date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204859/sandra-mason-izendatu-dute-barbadosko-errepublikako-lehen-presidentea.htm | Mundua | Sandra Mason izendatu dute Barbadosko Errepublikako lehen presidentea | Parlamentuak herrialdea Commonwealthetik ateratzearen alde egin eta gero, Sandra Mason presidente kargua hartzekoa da azaroaren 30ean. | Sandra Mason izendatu dute Barbadosko Errepublikako lehen presidentea. Parlamentuak herrialdea Commonwealthetik ateratzearen alde egin eta gero, Sandra Mason presidente kargua hartzekoa da azaroaren 30ean. | Sandra Mason izango da Barbadosko Errepublikako lehen presidentea, orain dela aste batzuk parlamentuak Commonwealth erakundetik ateratzea erabaki eta gero. «Gure iragan koloniala atzean uzteko garaia heldu da» adierazi zuen parlamentuak orduan. Barbados uhartea 1967an independizatu zen Erresuma Batutik, baina, orduz geroztik, Elizabeth II.a Erresuma Batuko erregina izan da estatuko burua. Aintzat hartu behar da Britainiar Inperioari lotuak egon ziren estatu burujabeek osatzen dutela Commonwealth nazioarteko erakundea.
Masonek 72 urte ditu, 2018az geroztik herrialdeko gobernadorea izan da, eta Barbadosko Helegite Auzitegiko lehen presidente emakumezkoa izan zen.
Barbadosko Asanbleak eta Senatuak hala erabaki zuten atzo. Bi ganberetako kide guztiek, osoko bilkura bateratu batean, Mason izendatzearen alde bozkatu zuten, Nations News hango egunkariak jaso duenez. «Nazioarentzako ezinbesteko momentua da», nabarmendu zuen Mia Mottley lehen ministroak. Azaroaren 30ean da kargua hartzekoa; hain zuzen, independentziaren 55. urteurrenean.
BBC hedabide publikoaren arabera, Erresuma Batuko errege familiak prozesua onartu du, esanez Barbadosko herritarren eta gobernuaren auzia zela.
Antilla Txikiak Karibe itsasoko uharte multzoko herrialdeetako bat da Barbados. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204860/covid-19aren-kontrako-txertoaren-prototipo-bat-patentatu-du-nafarroako-ikerketa-talde-batek.htm | Gizartea | COVID-19aren kontrako txertoaren prototipo bat patentatu du Nafarroako ikerketa talde batek | Nafarroako Unibertsitateko eta Cima ikerketa taldeko zientzialariek garatu dute; agertuz joan daitezkeen birus aldaerei aurre egiteko erraz moldatzeko erakoa dela azaldu dute. | COVID-19aren kontrako txertoaren prototipo bat patentatu du Nafarroako ikerketa talde batek. Nafarroako Unibertsitateko eta Cima ikerketa taldeko zientzialariek garatu dute; agertuz joan daitezkeen birus aldaerei aurre egiteko erraz moldatzeko erakoa dela azaldu dute. | Esan dutenez, Nafarroako Unibertsitateko eta Cima ikerketa taldeko hainbat arlotako zientzialarien arteko elkarlanaren emaitza dela COVID-19aren kontrako txertoaren prototipoa, eta egiaztatua duela ja eraginkortasuna animaliekin egin dituzten probetan. Horiek horrela, patentatu egin dute prototipoa, hemendik aurrera klinikaren aurreko faseei ekin ahal izateko, eta onbidean, klinikoei.
Birusaren S proteinari begira garatu dira orain arte txerto asko, baina prototipo honetan proteina horren «zati minimo» batzuei erreparatu dietela azaldu dute zientzialariek, infekzioaren aukako babesa lortzeko erabakigarriak diren horiei. «Era horretan, propio eremu horretan bakarrik antigorputzak garatzen dituen txerto bat diseinatu dugu», azaldu dute Juan Jose Lasarte eta Pablo Sarobe ikertzaileek.
Ezaugarri horren ondorioz, «txertoa sintesi kimikoaren» bidez presta daitekeela nabarmendu dute, «homogeneoa eta egonkorra» den prozesu baten bitartez egin daitekeela, eta etor daitezkeen birusaren aldaeretara erraz moldatu ahal izango dela. Era berean, adierazi dute espero dutela prototipoa oinarri hartuta txerto bat garatu ahal izatea azpiegitura urriak eta hozkailu bereziak-eta ez dituzten lekuetan erabiltzeko modukoa.
Emerging Microbes and Infections argitalpenean eman dute egindako lanaren berri, eta, Wuhanen zabaltzen hasi zen birusaren kontra bakarrik ez, atzetik heldu diren aldaeren kontra egiteko ere balio duela esan dute. «Txerto honen helburua ez da ja gure inguruan dauden txertoekin lehian jardutea; baina zein erraz gara daitekeen ikusita, hautu egokia izan daiteke oraindik txertoa lortzeko erarik ez duten herrialdeetarako».
Urte eta erdiko lana behar izan dute prototipo hau garatzeko. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204861/basurtuko-erietxeko-agerraldian-kutsatu-direnak-hamazazpi-dira-jadanik.htm | Gizartea | Basurtuko erietxeko agerraldian kutsatu direnak hamazazpi dira jadanik | Pazienteak eta erietxeko langileak dira positibo eman dutenak. Guztiak daude bakartuta, eta Revilla eraikineko bisitak mugatu dituzte. | Basurtuko erietxeko agerraldian kutsatu direnak hamazazpi dira jadanik. Pazienteak eta erietxeko langileak dira positibo eman dutenak. Guztiak daude bakartuta, eta Revilla eraikineko bisitak mugatu dituzte. | Basurtuko ospitaleko Revilla eraikinean agerraldi bat atzeman zuten atzo, eta honezkero hamazazpi pertsonak eman dute positibo. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eman dituen datuen arabera, pazienteak eta erietxeko langileak dira kutsatutakoak. Guztiak bakartuta daude, eta agerraldia atzeman den eraikinaren bigarren planta desinfektatu egin dute. Agerraldiaren berri izan orduko, protokoloak martxan dira Basurtuko erietxean. Osasun Sailak jakinarazi duenez, positibo eman duten paziente guztiak gune bakar batera lekualdatu dituzte, kontaktuan izan diren pertsonekin harremanetan jarri dira, eta kontaktua izan duten profesional eta pazienteen artean asteroko baheketa egingo da. Halaber, bisitak mugatu egin dituzte Revilla eraikinean.
Horrelako agerraldiak egongo zirela espero zela esan du gaur goizean Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak, eta azpimarratu du «oso garrantzitsua» dela babes neurriak zorrotz betetzen jarraitzea. «Hamabi urtetik beherako gazte guztiak txertoa hartu gabe daude, eta beste muturrean adineko pertsonak daude, arrisku taldekoak. Tartean beste guztiok gaude, eritasuna batetik bestera eraman dezakegunak», adierazi du. Zupiriak ohartarazi duenez, pandemia oraindik ez da amaitu. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204862/poloniari-aurre-egiteko-presioa-handitu-zaio-europako-batzordeari.htm | Mundua | Poloniari aurre egiteko presioa handitu zaio Europako Batzordeari | Europarlamentuak Varsoviaren kontrako neurriak eskatu dizkio Von der Leyeni, eta mehatxu egin dio auzitara joango dela. EBko estatu kideen artean desadostasunak daude hartu beharreko erabakiez; Hungariak bere aliatua defendatu du. | Poloniari aurre egiteko presioa handitu zaio Europako Batzordeari. Europarlamentuak Varsoviaren kontrako neurriak eskatu dizkio Von der Leyeni, eta mehatxu egin dio auzitara joango dela. EBko estatu kideen artean desadostasunak daude hartu beharreko erabakiez; Hungariak bere aliatua defendatu du. | Europako Batzordeak, estatu kideetako agintarien babesarekin, badu egutegi bat finkatua Poloniako Gobernuak eragin dituen erronkei eta arazoei aurre egiteko. Horren arabera, epe laburrera begira, ez dago aurreikusita Varsoviaren kontrako neurri sendorik, nahiz eta pauso hori emateko ahotsak ugaritzen ari diren egunek aurrera egin ahala; are, Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak asteon Europako Parlamentuan egindako hitzaldi erasokorraren ondotik. Testuinguru horretan, eta gainontzeko erakundeen ekintzarik eza ikusirik, eurodiputatuak dira Bruselari presioa gehiago handitu diotenak, mehatxuak, epemugak eta salaketak tarteko.
Iragan astearteko saioan Poloniako lehen ministroaren eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearen agerraldiak entzun ostean, Europako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoetako bozeramaileek Varsoviaren kontrako iritziak helarazi zituzten; horien artean zeuden herrialde horretako zenbait eurodiputatu, agintean dagoen koalizioko alderdietako kide ez direnak.
Hain justu, hitzaldi horiek gerora etorri denaren aurrekari eta abisu izan ziren: Europako Parlamentuaren pazientzia agortzen ari dela, eta Europako Batzordea salatzeko prest daudela. Horren berri eman zuen atzo ganberako presidente David Sassolik, Von der Leyeni ohartarazita Europako Justizia Auzitegira joko dutela azaroaren 2rako ez badizkiete EB Europako Batasunaren funtsak eteten zuzenbide estatuaren aurka egiten dutenei. Alegia, Poloniari eta Hungariari.
Bi herrialde horiek jada aurkeztu dituzte beren planak talde komunitarioak iragan udan negoziaturiko dirua jasotzeko, baina Bruselak oraindik ez die baiezkorik eman, besteak beste, sistema judizialaren independentzia eta gutxiengoen eskubideak errespetatzearekin lotu baititu.
Europako Parlamentuaren ultimatuma, ordea, egiazkoa da, Sassolik jada abiarazi baititu Europako Batzordearen kontrako salaketa aurkezteko tramiteak. Labur esanda, eurodiputatuek nahi dute Poloniak eta Hungariak EBren dirurik ez jasotzea.
Presio hori gaur europarlamentuan onartu duten ebazpen batekin handitu dute —aldeko 502 boto jaso ditu, 671tik—, Europako Batzordeari eta Europar Kontseiluari exijitu baitiete arau hauste prozedura bat abiatzea, Poloniaren kontrako zigor ekonomikoak agintzeraino —eguneko milioika eurorenak lirateke—.
Hain justu, hori da Von der Leyenek iragan asteartean aipaturiko aukeretako bat; beste biak honako hauek dira: 7. artikulua berriz martxan jartzea, eta horrek Polonia boto eskubiderik gabe utziko luke Europar Kontseiluan, eta, oro har, EBko bilera komun guztietan —ahobatezko erabakia da, eta Hungaria kontra agertu da—; eta ziurrenik eraginik handiena izan dezakeena: suspertze funtseko dirua blokeatzea.
Talde komunitarioko gobernuburuak eta estatuburuak gaur eta bihar dira berriz ere biltzekoak, Europar Kontseiluan, eta agintari horietako batzuek goi bilera baliatu nahi dute Varsoviak zuzenbide estatuaz harturiko erabakiak jorratzeko. Berez, bileraren agenda ofizialean ez dago gai horri buruzko erreferentziarik, baina Von der Leyenek onartu egin du auzia hizpidera ekartzea; hori kontuan harturik, ez da espero estatu kideek erabaki formalik hartuko dutenik; are gutxiago, aho batezkorik, tartean baita Polonia, eta Hungaria ere bai —Varsovia babesten du—.
Auzi horretaz, Morawieckik kazetariei adierazi die prest dagoela EBko gainontzeko agintariekin negoziatzeko, baina, aldi berean, ohartarazi die ez duela «xantaiaren presiopean ekingo»; Europar Kontseilua abiatu aurretik egin ditu adierazpenok, Bruselan. Hura baino lehen, Viktor Orban Hungariako lehen ministroa Varsoviarekin lerratu da: «Polonia Europako herrialderik onena da. Ez dago zigorrik erabakitzeko beharrik. Irrigarria da. Poloniarrek arrazoi dute: lege nazionala gainetik dago».
Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak, berriz, elkarrizketarako beharra aldarrikatu du, eta Xavier Bettel Luxenburgoko gobernuburuak adierazi du Poloniari funtsak kentzeak «azken irtenbidea» izan behar lukeela. Micheal Martin Irlandako Errepublikakoak tonu gogorragoa izan du, «oso kezkatuta» daudela adierazita, baina agerraldian ez da haratago joan kritikez aritzean.
Varsovian, jarrera aldaketarik ez
Europarlamentuko ebazpenaren bozketaren aurretik, Poloniako Wyborcza egunkariak jakinarazi du herrialde horretako gobernuak ez duela jarrera aldatzeko asmorik, eta Europako Batzordearekin duen talka bere horretan mantendu nahi duela.
Agintean dagoen PiS Legea eta Justizia alderdiko iturriak aipatuta, egunkariak dio Jaroslaw Kaczynski dagoela erasoaldi politiko horren atzean; Kaczynski PiSeko presidente eta Poloniako lehen ministrordea da, eta hark du eraginik handiena herrialdeko gobernuan. Wyborcza-ren arabera, agintariak EB bere mugetaraino bultzatu nahi du: «Ez dugu amore emango, eta suspertze funtseko dirua jasoko dugu».
Sassolirentzat, Varsoviak jarrera horri eusteak zilegiago bilakatuko luke eurodiputatuen presioa. Europako Batzordeak, baina, bere bide orriari jarraitu nahi dio, eta Europako Justizia Auzitegiaren erabakiaren zain egon inolako neurririk agindu aurretik.
COVID-19ak eragindako krisiaren ondorioz sortutako suspertze funtsak erabili ahal izateko, Europar Kontseiluak jarri zuen baldintzetako bat da zuzenbide estatua errespetatu behar dutela. Baina Hungaria eta Polonia ez daude ados, eta horren kontrako helegitea jarri zuten Luxenburgoko auzitegian, joan den martxoan, argudiatuz baldintza horrekin Bruselak bere gain hartzen dituela ez dagozkion eskumenak, eta «baztertzailea» dela.
Auzitegiak abenduaren 2an emango du helegiteari buruzko atariko erabakia, eta behin betikoa urte amaierarako espero da, goizenez. Europako Parlamentuko diputatuentzat, ordea, berant hori onartezina da, berehalako neurriak nahi baitituzte. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204863/labek-proposatu-du-lan-astea-30-ordukoa-izatea-eta-erretiroa-60-urterekin-hartzea.htm | Ekonomia | LABek proposatu du lan astea 30 ordukoa izatea eta erretiroa 60 urterekin hartzea | Bi lege egitasmo aurkeztu ditu Eusko Legebiltzarrean, Lan Kodeko eta Gizarte Segurantzako sistema propioa sortzeko. Madrilgo negoziazioetan presioa egiteko eskatu die bertako alderdi politikoei. | LABek proposatu du lan astea 30 ordukoa izatea eta erretiroa 60 urterekin hartzea. Bi lege egitasmo aurkeztu ditu Eusko Legebiltzarrean, Lan Kodeko eta Gizarte Segurantzako sistema propioa sortzeko. Madrilgo negoziazioetan presioa egiteko eskatu die bertako alderdi politikoei. | LABek lan harremanetarako eta gizarte babeserako euskal esparrua sortzea galdegin du. Besteak beste, lan astea 30 ordukoa izatea proposatu du, erretiroa 60 urterekin hartzea, eta lanbide arteko gutxieneko soldata 1.400 eurotan ezartzea.
Sindikatuak Euskal Herrira ekarri nahi ditu lan eta gizarte segurantzaren eztabaidak; «herri eztabaida» bat piztu nahi du gai horien inguruan. Uste du Madrilen eta Parisen negoziatzen ari diren erreformei ahots propioz erantzun behar zaiola, eta helburu horretara bildu nahi ditu bertako alderdi politikoak ere. Xede horrekin, Eusko Legebiltzarrean bi lege egitasmo erregistratu ditu, eta eskaera horiek Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko erakundeetara ere eramango dituela adierazi du.
Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak azaldu duenez, Madrili presio egin behar zaio azken urteetako lan eta pentsio erreformak indargabetzeko eta negoziatzen ari diren araudi berriek ekar ditzaketen «murrizketa berriei» ateak ixteko. Norabide horretan lanean ari dira sindikatu abertzaleak aspalditik, eta Hego Euskal Herrian greba orokorrera deitzeko negoziazio betean dira.
Espainiako Gobernuko eta hango sindikatu eta patronal nagusien arteko elkarrizketen emaitzen araberakoa izango da erantzuna. Horiek, baina, blokeatuta daudela zabaldu dute azken egunetan hainbat komunikabidek, ustez PPren lan erreforma indargabetzeari buruz jarrera kontrajarriak daudelako. Gobernuak azaroaren erdialderako adostu nahi du testua, ondoren Bruselara igortzeko.
Horrez gain, LABek uste du Euskal Herrian ere urratsak egin behar direla bi alor horietan, kasu honetan «araudi propioak» izateko, nahiz eta jakitun dagoen horretarako egungo eredu autonomikoaren mugak gainditu behar direla. Hala, «burujabetzaren bidean aurrera egiteko proposamen» gisa aurkeztu ditu eskaerak. «Euskal Herri bateratu baterako trantsizio horretan, eremu bakoitzak Euskal Lan Kodea eta Gizarte Segurantzaren lege propioa bermatu behar ditu», azaldu du Aranburuk.
Pobrezia, zergak eta zaintza
LABek Eusko Legebiltzarrean erregistratu dituen bi lege egitasmoak gaur-gaurkoz ez dira egingarriak, alor horietako eskumenak Espainiako Gobernuarenak direlako. Dena den, sindikatuak uste du «egungo eskumenetatik abiatuta» hainbat neurri bultza daitezkeela. Horretarako, «gobernuan ez dauden alderdiei» mintzatu zaie bereziki, eta euskal erakundeetan LABek aipatutako proposamenak jasotzen dituzten egitasmo instituzionalak bultzatzeko eskatu die.
Besteak beste, zerbitzu publikoak indartu beharra nabarmendu du sindikatuak bere eskaeretan, aurrekontuetan inbertsio handiagoak eginez. Edo pentsioentzako osagarriak bultzatu beharra, gutxienez 1.080 eurokoak izan daitezen. Laneko osasuna bermatzeko neurriak ere galdegin ditu; pobreziaren eta gizarte bazterkeriaren aurkako herri ekinaldi legegilean jasotako neurriak onartzeko; eta erreforma fiskalak bultzatzeko, «kapital errentak eta enpresa irabaziak gehiago zergapetzeko».
Horrez gainera, uste du «gobernuko alderdiek» patronalekin batera lanbide arteko akordio bat bultza dezaketela, horren bitartez 1.400 euroko gutxieneko soldata bermatzeko, bost egun eta 30 orduko lan astea ezartzeko, eta langileak kaleratzerako egun dauden «erraztasunak» eta behin-behinekotasuna mugatzeko. Negoziazio kolektiborako esparru propioa defendatzeko eskatu die, halaber.
Neurri horietako batzuk jasota daude Lan Kode eta Gizarte Segurantza propioak sortzeko lege egitasmoetan. Aranburuk azaldu duenez, proposamen horien oinarrian dagoen ideia da «zaintza, enplegua eta ondasuna banatzea». 30 orduko lan astearekin batera hauek azaltzen dira, besteak beste: 60 urterekin erretiroa hartzea —aurreneko bi urteetan %40 eta %20ko lanaldiekin—, kaleratze librea indargabetzea, eta lanbide arteko gutxieneko soldata 1.400 eurotan ezartzea.
Pentsioei dagokienez, berriz, sindikatuak proposatu du 1.080 eurotik beherakoak 1.400 euroraino osatzea. Zaintzarako funts publiko baten sorrera ere aurreikusten du, enplegatu eta enpresa guztien ekarpenekin finantzatuta, besteak beste, haurdun dauden emakumeentzako prestazio ekonomikoak soldata errealaren %100 izan daitezen; eta guraso baimen berriak ere jasotzen ditu. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204864/gizonezko-bat-atxilotu-dute-zarautzen-emakume-bati-sexu-erasoa-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Zarautzen, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita | Erasoa joan den igandean gertatu zen, goizaldean. Atxilo eraman zuten gizonezkoa, eta asteartean igaro zen epailearen aurretik. Zarauzko eta Zumaiako udalek elkarretaratzera deitu dute biharko. | Gizonezko bat atxilotu dute Zarautzen, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Erasoa joan den igandean gertatu zen, goizaldean. Atxilo eraman zuten gizonezkoa, eta asteartean igaro zen epailearen aurretik. Zarauzko eta Zumaiako udalek elkarretaratzera deitu dute biharko. | Beste eraso matxista bat Euskal Herrian. Ertzaintzak jakinarazi duenez, Zarautzen (Gipuzkoa) gizonezko bat atxilotu dute emakumezko bati sexu erasoa egitea leporatuta. Emandako datuen arabera, erasoa igande goizaldean gertatu zen, Zarautzen. Poliziek egunean bertan eraman zuten gizona atxilo, eta, jakinarazi dutenez, asteartean pasatu zen epailearen aurretik, Azpeitiako (Gipuzkoa) Auzitegian.
Zumaiako Udalak ohar baten bidez jakinarazi du erasoaren biktima Zumaiakoa (Gipuzkoa) dela, eta, erasoa gaitzesteko, protestara deitu du gaur. Zumaiako Mugimendu Feministarekin batera zabaldu dute deialdia: bihar eginen dute mobilizazioa, 19:00etan, Beheko Plazan.
Halaber, erasoa Zarautzen gertatua izaki, herriko udalak adierazpen instituzional bat atera du argitara. Udalak babesa azaldu die biktimari eta haren hurbilekoei, eta «gogor» gaitzetsi dute erasoa. «Erakunde gisa, udalak argi eta garbi adierazten du ez duela inondik ere onartuko emakumeen giza eskubideen urraketarik». Halaber, nabarmendu dute emakumezkoen kontrako indarkeria «egiturazko arazo baten ondorio» dela. Elkarretaratzera deitu dute biharko. Eguerdian biltzera deitu dituzte herritarrak, Zarauzko Lege Zaharren plazan. Halaber, oharrean herritarrei eskatu die «publikoki erakuts dezatela emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren aldeko eta indarkeria matxistaren aurkako konpromisoa». |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204865/emakumezko-artista-abstraktuak-bistaratu-ditu-guggenheimek.htm | Kultura | Emakumezko artista abstraktuak bistaratu ditu Guggenheimek | Bilboko Guggenheim museoak emakumezko artistek abstrakzioaren historian izan duten lekua aldarrikatzen duen erakusketa zabaldu du: Emakumeak abstrakziogile. Guztira, 110 artistaren 400 obra baino gehiago bildu dituzte | Emakumezko artista abstraktuak bistaratu ditu Guggenheimek. Bilboko Guggenheim museoak emakumezko artistek abstrakzioaren historian izan duten lekua aldarrikatzen duen erakusketa zabaldu du: Emakumeak abstrakziogile. Guztira, 110 artistaren 400 obra baino gehiago bildu dituzte | Espazio publikoa, hezkuntza, familia harremanak, zaintza ardurak, aitortza publikoa, harreman erotikoak, gorputz adierazpena eta bizitzaren gainontzeko esparru guztiak ordenatzen dituzten arau baztertzaile berberek alderik alde zeharkatzen dute artearen historia ere, orokorrean, eta arte abstraktuaren historia, zehazki. Batere abstraktuak ez diren motibo horiengatik guztiengatik geratu dira andrazko artista abstraktuak maiz gerizpean. Ezeztatze horren lekukotza emateko ez ezik, emakumezkoek abangoardien eta abstrakzioaren sorburuan eta bilakaeran izandako parte hartzea eta garrantzia aldarrikatzeko sortu dute Emakumeak abstrakziogile erakusketa, Parisko Pompidou Zentroak eta Bilboko Guggenheim museoak elkarlanean. Europako, Ipar Amerikako, Latinoamerikako, Afrikako eta Asiako 110 emakumezko artistaren 400 lan abstraktu baino gehiago bildu dituzte, guztira. 1860ko hamarkadatik hasi, eta 1980ko hamarkadara arte. Bilboko museoko bigarren solairu osoa hartzen dute lanek, eta, horregatik, konstatazio baten, zuzenketa proposamen baten, erreskate baten eta oin ohar erraldoi baten itxura du bildumak. 2022ko otsailaren 27ra arte egongo da zabalik.
«Arteak ez du sexurik, baina artistek bai, eta ikusezintasunak baditu arrazoi soziologikoak». Christine Macel Pompidou zentroko arte-arduraduna izan da erakusketako komisario nagusia, eta, dioenez, arte abstraktuari buruzko kontakizuna «aberastea» izan du helburu. Horretarako, bere buruari abstrakzioa zer ote den galdetzea izan da bere lehen egitekoetako bat, ordea, eta ez du pentsatzen zuen bezain erraza eduki. «Erantzuna hasieran uste nuen baino konplexuagoa da, ez baitago definizio itxi bat, eta garaiz garai aldatuz doa, baita, are, artistaz artista ere. Horregatik ikusi nuen oso garrantzitsua zela historiaren beste esparru hau ere aztertzea».
XIX. mendeko esoterismoa
Kronologikoki antolatu dute ibilbidea, eta, beraz, Georgiana Houghtonek 1860ko hamarkadan sortutako margolan esoterikoak topatuko ditu bisitariak lehen aretoan. Erakusketako azalpenetan irakur daitekeenez, 1850eko hamarkadan espiritismoa boladan zegoen, eta abstrakziora heltzeko bide bat zabaldu zien horrek hainbat emakumezkori. Houghtoni, besteak beste. Lerro kurbo eta koloretsuz osatutako margolan sorta abstraktu bat ikus daiteke hormetako batean, esaterako, eta espiritualtasunari buruzko erreferentzia zuzenak dakartzate tituluek. Jainkoaren indarra. Jainkoaren noranahikotasuna. Bakearen espiritua. Artistak berak onartzen zuenez, aingeruek eta hildako zenbait artistek eskatuta sortzen zituen lan horietako asko, eta, Antonio Allegri Correggio pintoreak eskatuta sortu zuen, esaterako, Bilbon ikusgai den Jainkoaren begia lana.
Komisarioak aitzindaritzat aurkeztu ditu Houghton eta lehen aretoetako lehen sortzaile horiek, baina, zehaztu duenez, haiek ez zuten beren burua abstrakziogiletzat.
Euskal artistak
Anni Albers, Louise Bourgeois, Judy Chicago, Lygia Clark, Alexandra Exter, Lee Krasner, Gret Palucca, Olga Rozanova, Sophie Taeuber-Arp, Atsuko Tanaka, Liubov Popova, Sonia Delaunay-Terk... Nahi beste luza daiteke erakusketan ikus daitezkeen artista esanguratsuen zerrenda, eta, tartean, badira bi euskal artistaren izenak ere. Esther Ferrer donostiarrarena da haietako bat, eta Elena Asins madrildarrarena da bestea. Elenak Azpirotzen (Nafarroa) eman zuen bere bizialdiko azken parte luzeena.
Areto txiki bana eskaini diete zenbait artistari. Hori da Sophie Taeuber-Arpen kasua, esaterako, eta baita Bilbon eta Donostian artelanak erakusten eta jantziak saltzen izan zen Sonia Delaunay-Terkena ere. Haren kolore eta forma hautaketa bereizgarria erakusten duten hainbat lan bildu ditu museoak, eta 1913an margotutako lan bertikal altu bat eta 1914an pintatutako neurri handiko pintura bat nabarmentzen dira haien artean. Komisarioak gogorarazi du jantziak diseinatzen ere aritu zela, eta, hain zuzen, jantzi horiek ziren Bilbon zabaldutako dendan saltzen zituztenak.
Dantzak eta ehungintza
Irekia da erakusketa, komisarioek azaldu dutenez. Margolanak eta eskulturak dira nagusi aretorik gehienetan, baina dantzak, performanceak, jantziak eta zinemarako atrezzoak ere ikus daitezke bilduman. Esate baterako, Loïe Fuller-en Suge dantza izenekoa erreproduzitzen duen bideoa topatuko du bisitariak aurrez aurre geletako batean, eta Giannina Censi artista italiarraren aero-dantza-ren argazki batzuk ere bai leku berean.
Testuinguruak arte sorkuntzan duen garrantzia ere agertzen du erakusketak. Komisarioaren hitzetan, ez baita kasualitatea errusiar abangoardietan emakumezko artistek garrantzi berezia lortu izana. Gizonek egiten zituzten arte ikasketa berak egiteko aukera eskaintzen zien lehen herrialdeetako bat Sobietar Batasuna izan zen, Macelek gogorarazi duenez. Olga Rozanovaren, Alexandra Exterren eta Liubov Popovaren koadroak, filmak eta jantzi diseinuak ikus daitezke haiei eskainitako aretoan. «Margolanak eguneroko bizitzaren parte bilakatzea zen haien lana, egindako ikerketak gero baliatzen zituztelako, adibidez, jantziak egiteko. Oso ohikoa izan zen hori sasoi hartako abangoardietan».
Leku berezia du ehungintzak ere. Alfonbrak, jantziak, zapiak eta ehunekin sortutako bestelako hainbat artelan bildu dituzte. Gela bat eskaini diote, adibidez, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako sorkuntzari, Suitzan sasoi hartan egin zen biurteko bat oinarri hartuta. «Nazioarteko hainbat artista bildu ziren orduan», azaldu dute komisarioek, «eta ehungintza etxeko esparrutik atera eta eskulturarantz eramateari buruz egin ahal izan zuten gogoeta». Eta, hain zuzen ere, eskultura buruaskiak balira bezala landutako hainbat ehunezko eskultura ere ikusi ahalko ditu bisitariak aurrerago, beste gelaxka batean.
«Mendebaldeko ikuspegia gainditzea»
Europakoak eta Ipar Amerikakoak dira erakusketan ikus daitezkeen artista gehien-gehienak, baina ikuspegia zabaltzeko saiakera bat ere egin duela onartu du Macelek. «Mendebaldeko ikuspegia gainditzea» izan du erronka, dioenez. Atsuko Tanaka artista japoniarraren fluoreszente koloretsuz sortutako soineko bat ekarri dute, horregatik, Bilbora. Wook kyung Choi artista seuldarraren lan bat ere badago ikusgai. Eta bi artista libanoarren lanek betetzen dute Richard Serraren eskulturetara ematen duen balkoi alboko kapera moduko gela. Huguette Caland eta Saloua Raouda Choucair dira bi artista horiek.
Ignacio Bidarte museoko zuzendariaren hitzetan, «exhaustiboa» da bilduma; «tesi erakusketa deitzen diren horietako bat». Bilboko museoak bere 24 urteko historian egin duen erakusketa handienetariko bat ere badela esan du Bidartek. «Erakusketa konplexua da». Lanak biltzeko eta Euskal Herrira ekartzeko egindako lana ere txalotu du horregatik. BBVA fundazioak jarritako diruari esker antolatu ahal izan dute Bilboko erakusketa.
Autokritika
Erakusketarekin batera, 350 orrialdeko katalogo bat ere kaleratu dute Pompidouk eta Guggenheim museoek. Euskaraz ere eman dute liburua, eta emakumezko artisten lanak ikusezin bilakatu dituzten motiboei buruzko hainbat ikerketa ere badakartza tartean, artistetako bakoitzari eskainitako azalpen historiko eta biografikoez gainera. Griselda Pollock ikertzaileak, esaterako, museoak ispiluaren aurrean jartzen ditu. «Ikusgaitasuna berreskuratzeak artearen historia eta museoak zeharka salatzea dakar, ez direla gai izan errekonozitzeko arte modernoa sortu duten artisten askotarikotasuna, eta, zehatzago, ezta abstrakzioaren hamaika moduak ere. Emakume hauen guztiek ezabaketak pobretu egiten gaitu, arte modernoari buruzko jakintza osatugabea suposatzen duelako».
Onartu dute ardura hori Bilboko Guggenheim museoko ordezkariek. Era abstraktuan, baina onartu dute. Aitortu dutenez, museoek eta kritikariek ere, adibidez, rol aktiboa izan dute emakumezko artistak ikusezin bilakatzeko. Ziabogan irudikatu dute beren burua, ordea. Zor historiko hori konpontzeko esfortzua egiten ari direla esan du Bidartek, esaterako. «Erakusketa hau sintoma bat da, eta balioko du prozesu horretan aurrera jarraitzeko». Gogorarazi duenez, gainera, udazken honetako behin-behineko erakusketa guztiak izango dira emakumezkoek sortutakoak. Abstrakziogileenaz gainera, bisitariak Alice Neel-i eskainitako beste bat ere topatuko baitu, eta emakumezkoa izango baita Film & Video aretoak hartuko duen hurrengo artista ere. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204866/basque-friendshipek-biktimen-oinazearen-aitortza-txalotu-du.htm | Politika | Basque Friendshipek biktimen oinazearen aitortza txalotu du | 32 eurodiputatuk osatzen dute taldea. | Basque Friendshipek biktimen oinazearen aitortza txalotu du. 32 eurodiputatuk osatzen dute taldea. | Euskal gatazkaren konponbidea sostengatzen duen Basque Friendship europarlamentari taldeak «balioa aitortu» dio Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak eta Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ETAren biktimei zuzendutako adierazpenari: «Testigantza oso garrantzitsua da, euskal ezker independentistak bizikidetza demokratikoaren aldeko ekimena bultzatu baitu».
32 eurodiputatuk osatzen dute taldea, eta azaldu dute «oraindik asko» dagoela «gatazkaren ondorioei heltzeko, adiskidetza sustatzeko eta biktima guztiak laguntzeko, aitortzeko eta indemnizatzeko». Horrez gain, taldeak balorazio baikorra egin du Espainiako eta Frantziako gobernuek espetxe politikan «hartutako erabakiez, presoen sakabanaketa politika amaitzeko».
Rodriguezek eta Otegik Urriaren 18ko Adierazpena irakurri zuten atzo «euskal ezker independentistaren» izenean: «Gure egiten dugu haien mina, eta sentimendu zintzo horretatik baieztatzen dugu hura ez zela inoiz gertatu behar; inork ezin du gogoko ukan hura guztia gertatu izana, ezta denboran hainbeste luzatu izana ere». Euskal ezker independentistako bi buruzagiek adierazi dute, hain zuzen, «Aietera lehenago iristea lortu» behar zutela. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204867/elak-azaldu-du-ehu-zigortu-dutela-ikertzaile-eta-irakasle-batzuek-jasandako-soldata-diskriminazioagatik.htm | Gizartea | ELAk azaldu du EHU zigortu dutela ikertzaile eta irakasle batzuek jasandako «soldata diskriminazioagatik» | ELA sindikatuak azaldu duenez, Eusko Jaurlaritzaren laguntza publikoen eta Ramon y Cajal eta Juan de la Cierva programen bidez kontratatutakoei zuzenean kontratatutako ikertzaileei eta irakasleei baino 7.000 euro gutxiago ordaintzen zizkieten. | ELAk azaldu du EHU zigortu dutela ikertzaile eta irakasle batzuek jasandako «soldata diskriminazioagatik». ELA sindikatuak azaldu duenez, Eusko Jaurlaritzaren laguntza publikoen eta Ramon y Cajal eta Juan de la Cierva programen bidez kontratatutakoei zuzenean kontratatutako ikertzaileei eta irakasleei baino 7.000 euro gutxiago ordaintzen zizkieten. | ELA sindikatuak ohar bidez azaldu duenez, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak EHU Euskal Herriko Unibertsitatea zigortu du, «arrazoirik gabe diskriminatu duelako doktoretza osteko irakasle eta ikertzaile talde bat». Hain zuzen, sindikatuaren hitzetan, Eusko Jaurlaritzaren laguntza publikoen eta Ramon y Cajal eta Juan de la Cierva programen bidez kontratatutako langileak dira kaltetuak.
ELAk unibertsitatearen jokabidea salatu du: «Kolektibo horretako langileen urteko soldata mugatzen zuen aipatutako administrazioek emandako laguntzen zenbatekora; hau da, 28.000 eurora; aldiz, ikerketa eta irakaskuntza lan berberak egiteko zuzenean kontratatuei urtean 35.000 euro ordaintzen dizkie». Hau da, batzuek 7.000 euro gutxiago jaso dituzte urtean, «inolako justifikaziorik gabe». ELAren esanetan, epaiak «zeharo» gaitzesten du jokaera hori.
Azaldu dutenez, epaiak ateak zabaltzen dizkie kaltea jasan duten 75 langileri «2019ko abendutik aurrera izandako soldata aldea erreklama dezaten». Horretarako aukera izango dute gaur egun EHUn dauden langileek eta handik kanpo lanean ari direnek. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204868/ertzaintzak-bi-lagun-atxilotu-ditu-santurtziko-etxe-okupatu-bat-husteko-operazioan.htm | Gizartea | Ertzaintzak bi lagun atxilotu ditu Santurtziko etxe okupatu bat husteko operazioan | «Desobedientzia larria» egotzita eraman dituzte atxilo, Poliziaren arabera, etxea uzteari uko egin diotelako. | Ertzaintzak bi lagun atxilotu ditu Santurtziko etxe okupatu bat husteko operazioan. «Desobedientzia larria» egotzita eraman dituzte atxilo, Poliziaren arabera, etxea uzteari uko egin diotelako. | Gaur goizean ekin diote poliziek okupatua zen Santurtziko (Bizkaia) etxebizitza husteko operazioari. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, epaileen agindua zuten horretarako, eta 8:15ean hasi dira zeregin horretan. Hustea eragozte aldera, hainbat laguneko talde bat bertaratu da etxebizitza ondora, eta, beraz, Ertzaintzako unitate mugikor bat lotu zaio operazioari.
Handik ordu batzuetara, Polizia etxebizitzaren barrenera sartu da. Ertzaintzaren arabera, han ziren bi lagunek uko egin diote eraikina uzteari. Desobedientzia «larria» leporatuta eraman dituzte atxilo. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204869/libiako-batasun-gobernuak-ez-du-argi-ikusten-bozak-abenduaren-24an-egitea.htm | Mundua | Libiako batasun gobernuak ez du argi ikusten bozak abenduaren 24an egitea | Lehen ministroak hauteskundeak egitea defendatu du nazioarteko goi bilera batean, Tripolin. Aldeak «adiskidetu» arte itxarotearen alde da presidentea | Libiako batasun gobernuak ez du argi ikusten bozak abenduaren 24an egitea. Lehen ministroak hauteskundeak egitea defendatu du nazioarteko goi bilera batean, Tripolin. Aldeak «adiskidetu» arte itxarotearen alde da presidentea | Libian abenduaren 24rako daude deituta parlamenturako zeta presidentetzarako hauteskundeak, baina herrialdea bost bat urte iraun duen gerra batetik dator, egoera ezegonkorra da oso, eta iazko urriko su-etenaren ondoren NBE Nazio Batuen Erakundeak akuilatutako trantsiziorako batasuneko gobernuak ezin du ziurtatu data horretan egingo dituztenik.
Nazioarteko erakundeetako ordezkariak goi bilera batean elkartu dira gaur, Tripoli hiriburuan —2014an gerra piztu zenetik Libian egindako gisa horretako aurrenekoa—. 'Libiaren egonkortzeko ekinbidea' izeneko bilkura hori irekitzeko saioan, Abdul Hamid Debaibah batasuneko gobernuko jarduneko lehen ministroak nabarmendu du haien helburua dela bozak egun horretan egitea, adostu bezala. «Libiarrei parte hartzeko eskatu nahi diet».
Baina Mohamed al-Menfi jarduneko presidentetza kontseiluaren liderrak ez du bat egiten Debaibahrekin. Azken egunetan herrialdean bira bat egiten ari da, eta, Libiako hedabideek jaso dutenez, hauteskundeak atzeratzearen alde dago. «Adiskidetzea benetan eman arte». Izan ere, aintzat hartu behar da Muammar Gaddafi 1969tik 2011ra herrialdeko buruzagia izandakoaren hilketa eta gero Libiaren kontrola hartzeko gerra bat piztu zela, alde batek ezin izan zuela bestea menderatu, eta, horrenbestez, bi gobernu egon direla aurten arte.
NBEko eta Arabiar Ligako hainbat ordezkari eta zenbait estatutako Atzerri ministroak batzartu dira Tripolin, eta haien lehentasuna da hauteskundeak ahal bezain pronto egitea. Debaibahk ohartarazi die, ordea, horretarako beharrezkoa dela atzerriko esku hartzea amaitzea, baita bi gobernuek gerran egon ziren bitartean kontratatu zituzten mertzenarioek herrialdetik alde egitea ere.
Horregatik esan du Al-Menfik «atmosfera egokia eduki arte» itxaron behar dela hauteskundeak egiteko. Badira, ordea, uste dutenak atzeratuz gero ez dituztela epe labur-ertainera berriro deituko.
Hautagaitzez Eta beste oztopo batzuk ere badituzte. Esaterako, hauteskunde legea bera. Diputatuen ganberak onartu zuen, baina estatu kontseiluak atzera bota zuen, orain aste batzuk. Aurrenekoa Khalifa Haftar militarra buru zuen gobernuak kontrolatzen du, Tobruken, herrialdearen ekialdean; eta bigarrena NBEk aitortzen zuen gobernuak, Tripolin. Lege horren puntuetako bati jarraituz, hain zuzen ere, hauteskundeetara aurkezteko bidea hasi du Haftarrek berak. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204870/24-urteko-gazte-bat-preso-sartu-dute-sexu-eraso-bat-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | 24 urteko gazte bat preso sartu dute sexu eraso bat egitea leporatuta | Astelehenean Zumarragan emakume gazte bati sexualki erasotzea leporatu diote gizonezkoari | 24 urteko gazte bat preso sartu dute sexu eraso bat egitea leporatuta. Astelehenean Zumarragan emakume gazte bati sexualki erasotzea leporatu diote gizonezkoari | Ertzaintzak 24 urteko gizonezko bat atxilotu du emakume gazte bati sexualki eraso egitea leporatuta, eta Bergarako Guardiako epaitegiko epaileak presondegian sartzea erabaki du, Ertzaintzak berak ohar batean jakinarazi duenez. Gipuzkoako presondegi batean sartu dute gizonezkoa.
Astelehen goizaldean gertatu ziren salatutako gertakariak, Zumarraga (Gipuzkoa) kanpoaldean. Ikerketaren arabera, bi pertsonek elkar ezagutzen zuten, eta azken hilabeteetan sare sozialen bidez hitz egiten zuten elkarrekin. Baina astelehen goizaldean, gizonezkoak emakumea «estutu eta behartu» zuen eremu publikoan elkar ikusi zezaten. Elkartu zirenean, sexualki eraso zion, nahiz eta emakume gaztea bere burua defendatzen saiatu.
Ertzaintzako iturrien arabera, gertatutakoaren berri jaso bezain laster abiatu zuten ikerketa, eta atzo atxilotu zuten gizonezkoa, «sexu askatasunaren kontrako delitua» leporatuta. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204871/ikerketa-bat-abiatu-dute-gipuzkoako-zenbait-ikastetxetan-elikagai-bidezko-intoxikazioak-izan-direlakoan.htm | Gizartea | Ikerketa bat abiatu dute Gipuzkoako zenbait ikastetxetan, elikagai bidezko intoxikazioak izan direlakoan | Osasun Sailak emandako datuen arabera, histaminagatik sortu da kutsadura, itxuraz. Argitu dute ustez intoxikatuak direnek sintoma arinak dituztela; eztarriko mina eta aznahia, batik bat. | Ikerketa bat abiatu dute Gipuzkoako zenbait ikastetxetan, elikagai bidezko intoxikazioak izan direlakoan. Osasun Sailak emandako datuen arabera, histaminagatik sortu da kutsadura, itxuraz. Argitu dute ustez intoxikatuak direnek sintoma arinak dituztela; eztarriko mina eta aznahia, batik bat. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ikerketa bat hasi du gaur, Gipuzkoako ikastetxe batzuetan intoxikazio kasuak izan ote diren argitzeko. Emandako informazioaren arabera, histaminak eragiten dituen sintomen baliokideak azaldu dira herrialdeko zenbait zentrotan. Alegia, hainbat haurrek eztarriko mina edo aznahia dutela adierazi dute eguerdiko otorduaren ondotik. Edonola ere, sintomak arinak direla nabarmendu du Osasun Sailak.
Kasuak aztertuko dituela azaldu du Jaurlaritzak. Halere, orain arteko hipotesi nagusiak dio haurrek eguerdian jandako atunak eragin duela ustezko intoxikazioa. Hala, ikerketaren helburua da zehaztea zehazki zein den intoxikazioaren sorburua. Baieztatuko balute intoxikazioa atunak eragina dela, produktua izan duten zentro guztiekin jarriko litzateke harremanetan Osasun Saila.
Elikagaiak manipulatzean garbitasunez ez aritzean agertzen da histamina; arrainari dagokionez, modu desegokian kontserbatzeagatik azaldu ohi da, denbora luzean tenperatura altuan gordeta edukitzeagatik, besteak beste. Gainera, produktua kozinatuta ere ez da desagertzen histamina. |
2021-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/204872/realak-0-1-irabazi-du-sturm-grazen-aurka.htm | Kirola | Realak 0-1 irabazi du Sturm Grazen aurka | Isakek sartu du lehiako gol bakarra, bigarren zatian. | Realak 0-1 irabazi du Sturm Grazen aurka. Isakek sartu du lehiako gol bakarra, bigarren zatian. | Neurketa garrantzitsua jokatu du Realak Europa ligan. Lehen bi jardunaldietan berdinketa erdietsita, puntuen premia zuen talde txuri-urdinak. Ez zen hil edo biziko neurketa, baina komeni zitzaion hirunaka batzen hastea. Gainera, ustez, multzoko aurkaririk ahulena zuen parean: Sturm Graz Austriako taldea. Bada, ez du kale egin. Irabazi egin du Imanol Alguacilek zuzendutako taldeak, eta olatua hartu du txapelketan aurrera egiteko asmotan. 0-1 gailendu da, bigarren zatian Isakek sartutako gol bati esker.
Lehen minutuetan estutzen hasi da Reala. Presio handia eginez, erasokor eta bizi. Isakek izan du aurreneko aukera garbia, bederatzigarren minutuan, baina atezainak ondo urrundu du. Austriako taldea ez da kikildu, eta indar handiz aritu da. Partida nahasia zihoan, gorabehera askorekin. Irekita zegoen lehia, eta Realak ez zuen jokoaren kontrola hartzen. Teorian faborito ziren txuri-urdinak, baina ez zebiltzan aise berdegunean. Lehen zatian Imanolen jokalariei kostatzen ari zitzaien zelai erdiaren jabe izaten, eta Sturm Graz ere jokoari abiadura sartzen ari zen. Ausart aritu da etxeko taldea.
Neurketak erritmo handia zuen. Mikel Merino eta David Silva jokalarien parte hartze handiagoa behar zuten donostiarrek, arnasa hartzea. Hain zuzen, Silvaren presentzia izan da ezusteko nagusia hamaikakoan; lesiotik osatuta, hasieratik aritu da kanariarra.
Ez dira guztiz ongi aritu aurreneko zatian. Gainera, Martin Zubimendik min hartu du, eta Imanolek aldaketa egin behar izan du halabeharrez, hogeigarren minutua bete aurretik. Ander Gebara sartu da haren ordez.
On egin dio atsedenaldiak Realari, eta partidaren gidoia aldatu da. Ondo zelairatu da Reala, eta bigarren zatia hasi eta berehala zutoinera bota du baloia Merinok. Eman du abisua Realak. Jokaldiak lantzeari ekin dio, eta beste arrisku zantzu batekin iristen hasi da. Gertuago zegoen txuri-urdinen gola, eta Isakek eman du kolpea, 68. minutuan. Aurrelariaren jaurtiketa ez da oso indartsua izan, baina atezainak kale egin du, eta hanka tartetik pasatu zaio baloia; hiru puntu balio duen oparia izan da.
Realak markagailuari eutsi behar zion, besterik ez. Eta lortu du, gehiegi sufritu gabe. Multzoko beste partidan, berriz, 1-2 irabazi dio Monakok PSV Eindhoveni. Hala, bigarren itzulian erabakiko da dena. Sturm Grazek punturik gabe segitzen du, eta apenas duen sailkatzeko aukerarik.
Giro beroa egon da gaur Austrian. Sutsuak dira Sturm Grazeko zaleak, baina txuri-urdinek ere 600 lagunen hauspoa izan dute, eta nabaritu dute horien bultzada. Gozoa izango da bueltako hegaldia. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204895/alec-baldwin-aktoreak-grabatzen-ari-ziren-filmeko-argazki-zuzendaria-hil-du-istripuz.htm | Kultura | Alec Baldwin aktoreak grabatzen ari ziren filmeko argazki zuzendaria hil du, istripuz | Filmerako erabiltzen ari zen pistola batekin tiro egin du Baldwinek, baina benetako bala bat zuen, antza. Filmaren zuzendaria zaurituta dago. | Alec Baldwin aktoreak grabatzen ari ziren filmeko argazki zuzendaria hil du, istripuz. Filmerako erabiltzen ari zen pistola batekin tiro egin du Baldwinek, baina benetako bala bat zuen, antza. Filmaren zuzendaria zaurituta dago. | Emakume bat hil da Rust filmaren grabazioan, eta gizonezko bat zauritu, AEBetako Mexiko Berrian. Alec Baldwin aktoreak tiro egin du filmerako erabiltzen ari zen pistola batekin, gezurrezko balekin kargaturik zegoelakoan. Alta, baletako bat egiazkoa zen. Hildakoa filmeko argazki zuzendaria da.
