutakoa, bizi behar izan zutena. Bikain zihoan Pumoriko espedizioa, baina tragedia bihurtu zuen elur jausi batek. Javi Arkauz, Aritz Artieda, Cesar Nieto, Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza hantxe hil ziren. Euskal Herriko alpinismoak inoiz izan duen istripurik gogorrenetakoa izan zen. Hirurak hunkitu egiten dira espedizioko kideez gogoratzean, baina, denborarekin, ikasi dute ordukoaz hitz egiten.
Jexux Mari Errazu (Azkoitia, Gipuzkoa, 1975) izan zen 2001eko Pumoriko espedizioa antolatzen hasi ziren lehenetako bat. 2000. urtean, Perun egona zen Beñat Arruerekin eta Iñaki Aiertzarekin. Huascaranera (Peru, Andeak, 6.768 metro) eta Alpamayora (Peru, Andeak, 5.947 metro) igo ziren. Han ezagutu zituzten Jabi Arkauz eta Aritz Artieda. «Hurrengo urtean, beste espedizio baterako gauzak antolatzen hasi ginen. Zalantzak izan genituen nora joan: Ama Dablamera [Nepal, Himalaia, 6.812 metro], Pumorira [Nepal, Himalaia, 7.161 metro]… Azkenean, Pumorira joateko hautua egin genuen». Ordurako, Beñat Arruerekin eta Benantxio Iruretarekin batera, Xabier Osinalde ere taldera batuta zegoen.
Jon Odriozola ere (Zestoa, Gipuzkoa, 1977) betidanik izan da mendizalea. Inguruko mendietan asko ibilitakoa zen ordurako. «Ez dut orain ondo gogoratzen, baina uste dut niri Jexux Marik edo Beñatek deitu zidatela, espedizio bat osatzen ari zirela esateko eta batzeko gonbita egiteko. Handik gutxira, Azpeitian gelditu ginen, espedizioaren nondik norakoak antolatzeko. Ni batu nintzenerako, dena oso aurreratuta zeukaten. Gogoan daukat Benantxio Irureta zenak nola esan zidan: ‘Hau zegok, hi! Ez zegok beste aukerarik’».
Xabier Ostolaza ere (Zestoa, Gipuzkoa, 1973) mendizale esperientziaduna zen Pumoriko espediziora joan aurretik. Hark ere ezagutzen zituen Andeak ordurako. Espediziora nola batu zen ere ederki gogoratu du. «Nik, ondoen, Iñaki Aiertza ezagutzen nuen. Lanean eta mendian batera hasiak ginen, eta hark azaldu zizkidan lehenik espediziorako asmoak. Ez nuen zalantzarik egin. Baimena hamar alpinistarentzat zen, eta gu eskualdetik zazpi ginen. Nafarrekin osatu genuen taldea».
Espedizioaz hitz egiten hastean, azkar batean gogoratu dira hirurak dirua nondik atera zuten. «Argi geneukan zer egin nahi genuen. Dirua lortu beharra geneukan espedizioa aurrera ateratzeko. Kamisetak saldu behar izan genituen, eta herriko festetan txosna ere jarri genuen», gogoratu du Ostolazak. Juanfer Azkona alpinistarekin Aizarnazabalen (Gipuzkoa) egindako batzarraz ere akordatu dira. «Bilera luze hura egin aurretik, Azkonarekin elkartuak ginen, haren etxean. Aurretik egona zen Pumorin, eta mendiaren nondik norakoak kontatu zizkigun», azaldu du Errazuk. Odriozolak material mordoa erosi behar izan zutela nabarmendu du. «Azkenerako, material asko erosi behar izan genuen. Errenteriako (Gipuzkoa) Sherpa dendan erosi genuen». Azken hilabeteetan egindako bileren ondoren, irail amaieran abiatu ziren Himalaiako mendi erraldoietara.
Nepalgo lehen egunak ere bereziak izan ziren denentzat. Bi taldetan iritsi ziren: hiru nafarrak astebete lehenago iritsi ziren, eta Urola Kosta aldetik joandako zazpikotea ondoren iritsi zen. «Langtangeko trekkinga egitera joan ziren [Nepal, Himalaia], eta, gu iristerako, egokitzapena egina zeukaten», dio Errazuk. Kathmandun elkartu eta gero, goi mendietarako bidea hartu zuen taldeak. Egokitzapen fasean, Island Peak mendira igo ziren kideetako batzuk (Nepal, Himalaia, 6189 metro). «Errazuk, Arruek, Benantxiok eta nik igotzeko aukera izan genuen. Izugarria izan zen», azaldu du Odriozolak.
Behin beheko kanpalekuan kokatuta, gailurrera igotzeko egunak iritsi ziren. Hamarkoteak argi izan zuen bi igoaldi egingo zituztela, bi multzotan banatuta. «Nahiko garbi zegoen lehen saiakeran hiru nafarrak joango zirela. Egokitzapen hobea egina zuten, eta gu zazpion artetik beste bi izango ziren haiekin. Xabier Osinaldek eta Ostolazak argi utzi zuten ez zeudela besteak bezain ondo, eta bigarren taldean joango zirela. Osinalde, esaterako, Gorakshepera jaitsi zen Benantxiorekin. Beraz, Odriozola, Aiertza, Arrue eta nire artetik irtengo zen bikotea. Txotx luzeena nork atera jokatu genuen, eta, azkenean, Arrueri eta Aiertzari tokatu zitzaien nafarrekin joatea», azpimarratu du Errazuk. Dena prestatu ondoren, taldea gailurrerantz abiatu zen. Agurra berezia izan zen. Baina zorigaiztoa uste baino lehenago iritsi zen.
Amesgaiztoarekin borrokan
Istripua gogoratzearekin batera iritsi da elkarrizketako lehen isilunea. Goizeko lauretan egin beharreko komunikazioa ez zen iritsi beheko kanpalekura. «Horrelakoetan beti pentsatzen duzu talkieekin-edo arazoren bat izango zutela. Unean bertan ez diozu berebiziko garrantzirik ematen. Orduak aurrera joan ahala, gauza okerragoetan pentsatzen hasten zara», kontatu du Ostolazak. Odriozolak ere biziki gogoratzen du gau hura. «Izugarrizko haizea egin zuen». Eguna aurrera joan ahala, informaziorik ezak sortzen zuen urduritasuna are nabariagoa zen beheko kanpalekuan. «Oso egun luzea izan zen. Gurekin zegoen sukaldariak ez zuen hitzik esaten. Hura ere susmo txarra hartuta zegoen. Ni ere orduan hasi nintzen erabat gaizki pentsatzen», berretsi du Odriozolak, egun haietaz gogoratzean. «Dena bikain zihoan istripuaren egunera arte. Denok amesten genuen espedizioa izan zen, harik eta dena amesgaizto bihurtu zen arte», amaitu du Errazuk.
Handik bi egunera, eta eguna argitzerako, hirukotea mendirantz abiatu zen falta zituzten lagunen bila. Altuera irabazi ahala konturatu ziren gertatutakoaz. Elur jausi baten ondorioz, azpian harrapatuta gelditu ziren bost espediziokideak. Une gogorrak izan ziren. «Azkar konturatu ginen han ezin genuela ezer egin. Beheranzko bidea hartu behar izan genuen», azaldu du Ostolazak. Irureta eta Osinalde Gorakshepera jaitsiak ziren egun batzuk lehenago, Osinalderen egokitzapen fasea aurreratzeko asmoz. Odriozolak, berriz, sukaldaria ondoan zuela, helikopteroa hartu behar izan zuen gertatutakoa ikuskatzeko. Iruretak eta Osinaldek berriro ere beheko kanpalekura bidean zirela ikusi zuten helikopteroa. Haiek ere ez zuten susmo onik izan. «Argi ikusten zen elur olde batek harrapatu zituela. Han hasi zen egoerari buelta emateko lanketarik handiena», argitu du Odriozolak. Gertatutakoaren berri emateko garaian izandako arazoak ere ez dituzte ahaztu. «Denek etxera deitu genuen gertatutakoaren berri emateko, eta Benantxiok ere arrebari hots egin zion. Udalarekin harremanetan jartzeko eskatu zion, eta haiek aldi berean nafarren familiei deitzeko. Azkenean, eta ez dakigu zergatik, nafarrak prentsaren bidez enteratu ziren. Guk handik ezin genuen ezer kontrolatu. Orduan ez zegoen gaur egun dagoen aurrerakuntzarik».