Filma XIX. mendean giroturiko western bat da, eta Bonanza Creek etxaldean ari ziren filmatzen. Hainbat film egin dituzte leku horretan.
Halyna Hutchins 42 urteko argazki zuzendaria helikopteroan eraman dute erietxera, baina hil egin da. Joel Souza 48 urteko zuzendaria larrialdietara eraman dute.
Poliziak esan duenez, ez dute aktorearen kontrako salaketarik egin; beraz, istriputzat hartu dute gertaera.
Hutchings 2020ko Archenemy akziozko filmeko argazki zuzendaria izan zen, eta beste hainbat filmetan ere aritu da lanean.
Sare sozialetako hainbat erabiltzaileek ustez ezbeharraren ostekoak diren argazkiak zabaldu dituzte.
Lehen ere gertatu dira halakoak filmaketetan. Film askotan benetako pistolak erabiltzen dituzte, baina balarik ez duten kartutxoak jarrita: zarata eta kea besterik ez dute sortzen. Brandon Lee 28 urteko aktorea ere hala hil zen, 1993. urtean, The Crow filmaren grabazioan. Ikerketan ondorioztatu zutenez, balarik gabeko kartutxo batekin egin zioten tiro Leeri, baina pistolaren barruan aurretik benetako balekin eginiko probetan geratua zen bala bultzatu zuen horrek. Filma amaitzeko, haren antza zuen aktore bat erabili behar izan zuten. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204896/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-langabezia-tasa-89ra-jaitsi-da.htm | Ekonomia | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabezia tasa %8,9ra jaitsi da | 2010. urtera egin behar da atzera horren tasa txikia ikusteko. Hirugarren hiruhilekoan15.900 langabe gutxiago daude bigarrenean baino. Okupatuen kopurua handitu egin da, 9.300 pertsonatan. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabezia tasa %8,9ra jaitsi da. 2010. urtera egin behar da atzera horren tasa txikia ikusteko. Hirugarren hiruhilekoan15.900 langabe gutxiago daude bigarrenean baino. Okupatuen kopurua handitu egin da, 9.300 pertsonatan. | Udako hilabeteak eztiak joan dira enplegu datuentzat, eta aspalditik, 2010. urteaz geroztik, ikusi gabeko mailara apaldu dute langabezia tasa. Eustaten arabera, urteko bigarren hiruhilekoan %10,3an zegoen langabezia tasa, eta uztailetik irailera artean %8,9ra jaitsi da. Kontuan izan behar da, hala ere, aktiboen tasak ere behera egin duela hiru hilabeteetan (%56,3tik %55,8ra), eta horrek eragina duela langabezia tasaren apaltzean.
Uztailetik irailera, 15.900 pertsona murriztu da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabeen zerrenda. Horrela, 92.700 pertsona daude orain langabeen kolektiboan, enplegua bilatzen ari diren, bilaketarako kudeaketa aktiboak egiten dituzten eta, gainera, lan egiteko prestasuna duten pertsonen zerrendan. Horietatik 48.200 dira gizonezkoak (aurreko hiruhilekoan baino 7.400 gutxiago), eta 44.600 emakumeak (-8.400).
Langabezia tasarik txikiena Gipuzkoak du, %7koa (24.100 langaberekin). Araban, tasa %9,2koa da, eta langabeak 14.900. Eta Bizkaian langabezia tasa %9,9ra apaldu da, 53.800 langaberekin.
Eustatek langabeen nazionalitatea ere begiratu du. 92.700 langabeetatik 71.100ek dute nazionalitate espainiarra eta 21.600k atzerritarra.
Okupazioa gora, industrian ezik Edonola ere, landunen kopuruak igoera esanguratsua izan du hirugarren hiruhilekoan, 9.300 okupatu gehiagorekin; aurreko hiru hilabeteetan zenbatutakoak baino %1 gehiago. Horrekin, okupazio tasak 0,6 puntu egin du gora, %68,3raino. Emakumezkoen jarduera tasa %65,2koa da, eta gizonezkoena %71,4koa.
Biztanleria okupatuak sektore guztietan egin du gora hirugarren hiruhilekoan, industrian izan ezik. Industrian 1.700 landun gutxiago zenbatu dira. Aldiz, zerbitzuen sektorean 8.600 okupatu gehiago daude; eraikuntzan 1.900 gehiago; eta lehen sektorean 400 gehiago.
Hirugarren hiruhilekoan okupazioaren gorakadarik handiena gizonen artean gertatu da: 6.600 okupatu gehiago daude. Emakumeen kasuan, 2.700 okupatu gehiago daude.
Okupazioa Bizkaian hazi da gehien, 5.000 pertsona okupatu gehiagorekin; Araban, 3.000 okupatu gehiago daude; eta Gipuzkoan, 1.400 gehiago daude. Hiriburuetan, Gasteizen 2.800 okupatu gehiago daude, Donostian 2.100 gehiago eta Bilbon 500 gutxiago.
Eustatek neurtu du hirugarren hiruhilekoan erkidegoan 902.200 etxe inguru daudela, eta haietatik, heren batek pertsona aktiborik ez duela, aurreko hiruhilekoan baino 4.500 etxe gehiago; hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak daude okupatuta, aurreko hiruhilekoan baino 7.400 familia gehiago. Eta, aldiz, etxeko pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten 33.500 etxe daude, aurreko hiruhilekoan baino 2.400 gutxiago. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204897/ikas-daiteke-euskara-astebetean-bi-ingelesek-proba-egin-dute.htm | Bizigiro | Ikas daiteke euskara astebetean? Bi ingelesek proba egin dute | Bi youtuber gaztek astebeteko bidaia egin dute Euskal Herrian, herritarrekin hitz eginda euskara ikasteko, eta bideo batean kontatu dute. | Ikas daiteke euskara astebetean? Bi ingelesek proba egin dute. Bi youtuber gaztek astebeteko bidaia egin dute Euskal Herrian, herritarrekin hitz eginda euskara ikasteko, eta bideo batean kontatu dute. | «Zoraldi batean, pentsatu genuen ideia ona litzatekeela hizkuntza bat ikastea astebetean». Hala aurkeztu dute erronka Ollie eta Sebastian youtuber ingelesek. Zein aukeratu, eta euskara. Euskal Herrian zazpi egunetan eginiko bidaia kontatu dute bideo baten bidez. Hizkuntzaren inguruko hausnarketa egiten dute, eta egunez egun egiten duten aurrerapena entzun daiteke.
«Euskara altxor bat da, milaka urtez iraun duena eta batez ere gazteen artean bizi-bizi dabilena», adierazi dute. «Ohore bat izan da ikastea, eta espero dugu jende gehiagok gauza bera egitea». Batez ere bidaien inguruko bideoak egiten dituzte, abentura puntu batekin.
Urriaren 15ean, Europako hizkuntzarik zaharrena zazpi egunetan ikasten saiatu gara izenburuko bideoa argitaratu zuten. Horretan erakusten dute besteak beste Gasteizen, Donostian, Bergaran eta Bilbon eginiko bidaia, eta bertakoekin euskaraz hitz eginikoa.
Egunez eguneko eboluzioa erakusten dute. Kaixo hitza besterik ez zuten ezagutzen, eta, jendeari galdetuta, beste berbak eta esamoldeak ikasiz joango dira. Tabernetan, jaietan eta, oro har, kalean jendeari galdetuta eta haiekin hitz eginda ikasiko dute.
Noski, ondorio argia atera dute: «Ezinezkoa da zazpi egunetan euskara ikastea». Adierazi dute hori ez zela euren helburua. «Baina, ikasi dugun gutxiarekin, erosoago sentitzen gara euskaraz hitz egiten, formalki hainbat urtez ikasten aritu garen gaztelaniaz baino».
Euskaldunekin edukitako harremanei esker, eta haiekin komunikatzeko premiak bultzatuta, oinarria jarri dutela esan dute, «orain ondo ikasteko». |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204898/sortuk-dio-kontuan-hartzen-dituela-fede-onez-eginiko-eskaerak.htm | Politika | Sortuk dio kontuan hartzen dituela «fede onez» eginiko eskaerak | Arkaitz Rodriguezek azaldu du ezker abertzaleak «bere esku dagoena» egingo duela biktimen eskaerei erantzuteko. | Sortuk dio kontuan hartzen dituela «fede onez» eginiko eskaerak. Arkaitz Rodriguezek azaldu du ezker abertzaleak «bere esku dagoena» egingo duela biktimen eskaerei erantzuteko. | Ezkerreko independentismoak «bere esku dagoena» egingo du ETAren biktimen eskaerak asetzeko, eta, euskal presoen harrera ekitaldien kasuan, jarrera ez da «ezberdina» izango. Hala azaldu du Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek. Haren hitzetan, «zubiak eraikitzea» da helburua, «aurrera egiteko».
Rodriguezek Radio Euskadin azaldu du ezker abertzalea biktimen sufrimendua arintzeko lanean aritu dela azken hamar urteetan, eta horren adibidetzat jo du Urriaren 18ko Adierazpena. Hala, azken egunetan esandakoen bide beretik, nabarmendu du kontuan hartzen ari direla «jarrera eraikitzailearekin eta fede onez» egindako eskaerak: «Ziurtatu dezaket ezkerreko independentismoa ez dela albo batean geratuko eta ez dela soraio izango eskaera horiekiko. Bere esku dagoena egiten saiatuko da eskaerak asetzeko». Testuinguru horretan, aipatu du gaiaz hausnartzen ari direla.
Hainbat alderdik eginiko «autokritika» eskaeren aurrean, berriz, Sortuko idazkari nagusiak azaldu du horretarako prest dagoela, eta hala egin duela azken urteetan: «Ezker abertzaleak bere unean egin zuen imajina daitekeen autokritikarik handiena: ETAren indarkeria euskal politikaren ekuaziotik kanpo uztea izan zen». Halere, uste du hainbat eragilerentzat sekula ez direla nahikoa izango eman ditzaketen pausoak: «Sinpleki, ez dutelako nahi hala izatea».
Asteleheneko adierazpenaren inguruan, Rodriguezek uste du herritarren artean «alaitasun orokor bat» eragin duela, eta horren lekuko direla «eragileen gehiengo handi baten» erantzunak. Kontrakoa adierazi dutenei, berriz, haserre horren arrazoiak plazaratzeko eskatu die, «ulertezintzat» jo baitu haien jarrera. Tartean daude EAJ eta Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu. Haiei dagokionez, Sortuko idazkari nagusiak azaldu du ez zaiola «buruan sartzen» nola egin dezaketen bat PPrekin, Ciudadanosekin eta Voxekin, «bakea eta elkarbizitza eraikitzeko oztopoak jartzen dizkietenekin».
Izan ere, Sortuko buruaren hitzetan, adierazpenaren «zintzotasuna» zalantzan jarri dutenak ETAren behin-betiko su-etena, armagabetzea eta disoluzioa dudan jarri zituzten berberak dira. «Gizarteak aurrera egin nahi du, elkarbizitza demokratiko bat, eta bake egonkor eta iraunkor bat eraiki nahi du. Ez genioke faborerik egingo herriari bakearen etsaien agenda elikatuko bagenu», gehitu du. Hala nola azken egunak «EH Bilduri, baina baita PSEri, EAJri eta [Espainiako presidente Pedro] Sanchezen gobernuari erasotzeko» erabili izana leporatu dio PPri.
Aurrekontuen eztabaida
EH Bilduko koordinatzaile Arnaldo Otegik koalizioko militanteen aurrean eginiko hitzei erreferentzia eginez, Rodriguezek esan du ez duela «burbuila elikatzen» lagundu nahi. «Inor ez du harrituko EH Bilduk bere lehentasunen artean izateak salbuespenezko espetxe politikaren amaiera», azaldu du. Hura oinarrizkotzat jo du elkarbizitza eraikitzeko, eta herritarren gehiengoak babesten duen zerbait dela gehitu.
Halere, adierazi du EH Bilduk ez duela asmorik Espainiako aurrekontu orokorrak presoen etorkizunarekin nahasteko, «ezta hipotesi gisa ere». Haren hitzetan, «giza eskubideekiko errespetua» ez litzateke negoziazio parlamentarioarekin lotu beharko. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204899/gipuzkoak-beste-sei-hilabetez-atzeratu-du-ticket-bai-sistema.htm | Ekonomia | Gipuzkoak beste sei hilabetez atzeratu du Ticket Bai sistema | Derrigorrezkotasuna 2022ko uztailaren 1ean hasiko da, eta ez urtarrilean. | Gipuzkoak beste sei hilabetez atzeratu du Ticket Bai sistema. Derrigorrezkotasuna 2022ko uztailaren 1ean hasiko da, eta ez urtarrilean. | Gipuzkoako Aldundiak ere atzeratu egin du Ticket Bai sistema indarrean jartzeko data. Urtarrilaren 1ean ezarri beharrean, uztailaren 1etik aurrera izango da derrigorrezkoa lurraldeko dendarientzat, autonomoentzat eta jarduera ekonomiko bat duten besteentzat.
TicketBai sistemaren bitartez, enpresa handiek eta txikiek egiten dituzten faktura guztiak automatikoki iritsiko dira ogasunera. Horren bitartez zerga iruzurra borrokatu nahi dutela argudiatu dute sistemaren bultzatzaileek: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek, eta Eusko Jaurlaritzak.
Sistemak sortu ditu kexu batzuk, batez ere dendari txikien artean, ordenagailu bat eta software berezi bat eskatzen dielako. Inbertsioak merezi ez ziela eta, adineko merkatari batzuk beren negozioa itxiko zutela iragartzera iritsi dira. Kexu horiek direla eta, Jokin Perona Gipuzkoako Ogasun diputatuak iragarri du erretiroa gertu dutenak salbuetsiko dituela.
Uztailean, Bizkaiak erabaki zuen beste bi urtez atzeratzea Ticket Bai sistema, COVID-19ak eragindako krisi ekonomikoak zailtasun gehigarriak ekarri dizkielako merkatariei. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204900/nafarroako-ekonomiari-34-puntu-falta-zaizkio-pandemia-aurreko-egoerara-heltzeko.htm | Ekonomia | Nafarroako ekonomiari 3,4 puntu falta zaizkio pandemia aurreko egoerara heltzeko | Laboral Kutxak uste du BPGa %6,4 handituko dela aurten eta %6,7 datorren urtean, baina Joseba Madariaga ekonomistak ohartarazi du balitekeela inflazioak susperraldia moteltzea, lehengaiak garestitzearen ondorioz | Nafarroako ekonomiari 3,4 puntu falta zaizkio pandemia aurreko egoerara heltzeko. Laboral Kutxak uste du BPGa %6,4 handituko dela aurten eta %6,7 datorren urtean, baina Joseba Madariaga ekonomistak ohartarazi du balitekeela inflazioak susperraldia moteltzea, lehengaiak garestitzearen ondorioz | Gutxi falta zaio Nafarroako ekonomiari pandemia aurreko egoerara ailegatzeko. Laboral Kutxak Iruñean egin duen topaketa batean azaldu duenez, berez, 3,4 puntu falta zaizkio barne produktu gordinari 2020ko otsaileko mailara itzultzeko. Datorren ostiralean kaleratuko da hirugarren hiruhilekoko hazkundearen datua, eta Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak aurreratu du tartea are gehiago estutzea espero dutela (beste 1-2 puntu inguru, zehazki). Hala, 2022ko lehen edo bigarren hiruhilekoan lortuko litzateke helburu hori.
Tres Reyes hotelean egindako agerraldian, Nafarroako Gobernuko Elma Saiz eta Mikel Irujo kontseilaria izan dira. Bertan zen lurraldeko enpresaburuen ordezkaritza bat. Lehenik, Madariagak egungo egoeraren gakoak eman ditu, eta, ondoren, Saizek, Irujok eta Javier Kortajarena Laboral Kutxako lurraldeko zuzendariak parte hartu dute.
Bere aurkezpenean, Joseba Madariaga Laboral Kutxako Ikerketa zuzendariak ohartarazi du egungo «egoera konplikatua» dela, mundu osoan hazkundearen eta inflazioaren arteko tentsioa dagoelako, eta horrek zenbat iraungo duen antzematerik ez dagoelako oraintxe.
Adituek espero zuten konfinamendutik atera ahala suspertuko zela ekonomia. «Krisi hau aurrekoaren desberdina da. Osasun larrialdi batek eragin du, eta, krisiak oro har txarrak badira ere, baikor geunden. Pentsatzen genuen pasatu ahala azkar suspertuko ginela. Ez da horrela izan», esan du Madariagak.
Errealitateak erakutsi du ekonomia ez dela piztu eta itzal daitekeen makina bat, eta neurri handi batean, pandemiaren ondorioek eragin dute. Iazko udan eta udazkenean, konfinamendua atzean utzi eta jarduera bere onera itzuli zenean, azaldu ziren arazoak. Indarrez suspertu zen eskariari erantzun nahi izan zioten enpresek, baina, biltegietako stockak agortu ahala, munduko hornidura katea ez zen gai izan haien beharrak betetzeko. Iragan urtearen amaieran hasi zen eskasiak gaurdaino iraun du, eta ez dago argi noiz amaituko den. Madariagaren arabera, txertaketaren inguruko desorekek eragiten dute: herrialde garatuetan pauta osoa dute herritarren %60k —Hego Euskal Herrian %80tik gertu dago—, baina garabideko herrialdeetan, %20 inguruk.
Eskasiaren adibiderik argiena erdieroaleen krisia da. Nafarroako industria %2,2 handitu da 2019ko jarduerarekin alderatuta; autogintza, berriz, %25 beherago dago, Volksawegenek aurten hainbat egunez gelditu egin behar izan baitu produkzioa —urrian, kasurako, lau egunez—. Alemaniako auto industriak egindako azterketa batek arazoa aurten amaitu daitekeela kalkulatu badu ere, Madariaga ezkorrago azaldu da, eta 2022an ere nabarituko dela uste du.
Erdieroaleen krisiaz gain, beste lehengaietan ere izan dira hornidura arazoak. Mikel Irujo Garapen Ekonomikoko kontseilariak uztailean izandako bilera batean, industriako enpresek «kezka handia» dutela helarazi zieten: «Zamaontzietako edukiontzi bat 1.000-2.000 euro kostatzen zen lehen, eta 20.000 euro kostatzen da orain, edo zuzenean ez dago ontzirik eta hegazkinez egin behar da. Mundu osoko arazo bat da. Txinak munduko altzairuaren bi heren esportatzen zuen, eta, orain, aldiz, inportatu egiten du. Eskasia erabatekoa da. Asteon bertan, jakin da Los Angelesko portua erabat kolapsatuta dagoela».
Inflazioaren eragina
Egoera hori jada eragiten ari da ekonomian. Hornidura arazoek lehengaien eta energiaren kostuak garestitzea eragin dute, eta horrek inflazioa igotzea ekarri du. Uztailetik, berriz, salneurrien tenkatzeak kontsumoaren beherakada txiki bat ekarri du; hots, ekonomia moteltzen hasi da.
Norantz joko du, baina, ekonomiak? Madariagaren arabera, egungo mundu mailako hornidura arazoak bizpahiru hiruhilekotan, 2022 erdialderako, konponduz gero, ekonomiak abiada hartuko du berriz;âÂÂaldiz, lehengaien eskasia eta inflazioaren arriskua iraunkorra bada, susperraldia baldintzatu dezake.
Horregatik, Laboral Kutxako Ikerketa zuzendariaren arabera, inflazioaren gorakadaren aurrean, diru politikaren kontrola duten banku zentralek kudeatzeko egoera zaila dute aurrean. «Diru politikaren aldaketa albiste txarra da. Etorri, etorriko da, baina ez dut uste berehalakoan helduko denik, EBZk oraindik ere erantzuteko tartea baitu», adierazi du Madariagak. Izan ere, %1,8koa da egun euroaren eremuko azpiko inflazioa — prezioetan berehalako eragina duten elikagai eta energia kostuak aintzat hartzen duen datua—, eta EBZk prezioen kontrolerako %2ko langa jarri ohi du xede gisa . Bestalde, pandemiaren ondorioz estatuen zorra erosteko programak martxorainoko epea du.
Martxotik aurrera, adi egon beharko da. Gakoa da inflazioaren mehatxua behin-behinekoa edo iraunkorra ote den. Iraunkorra bada, ekonomia gehiegi berotzeko arriskua dago, eta EBZ interes tasak igotzen eta zorra erosteari uzten has daiteke. Dena den, Madariagak uste du EBZk «malgu» jokatzeko aukera duela.
Aurreikuspenak
Oraingoz, uztaileko aurreikuspenei eutsi egin die Laboral Kutxak. Uste du aurten %6,4 haziko dela Nafarroako ekonomia, eta datorren urtean 6,7. Enplegua, berriz, %4,2 eta %4,8 handitzea espero du. Abenduan berrikusiko ditu, eta orduan ikusiko da egungo testuinguruak zenbateraino iraun duen.
Dena den, Elma Saiz kontseilariak datu baikor batzuk eman ditu. Zerga bilketa iaz epe berean baino %19 gehiago eta 2019an baino %7 gehiago handitu da. Langabezia, berriz, «2020ko otsailekoaren antzekoa da». Saizek onartu du gobernua kezkatua dagoela inflazioarekin, eta datorren urterako zerga neurrietan hori aintzat hartuko duten neurriak hartzeko prest azaldu da. Ez du zehaztu nondik nora joan daitekeen zerga arloko proposamen hori. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204901/jolasgaraian-12-urtetik-beherakoak-maskara-janztera-derrigortzen-dituen-aginduari-eutsiko-dio-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Jolasgaraian 12 urtetik beherakoak maskara janztera derrigortzen dituen aginduari eutsiko dio Jaurlaritzak | Gotzone Sagarduik argudiatu du haurrak babesteko neurri bat dela, eta esan du gaur egungo egoera ez dela ona. | Jolasgaraian 12 urtetik beherakoak maskara janztera derrigortzen dituen aginduari eutsiko dio Jaurlaritzak. Gotzone Sagarduik argudiatu du haurrak babesteko neurri bat dela, eta esan du gaur egungo egoera ez dela ona. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du 12 urtetik beherakoek jolasgaraian maskara janzten jarraitu beharko dutela, «beste olatu bat» eragin dezakeen egoera bat delako oraingo hau. Esan du maskara ez dagoela pentsatua inor izorratzeko, baizik eta «babesteko». «Pandemiaren amaiera honetan normaltasuna mantentzen saiatzen ari gara», adierazi du.
Bilbon 2021-2024 aldirako estrategia soziosanitarioaren aurkezpenean egin dituen adierazpenetan, argudiatu du pandemiak utzi duen lezioetako bat dela birusak «bizirik irautea" bilatzen duela, eta hori herritar zaurgarrienekin lortzen duela: «Orain 12 urtetik beherako haurrak dira zaurgarrienak, ez daukagulako haiei jartzeko txertorik».
Sagarduik iradoki du, gainera, maskarak lagundu egiten diela haurrei, elkarrekin jolasteko aukera ematen dielako, distantziarik gorde behar izan gabe. Gogoratu du protokoloak ezartzen duela maskara janzteko beharra distantziarik mantendu ezin denean, eta gaur egungo egoera ez dela ona, beste olatu bat eragin dezakeelako.
Aste honetan, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailean 7.000 sinadura aurkeztu dituzte ikastetxeetan maskararen erabilera malgutzeko eskatuz. Besteak beste, eskatzen dute umeek maskara kentzeko aukera edukitzea patioan daudenean, ariketa fisikoa egiten ari direnean eta irtenaldietan.
«Azken hezkuntza protokoloaren ostean, zur eta lur gaude; ez diogu zentzurik ikusten 6-12 urte bitarteko haurrek aire zabalean maskara jantzita egon beharraren argudioari, haurrak herriko parkeetan eta plazetan maskararik gabe baitabiltza», zioten protesten deitzaileek.
Sinatzaileek argudiatu zuten agindua diskriminatzailea dela, ikastetxeetako protokoloa ez datorrelako bat ikastetxeetatik kanpo aire zabalean maskara erabiltzeko dagoen araudiarekin. Gogorarazi dutenez, «biztanleria ahularen» gehiengoa txertatuta dago egun, eta horrek modua ematen du ikasleei aplikatzen zaizkien neurriak «ahalik eta lasterren» malgutzeko.
Astelehenean, hainbat ikastetxetan eserialdiak egin zituzten haur eta gurasoek eskoletako atarietan, protesta egiteko: «Ez dugu onartzen maskararen derrigorrezko erabilera haurretan». Salatu zuten umeen beharrak ez direla aintzat hartzen: «Haien garapenari dagozkion beharrak kontuan hartu gabe hartzen dira erabakiak». |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204902/zaintza-ereduaren-paradigma-aldaketa-jaso-du-jaurlaritzaren-estrategia-soziosanitario-berriak.htm | Gizartea | Zaintza ereduaren «paradigma aldaketa» jaso du Jaurlaritzaren estrategia soziosanitario berriak | 2021-2024 aldirako estrategia soziosanitarioa aurkeztu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako instituzio nagusiek. Besteak beste, «adinekoak beren etxean edo etxe baten antzekoak diren zentroetan» bizitzea sustatuko dute. | Zaintza ereduaren «paradigma aldaketa» jaso du Jaurlaritzaren estrategia soziosanitario berriak. 2021-2024 aldirako estrategia soziosanitarioa aurkeztu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako instituzio nagusiek. Besteak beste, «adinekoak beren etxean edo etxe baten antzekoak diren zentroetan» bizitzea sustatuko dute. | 2021-2024 urteetarako estrategia soziosanitarioaren ildo nagusiak aurkeztu dituzte gaur goizean Araba, Bizkai eta Gipuzkoako instituzioek Barakaldoko BECen, Iñigo Urkullu lehendakaria buru izan delarik. Gizarte eta osasun zaintzen ereduaren «paradigma aldaketa» baten beharra jaso du estrategiak berritasun gisa. Plangintza berriaren bitartez, erakundeek aurre hartu nahi diete COVID-19aren pandemiaren krisiak eragindako behar soziosanitarioei, eta pandemiaren ondorioz sorturiko «kalteberatasun» egoerei. Horretarako, behar soziosanitarioei modu koordinatuan erantzuteko ildo estrategikoak diseinatu dituzte. Besteak beste, ondorioztatu dute etorkizuna COVID-19aren pandemiari lotutako beharrak eta baliabideak baldintzatuta egongo dela, eta, bide horretan, zaintzen eremuan «erantzukizun publikoa» hedatzeko konpromisoa hartu dute. Jose Antonio de la Rica arreta soziosanitarioko koordinatzaileak azaldu duenez, pandemiak agerian jarri du iraupen luzeko zaintzen eredua «jasangarri» egin behar dela. Izan ere, egungo zaintza eredua nagusiki familia eremuan oinarrituta dago, ordaindu gabeko lanarekin, eta, oro har, zaintza lan ez-profesionala «ikusezina» izan da. Nabarmendu duenez, aldaketa demografikoak eta izurriaren ondorioek agerian jarri dute zaintza eredua «sakontasunez berrikusi» behar dela eta ezinbestekoa dela zaintzak emateko eskema berriz diseinatzea. Urkullu lehendakariak zehaztu du ideia: «Prebentzioa eta autonomia pertsonala sustatzea xede duten zaintza ekosistemak sustatuko ditugu». Azaldu duenez, ekosistema horiekin erantzuna eman nahi diete adinekoek «beren etxean edo etxe baten antzekoak» diren zentroetan bizitzen jarraitzeko duten nahiari. Gaurko aurkezpenean nabarmendu dutenez, izurriak agerian utzi du egoitza zentroetako zaintza profesionalen eredua «eraldatu» behar dela, lehen eta bigarren mailako arreta indartuta eta pertsonak «beren ohiko gizarte-ingurunean geratzearen alde eginez». Estrategia soziosanitarioak zehazten duenez, aurrerantzean erantzukizun publikoa eta zaintza instituzionala indartuko dira, lehen mailako arretaren eta bigarren mailakoaren arteko oreka sustatuko da, eta sektore publikoaren, pribatuaren, gizarte ekimenaren eta familia eta komunitate sektorearen arteko lankidetza bultzatuko da. Halaber, helburuen artean ezarri dute bermatzea mendekotasun egoeran dauden, desgaitasuna duten edo gaixotasun larriak, kronikoak edo degeneratiboak dauzkaten pertsonen familiako zaintza «aukera informatua, kontzientea, librea eta egokia» izango dela beti, eta zaintza jasotzen duenari eta zaintzaileei «babesa» ematen zaiela. Aintzat harturik izurriak gogor jo dituela adinekoen egoitzak, azpimarratu dute adinekoentzat eta desgaitasunen bat dutenentzat egoitza zentroetako «kalitatea» bermatzeko mekanismo batzuk aktibatu eta indartu dituztela. Adibidez, abian jarriko dituzte foru aldundiko gizarte eta osasun zerbitzuetako profesionalez osaturiko «ikuskapen talde mistoak». |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204903/nafarroako-bertsozale-elkarteak-eta-iruneko-udalak-otsailera-atzeratu-dute-bertsoaroa.htm | Kultura | Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak otsailera atzeratu dute Bertsoaroa | Nafarroako Bertsolari Txapelketa jokatzen ari delako atzeratu dute zikloa. Iruñeko Bertsopaper Lehiaketako irabazleen berri eman dute, eta Saioa Alkaizaren bertso sorta batean oinarritutako 'Biziraute saiakera' ikuskizuna aurkeztu dute. | Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak otsailera atzeratu dute Bertsoaroa. Nafarroako Bertsolari Txapelketa jokatzen ari delako atzeratu dute zikloa. Iruñeko Bertsopaper Lehiaketako irabazleen berri eman dute, eta Saioa Alkaizaren bertso sorta batean oinarritutako 'Biziraute saiakera' ikuskizuna aurkeztu dute. | Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak agerraldia egin dute Iruñeko Kondestablearen jauregian, hurrengo Bertsoaroa noiz egingo den iragartzeko, bai eta Iruñeko II. Bertsopaper Lehiaketako irabazleak jakinarazteko ere. Saioa Alkaiza bertsolariak, halaber, Biziraute saiakera ikuskizuna aurkeztu du.
Ander Perez Argote Nafarroako Bertsozale Elkarteko ordezkariak jakinarazi du aurtengo Bertsoaroa datorren urtera atzeratzea erabaki dutela: otsailera. Izan ere, udazkenean egin ohi da, baina Nafarroako Bertsolari Txapelketa ere atzeratu zen, eta orain jokatzen ari da; horrek eragin du zikloa aurreragorako uztea: «Ikusita orain txapelketa jokatzen ari dela, komenigarria da eskaintza orekatzea eta, dena hilabete hauetan kontzentratu beharrean, Bertsoaroa aurrerago egitea», adierazi du. Oraindik ez dakite zehazki noiz izango den, baina «laster» jakinaraziko dituzte egutegia eta programazioa.
Perezek gogora ekarri duen moduan, hiru hamarkada dira Iruñean Bertsoaroa antolatzen hasi zirela, iruindarrei erakusteko bertsolaritzan unean-unean jazotzen ari zena, eta egun topaketa garrantzitsua da: «Iruñeko euskarazko programazioan erreferentziazkoa da, eta Euskal Herriko bertsolaritza zirkuituan ere ezaguna da».
Loitzate Goñi, Nora Mendia eta Saioa Alkaiza irabazle
Bestetik, Jokin Campion Gaston Iruñeko Udaleko Kultura teknikariak ezagutarazi du nortzuk diren aurtengo Iruñeko Bertsopaper Lehiaketako irabazleak. Hiru kategoria daude: 2008tik aurrera jaiotakoak A kategorian sartzen dira; 2005 eta 2007 artean jaiotakoak, Bn; eta 2003an edo lehenago jaiotakoak, berriz, Cn.
A kategorian, lehen eta bigarren sariak Loitzate Goñi Elortzak irabazi ditu, Xauli eta Baratzea lanengatik, hurrenez hurren. Xauli txakur bati eskainita dago, eta «mimoz eta goxotasunez» osatua dago, epaimahaiaren hitzetan; Baratzea-n, berriz, egileak bere baratzeari buruz idatzi du, «umorez». Hirugarren tokian gelditu da Ekhi Rojo Rodriguez, Garai berriak bertso sortarekin, zeinean autorea «bere bizitza zeharkatzen duten garai berriei eta fase aldaketei» buruz mintzatu den.
B kategorian Nora Mendia Zabalza gailendu da, Barnez/hormez bertso sortarekin; lanak etxea du oinarri, eta «ironia ukituak» ditu. Beñat Astiz Isasi bigarren tokian gelditu da, fabriketako errealitateaz mintzo den Kea darion bizitza honi obrarekin.
Azkenik, C kategorian Saioa Alkaiza Guallarrek irabazi du, Habitat lanarekin. Epaimahaiak «deskribapenen kalitatea» nabarmendu du, baita lanak «etxeko sofatik atera gabe» jorratzen duen gai sorta ere: maitasun amorratua, indarkeria matxista eta bakardadea, besteak beste. Eneko Fernandez Martixalar gelditu da bigarren tokian, Olinpora bidean lanean aktualitateko gai bat modu «egokian» jorratzeagatik: eliteko kirolean izaten den presioa. B eta C kategorietan, hirugarren sariak hutsik gelditu dira.
Bertsopaper lehiaketa iaz sortu zuten; aurretik, Egile Berrientzako Euskarazko Literatur Lehiaketaren barruko modalitate bat zen, eta «bertso jarriak sustatzeko» sortu zuten lehiaketa berezitua, Campionek zehaztu duenez. Bigarren aldian, guztira 22 lan aurkeztu dituzte: bederatzi A kategorian, bi Bn, eta hamaika Cn. Hogei pertsonak egindako lanak dira; hamabi gizon eta zortzi emakume. Epaimahaikideak Amaia Telletxea, Sustrai Colina eta Mikel Beaumont izan dira, Nafarroako Bertsozale Elkarteak proposatuta.
Bertso jarriak oholtzara
2003. urtean edo lehenago jaiotakoen kategorian gailendu den sortzaileak, Saioa Alkaiza Guallarrek, iazko lehiaketan ere irabazi zuen, Hiru pena mota lanarekin. Orain, urtebete geroago, bertso horiei beste ibilbide bat emateko eta jendearengana gerturatzeko, emanaldi bat prestatu du: Biziraute saiakera. «Sorta horrek hiru pertsonaren bizitza jorratzen zuen, aitarena, amarena eta alabarena, eta haien arteko interakzioa nola gertatzen zen. Ez zen familia gatazkaren inguruko zerbait, baizik eta norbanakoaren barne munduari buruz hitz egiten zuena, eta galdera existentzialak zituena oinarrian», azaldu du Alkaizak.
Proposamen hori abiapuntu hartuta, diziplinarteko emanaldi bat osatu dute: Haize Agirre eta Itsaso Agirre musikariek bertsoak kantatuko dituzte, eta ohiko bertso saio bat ere egingo dute, Maite Berriozabalek gidatuta, Julio Soto, Sarai Robles, Sustrai Colina eta Uxue Alberdi bertsolariekin. «Penaren gaia egonen da, baina pixka bat alboratuta: pena horiek etxean gertatzen direnez, eremu domestikora egingo du salto emanaldiak, barne eremuan gertatzen direnak ardatz hartuta», zehaztu du bertsolariak. «Barnerako bidaia bat» izango da, beraz, eta umorearentzako tokia ere izango du.
Nafarroako Antzerki Eskolan taularatuko dute emanaldia, datorren asteazkenean, urriak 27, eta sarrerak salgai daude: bost euro balioko du. Emanaldiaren kartela eta diseinua Maider Aldairenak dira. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204904/ehuk-espediente-informatibo-bat-zabaldu-dio-eraso-sexista-batengatik-salatu-duten-irakasleari.htm | Gizartea | EHUk espediente informatibo bat zabaldu dio eraso sexista batengatik salatu duten irakasleari | Arkitektura Fakultateko irakasle batek ikasleei eraso sexista bat egin ziela salatu dute UIB Unibertsitateko Indar Batasunak eta Arrakala emakume taldeak. Gertakariari buruzko «informaziorik» ez ematea leporatu diote EHUri. | EHUk espediente informatibo bat zabaldu dio eraso sexista batengatik salatu duten irakasleari. Arkitektura Fakultateko irakasle batek ikasleei eraso sexista bat egin ziela salatu dute UIB Unibertsitateko Indar Batasunak eta Arrakala emakume taldeak. Gertakariari buruzko «informaziorik» ez ematea leporatu diote EHUri. | Urriaren 4an izan zen erasoa, EHUren Ibaetako campuseko Arrakala emakume taldeak eta UIBk azaldu dutenez. Ikasleei zakila «bortizki» erakutsi ziela esan dute, eta gaineratu dute ez dela lehen aldia irakasle horrek ikasleei antzeko erasoak egiten dizkiena. Salatu dute erasotzaileak klaseak «normaltasun osoz» ematen jarraitzen duela. «Unibertsitateko langile sektorearen aurka egiten diren erasoak salatzeko beharrean gaude», gehitu dute.
Eldiario.es atariak jakinarazi duenez, unibertsitateak barkamena eskatu diela erasoaren biktimei eta haien senideei, eta irakasle horri espediente informatibo bat ireki diola gertatutakoa ikertzeko.
«Gertakaria ez dugu lehenago salatu EHUk informaziorik eman ez duelako horren inguruan. Unibertsitatearen irudia ez zikintzearren, ezkutatu egin dute larritasun handiko eraso hau», jakinarazi dute sareetan zabaldu duten bideo batean. «EHUren organoen eta bere berdintasun politiken itxurakeria» ere salatu nahi izan dute.
Elkarretaratzera deitu dute astelehenerako: 14:30ean izango da, Arkitekturako Fakultatearen aurrean. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204905/espejel-eta-saez-valcarcel-espainiako-auzitegi-konstituzionalera.htm | Politika | Espejel eta Saez Valcarcel, Espainiako Auzitegi Konstituzionalera | PSOEk eta PPk hainbat organutako karguak berritzeko akordioa egin dute. Angel Gabilondo donostiarra Espainiako Arartekoa izango da. | Espejel eta Saez Valcarcel, Espainiako Auzitegi Konstituzionalera. PSOEk eta PPk hainbat organutako karguak berritzeko akordioa egin dute. Angel Gabilondo donostiarra Espainiako Arartekoa izango da. | Hainbat hilabeteren ostean, PSOEk eta PPk botere judizialeko zenbait organu berritzeko akordioa erdietsi zuten atzo iluntzean, eta eurek proposatukoek ordezkatuko dituzte orain arteko kargudunak. Auzitegi Konstituzionalean kargua hartuko dutenen artean daude Concepion Espejel eta Juan Ramon Saez Valcarcel Auzitegi Nazionaleko epaileak.
Espejel Auzitegi Nazionaleko Zigor Aretoko presidentea da eta PPk proposatuta sartuko da Konstituzionalean. Bera izan zen Altsasuko auziko epaileetako bat. Gazteen defentsak kasutik ateratzeko eskatu zuten Guardia Zibileko koronel batekin ezkonduta dagoela argudiatuz, eta, «agerikoa» delako «lotura psikologiko edo afektibo sendoak» dituela haren bikotekidea kide den erakundearekin. Gainera, gogoratu zuten Guardia Zibilaren Meritu Ordenaren domina eman ziola Espainiako Barne Ministerioak Espejeli.
Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian ere PPren eskutik sartu zen. Horregatik, alderdi horren ustelkeria argitzeko Gurtel auziko epaile izendatu ondoren, aldeetako batek apartatzeko eskatu zutenean, Ustelkeriaren Aurkako Fiskaltzak bat egin zuen eskaerarekin.
Juan Ramon Saez Valcarcel PSOEk proposatuta egongo da Konstituzionalean, baina zenbaitzuek adierazi dute Podemosei utzitako kuota betetzen duela. Euskaldunon Egunkariaren auziko epailea izan zen, Javier Gomez Bermudezekin eta Manuela Fernandezekin batera.1996tik 2001era Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia bokala izan zen Izquierda Unidak proposatuta.
Egunkaria auziko auzipetuak absolbitzeaz gain, Josep Lluis Trapero Kataluniako Poliziaren burua ere absolbitu zuen, 2017ko erreferendumean izan zuen parte hartzeagatik epaitu zutenean (Espejel ere epaile izan zen epaiketa horretan eta absoluzioaren kontrako boto partikularra eman zuen). 2011n Kataluniako Parlamentua blokeatu zuten antisistemak ere absolbitu zituen.
Memoria historikoari buruzko hainbat artikulu idatzi ditu, auzitegi frankisten epaien baliogabetzea defendatu zuen eta diktadurako krimenei nazioarteko legedia ezarri behar zitzaiela ere bai.
Bi horiez gain, Inmaculada Montalban Huertas eta Enrique Arnaldo Alcubilla ere izango dira Auzitegi Konstituzionalean.
Espainiako Ararteko, berriz, Angel Gabilondo donostiarra izango da, Jose Luis Rodriguez Zapateroren garaian, 2009 eta 2011 artean, Espainiako Hezkuntza ministro izandakoa.
Kargu berri guztiak Espainiako Kongresuak onartu beharko ditu. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204906/aebetako-epaile-batek-ebatzi-du-afganiar-bat-legez-kanpo-daukatela-guantanamon-atxilotuta.htm | Mundua | AEBetako epaile batek ebatzi du afganiar bat legez kanpo daukatela Guantanamon atxilotuta | Asadullah Haroon Gulek hamalau urte daramatza preso atxilotze gunean. Gobernuaren argudioak atzera bota ditu Washingtoneko epaile federal batek, eta defentsaren habeas corpus eskaera onartu du. | AEBetako epaile batek ebatzi du afganiar bat legez kanpo daukatela Guantanamon atxilotuta. Asadullah Haroon Gulek hamalau urte daramatza preso atxilotze gunean. Gobernuaren argudioak atzera bota ditu Washingtoneko epaile federal batek, eta defentsaren habeas corpus eskaera onartu du. | AEBetako epaile baten arabera, hango gobernuak ez du lege oinarririk gizonezko afganiar bat Guantanamoko atxilotze zentroan (Kuba) preso edukitzeko. Washingtongo epaile federal Amit P. Mehtak ebatzi du, horrenbestez, legez kanpokoa dela Asadullah Haroon Gulen atxiloketa. 2007an hartu zuten atxilo Jalalabaden (Afganistan), kargurik gabe, eta epaileak gobernuaren argudioak atzera bota ditu eta defentsaren habeas corpus eskaera onartu du. Epaiaren xehetasunak sekretupean dauden oraingoz, baina Tara Plochockik, atxilotuaren abokatuetako batek ohar baten bidez adierazi duenez, «legea ezartzeko bidean garaipen garrantzitsua» da. Iruditzen zaio gainera, modu horretan gogorarazten zaiola AEBetako Gobernuari mugak daudela «segurtasun nazionalaren izenean» egin dezakeenaren inguruan. Azken hamar urteotan Guantanamoko preso batek Washingtonen aurkako auzi bat irabazten duen lehen aldia da.
Reprieve AEBetako GKE gobernuz kanpoko erakundeak Gul lagundu du, eta nabarmendu du atxilotua izan eta ondorengo bederatzi urteetan abokatu bat edukitzeko aukera ukatu ziola Washingtonek, nahiz eta horretarako ahaleginak egin zituen. 2016an eskaera bat aurkeztu zuen bere defentsak Washingtongo auzitegi federal batean, argudiatuz bere atxiloketa legez kanpokoa zela.
Oraindik ez dute aske utzi, baina, bere abokatuaren esanetan, epaileak emandako agindua gauzatu eta «berehala» askatu beharko luke AEBetako Gobernuak, «konstituzioak agindutakoari jarraiki»
The Washington Post egunkariak kaleratutako informazioaren arabera, orduan Al-Qaedaren aliatu zen talde paramilitar baten kidea zen Gul atxilotu zutenean. Talde hark Mendebaldeak babestutako Afganistango Gobernuarekin bakeak egin zituen 2016an, eta Afganistango kartzeletan zeuden ehunka militante aske utzi zituzten.
Kasuaren dokumentuek diotenez, Gulek adierazi zuen atxilotu zutenean Afganistanen zegoela bere beharrarekin lotutako arrazoiengatik, baina bere familiarekin bizi zela Pakistanen, errefuxiatuentzako kanpaleku batean.
2001eko irailaren 11ko erasoen ondoren zabaldu zuten atxilotze zentroa, 2002an, «atzerriko susmagarriak» hara eramateko. Han atxilotuta egondako dezentek torturak salatu dituzte. Barack Obamak 2009 eta 2017 artean AEBetako presidente izandakoak behin baino gehiagotan agindu zuen gunea itxiko zuela, eta Joe Biden egungo presidenteak ere asmo hori adierazi du. Noizbait 700 preso zeuden han, baina gaur egun 50 bat daude han atxilotuta. AEBek han preso egondako dozenaka taliban askatu dituzte azken urteotan. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/204907/besta-ez-komertziala-izanen-da-egiazko-hartu-eman-bat.htm | Bizigiro | «Besta ez-komertziala izanen da; egiazko hartu-eman bat» | Urriaren 31n Arimen Gaua lehen aldikoz ospatuko dute Itsasun, ikastolako eta beste bi eskola elebidunetako haurrekin. Trukea, harremana eta euskal kultura landu dituzte haurrekin. | «Besta ez-komertziala izanen da; egiazko hartu-eman bat». Urriaren 31n Arimen Gaua lehen aldikoz ospatuko dute Itsasun, ikastolako eta beste bi eskola elebidunetako haurrekin. Trukea, harremana eta euskal kultura landu dituzte haurrekin. | Aitak aipatu zion Antton Moustiratsi (Itsasu, 1983), bere sorterrian, Izuran, haurrean ikusi zuela Omiasaindu bezperako ospakizun hori: kuiak hustu eta barnean xirio bat pizturik ezartzen ziren. Azken urteetan AEBetako Halloween jaia Itsasuraino heldua zela ikusirik, 92 haur dituen Itsasuko ikastolako buraso batzuekin lan bat abiatu zuten Euskal Herrian sineste zaharretan ospatzen zen Arimen Gaua, larrazkeneko besta, berriz ekartzeko, beste mami batekin. Urriaren 31n eginen dute.
Nondik etorri zaizue Arimen Gaua berriz sortzeko nahikaria?
Hastapena da gure etxeetarat jiten zirela haur batzuk frantsesez Halloween ospatzera, un bonbon ou un sort [goxoki bat ala zorte bat] erranez, goxoki eske. Ikastolan buraso multzo bat bagara Euskaraz Bizi batzordean; hausnarketa bat egin genuen: gogo guti genuen holako besta batean parte hartzeko, holako baldintzetan eta holako funts eskasarekin; beste zerbait asmatu behar zen.
Behiala zerbait egiten zela entzuna zenuten?
Bai buraso batzuen artean, bai Gure Irratian entzunik, jakin genuen Euskal Herrian bazela beste ospakizun mota bat. Iaz, Jaime Altuna antropologoa [Itzalitako kalabazen berpiztea liburuaren egilea, Josu Ozaitarekin batera] etorrarazi genuen jakiteko zer zen xuxen besta hori eta nola egiten zen. Esplikatu zuen Europa guzian heriotzaren inguruko ospakizun bat egiten zela, udazkenean; gauak gero eta luzeago, hotzago; iluna; baratzeak hiltzen ari; uztak fini. Hilak omentzeko besta pagano bat bazen, eta, gero, giristinoek Omiasaindu sortu zuten. Euskal Herrian ere ospatzen zen: sukaldeetan kandelak pizten zituzten arimak berotzeko, urteko hilak berriz etortzeko sukaldera; kuiak beldurgarri egiten arima txarrak kanporatzeko, eta holako. Horretan lanean hasi ginen beste zerbaiten antolatzeko.
Halloween ere halako zerbait zitekeen?
Jatorriz Irlandakoa da; irlandarrak Estatu Batuetara joanik, Estatu Batuek beren nortasuna azkartzeko berriz atera zuten, eta beren modelo kapitalistan barreiatu munduan zehar. Gaur egun ospatzen dena hango egiteko maneraren erreprodukzioa da, arrunt. Iparraldean ere egun manera horretan ospatzen da, beste funtsik gabe.
Euskal gisara egin nahi duzue?
Halloween bezala eske bat nahi dugu egin, haurrak mozorrotu besta giroan, jendeengana joan, baina ez un bonbon ou un sort funtsik gabeko esaldiarekin; gure gisara, gure mamiarekin, garenarekin apainduz. Gure haurrek horretan ez parte hartu ordez, besta hori geureganatu nahi dugu.
Zer forma luke?
Pixka bat desberdina izanen da aurtengoa. Ez da baitezpada eske bat izanen, hiru eskolak [ikastola, elebidun giristinoa eta elebidun publikoa] arrunt bereizirik egon baitira COVID-19arekin; ez dute ospatu Olentzerorik, ez inauteririk. Haurtzaindegiak ere lehen elkarrekin ziren, eta, orain, bereiz. Haurrak berriz batzeko, haien artean euskara eta euskal kultura berriz partekatzeko, IDB Iparraldeko Dantzarien Biltzarreko dantza irakasleak etorri dira —haiek galdeturik—, eta sorkuntzak lantzen dituzte hiru eskoletan. Egun horretan, desfile bat eginen dugu sorkuntzak plazaratzeko.
Itsasuarrak gomitatuko dituzue?
Inguruko biztanleak gomitatuko ditugu. Plazatik abiatu, eta Atharrira ailegatuko gara; hara jinen direnek jatekoa eta edatekoa ekarriko dute, partekatzeko. Ez da izanen sos istoriorik. Besta ez-komertziala izanen da. Mozorroak ganerretako zerekin eginen dira. Bertsolariak izanen dira. Eske ttipia izanik ere, nahi genuen haurrek zerbait presta zezaten beste haurrei eta herritarrei eskaintzeko. Herritarrak etxetik ekarri gauzekin etorriko dira. Egiazko hartu-eman bat izanen da.
Errotzeko xedea zenukete?
Helburua da haur besta baten berrasmatzea. Otsail-apiriletan egiten da nerabe eta heldu gazteen besta inauteri inguruan, kaskarotekin; basagoa edo. Hor, sei hilabete lehenago, heriotzaren ziklo horretan, haur besta bat izanen da; urtez urte moldatuko dugu. Aurtengo eredua ez da izanen heldu den urtekoa.
Hezkuntzan ere landu dute?
Arimen Gaua eskoletara sartu da, eta haurrak gaiaz jabetzen ari dira: heriotza aipatzen dute, zeina tabu bat den; baratzea landu dute, eta mozorroak egiten dituzte. Haien irudimen kolektiboan sartzen da besta hori; badu hilabete bat eta erdi aipatzen dutela: kontent dira, arrunt sartuak.
Baldintzak baziren Itsasun obra zedin?
Argi da herriko etxea ere alde dugula. Segidan presentatu genien xedea laguntza galdetuz; kostu bat baitu IDBko irakasleen jinarazteak. Izaten ahal zen muga bat eskola batzuendako. Herriko etxeak lagundu eta sostengatu gaitu; ber proiektuan gara, arrunt. Hemen, begi biziki onez ikusi dute, bai eskoletako burasoek, bai irakasleek, bai eta herriko etxeak ere. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/204908/ordutegia-kontrolatzeko-lanabes-bat-jartzen-dugu-edozein-tamainatako-enpresen-eskura.htm | albisteak | Ordutegia kontrolatzeko lanabes bat jartzen dugu edozein tamainatako enpresen eskura | Oreka IT-k eskaintzen duen enpresa txiki eta ertainen zerbitzu informatiko integralaren barneAN (ETEeKIN by Oreka IT), cloud lanabes bat garatu eta eskaintzen dugu: edozein tamainatako eta motatako enpresek langileen ordutegien derrigorrezko kontrola digitalki kudeatzeko tresna bat. | Ordutegia kontrolatzeko lanabes bat jartzen dugu edozein tamainatako enpresen eskura. Oreka IT-k eskaintzen duen enpresa txiki eta ertainen zerbitzu informatiko integralaren barneAN (ETEeKIN by Oreka IT), cloud lanabes bat garatu eta eskaintzen dugu: edozein tamainatako eta motatako enpresek langileen ordutegien derrigorrezko kontrola digitalki kudeatzeko tresna bat. | Orain dela bi urte baino gehiagotik, 2019ko maiatzetik alegia, enpresa guztiak behartuta daude euren langileen ordutegiaren kontrola nola edo hala aurrera eramatera. Araudiak nahiko irekia uzten du kontrol hori egiteko prozedura, baina argi eta garbi eskatzen du eguneroko erregistroa izan behar dela, eta langileek edonoiz eskuratu edo kontsultatzeko gai izan behar dutela, bai egindako erregistroak eta bai lanorduen kopurua.
Horiek horrela, Oreka IT-n ordutegiak kontrolatzeko bi lanabes mota eskaintzen ditugu edozein tamainatako enpresek kudeaketa hori digitalizatu dezaten: alde batetik, jada aurretik eskaintzen genuen sakelakoetarako aplikazioa, SAPekin integratzen dena; beste aldetik, enpresa txiki eta ertainentzako espresuki garatu duguna, fitxaketak egiteko web zerbitzua.
Oreka IT-n segmentu horretarako zerbitzu informatiko integral bat diseinatu dugu, ETEeKIN (eteekin.eus), haien digitalizazioaren partaide eta laguntzaile izateko. Horregatik, web zerbitzu bat garatu dugu oinarrizko ordutegiaren kontrola egiteko, eskalagarria eta enpresa bakoitzera egokitu eta pertsonalizatu daitekeena. Lanabes hori cloud modalitatean eskaintzen da, edozein web esploratzailetatik kontsumitu daitekeena. Hala, Oreka IT-n gordetzen ditugu datu guztiak, eta enpresek ez dute erregistroen galeraz arduratu behar, behintzat legediak eskatzen dituen gutxieneko lau urte horietan. Zein da zerbitzu honen oinarrizko abantaila? Enpresa bakoitzak sarbide pertsonalizatu bat erabiliz, langileek segundo batean fitxatu dezakete edozein ordenagailu edo sakelakotatik.
Zer gehiago eskaintzen du lanabes honek? Fitxaketak erregistratzeaz eta kontsultatzeaz gainera, erregistroak lokalizatzea eta oporrak eta absentismoa kudeatzea ahalbidetzen du. Langileek oporrak eskatu ditzakete, baita urte osoko oporren laburpena kontsultatu ere. Lanabesak roletan oinarritutako erabiltzaile motak eskaintzen ditu; horrela, administratzaile motetako erabiltzaileek plantilla osoaren fitxaketak kontsultatu eta eratu ditzakete, urte osoko lanorduen txostenak ikusi eta esportatu, baita langileen oporren egutegi bateratua ikusi ere. Egun, euskaraz zein erdaraz eskaintzen dugu lanabesa, erabiltzaile bakoitzak nahi duen hizkuntzan erabil dezan.
Oinarrizko bertsioan, inplementazio eta lizentzien kostua ahalik eta gehien murrizten dira, aurrekontu mugatua duten enpresa txikientzat eskuragarria izan dadin. Hortik aurrera, aktibatu nahi diren funtzionalitateen eta garatu nahi diren hobekuntza eta egokitzapen guztien arabera, lanabesaren kostua enpresen aurrekontura moldatuz joaten da.
Garapenean eta integrazioan adituak diren Oreka IT-ko profesionalei esker, cloud zerbitzuan gordetzen diren datuak beste aplikazio eta lanabesekin konektatu daiteke, baita enpresa bakoitzaren berezitasun bakoitzera moldatu daitekeen ad-hoc funtzionalitateak garatu ere.
ETEeKIN zerbitzuaren parte den lanabes honen informazioaren eta nobedadeen inguruan gehiago jakin nahi baduzu, eteekin.eus/eu/ordutegi-kontrola/ esteka bisita dezakezu. Gainera, momentu paregabea da ERP SAP Business One-rekin enpresa prozesuen digitalizazioaren bidea hasteko, egun eskaintza eta deskontu bereziak eskaintzen ari baikara.
Zerbitzu informatikoetan hornitzaile bakarra izateak aurrezpen ekonomikoa eta denborazkoa dakar. Oreka IT-ko ETEeKIN zerbitzuan hori eskaintzen dizugu: enpresa txiki eta ertainak eraldaketa digitalera hurbiltzeko zerbitzu bat, ez baita beharrezkoa enpresa handientzat soilik. Edozein motatako eta tamainatako enpresek baliatu ditzakete digitalizazioak eskaintzen dituen abantailak, eta horixe eskaintzen dugu zerbitzu integral honetan. |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204909/irain-eta-mehatxuen-kontrako-protokoloen-beharra-agerian.htm | Kirola | Irain eta mehatxuen kontrako protokoloen beharra, agerian | Osasuna B-ko jokalari Karolina Sarasuak jasotako irain eta mehatxuek agerian utzi dute kirolean matxismoa badela, oraindik ere. Gisa horretako erasoei aurre egiteko protokoloak behar direla nabarmendu dute zenbait eragilek, erasoa jasan duenak salatzeko ardura hartu behar ez izateko. | Irain eta mehatxuen kontrako protokoloen beharra, agerian. Osasuna B-ko jokalari Karolina Sarasuak jasotako irain eta mehatxuek agerian utzi dute kirolean matxismoa badela, oraindik ere. Gisa horretako erasoei aurre egiteko protokoloak behar direla nabarmendu dute zenbait eragilek, erasoa jasan duenak salatzeko ardura hartu behar ez izateko. | Pozgarria da gertatu denaren berri zabaldu izana; hori behar dugu, salatu eta zabaldu, garbi utzi horrelakorik ezin dugula onartu”. Nafarroako Kirol Institutuko Kirola Sustatzeko Ataleko bitartekari Edurne Bejarano Elizagarairenak dira hitzak, eta Osasuna B taldeko jokalari Karolina Sarasuak Santanderko (Espainia) Nueva Montaña taldearen zelaian jasandako erasoaz ari da.
Gorritxoak irain eta mehatxu sexistak jaso zituen, urriaren 9an, partida ikusten ari ziren zenbait gazteren aldetik. Norgehiagokaren amaieran, Lucia Fernandez epaileari eman zion gertatu zenaren berri, eta hark partidako aktan jaso zuen Sarasuak entzun behar izandakoa: “Aldagelan sartu eta bortxatu eginen zaitut; zure amak zupatu egiten dit; altxatu elastikoa, eta erakutsi titiak eta ipurdia”. Bertze irain eta mehatxu anitzen artean.
“Emakumeon aurkako indarkeria da gertatu dena”, erran du, zalantzarik gabe, Nafarroako Berdintasunerako Institutuko zuzendari kudeatzaile Eva Isturizek, eta Bejarano Elizagarai bezala, “poztu” egin da Sarasuaren aurkako erasoak oihartzuna izan duelako. “Emakumeon aurkako irainak ohikoak dira, tamalez, kirolaren esparruan, baina ezin dugu isilik jarraitu, ezin dugu gertatzen dena normaltzat jo”, berretsi du Isturizek.
Administrazioak lan egin behar du kirolaren esparruko matxismoari aurre egiteko. Ardura hori onartu egin dute Bejarano Elizagaraik eta Isturizek, nork bere esparruan. Agerian utzi dute, batetik, irainak eta mehatxuak gertatzen direnean “azkar eragiteko” protokolo baten beharra; eta, bertzetik, heziketa eta formakuntza sustatzekoa, eta emakumeen kirolari “duen garrantzia” ematekoa ere.
Gizonen esparru
Duela gutxira arte, kirola ere gizonen esparru bat izan da. 1900. urtean parte hartu zuen emakume batek aurrenekoz Olinpiar Jokoetan —Charlotte Cooper Ingalaterrako tenislaria; erakustaldia egin zuen—. 1975ean, emakume bat aurrenekoz ailegatu zen Everest mendiko gailurrera: Junko Tabei japoniarra. Everestetik jaitsi zenean, “ama arduragabea̶#8221; zela leporatu zioten hedabideek, Tabeiren hilabete gutxiko haurra aitarekin gelditu zelako. 2019an, Azkoitiko (Gipuzkoa) Pelota Eguneko gizonezkoen lehia bertan behera utzi zuten, Whatsapp talde batean emakume pilotarien aurkako iruzkin matxistak egin zituztelako gizonek: “Neska pilotariak? Eta orduan nor ariko da sukaldean?”.
“Penagarria da horrelakoak gertatzea; eta penagarriak dira horrelakoak erraten dituztenak. Zer irakatsi diete?”. Maite Ruiz de Larramendi Ados klubeko pilotariak egin du galdera. Sarasuaren aurkako irainek eta mehatxuek “amorratu eta haserretu” egin dute: “Muga guztiak gainditu dituztela iruditzen zait; beldurgarria da futbolean gertatzen dena. Nik inoiz ez dut horrelakorik entzun frontoi batean; entzun izan banu, partida gelditu izanen nukeen”.
Nafarroako Kirol Institutuko bitartekari Edurne Bejarano Elizagaraik garbi du hori dela bidea; partida edo lehia horiek etetea, irainak edo mehatxuak gertatzen direnean, alegia. Gaur egun, baina, norgehiagoka amaitzeari ematen zaio lehentasuna, eta hori “arazo bat” dela nabarmendu du Bejarano Elizagaraik. “Horrek ekarri du partidetan denetarik entzutea, eta hori ohiko bilakatzea; publikoak, jokalarien senideek, bai eta zelaian ez diren jokalariek ere botatzen dituzte irainak”, salatu du.
Nafarroako Kirol Institutuko Kirola Sustatzeko Atalean badute kirolaren balioak jorratzeko zerbitzu bat; herrialdeko klubekin eta federazioekin egiten dute lan. Bertzeak bertze, kirolaren esparruan sortzen diren gatazkak kudeatzeko baliabideak eskaintzen dituzte. Urtarriletik, 70 kexa jaso dituzte zerbitzuan, partidetan gertatu diren gatazkengatik. “Irain sexistak, arrazistak eta homofoboak izaten dira, bertzeak bertze”, zehaztu du Bejarano Elizagaraik. Gisa horretako jarrerak “onartezinak” direla berretsi du.
Horien kontra egiteko, hain zuzen ere, balioen ordezkariak trebatzen dituzte Nafarroako Kirol Institutuan, zelaietan eta pistetan egoteko. “Federazioekin elkarlanean aritzen gara, haiek badakitelako non sor daitezkeen arazoak. Trebatutako ordezkariak partidetara joaten dira, gatazkaren bat sortuz gero, modu egoki batean kudeatu ahal izateko”, kontatu du Bejarano Elizagaraik.
Kirolaz harago
Institutuko baliabideak herrialdeko talde eta federazio guztien esku dira; oraingoz, halere, futbol, eskubaloi eta saskibaloi federazioekin ari dira lanean. “Egia da horietan gertatzen dela gatazka gehien”. Klubekin aritzea “zailagoa” dela erantsi du Bejarano Elizagaraik. “Ahalegina egiten ari gara klubetara ere ailegatzeko”. Nafarroako Kirol Institutuko kideak garbi du kirolariekin hasieratik lan egitea dela gakoetako bat, eta, horretarako, hain zuzen, ikastetxeetan ere garatzen dute erakunde horretako programetako bat.
Arazoa ez da kirolaren esparrukoa bakarrik; harago doa. Horixe gaineratu du Bejarano Elizagaraik. Nafarroako Berdintasunerako Institutuko Eva Isturizek ere bat egin du, eta Sarasuari gertatu zaionak “gizarte osoaren gogoeta” piztu beharko lukeela aipatu du. “Ez da heziera txarreko kontu bat; mehatxu sexistak egin dizkiote emakumea delako; sexu indarkeria da”.
Karolina Sarasuak egindako salaketak lortu du kirolaren arloan dagoen matxismoa erdigunean jartzea, eta agerian utzi du emakume kirolari anitzen errealitatea. Erasoaren berri eman eta gero, babes zabala jaso du jokalari gorritxoak; Nafarroako Gobernuak salatu du gertatu dena, eta Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek berak elkartasuna agertu dio Sarasuari, adibidez.
Osasunak ere salatu ditu bere jokalariaren aurkako irainak eta mehatxuak, baina gorritxoak lehenbiziko urratsa egin eta gero. “Harritu nau horrek, Osasunak ederki jorratzen baititu kirolaren arloko balioak”, onartu du Bejarano Elizagaraik.
Osasunak kirolaren arloko balioak jorratzeko programa propioa du. Ekainean, hain zuzen, irain arrazistak egitea egotzi zioten Patricia Zugasti gorritxoari —aktaren arabera, Yuki Togawari “txinatar zikina” erran zion—, eta egoera argitu bitartean, entrenamenduetatik baztertu zuten jokalaria. Zikin hitza erabili izana ukatu zuen Zugastik. Hutsa onartu, eta barkamena eskatu zion Oviedo taldeko jokalariari.
Sarasuak jasandako mehatxuen inguruko salaketa taldeak berak egitea espero zuen Nafarroako Kirol Institutuko kideak, eta bat egin du Eva Isturizek ere. “Karolina Sarasuak erasoa jaso du, eta ez da bere ardura salatzea. Finean, arrisku handia hartu du gertatu zaiona jendaurrean azaldu duenean”.
Isturizen ustez, “bada garaia” erasotzaileak seinalatzeko. “Kirol jarduera batean irain edo mehatxu matxistak gertatuz gero, berehala gelditu beharko genuke partida. Eta irainak edo mehatxuak egin dituztenak agerian utzi, haiek seinalatu. Denon ardura da hori; kirol jarduera batean parte hartzen duten guztiena, alegia. Lekuko izan den inork ezin du onartu gisa horretako eraso bat”, gaineratu du Isturizek.
“Errotik moztu”
“Hagitz larria da; ez dugu zertan horrelako egoera bat onartu emakume izateagatik. Gisa horretako jarrerak errotik moztu behar dira. Argi dut horrelako egoera batean partida gelditu izanen nukeela”. Osasunako kapitain Mai Garderenak dira hitzak. Karolina Sarasuaren “ausardia” nabarmendu du, eta taldekide guztien “erabateko babesa” agertu dio.
Gardek ez du Sarasuak sufritutako erasoaren gisakorik jasan zelaietan, baina emakume kirolarien kontrako irainak “ohiko” kontu bat direla erran du. Sare sozialetan gertatzen dena jarri du adibide. “Egia da gizon kirolarien aurkako iruzkinak ere egiten direla, baina gure kasuan, emakume izateagatik dira beti, iruzkin matxistak, alegia”.
Emakumeen kirola “bigarren mailakotzat” du egungo gizarteak, oraindik ere, Garderen hitzetan, eta horrek lotura zuzena du emakume kirolarien kontrako irain matxistekin. “Zor zaigun tokia ematen digutenean, egoerak hobera eginen du”.
Bertzeak bertze, hedabideek emakumeen kirolari ikusgaitasuna emateko duten ardura jarri du Mai Gardek erdigunean. Auzi horretan, Osasunako kapitainarekin bat egin du Maite Ruiz de Larramendi pilotariak, eta frontoietan gertatu dena jarri du egoera horren adibide. “Emakume pilotariok erabaki dugu klub profesional bat sortzea, bertze inork egiten ez zuelako. Zain gelditu ordez, aurrera egin dugu”.
Sarasuaren aurkako erasoaren gisakorik ez du sufritu pilotariak. Nabarmendu du, halere, “jarrera paternalistak” izan dituztela, behin baino gehiagotan, gizon pilotariek. “Ematen du emakumeon kirolari bertze etiketa bat jarri behar zaiola beti; ezin da bakarrik kirola izan”, erantsi du.
Gauzak aldatu nahi ditu Ruiz de Larramendik, eta aldatzen hasiak direla uste du Bejaranok, hain zuzen. Indarkeria oro dagoelako jokoz kanpo. |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/204910/argindar-fakturak-beldurtuta.htm | Ekonomia | Argindar fakturak beldurtuta | Azken hilabeteetan izugarri handitu da argindarraren prezioa; markak hausten ari da. Etxeetako fakturetan ez ezik, enpresetakoetan ere igarri dute. Sidenorrek, adibidez, lan egiteari utziko dio hogei egunez, urtea amaitu arte, aurrezteko. Enpresa eta negozio txikiak ere ahal duten moduan ari dira aurre egiten. | Argindar fakturak beldurtuta. Azken hilabeteetan izugarri handitu da argindarraren prezioa; markak hausten ari da. Etxeetako fakturetan ez ezik, enpresetakoetan ere igarri dute. Sidenorrek, adibidez, lan egiteari utziko dio hogei egunez, urtea amaitu arte, aurrezteko. Enpresa eta negozio txikiak ere ahal duten moduan ari dira aurre egiten. | Joan den astean eman zuen Sidenorrek berria: urtea bukatu bitartean, gutxienez hogei egunez etengo du ekoizpena Basaurin duen plantan. Zortziehun langilek egiten dute behar han. Urtea amaitu bitartean, lan egunen %30etan itxita izango da. Langile batzordeari eta langile guztiei jakinarazi zieten ezin dutela jarraitu egungo ekoizpen erritmoan, argindarraren prezioaren “neurrigabeko” igoeraren ondorioz: “galerak” eragiten dizkio. Enpresak emandako datuen arabera, megawatt-ordua 260 euro ordaintzen ari da orain; duela urtebete, 60. Ondorioz, ekoizpen kostuak %25 garestitu zaizkio, 200 euro baino gehiago altzairu tonako.
Argindar kontsumitzaile handia da altzairugintza, eta Sidenorrek, beste altzairugile guztiek bezala, labe elektrikoak darabiltza mea eta txatarra urtu, eta altzairua sortzeko. Jose Antonio Jainaga Sidenorreko burua AEGE Espainiako energia kontsumitzaile handien elkarteko presidentea da. Salatu du argindarrak handizkako merkatuan duen prezio gero eta handiagoak zuzen-zuzenean egiten ziela kalte, enpresa gehienek ez dutelako epe luzerako preziorik hitzartuta.
Gainera, Iberdrolak ohartarazi du bezero handiekin dituen kontratuak berriro negoziatuko dituela edo bertan behera utziko dituela, kostuaren azpiko prezioetan ari delako saltzen. Kontratu finkoetan megawatt-ordua 70 eta 100 euro artean garestitzen ari dira. Izan ere, Espainiako Gobernuak isurketa askeen gainean ezarri duen zigor-saria industria handiak ordain dezan nahi dute.
Altzairugintzan eta industrian, oro har, nabarmen igarri dute argindarraren prezioak azken urtean izan duen gorakada; batez ere, udatik hona. Baina ez dira bakarrak. Enpresa eta negozio txiki asko ari dira egundoko sustoak hartzen argindar faktura iristen zaien aldiro, berria aurrekoa baino handiagoa delako. Sidenorrek nabarmendu du fabrikak ixteak funtsean ez duela arazoa konpontzen, eta iragarri du “argindarraren prezioaren kontrolik ezak jarraituz gero” beste neurri batzuk hartu beharko direla. Adituek egindako kalkuluen arabera, gainera, eraginkortasun energetikoari lotutako neurriak hartuz gero, gehienez fakturaren %4 baino ezin daiteke aurreztu.
Leticia Barreras «Ordu merkeenetan gabiltza, eta hara zenbateko faktura» Zapatuan iritsi zitzaion Leticia Barrerasi Karrantzan duen Matxako gozogintza lantegiko iraileko argindar faktura: «Urte hasieran ordaintzen genuenaren bikoitza baino gehiago da. Otsailean, abenduaren 31tik urtarrilaren 31ra artekoa, 850 euro ordaindu genuen; abuztuaren 31tik irailaren 30era arteko kontsumoagatik, 1.750 euro kobratu dizkigute oraingoan». Faktura ikusi eta berehala, argindarra merkaturatzen duen enpresara deitu zuela esan du, konponbideren bat emango ziotelakoan. «Hainbat ekoizleren argindarra saltzen dute, eta ez omen dago guk duguna baino aukera merkeagorik. Gainera, azaldu zidan iraila ez dela bereziki garestia izan. Guk sei prezio tarte ditugu, eta hilabeteka txandakatuz joaten dira, hirunaka. Esan zidanez, irailekoan ez dugu prezio tarterik garestiena izan; abenduan egokituko ei zaigu. Zenbat ordaindu beharko dugu orduan?». Gutxienez, 2022ko martxora arte prezioak gorako bideari eutsiko diola ere azaldu zion telefonoz arreta eman zion langileak. Kontratua prezio finkoarekin egiteko aukera ere hor duela esan zion, baina ez zion halakorik egitea gomendatu, martxotik aurrera prezioak jaisten hasiko balira, hark ordura arteko garestiarekin jarraituko lukeelako. «Kontratua amaitzear dagoenean, harrapariak bezala, merkaturatzaile denak hasten zaizkigu deika, bateko eta besteko eskaintzak eginez. Orain ez al dute eskaintza berezirik egiteko? Orain behar dugu guk merkatzea. Ez dituzte bezeroak zaintzen». Gozogintza lantegietan, batez ere, gauez egiten dute lan, goizerako oreak prestatzen, produktu fresko eta egin berriak merkaturatzeko. «Ustez, argindarra merkeen dagoen orduak dira, eta, hala ere, hara zelako faktura jaso dugun. Gehienbat egunez egingo bagenu lan, ez dut pentsatu ere egin nahi zenbatekoa iritsiko litzaigukeen». Badu gasolioz dabilen argindar sortzaile bat. Bururatu zaio hura erabili dezakeela. «Badakit gasolioa ere garesti dagoela, baina probatzea litzateke. Gastuak merkatzea lortuz gero, aurrera». Lehengaiak ere, gora Familia negozioa da eurena. Abenduan hartuko du erretiroa aitak. «Herentzia ederra hartuko dut. Lehengaien prezioak ere goraka dabiltza. Etorkizun hurbilak asko kezkatzen nau. Ez dakit nola egingo diogun aurre hainbeste gasturi». Esaterako, gurina eta gari irina ere gora eta gora doaz. «Hornitzaileari deitu nionean, esan zidan irin kamioia garestiago etorriko zaidala. Berriro? Duela hilabete ere garestitu zenuten eta!». Aitortu du azkenean ogiaren prezioa igotzea beste erremediorik ez duela izango. Urtarrilean, seguruenik.
Xabier Aranburu «Prezioak igo beharko ditugu, nahiz eta beldurra eman» Hozkailuak, garagardo txorrotak, kafe makina, labeak… Basauriko Erretoki Arin taberna eta jatetxean ezinbestekoak dira tresna elektrikoak. Xabier Aranburu ugazabak esan du den-dena izaten dutela piztuta, 12:00etan hasi eta 16:00ak arte, eta 19:00etatik gauerdira arte. Negua gerturatu ahala, gainera, terrazan erresistentzia berogailuak erabiltzen dituzte. «Imajinatu dezakezu zenbat argindar kontsumitzen dugun gurean». Beraz, nabarmen igarri dute azken hilabeteetan prezioak izan duen gorakada: hilean 700-800 euro ordaintzetik, 1.800 ordaintzera igaro dira urte hasieratik. «Oraingoz ez ditugu gure produktuen prezioak igo, eta irabazien marjina are gehiago txikituta ari gara aurrera egiten. Baina horrela ezingo dugu iraun luzaroan; laster igo beharko ditugu». Euren arazoa tresna elektrikoena da, eta esan du horien kontsumoa ezin dutela gutxitu. «Gainera, [Espainiako] Gobernuak egin duen ordukako erregulazio berri honekin, justu argindarra garestien dagoenean kontsumitzen dugu guk gehien. Berez, egun osoan kontsumitzen dugu, eta tarte merkeak eta tarte garestiak harrapatzen ditugu. Baina batezbestekoak gora egiten digu. Horregatik ez dugu aurrezteko modurik». Familia negozioa da eurena. Azken egunetan izan duten eztabaida bat kontatu du: ogitartekoen eta hanburgerren ogia labean sartzen dute aurretik, zerbitzerakoan bero eta kurruskatsu egoteko. «Labea behin eta berriz erabiltzea esan nahi du horrek, ogi bat berotzeko. Amak esan dit hori egiteari utzi beharko geniokeela, argindar gutxiago kontsumitzeko. Ezetz erantzun diot nik. Kostuak gutxitzeak ezin dio eragin produktuen kalitateari. Prezioak igo beharko ditugu, nahiz eta beldurra ematen digun». Krisialdi batetik bestera Esan du eurentzat kolpe bikoitza dela argindarra garestitzea: «Batetik, guk geuk gehiago ordaindu behar dugulako, eta, bestetik, bezeroek ere gutxiago kontsumituko dutelako etxetik kanpo, euren faktura garestitu delako eta gure produktuak garestiago daudelako. Azkenean, gutizia bat da kanpoan jatea». Pandemiak eragindako krisitik «irteten hasita» zeudela harrapatu ditu argindarraren prezioaren igoerak. «Orduan ere ez zigun inork lagundu. Geure aurrezkiekin egin diogu aurre. Guk negozioa handitu dugu, etxera eroateko jatekoa eskainiz, baina geure diruarekin egin dugu». Azken bost urteetan energia aholkularia dutela esan du, eta hari esker «egonkortasuna» lortu dutela. Hark lagundu die pandemian itxita egon diren hileengatik argindar konpainiak kobratu diena berreskuratzen. Orain ez daki zer aholkatuko dien. Aitortu du beldur dela, kezkatuta dagoela: «Orain prezioak igo? Eta garestitzen jarraitzen badu? Berriro igo eta bezeroak galdu?».
Itxasne Gorostiza «Lanean ezin diogu utzi tresna elektrikoak erabiltzeari» Gurea da, seguruenik, argindar gehien kontsumitzen dugun negozio mota», esan du Bermeoko Goros ile apaindegiko Itxasne Gorostizak. Argiak ispiluetan, ile lehortzaileak etengabe martxan, ilea lisatzekoak, toallak garbitzeko garbigailuak eta lehortzaileak… Ile apaindegietan denak kontsumitzen du argindarra, etengabe. Eta eurenean ere igarri dute fakturak gora egin duela. «Lehen baino 50 euro gehiago kobratzen digute hilean, eta guretzat asko da hori! Eta gutxiago kontsumitzeko ezin dugu ezer egin. Ezin diogu utzi tresna elektrikoak erabiltzeari; lanerako tresnak dira». Esan du behar egitea dela egoerari aurre egiteko modu bakarra: ahalik eta bezero gehieni eman nahi diote zerbitzua, sarrerak handitzeko. «Zer beste egin dezakegu? Iberdrolara deitu kexatzeko? Badakigu ez duela ezertarako balioko». Oraingoz, bere negozioa ez du kolokan ikusten, lan aldetik ondo dabiltzalako. Gastuei aurre egiteko gai da gaur-gaurkoz. Izan ditzakeen aukerak aztertuta, erabat baztertu du orain baino volt gutxiago kontratatzea, orduan ezingo lituzkeelako erabili tresna elektriko guztiak aldi berean. Negozioaren ordutegia murriztea ere alboratu egin du. «Astegunetan ordutegi berezia dut. Ez naiz egoten, aitzina legez, 20:00ak arte. 16:00etan zarratzen dut. Ezin dut gehiago murriztu eta eguerdietan zerbitzua emateari utzi. Bezeroekin konpromiso bat dut». Ordu kopuru bera, baina beste ordutegi batean egitea ere aztertu du, argindarra merkeago dagoenean lan egiteko, baina ez du bideragarri ikusi. «Ezin naiz egunero ordutegi merkea zein den begira ibili. Etxean, bai, baina hemen, ez. Adibidez, inoiz ipini izan dut garbigailua gauerdian, baina hori ere ez da konponbidea. Gu etengabe gabiltza toallak zikintzen eta garbitzen. Gauez garbitzen baditut, gero noiz sikatuko ditut hurrengo goizean erabiltzeko prest izateko?». Prezioak gora Egoera ikusita, Gorostizak argi du urtarrilean prezioak igo beharko dituela. «Zerbitzu guztiak garestitzen ari dira, eta gurea ere egin beharko da. Ez gara salbuespena izango. Bestela, hainbeste gasturekin, ez dugu irabazietarako tarterik izango». Oraindik ez du ezer zehatzik erabaki; badu astia urtarrilera arte, baina argi du ez dela igoera handia izango: «Zentimoren batzuk edo euroren bat izango da, baina, zerbait, bai». Kezka du datorren urterako. Lanerako erabiltzen dituzten produktuak urte osorako ezarritako prezioarekin erosten dituzte. Azken hileetan KPI kontsumorako prezioen indizea gora doala ikusi du, eta seguru dago datorren urteko prezioa «nabarmen handiagoa» izango dela. «Gero eta zailagoa izango da hainbeste gasturi aurre egin ahal izatea. Momentuz, gu ondo gabiltza, eta espero dut aurrera egiteko arazorik ez izatea». |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204911/gure-taldearen-gisakoek-alde-egitea-nahi-du-greziako-gobernuak.htm | Gizartea | «Gure taldearen gisakoek alde egitea nahi du Greziako Gobernuak» | Elkarte gastronomikoetako lapiko eta zartaginen artean hasi zen sukaldean Garcia Amiano; gaur egun, Europara sartzeko zain dauden milaka iheslariri ematen die jaten. Gastronomia bokaziotik militantziara eramanez egin du ibilbide luzea. | «Gure taldearen gisakoek alde egitea nahi du Greziako Gobernuak». Elkarte gastronomikoetako lapiko eta zartaginen artean hasi zen sukaldean Garcia Amiano; gaur egun, Europara sartzeko zain dauden milaka iheslariri ematen die jaten. Gastronomia bokaziotik militantziara eramanez egin du ibilbide luzea. | Gastronomia du pasio, ogibide eta militantzia eremu Peio Garcia Amianok (Donostia, 1953). Donostiako Intxaurrondo auzoko Artzak Ortzeok elkartean hasi zen kozinatzen, eta gastronomiaren munduan bide oparoa egin du. Alabaina, 2015ean, bere ibilbidearen garairik «gozoenean», herrialde pobretuetako egoerarekin topo egin, eta Zaporeak proiektua jarri zuen martxan. Lesboseko uhartean (Grezia) egindako lanagatik egin dira ezagun, baina Zaporeak elkartekoak beste hainbat lekutan ere aritu dira iheslariekin lanean.
Sukaldean hasi zinen gaztetan. Ordutik, ibilbide oparoa izan duzu gastronomiaren munduan.
Elkarte gastronomikoan hasi nintzen kozinatzen, gustuko nuelako. Zenbait txapelketatara aurkeztu ginen, eta pare bat irabazi genituen. Gero, Antena 3 irratian programa bat eman zidaten, Los secretos de la cocina vasca izenekoa [Euskal sukaldaritzaren sekretuak]. Eta, azkenik, egunkarietan hasi nintzen lanean; lehenengo, El Mundo-n, eta gero, El Diario Vasco-n. Azken horretan, larunbatero jatetxe baten kronika bat egiten nuen. Baina ni ez naiz kazetaria. Mekanika ikasi nuen, eta oso gazte hasi nintzen lanean, 14 urterekin. Sukaldaritzak beti erakarri izan nau, ordea, eta barruraino sartuta bukatu nuen azkenean.
Eta gastronomiako kritikari izaten bukatu zenuen, ezta?
Tira, inoiz ez zait gustatu izan “kritikari” izena; nik beti esaten nuen gastronomoa nintzela, sekula ez dudalako kritika kaltegarririk egin. Jatetxeren bat gustatzen ez bazitzaidan, kritika hori ez nuen argitaratzen, beste aukera bat edo bi ematen nizkion, banekielako zer den sukaldean lanean aritzea; familia askoren diru sarrerekin ari zara jolasten. Epaimahaikide ere izan naiz milaka lehiaketatan. Edozein jakiren lehiaketatan hartu dut parte: urarenean ere izan nintzen behin.
Lehen urteak oso politak izan ziren, baina egia da gero nekatu egiten zarela: egunero jatetxe garestietan jaten, bete egiten zara, loditu, osasunari kalte egiten zaio… Hala ere, oso lan polita da, esker oneko lana da, eta jende mordoa ezagutzen duzu. Funtzio bat egiten ari zarenaren sentsazioa duzu, ostalaritzaren aldeko apustua dela. Oso urte politak izan dira, egia esan; beti entzun izan diot Juan Mari Arzaki zure lanak zure zaletasuna izan behar duela, eta horixe izan zen niretzat.
Horretan izango zuen eragina donostiarra izateak, ezta?
Bai, noski. Gipuzkoa beti izan da aitzindari; elkarte gastronomikoek garrantzi handia izan dute. Gaur egun gainontzeko lurraldeak ere nahiko aurreratuta daude, baina lehen, aldea handia zen. Gainera, euskal sukaldaritza berria hemen sortu izanak ere eragiten duela uste dut.
Hortik, iheslarien eskubideak bermatzeko sortutako elkartera pasatu zinen. Bokazioa eta militantzia batu zenituen?
Bai. Beti kontatzen dut hau: nire gastronomia ibilbidearen garairik gozoenean nengoenean, Etiopiara egin nuen bidaia bat; Angel Olaran misiolaria dago han, eta elkartean egin izan ditugu dirua lortzeko bazkariak. Hara gonbidatu ninduen, eta han aldatu zen nire ikuspuntua: egunero ari nintzen jatetxerik garestienetan jaten, eta han ez zuten jatekorik ere. Olaranekin lanean hasi ginen; gure helburua zen han sukaldaritza eskola bat sortzea. Eta horretan genbiltzala ikusi genituen Siriako errefuxiatuen irudiak, eta erabaki genuen haiei laguntzeko zerbait egin behar genuela, eta, kozinatzen baino ez genekienez, lau lagunek furgoneta bat hartu genuen, eta Kioseko uhartera, Greziara, joan ginen laguntzera. Itsas salbamendukoei jaten ematera gindoazen hasieran, baina hara heldutakoan ikusi genuen errefuxiatuek ere ez zutela ezer jaten: biei ematea erabaki genuen orduan.
Proiektua nola jarri zenuten martxan?
Donostiara bueltatu ginen, eta hilabeteko epea eman genion geure buruari dena martxan jartzeko. Enpresekin harremanetan jarri, eta materiala lortu genuen. Hasieran, ia 2.000 bazka ematen genituen egunean. Hor egon ginen Kioseko kanpalekuak itxi arte. Beste bat sortu zuten, baina ez ziguten uzten haiei jaten ematen; hasieran, hesiaren zulo batetik sartzen genien edalontzi bat ogi zati batekin, baina menua handitu egin genuen gero, eta ez zen sartzen zulo horretatik. Polizia konturatu, eta bota egin gintuen.
Eta orduan joan zineten Lesbosera?
Ez, Atenasera joan ginen, SOS Errefuxiatuak elkartearekin batera, eta han ere janaria prestatzen hasi ginen; baita Patrasen ere. Peloponesoko penintsula eta Grezia kontinentala lotzen dituen zubia dago han, eta gazteak bakarrik zeuden, ez zegoen familiarik. Borrokak ere izan ziren. Oso gogorra izan zen hangoa.
Azkenean, ikusi genuen Lesboseko kanpalekuan zegoela premiarik handiena, eta hara joan ginen. 3.000 pertsonarentzako tokia zegoen, baina heldu ginenean 13.000 inguru zeuden; guk ezin genituen elikatu 2.500 baino gehiago. Egun 7.000 inguru daude, kanpaleku berri batean, lehengoa erre egin baitzen. Hala ere, baldintza negargarrietan bizi dira orain ere.
Nola hartu zaituztete kanpalekuetan?
Hasieran izan genuen gertaera bitxi bat: boluntarioak eskatu genituen kanpalekuetan, eta hiru etorri ziren. Gurekin aritu ziren sukaldean. Kanpalekuetan jaso, eta gure sukaldera eramaten genituen. Janaria banatzera joan ginen behin, eta kanpalekuetatik manifestazio bat atera zen guri garrasika, janaririk ez zutela nahi, soluzioa nahi zutela esanez. Hiru boluntarioak aurreratu ziren, eta azalpenak eman zizkieten; azaldu zieten ez ginela Greziako Gobernukoak, euskal sukaldariak baino. Harrezkero, oso harreman ona izan dugu haiekin. Boluntario gazteak kanpalekuetara joaten dira haiekin tea hartzera; harreman ona egiten dute.
Erasoak ere izan dituzue: talde ultraeskuindar bat jazarri zitzaizuen kanpalekutik bueltan.
Bai. Normalean sukaldean bertan egiten zizkiguten erasoak: silikona jartzen zuten sarrailetan, hildako katuak eskegi zizkiguten sarreran behin, janari guztia lurrera bota beste behin… Baina jazarri zitzaizkigunean izan zen erasorik larriena. Egun hartan Egunsenti Urrekerako kontzentrazioa izan zen uhartean, eta giroa nahasita zegoen. Horregatik, arratsaldean, janaria kanpalekura eraman aurretik, kotxe bat bidali genuen bidea libre zegoela ziurtatzera, eta hala zegoela esan zigun. Baina bueltan bide desberdina hartu genuen, eta han aurkitu genuen erreten bat, poliziarena balitz bezala. Hurbiltzean, ordea, konturatu ginen ultraeskuindarrak zirela. Gure zain zeuden. Heldu ginenean berrehun pertsona inguru agertu ziren, beisboleko bateak eskuan. Furgonetatik atera gintuzten, gure sakelakoak nahi zituzten. Gurekin zegoen Estrella Vallejo El Diario Vasco-ko kazetaria, eta kamera puskatu zioten. Gu erasotzen ere hasi ziren gero, lurrera bota gintuzten… Bat-batean, gazteleraz hitz egiten zuen batek esan zigun alde egiteko handik, eta furgonetan sartu eta berehala alde egin behar izan genuen.
Nola sentitu zineten horren ostean?
Oso gogorra izan zen. Nola da posible jendea elikatzen aritzea eta horregatik erasotzea? Jo gintuztenok alde egin genuen hurrengo egunean. Bartzelonako aireportura heldu eta gaztelera entzutean, lasaitu handia hartu genuen; Atenasen, oraindik, greziera entzuten genuen, eta erasoan entzundako garrasiak etortzen zitzaizkigun burura. Orduan esan genuen ez ginela gehiago bueltatuko; hurrengo asterako jada pasatu zitzaigun egonezina, baina gogorra izan zen. Zenbait herritar nekatuta daude, denbora asko pasatu delako errefuxiatuak han daudenetik. Baina Greziako Gobernuak du ardura hor: Europarekin duen zorra errefuxiatuak kanpalekuetan mantenduz ordaintzen ari delako; hori da arazoa.
Greziako Gobernuarekin harreman txarra duzuela esan izan duzue.
Greziako Gobernuarekin arazo larriak izan ditugu, bai. Gure taldearen gisakoek alde egitea nahi du. Oztopoak jartzen ari dira; orain diote greziarrak ez diren elkarteak bota nahi dituztela. Hala ere, guk beste elkarte eta GKEek baino pribilegio gehiago ditugu, gobernuak badakielako ematen dieten jatekoa eskasa dela; zizareak ere ikusi izan ditugu haien cateringean. Guri ez digute jartzen besteei adina oztopo, baina edozein momentutan hortik atera gaitzakete.
Lau lagunek osatutako elkartea zen zuena hasieran. Zer dimentsio duzue orain?
Mila boluntariotik gora pasatu dira gure elkartetik; bi milioi errazio baino gehiago banatu ditugu guztira. Baina, gaur egun ere, herritik sortutako proiektua da: ez gara GKE bat; irabazi asmorik gabeko elkartea gara. Beti nahi izan dugu lagunen arteko proiektua izatea, jendeak ondo pasatzea; horregatik, boluntarioei bidaia ordaintzen diegu, edonork parte hartzea nahi dugulako. Oso polita da jende gaztearen eta nagusiaren artean sortzen den harremana.
Gipuzkoako gizarteak nola erantzun dio proiektuari?
Euskal Herriak, eta, batez ere, Gipuzkoak sekulako erantzuna eman dio, elkartea bertakoa delako. Euskal Herria oso solidarioa da: arropa eskatu genuen behin, eta hamazazpi trailer bete genituen; imajinatu zenbat eman zuten. Berdin esnearekin, urarekin, janariarekin… Eta Moriako kanpalekua erre zenean eta eraso egin zigutenean diru sarrerak asko hazi ziren, guk eskatu gabe. Izan ere, guk, behar ez dugunean, ez dugu eskatzen; behar duguna bakarrik eskatzen dugu. Jendeak, gainera, ikusten du gutxienekoa eskatzen dugula, eta erantzun ona ematen digu. Nik uste dut jendeak Zaporeak elkartean sinesten duela, beti izan garela oso gardenak, eta herriarengandik oso hurbil gaudela; herriari begirako ekitaldiak egin izan ditugu beti. Edozein ekitaldi dagoenean, jendea oso prestu agertzen da.
Nola ikusten duzu etorkizuna kanpalekuetan?
Oso zaila. Europaren esku dago: haien errefuxiatu egoera onartu behar dute; bestela, ez dago zereginik. Interes ekonomikoen gainean dago eraikita dena, Turkiak eta Greziak interesak dituztelako horiek kontinentera sar ez daitezen. Oso soluzio zaila du. Sei hilabeterako joan ginen gu, sei urte daramatzagu, eta falta zaiguna oraindik. Ez diogu soluziorik ikusten. Guk partxe bat jartzen diogu egoera horri. Hutsune bat tapatzen ari gara, Greziako Gobernuak emandako janaria kaka delako, baina ez dugu hor muturra sartu nahi, mafia bat delako cateringaren kontua. Gu pozik gaude, ordea, herri moduan bertakoak elikatzen ari garelako. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/204912/falta-duten-segurtasunaren-bila.htm | Gizartea | Falta duten segurtasunaren bila | Lurraldebuseko langileak geldialdiak egiten hasi dira astean bi aldiz. Segurtasuna bermatzeko neurri hobeak eskatu dituzte, gauetako txandetan ez ezik, aste osoan ere bai. | Falta duten segurtasunaren bila. Lurraldebuseko langileak geldialdiak egiten hasi dira astean bi aldiz. Segurtasuna bermatzeko neurri hobeak eskatu dituzte, gauetako txandetan ez ezik, aste osoan ere bai. | Amaitu zaie pazientzia autobus gidariei, eta, horregatik, astelehen eta ostiraletan geldialdiak egingo dituzte, 06:00etatik 08:00etara eta 18:00etatik 20:00etara. Lurraldebusekoak dira autobus gidari horiek, zehazki Avanza enpresaren soldatapekoak. Nagusiki Debagoieneko ibilbideen esleipena dauka enpresak, baina ez hangoa bakarrik. Gidariek eskatu dute lana segurtasunez egin ahal izateko neurriak indartzeko, baina zerrenda ez da hor bukatzen.
Lurraldebusena da zerbitzua, baina enpresa batek ematen du zerbitzu hori: Avanzak. Historikoki, Pesa konpainia egin izan da zerbitzuaren kargu, baina 2019an Avanzak erosi zuen hura. Beraz, Avanzak dauka Debagoieneko autobus zerbitzuen esleipena, mankomunitate horren eta Debabarrenaren eta Bilbo, Donostia eta Gasteizen arteko konexioarena, eta Donostia eta beste hiriburuetako loturarena. Horrez gain, baita Loiuko aireportura doan zerbitzuarena ere. Egungo egoera aztertuta, geldialdiak deitu dituzte langileek, segurtasunaren gaiari heldu artean behintzat —Eusko Jaurlaritzak %30eko gutxieneko zerbitzua jarri du—.
Segurtasun handiagoa aspalditik ari direla eskatzen argitu du Galder Arrillagak, Avanzako autobus gidari eta ELAko kideak. Zenbait arrisku izan zituzten duela hamabost urte inguru ere, Elgoibarren parranda izaten zen garaietan eta Azpeitiko jaietan. Arazoa bideratu beharrean, —Pesa zen orduan— zerbitzuak eten zituen enpresak. Handik denbora batera berreskuratu ditu.
Segurtasun neurriak hobetzeko eskaerak bere hartan dirau ordutik, baina egoerak okerrera egin gabe, harik eta pandemia iritsi den arte. “Ez dakit zer gertatu den, ez naiz psikologoa, baina errespetu falta eta gidarien aurkako jarrerak asko handitu dira”, salatu du Arrillagak.
Oñatin jazotako kasuak piztu zuen alarma. Urriaren hasieran herriko jaiak ziren Oñatin, eta gidari bati talde bat sartu zitzaion autobus barrura, oldarkor, gaueko zerbitzuan. Lapurreta egin zioten, eta astindu egin zuten, botila hautsi bat lepoan jartzeraino. Protokolo bat dute horrelako kasuetan babestu ahal izateko, Izuaren botoia eta ertzainei deitzea, besteak beste. Poliziarekin harremanetan jarri bazen ere, erantzun zioten ezin zutela bidali patruilarik.
Gauetik kanpoko kasuak
Pentsa liteke parrandaren, alkoholaren eta bestelako drogen bueltan jazotako gertaerak izan daitezkeela. Baina izan dira beste zenbait kasu ere: Eibarren, ostiral batean, 17:00etan, eta Bergaran, 08:00ak aldera, asteazken batean. Labana atera izan diete gidariei. Arrillagak nabarmendu du erasotzailea ez dela adin jakin batekoa ezinbestean. “Edozein izan daiteke erasotzailearen profila, edozein linea edo ordutan”, esan du. “Gazteak arretagunean daude pandemia garaitik, baina, zorionez, oso jatorrak dira gehienak”.
Txoferrek edozein ordu eta lineatan izan dute egoera arriskutsuren bat; ez daukate horri aurre egiteko bitartekorik, ordea. Gidariak jasan behar duenaz gain, bezeroekin ere gogoratu da Arrillaga, eta gaineratu du horrelakoak gertatzen direnean azken lerroan lo zegoenak ere gorputzaldi txarrarekin bukatzen duela bidaia.
Baina zein bitarteko behar dira egoera iraultzeko? Langileen artean ez dago erantzun bateraturik. Bada egoera autobusetan itxitura blindatua jartzearekin konponduko lukeenik, eta baita ertzainen presentzia areagotu nahiko lukeenik ere. Segurtasun pribatuaren alde egin du ELAk. “Ez dugu jarri nahi behin betiko segurtasuna”, esan du Arrillagak. “Baina bai egoera aldatu arte, behintzat”.