Hurrengo egunak Nepalgo hiriburuan pasatu ondoren, etxerako bidea hartu behar izan zuten. Etxeratu ondorengo egunak oso gogorrak izan zirela nabarmendu du hirukoteak. «Gogoan daukat Benantxiori kritika asko egin zizkiotela, baina hura ere gu bezalako beste bat zen. Agian zaharrena zelako izango zen, baina hura ez zen espedizioko nagusia», argitu du Errazuk. Iruretaz gogoratzean, sentimenduz beteriko hitzak besterik ez dira ateratzen hiruren ahotik. «Benantxio izugarria zen! Lagun handia genuen. Jendea erakartzeko zuen ahalmena oso gutxik dute. Edozeinekin ondo moldatzeko gaitasun berezia zuen. Kolpe handia izan zen hura berarentzat. Istripuaren ondoren, askotan esaten zuen nahiago izango zuela bera gelditu izan balitz han, gazteen ordez, eta inoiz ez ziola bere buruari barkatuko. Beñat, gainera, semetzat zeukan». Benantxio Irureta bera ere 2013ko maiatzean hil zen, Aneto mendian (Aragoi, Espainia) izandako istripu baten ondorioz.
2001ekoaren gisako istripuen ondoren, asko eta asko ez dira itzultzen goi mendietara. Baina Odriozolak, Ostolazak eta Errazuk ez zuten hala egin: hirurek jarraitu zuten mendian. Errazu, esaterako, istriputik hiru urtera, zortzimilako mendi batera ere igo zen: Shisha Pangmara (Txina, Himalaia, 8.013 metro). «Nik ez nuen zalantzarik izan berriro ere mendira itzultzeko. Pumorira ere errespetu guztiarekin joan ginen, eta ondoren ere berdin jarraitu dugu. Goi mendietan ez dago txorakerietan ibiltzerik». Odriozolak ere argi dauka handik aurrerako urteak izan zirela mendian igarotako urterik onenak, eta Ostolaza bera ere, istripua izan eta gutxira, 2003an, Lenin Peakera joan zen (7.134 metro, Pamir mendikatea, Kirgizistan). Gogoan dauka amak nola esaten zion ea zergatik zihoan berriro ere mendira, gertatutakoa gertatu eta gero. Ostolazak argi dauka: «Ama beti izango da ama!».
Lenin Peaketik itzulita, Ostolaza 2004an bueltatu zen Pumoriren oinetara. Urte asko pasatu diren arren, oraindik ere begiak lausotu zaizkio une hartaz gogoratzean. «Bikotekidearekin itzuli nintzen berriro. Espedizioko gauza berak egiten joan ginen Kumbuko trekking hartan ere. Pumori mendia begien aurrean ikusi genuenean, esan nion: ‘Hori da Pumori!’. Konturatzerako, negarrez sentitu nuen! Beheko kanpalekuan hildako espediziokideen omenez dagoen harrira iristean, argazki batzuk atera, eta negar saio luze bat egin nuen. Berriro ere beherantz abiatu ginen. Gogorra bezain berezia izan zen bidaia hura». Errazu eta Odriozola, berriz, ez dira berriro itzuli, nahiz eta biek argi adierazi gustura itzuliko liratekeela.
Oroitzapenen unea
Istripua izan zutenetik, bizitza asko aldatu zaie hiru protagonistei. Hirurak izan dira guraso urte hauetan, eta seme-alabei ere kontatu behar izan diete 2001eko zorigaiztoko gertaera hura. Odriozola izan da hitza hartzen lehena, eta azkar batean aitortu du bere egoera. «Niri, gehien, semeak galdetu izan dit istripuaz, nahiz eta edonorekin hitz egiteko arazorik ez dudan izan». Errazuk ere ariketa antzekoa egin behar izan du askotan. «Ni ere askotan oroitzen naiz istripuaz, eta, niretzat behintzat, denak ez dira oroitzapen txarrak. Oso oroitzapen onak ere baditut. Oso ondo pasatu genuen, izugarrizko lagunartean, gainera. Seme-alabekin askotan hitz egiten dut gertatutakoaz, eta ez dut inolako arazorik horretarako; ondo sentitzen naiz. Askotan galdetzen didate espedizio hartako gauzez. Ostolazak ere ez ditu saihestu etxekoen galderak urte hauetan guztietan. Pumori mendiaren alaba dokumentala grabatzen ari ginela, askotan galdetzen zizkidaten gauzak. Oso natural hitz egin izan diet beti, eta oraindik ere mendian ibiltzen naizela gogorarazten diet, nahiz eta goi mendietan ez ibili».