Geldialdiez gain, elkarretaratzeak egiten ere ari dira Arrasaten eta Donostian, 13:30etik 14:30era. Protesta horiek martxan dira jada, eta mantendu egingo dituzte gaiari heltzen dioten arte. Gaiari heldu behar zaiola uste dute langileek, ondoren bide zehatz bat aukeratzeko; hain zuzen, falta duten elkarrizketa horrek zerbait probatzera eramango dituelakoan daude.
Erabiltzaileei, barkamena
Bestalde, Eusko Jaurlaritzak jarritako gutxieneko zerbitzuekin kexu da ELAko kidea, gutxienekoa baino gehiago delako. Protestek eraginik ez badute, gogortzeko asmoa daukatela gaineratu du, eta bi orduko geldialdiak egin ordez luzeagoak egingo lituzketela. Erabiltzaileak izan ditu gogoan: “Barkamena eskatzen diegu sortu diezazkiekegun arazoengatik, baina, ate guztiak jo ostean, ez dugu beste aukerarik”.
Segurtasunaren gaiari heltzea eta erantzun bat ematea premiazkoa da gidarientzat; hala ere, ez da hori duten arazo bakarra. Avanzak Pesa erosi zuenetik, lan baldintzetan galerak izan dituztela diote langileek; esaterako, autobusen mantenu lanak gutxitu egin dira, eta presiopean aritzen dira txandak betetzeko. Segurtasunaren aferari konponbidea aurkitzeko asmoz bideratuko dituzte mobilizazioak. Hori bai, behin hori eginda, beste gaiei ere aurkitu nahi diete aterabidea. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204913/eitbren-streaming-plataformari-primeran-izena-jarriko-diote.htm | Bizigiro | EITBren 'streaming' plataformari 'Primeran' izena jarriko diote | Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak taldearen asmoen eta lehentasunen berri eman du gaur, Bilbon, Seriesland websailen jaialdian. «Kontsumo eta euskarri digital berrien aurrean, euskarazko edukiak bermatu behar ditugu», esan du | EITBren 'streaming' plataformari 'Primeran' izena jarriko diote. Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak taldearen asmoen eta lehentasunen berri eman du gaur, Bilbon, Seriesland websailen jaialdian. «Kontsumo eta euskarri digital berrien aurrean, euskarazko edukiak bermatu behar ditugu», esan du | «Gure garai honetan, ikus-entzunezko produkziorik gabeko herrialde batek ez du errelatorik». Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiaren esaldia da. EITB 2030 estrategia planaren berri eman du gaur, Bilbon, Seriesland nazioarteko jaialdian, Basque Egunaren bigarren aldian. Nabarmendu du etorkizunean funtsezkoa izango dela «partekatzea», baita «elkarrizketak sortzea» ere. «Kontsumo berrien eta euskarri digital berrien aurrean, euskal ikus-entzunezkoak eta euskarazkoak bermatu behar ditugu. Eta horiek ez badaude presente, belaunaldi batzuek ez dute euskaraz kontsumitzeko aukerarik izango», azaldu du. Gazteekin «konektatu» beharra aipatu du betekizunen artean.
Orain, talde publikoa Nire EITB izeneko proiektuan ari da lanean. Horren bitartez, herritarrek erregistratzeko aukera izango dute, izena emanda. Eta behin erregistratzea nahikoa izango da komunitate digital horretakoa izateko.
Aldekoaren arabera, EITBrentzat garrantzitsua da jasangarritasun ekonomikoa. Baita egokitzapen teknologikoa, profesionaltasuna eta kalitatea ere, eta hurbiltasuna eta informazioa.
Europako ingurune mediatikoa ezagutzeko zenbait datu bildu ditu talde publikoak. Ikerketa asko eskatu dituzte, halaber, sektorearen egoera hobeto ezagutzeko. «Dilema nagusia» detektatzea funtsezkoa da, Aldekoaren aburuz. «Desafioa» honako hau dela aipatu du: «Digitalizazioaren eta globalizazioaren aroan eta Europako esparruaren barruan, zer esan nahi du herri txiki bateko ikus-entzunezko talde publiko izateak, berezko kultura eta hizkuntza gutxitua zaintzeko helburua edukita?». EITB taldearen nortasunak honakoei erantzun behar die: «Euskara, kultura, Euskal frame-a eta zerbitzu publikoa».
Ildo nagusiak finkatuta, ekintza planari ekingo dio EITBk datozen urteetan. Lehentasunen artean, zuzendari nagusiak aipatu du konpromiso soziala dagoela. «EITB euskal ikus-entzunezko talde erreferente moduan duen posizio soziala indartzea». Etorkizuneko telebista izateko asmoz, «frankiziak finkatu eta komunitate digitalak sortuko dituen estrategia digitala sustatzea» egongo da. Etorkizuneko irratiari dagokionez, irratia «digitalizatzea» eta EITBren «proiektu crossmedia-k» sustatzea daude asmoen artean.
Primeran plataforma Maiatzaren 19an, Aldekoak Eusko Legebiltzarrean iragarri zuen «euskal Netflix» bat sortzeko asmoa duela EITBk. Primeran izena jarriko diote plataforma horri. Aldekoaren arabera, EITBko edukiak izango dira garrantzitsuenak plataforma horretan. «Baina beste eduki batzuk ere egongo dira. Euskal Herriko produkzioentzat eta jaialdientzat leiho bat izatea nahiko genuke. Bideragarria izatea nahiko genuke, baita gazteentzat erakargarria ere». Eszenaren munduko edukiak etorkizunean sartzeko aukera aipatu du Aldekoak: «kontzertuak eta bestelakoak».
Hedabide gisa, informazioarekiko EITBren konpromisoa indartzea da lehentasunetako bat. «Informazio digitalean eta hedabide berrietan liderra izatea» ere bai. Aldekoak azaldu du «EITB agendaren» alde egingo dutela, «talde moduan indartzeko». Kirolean erreferenteak izatea da beste jomuga bat. Zuzendari nagusiaren ustez, teknologia berriek aurrerapauso berriak emango dituzte kirol emankizunetan.
Aldekoak garrantzia eman dio euskal ikus-entzunezko ekosistemarekin aliantzak egiteari ere. «Berrikuntza eta sormena indartuko dira Euskadiko ikus-entzunezko ekoizpenean». Horretarako, EITB Miramon Faktoria proiektua jarriko dute martxan Donostiako egoitzan. Miramongo egoitzako zuzendaria Maite Iturbe da –EITBko zuzendari nagusia izan zen 2013tik 2020ra, eta taldean ari da lanean 1984tik—.
Kudeaketa teknologiko berria behar dutela uste du Aldekoak. Halaber, EITBren egoitzak modernizatzeko plan bat izango dute. «Bidea» hasteko proiektuen artean, Primeran plataformaz eta EITB Miramon Faktoriaz gain, edukien politika berrian egongo da fikzioa lortzea eta bikoiztea, eta euskarazko produkzioen eskubideak babestea. Nafarroako egoitza zabaltzen ari dira, eta herrialde horretako audientziak hobetu nahi ditu taldeak.
Aliantzen eta nazioartekotzearen bideari ere ekingo diotela iragarri du Aldekoak. Zeregin horretan, eta plataforma teknologikoekin izango dituzten harremanak lantzeko, Izaskun Ozerin iritsiko da ETBra BBCtik. Azaroaren lehen hastean hasiko da EITBn lanean.
Aldekoak ekarpenak jasotzeko prest izango du epe batez egitasmoa, oraindik ez baitago behin betiko onartua. Hemendik aste batzuetara egingo dute publiko dokumentua. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204914/labek-salatu-du-eajk-laquolotsagabeki-defendatzen-dituelaraquo-enpresa-elektrikoak.htm | Ekonomia | LABek salatu du EAJk «lotsagabeki defendatzen dituela» enpresa elektrikoak | Iberdrolaren «xantaia» agerikoa dela uste du sindikatu abertzaleak, «eta baita euskal patronalaren lankidetza ere» estrategia horren alde | LABek salatu du EAJk «lotsagabeki defendatzen dituela» enpresa elektrikoak. Iberdrolaren «xantaia» agerikoa dela uste du sindikatu abertzaleak, «eta baita euskal patronalaren lankidetza ere» estrategia horren alde | Iberdrola eta oro har oligopolio elektrikoa egiten ari diren «xantaia» salatu du LABek, eta uste du Confebask xantaia horren aldeko «lankidetzan» dabilela. Gainera, ozen esan du EAJk konpainia elektrikoen interesak «lotsagabeki» defendatzen dituela. «Energia sektorearen jabetza eta kontrol publiko eta soziala hartzea urgentea eta estrategikoa da», esan du ohar batean.
LABek gogorarazi du Iberdrolak 3.610,7 milioi euroko irabaziak izan zituela 2020. urtean. «Urtero etekin ekonomiko izugarriak dituen oligopolio elektrikoak hartutako jarrera oldarkorrak eta beren inbertsioak mugatzeko mehatxuak argi adierazten du lapur banda horrek duen botereari muga jarri behar zaiola». LABek dio trantsizio energetikoa ezin dela konpainia horien esku utzi, «Next Generation funtsekin egin nahi duten bezala». Sindikatuak uste du «bertako patronala» jokoan sartu dela auzian, eta egoera baliatu nahi duela. «Sidenor gelditzeko erabakia lotsagabekeria hutsa da. 2016tik 103,6 milioi euro banatu ditu bere bazkideen artean, eta sinetsarazi nahi digu fabrika etetea besterik ezin duela egin?».
Erantzuna: greba orokorra
Konpainia elektrikoek, patronalak eta enpresa jakin batek hartu duten estrategia gogor salatu eta gero, EAJri begira jarri da LAB: «Beste behin ere, patronala non, EAJ hor», esan du; «argindarraren prezioaren inguruan zerbait esan duenean, enpresa handi horien alde egiteko izan da. Beste behin langileok ordaindu beharko dugu putre hauen diru gose aseezina?».
LABen ustez, egoerari erantzuteko garaia da, «hemen eta orain». «Langileoi dagokiguna eskuratzeko unea da. 2008ko krisitik atera gabe, pandemiaren ondorioak gure bizkarrean jarri nahi dituzte: argindarra, gasolina eta oinarrizko ondasunen prezioa gora doa, eta oro har langileon bizi baldintzak okertzen ari dira, gutxi batzuen poltsikoak betetzen jarraitzeko». Horregatik, sindikatu abertzaleak uste du langileek arrazoiak «sobera» dituztela greba orokorrerako. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204915/hipika-txapelketa-bukatu-eta-hilabete-eta-erdira-iruntildeeko-ziudadela-hondarrak-hondatua-dago-oraindik.htm | Gizartea | Hipika txapelketa bukatu eta hilabete eta erdira, Iruñeko Ziudadela hondarrak hondatua dago oraindik | Iruñeko Udalak antolaturiko hipika txapelketak irailaren 12an izan zuen azken eguna. Ordea, txapelketarako erabilitako Ziudadelako zuloguneak hareaz beteak dira oraindik. Navarra Sumak salbu, udaleko talde politikoek adierazpen bat onartu dute eremua berehala egokitu dadila eskatzeko. | Hipika txapelketa bukatu eta hilabete eta erdira, Iruñeko Ziudadela hondarrak hondatua dago oraindik. Iruñeko Udalak antolaturiko hipika txapelketak irailaren 12an izan zuen azken eguna. Ordea, txapelketarako erabilitako Ziudadelako zuloguneak hareaz beteak dira oraindik. Navarra Sumak salbu, udaleko talde politikoek adierazpen bat onartu dute eremua berehala egokitu dadila eskatzeko. | Iruñeko hipika txapelketa polemika iturri izan da hura antolatzeko asmoa iragarri zenetik. Hasieratik, ugariak izan ziren kritikak. Hala eta guztiz ere, udalak aurrera segitu zuen bere asmoan, eta, hala, Iruñeko Harresien I. Hipika Sariketa Nagusia egin zuten irailaren 2tik 12ra, Ziudadelan. Orain, txapelketak utzitako arrastoek gaiztotua daukate giroa. Izan ere, bertan izan ziren zaldiek orain hilabete luze egin zituzten azken trostak Iruñean; ordea, Udalak oraindik ez du kendu Ziudadela hipikarako atontzeko erabilitako materiala. Hondarrak hantxe dirau.
Ziudadelak duen itxura ikusirik, herritarrak kexu dira Iruñean. Asteak dira protestan hasi zirela, sare sozialen bidez batik bat. Gainera, zenbait alderdi politikok ere adierazi dute egoerak eragindako sumina. Besteak beste, Joseba Asiron EH Bilduko zinegotziak egin du kritika, irmo.
Larritasunak bultzatuta, urratsak egin dituzte udalari erantzunak galdegiteko. Hain zuzen, Iruñeko EH Bilduk adierazpen bat aurkeztu du berriki Iruñeko Udaleko Hirigintza Batzordean. Haren bidez, Iruñeko Udalari eskatu diote «segituan jar dezala eremua egokitzeko egun jakin bat». Hondarra kentzea nahi dute, baita han botatako gainerako materialak ere, eta, gainera, berriz belarra jartzeko ere exijitu du EH Bilduk. Navarra Sumak salbu, udaleko gainerako talde politiko guztiek babestu dute eskabidea. Halaber, adierazpena onartzearekin batera, taldeek baimena eskatu dute Ziudadelara bisita bat egiteko. Adierazi dutenez, egoera zehatz-mehatz nolakoa den ikustea da helburua. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204916/ebk-zigor-gehiago-ezarriko-dizkio-bielorrusiari-milaka-migratzaileri-batasunean-sartzea-errazteagatik.htm | Mundua | EBk zigor gehiago ezarriko dizkio Bielorrusiari, milaka migratzaileri batasunean sartzea errazteagatik | Bruselak Lukaxenkoren gobernuaren kontrako neurri «murriztaileagoak» hartuko ditu, migratzaileei EBrako bidea errazteagatik. Mugetan hesiak finantzatzearen aurka mintzatu da Von der Leyen. | EBk zigor gehiago ezarriko dizkio Bielorrusiari, milaka migratzaileri batasunean sartzea errazteagatik. Bruselak Lukaxenkoren gobernuaren kontrako neurri «murriztaileagoak» hartuko ditu, migratzaileei EBrako bidea errazteagatik. Mugetan hesiak finantzatzearen aurka mintzatu da Von der Leyen. | Europako Kontseiluaren goi bilerako bigarren egunean, migrazioaren auzia izan da eztabaidagai nagusia. Estatu kideetako agintariek berehalako neurriak hartzeko premia nabarmendu dute, Bielorrusiatik EBra iristen ari diren asilo eskatzaileen kopuruak nabarmen gora egin duela ikusita. Horien iritziz, Bielorrusiako Gobernuarena da migrazio jarioa biderkatu izanaren ardura. Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak «migratzaileak helburu politikoetarako erabiltzen» dituela uste du Kontseiluak, eta EB desegonkortzea duela helburu. Estatu kideek Lukaxenkori ohartarazi diote ez dituztela Minsken «eraso hibridoak» onartuko, eta «erantzun» egingo dutela. Bileraren ostean iragarri dute lehen erantzuna: zigor gehiago ezarriko dizkiote Bielorrusiari.
Europako Batzordeak Bielorrusiako Gobernuko kideei eta bestelako goi karguei EBrako bisak ukatzea proposatu zuen irailaren amaieran, eta gaur EBko agintariek adierazi dute «pertsona eta erakunde gehiagoren kontrako neurri murriztaileagoak» hartuko dituztela, «premiaz».
Milaka migratzaile iritsi dira EBra haren ekialdeko mugetatik azken hilabeteetan, Lukaxenkok horien bidea ez zuela oztopatuko iragarri zuenetik, joan den ekainean. Bielorrusiatik Poloniara, Lituaniara eta Letoniara gurutzatzen ahalegintzen dira. Lituaniara, adibidez, 2020 urte osoan heldu zirenak baino 50 aldiz asilo eskatzaile gehiago iritsi ziren uztailean eta abuztuan. Letoniako mugako indarrek jakinarazi dutenez, berriz, 1.800 pertsona baino gehiago kanporatu dituzte mugan, joan den abuztuaren 10ean larrialdi egoera ezarri zutenetik. Poloniak muga gurutzatzeko 9.500 saiakera baino gehiago zenbatu ditu urria hasi zenetik.
Lukaxenkok EBk Bielorrusiari jarri zizkion zigorren erantzun gisa hartu zuen migratzaileei bidea errazteko erabakia. Bruselak hainbat zigor ezarriak zizkion aurretik Bielorrusiako Gobernuari, ez ziolako 2020ko bozetan Lukaxenkori garaipena aitortu, oposizioa jazartzea egotzi ziolako eta Minskek oposizioko kazetari bat atxilotzeko Ryanair konpainiaren hegazkin bat desbideratzera behartu zuelako.
BBC hedabideak jakinarazi duenez, Bielorrusiak bisa turistikoen bidez lagundu die migratzaileei EBren mugetara iristen. Zazpi egunerako bisa turistikoa lortzeko aukera erraztu die EBra joan nahi duten migratzaileei, eta baimen horrekin modua izan dute, lehenik, Minskera hegaldi bat hartu, eta, ondoren, autoz hiriburutik Poloniako, Lituaniako edo Letoniako mugarainoko tartea egiteko. Irakek Bagdadetik Minskerako hegaldi zuzenak bertan behera utzi zituen abuztuan, EBren presioen ondorioz, baina iheslariek beste estatu batzuetako hirietatik bidaiatu dute Bielorrusiara; izan Istanbuldik, Dubaitik edo Damaskotik.
Muga gogortzeko eskariak
Bielorrusiako migrazio bideak Mediterraneoa zeharkatzeak baino arrisku txikiagoa izan dezakeen arren, ez dago oztopoetatik salbu. Lituaniak, Letoniak eta Poloniak burdin harizko hesi labandunak altxa dituzte mugetan, eta Varsoviak 6.000 soldadu inguru bidali ditu muga zaintzera. Mugetako indarrek Frontex Muga eta Kostaldeetako Guardiaren Europako Agentziarekin elkarlanean atzematen dituzten migratzaileetako asko mugan bertan kanporatuak dira, eta beste hainbat atxilotze zentroetan ixten dituzte. Gutxienez 10.000 migratzaile daude herrialde baltikoetako, Poloniako eta Alemaniako zentroetan itxita. Horrez gain, Bielorrusiatik EBrako migrazio bide hori ere ez dago giza trafikoan aritzen diren mafien eraginetik salbu.
Mugako bidea ixteko neurri zorrotzagoak behar direla uste dute Poloniak, Lituaniak eta Letoniak, eta mugan hesi bat altxatzeko dirua eskatu diote Bruselari. Hainbat estatu kideren babesa jaso dute horretan. Besteren artean, Austriarena, Danimarkarena, Hungariarena eta Greziarena. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko buruak, ordea, baztertu egin du aukera hori bileraren ostean. «Adostasun bat dago Europako Parlamentuaren eta batzordearen artean hesiak eta labandun burdin hariak ez finantzatzeko» EBren aurrekontuarekin.
Adostutako testuan, EBko «kanpoko mugen kontrol eraginkor bat bermatzeko erabakimena» agertu dute EBko agintariek. Kontseiluak gaineratu du «bigarren mugimenduak» murrizteko ahaleginak ere beharrezkoak direla. Auzi horrek bereziki kezkatzen ditu Alemania, Austria eta Europa erdialdeko beste estatu batzuk, EBren kanpoko mugarik ez duten arren migrazio fluxuen eraginpean daudelako. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204917/ekoizle-txikien-produktuen-banaketa-errazteko-proiektu-pilotu-bat-hasi-dute.htm | Ekonomia | Ekoizle txikien produktuen banaketa errazteko proiektu pilotu bat hasi dute | Gipuzkoako EHNEk, Ederto harakinen taldeak eta Gipuzkoako hainbat ekoizlek eta harakinek Azpeitian aurkeztu dute egitasmoa gaur, ostirala. Gaurtik aurrera, Gipuzkoako hamabost saltokitan 11 ekoizleren askotariko produktuak eskuratu ahal izango dira. | Ekoizle txikien produktuen banaketa errazteko proiektu pilotu bat hasi dute. Gipuzkoako EHNEk, Ederto harakinen taldeak eta Gipuzkoako hainbat ekoizlek eta harakinek Azpeitian aurkeztu dute egitasmoa gaur, ostirala. Gaurtik aurrera, Gipuzkoako hamabost saltokitan 11 ekoizleren askotariko produktuak eskuratu ahal izango dira. | Gipuzkoako saltoki txikietan ekoizle txikien produktuen banaketa sistema errazteko xedez, Baserritik zuretzat, zentzuzko merkataritza proiektu pilotua jarri dute martxan Gipuzkoako EHNE sindikatuak, Ederto harakinen taldeak eta Gipuzkoako hainbat ekoizlek eta harakinek. Gaur aurkeztu dute proiektua, Azpeitian, egitasmoan parte hartuko duen Odriozola harategiaren atarian, eta han izan dira erakundeetako eta proiektuan parte hartuko duten eragileetako ordezkariak, hala nola Garikoitz Nazabal Gipuzkoako EHNEko presidentea, Jexux Odriozola Edertoko kidea, Luixa Uzkudun Mahala enpresako kidea eta Bittor Oroz Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuordea.
Gaurtik aurrera, Gipuzkoako hamabost saltokitan 11 ekoizleren askotariko produktuak eskuratu ahal izango dira. Saltoki horietan hainbat produktu eskuratu ahal izango dituzte herritarrek, hala nola barazkiak, esnekiak, edariak, janari kontserbak, eta abar. Egitasmoarekin ekoizpen, banaketa eta merkaturatze eredu jakin bat sustatu nahi dute, COVID-19aren pandemiak are ageriago utzi duelako ekoizle eta saltoki txikien elkarlanerako beharra. Hala azaldu du Luixa Uzkudun Mahalako ordezkariak: «Duintasunez lan egiteko modua emango digu proiektuak, eta herritarrek prezio jasangarrietan eskuratu ahal izango dituzte Gipuzkoako ekoizle txikien produktuak».
Proiektuan parte hartuko duten eragileek produktuen balioen katea adostu dute, «askotan» beste baten bidezko banaketek «errentagarritasun txikia» sortzen dietelako ekoizleei. «Hori saihesteko, ekoizle askok beren gain hartu izan dute banaketa. Kasu batzuetan, banaketa guk egitean sarrera ekonomiko handiagoak izan arren, logistika eta banaketa kostuek zati handia kendu izan diote gure errentari, norbanakook inbertitu behar izan dugun denbora aparte utzita», azaldu du EHNEko presidenteak. Martxan jarri duten proiektua halako egoerak bizi dituzten ekoizleentzako «alternatiba» izan daitekeela esan du hark.
Horrez gain, baina, bertako produktuen «eskaintza bateratua» kudeatuko du proiektuak: «Espezializatutako komertzio txikiek arazoak izaten dituzte bertakoak diren produktuak aurkitzeko, bertako produktuen eskaintza anitza eta bateratua duen merkaturatzaile gutxi dagoelako». Martxan jarri duten egitasmoarekin eskaera horri aterabidea eman nahi diote. Alde horretatik, bertako ekoizle txikien produktuen salmentarako gune nagusi bilakatu nahi dituzte herrietako saltoki txikiak. «Bi agenteen etorkizuna bermatu nahi dugu, gaur egungo erronka nagusiei aurre eginez eta merkatuaren nahiak asetuz. Helburua da katea osatzen dugun elementu guztiak onuradunak izatea: baserritarrak, harakinak, dendariak eta eroslea».
Proba pilotua
Urtebeteko epealdian probaldian izango da proiektua, eta, hastapenetan, 11 ekoizlek –Igeldoko esnea, Arriatzu barazkiak, Larreta esnekiak, Mahala esnekiak, Behieko esnekiak, Zelaieta gaztak, Baztarrika gaztak, Isastegi sagardoa, Lizeaga sagardoa, Gaintza txakolina eta Akarregi Txiki txakolina– eta hamabost harategik –Odriozola (Azpeitia), Txantxiku (Oñati), Javi Vadillo (Legazpi), Jon Diaz (Aretxabaleta), Agirre-Etxe (Arrasate), Igarza (Bergara), Salegi (Bergara), Arozena (Zarautz), Otar Goxo (Usurbil), Uzkudun (Zestoa), Gabilondo Arregi (Antzuola), Leturia (Bergara), Iñaki (Beasain), Iturralde (Tolosa) eta Arriatzu (Hernani)– parte hartuko dute.
Teorian egin duten banaketa errealki «jasangarria» al den frogatu nahi dute. «Neurtu beharko dugu jarduna errentagarria al den, eta ziurrenik aldaketak egin beharko ditugu; beraz, gauzak nola egin aztertzeko balioko digu urte honek». Dena den, egitasmoa Gipuzkoa osora zabaltzea dute helburu. «Herritarrek proiektua bere egitea lortzen badugu, hau da, herritarrek bertako produktuen aldeko egitasmotzat hartzen badute martxan jarri duguna eta produktuak erosteko ohitura hartzen baldin badute, aurrera egiteko bultzada jasoko dugu». |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204918/martin-villak-helegitea-aurkeztu-du-servini-epaile-argentinarraren-autoaren-kontra.htm | Politika | Martin Villak helegitea aurkeztu du Servini epaile argentinarraren autoaren kontra | Atzo aurkeztu zuten helegitea Espainiako Barne ministro ohiaren abokatuek. Haren bidez, argudiatu dute Maria Servini epaileak «bere egin duela» kereila bultzatu dutenen bertsioa. Salatu dute prozesu juridikoan «partziala eta bidegabea» izan dela. | Martin Villak helegitea aurkeztu du Servini epaile argentinarraren autoaren kontra. Atzo aurkeztu zuten helegitea Espainiako Barne ministro ohiaren abokatuek. Haren bidez, argudiatu dute Maria Servini epaileak «bere egin duela» kereila bultzatu dutenen bertsioa. Salatu dute prozesu juridikoan «partziala eta bidegabea» izan dela. | Maria Servini epaile argentinarrak asteburuan kaleratutako autoak dagoeneko jaso du lehenbiziko kolpea.1976 eta 1978 bitarteko zenbait hilketa egotzi dizkiete Espainiako Barne ministro ohiari. Gainera, besteak beste, autoan frogatutzat eman dute trantsizioa «egitura frankistaren kontrolpean» egin zela, eta «Espainiako Estatuak biztanleria zibilaren aurkako plan kriminal bat» antolatu zuela. Autoan jasoa den edukiaren kontra egiteko asmotan, helegitea aurkeztu zuen atzo Rodolfo Martin Villak.
47 orrialdeko dokumentua aurkeztu dute epaileen aurrean. Horietan, abokatuek sutsuki adierazi dute Maria Servinik eginiko autoa ez dela zuzena. Besteak beste, salatu dute bide judizialean ez dela egon inpartzialtasunik eta «bidegabea» izan dela, baita «funtsik gabea» ere. Diotenez, ez da froga nahikorik ministro ohiaren kontra hala aritzeko. «Ministro karguan zegoelako baizik ez diote egotzi erantzukizuna», diote helegitean. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204919/nire-aita-erabat-independentista-zen-beste-ezeren-gainetik.htm | Politika | «Nire aita erabat independentista zen, beste ezeren gainetik» | Joseba Elosegi militante abertzalearen seme Ales Elosegi elkarrizketatu du Irutxuloko Hitza-k. Aitaren jardun politikoa, kontu pertsonalak eta beste aletu ditu semeak, bizitzari atzera begirakoa eginez. | «Nire aita erabat independentista zen, beste ezeren gainetik». Joseba Elosegi militante abertzalearen seme Ales Elosegi elkarrizketatu du Irutxuloko Hitza-k. Aitaren jardun politikoa, kontu pertsonalak eta beste aletu ditu semeak, bizitzari atzera begirakoa eginez. | Historiako militante eta borrokalari abertzalerik ezagunenetako bat izan zen Joseba Elosegi donostiarra (1915-1990). 36ko gerran frontean izan zen EAJko gudari gisa, eta espetxean eta erbestean eman zituen hainbat urte. Ez zion inoiz utzi Euskal Herriaren alde borrokatzeari, eta ekintza politiko entzutetsu batzuk egin zituen: 1946an, ikurrin bat zintzilikatu zuen Artzain Onaren katedralean; 1970ean, bere buruari su eman zion, eta Francoren aurrera jauzi egin zuen Atano III.a pilotalekuan; eta 1984an, EAJko senatari zenean, Madrilgo Armadaren Museoan zegoen Intxarkundia batailoiaren ikurrina berreskuratu zuen. Ezaguna da Elosegiren ibilbide politikoa, baina ez da horren ezaguna haren alderdi pertsonala. Ales Elosegi (Donostia, 1951) Joseba Elosegiren semea da, eta bere aitaren historia errepasatu du hedabide honekin, baita zenbait bitxikeria kontatu ere.
Zure aitaren ibilbide politikoa aski ezaguna da, baina ez da horren ezaguna haren alderdi pertsonala. Nolakoa zen etxean?
Aitaren jardun politikoa zela eta, oso urte mugituak izan ziren 36ko gerraren ondorengoak. Horregatik, 1952. urtean, Marokora joan ginen bizitzera. Nire haurtzaro guztia han pasatu nuen. Garai hartan, aitak ez zeukan lanik, eta lan egiten zuena gure ama zen; kimikaria zen, eta laborategi bat zuen etxean bertan. Aitak laborategiko lanetan laguntzen zion, asko egoten baitzen etxean. Gizon maitekorra zen, baina baita izaera handikoa ere. Izaera horrengatik, noizean behin liskarren bat sortzen zuen etxean, baina amak bazekien aita ondo eramaten.
Zure aita asko markatu zuen 36ko gerrak eta, bereziki, Gernikako bonbardaketak. Gaia oso presente zegoen etxean?
Presente zegoen, baina ez pentsa horri buruz asko hitz egiten genuenik ere. Amak erabat onartuta zeukan aitak gerran bizitakoa eta haren pentsatzeko modua, eta, gainera, harekin ados zegoen. Gurasoen lagunak etxera etortzen zirenean, adibidez, ez zen gaiaz hitz egiten, lagunak madrildarrak zirelako. Bestela, etxean noizean behin gerraren gaiari buruz hitz egiten zen, baina ez gehiegi. Hori bai, denok txikitatik izan dugu presente aitak gerra garaian izandako militantzia politikoaren gaia.
Zure aitaren ekintza ezagunenetako bat da 1946an Artzain Onaren katedralean ikurrina jarri zuenekoa. Zer kontatzen zuen etxean horri buruz?
Ez dakit etxean horri buruzko azalpen handirik eman zuen; nik behintzat ez dut gogoan. Azken finean, sinbologia kontu bat zen: hiriko eraikinik altuenean ikurrin bat jartzea. Horren ondoren, atxilotu egin zuten, baina ez dakit nola lortu zuen horren azkar libratzea, handik gutxira Iparraldera alde egin baitzuen.
(Jarraitu irakurtzen Irutxuloko Hitzan) |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204920/israelek-terroristatzat-jo-ditu-giza-eskubideen-aldeko-sei-elkarte-palestinar.htm | Mundua | Israelek «terroristatzat» jo ditu giza eskubideen aldeko sei elkarte palestinar | Horien artean dira Al-Haq, Addameer eta Defence for Children International gizarte zibileko eragileak. Erabakiak elkarteen jarduna geldiarazteko modua eman diezaioke Tel Avivi. | Israelek «terroristatzat» jo ditu giza eskubideen aldeko sei elkarte palestinar. Horien artean dira Al-Haq, Addameer eta Defence for Children International gizarte zibileko eragileak. Erabakiak elkarteen jarduna geldiarazteko modua eman diezaioke Tel Avivi. | Israelek giza eskubideen aldeko sei elkarte palestinar «terrorista» gisa sailkatu ditu. Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroaren bulegoak azaldu duenez, PAHF Palestina Askatzeko Herri Frontearekin lotura zuzena izatea leporatzen diete. «Horien helburua da Israel suntsitzea eta ekintza terroristetan parte hartzea».
Israelen akusazioak ondorio larriak izan ditzake akusatutako elkarteentzat. «Terrorista» gisa izendatzeak bide ematen die Israelgo agintariei eragile horien egoitzak ixteko, beraien ondasunak bahitzeko eta kideak atxilotu eta espetxeratzeko. Halaber, debekatu egin dezake elkarte horien jardunari atxikimendua adieraztea edo horiek finantzatzea.
Omar Xakir Human Rights Watch elkartearen Palestinako eta Israelgo adarreko zuzendariak Middel East Eye hedabideari adierazi dio Israelen urratsa «eraso lotsagabea» dela, eta «erabat geldiarazi» dezakeela Israelen giza eskubide urraketak salatzeko Palestinako gizarte zibilak egiten duen lana.
Sei elkarteak Palestinako gizarte zibileko eragile ezagunak dira, beren esparruan aitortza handikoak.
Al-Haq elkarteak, esaterako, aholkulari estatusa du Nazio Batuen Erakundeko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialean, eta Nazioarteko Zigor Auzitegiak Israelen aurka gizateriaren kontrako krimenengatik abian duen auziaren bultzatzaile nagusietako bat izan da. Hain justu, auzi horren harira, BERRIAk elkarrizketa egin zion iazko abenduan Michael Kearney elkarteko zuzenbide ikerlariari.
Berriki elkarrizketatu ditu egunkari honek akusatutako beste elkarte bateko beste bi kide ere. Defence for Children International - Palestine (DCI-P) elkarteko Manar al-Amlehek eta Saied Abu Eqtaixek Palestinako haurrek Israelen zuzenbide militarraren pean jasaten dituzten eskubide urraketen berri eman zuten asteazkenean argitaratutako elkarrizketan.
Addameer Palestinako presoen eskubideen aldeko elkarteari ere jarduera «terrorista» leporatu dio Israelek. Israelgo kartzeletan preso dauden palestinarren egoera azaldu zion BERRIAri Sahar Francis elkarteko buruak iazko martxoan.
Palestinako emakumeen mugimenduko erreferentziazko UPWC Palestinako Emakumeen Elkarteen Batasuna ere akusatu du. Emakumeek Palestinako politikan duten tokiari buruz hitz egin zion Nida Abu Awwadek egunkari honi 2015eko ekainean.
UAWC Nekazari Lan Komiteetako Elkarteko Aghsan Barghuthik Jordan Haraneko nezakariek okupazioaren presiopean bizi duten egoera azaldu zuen iazko abuztuan BERRIAk argitaratu zuen elkarrizketa batean.
Bisan ikerketa eta garapenerako zentroak osatzen du zerrenda. |
2021-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/204921/azken-txanpan-egin-dio-ihes-garaipenak-osasunari.htm | Kirola | Azken txanpan egin dio ihes garaipenak Osasunari | Chimy Avilak sartu du Osasunaren gola. Partida amaitzear zela berdindu du Granadak. | Azken txanpan egin dio ihes garaipenak Osasunari. Chimy Avilak sartu du Osasunaren gola. Partida amaitzear zela berdindu du Granadak. | Gertu izan ditu hiru puntuak Osasunak, baina azken txanpan ihes egin dio garaipenak. Neurketako azken minutuan sartu du berdinketaren gola Granadak. Gehiago izan dira gorritxoak, eta merezi zituzten hiru puntuak, baina batekin konformatu behar izan dute oraingoan. Chimy Avilak sartu du Osasunaren gola, lehen zatiaren amaieran; baloi bat solte geratu da area barruan, eta aurrelari argentinarrak ez du barkatu.
Lehen minutuetan kostatu zaio Nafarroako taldeari partidan sartzea. Deseroso nabari zen zelaian, eta apenas egin dute arrisku jokaldirik. Minutuak pasatu ahala, ordea, gorritxoak gehiago estutzen hasi dira, eta apurka nagusitzen joan dira berdegunean. Ekite horrek eman die saria, partidako une klabe batean: atsedenaldiaren atarian. Min egin dio golak Granadari.
Bigarren zatian hobeto atera da Osasuna. Eroso zebilen, bere jokoa egiten, eta Granadaren area ingurura arriskuarekin iristen. Ordea, 73. minutuan, txartel gorria ikusi du Jose Angel Cote-k. Emaitza murritza zen, eta garesti ordaindu du. Partida amaitzear zela egin du gola Granadak, urrutitik egindako jaurtiketa batekin. Bana amaitu da neurketa. Gehiago merezi zuten gorritxoek.
Denboraldi hasiera ikaragarria egiten ari da Osasuna, eta sailkapena da horren isla. Gaurko berdinketarekin, bigarren postuan oheratuko dira. |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204953/bilbon-45-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-etxekidea-labana-batekin-erasotzea-leporatuta.htm | Gizartea | Bilbon 45 urteko gizon bat atxilotu dute, etxekidea labana batekin erasotzea leporatuta | Deklarazioa hartu ondoren, espetxeratzea agindu du epaileak. | Bilbon 45 urteko gizon bat atxilotu dute, etxekidea labana batekin erasotzea leporatuta. Deklarazioa hartu ondoren, espetxeratzea agindu du epaileak. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 45 urteko gizon bat atxilotu du gaur goizean Bilbon, etxekide bat labana batekin erasotzea egotzita. Labankada jaso duen gizona ospitalera eraman dute, eta larri dago.
Atzo arratsaldean izan zen erasoa, San Inazio auzoan zenbait lagunek duten etxebizitzan. Bi etxekideak eztabaidan ari zirela, ustez erasotzaileak besteari labana sartu zion, eta ospa egin zuen. Beste etxekideek ohartarazi zieten larrialdi zerbitzuei.
Labankada jaso zuen gizona ospitalera eraman zuten, eta polizia ustezko erasotzailearen bila hasi zen. 22:15ean atzeman zuten, eta hilketa saiakera leporatzen diote. Gaur goizean epailearen aurrean deklaratzera eraman dute, eta espetxeratzea agindu du hark. Biktimari ebakuntza bat egin behar izan diote. |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204954/elizegi-ez-da-berriz-aurkeztuko-athleticeko-presidente-izateko.htm | Kirola | Elizegi ez da berriz aurkeztuko Athleticeko presidente izateko | "Argi izan: azkeneko aldiz defendatuko dut aurrekontu bat atril honetatik. Baina nagoen tokian beti egongo naiz zuen ondoan", esan du. Bazkideek ez dituzte onartu haren kudeaketa eta denboraldirako aurrekontua | Elizegi ez da berriz aurkeztuko Athleticeko presidente izateko. "Argi izan: azkeneko aldiz defendatuko dut aurrekontu bat atril honetatik. Baina nagoen tokian beti egongo naiz zuen ondoan", esan du. Bazkideek ez dituzte onartu haren kudeaketa eta denboraldirako aurrekontua | Ibaiganeko besaulkiak maizter berria izango du. Aitor Elizegi ez da aurkeztuko berriz Athleticeko presidente izateko. Talde zuri-gorria bazkide konpromisarioen batzar nagusia egiten ari da, eta hari hasiera emateko egindako lehen hitzaldian jakinarazi du Elizegik ez dela berriro aurkeztuko denboraldia bukatutakoan egitekoak diren presidentetzarako hauteskundeetarako.
«Argi izan: azkeneko aldiz defendatuko dut aurrekontu bat atril honetatik», esan du. Elizegik ustekabean harrapatu ditu gehienak, baita haren zuzendaritzako zenbait kide ere. Hauteskundeei begira haren asmoez galdetuta, ezer gutxi adierazi zuen Elizegik. Ez zegoen argi berriz ere aurkeztuko zen edo ez. Baina gaur zalantza guztiak uxatu ditu. Halere, argi utzi zuen nahi izan du gertutik erreparatuko diola Athletici, eta edozertan laguntzeko prest dagoela. «Nagoen tokian beti egongo naiz zuen ondoan».
Elizegik, beraz, lau urte baino gutxiago egingo ditu karguan. Athleticeko bazkide konpromisarioek 2018ko abenduaren 27an aukeratu zuten presidente. 85 botorengatik besterik ez zitzaion nagusitu Alberto Uribe-Etxebarriari. Inoiz ez zen horren alde txikia egon talde zuri-gorriaren lehendakaritzarako hauteskunde batzuetan. Eta horrek asko zaildu dio agintaldia, behin baino gehiagotan erakutsi baitiote desadostasuna bazkide konpromisarioek. Horrek eta COVID-19aren pandemiak eragindako egoera ekonomikoa larriak makina bat buruhauste eragin dizkio. Pentsatzekoa da horrek guztiak garrantzi handia izan duela berriz ere ez aurkezteko erabakian.
Gaur ere beste muturreko bat jaso du hura buru duen zuzendaritzak. Bazkide konpromisarioek ez dute onartu ez aurreko denboraldiko kudeaketa, ezta sasoi honetarako aurrekontua ere. Kudeaketari dagokionez, 492 bazkidek eman dute kontrako botoa, eta 381ek aldekoa; aurrekontuari dagokionez, berriz, 478 azaldu dira kontra, eta 402 alde. Azken horren barruan zeuden klubari laguntzeko bazkideei eskatutako 120 euroak. Aldiz, bazkideek baiezkoa eman diete aurreko denboraldiko kontuei: 520 alde eta 368 kontra. Hala, Elizegik eta haren zuzendaritzak ezohiko batzar batera deitu beharko dute berriro, aurrekontua aurrera ateratzeko. Hori egin artean ezingo dituzte abonuak kobratu. |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204955/espetxe-politikan-eman-diren-pausoak-murritzak-direla-salatu-dute.htm | Politika | Espetxe politikan eman diren pausoak «murritzak» direla salatu dute | EAJk, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta ELA, LAB, UGT, STEILAS, ESK, EHNE, ETXALDE, HIRU, CNT eta CGT sindikatuek babestu dute martxa. Kataluniako prozesu subiranistagatik preso egondakoen ordezkaritza bat dago: Dolors Bassa, Carmen Forcadell, Oriol Junqueras, Raul Romeva eta Josep Rull. | Espetxe politikan eman diren pausoak «murritzak» direla salatu dute. EAJk, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta ELA, LAB, UGT, STEILAS, ESK, EHNE, ETXALDE, HIRU, CNT eta CGT sindikatuek babestu dute martxa. Kataluniako prozesu subiranistagatik preso egondakoen ordezkaritza bat dago: Dolors Bassa, Carmen Forcadell, Oriol Junqueras, Raul Romeva eta Josep Rull. | * Salpuespeneko espetxe politika amaitzeko eskatu dute alderdi eta sindikatuetako ordezkariek
* Azken bi urteetan atera diren 53 presoetatik, bederatziri baino ez dizkiete egin ongietorriak
* Marian Moreno, Martuteneko espetxeko zuzendaria: «ETAko presoei besteei bezalako tratua ematen diegu» |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204956/euskal-gatazka-nola-kontatu-aztertu-dute-irunean.htm | Politika | Euskal gatazka nola kontatu aztertu dute Iruñean | Samara Velte eta Maider Galardi ikerlariek, Emilio Majuelo historialariak eta Emilio Lopez Adan Beltza-k hitzaldia eskaini dute belaunaldi berrien transmisioaz, memoria inklusiboaz eta azken 60 urteotako historiaren ikerketan jorratu beharreko metodologiaz, besteak beste. LABAk antolatutako lehen ekitaldia izan da. | Euskal gatazka nola kontatu aztertu dute Iruñean. Samara Velte eta Maider Galardi ikerlariek, Emilio Majuelo historialariak eta Emilio Lopez Adan Beltza-k hitzaldia eskaini dute belaunaldi berrien transmisioaz, memoria inklusiboaz eta azken 60 urteotako historiaren ikerketan jorratu beharreko metodologiaz, besteak beste. LABAk antolatutako lehen ekitaldia izan da. | ETAren adierazpenaren hamargarren urteurrenean, memoria gai korapilatsua izaten jarraitzen du. Ematen du azken 60 urteen kontakizuna egiterakoan, errelato bat nagusitzen ari dela, baina horren aurrean zer jarrera dute garai hura gertutik bizi ez zuen lehen belaunaldiak? Politika arloan indarkeriaz egiten diren epai moralen arabera ikertu behar al da azken 60 urteetan gertatutakoa eta ETAren historia? Memoria inklusiboaren beharra aipatzen denean, emakumeen ahotsa kontuan hartzen al da?
Gatazka nola kontatu izenburupeko hitzaldiak galdera horiek utzi zituen airean, eta hizlariek bakoitzak bere ezagutzatik eta esparrutik erantzuten saiatu ziren, Xabier Letona Argiako kazetaria gidari zutela. LABA sareak Gazteluko plazako egoitzan antolatutako lehen ekitaldia izan zen. Mahai inguruan parte hartu zuten, Samara Velte eta Maider Galardi ikerlari eta kazetariek, Emilio Majuelo historialariak eta Emilio Lopez Adan Beltza-k. Hain justu, Lopez Adanek aurten Borroka armatuaren historia Euskadin. 1967-2011 lan mardula argitaratu berri du, eta haren xehetasun batzuk laburbildu zizkien bertaratu zirenei, ordu batez, mahai ingurua hasi aurretik.
Hamar urtek balio dute ikusteko gatazka gertutik bizi ez zuen belaunaldia nola jasotzen ari den gertatukoaren kontakizuna. Oroitzapenik ez duten heinean, Samara Velteri interesgarria zaio aztertzea zer narratiba baliatzen duten, zer hizkuntza eta kontzeptu erabiltzen dituzten eta nola ematen den botere harremanen lotura. Gizarteak berak egiten duen memoria ariketa horren isla zuzena diren heinean, horri buruzko tesia lantzen ari da, 2000tik aurrera jaiotako 16 eta 22 urte arteko gazteekin. «Tesi bat da, ez da euskobarometroa», zehaztu du lagin bat baino ez dela ohartaraziz.
Bere esanetan, ondorioetako bat da gaia aipatzean «informazioaren aurretik» gaiarekiko posizionamendua nagusitzen dela, eta «gaitzespenaren diskurtsoak pisu handia» duela. Horrek eramaten ditu ere, iraganarekiko posizionamendu arraro bat izatera. Gazteek gertatutakoa jakiteko ez dute baliabide fidagarririk, eta «zerbait esan eta okertzeko beldurra» nagusitzen da. Helduek gaiarekiko pasotismoa izatea aurpegiratzen badiete ere, Veltek nabarmendu du gaiarekiko interes handia dutela. Berez ustez, belaunaldi berriek «ez dute galtzeko ezer» eta garai hura bizi ez izanak «konplexutasun gutxiagorekin eta ausardia eta irudimen gehiagorekin, zintzotasunez», jokatzera eraman beharko lituzke.
Jarrera horren atzean, presio soziala dagoela uste du, eta horren adibide da Ipar Euskal Herrian gazteak «librexeago» sumatzen dituela, «presioa soziala ez baita hain handia». Adibidez, gazte batek esan zidan ETAren desarmearen egunean sumatu zuela egun tristeak zirela, erreferente sozial bat galtzen zelako. Ez du kritikatzen, baina zintzoki esaten zuen tristura nabaritu zuela. Hegoaldean, zailagoa da gazte batek hori esatea».
Beste ondorioetako bat da, gatazkaren oso iruditeri biolentoa eta «oso ulerkera murritz bat» nagusitu dela. Hildakoen eta biktimen kategorizazio bat dago, baina horrek zaildu egiten die ere gazteei horrek nola eragin dien ikustea. Adibidez, bere familian oso gauza larriak gertatu zitzaizkion gazte bati galdetzean gatazkak zuzenean eragin zion, erantzun zuen ezetz: «Nondik dator desidentifikazioa? Jende guzti horri ulertarazi zaiolako bere historia ez dela garrantzitsua».
Logikaren bila
Emilio Majueloren arabera, ETAren indarkeriaren aurrean argudio politiko gisa erabiltzen den morala albo batera utzi behar da historia ikertzeko orduan. «Ezin zaio pertsona talde bati, gizarte talde bati, nire morala inposatu. Hori politikan erabiltzen bada eta denok onartzen badugu, bikain, baina nire etika ezin da erabili historia aztertzeko. Horrela ez goaz inora».
Bere esanetan, historialariek gertaeren zergatiak bilatu behar dituzte eta horretarako ulertu egin behar da bere garaian indarkeriaren aldeko apustu hori egin zuten pertsonen logika. «Apustu horrek emaitza batzuk eta ondorio batzuk eragin zituen, biktimak eragin zituen, baina ibilbide guzti hori egin gabe, historia egiten bada ez da historia, ez da merezi duen historia.
Ildo beretik jo du Emilio Lopez Adanek. Gatazka nola kontatu baino nola ez den kontatu behar azaldu du, eta, bere ustez, indarkeria oro beti bidegabetzat jotzeko jarrera horrek ez darama inora: «Biolentzia guztiak kondenatzeko errazkeria ez da gure historia kontatzeko bidea». Bere irudiko, Prado museoan diren Goyaren koadroetan, gogoratu eta omendu egiten da 1808ko maiatzaren 2an Madrilgo herria Napoleonen tropen aurka aiztoak eskuak zituela altxatu zenekoa, eta hura ospatzen jarraitzen da, gaur egun ere. Adibide bat besterik ez da. «Hartzen badugu munduko historian zenbat tokietan, zenbat herritan, biolentzia aipatzen eta ospatzen den? Mundu honetatik kentzen bada bidegabekeriaren aurka borrokatzeko behar moral, giza behar hori, zer bilakatzen da historia?», gogoeta egin du.