Askotan gertatzen den antzera, espedizio hark ere zerbait ona izan zuen. Beñat Arrueren argazki kamera berreskuratu ondoren, argazki batean Arruerekin azaltzen zen neskatxa txiki batek aukera izan zuen bizitza hobe bat izateko: Arrueren gurasoek, Pello Arruek eta Arantxa Gurrutxagak, Euskal Herrira ekarri zuten Suku Maya. Osasun arazo batzuk zituen, eta ez zuten zalantzarik izan Aizarnako (Gipuzkoa) bere etxean artatzeko. Ebakuntza batzuk egin ostean, osasuntsu dago orain Maya. «Aizarnara askotan joaten naiz, eta han ikusten dut maiz. Orain, gainera, Zestoara jaisten da euskaltegira, eta bi hitz egiteko aprobetxatzen dugu. Etorri zen lehen egunetan, oroitzapenak borborka etortzen zitzaizkidan burura», kontatu du Ostolazak. Egun hauetan eta urtero moduan, asko izango dira urtemugaren aitzakian San Migeleko (Nafarroa) baselizara joango direnak. Han dago bost alpinisten oroimenez ipinitako oroigarria. Guztien bihotzean daude oraindik. |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204659/tafallako-garces-de-los-fayos-ikastolak-hartu-du-lekukoa.htm | Gizartea | Tafallako Garces de los Fayos ikastolak hartu du lekukoa | Bi egunetan egin dute jaia, Lizarrako Ikastolak antolatuta. Eguraldiak lagundu ez badu ere, arazorik gabe bete dute egitaraua. Datorren urtean Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak antolatuko du. | Tafallako Garces de los Fayos ikastolak hartu du lekukoa. Bi egunetan egin dute jaia, Lizarrako Ikastolak antolatuta. Eguraldiak lagundu ez badu ere, arazorik gabe bete dute egitaraua. Datorren urtean Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak antolatuko du. | «Lizarra eta Lizarrerria ez lirateke gauza bera izango ikastolarik gabe». Unai Gardokiren hitzak dira, Lizarrako Ikastolako zuzendariarenak, gaur esandakoak. Bi urtez prestatzen ibili ondoren, bi egunetan ospatu dute 2021eko Nafarroa Oinez Lizarran (Nafarroa), eta gaur egin dute ekitaldi instituzionala. Ekitaldi hori kanpoan egin behar zuten berez, baina, euria dela-eta, Los Llanos zinema aretoan egin dute.
Izan ere, euria lagun izan dute asteburuan Lizarran. Osasun neurriak dagoeneko malgututa dauden arren, pandemiak nabarmen baldintzatu du aurtengo jaia; hainbat hilabete zeramatzaten hura prestatzen. Antolatzaileek hasi aurretik azaldu zutenez, «pandemiak markatutako egoeretara» moldatu behar izan dute, eta «formatu txikian» antolatu dute.
Besteak beste, ez da egon zazpi guneak lotzen zituen ibilbiderik, ezta sarrerarik ere. Hala ere, hainbat adinetako publiko andana izan da ekitaldietan, eta pozik agertu dira antolatzaileak. Amaiera ekitaldian atzera begira jarri da Gardoki, eta Lizarrako Ikastola duela 50 urte «ametsa zen errealitate bat» dela esan du: «Ameslari talde batek gizartean sinetsi zuen, eta gaur jadanik botata ditu erroak eredu horrek».
Zenbait erakundetako ordezkariek ere hartu dute hitza. Koldo Leoz Lizarrako alkateak euskaraz bizitzeko eskatu du, «egunerokotasuneko eremu guztietan normalizatu dadin. Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuaren ordezkariak, berriz, ikastola zoriondu du 50 urte betetzeagatik, baita «euskal kulturaren berreskurapenean» egiten duen lanagatik ere.
Beste hainbat erakundetako eta euskalgintzako eragiletako ordezkariak ere bildu dira ekitaldian, eta musika eta dantza emankizunak egin dituzte tartean.
Lekukoa, Tafallara
Ekitaldiaren amaieran, ohikoa den moduan, datorren urteko jaia antolatzeko ardura izango dion ikastolari eman diote lekukoa. Tafallako (Nafarroa) Garces de los Fayos Ikastola izango da. Haren ordezkariak «ilusioz eta gogoz» hartu dute erronka, adierazi dutenez.
Iaz antolatu behar zuen Lizarrako ikastolak jaia, ikastetxearen 50. urteurrenarekin batera, baina, COVID-19aren izurria dela-eta bertan behera utzi behar izan zuten. Bi urtez lanean ibili ondoren, «ilusio eta maitasun handiz» antolatu dute jaia, baita Nafarroa Oinez-ekin zerikusia duten beste zenbait ekintza ere. Abuztuan, esaterako, ikastetxearen 50. urteurrenaren ospakizuna egin zen. |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204660/bengoetxeak-ez-du-azken-hitza-esan.htm | Kirola | Bengoetxeak ez du azken hitza esan | Neurketaren bigarren erdian nagusitu da Bengoetxea. Gaur galduta, aurrera egiteko aukerarik gabe geratu da Elordi, eta Etxeberria finalerdietan da jada. | Bengoetxeak ez du azken hitza esan. Neurketaren bigarren erdian nagusitu da Bengoetxea. Gaur galduta, aurrera egiteko aukerarik gabe geratu da Elordi, eta Etxeberria finalerdietan da jada. | Aste batetik bestera nola aldatzen diren kontuak. Joan den astean, Oinatz Bengoetxeak egurra jaso zuen Peio Etxeberriaren aurka (22-8), eta, emaitzaz gain, sentsazioak ere eskasak izan ziren; neurketaren bigarren zatian arnasari buelta eman ezinda ibili zen nafarra. Gaur, berriz, neurketaren bigarren zatian, joko bikaina egin du, eta hortxe nagusitu zaio Elordiri: 11-12tik 22-15era.
Neurketaren lehen zatia ikusgarria izan da. Tantoak gogortzen saiatu da Elordi, azkarrago amaitzen Bengoetxea, baina biek ala biek lan bikaina egin dute. Tantoak egitea zail jarri diote aurkariari. Bigarren erdia bestelakoa izan da; sakez min egin du Bengoetxeak, tantoak amaitzen asmatu du, eta nahi zuen lekuan izan du Elordi une oro.
Hemezortzigarren Lau eta Erdiko Txapelketa du Bengoetxeak, agian, azkenengoa, urte amaieran bukatuko baitzaio Baikorekin duen kontratua. Neurketa hasi aurretik, apustuak Elordiren aldekoak ziren. Gaur, ordea, argi utzi du ez duela bere azken hitza esan: «Begi bistakoa da azkenaldian asko kostatzen zaidala partidak irabaztea, eta oso pozik nago gaurko garaipenarekin, zoratzen», aitortu du pilotariak.
Etxeberria, finalerdietan
Elordi, berriz, aukerarik gabe geratu da gaurko porrotaren ostean. Etxeberria finalerdietan da matematikoki (Altunari irabazi zion atzo), eta datorren astean hil edo biziko neurketa jokatuko dute Bengoetxeak eta Altunak. «Niretzat oso berezia da azken partidara aukerekin heltzea, oso berezia», esan du nafarrak. Aitortu du zaila izango dela Altunari irabaztea, baina «ilusio guztiarekin» joango dela esan du. Neurketa bakarrera, edozer gerta daiteke.
Bihar jokatuko da jardunaldia itxiko duen neurketa, B multzokoa. Tolosako Beotibar frontoian (Gipuzkoa) nor baino nor gehiago arituko dira Erik Jaka eta Unai Laso. |
2021-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/204661/osasunak-aparretan-jarraitzen-du.htm | Kirola | Osasunak aparretan jarraitzen du | Etxetik kanpo lautik lau partida irabazi dituzte gorritxoek. Lucas Torro eta Chimy Avila izan dira golegileak, eta sailkapenean, behin behinean, bigarren postuan daude. | Osasunak aparretan jarraitzen du. Etxetik kanpo lautik lau partida irabazi dituzte gorritxoek. Lucas Torro eta Chimy Avila izan dira golegileak, eta sailkapenean, behin behinean, bigarren postuan daude. | Neurketa guztiak Sadarretik urrun jokatzen hasi beharko du Osasunak. Aurtengo denboraldian, oraingoz, puntu batek berak ere ez die ihes egin gorritxoei etxetik kanpo. Lau partida, lau garaipen. Azkena, gaur, Vila Realen aurka (1-2). Sailkapen nagusian bigarren postuan daude; 17 puntu dituzte, Real Madrilek, Atletico Madrilek eta Sevillak bezala. Hiru horiek baino neurketa bat gehiago jokatu du Osasunak.