Samara Veltek gaineratu du gazteak eurak ere jabetzen direla diskurtso errazek ez dutela balio historia ulertzeko: «Ebaluazio moral bat egiten da, eta ETA zentzugabea zela, baina nola esplikatu historia zentzugabetasunetik?». Velteren esanetan, ETA deshumanizatzeko joera dago, baina gazteak ohartzen dira hori soilik egitea «inkoherentea», eta orduan hasten dira beste azalpenen bila. Beste kontu bat da, bere ustez, belaunaldi berriek egiten dituzten galderak ez direla aurreko belaunaldiek erantzun nahi dutena.
Ikuspegi feminista
Iraganaren kontakizunari begira, maiz, memoria inklusiboa eta poliedrikoa dela aipatzen da, baina Maider Galardi inklusibotasun horretan ez dela sartzen emakumeen begira. Detaile gisa aipatu du egunotan Aieten egin diren konferentzietan %80 gizonezkoek osatu dutela eta emakumeak batik bat moderatzaileak izan direla. Bere ustez, desoreka bat dago. «Gatazkaren iruditeria eta haren pertzepzioa oso gizonezkoena da»; aldiz, gaur egun, gatazkaren ondorioak pairatu dituzten eremuetan —Izan presoen bisitak eta zailntzat, izan biktimen omenaldiak— emakumeak dira nagusi. Desoreka horrek kezkatuta eta memoriari emakumeen begirada eman nahirik, Galardi tesi bat lantzen ari da.
Ikerketa horretan 25 emakume elkarrizketatu ditu, alde batekoak zein bestekoak —ETAko biktimen alargunak, estatu terrorismoaren biktimak, presoen amak, iheslarien senideak...—, eta bere mezu argia da memoria eraikitzailea eta askotarikoa egitekoa, emakume horien guztien bizipenak eta istorioa kontuan hartu behar dela. «Buelta bat eman behar diogu gatazkari buruz zer ulertzen dugun, indarkeriaz zer ulertzen dugun eta parte hartze politikoari buruz zer ulertzen dugun. Horrek ekarriko du emakume guzti hauen bizipenak jaso eta historia osoago eta ikuspegi sendoago bat izatea». |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204957/rull-espainiak-salbuespen-politika-amaitu-behar-du.htm | Politika | Rull: «Espainiak salbuespen politika amaitu behar du» | Txalo artean hartu dituzte manifestazioan espetxean izan diren Kataluniako buruzagi independentistak. Alderdi eta sindikatuetako ordezkari guztiek eskatu dute salbuespeneko espetxe politikaren amaiera. | Rull: «Espainiak salbuespen politika amaitu behar du». Txalo artean hartu dituzte manifestazioan espetxean izan diren Kataluniako buruzagi independentistak. Alderdi eta sindikatuetako ordezkari guztiek eskatu dute salbuespeneko espetxe politikaren amaiera. | EAJk, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta ELA, LAB, UGT, Steilas, ESK, EHNE, Etxalde, Hiru, CNT eta CGT sindikatuek babestu dute gaurko martxa. Manifestazioa hasi aurretik argazkia atera dute denek elkarrekin. Baina han egon diren ordezkari guztien artean, Katalunian duela gutxi espetxetik atera ziren buruzagi independentistak izan dira manifestazioaren protagonista nagusiak.
Mobilizaziora joandakoek txalo artean jaso dute Kataluniatik iritsitako ordezkaritza. Donostian dira Kataluniako presidenteorde ohi Oriol Junqueras, Dolors Bassa, Josep Rull eta Raul Romeva kontseilari ohiak, eta Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohia. Denak ere prozesu subiranistaren aurkako ebazpenen ondorioz preso egonak. Horien artean, Junquerasek (ERC) eta Rullek (JxC) hartu dute hitza. Kataluniako presidenteorde ohiak azaldu du «aste berezia» dela hau, besteak beste, ezker abertzaleak astelehenean eginiko adierazpenaren ostean: «Adierazpen ausarta, zintzoa, eta bakera eta giza eskubideen babesera bidean eginikoa». Hala, nabarmendu du Euskal Herriak «elkarrizketaren, negoziazioaren eta akordioaren bidea» hartu duela, «gatazka politikoari konponbidea emateko asmoz».
Rullek, berriz, azaldu du bi direla Donostian egoteko arrazoiak. Batetik, euren espetxealdian «euskal gizartearen partetik jasotako babesa eskertzea». Bestetik, «euskal gizartearen gehiengo handi baten» eskaerak babestea: «Ez du zentzurik hamar urteren ostean, Espainiako estatuak hala jarraitzea». Rullen hitzetan, gatazka armatu bati amaiera ematean, ezinbestekoa da alde guztiek «eskuzabaltasuna» erakustea, eta horren parte behar luke estatuak «espetxe eta zigor zuzenbidearen normalizazioa» bultzatzea. «Espainiako Gobernuak salbuespen politikarekin amaitu behar du», nabarmendu du.
Azken hilabeteetan presoen gaian eginiko urratsak «positibotzat» jo ditu EAJko legebiltzarkide Irune Berasaluzek, eta bide horri jarraitzeko eskatu dio Madrili: «Espainiako Gobernuari eskatzen diogu salbuespen legedia buka dezala, ezabatu dezala». Haren hitzetan, «inoiz justifikaziorik izan ez duen legediak» preso askoren eskubideak urratu ditu, eta Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena garai «aproposa» da hura bertan behera uzteko. Aldaketak presoen «gizarteratzea» izan behar du helburu, Berasaluzek azaldu duenez. Uste du bide horretan egin daitezkeen urratsek presoek «gogoeta kritiko bat» egitea ere erraztu dezaketela.
Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena izan du hizpide EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek ere. Adierazpen hark hurrengo urteetako bide orria zehaztu zuela azaldu du, baina gogoratuz oraindik ere bete ez diren puntuak daudela: «Bai gatazkaren konponbidera bidean, bai euskal presoen eskubideak gauzatzerakoan». Horren eredutzat jarri du gaurko mobilizazioa: «Beste behin ere kalera atera gara euskal presoen eskubidea aldarrikatzera». Berasaluzek egin bezala, Iriartek ere Espainiako Gobernuari zuzendu dio bere mezua, «bere legea» bete dezala exijitzeko: «Urrats oso garrantzitsua emango litzateke herri honetan milaka eta milaka herritarrek eskatzen duten elkarbizitzaren alde».
Ahal Dugu-ren izenean, Aitzole Aranetak eta Maite Gartziak hartu dute hitza. Lehenak «ezinbestekotzat» jo du euskal presoak gerturatzea eta haien eskubideak errespetatzea. Hala, «funtsezko aldarrikapen» bati erantzunez batu da mobilizaziora. Gartziak ere «justua ez den espetxe legedia» aldatzearen aldeko mezua bota du: «Justizia sozial bat egoteko, giza eskubideak ez urratzearen alde egin behar dugu».
ELAko ordezkari Amaia Muñoak, berriz, bi salaketa egin ditu. Batetik, «onartezintzat» jo du Espainiako Gobernuak presoen gaiarekiko duen jarrera, eta exijitu dio, «aitzakiarik gabe», espetxeratuen eskubideak errespetatu ditzala, justizia trantsizionalaren mesedetan. Bestetik, presoen «erabilera politikoa» egitea egotzi dio Madrili: «Ezin da onartu gobernuak egiten duen xantaia. Presoak erabiltzen ditu bere politikak aurrera ateratzeko». Bide beretik, euskal sindikatuek gaiaren inguruan azaldutako batasuna azpimarratu du LABeko idazkari nagusiaren ondoko Igor Arroyok. Haren ustez, urratsak egin dira egungo egoerari amaiera emateko, baina gehiago behar dira: «Euskal presoak Euskal Herrira ekarri behar dira. Guztiak eta orain». Hala, gehitu Aieteko Konferentziaren 10. urteurrena dela urrats berriak egiteko garaia. «Urrats berri hori da Euskal Herrian, euskal jendartean eta euskal sindikatuon artean ere planteatzea argi eta garbi euskal presorik gabeko agertoki bat». |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204959/euskal-presoen-eskubideak-errespetatzeko-eskatu-dute-milaka-lagunek-donostian.htm | Politika | Euskal presoen eskubideak errespetatzeko eskatu dute milaka lagunek Donostian | Euskal presoak Euskal Herrira ekartzea eta legedi arrunta aplikatzea galdegin du Sarek. Urtarrilaren 8an berriz ere kalera ateratzeko deia egin diete herritarrei. Alderdi eta sindikatuei, «adostasunerako» deia. | Euskal presoen eskubideak errespetatzeko eskatu dute milaka lagunek Donostian. Euskal presoak Euskal Herrira ekartzea eta legedi arrunta aplikatzea galdegin du Sarek. Urtarrilaren 8an berriz ere kalera ateratzeko deia egin diete herritarrei. Alderdi eta sindikatuei, «adostasunerako» deia. | Euskal presoen giza eskubideen defentsak elkartuta milaka lagun atera dira gaur karrikara Donostian. Antiguako tuneletik abiatuta manifestazio jendesua egin dute Bulebarreraino, eta «pertsona guztien eskubideak» aldarrikatu dituzte, «salbuespenik gabe»: «Giza eskubideak ezin direlako partzelatan bereizi: ezin dira batzuk defendatu eta beste batzuk baztertu».
Arantza Aldezabalek eta Joseba Azkarragak irakurri dute akaberako testua, eta euskal presoei aplikatzen zaien salbuespenezko legedia bertan behera uztea galdegin dute: bertzeak bertze, euskal presoak Euskal Herrira ekartzea, «ezkutuko bizi osorako» kartzela zigorrak etetea eta presoei gradu progresioak eta espetxeko baimenak ematea.
Ikusi gehiago: horrela kontatu du BERRIAk manifestazioa
Deialdi bat ere iragarri du Sarek urtarrilaren 8rako: «Egun horretan berriro bete behar ditugu kaleak». Orduan ere euskal presoen eskubideak «urratzeari uzteko» eskatuko dute, eta salbuespenezko neurriak hartzen edo mantentzen dituzten instituzioei eginen diete deia: «Ozen entzun behar gaituzte denbora luzez aplikatu den eta pertsona askori eta askori hainbeste sufrimendu eragin dien salbuespeneko espetxe politika bertan behera uzteko ahalmena duten instantzietan».
Aurrerapausoak, ez aski
Aldezabalek eta Azkarragak nabarmendu dute azken urtean «aurrerapausoak» eman direla «beste espetxe politika» baten bidean: «Herri honetako emakumeen eta gizonen ahaleginari esker, gure herriko gehiengo politiko eta sindikalaren babesarekin, aurrera egin dugu». Hala, gogoratu dute jada ez dagoela euskal presorik Herrialde Katalanetan, Andaluzian eta Galizian. Ez dute nahikotzat jo, ordea: «Oraindik ehun preso inguru daude Espainiako espetxeetan, eta hogei bat Frantzian». Denak Euskal Herrira ekartzea jarri dute hurrengo urrats gisa.
Gaineratu dute ez direla ari «pribilegioak» galdegiten: «Justizia eskatzen dugu: legeria arrunta eskatzen ari gara, ezkutuko bizi osorako kartzela zigorrak eragotziko dituen legeria, euskal presoen eskubide diren gradu progresioa eta espetxeko baimenak ahalbidetuko dituena». Zehaztu dutenez, izan ere, espetxe politika «arrunta» aplikatuz gero etxean egon beharko lukete euskal presoen heren batek baino gehiagok.
Ikusi gehiago: Azken bi urteetan atera dira 53 presoetatik, bederatziri baino ez dizkiete egin ongietorriak
Eusko Jaurlaritzari ere egin diote deia. Izan ere, urriaren 1az geroztik haren esku dago Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeen eskumena, eta, Sareren hitzetan, «bere esku du espetxe politika humanista eta errepresiorik gabekoa garatzeko aukera; konfrontazioz eta sufrimenduz betetako hainbeste urteren ondoren, bizikidetza berreraikitzeko aukera emango digun politika bat garatzeko aukera». Hori «gauzatu» ahal izateko, ordea, «konfrontazio antzuak baztertu» eta «konponbide justu» bat bilatzeko «gai» izan behar dute «guztiek»: «Hori bada —eta hala izatea espero dugu— espetxe politika berri hori garatuko dutenen aukera, ondoan izango gaituzte, laguntzeko; baina, hala ez bada, hor jarraituko dugu bidezko bakea lortzeko, ausardia, justizia eta humanitatea behar direla gogorarazteko».
Batzeko deia
Bide horretan eskua luzatu diete elkarlana nahi dutenei: «Gure xedea ez da lehian sartzea arlo politikoaren jardunean. Badakigu zein den gure jardun eremua, eta hor beti izango dute gure laguntza, helburu hori lortzeko». Era berean, «errespetua» adierazi diete «indarkeria mota guztien biktimei»: «Nabarmendu nahi dugu ez dela bidezkoa haien mina aurkariaren kontrako jaurtigai politiko gisa erabiltzea». Sarek uste du «bateragarria» dela «gure herrian jasandako edozein indarkeriaren biktimekiko errespetua» eta «askatasuna kendu zaien pertsonei dagozkien eskubideak errespetatzea eskatzea».
Ikusi gehiago: Marian Moreno, Martuteneko espetxeko zuzendaria: «ETAko presoei besteei bezalako tratua ematen diegu»
Sareren hitzetan garrantzitsua da bidea «guztion artean egitea, azken bizpahiru urteetan gure herrian egin izan denaren baliorik garrantzitsuena gehiengo politiko, sindikal eta sozialaren adostasuna gauzatzea» izan baita: «Erakundeetan eta kaleetan islatuta dagoen adostasuna». Adostasun horri eusteko deia egin dute, horrek aukera emanen duelakoan «Madrilgo eta Parisko gobernuen aurrean euskal gehiengo politikoaren % 80k eta euskal sindikatu guztien adostasunak emandako babesarekin aurkezteko». Sarek uste du hori dela haien «indarra», kalean elkarturiko «milaka eta milaka herritarrekin» batera: «Ibilia dugu bidearen zati bat». Mobilizatzen segitzeko deia egin diete herritarrei: «Ez ahaztu utopiaz gure ametsak egitea». |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204960/sasoiko-bigarren-garaipena-lortu-du-alavesek-cadizen.htm | Kirola | Sasoiko bigarren garaipena lortu du Alavesek, Cadizen | Arabarrek Joseluren bi golei esker eskuratu dituzte hiru puntuak. Hasi eta berehala jarri dira aurretik, penaltiz, eta ondo sufritu ostean, luzapenean itxi dute partida | Sasoiko bigarren garaipena lortu du Alavesek, Cadizen. Arabarrek Joseluren bi golei esker eskuratu dituzte hiru puntuak. Hasi eta berehala jarri dira aurretik, penaltiz, eta ondo sufritu ostean, luzapenean itxi dute partida | Partidak irabazteko formula aurkitu du Alavesek: gola berehala sartu, eta lorturiko errenta zain eta muin defendatzea. Hala gailendu zitzaion Atletico Madrili zazpigarren jardunaldian, eta modu berean erdietsi du gaur sasoiko bigarren garaipena, Cadizen zelaian. Oso bolada makurrean zegoen Javi Callejaren taldea, eta halakoetan, kosta ahala kosta irabazi behar da, asko sufrituta eta gutxi gozatuta bada ere. Pragmatismoa eta erresistentzia. Apaingarriak, beste baterako. Erasoan eraginkorra eta defentsan sendoa izan da gaur Alaves, eta bigarren zatian estualdi latza izan duen arren, premiazko hiru punturekin itzuli da Gasteizera.
Modurik onenean hasi du norgehiagoka, penaltiz 0-1ekoa eginda. Joseluri falta egin diote area barruan, eta aurrelaria bera arduratu da jaurtiketaz. Erdi-erditik sareratu du baloia, indarrez. Arabarrek etxetik kanpo egindako lehen gola izan da. Altxorra zen Callejaren mutilentzat, eta horren jakitun, sariari eusteko lanera bideratu dituzte ia ahalegin guztiak. Hasiera batean, eroso eutsi diote Cadizi. Tinko defendatu dute Pachecoren area. Gainera, baloiarekin argitasuna izan dute zenbait minutuz. Manu Garcia, Toni Moya eta Pellistri izan dira horren erantzuleak. Hain justu, uruguaitarra 0-2koa egiteko zorian izan da 30. minutuan, baina erabakimena falta izan zaio atezainaren aurrean. Lehenago, Duarteren erdiraketa pozoitu batek gutxirengatik ez du bukatu Cadizen ate barruan.
Azken ordu laurdenean, aurrerako urratsa egin du Cadizek. Atzean gotortu beste erremediorik ez du izan Alavesek. Dena den, apenas sortu dioten aukerarik. Sobrinoren jaurtiketa gurutzatu bat eta Alarconek buelta erdian eginiko errematea izan dira Cadizen hurbilketarik onenak lehen zatian. Alabaina, aldageletatik indarberrituta itzuli dira etxekoak, eta setiatu egin dute Alaves. Orduan bai, gogotik sufritu beharrean izan da Arabako taldea. Pereak erotu egin du eskuin hegalean, eta Pacheco bere onena ematera behartu dute Negredoren erremate akrobatikoek. Beste jokaldi batean, etxekalte aritu da Ximo Navarro, atezainari pase txarra emanda, eta Laguardiak atepetik atera behar izan du baloia.
Cadizen grinak apaltzera egin du pixkanaka, eta Alavesi aukerak zabaldu zaizkio partida erabakitzeko. Edgarri gol bat baliogabetu diote, jokoz kanpo zegoelako, eta geroago, Joseluk erdira errematatu du korner batean, dena alde zuela. Ordea, ez du kale egin 91. minutuan, Cadizek atzean egindako oparia baliatuta. Alavesek arnasa hartu du. Garaipenak ez dio jaitsieratik irteteko balio, baina behintzat, argia dakusa tunelaren bukaeran. |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204961/maddalen-arzallus-gailendu-da-xilabako-finalerdian.htm | Kultura | Maddalen Arzallus gailendu da Xilabako finalerdian | 513,5 puntu eskuratuta, Maddalen Arzallus Antiak irabazi du Xilabako bigarren finalerdia, Bardozen. Miren Artetxe eta Xumai Murua sailkatu dira haren atzetik. | Maddalen Arzallus gailendu da Xilabako finalerdian. 513,5 puntu eskuratuta, Maddalen Arzallus Antiak irabazi du Xilabako bigarren finalerdia, Bardozen. Miren Artetxe eta Xumai Murua sailkatu dira haren atzetik. | Kasik berrehun lagunek bete dute Bardozeko Ezker Pareta, eta saio bizia osatu dute bertsolariek, Pantxika Solozarno gai-jartzailearen esanetara. Maddalen Arzallusek irabazi du finalerdia, 513,5 punturekin. Miren Artetxek egin du bigarren, 500,5 puntu batuta; eta haien atzetik sailkatu dira Xumai Murua (488,5), Ramuntxo Christy (481,5), Iker Altuna (468) eta Irati Alcantarilla (461,5).
Saio parekatua izan da oro har, baina ofizioak hutsik egin gabe osatu ondoren, Arzallusek koska bat gora egin du kartzelako ariketan. Horrenbestez, Arzallus anai-arrebak zuzenean sailkatuta daude azaroaren 13ko finalerako.
Datorren larunbatean jokatuko da hirugarren eta azken finalerdia, Izpurako Faustin Bentaberrin. Sei bertsolari hauek ariko dira: Egoitz Zelaia, Gillen Hiribarren, Johaine Sarraillet, Maindi Murua Berra, Odei Barroso Gomila eta Patxi Iriart Hiribarren.
Bizkaiko laugarren kanporaketa
Oihana Bartra Arenasek irabazi du Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren laugarren kanporaketa, 479 punturekin, Mungiako Olalde aretoan. Paule Ixiar Loizaga Legarra izan da bigarrena, 472,5 puntu bilduta. Haien atzetik sailkatu dira, hurrenez hurren, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola (472), Koldo Gezuraga Seijido (460), Aissa Intxausti Aburruza (427,5) eta Arkaitz Zipitria Mendizabal (426).
Bartrarekin batera, beste hiru bertsolari zuzenean sailkatuta daude finalaurrekoetarako. Ibon Ajuariagojeaskoa gailendu zen Durangoko kanporaketan; Gorka Pagonabarraga, Igorrekoan; eta Txaber Altube, Ortuellan.
Bosgarren kanporaketa datorren larunbatean jokatuko dute Elorrioko Arriola antzokian. Sei bertsolari ariko dira: Aitor Arrutia Azkueta, Peru de Pedro Larrea, Igor Galarza Intxausti, Imanol Arrutia Azkueta, Iñaki Iturriotz Zuluaga eta Imanol Uria Albizuri. |
2021-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/204962/zuri-gorriek-amestutako-itzulera-izan-dute.htm | Kirola | Zuri-gorriek amestutako itzulera izan dute | Athleticek 2-1 irabazi dio Vila-reali San Mamesen. Raul Garciak sartu du lehen gola, Coquelinek berdindu du gero, eta Muniainek eman dio garaipena etxeko taldeari, penaltiz. Zazpigarren postuan dago sailkapenean | Zuri-gorriek amestutako itzulera izan dute. Athleticek 2-1 irabazi dio Vila-reali San Mamesen. Raul Garciak sartu du lehen gola, Coquelinek berdindu du gero, eta Muniainek eman dio garaipena etxeko taldeari, penaltiz. Zazpigarren postuan dago sailkapenean | 600 egun baino gehiago mugarik gabeko San Mames batean jokatu gabe, eta hiru aste pasatxo partidarik jokatu gabe. Itzulera kutsua zuen Athleticek gaur Vila-realen aurka jokatu beharreko partidak. Talde zuri-gorriak itzulera eder batekin egiten zuen amets. Bada, helburua lortu du: 2-1 irabazi dio Vila-reali Espainiako Lehen Mailako hamargarren jardunaldian. Merezitako garaipena izan da, aurkaria baino gehiago izan baita, eta aukera garbiagoak izan baititu. Garaipenari esker, jauzia eman du sailkapenean. Zazpigarren postuan dago orain, hamasei punturekin.
Partida bizi hasi da, eta Danjumak eman du lehen abisua, baina Unai Simonek ondo gelditu du baloia. Athleticek argi zuen egitekoa: aurkariari presioa egin, baloiren bat lapurtu eta bizi atera kontraerasora. Modu horretara izan dute zuri-gorriek lehen aukera, oso garbia, Williamsek langara bota baitu baloia. 11. minutua zen. Hiru minutu eskas geroago lortu dute helburua etxekoek. Raul Garciak bikain amaitu du taldeko jokaldi ederra.
Golak San Mames eta Athletic hauspotu ditu, eta hurrengo minutuetan zuri-gorriek bigarren gola sartzeko aukerak izan dituzte. Iñigo Martinezek izan du garbiena, baina Rullik haren burukada gelditu du. Jota zirudien Vila-realek. Baina gutxien espero zenean, gola sartu dute bisitariek. Danjumak urrutitik egindako pasea jaso du, eta atzera pasatu du baloia, Coquelinek erremata dezan. Iñigo Martinezengan jo eta gero, baloia sareetara joan da. VAR-ak jokaldia aztertu du, Danjuma jokoz kanpo zegoelakoan, baina azkenean, ontzat eman du gola. Bana. Ezer gutxirekin asko lortu du Vila-real.
Bigarren zatiaren hasieran erritmoak behera egin du, eta horrek mesede egin dio Vila-reali. 56. minutuan, Danjumak estu hartu du zuri-gorrien defentsa, baina Unai Simon seguru aritu da. Ezer gutxi pasatzen ari zen zelaian, baina halako batean Alberto Morenok penaltia egin dio Vencedorri. Epaileak ez du ikusi, baina VAR-a ikusi ondoren, penaltia adierazi du. Muniainek ez du huts egin, eta 2-1ekoa sartu du. 75. minutua zen.
Ordu laurden falta zen. Berenguerrek bere oinetan izan du partida erabakita uztea, baina huts egin du epaileak 81. minutuan adierazitako penaltia: Rullik gelditu dio. Zorionez, akats horrek ez du ondoriorik izan, eta hiru puntuak San Mamesen geratu dira, estadioan zeuden 38.000 ikusle pasatxoren gozamenerako. |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/204999/101-km.htm | Iritzia | 101 km | 101 km. | Araiara iritsi ginenerako hamar bat ordu zeramatzaten jada arnas estuen erritmoari eusteko ahaleginean. Kopeta-argi eta guzti abiatu ziren Murgiatik gauerdian, eta erlojuko orratzen mende zebiltzan ordutik, atsedenerako tarterik gabe, malda pikoenetan oinez eta ordeka guneak nahiz beheranzko zidorrak korrika egiteko baliatuz. Guk, bien bitartean, egin genuen lo ahalik eta gozoen nork bere ohean, erre genuen mihia presaren presaz motxila prestatu bitartean gosaritarako infusioari hurrupaka ari ginela, igo ginen lagunen autora oraindik begiak guztiz zabaltzeke genituela, gosaldu genuen bigarrenez errepide ertzeko gasolindegi batean, topatu genuen hasiera puntua eta ekin genion pixkanaka gorantz.
Zoragarri zegoen Aizkorri puntarako bidea. Zuhaitz adarrak biluzten hasiak ziren, eta hezetasun usaina barrentzen zitzaigun sudur-mintzetan. Orbelak udazkena doinutzen zuen gure zola azpietan.
Aratz lanbropean ezkutatuta zegoen gu ondotik igaro ginenean. Beste alderantz begiratuta, aldiz, hodeiak ikus zitezkeen zeruan etzan-jolasean, aldika urdin eta aldika laino, eta, beherago, Urbiako fonda. Handik aurrerakoa lurrera begira egin behar izan genuen, gu baino lehen beste hainbestek higatu zituzten harri labainkorrenei izkin egin nahian.
Beti pentsatu izan dut mendian goazela sortzen zaizkigula maiz elkarrizketarik sakonenak. Bestela iristen ez garen lekuetara irits gaitezkeela halakoetan, bai geure buruarekin ari garenean, bai eta beste norbaiten konpainian ere. Mendia arnasa da niretzat, patxada; gazta eta txokolate beltza konbinatzea behin gailurrera heldu eta pareko mendiak zein diren asmatu bitartean.
Horrexegatik begiratzen nien harriduraz aldapan gora izerdi eta lerde jario zetozen haiei. Zangoetako zainak puztu-puztu eginda, norbere gorputzaren aurkako deman ari zirenei. Hiru Haundiak lasterketaren XXII. edizioa zen, eta partaideek hogeita lau ordu zituzten, gehienera jota, 10.125 metroko desnibela zuen 101 kilometroko ibilbidea osatzeko. Helmugara iristea lortu zuten askok datorren urteko Ehunmilak proba omen zuten buruan.
Baliteke proiektuz proiektu bizi garenak ere mendi korrikalariak bezain asegaitzak izatea. Egia baita gure bizitzako ultra trailetan ere tontor bat zapaldu orduko —edo are, zapaldu baino lehentxeago— hasi ohi garela, ezinbestean, hurrengo tontorrarekin amesten eta, akaso, hobe genukeela —adizki pluralak darabiltzadanean neure buruari ari naiz beste inori baino gehiago— gailurra egin ondoren tarte bat hartu ahal izatea bertan lasai eseri eta egindakoaz gozatzeko. | |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205000/grande-marlaska-ezker-abertzaleak-ongietorriak-desagerrarazi-behar-ditu.htm | Politika | Grande-Marlaska: «Ezker abertzaleak ongietorriak desagerrarazi behar ditu» | Grande-Marlaska: «Ezker abertzaleak ongietorriak desagerrarazi behar ditu». | «Terrorismoaren biktimei egindako mina arindu nahi badu, ezker abertzaleak ongietorriak desagerrarazi behar ditu». Gai horretan azpimarra egin du Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak, El País egunkariak egin eta gaur argitaratu duen elkarrizketan. Lehen galderetan, euskal gatazkaren inguruko gaiak izan ditu hizpide.
Lehenik eta behin, joan den astelehenean EH Bilduk eta Sortuk egindako adierazpenari buruz galdetu diote Grande-Marlaskari. Argi utzi du bere iritziz ez dela nahikoa, baino aitortu du badela aurrerapauso bat. Esan du ezker abertzaleak aitortu behar duela «ETArena proiektu totalitario bat» izan zela, eta oraindik bide luzea duela egiteko.
Lehen pausoa, ordea, ongietorriak desagerrarazteak izan behar dutela nabarmendu du. Esan du «irain bat» direla biktimentzat, eta haiek eragozteko lanean dabiltzala «hainbat arlotan, baita legeenean ere». Dena den, nabarmendu du geroz eta gutxiago egiten direla, BERRIAk larunbatean argitaratutako erreportajeak erakusten duen moduan.
Sakabanaketa politikaz
Euskal presoen lekualdatzeaz, berriz, adierazi du banakako tratamendua ematen dietela, «gainontzeko presoei bezala». Sakabanaketa politikaz ere jardun du: «Ez zen espetxe politika bat, politika antiterrorista bat baizik, eta oso garrantzitsua izan zen ETAri aurre egiteko». Gaur egun, ordea, esan du ez dela beharrezkoa, «begi bistakoa denez». Lekualdatzeak egiteko, ordea, lekuak izan behar dituztela azaldu du.
Azkenik, galdetu diote ea eroso sentitzen den gobernuan, jakinda EH Bilduren babesa dutela kongresuan. Grande-Marlaskak labur erantzun du: «Pedro Sanchez presidenteak proposatu zuen programak jasotzen dituen babes guztiak ongi etorriak izango dira, eta izan behar dute». | |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205001/elak-eskatu-du-lan-eta-pentsio-erreformak-indargabetzeko-hegoaldeko-hiriburuetan.htm | Ekonomia | ELAk eskatu du lan eta pentsio erreformak indargabetzeko Hegoaldeko hiriburuetan | Sindikatuak 'Ez gaitzazue Madrilen saldu' lelopean egin ditu mobilizazioak Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean. Ez dute baztertu greba orokorrera deitzeko aukera. | ELAk eskatu du lan eta pentsio erreformak indargabetzeko Hegoaldeko hiriburuetan. Sindikatuak 'Ez gaitzazue Madrilen saldu' lelopean egin ditu mobilizazioak Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean. Ez dute baztertu greba orokorrera deitzeko aukera. | ELA sindikatuak deituta, milaka lagun irten dira kalera Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan. Helburua zen EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi presio egitea, Espainiako Kongresuan lan eta pentsioen erreformak onar ez ditzaten. Mobilizazioen aurkezpenean, sindikatuak argi utzi zuen alderdi horien botoek erabakiko dutela onartuko diren ala ez «euskal langileen eta pentsiodunen aurkako neurri berriak».
Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia Bilboko manifestazioan izan zen, eta horren amaieran hartu zuen hitza. Han ziren, besteak beste, Tubacexeko eta Novaltiako beharginak ere. Lakuntzak esan zuen datozen asteetan asko dagoela jokoan: «Hamarkada oso bat daramagu azken pentsio eta lan erreformen ondorioak pairatzen». Salatu zuen aurreko krisian diru publikoa bankuei eman zitzaiela, eta oraingoan enpresa handiei nahi diela eman Espainiako Gobernuak: «Hori da Pedro Sanchezek Europako Batasunarekin egin duen tratua».
Pentsioei dagokienez, adierazi zuen kezkatzeko arrazoiak «sobran» daudela: «Escriva ministroak argi esan zuen, bi aukera soilik ditugu: edo beranduago jubilatu, edo gutxiago kobratu».
Lan erreforma bertan behera uztea, berriz, ezinbestekoa dela esan zuen. Batetik, «Euskal Herrian aplikatzen diren akordioak hemen adostutakoak direla bermatzeko»; eta, bestetik, «ABEEak ez daitezen bilakatu irabaziak dituzten enpresek kaleratzeak nahi bezala egiteko baliabide bat».
Lakuntzak azaldu zuenez, erabaki horiek «zoritxarrez» Madrilen hartzen dira, eta ez Euskal Herrian, baina azpimarratu zuen euskal herriko alderdiek badutela gobernua baldintzatzeko gaitasuna: «Ez gaitzazue Madrilen saldu!», amaitu zuen.
Mobilizazioak jendetsuak izan dira gainontzeko hiriburuetan ere, adibidez, Donostian.
Jarraitu irakurtzen: Bruselak zaintzen duen lan erreforma |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205002/bera-bera-europako-ligako-hirugarren-kanporaketarako-sailkatu-da.htm | Kirola | Bera Bera Europako Ligako hirugarren kanporaketarako sailkatu da | Itzulerako neurketa 21-26 irabazi zuten donostiarrek atzo Parisen, bigarren zati gogoangarri bat eginda. Hurrengo kanporaketan Errumaniako Ramnicu Valcearen aurka jokatuko dute. | Bera Bera Europako Ligako hirugarren kanporaketarako sailkatu da. Itzulerako neurketa 21-26 irabazi zuten donostiarrek atzo Parisen, bigarren zati gogoangarri bat eginda. Hurrengo kanporaketan Errumaniako Ramnicu Valcearen aurka jokatuko dute. | 7-16. Hori da atzo Paris 92 ahalguztidunaren eta Super Amara Bera Beraren arteko neurketaren bigarren zatiko partziala. Joaneko neurketak (27-27) balio izan zien Imanol Alvarezen neskei sinesteko frantziarrei parez pare aurre egiteko gai zirela, eta atzo berretsi zuten uste hori. Lehen zatian gehiago izan ziren etxekoak, baina bigarren zatia ez zuten berehalakoan ahaztuko Bera Beraren zaleek.
Balioa eman behar zaio Bera Berak egindakoari: txapelketako talderik indartsuenetako bat kanporatu du, Frantziako Ligan lehen postuan sailkatuta dagoen taldea. Eta nola, gainera. Donostiarrek Europan sekula egin duten balentriarik handienetakoa da.
Egiari zor, hasieran aurkakoa gertatuko zela zirudien: Pariskoek beren lekuan jarriko zituztela donostiarrak. Hasi bezain pronto jarri zuten 3-0ekoa markagailuan, eta Bera Berari kosta egin zitzaion partidan sartzea. Serdarevicen geldiketek ere zaildu zuten bidea. Gauzak hala, atsedenaldira errenta politarekin joan ziren etxekoak: 14-10 aurretik.
Bigarren zatian, erauntsia
Aldagelan, ordea, asmatu zuen zerbait Alvarezek, eta denboraldiko 30 minuturik onenak jokatu zituzten donostiarrek, Mariane Fernandes buru. Erasoan, ikusgarria izan zen brasildarraren erakustaldia, baita Esther Arrojeria usurbildarrarena ere. Malena Cavorekin batera, lehen lerro bikaina osatu zuten. Hasieran eutsi zioten etxekoek, berriz ere Serdarevici esker, baina geroz eta nabarmenagoa zen erasoan ideiak agortuta zituztela.
Gakoa, ordea, defentsako lana izan da —Alba Menendez kapitainak eta June Loidik gidatuta—, baita Maddi Aallaren geldiketak ere. Paris 92k ia hamar minutu behar izan zituen atezain bizkaitarrari bigarren zatiko lehen gola egiteko. Azken hamar minutuetara bi gol aurretik heldu zen Bera Bera, eta bikain eutsi zion markagailuari. Amaieran, 21-26. Behar bezala ospatu zuten jokalariek.
Hirugarren kanporaketarako sailkatu da Bera Bera, eta han Errumaniako Ramnicu Valcea izango du parean.
Paris 92: Serdarevic eta Gabriel (atezainak), Cissokho (4), Thouvenot, Niombla (2), Flipes (2), Mabana Fofana (3), Lassource (1), Chauveau, Sajka (2), Offendal (4), Namizata Fofana (2), Nkou eta Resende (2).
Super Amara Bera Bera: Aalla eta Silva (atezainak); Gil (gol 1), Boada (1), Cavo (2), Polonio (2), Fernandes (8), Maitane Etxeberria (1), Arrojeria (6), Menendez, Loidi, O'Mullony (2), Cardoso (2), Ainhoa Etxeberria, Hernandez (1) eta Mirene Moreno. |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205003/lurrama-jaialdia-ospatu-dute-arbonan.htm | Bizigiro | Lurrama jaialdia ospatu dute Arbonan | Kontzertuak, hitzaldi bat eta beste egin dituzte, eguraldia lagun. Arbonan kokatu dute aurten, okupazioari sostengua emateko. | Lurrama jaialdia ospatu dute Arbonan. Kontzertuak, hitzaldi bat eta beste egin dituzte, eguraldia lagun. Arbonan kokatu dute aurten, okupazioari sostengua emateko. | Laborantza lurrak defendatzeko, horiek okupatu egin zituzten Arbonan (Lapurdi). Hori dela eta, erabaki zuten han egitea aurtengo Lurrama festa, Miarritzen egin beharrean (Lapurdi), eta, era berean, ohiko asteburua egun batera mugatu dute aurten. Horrenbestez, gaur pilatu dituzte ekitaldi guztiak, Gure lurra, gure jatekoa lelopean: besteak beste, hitzaldi bat eta kontzertuak egin dira, eta landa eremuko hainbat jarduera ere erakutsi dituzte. Eguraldia lagun izan dute.
10:00etan hasi da egitaraua, eta Maialen Lujanbio eta Amets Arzallus bertsolariek egin dute ongietorria. Ondoren, 10:30ean, Zein lur eta elikadura politika Euskal Herriarentzat? hitzaldia egin dute. Elikadura sistemari buruz aritu dira, oro har, laborantza lurretatik hasi eta kontsumitzaileenganaino. Alde horretatik, Ipar Euskal Herriko biztanleen elikadura beharretan oinarrituta, ekoizpena beste toki batzuetan kokatzeko aukerak eta mugak aztertu dituzte, laborantzaren, elikaduraren eta lurren kudeaketaren arteko loturaren inguruko datuak erabiliz.
Landa eremuko giroan sakondu ahal izan da Lurraman, egun osoan. Barazki, hesi eta zuhaitzen landaketaren erakustaldi bat egin dute: azaldu dute zer mota hautatu behar den sasoiaren, lurraren eta orientazioaren arabera, baita nola eta noiz landatu behar diren ere. Laborantza Ganberako teknikariek eta laguntzaile profesionalek aholkuak eman dituzte.
Sagarrak tindatzen eta dastatzen irakatsi dute, halaber, eta ibilaldi botanikoak antolatu dituzte Berroeta inguruan, bertako landareak eta bioaniztasuna ezagutzeko. Animaliekin egoteko aukera ere izan da: ardiaren ilea eskuz mozten erakutsi dute; etxalde txikian, haurrek animalia txikiak ukitu ahal izan dituzte; laborariek artaldea txakurrekin nola eramaten duten erakutsi dute; eta pottoka eta asto ibilaldiak izan dira. Herri kiroletan parte hartzeko parada ere egon da, era berean.
Harrerako bertsoez gain, doinu gehiagok ere girotu dute Lurrama. Izan ere, 12:00etatik 20:00etara bitartean, kontzertuak eman dituzte bi agertokitan: Kiki Bordatxo, Diabolo Kiwi, Anje Duhalde, Anari, Frigo eta Xiberoots aritu dira, eta txarangak ere aritu dira.
Hainbat eragiletako ordezkariak bildu dira Arbonan, tartean Bizi mugimendukoak eta Aroztak Baztango Aroztegiako makroproiektuaren kontrako herri ekinaldikoak. Nabarmendu dute garrantzitsua dela Lurraman elkartu izana, borroka ezberdinak ezagutu eta indarrak batzeko.
Mugarria eta etena
Arbonako lursailen hamabost hektarea saltzeko asmoa zutela jakin eta gero, ELB eta Lurzaindiako laborariek okupazioa hasi zuten lur horietan, ekainaren 23an. Gaur 120 egun bete ditu okupazioak, baina ez ditu gehiago egingo, okupazioa bertan behera utziko baitute laborariek. Izan ere, jakinarazi dutenez, eroslea erretiratu egin da. Lurramak sostengua eman nahi izan dio ekintzari, festa lekualdatuz. |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205004/otegi-lehentasuna-da-herri-sena-berreskuratzea.htm | Politika | Otegi: «Lehentasuna da herri sena berreskuratzea» | Egungo testuingurua aztertu du EH Bilduko idazkari nagusiak, eta hizpide izan ditu koalizio subiranistak epe motzera, ertainera eta luzera dituen erronkak. | Otegi: «Lehentasuna da herri sena berreskuratzea». Egungo testuingurua aztertu du EH Bilduko idazkari nagusiak, eta hizpide izan ditu koalizio subiranistak epe motzera, ertainera eta luzera dituen erronkak. | Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiari eginiko elkarrizketa bat argitaratu du koalizio subiranistak. Bideoak irauten dituen hogei minutuetan, gaurkotasunari heltzen dio Otegik, baina, nagusiki, EH Bilduren proiektuaz dihardu epe motzera, ertainera eta luzera.
Besteak beste, Espainiaren egoeraz hitz egin du Otegik. Azaldu du Espainian badagoela «egiturazkoa eta historikoa den joera bat: autoritarismoarena, pentsatzen duena arazoei aurre indarrarekin egiten zaiela». Egungo gobernua «aukera leiho bat» izan daitekeela gehitu du: «Badakite ezker independentista euskalduna edo katalana ez gaudela erregimena salbatzeko».
Jarraian, euskal errepublikaz hitz egin du: «Bitartean, zer?». Azaldu du, batzuen iritziz, Espainiako egungo gobernua dela zerbait adostua lortzeko azken aukera, baina berak ez duela hala pentsatzen: «Beraien azken aukera da: halako gobernu batek ez badu erakusten gauzak egiteko gai dela, beraiek galtzen dute». Madrilen zertarako dauden azaldu du Otegik, eta «gutxiengoen programa bateratua» defendatu du.
Etorkizunaz hitz egin du jarraian, ezkerrak boterea lortzeko behar duenaz, eta «herri gehiengoaz» hitz egin du, aldaketak pixkanaka egiteaz. Adibidetzat mugimendu feminista jarri du: «Hegemonia kaleetan lortu dute lehenbizi, eta erakundeetan gero»
EAJren aliantza sistemaz hitz egin du, eta etorkizunean, gobernura iritsiz gero, EH Bilduk proposatu behar dituen sistema berriez: zaintza sistema, osasun sistema, polizia eredua... akordio zabalen apustu argia egitea dutela adierazi du EH Bilduko idazkari nagusiak. |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205005/lidergoari-eutsi-dio-realak.htm | Kirola | Lidergoari eutsi dio Realak | Neurketa ikusgarria jokatu dute bi taldeek. 0-2 aurreratu dira txuri-urdinak, baina sufritu egin dute azkenerako. Sorloth eta Isak izan dira golegileak. | Lidergoari eutsi dio Realak. Neurketa ikusgarria jokatu dute bi taldeek. 0-2 aurreratu dira txuri-urdinak, baina sufritu egin dute azkenerako. Sorloth eta Isak izan dira golegileak. | Gozatuz hasi, sufrituz bukatu. Hori izan liteke Realak gaur Madrilen jokatu duen neurketaren laburpenik onena. Imanol Alguacilen taldea bolada ezin hobean iritsi da iazko Ligako txapeldunaren zelaira —denera hamabi partida jarraian daramatza galdu gabe—, eta ez du eten gaur. Emaitza ona da berdinketa, eta sailkapeneko lehen postuan jarraitzen du Realak.
Neurketa nola joan den ikusita, ordea, denetariko interpretazioak egin daitezke. Luis Suarezek, neurketaren ostean, esan du bi puntuk ihes egin dietela, baina gauza bera esan du Mikel Merinok ere. Lehen ordubetean, hiru puntuak poltsikoan izan dituzte donostiarrek, baina Atleticoren bigarren golaren ostean gertuago izan du porrota garaipena baino. Bere zelaian sartuta aritu da Reala amaieran.
Hastapenean, etxekoak harritu ditu Alguacilek hamaikakoak —hori ere aitortu du Suarezek—. Bost atzelari zelairatu ditu, eta bi aurrelari: Sorloth eta Isak. Apustua ezin hobeto atera zaio; lehen zati bikaina egin du Realak, sendoa, Atleticori aukerarik eman gabe.
Goian egin dute presioa, baloiak berreskuratu dituzte zelai erdian, eta horietako batean heldu zaie saria, zazpigarren minutuan: Silvak lapurtu du baloia, Merinori utzi dio, hark zuzenean Isaki, eta hark lehen ukituan Sorlothi. Norvegiarrak bikain amaitu du jokaldia Oblaken aurrean, eta txuri-urdinekin lehen aldiz ospatu du bere gol bat.
Hortik atsedenaldira arte, izan da aukera bat edo beste, baina Realak nahi zuen tokian izan du neurketa. Liderraren sendotasuna erakutsi du.
Aldaketa
Bigarren zatia hasi bezain pronto sartu du bigarrena Isakek, faltaz. Gol bikaina suediarrarena. Orduan hasi dira arazoak; Merinok deitoratu duen moduan, ordura arte izan duen ausardia falta izan zaio Realari azken ordu erdian, eta erruz ordaindu du.
Ezer askorik egin gabe, erdiraketa batean, Suarezek sartu du lehenengoa, buruz, 61. minutuan. Ordu laurden geroago bigarrena, penaltiz. Eztabaidagarria izan da Merinok Suarezi berari egin dion penaltia, baina VARaren eta epailearen artean adierazteko modukoa zela erabaki dute.
Ordutik amaierara arte, aldaketa asko, Reala atzean sartuta, eta sufritzera. Esan bezala, ona da puntua, eta Atleticok berak (18 puntu), Real Madrilek (20) eta Sevillak (20) neurketa bat gutxiago jokatu duten arren, donostiarrek sailkapenaren buruan segitzen dute, 21 punturekin.
Atletico Madril: Oblak; Trippier, Monteiro, Hermoso (Cunha, 72'), Lodi (Kondogbia, 57'); Koke, De Paul (Correa, 57'), Lemar (Carrasco, 45'); Joao Felix, Griezmann (Herrera, 72') eta Luis Suarez.
Reala: Remiro; Le Normand, Zubeldia, Aritz, Gorosabel, Zaldua (Turrientes, 63'); Gebara (Januzaj, 87'), Merino, Silva (Pacheco, 62'); Sorloth (Lobete, 88') eta Isak (Portu, 63'). |
2021-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205006/emakumezko-bat-hil-da-zenotzen-zaldi-batek-ostiko-bat-jota.htm | Gizartea | Emakumezko bat hil da Zenotzen, zaldi batek ostiko bat jota | Zenozko hipika zentroan gertatu da ezbeharra. Hildakoa 43 urteko iruindar bat da. | Emakumezko bat hil da Zenotzen, zaldi batek ostiko bat jota. Zenozko hipika zentroan gertatu da ezbeharra. Hildakoa 43 urteko iruindar bat da. | Foruzaingoak jakinarazi duenez, Iruñeko 43 urteko emakumezko bat zendu zen igande arratsaldean Zenozko (Nafarroa) Robledales hipika zentroan, Ultzaman. Emandako informazioaren arabera, emakumea hipika txapelketa batean lehiatzen aritua zen Hondarribian (Gipuzkoa). Zenotzera bueltatutakoan gertatu da ezbeharra: zaldia kamioitik jaisten ari zela, animaliak ostiko bat eman zion emakumezkoari. Orduantxe hil zen, kolpearen ondorioz.
Poliziak ikerketa abiatu du ezbeharra zehazki nola gertatu den argitze aldera. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205007/militarrek-estatu-kolpea-eman-dute-sudanen-eta-gobernua-desegin.htm | Mundua | Militarrek estatu kolpea eman dute Sudanen, eta gobernua desegin | Armadak atxilo hartu du lehen ministroa, eta bakea «arriskuan» jartzea egotzi dio trantsizio gobernuari. Armadaburuak iragarri du «gobernu teknokrata bat» osatuko dutela datorren hilabetean | Militarrek estatu kolpea eman dute Sudanen, eta gobernua desegin. Armadak atxilo hartu du lehen ministroa, eta bakea «arriskuan» jartzea egotzi dio trantsizio gobernuari. Armadaburuak iragarri du «gobernu teknokrata bat» osatuko dutela datorren hilabetean | Kaleak hartu eta iraultza defendatzeko deia egin die gaur goizean Sudango lehen ministro Abdalla Hamdokek herritarrei, militarrek hura atzeman eta eraman baino minutu batzuk lehenago. Izan ere, estatuaren kontrola hartu du militar talde batek, eta, gobernuburua ez ezik, beste hainbat ministro ere atzeman dituzte kolpea ez babesteagatik: tartean, Industria ministroa eta Khartum hiriburuko gobernadorea. Hasieran guztiak etxeko atxiloaldian ezarri dituzten arren, goiz erdian beste toki batera lekualdatu dituzte, non zeuden argitu gabe. Informazio Ministerioak zabaldutako datuen arabera, goizaldean joan dira militarrak Hamdoken etxera —ordurako, atxilotuak zituzten gobernuko hainbat kide—, eta eskatu diote plazaratu zezala komunikatu bat estatu kolpea babesteko. Hark, baina, uko egin dio, eta eraman egin dute.