Jagoba Arrasatek ohiko egitura aldatu du gaur. Erdiko hiru atzelari zelairatu ditu, jokalari mordoa sartu ditu erdigunean, eta baloi jabetza Vila-reali utzi dio. Kalitate handiko jokalariak ditu Castelloko taldeak: Parejo, Gerard Moreno, Trigueros... horren trukean, atzean sendo gotortu da Osasuna, eta kontraerasoan izan dituen aukerak baliatu ditu. Etxekoak ez dira une batean ere eroso egon zelaian.
Hori gutxi balitz bezala, 25. minuturako sartu du lehen gola Osasunak. Erasora igo da Nacho Vidal, Manu Sanchezek jaso du haren erdiraketa, eta hark bikain utzi dio atzetik heldu den Lucas Torrori. Horixe izan da lehen zatiko jokaldi nabarmendu ia bakarra. Dena Arrasatek nahi bezala.
Bigarrenean, ordea, aldaketak egin ditu Unai Emeryk, eta baloia azkarrago eta hobeto mugitzen hasi da etxeko taldea, eta 56. minutuan jaso du saria. Gol ikusgarria sartu du Gerard Morenok, boleaz.
Osasunak, ordea, lanean jarraitu du, zituen aukera apurrak baliatu nahian. Eta halaxe egin du 86. minutuan: Mandik pase txar bat eman du atzera, baloia lapurtu du zelairatu berria zen Chimy Avilak, eta gol erabakigarria sartu du.
Vila-real: Rulli; Foyth, Mandi, Pau Torres, Alberto Moreno (Pedraza, 46. min); Parejo, Capoue (Coquelin, 46. min), Trigueros (Moi Gomez, 46. min); Yeremi Pino (Chukwueze, 78. min), Gerard Moreno eta Danjuma (Alcacer, 78. min).
Osasuna: Herrera; Nacho Vidal, Unai Garcia, David Garcia, Juan Cruz, Manu Sanchez; Ruben Garcia, Torró, Moncayola (Oier, 89. min), Brasanac eta Kike Garcia (Chimy, 82. min). |
2021-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/204662/bielorrusiako-gobernuak-frantziako-enbaxadorea-kanporatu-du.htm | Mundua | Bielorrusiako Gobernuak Frantziako enbaxadorea kanporatu du | Herrialde hartako hedabideen arabera, Nicolas de Lacoste diplomazialaria ez da formalki aurkeztu Lukaxenko presidentearen aurrean, Frantziak ez baitu haren zilegitasuna onartzen. | Bielorrusiako Gobernuak Frantziako enbaxadorea kanporatu du. Herrialde hartako hedabideen arabera, Nicolas de Lacoste diplomazialaria ez da formalki aurkeztu Lukaxenko presidentearen aurrean, Frantziak ez baitu haren zilegitasuna onartzen. | Frantziak Bielorrusiarako izendaturiko enbaxadorea herrialdetik kanporatu du Minskeko Gobernuak. Iaz izendatu zuen Nicolas de Lacoste kargu horretarako, eta atzo utzi zuen herrialdea. Izan ere, Aleksandr Lukaxenkoren gobernuak gaur arteko epea eman zion Bielorrusiatik ateratzeko.
Frantziak, Europako Batasuneko beste hainbat herrialdek bezala, ez du ontzat eman Lukaxenkoren seigarren agintaldia, presidentetzarako bozetan iruzurra egin zuela leporatuta. Bielorrusiako hedabideen arabera, diplomazialaria kanporatzea erabaki du Minskek, Lacoste ez baita formalki aurkeztu Lukaxenkoren aurrean. Iazko abenduan, kargura heldu zenean, Bielorrusiako Atzerri ministro Vladimir Makeirekin bildu zen.
Albiste agentzien arabera, Lacostek enbaxadako langileak agurtu zituen atzo, eta bideo bat grabatu zuen Bielorrusiako herritarrentzako mezu batekin.