Militarrek herrialdearen kontrola hartu eta ordu gutxira, ordura arte Trantsiziorako Kontseilu Subiranoko buru izandako Abdel Fatah al-Burhan buruzagi militarrak iragarri du desegin egingo dituztela trantsizio gobernua eta kontseilu subiranoa. Baina berretsi du lanean jarraituko dutela hauteskundeak egin eta boterea exekutibo zibil baten esku utzi ahal izateko. Horiek, baina, 2023ko uztailean egingo lirateke, bi urte barru. Aldi berean, iragarri du larrialdi egoera ezarri dutela herrialde osoan, «militarrek herrialdea babestu» behar dutelako.
Al-Burhanek «beharrezkotzat» jo du estatu kolpea, argudiatuz ordezkari zibilen eta militarren arteko trantsizio gobernuan piztutako krisiek «arriskuan» jarri dituztela bakea eta segurtasuna. Horrez gain, jakinarazi du «gobernu teknokrata bat» osatuko dutela, baita Auzitegi Konstituziogile bat eta Kontseilu Legegile bat ere, azaroan. Aldiz, bertan behera geratu da Omar al-Baxir presidente ohiaren aurkako ustelkeria ikerketa.
Gatazka okertu egin zen joan den astean, disidenteen koalizioak deitutako protestekin. Milaka lagunek Khartumgo Justizia Jauregia inguratu zuten hainbat egunez, trantsizio gobernuak dimititzeko eta hauteskundeak egiteko eskatuz. Hala, protestak isiltzeko asmoz, Al-Burhanekin eta AEBetako Afrikarako ordezkari berezi Jeffrey Feltmanekin bildu zen Sudango gobernuburua herenegun, hauteskundeetarako eguna zehazteko asmoz. Hamdokek berak ohartarazia zuen aurretik kolokan egon zitekeela trantsizio gobernua. Aurrez ere estatu kolpe saio bati egin behar izan zion aurre gobernuak, eta orduz geroztik gobernuko kide zibilek eta militarrek elkarri egozten zioten krisiaren erantzukizuna.
Hango komunikabideek zabaldu dutenez, militarrek itxi egin dituzte hiribururako sarrera-irteera guztiak, eta telebista publikoa soilik ereserki nazionala eta Nilo ibaiaren irudiak emititzen aritu da gaurko egun osoan. Lekukoek Reuters agentziari azaldu diotenez, militarrak ez ezik paramilitarrak ere badabiltza Khartumgo kaleetan, eta manifestariak protestara irten dira hainbat gunetan, bandera nazionalak eskuetan eta gurpilekin errepideak oztopatuz. Khartumgo aireportua ere itxi egin dute, eta bertan behera utzi dituzte nazioarteko hegaldi guztiak. Interneterako sarbidea eta telefono bidezko komunikazioak ere etenda daude.
Bien bitartean, protestak gogortu egin dira hiriburuan, eta gutxienez 25 lagun artatu behar izan dituzte Khartumgo erietxean zauriengatik —zenbait iturriren arabera, soldaduek tiro egin diete manifestariei—; hiru hildakoren berri ere eman dute osasun zerbitzuek. Ospitaleko iturriek salatu dute militarren tiro hotsak entzun direla arratsaldean erietxe inguruetan. Sudango Medikuen Batzordeak Facebook sare sozialean argitaratutako informazioaren arabera, milaka lagun elkartu dira Khartumen lehen ministroari elkartasuna helarazi eta estatu kolpea salatzeko.
Kalera irteteko deia
Orain arte trantsizio gobernuko kide izan den Askatasunaren eta Aldaketaren Aldeko Indarrak koalizioak protestarako deia egin die herritarrei. Estatu kolpearen ondoren oposizioa bilakatu den aliantzak militarrei eskatu die boterea uzteko, eta hauteskundeetara deitzeko: «Al-Burhan presidenteak trantsizio gobernua osatu aurreko egoerara eraman du herrialdea. Konpondu ezinezko akatsa egin du, eta horrek historiaren zabortegira eramango ditu bera eta bere babesleak». Aliantzarekin bat egin dute hainbat sindikatuk ere, eta greba mugagabera deitu dute aginte zibila berrezarri artean.
Elkarrizketara itzultzeko deia egin die Arabiar Ligako idazkari nagusi Ahmed Abul Gheitek bi aldeei, nabarmenduta ez dagoela gatazkarik hitz eginez konpon ezin daitekeenik. «Garrantzitsua da aurrez hartutako erabaki oro errespetatzea, trantsizio garaia eta herrialdearen egonkortasuna kolokan jar ditzaketen urratsak egitea baztertuta», esan du 22 estatuk osatzen duten erakundeko buruak. Sudango gertakarien inguruko kezka agertu du Afrikako Batasunak ere, eta elkarrizketa mahaira itzultzeko eskatu die bi aldeei Moussa Faki Mahamat erakundeko idazkari nagusiak.
Bide beretik jo du NBE Nazio Batuen Erakundeak ere, eta Sudanerako ordezkari berezi Volker Perthesek onartezintzat jo du militarrek emandako pausoa, eta atxilotutako hautetsiak «berehala» aske uzteko eskatu die militarrei. Berdin egin du erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere, Twitter sare sozialean zabaldutako mezu batean: «Konstituzioarekiko errespetuz jokatu behar da, horren gogor lan egin ostean lortutako trantsiziorako akordioak beteko badira».
Washingtongo ordezkari bereziak ohartarazi dio Khartumi trantsizio gobernuan indarrez egiten den edozein aldaketak kolokan jar dezakeela AEBek herrialdeari ematen dion laguntza. AEBak dira Sudani laguntza ekonomiko handiena ematen dieten herrialdea —377 milioi dolar iazko urritik—. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205008/hainbat-gizonen-artean-jipoitu-dutela-salatu-du-emakume-batek-gasteizen.htm | Gizartea | Hainbat gizonen artean jipoitu dutela salatu du emakume batek Gasteizen | Emakumeak salaketa jarri du, eta ospitalean dago. Ertzaintza eraso matxista ikertzen ari da. Gertaera gaitzetsi du Gorka Urtaran Gasteizko alkateak. | Hainbat gizonen artean jipoitu dutela salatu du emakume batek Gasteizen. Emakumeak salaketa jarri du, eta ospitalean dago. Ertzaintza eraso matxista ikertzen ari da. Gertaera gaitzetsi du Gorka Urtaran Gasteizko alkateak. | Asteburuan Gasteizen gertatutako eraso matxista bat ikertzen ari da Ertzaintza. Emakume batek salatu duenez, etxera bidean hainbat gizonek jipoitu zuten. Igande goizaldean gertatu zen, eta emakumeak ospitalera joan behar izan zuen. Han dago oraindik. Salaketa jarri du, eta, adierazi duenaren arabera, gizon horiek berari segika ari ziren jipoitu aurretik. Alde egiten saiatu zen, baina aldentzen hasi zenean joan ziren harengana.
Gorka Urtaran Gasteizko alkateak eraso matxista salatu du gaur goizean, Radio Euskadi irratian. Adierazi du «gertakari dramatiko» bat dela, eta nabarmendu du «hala eta guztiz ere» Gasteiz leku «seguru» bat dela. «Gertaera horiek salbuespena dira, baina beti segurua izan den eta askatasunaren eta berdintasunaren alde lan egin duen hiri batean, orain matxismoak berdintasuna mugatu eta emakumeen bizitza baldintzatu nahi du», azaldu du.
Eraso matxistaren egileei dagokienez, «gaitzespen eredugarri bat» merezi dutela esan du Urtaran alkateak, eta pertsona horiek «hirian sobran» daudela azpimarratu du. Halaber, adierazi du batzuek delitugintza immigrazioarekin lotzeko baliatzen dituztela horrelako gertakariak, eta deitoratu egin du jarrera hori. «Halako arazoak sor daitezke erasotzaileak Euskal Herrian jaiotakoak ez direnean, baina indarkeria matxistatik ez gaitu jatorriak salbatuko, berdintasunean eta giza eskubideetan oinarritutako hezkuntza ereduak baizik», gaineratu du. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205009/zazpi-lagun-atxilotu-dituzte-migratzaileak-frantziako-estatura-eramatea-egotzita.htm | Gizartea | Zazpi lagun atxilotu dituzte migratzaileak Frantziako Estatura eramatea egotzita | Etorkinak diruaren truke Baionara eta Bordelera eramaten zituen sare antolatu baten kontrako operazioa izan da. Poliziak uste du 60 bat aldiz eraman zituztela migratzaileak mugaz bestaldera. | Zazpi lagun atxilotu dituzte migratzaileak Frantziako Estatura eramatea egotzita. Etorkinak diruaren truke Baionara eta Bordelera eramaten zituen sare antolatu baten kontrako operazioa izan da. Poliziak uste du 60 bat aldiz eraman zituztela migratzaileak mugaz bestaldera. | Guardia Zibilak zazpi lagun atxilotu ditu Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, egoera irregularrean dauden migratzaileak Frantziarako mugaz bestaldera eramatea leporatuta. Europolek eta Gendarmeriak ere parte hartu dute polizia operazioan. Espainiako Barne Ministerioak ohar bidez jakinarazi duenez, Afrika iparraldetik eta mendebaldetik Iberiar penintsulara itsasoz iritsitako migratzaileak atzeman, eta Frantziarako muga gurutzatzen zuten haiekin.
Sare antolatu moduan lan egiten zuen taldeak, Efe berri agentziaren arabera. Nafarroan eta Gipuzkoan egiten zuten kontaktua migratzaileekin, batez ere. Egoera irregularrean zeuden pertsonek muga igarotzeko prezioa adosten zuten trafikatzaileekin, eta, ondoren, talde bat arduratzen zen horiek mugaz bestaldera eramateaz. Nagusiki, Baionara eta Bordelera (Okzitania) eramaten zituzten.
Berri agentziak azaldu duenez, sareko kideek migratzaileei ohartarazten zieten Poliziaren berri izanez gero autotik jaitsi behar izango zutela, eta auto-stop egiten ari ziren itxura egin beharko zutela. Poliziaren iturrien arabera, azken bi hilabeteetan 60 bat aldiz mugitu zituzten pertsonak, eta horietako bakoitzean hiruzpalau migratzaile eraman zituzten.
Poliziak hainbat etxe miatu ditu Nafarroako Urrasun eta Irurita herrietan. Sakelako telefonoak eta ordenagailuak atzeman dituzte, besteak beste. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205011/ccook-helegitea-jarri-dio-udaltzainen-lan-poltsari-euskararen-b2-maila-eskatzen-dutelako.htm | Gizartea | CCOOk helegitea jarri dio udaltzainen lan poltsari, euskararen B2 maila eskatzen dutelako | Eskakizun hori «gehiegizkoa» dela salatu du sindikatuak, eta Eusko Jaurlaritzari leporatu dio ELAren eta LABen presioetara makurtu izana. Administrazio publikoak «herritar guztien hizkuntza eskubideak» bermatzeko betebeharra duela gogoratu du Kontseiluak, eta eskubide horren «judizializazioa» gaitzetsi du. | CCOOk helegitea jarri dio udaltzainen lan poltsari, euskararen B2 maila eskatzen dutelako. Eskakizun hori «gehiegizkoa» dela salatu du sindikatuak, eta Eusko Jaurlaritzari leporatu dio ELAren eta LABen presioetara makurtu izana. Administrazio publikoak «herritar guztien hizkuntza eskubideak» bermatzeko betebeharra duela gogoratu du Kontseiluak, eta eskubide horren «judizializazioa» gaitzetsi du. | Udaltzain interinoen lan poltsari helegitea jarri dio CCOO sindikatuak. Eusko Jaurlaritzari egotzi dio bere hizkuntza legedia urratu izana, eta ELAren eskaeretara «makurtu» izana. Lan poltsa horretan sartu ahal izateko euskararen B2 maila baldintza izateak eragin du CCOOren haserrea.
Sindikatuak uste du «gehiegizkoa» dela eskakizun hori, eta salatu du hautagaiek ez dutela eskatutako euskara maila dutela ziurtatzeko aukerarik. Euskara eskakizun moduan hartzeak kaleratzeak eragingo dituela argudiatuz justifikatu du sindikatuak bere posizioa: «Eusko Jaurlaritzaren planteamendu honek ehunka udaltzain kalean utziko ditu, inongo justifikaziorik gabe, lekuan lekuko egoera linguistikoa ez duelako aintzat hartzen, ezta kasuen aniztasuna ere. Izan ere, polizia askok badakite euskaraz, baina ez ezin dute egiaztatu, edota egungo sistemak kontuan hartzen ez dituen ezagutzak dituzte».
Eusko Jaurlaritzaren «noraezari» erantzun egingo diola ohartarazi du sindikatuak, zeinak, salatu duenez, «ELAren presio baztertzaileei, baina baita LABenei ere» men egin baitie. Presio horiek «eleaniztasunaren bizikidetzarako kontsentsuen kontra» egiten dute, CCOOren arabera, eta baita Eusko Jaurlaritzaren legediaren kontra ere.
CCOOren mugimendua kezkaz ikusi du Euskalgintzaren Kontseiluak, eta lanpostu publikoetan hizkuntza eskakizunak betetzearen garrantzia azpimarratu du Paul Bilbao idazkari nagusiak: «Herritar guztien hizkuntza eskubideak bermatuko dituzten langileak kontratatu behar ditu administrazioak». Halaber, betebehar horrek garrantzia berezia du poliziaren esparruan, Bilbaok esan duenez, «kontuan hartuta oso esparru sentibera dela eskubideei dagokienez». Atxiloketa bat dagoenean, kasurako, gogoratu du atxilotuak jakin egin behar duela zergatik atxiki duten, eta herritarrek eskubidea dutela gisa horretako komunikazio ekintzak euskaraz izan daitezen.
Bestalde, CCOOren helegiteak hizkuntza eskubideen esparrukoa «judizializatzeak» sortzen dio benetako kezka Kontseiluari, Bilbaok azaldu duenez. «Botere judizialetik nolabaiteko ofentsiba bat helarazten ari da euskaldunon hizkuntza eskubideei dagokienez. Kezkatzen gaitu afera hauek judizializatzeak; are, ikusita zer-nolako irakurketa murritzak egiten ari diren epaitegietatik».
Maiatzean, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntz eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Hautsak harrotu zituen kasu hark. Irungo Udalak helegitea jarri zion ebazpenari, eta euskalgintzako hainbat eragilek gogor gaitzetsi zuten ebazpena. Euskalgintzaren Kontseiluak deituta, elkarretaratzea egin zuten Auzitegi Nagusiaren aurrean ondoren, Euskaraz bizitzearen alde, batuz. Eskubide murrizketarik ez! lelopean. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205012/beste-lider-indigena-bat-hil-dute-kolonbian.htm | Mundua | Beste lider indigena bat hil dute Kolonbian | Misak herriaren Guambia erreserba indigenako buru zen Nazaria Calambas Tunubala. Aurten Kolonbian hil duten 143. ekintzailea da. | Beste lider indigena bat hil dute Kolonbian. Misak herriaren Guambia erreserba indigenako buru zen Nazaria Calambas Tunubala. Aurten Kolonbian hil duten 143. ekintzailea da. | Kolonbiako Garapenerako eta Bakerako Ikasketen Institutuak (Indepaz) jakinarazi duenez, ezezagun batzuek Nazaria Calambas Tunubala lider indigena hil dute Cauca departamentuko Guambia erreserba indigenan, Kolonbia hego-mendebaldean.
Tiroz hil zuten, atzo. 34 urte zituen, eta Misak herriaren burua zen erreserba horretan. Alkate ohi eta komunitateko agintari ohi ere bazen, eta azkenaldian Kolonbiako Gobernuaren kontrako manifestazioetan parte hartu zuen.
Azaldu dutenez, gizon armatu batzuek bide batean geratu eta tirokatu egin dute. Arartekoak alerta abisua eman du, talde armatu horien presentziaz ohartaraziz.
Indepazen arabera, azken horrekin 143 dira jada aurten hil dituzten giza eskubideen aldeko ekintzaileak. 2016an bake akordioa sinatu zenetik, guztira 1.258 dira hildako ekintzaileak. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205013/facebookek-erretiratu-egin-du-bolsonaroren-bideo-bat-covid-19aren-txertoa-hiesarekin-lotzeagatik.htm | Mundua | Facebookek erretiratu egin du Bolsonaroren bideo bat, COVID-19aren txertoa hiesarekin lotzeagatik | Joan den ostegunean argitaratu zuten bideoa. Hartan, Brasilgo presidenteak zioen txertoak handitu egiten duela hiesaren aurrean immunoeskasia izateko arriskua. | Facebookek erretiratu egin du Bolsonaroren bideo bat, COVID-19aren txertoa hiesarekin lotzeagatik. Joan den ostegunean argitaratu zuten bideoa. Hartan, Brasilgo presidenteak zioen txertoak handitu egiten duela hiesaren aurrean immunoeskasia izateko arriskua. | Hiru eguneko bizialdia izan du Jair Bolsonaro Brasilgo presidentearen bideoak Facebooken. Sare sozialak berak erabaki du eduki hori plataformatik erretiratzea, «arriskuak saihesteko», Bolsonarok esandakoek zenbait pertsonari kalteak ekartzen ahal dizkielakoan. Astero gisan, presidenteak hitzaldi bat egin zuen sare sozialen bitartez, eta, hartan, adierazi zuen COVID-19aren kontrako txertoa hartzen dutenak «immunoeskasia» garatzen ari direla hiesarekiko. Hainbat osasun agintari baieztapen horren kontra azaldu dira berehala: zentzugabea eta faltsua dela adierazi dute.
Facebookek idatziz azaldu du bideoa zergatik erretiratu duten: «Gure politikek ez dute onartzen COVID-19aren kontrako txertoari egoztea jendea hiltzen duela edo kalteak eragiten dituela». Instagrametik ere kendu dute edukia.
Bada antzeko aurrekaririk. Facebokek Bolsonaroren beste bideo bat erretiratu zuen iazko martxoan. Orduko hartan, presidenteak klorokina erabiltzea gomendatu zien herritarrei, birusaren aurkako prebentzio neurri gisa. Sendagai hori malariaren kontra egiteko erabili ohi da, eta ez dago frogaturik COVID-19aren aurka eraginkorra denik.
Hain zuzen, Brasilgo Senatuko ikerketa talde batek gizateriaren kontrako krimenak egotzi nahi dizkio Jair Bolsonarori. Izurritean hartu zituen erabakiak milaka herritarren osasunaren kontrakoak izan zirela iritzi diote. «Erailketa masiboa» leporatzea proposatu du ikerketa taldeak. Argudiatu dute, batik bat, birusa herrialdean hedatzen utzi zuela. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205014/sizilian-porturatu-da-aita-mari-ontzia-105-migrante-erreskatatuta.htm | Gizartea | Sizilian porturatu da 'Aita Mari' ontzia, 105 migrante erreskatatuta | Erreskate ontzia Trapaniko portura ailegatu da astelehenean. Joan den asteartean Maltako uretan erreskatatutako 105 pertsona ziren barrenean. Ordutik, noraezean ibili da ontzia; gaur arte. | Sizilian porturatu da 'Aita Mari' ontzia, 105 migrante erreskatatuta. Erreskate ontzia Trapaniko portura ailegatu da astelehenean. Joan den asteartean Maltako uretan erreskatatutako 105 pertsona ziren barrenean. Ordutik, noraezean ibili da ontzia; gaur arte. | Aita Mari ontziak kasik astebete igaro dute porturatu ezinik; azkenik, baina, izan du kostaldera iristea. SMH Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundearen erreskate ontziak 105 migratzaile hartu zituen joan den asteartean, hilaren 19an, Maltako uretan. Horietako hogei adingabeak dira. Maltako Gobernuak ez zien baimenik eman bertan porturatzeko; Siziliako Trapanin erdietsi dute, astelehenean.
Oraintxe, COVID-19ari loturiko protokoloa ari dira ezartzen Trapaniko portuan. Gaitza atzemateko testak egiten ari zaizkie Aita Mari-n ziren migranteei eta GKEko boluntarioei. Oraingoz, hamasei lagunek eman dute positibo –adingabeak dira horietatik lau–. Dena dela, ontziko arduradunek azaldu dutenez, kasu guztiak asintomatikoak dira.
Aita Mari-n igaro dituzten egunetan, arduradunek kontatu dutenez, migranteek Libian jasandako kanporatzean pairatutakoak azaldu dituzte. Torturak eta jipoiak salatu dituzte, besteak beste. Halaber, GKEko boluntarioek gaitzetsi egin dituzte berriz ere Europako migrazio politikak, trabak jarri baitizkiete porturatzeko.
Jakinarazi dutenez, Aita Mari Italiako Kanpo Osasun Ministerioak zer erabakiko zain dago oraintxe. Agintariek jakinarazpenik izan bitartean, erreskate ontziak portuan segituko duela azaldu dute. Gainera, oharrean emandako informazioaren arabera, litekeena da hamar eguneko berrogeialdia egin behar izatea. Heldurik gabeko migratzaile adingabeak adingabeentzako zentro batean bakartuko dira. Helduak, berriz, ferry batera eramanen dituzte, konfinamendua egin dezaten. «Aspaldi ez bezala, ohe idor eta seguru batean hartzen ahalko dute atseden», azaldu dute boluntarioek. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205015/pse-eek-gernikako-estatutuaren-ekarpenak-nabarmendu-ditu-eh-bilduk-gabeziak.htm | Politika | PSE-EEk Gernikako Estatutuaren ekarpenak nabarmendu ditu; EH Bilduk, gabeziak | Estatutuaren 42. urteurrenean, PSE-EEk autogobernuarekiko «konpromiso jarraitua, zintzoa eta arrakalarik gabea» berretsi du, eta nabarmendu du estatutu berri bat egitekotan «memorian oinarritua» beharko lukeela. EH Bilduk uste du estatutua ez dela «gai Euskal Herriaren eta herritarren beharrei» erantzuteko. | PSE-EEk Gernikako Estatutuaren ekarpenak nabarmendu ditu; EH Bilduk, gabeziak. Estatutuaren 42. urteurrenean, PSE-EEk autogobernuarekiko «konpromiso jarraitua, zintzoa eta arrakalarik gabea» berretsi du, eta nabarmendu du estatutu berri bat egitekotan «memorian oinarritua» beharko lukeela. EH Bilduk uste du estatutua ez dela «gai Euskal Herriaren eta herritarren beharrei» erantzuteko. | 42 urte bete dira gaur Euskal Autonomia Erkidegoko autogobernua arautzen duen Gernikako Estatutua onartu zenetik, eta, haren urteurrenean, estatutuaren ekarpenak eta gabeziak nabarmendu dituzte alderdiek. PSE-EEk bideo baten bidez oroitu du urteurrena, eta estatutuarekiko «konpromiso jarraitua, zintzoa eta arrakalarik gabea» berretsi du Idoia Mendiak idazkari nagusiak. Haren ustez, estatutuak «denen aterki» izan behar du, «nazionalistena eta ez nazionalistena».
PSE-EEk azpimarratu du «sozialistak gaur egungo Euskadi eraiki duten akordio guztietan» egon direla: «Erabaki sozialista bakoitzak Euskadi eraikitzeko balio izan du, beste batzuek pertsonalki suntsitu nahi gintuzten bitartean». «Terrorea» aipatu dute bideoan, Mendiak berak joan den astean Gernikan ETAren jardun armatuaren bukaeraren urteurrenean egindako hitzaldiko solasak erabilita, eta PSE-EEren jardun politikoarekiko kontrakotasunean jarri dute ETArena: «Haien legatua hilerrietan dago; gureak Osakidetza, eskola publikoa, Ertzaintza eta konkistaturiko eskubideak dira, diru sarrerak bermatzeko errenta eta etxebizitza eskubidea, kasurako». Mendiaren hitzetan, «horregatik ospatzen» dute estatutua, «elkarbizitzako akordio bat» delako; eta zehaztu dute estatutu berri bat egitekotan «memorian oinarritua» izan behar lukeela.
EH Bilduk ekitaldi bat egin du Gasteizko Santa Barbara plazan, eta estatutuaren «agortzea» nabarmendu du: «42 urte horiek ez betetze baten historia gisa laburbil genitzake. 42 urte geroago, 30 bat eskumen transferitu gabe daude oraindik, eta horien artean dago Gizarte Segurantzaren kudeaketarena». Koalizio subiranistaren ustez, izan ere, Gernikako Estatutua ez da «gai Euskal Herriaren eta herritarren beharrei erantzuteko».
Subiranotasun handiagoa galdegin dute Maddalen Iriartek eta Iñaki Ruiz de Pinedok, eta salatu dute «tiraderan ezkutatu» nahi dutela EAJrekin eta Elkarrekin Podemosekin lortu zuten estatus berri baterako printzipioei buruzko akordioa, «ezer alda ez dadin»: «Arduragabekeria politiko izugarria da, erabaki horretan euskal herritarrak baitira kaltetuak». EAJri eskatu diote «argitu» dezala zer egin «nahi» duen estatus berriarekin, «urte hauetan guztietan praktikan jarri dituen atzerapen maniobrak behingoz alde batera» utzita. Iriartek eta Ruiz de Pinedok ohartarazi dute estatus politiko berria ez dela «kapritxo nazionalista» bat, «herri gisa» duten «behar» bat baizik: «Has gaitezen lanean berehala. Joan den legealdian lortu genituen oinarriei eta printzipioei buruzko akordioa praktikan jar dezagun. Bete dezagun euskal herritar gehienen nahia». Azaroaren 20rako Bilbon deitu duten manifestaziora joateko deia egin diete herritarrei, halaber: «Ozen eta argi esango dugu berriz ere libre bizi nahi dugula, berdintasunean oinarritutako herri aske batean».
PP, estatutua «deuseztatzearen» beldur
PPk Gernikako Juntetxean egin du ekitaldia, eta Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko presidenteak adierazi du estatutua «elkargune eta autogobernu tresna» dela. Kezkatuta agertu da, ordea, haren ustez EAJ eta EH Bildu «maniobra bat egiten» ari direlako Gernikako Estatutua «deuseztatzeko». PPren iritziz, euskal abertzaleek «gaur egungo euskal gizartearekin bateragarria ez den» estatutu batekin ordezkatu nahi dute gaur egungoa. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205016/laquojustizia-eta-ordainaraquo-eskatu-dituzte-elhadji-ndiayerentzat-haren-heriotzaren-bosgarren-urteurrenean.htm | Gizartea | «Justizia eta ordaina» eskatu dituzte Elhadji Ndiayerentzat, haren heriotzaren bosgarren urteurrenean | Africa United elkarteak salatu du Espainiako Poliziak «auzia estali» nahi duela, eta informazioa eskatu dute epaitegietan zabalik diren prozesuez | «Justizia eta ordaina» eskatu dituzte Elhadji Ndiayerentzat, haren heriotzaren bosgarren urteurrenean. Africa United elkarteak salatu du Espainiako Poliziak «auzia estali» nahi duela, eta informazioa eskatu dute epaitegietan zabalik diren prozesuez | «Atzo Elhadji izan zen; bihar zu izan zaitezke». Bost urte bete dira gaur Espainiako Poliziak Elhadji Ndiaye senegaldarra Iruñean identifikatu eta atxiki zuenetik. Lekukoek grabatutako bideoek frogatzen dutenez, zenbait poliziaren artean bortizki atzeman eta lurrean immobilizatu zuten hainbat minutuz, eta arrastaka eraman zuten gero. Handik ordubetera, hilik zen General Chinchilla kaleko komisarian. Auzi medikuak biharamunean emaniko txostenaren arabera, «indarkeria zantzurik gabe» hil zen, «kausa naturalengatik».
Ikusi gehiago: «Espainiak ez du gurekin hitz egin, eta Elhadjik zuen diru apurra ere ez digute itzuli»
Bosgarren urteurrenaren karira, agerraldia egin dute Africa United elkarteko kideek, Ndiaye atxilotu zuten toki berean: Marzelo Zelaieta kaleko 76. zenbakiaren parean. «Ez dugu inoiz sinetsi bertsio ofiziala», esan du elkarteko bozeramaile Modou Faye Beltxa-k: «Atxiloketaren hainbat xehetasun ilunpean dira oraindik: zergatik atxilotu zuten? Nola hil zen, kasualitatez, Poliziaren esku zegoela? Bestalde, atxiloketan parte hartu zuten poliziei ez diete zigorrik jarri».
Fayeren ustez, Espainiako Estatuak «isiltasun errezel batez» estali nahi izan du auzia: «Krimen hau isilarazi nahi dute, baina Africa Unitedek ez du halakorik onartuko. Justizia eta ordaina exijitzen ditugu. Ez diegu amore emanen xantaiei, ezta bidean jartzen dizkiguten trabei ere».
Irregulartasunak prozesuan
Africa Unitedeko buruak jakinarazi duenez, Ndiayeren familiako kide batek salaketa jarri zuen Espainiako Poliziaren aurka, eta, horren ostean, «negoziazio bat» abiatu zen, familiari ustezko kalte ordain bat pagatzeko. Prozesua, baina, etenda dago, eta aldeek ez dute informaziorik jaso: «Jakin nahi dugu zertan den negoziazio hori, eta zergatik ez zaion informaziorik eman Elhadjiren emazteari. Uneotan, Elhadjiren alargunak eta seme-alabek ez dakite deus ere, ez dute dirurik boligrafo bat erosteko ere». Hori dela eta, aldarri bikoitza egin du Iruñeko afrikarren elkarteak: «Alde batetik, egin dadila justizia eta argitu dadila auzia», eta, bestetik, «familia horri eman diezaiotela kalte ordain bat behingoz, eragindako kalte pertsonal itzelagatik». |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205017/ikastolen-elkarteak-ikastolak-herriari-jaialdia-antolatu-du-azaroaren-27rako.htm | Gizartea | Ikastolen Elkarteak Ikastolak Herriari jaialdia antolatu du azaroaren 27rako | Ikastolen aldeko jaiak «ohiko formatuan» egin ezin dituztenez, haien «lagin bat» eraman asmo dute azaroaren 27an Bilbon egingo duten jaialdira. Sarrerak salgai daude, Euskalduna jauregiaren webgunean. | Ikastolen Elkarteak Ikastolak Herriari jaialdia antolatu du azaroaren 27rako. Ikastolen aldeko jaiak «ohiko formatuan» egin ezin dituztenez, haien «lagin bat» eraman asmo dute azaroaren 27an Bilbon egingo duten jaialdira. Sarrerak salgai daude, Euskalduna jauregiaren webgunean. | Ikastolen Elkarteak nabarmendu duenez, euskararen eta euskal kulturaren bost plaza handi dira ikastolen aldeko jaiak. Aurten, iaz bezala, ezin izan dituzte «ohiko formatuan» egin, pandemia tarteko. Horregatik, «plaza horietako lagin bat» eramango dute Ikastolak Herriari jaialdira. Azaroaren 27an egingo dute, Bilboko Euskalduna jauregian.
Gaur eman dute jaialdiaren nondik norakoen berri, Donostian egindako prentsaurreko batean. Zehaztu dutenez, Ikastolak Herriari jaialdia Bilboko Euskalduna jauregian egingo dute, azaroaren 27an, 20:00etan. Anje Duhaldek eta Paz de Ziganda ikastolako abesbatzak, Julen Alonsok, Amak taldeak eta Eñaut Elorrietak parte hartuko dute, eta Mikel Pagadi eta Zuhaitz Gurrutxaga arduratuko dira aurkezteaz. Sarrerak salgai daude, Euskalduna Jauregiaren webgunean, hamabost euroan. Zuzenean bertan egon ezin direnek ere jaialdia ikusteko aukera izango dute, EITBk egun batzuk beranduago emango baitu.
Azaldu dutenez, COVID-19aren eraginez aurten ere «formatu txikian» egin dituzte Herri Urrats, Ibilaldia, Araba Euskaraz, Kilometroak eta Nafarroa Oinez. «Une batzuetan, pandemiak ezartzen zizkigun mugen ondorioz, gure-gureak ditugun ezaugarrietako batzuei uko egin behar izan diegu: parte hartzeari, herrigintzari, auzolanari... Oso gogorra izan da hainbatetan». Ekonomikoki ere «helburuetatik urruti» geratu direla nabarmendu dute.
Jaialdiarekin, «itxiera orokor bat» eman nahi diote pandemiaren bigarren urteari. Urtero ikastolen jaietan parte hartzen duten artistei eta herritarrei eskerrak emateko baliatu nahi dute, azaldu dutenez. Aldi berean, plaza bat eskaini nahi diote euskal kulturari, «bi urte gogor hauetan sektorea bortitz jo baitu pandemiak». Antolatzaileen hitzetan, aintzat hartu dituzte urtero jaietan dituzten babesleak, baita «jaiak antolatzen ilusioa, lana, elkarlana eta auzolana eskaini duten ikastolen komunitateko kideak ere». |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205018/berotegi-gasen-kontzentrazioa-orain-arteko-handiena-izan-zen-2020an.htm | Mundua | Berotegi gasen kontzentrazioa orain arteko handiena izan zen 2020an | Estatuek «oso urrun» dute Parisko Itunean jasotako helburuak betetzea, Petteri Taalas Meteorologiaren Munduko Erakundeko idazkari nagusiak ohartarazi duenez. | Berotegi gasen kontzentrazioa orain arteko handiena izan zen 2020an. Estatuek «oso urrun» dute Parisko Itunean jasotako helburuak betetzea, Petteri Taalas Meteorologiaren Munduko Erakundeko idazkari nagusiak ohartarazi duenez. | «Mezu zientifiko irmoa» igorri die MME Metereologiaren Munduko Erakundearen azken txostenak COP26 goi bileran elkartzekoak diren estatu agintariei, Petteri Taalas MMEko buruaren esanetan. «Berotegi gasen egungo erritmoan jarraituz gero, tenperaturaren hazkundeak alde handiz gaindituko du Parisko Itunean mende amaierarako jasotako helburua». Ituna sinatu zuten herrialdeek konpromisoa hartu zuten ahalegina egingo zutela Lurra 1,5 gradu baino gutxiago berotu dadin XXI. mendea amaitzerako, eta beharrezko neurriak hartuko zituztela bi gradutik gora berotu ez dadin. Helburu hori lortzeko bidetik «oso urruti» daude estatu sinatzaileak. Horren erakusgarri, berotegi gasen efektua inoiz erregistratutako handiena izan zen 2020an, COVID-19aren pandemiak jarduera ekonomikoa moteltzera behartu zuen arren.
Txostenean jasotzen dutenez, karbono dioxidoaren kontzentrazioa 413,2 ppm-koa izan zen iaz; hau da, milioiko 413,2 zatikoa. Horrek esan nahi du %149 hazi dela industrializazio garaiaren aurretik atmosferan zuen kontzentrazioarekin alderatuta —1750. urtea hartu ohi da erreferentzia gisa—. Hazkunde handiagoa izan du metanoak, %262koa. Oxido nitrosoaren kontzentrazioa, berriz, %123 handitu da.
2019tik 2020ra izan zen hazkundea 2018tik 2019ra izan zena baino zerbait txikiagoa izan zen arren, gainditu egin zuen azken hamarkadan izan den urte arteko aldearen batezbestekoa. Gorakada ez da eten. Aurten ere hazten ari da berotegi gasen kontzentrazioa, MMEko datuen arabera.
Berotegi gasen artean, karbono dioxidoak du eraginik handiena klimaren berotzean: %66. Hura da atmosferako berotegi gasetan ugariena, eta airean luze irautea da haren bereizgarrietako bat. Hori dela eta, Lurraren egungo tenperatura ez litzateke berehala hozten hasiko berotegi gasen isuriak kolpetik etengo balira ere. Dozenaka urte beharko lirateke horretarako.
«Lurrean antzeko karbono dioxido kontzentrazio bat izan zen azken aldia duela hiru eta bost milioi urte artean izan zen. Garai hartan, tenperatura bi-hiru gradu beroagoa zen, eta itsasoaren maila, hamar eta hogei metro garaiagoa, baina orduan ez zeuden 7.800 milioi pertsona planetan», azaldu du Taalasek.
MMEko idazkari nagusiak nabarmendu du txostenean argitaratutakoak ez direla datu soilak. «Gizakiaren ongizateari eta gure planetaren eta gure seme-alaben eta biloben etorkizunari lehen mailako ondorio kaltegarriak eragingo dizkio».
Hori dela eta, espero du estatuetako agintariek orain arteko konpromisoak era «ikusgarrian» handitzea COP26 goi bileran. «Gure industria, garraio eta energia sistemak eraldatu behar ditugu. Gure bizimodu osoa. Aldaketak lortzeko modukoak dira ekonomiaren eta teknikaren ikuspuntutik. Ezin dugu denbora gehiago galdu». |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205019/lan-erreformarekin-zer-egin-nahi-duen-argitzeko-eskatu-dio-diazek-espainiako-gobernuari.htm | Ekonomia | Lan erreformarekin zer egin nahi duen «argitzeko» eskatu dio Diazek Espainiako Gobernuari | Kontraesanezko adierazpenak egitea egotzi dio, eta onartu du gobernu koalizioa «une korapilatsu» batean dagoela | Lan erreformarekin zer egin nahi duen «argitzeko» eskatu dio Diazek Espainiako Gobernuari. Kontraesanezko adierazpenak egitea egotzi dio, eta onartu du gobernu koalizioa «une korapilatsu» batean dagoela | Lan erreformaren inguruko eztabaida azalera ekartzen ari da Espainiako Gobernuko koalizioan dauden tirabirak. Ingurumari horretan, Yolanda Diaz Espainiako lan ministroak «argitzeko» eskatu dio PSOEri, eta azal dezala zein den bere benetako asmoa. Izan ere, Diazen ustez, PSOEko Gobernuko arduradunak «adierazpen ezberdinak» egiten ari dira auziaren inguruan. Era berean, kritikatu du «gobernuaren zati bat», PSOErena alegia, oraindik erreformaren osagaiak eztabaidatzen ari dela.
PSOE eta Unidas Podemosen arteko harremana ez dago bere garairik onenenean. Diazek onartu du «une korapilatsu» batean dagoela, baina hori konpontzeko izendaturiko negoziatzaileei lan egiten utzi behar zaiela. Lan erreformaren inguruko talka da harreman hori gaiztotzen ari diren arrazoietako bat. Orain arte, Diaz izan da gobernuaren ordezkaria sindikatu eta enpresariekin eginiko bileretan, eta gobernuak erabaki du Nadia Calviño Ekonomia ministroak ere parte hartzea. Podemosek «esku hartze» hori salatu zuen iragan astean.
Diazen ustez, dena den, badago bat eginda jarraitzeko aukera, gobernu akordioa ez delako alderdien arteko lotura bakarra; besteak beste, bat baitatoz PPk bere garaian lan harremanetarako ezarritako ereduak ez duela balio «une honetarako» . Alde horretatik, gogor kritikatu du PP sustatzen ari den erreformaren inguruko «ikuspegi apokaliptikoa».
Diazek, horrela, haserre hitzekin erantzun dio Cuca Gamarra PPko bozeramaileari. Hark esan du lan erreforma egiten bada Europako Funtsak kolokan egon daitezkeela; Diazek, aldiz, ukatu egin du hori: «Europak ez digu halakorik esan, eta, Alderdi Popularrak aurkakoa esan arren, Espainia ez dago ekonomikoki porrot eginda».
Kontraesanezko adierazpenak egitea egotzi dio, eta gobernu koalizioa «une korapilatsu» batean dagoela onartu du. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205020/astebetean-1193-kasu-detektatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Astebetean 1.193 kasu detektatu dituzte Hego Euskal Herrian | Azken zazpi egunetan %27 egin du gora kutsatu kopuruak, eta 24 gaixo hil dira gaitzak jota Hegoaldean. | Astebetean 1.193 kasu detektatu dituzte Hego Euskal Herrian. Azken zazpi egunetan %27 egin du gora kutsatu kopuruak, eta 24 gaixo hil dira gaitzak jota Hegoaldean. | Osasun agintariek joan den egunetan iragarritakoa berretsi dute gaur Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko osasun agintariek emandako COVID-19aren gaineko datuek: kutsatuen kurba gora doa. Joan den astean, hilaren 18tik 24ra bitartean, 1.193 positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian. Kontuan hartuta urriaren 11tik 17ra bitartean 939 positibo atzeman zituztela egindako testetan, %27 egin du gora kutsatu kopuruak azken zazpi egunetan.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak astean behin jakinarazten ditu birusaren transmisioari buruzko datuak, eta gaur da gaitzaren bilakaerari argazkia ateratzeko egun egokiena. Izan ere, Osakidetzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuen asteko txostena plazaratu berri du. Atzo, Osakidetzak atzemandako kasuak 112 izan ziren, egindako testen %4,7. Lurraldeka, Araban bederatzi kasu detektatu zituzten, Bizkaian 41, eta Gipuzkoan 62. Nafarroan, berriz, 27 positibo atzeman zituzten, egindako test diagnostikoen %3,2. Hegoaldeko positibo tasa, beraz, %4,2 da oraintxe.
Birusaren transmisioarekin lotutako datuetan ez ezik, ospitaleetako egoeran ere atzeman da okertzea. Gaur emandako datuen arabera, Osakidetzako eta Osasunbideko erietxeetan 128 pertsona daude COVID-19ak jota; horietako 32, ZIUetan. Duela astebete, urriaren 18an, 97 pertsona zeuden erietxeraturik gaitzak jota. Gaixo kopurua %32 handitu da azken zazpi egunetan, beraz. Aldea bada. ZIUetako egoera, ordea, egonkor dago.
Gaitzaren ondorioz hildakoen kopuruari erreparatuta, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dutenez, azken zazpi egunetan 24 pertsona zendu dira. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205021/etarena-izan-zitekeen-aspaldiko-zulo-bat-aurkitu-dute-ataunen.htm | Politika | ETArena izan zitekeen aspaldiko zulo bat aurkitu dute Ataunen | Herritar batek aurkitu zuen Aitzarte edo Ataungo Domoan. | ETArena izan zitekeen aspaldiko zulo bat aurkitu dute Ataunen. Herritar batek aurkitu zuen Aitzarte edo Ataungo Domoan. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ataunen (Gipuzkoa) ETArena izan zitekeen aspaldiko zulo bat aurkitu dute. Aitzarte Aldea inguruetan, Ataungo Domoan topatu omen zuen herritar batek, eta Ertzaintzari eman zion aurkikuntzaren berri.
Ertzainak zuloa ikertzen ari dira. Itxuraz, oso aspaldikoa da gordelekua. Oria komisaldegiko poliziak, larrialdietakoak, lehergailuetan adituak eta polizia zientifikoak ari dira lanean. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205022/elikagaien-argazkiak-saltokietako-baldak-hutsik-daudela-estaltzeko.htm | Mundua | Elikagaien argazkiak, saltokietako baldak hutsik daudela estaltzeko | Erresuma Batuko hainbat supermerkatu hornidura arazoak dituzte, eta Tesco eta Sainsbury's kateak argazkiak dituzten kartoiak erabiltzen hasi dira. Langile falta ari da krisia eragiten. | Elikagaien argazkiak, saltokietako baldak hutsik daudela estaltzeko. Erresuma Batuko hainbat supermerkatu hornidura arazoak dituzte, eta Tesco eta Sainsbury's kateak argazkiak dituzten kartoiak erabiltzen hasi dira. Langile falta ari da krisia eragiten. | Imajinatu: supermerkatura joan eta benetako bananak egon ohi diren lekuan plastikozkoak aurkitzen dituzula. Edo urazak egon ohi diren lekuan haien argazkiak daudela. Zer esanik ez, garagardo batzuk erostera joan eta haien itxurako kartoi batzuk badaude, bi dimentsiokoak.
Bada, hori ari da gertatzen Erresuma Batuko supermerkatu kate handietako bitan, Tescon eta Sainsbury'sen: hornidura arazoak dituzte, eta, horri «aurre egiteko», ez zaie bururatu konponbide egokiagorik. Tescok joan den ostiralean atera zuen bere azken produktua: gari zainzuri kartoizkoak.
Zein da, ordea, hornidura faltaren arrazoia? Nagusiki, langile falta. Atzerritar askok herrialdetik alde egin behar izan zuten orain urte bat edo bi, brexit-aren ondorioz bertan lan egiteko baimena galduta eta ezin berreskuratuta. Lehenik, garraiolarien falta sumatu zuten; gero, harakinena, eta, orain, nekazariena. Ez dago eskulanerako jenderik. Portuetan ere arazoak dituzte.
Adituek diotenez, supermerkatu handiak, orain, handiegiak dira. Espazio hutsek irudi txarra ematen dute, eta kartoizko elikagaiak jartzea ez da teknika berria, ezta bakarra ere: hutsuneak publizitatearekin bete izan dituzte, edo korridore osoak garagardo paketeak banan-banan jarriz bete.
Tescok, berriz, ez du onartu argazkiak hornidura faltaren ondorio direnik, eta adierazi du katearen salmentek gora egin dutela. Gehitu du argazkiak aspalditik erabiltzen dituztela.
Aukera gutxiago
Ohiko supermerkatuek geroz eta eskaintza murritzagoa dute Erresuma Batuan. Berez, ohikoa da halako supermerkatuek 40.000 produktu izatea; baina, orain, geroz eta aukera sorta txikiagoa dute. Adibidez, lehen izan zitzaketen baino pasta mota eta marka gutxiago dituzte, eta gauza bera gertatzen da freskagarriekin ere. Balio erantsi gutxi duten produktuak dira, eta, ondorioz, horiexek ari dira kentzen lehenengo. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205023/tolosan-2022an-inauteriak-egingo-direla-esan-du-alkateak.htm | Gizartea | Tolosan 2022an inauteriak egingo direla esan du alkateak | Eragileekin bilduko dira datorren astean, eta orduan erabakiko dute nolakoak izango diren mozorro jaiak. | Tolosan 2022an inauteriak egingo direla esan du alkateak. Eragileekin bilduko dira datorren astean, eta orduan erabakiko dute nolakoak izango diren mozorro jaiak. | Oraindik ez dakite nolakoak izango diren, baina ziurtzat eman dute 2022an inauteri jaiak ospatuko dituela Tolosak (Gipuzkoa). Gaur agertu dira prentsaurrean hiriko alkate Olatz Peon eta azoketako zinegotzi Nerea Letamendia. Udalak datorren astean hasi nahi du bilerak inauteriak antolatzen parte hartzen duten eragileekin, nolakoa izango diren irudikatzen hasteko. «Zaila da une honetan ohiko inauterietan pentsatzea, baina eragileekin hasiko gara biltzen, eta denon artean erabakiko dugu», esan du Peonek. «Ez dut aurreikusten inauteririk gabeko beste urte bat».
Iaz bertan behera utzi behar izan zituzten inauteriak, izurriaren kontrako neurriek behartuta. 2020an egin zituzten jaiak, baina gutxigatik, larrialdi neurriak pare bat aste geroago sartu baitzituzten indarrean.
2020ko inauteriak pandemiak eztanda egin baino aste pare bat lehenago ospatu ziren, baina iaz bertan behera geratu ziren.
Datorren urteko egutegiaren arabera, otsailaren 24ean egingo litzateke ostegun gizena. Inauteriak orduan hasiko lirateke Tolosan, eta martxoaren 1era arte ospatuko lirateke.
Hiriko ekitaldi agenda normaltasunera itzultzen ari dela nabarmendu dute Peonek eta Letamendiak. Dagoeneko berreskuratu du Nazioarteko Abesbatza Lehiaketa, eta Gabonak antolatzeko bilerak egin zituzten joan zen astean.
Alkateak agindu du inauteriez gain Babarrunaren azoka eta Gabonetakoa egingo direla. Edonola ere, «bereziak» izango direla ohartarazi du, eta urratsak pixkanaka egingo dituztela, «birusa oraindik ez baita desagertu». |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205024/bizkaiko-autoeskoletako-langileek-ez-dute-baztertu-greba-mugagabea.htm | Ekonomia | Bizkaiko autoeskoletako langileek ez dute baztertu greba mugagabea | Astebeteko lanuztea hasi dute, eta «erantzun zabala» izan du, deitzaileen arabera | Bizkaiko autoeskoletako langileek ez dute baztertu greba mugagabea. Astebeteko lanuztea hasi dute, eta «erantzun zabala» izan du, deitzaileen arabera | Bizkaiko autoeskoletako lehen greba egunak «erantzun zabala» izan du ATAB langileen elkartearen eta ELA sindikatuaren arabera. Aste osorako lanuztera deitu dute, eta atzo ekin zioten. APAVI patronalak negoziatzeko asmorik ez duela salatu dute langileen ordezkariek, eta ez dute baztertu aurrerago greba mugagabea hastea. Hilabeteak dira mobilizazioekin hasi zirela.
Bizkaiko autoeskoletako langileek 11 urte daramatzate lan hitzarmenik gabe, eta egoera hori salatzeko ekin diote orain arteko protestaldirik gogorrenari. Hilaren 20n elkartu ziren azkenekoz patronalarekin, Lan Harremanen Kontseiluan. ELAk deituriko bilera bat izan zen, eta, sindikatu eta langileen elkartearen arabera, patronalak ez zuen inolako proposamenik eraman. Hartaz geroztik ez da beste bilerarik egon, eta ez dago hurrengorako datarik. Hitzarmenaz gain, eskaera zehatzak ere badituzte. Besteak beste, soldaten erregularizaziorako eta erosteko ahalmena berreskuratzeko soldata taulak ezartzea. Diotenez, irakasleek modu irregularrean ordaintzen diren kopuruekin konbinatzen dituzte soldatak, eta bulegoetako langileak kostata iristen dira mila euro gordineko soldatara. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205025/erc-aurrekonturik-ez-ez-bada-ikus-entzunezkoetan-75-bermatzen-hizkuntza-gutxituentzat.htm | Politika | ERC: aurrekonturik ez, ez bada ikus-entzunezkoetan %7,5 bermatzen hizkuntza gutxituentzat | Esquerrak ohartarazpena bidali dio Espainiako Gobernuari, eta ostiralera arteko epea eman dio gaztelera ez diren hizkuntzentzako kuota ezartzeko Ikus-entzunezkoen Legean. | ERC: aurrekonturik ez, ez bada ikus-entzunezkoetan %7,5 bermatzen hizkuntza gutxituentzat. Esquerrak ohartarazpena bidali dio Espainiako Gobernuari, eta ostiralera arteko epea eman dio gaztelera ez diren hizkuntzentzako kuota ezartzeko Ikus-entzunezkoen Legean. | Ikus-entzunezkoen Legearen inguruko ika-mikan beste atal bat estreinatu dute gaur: ERC alderdiak ostiralera arte eman dio Espainiako Gobernuari bermatzeko nazioarteko plataformei ezarriko dion kuotan derrigorrez aintzat hartuko direla katalana, euskara eta galiziera. Hori bermatzen ez badu, aurrekontuei osoko zuzenketa aurkeztuko die.
Esquerrako eledun Marta Vilaltak egin du iragarpena, gaur, prentsaurreko batean. Esan duenez, katalana babestea «harri handi bat da bidean» aurrekontuak negoziatzeko orduan.
Hautsak harrotu zituen irailean Espainiako Gobernua prestatzen ari den ikus-entzunezkoaren legearen egitasmoak. Lege asmoa zabaldu zen, eta, horren testuaren arabera, Europako film, telesail eta dokumentalen «gutxienez %50» gorde beharko dira «Espainiako Estatuaren hizkuntza ofizialean edo autonomia erkidegoetako hizkuntza ofizialetakoren batean dauden lanetarako». Testuak ez du zehazten, beraz, zer kuota izango duten gaztelera ez diren hizkuntzek, eta, hortaz, kuota horretatik dena gazteleraz plazaratzea erabaki dezakete Netflix, HBO, Amazon eta bestelako plataformek, nahi izanez gero.
Vilaltak ohartarazi du osoko zuzenketa idatzita daukatela, eta, beraz, azken unean har dezaketela aurkezteko erabakia. Hizkuntzaren gaian konponduz gero, ez da osoko zuzenketarik egongo, baina gero, negoziazioaren bigarren fasean, beste gai batzuk jarriko lituzke ERCk mahaiaren gainean: esaterako, aldirietako trenen eskuduntza Kataluniari ematea.
«Badakite negoziazioa zabaltzeko aurreko itunak bete behar direla, eta katalana babestu behar dela Espainiako Estatuko ikus-entzunekoen legean. Orain, haien esku dago atea irekitzea edo ixtea».
Euskararen kuota, airean
Legean hizkuntza guztiak berdin tratatzeko eskatu zion Eusko Jaurlaritza Madrili irailean. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak adierazi zuen testua onartezina dela dagoen moduan. Testuan, aukera ematen diete plataformei gazteleraren eta beste hizkuntza ofizialen artean aukeratzeko, «eta argi dago zein aukeratuko duten», esan du. «Diskriminazio argia da».
ERCk gaur plazaraturiko eskaera onartzen bada ere, horrek ez luke bermatuko plataformek euskarazko edukiak sareratzea. Izan ere, legeak ezar zezakeen katalanek eskaturiko %7,5a gaztelera ez diren hizkuntza koofizialentzat, baina ez bada zehazten horretako zer kuota finkatzen den bakoitzeko, plataformek aukera dezakete bakarrik katalanezko edukiak ekoiztea, hiruretatik hiztun gehiago dituen hizkuntza lehenetsita.
Euskal Herrian hainbat egitasmo sortu dira azken hilabeteotan euskarak ikus-entzunezkoetan duen egoera aldatzeko. Izan ere, streaming plataformak zabaldu ahala, euskaraz ikus daitezkeen edukien proportzioa izugarri txikitu da. Pantailak Euskaraz mugimendua sortu dute zenbait eragilek, ikus-entzunezkoetan euskarak duen presentzia txikiarekin arduratuta. Horretan ari dira Netflix Euskaraz herritar taldea, Disney Plus Euskaraz herritar taldea, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoizle euskaldunen elkartea, esaterako. Berriki sortutako Zinema Euskaraz herritar taldeak ere bat egin du haiekin.
Nazioarteko plataformei gaztelerarentzat kuotak ezartzea eta beste hizkuntzentzat berdin ez egitea eskema «etnozida» bat dela esan zion BERRIAri Enric Marin adituak. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205026/bi-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-beste-bati-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, beste bati sexu eraso bat egitea egotzita | Florida parkean gertatu zen erasoa. Udaltzaingoak epailearen esku utzi ditu bi atxilotuak. Bata 28 urtekoa da, eta bestea, 35 urtekoa. | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, beste bati sexu eraso bat egitea egotzita. Florida parkean gertatu zen erasoa. Udaltzaingoak epailearen esku utzi ditu bi atxilotuak. Bata 28 urtekoa da, eta bestea, 35 urtekoa. | Gasteizko Udaltzaingoak bi gizonezko atxilotu zituen larunbatean, Florida parkean beste bati sexu eraso bat egitea egotzita. 07:15ean jaso zuten abisua udaltzainek. Udaltzaingoaren arabera, biktimak emaniko deskribapenarekin bat zetozen bi gizon aurkitu zituzten ingurumarietan. Atxilotu, eta epailearen esku utzi zituzten.
Gertakari hori ikusirik, Ikusgunek, Gasteizko LGTBIfobiaren aurkako behatokiak, elkartasuna adierazi dio erasoa pairatu duen gizonari, eta laguntza eskaini: «Haren esanetara gaude gure esku dagoen guztirako». Ikusgunek azaldu duenez, azken hori kontatuta 28 dira LGTBI kolektiboaren aurka Araban izandako erasoak: horietatik 23 Gasteizen gertatu dira. Bildutako gertakari guztien artean, hamar eraso fisikoak dira; 12, gorroto diskurtsoak; eta sei, «sexu orientazioagatiko edo genero identitateagatiko bazterketak».
Behatokiaren arabera, «politika feministak indartuz bakarrik eten daiteke egun dugun indarkeriaren gorakada». Ezinbestekotzat jo dute politika horiek «zeharkakoak» izatea, «eta erakundeen, mugimendu feministaren eta LGTBIren arteko lankidetza estuan» eginak. Azken hilabeteetan gertatutako erasoek, kezka ez ezik, «ardura handia» ere eragin diela salatu dute Ikusguneko ordezkariek, «pertsona guztiek baitugu espazio publikoa askatasun osoz erabili ahal izateko erantzukizuna». «Horregatik, jendarte feministagoa, bidezkoagoa eta berdinzaleagoa sustatzen duten ekimenen aldeko apustua egiten jarraitu behar dugu, astero ezagutzen ditugun indarkeriez kexatzen jarraitu beharrik izan ez dezagun». |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205027/els-segadors-itzuli-da-camp-noura.htm | Kirola | 'Els Segadors' itzuli da Camp Noura | Joan Laporta Bartzelonako presidenteak klubaren «izaera katalana berreskuratzeko» hartutako neurrietako bat da. Lehen aldiz jarri dute, sei urteren ostean, Real Madrilen aurkako klasikoaren aurretik. | 'Els Segadors' itzuli da Camp Noura. Joan Laporta Bartzelonako presidenteak klubaren «izaera katalana berreskuratzeko» hartutako neurrietako bat da. Lehen aldiz jarri dute, sei urteren ostean, Real Madrilen aurkako klasikoaren aurretik. | Lehen ohitura zena berreskuratu du Bartzelona futbol taldeak: neurketen aurretik Els Segadors (Segalariak, katalanez) Kataluniako ereserki nazionala jartzea Camp Noun. Egitasmoaren asmoa da klubak «izaera katalana» berreskuratzea; horretan dihardu Joan Laportak berriz ere presidente bilakatu zenetik. Aurretik, 2015ean utzi zion Bartzelonak partiden aurretik abestia jartzeari.
Ereserkiaren itzulerarako une ezin hobea aukeratu zuten: denboraldiko lehen klasikoa, hau da, Bartzelonaren eta Real Madrilen arteko Espainiako Ligako neurketa —Real Madrilek irabazi zuen (1-2)—. Laportak argi du historia eta nortasuna garrantzitsuak direla: «Betidanik, Kataluniaren bihotz taupadak Bartzelonarenak izan dira, eta klubak posizio bat hartu behar du herriari eragiten dieten gaietan. Bartzelona mundu osoko erakundea bihurtu da, baina argi izan behar du zein den bere jatorria», adierazi zion duela hilabete batzuk ElNacional.cat hedabideari.
Els Segadors ereserkiak XVII. mendeko Segalarien Guduan du jatorria, baina askori ezaguna egingo zaie 2017ko erreferendumaren inguruko manifestazio eta mobilizazioetan entzun izanagatik. Subiranismoaren ikurretako bat bilakatu zen Kataluniako ereserki nazionala.
Aragones, palkoan
Ereserkiarena ez zen berrikuntza bakarra izan, edo, hobe esanda, ez zen berriz itzuli zen ohitura bakarra izan: Kataluniako presidenteak, Pere Aragonesek, ohorezko lekua berreskuratu du Camp Nouko palkoan.
Protokolo hori 2018. urtean aldatu zuen orduan Josep Maria Bartomeu buru zuen zuzendaritzak. Gaiari buruz galdetuta, Aragonesek joan den astean aitortu zuen «oso ondo» iruditzen zaiola erabakia, eta Laportaren ondoan ikusi zuen atzoko neurketa.
Bartzelonaren estadioa ez zen goraino bete atzo, baina 86.422 lagun sartu ziren, eta irudi ederrak utzi zituzten harmailek (ia 100.000rentzako gaitasuna du zelaiak). Estadioaren edukiera erabat betetzeko baimena zuten bigarren neurketa zen, eta mosaiko erraldoi bat egiteko baliatu zuen klubak, Som-hi culers leloarekin.
Bartzelona ez da aro ona igarotzen ari, ez ekonomia arloan, ezta kirol arloan ere, baina, dirudienez, Laportak argi du klubak ez duela bere izaera galdu behar. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205028/finantzaketa-aldatuta-nafarroako-udalen-artean-272-milioi-banatuko-dira-2022an.htm | Ekonomia | Finantzaketa aldatuta, Nafarroako udalen artean 272 milioi banatuko dira 2022an | PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak ituna lortu dute udalen arteko desberdintasunak handitzen zituen eredua moldatzeko. EH Bilduk azpimarratu du «positiboa» dela eta aurrekontuen akordioa lortzeko bidea errazten duela | Finantzaketa aldatuta, Nafarroako udalen artean 272 milioi banatuko dira 2022an. PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak ituna lortu dute udalen arteko desberdintasunak handitzen zituen eredua moldatzeko. EH Bilduk azpimarratu du «positiboa» dela eta aurrekontuen akordioa lortzeko bidea errazten duela | Datorren urtean Nafarroako udalek diru gehiago izango dute eurentzat gastu arrunta zein zerbitzuak finantzatzeko, eta, gainera, beste modu batera banatuko da dirua. Hori da Nafarroako Gobernuak PSN, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerrarekin lortu berri duen akordioaren funtsa. Bernardo Ziriza Lurralde Kohesioko kontseilariaren esanetan, «erabateko lehentasuna» zen egungo sistema aldatzea udalen arteko desberdintasunak handitzen zituelako. Akordioaren arabera, 2022an udalek 272 milioi euro izango dituzte, aurten baino 16,4 milioi gehiago. Gainera, alderdiek konpromisoa hartu dute udalen artean banatu beharreko poltsa hori urtero KPI + %2 igoko dela.
Hala ere, aldaketarik handiena banaketa sistemari dagokio. Orain arte zerga bilketan tokiko ogasunen parte hartze funtsetik banatzen zen dirua: gastu arrunta finantzatzeaz gain, montepioko langileen ordainsariak ordaintzen ziren, Iruñeari hiriburu gutunagatik 26 milioi inguru ematen zitzaizkion edo jarduera ekonomikoko zergaren bilketan izandako galera konpentsatzen zen. Iragan hamarkadan, Nafarroako Unibertsitate Publikoari enkargua eman zitzaion diru hori dena nola banatu kalkulatzeko, baina gobernuak uste du sistema horrek lurraldeen arteko desberdintasunak areagotu besterik ez dituela egin.
Hala, 50.000 biztanletik gorako gune bakarra den heinean, biztanleko 432 euro jaso ditu Iruñeak, besteen aldean nabarmen gehiago: 20.000 eta 50.000 biztanleko udalek 280 euro jaso dituzte batez beste, edo 2.000 eta 5.000 biztanle artekoek, 325 euro. Zenbat eta txikiagoa izan, aldea handiagoa da, eta kontuan izan behar da despopulazioa arazo handi bat dela Nafarroako hainbat eskualdetan: Pirinioetan, Zangoza inguruan, mendialdean, Estellerrian...
Sistema berria
Hala, dirua banatzeko sistema berri bat kalkulatzeko eskatu zaio NUPi alde batetik udalen gastuen beharra eta bestetik finantza ahalmena aintzat hartuta. Gastu behar horrek «bizi diren tokian bizi direla herritar orok zerbitzu eta azpiegiturak jasotzen dituen aukerak» bermatu nahi ditu, Zirizaren arabera: biztanle kopurua, pobrezian bizi den herritar kopurua, 65 urtetik gorakoen kopurua, hirigintzaren azalera eta udal barruko herrien sakabanaketa kontuan hartuko ditu. Behar hori ikusita, aintzat hartuko da horri aurre egiteko duen finantza ahalmena.
Kalkulu berri horrekin, 272 milioi eurotik 197 milioi euro gastu arrunta ordaintzeko banatuko dira. Beste 44,5 milioi bideratuko dira 0 eta hiru urte arteko haur eskolen, ikastetxe publikoen zein liburutegien defizita ordaintzera. Azkenik, 16 milioi euro lurraldeko kohesiorako baliatuko dira. Horretarako, eskualdeetan eta haranetan traktore funtzioa betetzen duten udalei lurralde kohesiorako dirua emango zaie.
Gobernuak nabarmendu du trantsizioa errazteko asmoz kalkulu berrian udal txiki guztiei aurten jasotako diruaren %100 bermatuko zaiela eta 5.000tik gorakoei diruaren %98, gutxienez. Dena den, udal gehienei egingo die mesede banaketa berriak.
Iruñeak 1,7 milioi gutxiago jasoko du (86 milioi orotara), baina Iruñerriko udalek, 49 milioi gehiago (+ %14). Aldea handiagoa da udal txikienen artean, mila biztanletik beherako 189 udalek %15 gehiago jasoko baitute (26,7 milioi). 1.000 eta 5.000 biztanle arteko 62 udalen artean 58 miloi euro banatuko dira (+%9 gehiago); 5.000 eta 25.000 biztanle arteko udalek %13 gehiago jasoko dute (72 milioi, orotara). Despopulazioa jasaten ari direnen artean: Azuelok %56 gehiago jasoko du, Aribek %40 gehiago edo Galipentzuk %51 gehiago.
EH Bildu: «Oso garrantzitsua»
EH Bilduren jardun politikoan, udalek garrantzi handia dute, eta iragan urtean koalizioak bultzatutako Udal Maparen erreformaren helburuetako bat zen finantzaketa sistema aldatzea. Gobernuak akordioa iragarri eta gutxira, Adolfo Araizek agerraldia egin du, balorazioa eskaintzeko: «Oso garrantzitsua zen aurrekontuen arloan akordioa lor genezan. Honek aurrekontu akordiorako bidea erraztu egiten du, guretzat udal finantzaketaren auzia oso garrantzitsua baita», azpimarratu du.
Araizen arabera, bilera asko egin dituzte, eta elkarri dokumentu zein proposamen ugari pasatu dizkiote. «Uste dugu erantzuna emango zaiela azken urteetako arazoen inguruan». EH BIlduko parlamentariaren arabera, aurreko sistemak bereziki zigortu ditu udal batzuk eta ezin zitekeen horri aurre egin eredua aldatu ezean. «Onuradun bakarra zegoen, eta gainerakoen aldean pribilegio hori zuen: Iruñea».
PSNko Jorge Agirre ere, pozik azaldu da emaitzarekin. Haren esanetan, «urrats ausarta da, eta Nafarroako herri guztien arteko berdintasuna sustatzen du». Haren irudiko, urtetan, finantzaketa bidezkoago bat lortzeko hainbat udalek egindako aldarrikapenei bide eman diete. «Sistema berri honek egonkortasuna emango die udalen altxortegiei». |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205029/salatutako-irakasleari-baimena-eman-diote-eskolak-modu-telematikoan-ematen-segitzeko.htm | Gizartea | Salatutako irakasleari baimena eman diote eskolak «modu telematikoan» ematen segitzeko | EHUk espediente informatiboa ireki dio irakasleari, «gertatutakoa ezagutzeko xedez», eta horren barruan debekatu diote aurrez aurreko eskolak ematea | Salatutako irakasleari baimena eman diote eskolak «modu telematikoan» ematen segitzeko. EHUk espediente informatiboa ireki dio irakasleari, «gertatutakoa ezagutzeko xedez», eta horren barruan debekatu diote aurrez aurreko eskolak ematea | Eraso sexista batengatik salatutako irakasleari espedientea ireki dio EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, eta aurrez aurreko eskolak ematea galaraziko diote, behin-behinean. Urriaren 4an izan zen erasoa, EHUren Ibaetako campuseko Arrakala emakume taldeak eta UIBk azaldu zutenez. Ikasleei zakila «bortizki» erakutsi ziela esan zuten, eta gaineratu zuten ez dela lehen aldia irakasle horrek ikasleei antzeko erasoak egiten dizkiena. BERRIAk jakin ahal izan duenez, EHUko eraikinetik kanpo gertatu zen erasoa.
Hori dela eta, oharra argitaratu du EHUk, «hilabete honetako gertakari desatseginen aurrean». Unibertsitateak baieztatu du iragan ostiralean espedientea zabaldu ziotela irakasle horri, «gertatutakoa ezagutzeko eta konponbide egokiena emateko xedez». Espediente horren barruan, eta behin-behineko neurri gisara, aurrez aurreko eskolak ematea debekatu diote salatutako irakasleari. Hala ere, eskolak «telematikoki» eman ahalko ditu aurrerantzean ere. Presentzialtasuna exijitzen duten jarduerei dagokionez, berriz, unibertsitateak ebatzi du «behar diren neurriak» hartuko dituztela «ikasleek aurrez aurreko eskolak jasotzeko duten eskubidea bermatzeko, baina baita formakuntza integrala jasotzeko dutena ere».
Hain zuzen, dozenaka ikaslek elkarretaratzea egin dute gaur eguerdian EHUko Arkitektura fakultatearen aurrean, UIBk eta Arrakala emakume taldeak deituta, erasoa salatzeko. 14:30ean egin dute protesta, «Eraso sexisten aurrean, ekin antolakuntzari!» lelopean. Aurretik, EHUrern jarrera salatu izan dute sare sozialetan: «Unibertsitatearen irudia ez zikintzearren, ezkutatu egin dute larritasun handiko eraso hau», jakinarazi zuten bideo batean. «EHUren organoen eta bere berdintasun politiken itxurakeria» ere salatu nahi izan dute. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205030/urkulluk-esan-du-bateragarriak-direla-pentsio-minimoa-hobetzea-eta-ahta-egitea.htm | Politika | Urkulluk esan du «bateragarriak» direla pentsio minimoa hobetzea eta AHTa egitea | Herritarrek eginiko hogei galderari erantzun dio Iñigo Urkullu lehendakariak, '#UrkulluTopaketa' egitasmoaren barruan. | Urkulluk esan du «bateragarriak» direla pentsio minimoa hobetzea eta AHTa egitea. Herritarrek eginiko hogei galderari erantzun dio Iñigo Urkullu lehendakariak, '#UrkulluTopaketa' egitasmoaren barruan. | Zergatik ez erabili abiadura handiko trenari eskainitako dirutza pentsio minimoak handitzeko? Galdera hori egin dio herritar batek Iñigo Urkulluri. Hogei galderetako bat izan da hori. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak herritarrek Internet bidez egin dizkioten galderei erantzun die, #UrkulluTopaketa egitasmoan. Herritarrek gehien bozkatutako hogei galderak erantzun ditu, eta zuzenean eman dute saioa, streaming bidez.
Jone Bengoa kazetariak irakurri dizkio herritarren galderak Urkulluri, eta lehenengoak lotu ditu pentsio minimoa eta abiadura handiko trena.
Pentsioak hobetzea eta AHTa egitea «bateragarriak» direla erantzun du Urkulluk, eta biak «inbertsio gisa» hartzen dituela. Halere, adierazi du bietako bat bera ere ez dagoela Eusko Jaurlaritzaren eskuduntzen artean. Gogora ekarri du AHTaren egitasmoan dagoen atzerapen handia, eta Espainiako Gobernuari egotzi dio hori. Oroitu du Jaurlaritzak gutxieneko diru sarbidea jartzen duela, pentsio txikien osagarri. Esan du horretarako diru gehiago egongo dela hurrengo diru sailean.
Bigarren galderan argindarraren gaiaz galdetu diote, eta Urkulluk berriz esan du Jaurlaritzak ez duela eskuduntzarik horretan. Edonola ere, prezioak industrian duen eragina aztertzen ari direla adierazi du. Arazoa «Europa osoarena» dela esan du. Proposamen bat helarazi dio Madrilgo Gobernuari horren inguruan.
Krisiak gogor astindutako eskualdeak gogora ekarri dizkio beste herritar batek. «Neurririk aurreikusten al du Meatzaldea, Aiaraldea, Ezkerraldea eta Oiartzualdea berriz industrializatzeko?». Urkulluk erantzun du eskualde horiek lehentasunezkoak direla, eta ekinaldi zehatzak dituztela abian horiei begira: Hidrogenoaren Euskal Korridorea eta industrialdeak berritzeko egitasmoak aipatu du horien artean.
Ikastetxeetan ordutegi jarraitua zergatik ez duten oraindik ezarri galdetu diote Urkullurik. Ordutegi zatitua hobea dela esan du, kontziliazioa errazten duelako eta mesede egiten dielako baliabide gutxiago dituzte familiei.
Funtzio publikoan urte luzez behin-behineko postuetan dagoen jende kopuru handienaren arazoa konpontzea hein handi batean bere esku ez dagoela esan du, eta gehitu Jaurlaritzak postuak betetzeko deialdiak egin dituela «ahal izan duen guztietan». Erantsi du Mariano Rajoy eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuei eskatu izan diela erretiroa hartzen duten funtzionarioak ordezkatzeko postuak ateratzeko.
Soldata arrakala txikiagotzeko behar adinako ahalegina egiten ari ote den ere galdetu diote. Urkulluk esan du EAEn %14koa dela, EBren batezbestekoa baino apalagoa; bere helburua dela EAE jartzea Europan arrakalarik txikiena duten bost herrialdeen artean. Horretarako mahai bat eratu duela esan du. Halere, adierazi du arrakala ez dela nahastu behar diskriminazioarekin, hau da, gutxiago kobratzea lan bera egiteagatik. Azken hori iruzurra dela adierazi du.
Jaurlaritzako goi arduradunek kargua utzi eta enpresa pribatuetan sartzea ahalbidetzen dien «ate birakarien» gaia jarri dio mahai gainean beste herritar batek. Urkulluk gogoratu du Patxi Lopezek eta Juan Jose Ibarretxek lehendakari izan ondoren ez dutela kargu handirik hartu enpresa pribatuetan. Jose Antonio Ardanza eta Josu Jon Imazen kasuez, ordea, adierazi du Jaurlaritzan aritu aurretik bazituztela kargu handiak enpresa pribatuetan. «Zertara dedika daiteke zerbitzu publikoan aritzea aukeratu duen pertsona bat gero alor pribatuan?», galdetu du Urkulluk. Publikotik pribatura igarotzeko prozedura erregulatuta dagoela esan du. 2014ean interes gatazkaren legea onartu zutela gogoratu du, eta, horren arabera, ardura publikoa utzi duenak bi urtez ezin duela loturarik eduki karguan tratatu dituen enpresekin.
Aurrez aurreko tratua
Izurriak eraginda ezarritako telelanaz galdetu dio beste batek Urkulluri. Administrazioaren aurrez aurre noiz tratatu ahalko den berriz. Urkulluk esan du funtzionarioak ari direla itzultzen aurrez aurreko postuetara, eta aurten beretan aurrez aurrekoa leheneratuko dela, «izurriaren eboluzioak galarazten ez badu badu».
Izurriaren kudeaketa kaotikoa izan dela esan dio herritar batek. Urkulluk, ordea, kudeaketa defendatu du. Esan du onartu dituela eginiko hutsegiteak, baina «kudeaketa kaotikoaz hitz egitea ez da errealitatea». EAEn inguruko lurraldeetan baino test gehiago eta pertsona gehiago txertatu direla esan du. Adierazi du mezu publikoetan ez dutela egoera «edulkoratu», eta «gardentasunez eta aitakeriarik gabe» aritu direla. Legebiltzarrean eskatu dioten bakoitzean azalpenak eman dituela gaineratu du, eta Labiren txostenak plazaratu dituztela esan du. Osasun etxeetako oinarrizko arreta ere urte amaierarako normalduko dela adierazi du.
Espetxeak
«Zertan aldatuko da espetxeen egoera eskuduntza aldatuta?», galdetu du beste herritar batek. Urkulluk gogoratu du Europako eta nazioarteko espetxe politiketako oinarrizko printzipioa dela presoak etxetik ahalik eta gertuenen egotea, eta hori izango dela Jaurlaritzaren politikaren oinarria. Gogoratu du presoak gizarteratzen laguntzeko Aukera zerbitzua jarri dutela martxan.
Urkulluk ukatu egin du Eliza katolikoari pribilegioak onartzen dizkienik. Zergak eskatzeko orduan «mezenasgoaren legeak berdin aplikatzen zaizkie irabazi gabeko erakunde guztiei, eta baita Eliza katolikoari ere».
Euskal selekzioei nazioartean dagokien lekua noiz emango dieten galdetu diote Urkulluri. Hori Euskadi Basque Country nazioarteko kanpainaren sartzen dela erantzun du, eta Basque Team Fundazioaren lana gogoratu du. Selekzioaren ofizialtasunaren helburua da 1979ko Gernikako Estatutuan badatorrela adierazi du, eta gogoratu du hura erreferendumean onartu zeneko urteurrena dela gaur bertan. Baina oraindik bete gabe dagoela adierazi du, eta jarraituko duela eskatzen hura osorik bete dezaten.
Urriaren 5etik 12ra bidali zituzten galderak herritarrek. Ondoren, bozkatu egin zituzten, eta urriaren 22an zabaldu zuten zer 20 galderak lortu zuten boto gehien. Lehendakaritzak esan duenez, aski boto lortu ez zituzten galderak Irekia gardentasunaren atarian erantzungo ditu Urkulluk, idatziz, datozen egunetan. |
2021-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/205031/bere-ohiko-estilora.htm | Kirola | Bere ohiko estilora | Altuna III.ak 22-7 irabazi dio Bengoetxea VI.ari, Tolosan, eta finalerdietara sailkatu da. Amezketakoak Ezkurdia izango du aurkari. | Bere ohiko estilora. Altuna III.ak 22-7 irabazi dio Bengoetxea VI.ari, Tolosan, eta finalerdietara sailkatu da. Amezketakoak Ezkurdia izango du aurkari. | Txiki geratu da gaur Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekua; bai baitzeuden arrazoiak. Lau eta Erdiko Txapelketako final-laurdenetako ligaxkako azken partida jokatzen baitzen; azkena, eta erabakigarria. Jokin Altunak eta Oinatz Bengoetxeak asko zuten jokoan; partida horretako irabazlea Joseba Ezkurdiaren aurka lehiatuko baitzen finalerdietan.
Bolada zeharo ezberdinetik zetozen bi pilotariak: Leitzakoa Aitor Elordi 22-15 mendean hartuta; Amezketakoa, aldiz, Peio Etxeberriaren aurka 18-22 galduta. Altuna III.ak atzoko partidari zalantzaz josita ekingo zion ustea zabaldu zen Beotibarrera bertaratu diren pilotazaleen artean. Usteak erdi ustel. 43 minututan, goitik behera gailendu zaio Bengoetxea VI.ari, hasi eta buka: 22-7. Aspeko pilotariak odolean daraman irabazle sena ez du galdu, antza. Leitzako basurdeak, berriz, «pozik» eta «asebeteta», agur esan dio bere ibilbide profesionalean azkenekoz jokatu duen lau eta erdikoari.
Bengoetxea VI.ak egin du lehen tantoa, sakea alde edukita. Baikoko aurrelaria lehen kolpetik lehia nahasteko asmoz hasi da. Altuna III.a, ordea, ez da urduri jarri, eta azkar berdindu du markagailua, pilota ezker txokoan doi-doi utziz. Maisua da horrelako egoeretan, errematatzaile petoa, eta modu horretara egin du bigarren tantoa ere.
Bengoetxea VI.a 5-2 atzetik bazihoan ere, 37 urterekin lau eta erdian txinparta sortzeko gaia oraindik bazuela erakutsi nahi zuen, eta, egoskorkeriaz, tanto bakarrera hurbildu zaio: 5-4. Ostera, sugarrak gutxi iraun dio leitzarrari; izan ere, Aspeko pilotariak 12-0 partziala sartu dio, bizi-bizi, olatua hamazazpigarren tantoan utzi duen arte.
Urduri eta presaka aritzeko zantzurik ez zitzaion atzeman Altuna III.ari. Patxadaz eta soseguz, tanto ederrak egin ditu; hamabi guztira. Horrez gain, bost tanto egin ditu saketik. Dena dela, Bengoetxea VI.ak opari galantak egin dizkio aurrelari amezketarrari; bost huts egin ditu. Nekeak erasanda, deseroso zebilen leitzarra, lotuta, bere ohiko jokoa egin ezinik. Gozakaitz aritu bada ere, Amezketakoarekin batera txalo zaparrada eta laudorioen artean erretiratu zen kantxatik. Amaieran, 22-7.
Finalerdiak erabakita
Horrenbestez, erabaki dira lau eta erdiko finalerdiak: lehenengoan, Unai Laso eta Peio Etxeberria nor baino nor gehiago ariko dira datorren larunbatean (17:30, ETB 1), Iruñeko Labriten; bigarrenean, Altuna III.ak eta Ezkurdiak elkarren aurka jokatuko dute igandean (16:30, ETB 1), Gasteizko Ogetan.
Promozioko lau eta erdikoan ere zehaztu dira finalerdiak: Zabala-Zubizarreta III.a eta Dario Bakaikoa. Bi partidak azaroaren 1ean jokatuko dira, Logroñon (Espainia). |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205061/txirrindulari-nafar-bat-hil-da-calahorran-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Txirrindulari nafar bat hil da Calahorran, auto batek harrapatuta | Bart gertatu da istripua. Hildakoak 19 urte zituen, eta San Adriangoa zen. Atleta zen Grupoempleo klubean. | Txirrindulari nafar bat hil da Calahorran, auto batek harrapatuta. Bart gertatu da istripua. Hildakoak 19 urte zituen, eta San Adriangoa zen. Atleta zen Grupoempleo klubean. | Errioxako Gobernu Ordezkaritzak eman du ezbeharraren berri: Nafarroako 19 urteko gazte bat hil da goizaldean, Calahorran (Errioxa) izandako auto istripu baten ondorioz. Gaztea bizikletan zihoan bart, eta auto batek harrapatu egin du. Txirrindularia larriki zauritu da talkaren eraginez. Osasun larrialdietako zerbitzuak bertaratu dira gaztea artatzeko, eta Iruñeko Ospitalera bidean zirela zendu da, 01:00a aldera.
Emandako datuen arabera, hildakoa San Adriango (Nafarroa) herritarra zen, Hamza Bouazzaoui izenekoa. Atleta zen Grupoempleo klubean, eta, hain zuzen ere, klubak doluminak igorri ditu Twitter bidez. «Nafarroako atletismoarentzako egun tristea» dela azaldu dute, gaztearen heriotzagatik. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205062/2022ko-udazkenean-egingo-da-xviii-bertsolari-txapelketa-nagusia-iruntildeean.htm | Kultura | 2022ko udazkenean egingo da XVIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia, Iruñean | Getxon abiatuko da, irailaren 24an, eta finala Nafarroako hiriburuan jokatuko da, abenduaren 18an. | 2022ko udazkenean egingo da XVIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia, Iruñean. Getxon abiatuko da, irailaren 24an, eta finala Nafarroako hiriburuan jokatuko da, abenduaren 18an. | Pandemiak eragindako egoera leundu den honetan, lurraldeetako txapelketak ahalik eta normalen bururaino eramateko modua izango dela aurreikusiz, 2022ko udazkenean XVIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia aurrera eramatea erabaki du Bertsozale Elkarteak.
Getxon abiatuko da, irailaren 24an, eta, euskararen lurralde osoa zeharkatu ostean, Iruñean lurreratuko da finala, abenduaren 18an.
«Ibiltaria da Bertsolari Txapelketa Nagusia. Euskal Herrian zehar, herrialdez herrialde, herriz herri, eragitea eta bertsolaritza sustatzea da Bertsozale Elkartearen helburua. Ondorioak nabariak izan ohi dira: zaletasuna areagotzen da, bertso eskolentzat bizigarri dira, eta ilusio piztaile da tokian tokiko bertsogintzan», adierazi du, ohar baten bitartez, Bertsozale Elkarteak.
Xede horrekin eta Iruñean Nafarroa Arenak Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finalerako beharrezkoak diren azpiegiturak eskaintzen dituela aztertu ondoren, Bertsozale Elkarteak finala han egiteko erabakia hartu du.
Finala Iruñean izateak Iruñerrian eragitea du asmoetako bat. «Ez da asmo bakana; Nafarroan bertsolaritza sustatzeko ahalegin handia egin du Nafarroako Bertsozale Elkarteak 1984. urtetik. Horren ondorio da, besteak beste, Nafarroako Gobernuak 2018an bertsolaritza kultur intereseko ondasun izendatu izana».
1987an sortu zenetik Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak antolatzen duen hamargarren Bertsolari Txapelketa Nagusia izango da. Urte hauetan aldaketa handia izan dute txapelketako finalek, eta, hala, 2005etik gaur egunera arte, Barakaldoko BECn egin dira finalak. 1935etik 2001era bitartean, Donostian egin ziren.
Plazak berreskuratzea helburu
Ohiko bertso plaza berreskuratzea da bertsolaritzaren mugimenduaren asmo nagusia oraintxe, elkarteak adierazi duenez. «Era berean, egun abian diren lurraldeetako txapelketak hasieratik amaieraraino ahalik eta normaltasun handienarekin gauzatzeko eta Bertsolari Txapelketa Nagusiaren antolakuntzan ilusioz eta buru-belarri ari da elkartea».
«Ildo horretan, Bertsozale Elkarteak eskerrak eman nahi dizkie 1987tik gaurdaino txapelketen edo bestelako egitasmoen bitartez bertsolaritza sustatzen eta eragiten lankide izan ditugun norbanakoei, bertso eskolei, elkarteei eta erakundeei», gaineratu dute.
Lau urtetik behin egiten denez, aurten egitekoa zen Bertsolari Txapelketa Nagusia, baina koronabirusaren pandemiak eragindako egoerak ezinezko egin du, eta joan den urteko abenduan jakinarazi zuen Bertsozale Elkarteak txapelketa atzeratzeko erabakia. Aurten, ordea, herrialdeetako hainbat txapelketa jokatzen ari dira, eta horrek modua eman du datorren urtean Bertsolari Txapelketa Nagusia antolatzeko.
Xilaba Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Behereko txapelketa finalaurrekoetan da dagoeneko, eta heldu den larunbatean jokatu da horietako azkena. Finala, berriz, azaroaren 13an jokatuko da, Donibane Lohizunen (Lapurdi).
Nafarroako Bertsolari Txapelketako kanporaketak jokatuta, azaroaren 1ean hasiko dira finalaurrekoak, eta finala, azkenik, azaroaren 28an jokatuko da, Iruñean.
Bizkaiko Bertsolari Txapelketako azken kanporaketa larunbatean jokatuko da, eta, finalaurrekoen ostean, finala abenduaren 18an egingo dute, Bilbon. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205063/2050erako-karbono-neutraltasuna-lortzeko-konpromisoa-hartu-du-australiak.htm | Mundua | 2050erako karbono neutraltasuna lortzeko konpromisoa hartu du Australiak | Neutraltasuna lortzeko, 12.924 milioi euroko inbertsioa egingo dute teknologia garbietan 2030era arte. Horrez gain, eutsi egingo diete 2030erako jarritako helburuei, hau da, isuriak %28ra murriztea 2005ekoekin alderatuta. | 2050erako karbono neutraltasuna lortzeko konpromisoa hartu du Australiak. Neutraltasuna lortzeko, 12.924 milioi euroko inbertsioa egingo dute teknologia garbietan 2030era arte. Horrez gain, eutsi egingo diete 2030erako jarritako helburuei, hau da, isuriak %28ra murriztea 2005ekoekin alderatuta. | Australiak, zeina, erregai fosilen esportazioak aintzat hartuz gero, gehien kutsatzen duten herrialdeetako bat den, data jarri dio karbono neutraltasunari: 2050. urtea. «Mundu aldakor honetan beren etorkizuna bermatuko duen egitasmo bat nahi dute herritarrek, klima aldaketaren alorrean zuzena izango dena, eta bidezkoa eta baliagarria izango dena», idatzi zuen Scott Morrison lehen ministroak, News konpainiaren hedabideetan argitaratutako artikulu batean.
Karbono neutraltasuna lortzeko, teknologia garbian eta isuri gutxiago eragiten dituzten erregaietan inbertitu asmo du Australiako Gobernuak, eta horretarako inbertsio plan bat ere aurkeztu du, zeinaren arabera 12.924 milioi euro jarriko dituzten xede horretarako 2030a bitartean. Horrez gain, Morrisonek iragarri du eutsi egingo diotela Parisko Hitzarmenean jarritako helburuari, hau da, isuriak %26tik %28ra murriztea 2005eko datuekin alderatuta. «Uste dugu gai garela isuriak %35 murrizteko 2030erako».
Oposizioak, ordea, zehaztasun falta egotzi dio Morrisonen proposamenari. «Ez dugu ikusi eredurik, ez karbono neutraltasunera heltzeko lege proposamenik, ez bestelako xehetasunik», kritikatu du Anthony Albanesek. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205064/euskara-hauspotzeko-saskiak.htm | albisteak | Euskara hauspotzeko saskiak | Udazkeneko kanpaina abiatuko du gaur Errigorak, eta azaroaren 11ra arte egongo da saskiak eskatzeko aukera. Auzolanarekin eta kontzertuekin abiatuko dute kanpaina, gaur. | Euskara hauspotzeko saskiak. Udazkeneko kanpaina abiatuko du gaur Errigorak, eta azaroaren 11ra arte egongo da saskiak eskatzeko aukera. Auzolanarekin eta kontzertuekin abiatuko dute kanpaina, gaur. | Herriak egiten du herria lelopean, Nafarroa hegoaldeko 2021eko uzta euskarari puzka udazkeneko kanpaina abiatu du Errigorak. Asmoa da herriz herri euskara bizitzeko aukerak zabaltzea; horretarako, Nafarroako hegoaldeko euskaldunak eta euskaltzaleak saretu nahi dituzte. «Urtez urte, zenbakietan gora ari da kanpaina, eta uste dugu aurten ere ondo aterako dela, eta jendeak horrelako dinamikak egiteko gogoa duela», esan du Errigorako Peru Aranburuk. Auzolanarekin abiatuko dute kanpaina, gaur; Euskal Herriko 150 lagun inguru bilduko dira Ablitasen (Nafarroa), 400 saski egiteko: «Oso irudi polita sortzen da, denak katean saskiak egiten ibiltzen gara». Horrez gain, parte hartzen dutenen artean «oso giro berezia» sortzen dela dio. Hiru saski eginen dituzte: «Beltza, betiko produktuekin; berdea, produktu ekologikoekin; eta zuria, apur bat berezia». Beltzak, besteak beste, orburuak, zainzuri zuriak, melokotoi marmelada, potxak eta tomate frijitua izanen ditu. Berdeak, berriz, dilista lehorrak, barazki menestra, sagar zukua eta arroza izanen ditu, besteak beste. Azkenik, saski zuriak, esate baterako, polboroiak, patxaran pastak, pikillo marmelada, orburuak eta oliba olio birjina estra izanen ditu. Saski guztietan 2022. urteko egutegia joanen da. Bost euro garestitu dira saskiak: «Horrek esan nahi du ekarpena pixka bat handiagoa izanen dela, eta saskiak berak ere erakargarriagoak izango dira». Aranburuk azaldu du ekarpen ekonomiko «on bat» lortzeko aukera izan daitekeela. Diru ekarpenen horien bidez, zenbait proiektu hauspotu nahi dituzte, hala nola Agerraldia, Nafarroa hegoaldeko ikastolak, AEK-ren euskaltegiak eta eremu horretan sare publikoan D eredua indartzeko Sortzen dinamika. Errigoratik jaiotako Agerraldia egitasmoa Nafarroa erdialdeari eta hegoaldeari hauspo berria eman nahi dion mugimendu bat da. Xedea da herritarrak saretzea, euskararen ezagutza bultzatzea eta euskararen inguruko jarrera baikorrak sortzeko ekintza praktikoak bultzatzea. Urte erdiko ibilbidea dauka Agerraldiak, eta «laburra» izan arren «baliagarria» izan dela azpimarratu du Aranburuk: «Ager eremuko euskaltzaleek bakoitzak bere behar edo nahien arabera gauzak antolatzeko lagungarria izan da». Agerraldia zabaltzeko Euskara zabaltzea helburu duten zenbait ekitaldik osatzen dute Agerraldiko agenda; horien artean daude gaurko kontzertuak. Horrez gain, hamabi herritan eskolatik kanpo haurrek ere euskaraz jolasteko ludotekak jarri zituzten martxan, eta, Aranbururen hitzetan, haurrak, gurasoak, familiak eta ingurukoak «oso pozik» daude. Horrekin batera, euskara planak abiatu zituzten lantegietan, eta dagoeneko martxan da sei lantokitan. Beste ekintza «berezi» bat aipatu du: «Sartagudan, udalaren laguntzarekin, kaleen izenak euskaraz jarri genituen». Hurrengo urteko agendan, ekintza horiek mantenduko dituzte, eta beste herrietara zabaldu. Kanpaina azaroaren 15an amaituko da, Nafarroako Parlamentuan. 50 herritan ekitaldiak egingo dituztenez, herri bakoitzeko ordezkari bat joango da amaierako ekitaldira. Horrekin batera, ekintzetan parte hartzen duten ekoizleak ere izanen dira. Nafarroako hegoaldeko 25 ekoizleek hartuko dute parte; adibidez, Ablitasko kooperatiba, El Alcaravan (Arguedas), Enara (Arroitz), Azpea (Irunberri), Urrutia (Uxue) eta Almanaque (Andosilla). Bertan, urteko emaitzen berri emango dute, eta Agerraldiaren 2022ko agenda aurkeztuko dute. Bildutakoaren %25 euskalgintzara bideratuko dute. Gaurtik azaroaren 11ra arte saskiak erosteko aukera dago. NOLA EROSI? Saskiak: beltza, 55 euro; berdea, 65 euro; zuria, 75 euro. Helbide elektronikoa: info@errigora.eus. Webgunea: www.errigora.eus. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205065/gorka-urbizuk-emanaldia-eginen-du-realaren-eta-athleticen-arteko-derbian.htm | Kirola | Gorka Urbizuk emanaldia eginen du Realaren eta Athleticen arteko derbian | Partidaren aurretik eta atsedenaldian joko du Urbizuk, Reale Arena estadioan. Iradoki dute sorpresa gehiago ere izanen dela neurketaren atarian. | Gorka Urbizuk emanaldia eginen du Realaren eta Athleticen arteko derbian. Partidaren aurretik eta atsedenaldian joko du Urbizuk, Reale Arena estadioan. Iradoki dute sorpresa gehiago ere izanen dela neurketaren atarian. | «Igande iragande, ez daukazu planik?», dio Berri Txarrak taldearen kantu ospetsuetako batek. Bada, igandean, izanen da giro Reala Arenan. Neurketa nolanahikoa izanik ere, batak zein besteak irabazi, burrunba ziurtatua da estadioan. Realak etxean hartuko du Athletic igandean, euskal derbia izanen da Donostian, eta, gainera, aparteko iragarpen bat egin du berriki Donostiako klubak: Gorka Urbizuk kontzertua emanen du futbol zelaian. Reala Zuzenean egitasmoaren barnean eginen du emanaldia kantari nafarrak.
«Gorka Urbizu musikariak, Berri Txarrak talde mitikoko kideak, bere abestiekin gozaraziko gaitu, partidaren atarian eta atsedenaldian». Hala jakinarazi du Realak, ohar bidez. Hain zuzen, derbia hasi aurretik, minutu batzuk lehenago hasiko du Gorka Urbizuk kontzertua, etena eginen du neurketa hasitakoan, eta haren doinuek partidaren bi zatien arteko tartean girotuko dute zelaia berriz. «Euskal rockaren izar horren emanaldiak hamar aldiz biderkatuko ditu harmailetako dezibelioak», azaldu dute.
Reala Zuzenean
Donostiako klubak irailaren erdialdean eman zion hasiera Reala Zuzenean egitasmoari. Kirola eta kultura emanaldiak uztartzea du helburu ekinbideak. Datozen hilabeteetan eskaintza gehiago egitea dute asmoa. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205066/iker-vicentek-aizkorakadaka-suntsituko-du-la-fura-dels-baus-konpainiaren-itsasontzia.htm | Bizigiro | Iker Vicentek aizkorakadaka suntsituko du La Fura dels Baus konpainiaren itsasontzia | Kataluniako konpainiak ikuskizunak egiteko itsasontzi berri bat du, eta zaharra gaur agurtuko dute, Barakaldoko (Bizkaia) Dina ontziolan. | Iker Vicentek aizkorakadaka suntsituko du La Fura dels Baus konpainiaren itsasontzia. Kataluniako konpainiak ikuskizunak egiteko itsasontzi berri bat du, eta zaharra gaur agurtuko dute, Barakaldoko (Bizkaia) Dina ontziolan. | Ez da gehiago uretaratuko Naumon itsasontzia. Kataluniako La Fura dels Baus antzerki konpainiak duela hamar urte erabili zuen ontzi hori bere ikuskizun abangoardistak aurkezteko, eta gaur agurtuko du. Zehazki, haren amaiera irudikatuko du konpainiak, eta ez oso modu gozoan gainera: Iker Vicente aizkolari nafarrak hartuko du parte ikuskizunean, ontziaren zati bat aizkorakadaka suntsituz.
La Fura del Baus 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan egin zen ospetsu bereziki. Irekiera ekitaldian hartu zuten parte; Montjuiceko estadio olinpikoa mediterraneo bilakatu zuten, eta mundu osoan ikusi zen zeharkaldi bat irudikatu zuten han.
Hamabi urte geroago erosi zuten Naumon itsasontzia, 2004an. Kangaontzi norvegiar hori mediterraneora eraman zuten, eta dozenaka portutan erabili zuten hainbat motatako ikuskizunak egiteko.
Orain, ordea, gutxiago kutsatzen duen itsasontzi baten ordez aldatuko du konpainiak Naumon —Naumon Berria deituko diote—, eta hori irudikatuko dute gaur Barakaldoko (Bizkaia) Dina ontziolan, 17:00etan. Carlus Padrissa La Fura dels Bauseko sormen zuzendariak sortu du ikuskizuna, eta amaieran iritsiko da Vicenteren txanda: enbor batzuk moztu ostean, itsasontziaren zati bat aizkorarekin suntsituko du.
Vicente ez da edozein aizkolari. Euskal Herriko txapelduna da, eta ez hori bakarrik; azken urteetan argi erakutsi izan du aizkoraren mundua berritu eta formatu berriak esploratzeko nahia, eta, besteak beste, Sherpa Ai txapelketa nagusiaren sustatzaileetako bat da.
'Naumon Berria', jasangarria
La Fura del Bausen asmoa da itsasontzi-antzoki berria hori baino gehiago izatea: dibulgaziorako zentroa izango da, nagusiki jasangarritasunean eta itsasoen zaintzan oinarritua. 250 metro karratu baino gehiagoko agertokia izango da Naumon Berria-ren kanpoaldea, baina ikuskizun txikiagoak egiteko gelak ere izango ditu barnealdean.
Gainera, esperimentuak egiteko erabiliko dute; adibidez, erregai kontsumoa murriztuko duen motor elektriko bat izango du, baita altzairuzko haize oihal bat ere. Padrissak hala azaldu du egitasmoa: «Naumon Berria metafora bat da, munduaren itsasontzia dela irudikatzen duena, non guztiak batera goazen eta norabide berean arraun egin behar dugun».