Europako Batasunak hainbatetan esan du ez duela uste abuztuko hauteskundeak libreak eta garbiak izan zirela. Bruselak hainbat zigor ezarri dizkio Lukaxenkoren Gobernuari.
Lukaxenkok Errusiaren sostengua du, eta martxoan Letoniako enbaxadako langile guztiak kanporatu zituen, herrialde horrek Bielorrusiako oposizioak erabiltzen duen bandera erabili baitzuen nazioarteko izotz gaineko hockey txapelketa batean.
EBren zigorrak
Bielorrusiako 40 goi agintariri zigorrak ezartzea onartu zuen EB Europako Batasunak iazko urriaren 2an, eta, hamar egun geroago, zigor horiek berresteaz gain, goi agintari gehiagori ere zigor horiek ezartzea adostu zuten 27 estatukideek. Agintari zigortu horien artean dago Lukaxenko presidentea.
Alemaniak proposatu zuen zigorrak areagotzea, eta gainerakoen baiezkoa lortu zuen, Atzerri Gaietarako Europako Kontseiluaren bilkuran.
Josep Borrel EBko diplomaziaburuak esan zuen Bielorrusiako agintariek ez zutela «inolako keinurik» egin herrialdeko krisi politikoaren inguruan elkarrizketarik sustatzeko. Beraz, lehen zigorrak ezarri eta hamar egunera, jarrera gogortzea erabaki zuen EBk. «Hauteskundeak ez ziren libreak izan, ezta garbiak ere», adierazi zuen EBk, eta Lukaxenkoren presidentetzak «zilegitasun demokratiko gabeziak» dituela. Horrez gain, Kontseiluak gaitzetsi egin zuen Lukaxenkoren gobernuak «manifestari baketsuen kontra» erabili duen «indarkeria», eta «modu arbitrarioan atxilotutako» pertsonak aske uzteko exijitu zuen; horien artean, «preso politikoak». |
2021-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/204663/bermeon-bost-urtez-bizi-izandako-saharar-bat-hil-du-marokok.htm | Mundua | Bermeon bost urtez bizi izandako saharar bat hil du Marokok | Mohi esaten zioten, eta oso ezaguna zen Bizkaiko herrian; haren anaia oraindik ere han bizi da. Brigadista lanetan zebilen, eta Marokoko Armadako hegazkin batetik eraso egin diote. | Bermeon bost urtez bizi izandako saharar bat hil du Marokok. Mohi esaten zioten, eta oso ezaguna zen Bizkaiko herrian; haren anaia oraindik ere han bizi da. Brigadista lanetan zebilen, eta Marokoko Armadako hegazkin batetik eraso egin diote. | Denera bi brigadista hil ditu Marokoko Armadako hegazkin batek Mendebaldeko Saharan. Horietako bat 28 urteko Mohamed Jalil Bushab Mohi zen. Oso ezaguna zen Bermeon (Bizkaia), herrian bost urtez bizi izan zelako, Mendebaldeko Saharako haurrei oporrak eskaintzeko egitasmoaren harira. Haren anaia bat oraindik ere Bermeon bizi da.
Erasoan, Bushabez gain, Rageb Laarusi Charki zauritu dute. Azken hori geroago hil da, zurien eraginez.
Mohi Ezaguna egin zen Bermeon, «oso alaia zelako eta jakin min handia zuelako», Xabier Ojinagak azaldu duenez. Ojinagaren sendiak hartu zuen herrian, eta Mohamed eta Ojinaga nahasketatik atera zen Mohi ezizena. 8 eta 13 urte zituen artean bizi izan zen Euskal Herrian. Ojinagak azaldu duenez, erabakigarria izan zen haren izaera, oso ondo moldatu baitzen herrian, eta, horren eraginez, Mendebaldeko Saharako haur gehiago heldu hurrengo urteetan. «Mohi efektua», aipatu du.
Boluntario, ez militarra
Ustekabe handia eragin du albisteak Bermeon. Izan ere, Mohiren anaiak berak ere ez zekien hura frontean zebilenik, Ojinagak azaldu duenez. «Ez zen soldadu profesionala, boluntarioa baizik».
Hildakoak brigadista aztertzaileak ziren, eta Marokoren eta Mendebaldeko Sahararen arteko hesiaren egoera behatzen ari zirela eraso egin zieten. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.