Gainera, Juan Sebastian Elkanoren lehen mundu biraren 500. urteurrena dela eta, hura ospatzeko ere baliatu nahi dute itsasontzi berria. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205067/hezkuntza-publikoaren-aldeko-manifestaziora-deitu-dute-azaroaren-6rako.htm | Gizartea | Hezkuntza publikoaren aldeko manifestaziora deitu dute azaroaren 6rako | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordio berriaren harira, eskola segregazioari eta inklusio faltari aurre egingo dien hezkuntza sistema bat eskatu dute. | Hezkuntza publikoaren aldeko manifestaziora deitu dute azaroaren 6rako. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordio berriaren harira, eskola segregazioari eta inklusio faltari aurre egingo dien hezkuntza sistema bat eskatu dute. | Egungo hezkuntza sistema «duala, klasista eta arrazista» dela salatu du Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak gaur goizean, Bilbon. «Bi mailako» ikasleak sortzen dituela deitoratu dute, eta manifestazioa egingo dute azaroaren 6an, eskola publikoak administrazioaren «lehentasun osoa» izan dezala eskatzeko. Maribel Lopez de Luzuriaga bozeramaileak nabarmendu du sare publikoa eta pribatua «ez direla berdinak», eta hezkuntzak ez lukeela «merkatuaren menpe» egon beharko.
Egoeraren larritasuna azpimarratu du Lopez de Luzuriagak: «Europako eta Espainiar Estatuko erkidegorik segregatzaileenetako bat gara». Topagunearen arabera, eskola publikoa da gizarte kohesioari ekarpenik handiena egiten diona, «jatorrizko ezberdintasunak berdintzen» dituelako, «inklusiboa den bakarra» delako, eta «ikasle gehien euskaldundu eta euskalduntzen dituena» delako. Salatu du, bestalde, sare pribatuak segregazioa eragiten duela: «Sare pribatuko ikastetxeek kuota ekonomikoak, erlijioa eta gardenak ez diren beste irizpide batzuk erabiltzen dituzte maiz egoera zaurgarrian dauden familiei sarbidea [ukatzeko]».
Lege berria, arrisku
Hezkuntza lege berriaz Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuaren adierazpenak «kezka handiz» hartu dituztela aipatu du Lopez de Luzuriagak, eta adierazi du prozesu gardena izan behar dela. Haien aburuz, lege berria «ez da eskola publikoaren komunitatetik atera». «Oraingo presa horrek beldurtzen gaitu. Beste eragile batzuen presiopean izan dela uste dugu, eta beldur gara ez ote duen balioko dugun sistema hau legitimatzeko», azaldu du Lopez de Luzuriagak. «Horregatik ikusten dugu momentua publikoa aldarrikatzeko eta kalera ateratzeko».
Besteak beste, hezkuntza pribatu eta itunpekoari mugak jartzeko eskatu diote administrazioari, eta «eskola bakarra» eskatu dute. Horretarako, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote «ikastetxeen publifikazioa ahalbidetuko lukeen araudi» bat sortzeko.
Hainbat eskualdetako plataformak eta sindikatuk babestu dute deialdia. LAB, Steilas, CCOO, ESK eta CNT izan dira horien artean. Antolatzaileek azaldu dute ELA sindikatua ez dela batu deialdira «gauza batzuetan» ez dutelako Topagunearekin bat egiten, baina egin diotela manifestaziora joateko gonbita eta haien erantzunaren zain daudela. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205068/sagarduik-tentuz-jokatzeko-eskatu-du-birusaren-hedapenaren-joera-goranzkoa-delako.htm | Gizartea | Sagarduik «tentuz» jokatzeko eskatu du, birusaren hedapenaren joera «goranzkoa» delako | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuaren hitzetan, oraindik goizegi da beste olatu bat datorrela esateko, eta ez dago jakiterik «goranzko» bilakaerak zer eragin izango duen ospitaleetan. | Sagarduik «tentuz» jokatzeko eskatu du, birusaren hedapenaren joera «goranzkoa» delako. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuaren hitzetan, oraindik goizegi da beste olatu bat datorrela esateko, eta ez dago jakiterik «goranzko» bilakaerak zer eragin izango duen ospitaleetan. | Bihar beteko dira hogei egun Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdia bertan behera utzi eta COVID-19a ez hedatzeko neurri gehienak bertan behera laga zituenetik. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak ohartarazi du birusa ez dela desagertu, eta «tentuz» jokatzeko eskatu die herritarrei, birusaren hedapenaren joera «goranzkoa» delako. Gaur eman du bilakaeraren berri, gobernu bileraren ostean egindako agerraldi batean.
Azken egunetan, birusaren joera «goranzkoa» da, Sagarduiren hitzetan, eta hori berresteko datuak eman ditu: azken hamabi egunetan, hazten ari da hamalau eguneko 100.000 biztanleko intzidentzia metatua, eta hala jarraituko duela uste dute. Halere, esan duenez, igoeraren intentsitatea aurrekoetan baino apalagoa da. «Oraindik goizegi da beste olatu bat datorrela esateko». Aurreko kasuetan ikusi denez, birusaren aldaera berriek eragina zian dezakete positiboak areagotzeko, baina, oraingoz, Sagarduik ziurtatu duenez, ez dute aurkitu birusaren aldaera berririk.
Kazetariek agerraldien inguruko informazioa ere eskatu diote, eta Basurtuko erietxean izandakoaz aritu da. Orotara, 30 positibo atzeman dituzte: 21 gaixok, sei bisitarik eta hiru langilek eman dute positibo. Egun agerraldia «kontrolpean» dagoela ziurtatu du.
Ospitaleetako datuak ere eguneratu ditu: 78 gaixo daude ospitaleratuta Osakidetzan, horietako 24 ZIU zainketa berezietako unitateetan. Sagarduiren esanetan, beste kasu batzuetan ere beranduago nabaritu izan da kasuen igoera ospitaleetan, eta, momentuz, igoerarik ez dago ZIUetan. Ez du argi zein izango den bilakaera: «Oraindik goizegi da goranzko joerak zer bilakaera izango duen ikusteko». Kazetarien galderei erantzunez, esan du erietxeetan txertatutako nahiz txertatu gabeko gaixoak daudela, baina batez ere txertatu gabekoen kasuak direla larrienak. Horiek horrela, oraindik txertorik hartu ez duten herritarrak txertatzera animatu ditu, eta gogorarazi die zita hartzeko aukera dutela osasun etxera deituta edo Osakidetzaren webgunearen bidez.
Babes neurrien beharra
Sagarduik azaldu duenez, antzeman dute azkenaldian gutxiago erabiltzen dela maskara, ospakizunak areagotu egin direla, eta jendea gero eta gehiago biltzen dela. Ohartarazi du bi faktore horiek kutsatzeko arriskua areagotzen dutela, eta babes neurriak hartzen jarraitzeko eskatu du. Batez ere, 12 urte baino gutxiagoko haurrei erreparatu die, haientzako oraindik txertorik ez baitago. Neurriak hartzen jarraitu beharra dagoela esan du, eta, horregatik, maskara janzten jarraitu beharko dute eskolan. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205069/enplegu-publikoak-finkatzeko-eskatu-du-elak.htm | Ekonomia | Enplegu publikoak finkatzeko eskatu du ELAk | Langile publikoak mobilizazioetan dabiltza gaur Hegoaldeko hiriburuetan. Euskal alderdiei dei egin diete, boto erabakigarria dutelako Madrilen. | Enplegu publikoak finkatzeko eskatu du ELAk. Langile publikoak mobilizazioetan dabiltza gaur Hegoaldeko hiriburuetan. Euskal alderdiei dei egin diete, boto erabakigarria dutelako Madrilen. | 2022ko Aurrekontuen Legea eta Iceta legea onartze bidean daudela, ELA sindikatuaren iritziz une hau erabakigarria da Hego Euskal Herriko 70.000 langile publikoentzat, lege horiek zuzenean eragiten dietelako lanpostu publikoei. Testuinguru horretan, ELAk nahi du langile publikoen erreposizio tasak ez erabakitzea Madrilen, eta lanpostuak finkatzeko prozesu bermatzaileak abian jartzea, postu horiek behin-behinean betetzen aritu diren langileentzat. Sindikatuaren ustez, neurri horiek ez daude bermatuta, eta «Euskal Herriko erakunde eta alderdi politikoek izango dute azken hitza, euren botoa beharrezkoa baita Espainiako Kongresuan legeek aurrera egin dezaten».
Enplegu publikoaren finkatze hori eskatzeko, ELAk deituta, langile publikoek protestak egin dituzte gaur. Goizean, Bilbon eta Donostian, Eusko Jaurlaritzaren egoitzetan izan dira, atarian aurrena eta barruan gero, tarte batez. Gasteizen ere berdin egin dute, Osakidetzaren egoitzan eta udaletxean. Arratsaldean, Nafarroako Parlamentuaren aurrean egingo dute elkarretaratzea, ESK, Steilas eta ATPTNrekin batera. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205070/militarrek-esan-dute-trantsizioaren-laquobidea-zuzentzen-saiatzenraquo-ari-direla.htm | Mundua | Militarrek esan dute trantsizioaren «bidea zuzentzen saiatzen» ari direla | Al-Burhanek adierazi du Sudanen ez dela estatu kolperik izan, eta azaldu du «laster» gobernu berri bat izango dela; Kontseilu Subiranoarentzat, hark du «autoritate legitimoa» oraindik ere. Armadak gutxienez zazpi lagun hil ditu manifestazioetan. | Militarrek esan dute trantsizioaren «bidea zuzentzen saiatzen» ari direla. Al-Burhanek adierazi du Sudanen ez dela estatu kolperik izan, eta azaldu du «laster» gobernu berri bat izango dela; Kontseilu Subiranoarentzat, hark du «autoritate legitimoa» oraindik ere. Armadak gutxienez zazpi lagun hil ditu manifestazioetan. | Estatu kolpearen biharamunean, Sudango trantsizio gobernua osatu duten bi sektoreak, zibila eta militarra, borroka dialektiko batean murgildu dira atzo gertaturikoaren bertsioa finkatzeko, eta datorrenari begira jartzeko. Batetik, Kontseilu Subiranoak kolpea jo nahi izan du mahai gainean, ohar baten bidez: «[Sudango lehen ministro Abdalla] Hamdok buru duen trantsizio gobernuak herrialdeko autoritate legitimoa du oraindik ere. Sektore militarrak harturiko alde bakarreko neurriek eta erabakiek ez dute oinarri konstituzionalik, eta horietako batzuek legea urratzen dute». Bestetik, Abdel Fatah al-Burhan buruzagi militarrak adierazi du ez dutela estatu kolperik egin, baizik eta trantsizioaren «bidea zuzentzen saiatzen» ari direla, gerra zibila saihesteko.
Gaur-gaurkoz, ez dago batere argi zer gertatuko den datozen asteetan, baina Al-Burhanek herritarrak eta nazioartea lasaitu nahi izan ditu, adierazita Sudanen «herriak onartuko duen» gobernu berri bat izango dutela «laster»; eta, horrekin batera, lehen ministro bat: «Parte hartze zibilarekin lortuko dugu trantsizioa. Berriz diogu gurekin trantsizioa egingo duen gobernu zibil bat egotea nahi dugula, eta [2019ko abuztuko] dokumentu konstituzionalean finkaturiko helburuak onartzen ditugula. [Ituna] Ez da bertan behera geratu».
Buruzagi militarraren agerraldiak agerian utzi du soldaduak beren boterea egonkortzeko asmotan daudela, eta hori justifikatzeko beharra dutela, trantsizioari traizio egitea egotzi baitiete. Al-Burhanek argi utzi nahi izan du duela bi urte abiaturiko prozesu politikoak bere horretan jarraituko duela, baina oraindik zalantzak daude horren inguruan, batez ere iraganean armadarekin izandako esperientziengatik.
Gaur jakinarazitako bide orriaren arabera, bozak 2023ko uztailean egingo dituzte, eta orduan emango diote agintea gobernu zibil bati. Baina, bien bitarterako, eta erakunde politikoak berriz osatzen diren bitartean, herrialdea larrialdi egoeran izango da, eta Interneterako sarbidea pixkanaka itzuliko da.
Horrez gain, buruzagi militarrak honako erabakien berri eman du: besteak beste, datorren gobernuak ez dituela «ohiko politikariak» izango; erakunde judizialak «datozen egunetan» osatuko dituztela; eta agintaldi berrian «iraultzako herritar gazteak» egongo direla.
Al-Burhanen agerraldiaren aurretik, Kontseilu Subiranoak kezka agertu du lehen ministroaren eta gainontzeko politikari atxilotuen egoeraz, ez zekielako ezer haietaz; armadak atzo atzeman zituen, estatu kolpea ez babesteagatik, eta Informazio Ministerioak gaur salatu du egoera kezkagarria izan zitekeela. Azkenean, buruzagi militarrak jakinarazi du haren etxean dagoela Hamdok: «Ez da atxilotu bat. Gonbidatu bat da, segurtasun arrazoiengatik, eta krisia amaitzean itzuliko da bere etxera. Osasunez ongi dago». Nolanahi ere, Al-Burhanen bulegoko iturri batek Efe berri agentziari adierazi dio, gaur iluntzean, Hamdok aske utzi dutela, bere etxera itzuli ahal izan duela, eta mugitzeko eta komunikatzeko askatasuna duela.
Estatu kolpea egitearekin batera, militarrek trantsizio gobernua eta kontseilua desegingo zituztela jakinarazi zuten atzo, argudiatuta ordezkari zibilen eta militarren arteko lantaldean izandako krisiek «arriskuan» jarri zituztela herrialdearen bakea eta segurtasuna.
Kontseilu Subiranoak, baina, ez du amore eman, eta Al-Burhanen gaurko agerraldiaren aurretik adierazi du trantsizio gobernua «alde bakarrez desegiteko» erabakiaren kontra dagoela: «Erabat arbuiatzen ditugu herrialdea berriz totalitarismoetara daramaten kolpe militarrak».
Sektore zibila herritarrei begira ere jarri da, eta eskerrak eman dizkie atzo eta gaur kalera atera direnei, estatu kolpearen aurka egiteagatik; hori bai, eskatu die ekintza baketsuetara mugatzeko, eta doluminak helarazi dizkie manifestazioetan hildakoen senideei. Azken informazioek diotenez, militarrek gutxienez zazpi lagun hil eta 140 zauritu dituzte.
Khartum hiriburua da desegonkortasun egoera horren erakusle. 2019ko protestak antolatu zituen Sudango Profesionalen Erakundea sindikatuak zabalduriko irudietan —sindikatuen buruzagitzak desegiteko asmoa du armadak—, hainbat barrikada ikusten dira, zementuzko blokeez osatuak, eta atzoko manifestazioek eragindako kalteak ere bai. Hiri horretan, gainera, Internet etenda dago oraindik ere.
Sindikatuak protestan jarraitzeko deia egin du, eta hark ere, trantsizio gobernuak bezala, herritarrei eskatu die «era baketsuan» aritzeko eta desobedientzia zibila erabiltzeko.
2019tik honako krisia
Bide luzea egin du egunotako krisiak, 2019ko apirilaren 11tik. Egun hartan, egoera ekonomikoagatik herritarrek egindako protestek akuilatuta, armadak boteretik kendu zuen Omar al-Baxir, 1989az geroztik herrialdeko presidente zena. Trantsiziorako Kontseilu Militarrak hartu zuen agintea, eta urte horretako ekainean adierazi zuen bederatzi hilabete geroago deituko zuela hauteskundeetara.
Baina oposizioa —alderdi politikoak eta gizarte zibileko elkarteak bildu ziren plataforma batean— ez zen fidatzen: protestan jarraitu zuen, botere exekutiboa zibilen esku gera zedila eskatuz. Tentsioa handia zen kalean, eta bi aldeak negoziatzen hasi ziren, akordio bat lortu arte; uztailean, azaldu zuten Kontseilu Subiranoa osatu zutela, eta militarrez eta zibilez osatutako organo horrek izango zuela herrialdearen kontrola 2022aren erdialdera arte, bozak egin arte. Lehen 21 hilabeteetan, militar bat izango zen kontseiluaren burua, eta hurrengo 18etan, zibil bat.
Kontseilua osatu zenetik tentsioa egon zen buruzagi zibilen eta militarren artean, baina bi aldeek lortu zuten nola edo hala aurrera jarraitzea, «trantsizio demokratikoa» amaieraraino eramateko. 2019ko udan adostu bezala, Kontseilu Subiranoa 11 lagunek osatu dute; zehazki, bost zibilek, bost militarrek eta bi aldeek aukeratutako beste zibil batek, txandakatuta. Helburu hauek finkatu zituzten: bakea bermatzea, krisi ekonomikoa konpontzeko neurriak hartzea, justizia sistema erreformatzea, eta, besteak beste, konstituzio berri bat idazteko bideak irekitzea.
Horietako gehienak, ordea, ez dira bete, bataren edo bestearen kexengatik, eta horrek giroa gaiztotzea besterik ez du eragin, atzo arte.
Testuinguru horretan, eta hurrengo gertakarien zain, NBE Nazio Batuen Erakundeak estatu kolpeaz eztabaidatuko du gaur, Segurtasun Kontseiluan. NBEk eskari bat egin dio jada Sudango armadari: Hamdok eta gainontzeko atxilotuak aska ditzala.
EB Europako Batasunak estatu kolpea gaitzetsi du gaur kaleratutako adierazpen bateratu batean, eta nabarmendu «onartezina» dela «trantsizio demokratikoari» egindako «erasoa». Zigorrak jartzeko mehatxua egin die Bruselak militarrei. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205071/enrique-maiaren-ustez-laquooso-larriaraquo-da-finantzaketa-eredua-aldatzea.htm | Ekonomia | Enrique Maiaren ustez, «oso larria» da finantzaketa eredua aldatzea | Iruñeko alkatearen iritziz, Iruñeak hiritartasun gutuna izateagatik jaso ohi duen milioi kopurua galtzea «urratu handi bat». | Enrique Maiaren ustez, «oso larria» da finantzaketa eredua aldatzea. Iruñeko alkatearen iritziz, Iruñeak hiritartasun gutuna izateagatik jaso ohi duen milioi kopurua galtzea «urratu handi bat». | Haserre dago Enrique Maia Iruñeko alkatea. Nafarroako Gobernuak EH Bildurekin udalen finantzaketa eredua aldatzeko akordioa hitzartu du. Orain arte Iruñea hiriburuari mesede egin baina eskualdeen arteko desberdintasunak areagotzen zituelakoan, beste banaketa sistema bat proposatu du akordioak. Behin edukia ezagutarazita, Javier Remirez gobernuko presidenteak Iruñeko alkatearen proposamenak «ongi etorriak» direla proposatu du. Maiak horrela erantzun dio: «Utz ditzala gustu txarreko txantxak eta ez dezala alkate honen emozioekin jokatu».
Udalen artean dirua banatzeko hiru poltsa nagusi sortzea proposatzen du akordioak —gastu arrunta finantzatzeko, 196 milioi; zerbitzu defizitak ordaintzeko, 45 milioi; eta lurralde kohesioa sustatzeko, 16 milioi—. Dirua banatzeko orduan, batetik, udalen gastu beharra, eta, bestetik, hari aurre egiteko finantza ahalmena aintzat hartuko dituen kalkulua egitea proposatzen du. Udalen artean banatu beharreko diru kopurua 16 milioi euro handituko da 2022tik aurrera, eta etorkizunean kopuru hori finkatzeko igoera ere proposatu da, baina, era berean, bermatu nahi dute 5.000 biztanletik beherako herriek aurtengo kopuruaren %100 jasotzea eta 5.000tik gorakoek, gutxienez, %98.
Orain arte onuradun nagusi izan den bezala, banaketa sistema berriak bete-betean eragiten dio Iruñeari. Aurten baino 1,2 milioi gutxiago jasoko ditu, eta, gainera, lehengo sistema hiriburu gutuna izateagatik ziurtatua zuen diru kopuru finko bat —aurten, 26 milio euro— kendu egingo zaio.
Maiaren kritikak
Espero zen bezala, Navarra Sumak eta Maiak gogor kritikatu dute akordioa. Maiaren arabera, hiritartasun gutuna Foru Hobekuntzan jasota dator, eta hura kentzeak «urratu oso handia» eragingo dio udalari. «2022ko aurrekontuak aurkezteko oso gutxi geratzen da, eta ez dugu tarte handirik». Gobernuren arabera, aurten baino 1,7 milioi gutxiago jasoko ditu, baina, Maiaren arabera, «sei milioi gutxiago» izango dituzte sistema berriarekin.
Akordioaren berri eman denean, Bernardo Ziriza Lurralde Kohesioko kontseilariak nabarmendu du aurreko sistemak udalen eta eskualdeen arteko desberdintasunak areagotu dituela eta onuradun nagusia Iruñea izan dela, biztanleko 432 euro jaso dituelako, gainerako udalek baino nabarmen gehiago. Maiaren arabera, hori ez da horrela. «Nafarroa osoarekin solidarioak gara, ez gara desberdintasunen eragile». Maiaren arabera, urtean %2 gutxiago jasoz gero, kaltea handia izango da: «Epiri eta Blasi goxokiarekin gertatutakoa errepikatuko da. Xurgatu eta xurgatu, eta goxoki gabe geratu ziren». |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205072/eusko-jaurlaritzak-50-handituko-ditu-inbertsioak-2022an.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak %50 handituko ditu inbertsioak 2022an | Inoiz baino diru gehiago gastatuko du datorren urteko aurrekontuetan: 13.108 milioi euro. «Susperraldi ekonomikoa» bultzatzea izango du xede. Aurtengo eta datorren urterako hazkunde aurreikuspenei eutsi die Azpiazu sailburuak. | Eusko Jaurlaritzak %50 handituko ditu inbertsioak 2022an. Inoiz baino diru gehiago gastatuko du datorren urteko aurrekontuetan: 13.108 milioi euro. «Susperraldi ekonomikoa» bultzatzea izango du xede. Aurtengo eta datorren urterako hazkunde aurreikuspenei eutsi die Azpiazu sailburuak. | Pandemiaren ondorioei inbertsio politika indartsu batekin erantzun nahi die Eusko Jaurlaritzak. Uste du hurrengo urtean «haizea alde» izango duela, eta «inoiz ez bezalako aukera paregabea» duela hori egiteko. Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak azaldu duenez, horrela pentsatzeko bidea ematen diote aurtengo zerga bilketaren emaitza bikainek eta Bruselak eta Madrilek berriz ere defizit eta zor arauak malgutu izanak. Era berean, urte amaierarako eta datorren urterako aurreikuspen ekonomiko onei eutsi die Jaurlaritzak (%6,7ko hazkundea aurten, eta %6,4koa 2022an), nahiz eta energiaren prezioek eta industriako lehengaien hornidura krisiak «zuhurtziaz» jokatzera behartuko duten datozen hilabeteetan.
Horiek horrela, inoiz baino diru gehiago gastatzeko aukera ikusi du Jaurlaritzak: 13.107 milioi euro guztira, aurtengo aurrekontuan baino %6 gehiago. Diru horretatik 1.605 milioi euro inbertsioetara bideratuko du, aurtengo aurrekontuetan baino %50 gehiago. «Inoiz baino baliabide gehiago izango ditugu, eta azkar gauzatu behar dira», azaldu du Azpiazu sailburuak: «2022. urteak inbertsio publikoa maximizatzea eskatzen digu, baimendutako mugak estutuz eta eskura ditugun baliabide guztiak erabiliz».
Aurrekontuak abenduaren 23an onartzea espero du Jaurlaritzak. Datorren astean sailburuek agerraldiak egingo dituzte euren sailetako partidak azaltzeko. Ondoren, oposizioko taldeekin bilduko da Ekonomia sailburua. Gobernuko kideek ez dute beste inoren babesa behar aurrekontuak onartzeko, baina Azpiazu prest azaldu da alde guztiekin hitz egiteko, Voxekin salbu. Bi baldintzarekin: «eskumenen esparrua errespetatzea» eta eskura dauden baliabide ekonomikoekin «koherenteak» izatea.
Ekonomia sailburuak azaldu duenez, «hiru trantsizio handiei» heldu die Jaurlaritzak bere aurrekontuekin: «Teknologiko-digitalari, energetiko-klimatikoari, eta gizarte eta osasun arloetakoei». Azpimarratu du aurrekontuetako hamar eurotik zortzi inguru (%77) gizarte politikak «bermatzeko eta hobetzeko» erabiliko direla. Halaber, ikerketa eta garapenerako diru saila %10 handituko dutela nabarmendu du, 587,8 milioi guztira.
Bestalde, jakinarazi du pandemiaren eraginei aurre egiteko iaz sortutako funts berezia %36 murriztuko dutela; guztira 349 milioikoa izango da, baina osasun eta hezkuntzarako iaz emandako laguntzak berdin mantenduko dituzte, 185,4 milioi euro eta 95,6 milioi, hurrenez hurren. Gainerako 194 milioiak, «zorraren amortizaziora bideratu zitezkeenak», sailen gastu ahalmena handitzeko erabiliko ditu Jaurlaritzak.
Pandemiaren ondorioak
Ohi bezala, Osasun Sailarentzat izango da aurrekontuen zatirik handiena, 4.352 milioi (+%4). Osakidetzak 116 milioi gehiago jasoko ditu, bereziki COVID-19aren aurkako neurriekin jarraitzeko. Txertoetarako, adibidez, beste bost milioi bideratuko ditu, hemeretzi guztira.
Hezkuntza Sailak 3.235 milioi izango ditu ( +%4,1), 127 milioi gehiago, neurri batean, pandemiaren ondorioei aurre egiteko beharragatik. Horietatik 61 milioi langile eta funtzionamendu gastuetarako erabiliko ditu. Bestalde, hiru urtera arteko hezkuntzak 30 milioi euroko aurrekontuari eutsiko dio, eta Haurreskolak partzuergoak 60 milioi euro izango ditu, aurreko urtean baino bi milioi gehiago. EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen finantzaketak ere gora egin du: 356 milioi euro jasoko ditu, 21 milioi gehiago.
Jaurlaritzak sail bakarrean murriztuko du aurrekontua: Lan eta Enplegu Sailean. 936 milioi euro izango ditu (-%0,8). DSBEarentzako diru saila gutxituko da, baina onuradunek %3ko igoera izango dute. Azpiazuk azaldu duenez, hori horrela izango da aurreikusitako onuradun kopurua murriztu delako, Espainiako Gobernuaren bizitzeko gutxieneko diru sarreragatik. Gizarte laguntzei dagokienez, etxebizitzarako laguntzak igoko dira, azken hamar urteetan lehen aldiz, baita gizarte larrialdietarako laguntzak eta pobrezia energetikoaren aurkakoak ere.
Kultura eta Hizkuntza Politikak, berriz, 322,4 milioi euro izango ditu, aurreko ekitaldian baino 32,6 milioi gehiago ( % 11,2ko igoera). Sailaren aurrekontuaren erdia, 161 milioi, EITBrentzat izango dira (12,6 milioi gehiago), eta 46 HABErentzat, 3,4 milioi gehiago. Azpiazuk gogoratu du I+Grako diru sailetatik 2,4 milioi izango direla kultura eta hizkuntza politiketarako.
Ekonomia eta Ogasun Sailak izango du igoera handiena: 128,6 milioi izango ditu ( %42,7 gehiago). Finkatuz funtsa indartzeko ahalegin berezia egin nahi du Jaurlaritzak, 50 milioi bideratuta. Euskal enpresa handietan epe luzerako partaidetzak erosteko sortu zuten Finkatuz 2019ko uztailean, eta apirilean, funts hori kudeatzeko sozietate publikoa sortzea baimendu zuen Jaurlaritzak.
Aurrekontuetatik diru sail bat azpimarratu du Jaurlaritzak, 1,1 milioi eurokoa, Parisen ordezkaritza bat irekitzeko. Era berean, 70 milioiko beste bat jasotzen da Madrilek berriki Jaurlaritzaren esku utzi duen espetxeen eskumenerako. Azpiazuk, halaber, jakinarazi du EAEko administrazioetako langile publikoen soldatek %2ko igoera izango dutela datorren urtean, Espainiako Estatuko funtzionarioek bezala. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205073/altsasuko-kasua-antzerkira-eramango-du-etzi-arriaga-antzokiak.htm | Kultura | Altsasuko kasua antzerkira eramango du etzi Arriaga antzokiak | Maria Goirizelaiak idatzi eta zuzendu du pieza, eta ahozko epaiketako transkripzioak izan ditu abiapuntu. Euskaraz emango dute lana ostegunean, eta gazteleraz ostiralean eta larunbatean | Altsasuko kasua antzerkira eramango du etzi Arriaga antzokiak. Maria Goirizelaiak idatzi eta zuzendu du pieza, eta ahozko epaiketako transkripzioak izan ditu abiapuntu. Euskaraz emango dute lana ostegunean, eta gazteleraz ostiralean eta larunbatean | Kristal hautsien gainean dabilela dakienaren arretarekin aurkeztu dute Altsasu antzezlana Bilboko Arriaga antzokian. Etzi estreinatuko dute euskaraz, lehenik, eta ostiral eta larunbatean gazteleraz, ondoren. Gaia oraindik bizi-bizi dagoela, oraindik ere, zigorra betetzen jarraitzen baitute 2016an Altsasuko Koxka tabernan bi Guardia Zibilekin eta haien bikotekideekin izandako liskar baten harira Auzitegi Nazionalak epaitutako zortzi gazteetako seik. Terrorismoa egotzita 375 urteko kartzela zigorra eskatu zuen haien aurka fiskaltzak, baina terrorismo akusazioa baztertu, eta bi eta hamahiru urte arteko kondena ezarri zien epaileak. Helegitea jarri, eta laburtu egin zituzten zigor horiek, eta oraindik indarrean jarraitzen du zigorrak zenbaiten kasuan. Errealitate hori fikzionatuz idatzi eta zuzendu du pieza orain Maria Goirizelaiak, eta Egoitz Sanchez, Aitor Borobia, Ane Pikaza eta Nagore Gonzalez aktoreek taularatuko dute. Ahozko epaiketaren transkripzioak baliatu dituzte nagusiki, eta, diotenez, bizikidetzari ekarpen bat egitea izan dute helburu. «Espero dugu Altsasu honekin ikusleari etorkizunerako begirada sendagarri bat eskainiko diogula». Kultur deialdietan ohiko izaten ez diren mikrofono sorta bat ere aurrean daukatela eman ditu azalpenak lantaldeak. Kristal hautsien gainean bezala.
«Eta hementxe hasi zen guztia. Gau hartan. Egun hartan». Hain justu ere Koxka tabernan izandako liskarra deskribatzen duen antzezlanaren pasartea taularatu dute aktoreek hedabideentzat. Guardia zibilek epaitegian egindako kontakizuna baliatu dute horretarako. Euren bertsioa taularatzen dute poliziek. Txupito edalontzi bat nola jaurti zieten. Nola itxi zieten bidea komunera bidean. Nola egin zieten irain. Oihu. Mehatxu. Eta, azkenik, nola kolpatu zituzten. «Hogei izango ziren», dio batak. «Hogeita hamar ere izango ziren!», gehitu dio besteak ñabardura. Ostikoak. Ukabilkadak. «Ez dakit nola, baina larrialdietara deitzea lortzen dut», batak, eta besteak berriz ñabardura. «Hori da, ez dakit nola lortu duen, baina larrialdietara deitzea lortzen du». Eta detaile txiki horiekin bakarrik uzten du antzezlanak airean poliziaren bertsioaren benetakotasunari buruzko zalantza.
Eta tarte txiki batera dator Auzitegi Nazionaleko epaiketako eszena, justu jarraian, aktore berberekin, guztiz bestelako egoera batean, eta guztiz bestelako roletan. «Ni ez nintzen gau guztian taberna horretan egon». Terrorismoa egotzita, kondena luze bati aurre egiten ari zaio akusatua epaiketan. «Edo beste norbaitekin nahasten naute, edo nik bestela ez dut ezer ulertzen».
Publikoa «inarrostea»
Publikoak antzezlana «inarrosita» bukatuko duela espero du zuzendariak. «Hizketarako eta elkarrizketarako gogoz, eta debaterako eta hausnarketarako prest». Azaldu duenez, epaiketa eta kondenak «neurrigabeak» izan zirela erakutsiko du antzezlanak, eta «kuestionatu» egingo du justiziak izan duen papera. Baina hori ez ezik, pertsonaia batzuen eta besteen minak ere kontatuko ditu. Guardia zibilen amena ere bai, esate baterako. Goirizelaia: «Ezinezkoa da kasu honetan ahots bakarreko kontakizuna eraikitzea, uste baitut kontakizunek askotarikoak izan behar dutela, eta, biolentziari dagokionez, izan daitezke baita bateraezinak ere. Hori asumitu eta hortik abiatu behar dugu. Gure helburua egia konpartitu batera iristen saiatzea da, eta, gure ustez, egia konpartitu hori biolentzia deslegitimatzetik eta balizko barkamen posible hori bilatzetik pasatzen da, eta, batez ere, bi aldeen mina aitortzetik».
Epaiketan esandakoak biltzen dituen 350 orritik gorako testua da antzezlanaren muina, baina benetako izenik ez erabiltzea erabaki dute, eta «zenbait lizentzia» ere hartu dituztela esan du zuzendariak, betiere, piezaren bizitasunaren mesedetan. Inauteri egunera eraman dute tabernako liskarra, adibidez. Herriko inauterietako pertsonaia nagusia baliatzeko aukera eman die horrek, Goirizelaiak esan duenez, Momotxorroaren figuraren bidez ukitu oniriko eta sinboliko bat ere hartzen baitu antzezlanak. Besteak beste, polizien eta haien bikotekideen arteko maitasun istorioa kontatzeko ere baliatu dute lizentzia hori, eta baita akusatuek espetxean beren senideekin izandako solasaldiak taularatzeko ere.
Pertsonaien joan-etorria
Erabat biluzia da eszenaratzea: sei aulki zuri eta sabaitik zintzilikatutako argiak baino ez. Eta, hortaz, lau aktoreen lanak hartzen du erabateko garrantzia. Sartu irtenean dabiltza pertsonaia batetik bestera, gainera. Altsasuko gazteak dira orain, eta poliziak eta euren bikoteak hurrengo segundoan, keinuak, ahoskera, mugimendu eta janzkera trantsizio minimo bat egin ostean. Epaileak. Akusatuak. Guardia zibilen amak. Lau aktoreek jokatzen dituzte rol horiek guztiak, eta publikoak aurrez aurre ikusiko ditu batetik besterako trantsizioak ere. «Oso aberasgarria» izan da esperientzia hori Egoitz Sanchez aktorearen hitzetan. «Gure erronka izan da pertsonaia guztien mina azaleratzea, juzgatu gabe, eta arketipoak antzeztu gabe, baina, era berean, errekonozigarriak eginez».
Kepa Errastik euskaratu du testua, eta, antzezlanean, Altsasuko gazteak zein defentsako abokatua euskaraz arituko diren arren, gazteleraz mantendu ditu poliziaren zein epailearen hitzak.
Ez da Altsasuko kasua lantzen den lehen aldia izango. Aurrez, gai berari buruzko telebistarako serie bat ere sortu zuen Asier Urbietak. Goirizelaiak dioenez, ordea, haren aurretik sortu zitzaien haiei antzezlana sortzeko ideia, eta jadanik lanean hasiak ziren ordurako. Antzerkiak «bestelako magia bat» daukala uste du zuzendariak. Eta Ane Pikaza aktoreak birbildu du azalpena: «Sintetizatu egiten du gertatutakoa, sinplifikatu gabe, eta uste dut antzerkiak interpretazio pixka bat irekiagoa uzten duela».
Gai sozialak, ardatz
Ez da Goirizelaiak gai sozialak lantzen dituen lehen aldia. Aurrez ere, besteak beste, Harri orri har zein Yerma taularatu ditu, esaterako. Euskal gatazkaren bueltan sortutako antzezlana da lehena, eta haurrik izan ezin duten emakumeen mina du ardatz bigarrenak. Ane Pikaza aktorearekin batera sortu berri duen La Dramatica Errante konpainiaren lehen antzerki proposamena da, halere, Altsasu. Eta orain arte landutako ildo sozial horretan jarraitu nahi dute hurrengo lanekin ere. Antzerkia, haien hitzetan, «gizarte hobekuntza» eta «hausnarketa» sortzeko gaitasuna duen artea baita.
Bilboko emanaldiaz gainera, Euskal Herrian beste 18 emanaldi inguru itxi dituztela jakinarazi dute. «Nahi genuke Euskal Herritik kanpora ere heltzea, debatea eta topaguneak sustatzea baita asmoa». |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205074/gasteizek-400000-euro-eskatu-ditu-europako-funtsetatik-el-corte-inglesen-kaiaren-obrak-ordaintzeko.htm | Ekonomia | Gasteizek 400.000 euro eskatu ditu Europako Funtsetatik El Corte Inglesen kaiaren obrak ordaintzeko | «Tokiko merkataritza berpizteko» helburua aipatu du Maider Etxeberria (PSE) zinegotziak laguntza eskatzeko. | Gasteizek 400.000 euro eskatu ditu Europako Funtsetatik El Corte Inglesen kaiaren obrak ordaintzeko. «Tokiko merkataritza berpizteko» helburua aipatu du Maider Etxeberria (PSE) zinegotziak laguntza eskatzeko. | «Astakeria hutsa». Hitz horiek erabili ditu EH Bilduk, Gasteizko Udalak aurkezturiko asmoa deskribatzeko. Gorka Urtaran alkatearen (EAJ) gobernuak Leap (jauzi, ingelesez) egitasmoa aurkeztu du, eta horretan 428.000 euro eskatuko ditu Europako Funtsetatik El Corte Ingles saltoki handiaren zamalanetarako kaia Abastos azokaren lur azpiko kaiarekin lotzeko. Oposizioak askotan salatu izan du saltokiak berak ez ordaintzea lan horiek.
Europako Batasuneko berregituratzeko funtsetatik dirua jasotzeko egitasmoak aurkeztu ditu Maider Etxebarria Ekonomia Sustapen, Enplegu, Merkataritza eta Turismo zinegotziak (PSE). Etxeberriaren sailak 1,3 milioi euro eskatuko dizkio EBri, «tokiko merkataritza berpizteko» helburua aipatuta. Horretatik milioi bat euro baino gehiago Salmenta puntuaren eraldaketa deituriko egitasmo multzoa ordaintzeko lirateke, eta horren diru sailik handienetan bigarrena —lehen aipaturiko 428.000 euro horiek— El Corte Ingles saltokiaren lanak egiteko dela salatu du EH Bilduk. Koalizioak gaineratu duenez, Gasteizko Udalak beste 500.000 euro eskatu nahi dizkio Eusko Jaurlaritzari horretarako. «Horrela, BEZa aintzat hartuta, guztira 1,1 milioi euroren zuzeneko finantzaketa publikoa jasoko luke El Corte Ingles merkataritza gune pribatuak». Urtaranen gobernuak ez zuen lortu Eusko Jaurlaritzak 800.000 euro jartzea horretarako 2018. urtean, eta Udalak ordaindu asmo zuen obra osoa. El Corte Inglesek bakarrik karga altxagailua eta zamalanetarako egitura ordainduko lituzke.
«Astakeria hutsa da tokiko merkataritzari laguntzeko ideiaren atzetik ezkutatzen dena izatea hiriguneko saltoki handi batentzako obrak finantzatzea, urtez urte irabazi handiak dituenean, gainera», esan du EH Bilduko zinegotzi Rocio Viterok. Ordezkariak gaineratu duenez, «astakeria are handiagoa» da Urtaranen gobernuak gastua justifikatzeko helburuen artean «gosea amaitzea» aipatu izana, Nazio Batuen Erakundearen Garapen Jasangarriaren Helburuekin bat egiten duela irudikatzeko. Salatu duenez, Gasteizek «trantsizio ekologikoa, produktiboa eta antzeko erronka itzelak» dituen arren, Europako dirua eskatzeko orduan «EAJk eta PSEk nahiago izan dute merkataritza gune handi baten interes pribatuak aurretik jartzea».
Eibarkoa, biltegi
Aurten El Corte Inglesen beste saltoki bat izan da albiste: Eibarkoa (Gipuzkoa). 2009. urtean, 20.000 metro koadroko saltokia eraiki zuen, 27.000 biztanle baino ez zituen hiri batean. Eibarko udalak doan eman zion orubea, 75 urterako, azpiegitura eraiki eta aparkalekua egitearen truke. Orduan ere, herriko merkataritza berpizteko asmoa aipatu zuten proiektua aurkezteko.
Ez zuen, ordea, espero besteko arrakasta eduki, eta aurtengo uztailean itxi dute saltokia, —optika eta bidaia denda izan ezik—, eraikina biltegi eta logistika zentro bilakatzeko, Internet bidezko salmentari begira. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205075/donostiako-metroko-lanetan-segurtasuna-bermatzeko-eskatu-du-elak.htm | Gizartea | Donostiako metroko lanetan segurtasuna bermatzeko eskatu du ELAk | Eusko Legebiltzarrean izan da gaur sindikatua, ETS Eusko Trenbide Sareak «lan eta segurtasun arloko arauak behin eta berriz urratzen» dituela salatzeko. | Donostiako metroko lanetan segurtasuna bermatzeko eskatu du ELAk. Eusko Legebiltzarrean izan da gaur sindikatua, ETS Eusko Trenbide Sareak «lan eta segurtasun arloko arauak behin eta berriz urratzen» dituela salatzeko. | ELA sindikatuko Lan Osasun eta Eraikuntza arloko ordezkariak Eusko Legebiltzarrean izan dira gaur. Garraio, Mugikortasun eta Etxebizitza Batzordean agerraldia egin dute, eta obra publikoetan segurtasuna berma dadila eskatu dute, besteak beste, Donostiako metroarenetan. ELA sindikatuaren ustez, ETS Eusko Trenbide Sareak «behin eta berriz» urratzen ditu lan eta segurtasun arloko arauak, eta «ordezkari politikoei» eskatu diete neurriak har ditzatela obra publikoan, lan osasuneko arauak betetzeko.
Ez da ELAk halako salaketa bat egiten duen lehen aldia. Izan ere, sindikatuak oroitu du hamalau salaketa eginak dituela Lan Ikuskaritzan, eta beste hainbat erreklamazio lan auzitegian. Arrazoiak, «abusuzko eta legez kanpoko lanaldiak, lan baldintza prekario eta iruzurrezkoak, lan istripuak, eta prebentzio, segurtasun nahiz lan osasuneko arauak bete ez izana», ELAren arabera.
Sindikatuak ohartarazi du haren aldekoak izan direla orain arteko ebazpen guztiak: «Agerian geratu da obra publikoan baldintza penagarriak direla nagusi». Horien adibide jarri dute, adibidez, Donostiako Zubietako kalean agertu zen zuloa: «Oso larria izanagatik ere, enpresak ez zuen ikertu zuloa eragin zuten iragazpenen jatorria, ezta agintariei berri eman ere; areago, ez zuen prebentzio neurririk hartu tuneletan lanean ari zen jendearen segurtasuna bermatzeko». ELAk uste du aurrerantzean ere izango direla halakoak, «neurriak hartu ezean». |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205076/ezkutaturik-dauden-478-monumentu-aurkitu-dituzte-mexikon-laser-bidez.htm | Bizigiro | Ezkutaturik dauden 478 monumentu aurkitu dituzte Mexikon laser bidez | Oihanak estaltzen dituen lautada artifizial batzuk atzeman ditu zientzialari talde batek, Mexikoko Gobernuak LIDAR teknologiaren bidez hartutako irudiak aztertuz. | Ezkutaturik dauden 478 monumentu aurkitu dituzte Mexikon laser bidez. Oihanak estaltzen dituen lautada artifizial batzuk atzeman ditu zientzialari talde batek, Mexikoko Gobernuak LIDAR teknologiaren bidez hartutako irudiak aztertuz. | Zientzialari talde batek Mexiko hegoaldean orain arte ezkutaturik egon diren 478 monumentu atzeman ditu LIDAR teknologiarekin hartutako irudi batzuei esker. Laser teknologia hori airetik erabiliz jasotako irudietan, oihanak ezkutatzen dituen lautada artifizial batzuk aurkitu dituzte, eta ondorioztatu dute ospakizunetarako eta liturgiarako erabiltzen zirela gune horiek, Science aldizkariak argitaratu duenez. Duela 3.000 urteko egiturak izan daitezkeela iragarri dute, eta emaitza ikerketarako inspirazio iturri izango dela zenbait hamarkadatan.
Aztertutako irudiak ez dira berriak; Mexikoko Gobernuak lehendik publiko egindakoak dira. Aurkikuntza egin duten ikerlariek jakin nahi zuen Aguada Fenix indusketa gunean aurkitutako patroi bat errepikatzen ote zen, eta irudi horiek zehatz-mehatz ikertzeari ekin zioten. Aguada Fenixen, iaz Nature aldizkariak iaz jakinarazi zuenez, maien inoizko eraikuntzarik handiena aurkitu zuten. K. a. 1000 eta 800 urteen bitartean datatu zuten, eta 1.400 metro luze eta hamabost metro garai den plataforma bat aurkitu zuten. Horren ondoan, alde banatan, beste hamar plataforma txikiago aurkitu zituzten, hogei guztira.
Adituek azaldu zutenez, alboetan plataforma txikiagoak dituen plataforma handiago baten patroia errepikatu egiten da inguru horretan. Horregatik, orain 500 monumentu atzeman dituen zientzialari taldea patroi horren bila hasi zen eremu zabalago batean Mexikoko Gobernuaren irudietan. 84.500 kilometro karratu ikertu dituzte, irudiak banan-banan aztertuz.
LIDAR (ingelesez, Laser Imaging Detection and Ranging) laserrarekin gauzak neurtzeko sistema bat da. Airetik erabilita oso baliagarria da arkeologian, irisgarritasun txikia duten tokietan. Normalean, LIDAR teknologiak bost metroko eskala duten irudiak jasotzen ditu, bereizmen txikia duelako. Ikerlariek, ordea, irudi horiek bereizmen handiko mapekin alderatu dituzte, eta 478 eraikuntza aurkitu dituzte, horietako batzuk Aguada Fenixeko patroi berbera dutenak. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205077/afrikako-batasunak-izurriaren-aurkako-110-milioi-txerto-dosi-jasotzeko-akordioa-egin-du.htm | Mundua | Afrikako Batasunak izurriaren aurkako 110 milioi txerto dosi jasotzeko akordioa egin du | Moderna etxearekin egin du ituna kontinenteko 55 herrialde biltzen dituen elkarteak, AEBetako Gobernuak bideratuta. Afrikan, oraingoz herritarren %5,23ri jarri dizkiete txertoaren bi dosiak. | Afrikako Batasunak izurriaren aurkako 110 milioi txerto dosi jasotzeko akordioa egin du. Moderna etxearekin egin du ituna kontinenteko 55 herrialde biltzen dituen elkarteak, AEBetako Gobernuak bideratuta. Afrikan, oraingoz herritarren %5,23ri jarri dizkiete txertoaren bi dosiak. | AB Afrikako Batasunak COVID-19aren aurkako 110 milioi txerto dosi jasotzeko ituna egin du Moderna AEBetako farmazia enpresarekin. Hain zuzen ere, AEBetako Gobernuak bideratu du akordioa, eta ABk aurreikusten du abenduan jasotzea aurreneko 15 milioi dosiak. «Hau guretzat lorpen bat da», nabarmendu du, gaur, ABko kide Strive Masiyiwak, prentsa agerraldi telematiko batean. Datorren urteko lehen hiruhilekoan beste 35 milioi txerto dosi dira Afrikara bidaltzekoak, eta bigarren hiruhilekoan beste 60. Afrikak 1.300 milioi biztanle inguru ditu, eta, Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Afrikako Zentroak emandako datuen arabera, oraingoz soilik herritarren %5,23ri jarri dizkiete txertoaren bi dosiak.
Batasuneko kidearen esanetan, arazoa ez da izan txerto dosien prezioa, baizik eta horietarako «berehalako sarbidea». Eskerrak eman nahi izan dizkio Washingtoni, neurri batean AEBetako administrazioak negoziatu baitu akordioa. Izan ere, izurriari erantzuteko Etxe Zuriko koordinatzaile Natalie Quillianen hitzetan, «ABri erosketaren ilaran lekua egiteko» intentzioarekin atzeratu du Washingtonek Modernari erositako 33 milioi dosi osasun agintarien esku uztea. «Txertoak ekoizten dituzten beste herrialde batzuei eskatu nahi diegu jarrai dezatela AEBetako Gobernuaren eredua, eta ireki diezagutela txertoak erosteko bidea. Hilabete asko daramatzagu hori eskatzen», azpimarratu du Masiyiwak.
Afrikako 55 herrialdek osatzen dute batasuna. Orain arte, herrialdeek beren kabuz erosi dituzte txerto dosiak, edo, bestela, beste herrialde edo instituzio batzuek eman dizkiete, edo Covax nazioarteko programaren bidez. Moderna etxeak ohar batean nabarmendu duenez, ABrekin hasitako «luzera begirako» lankidetza akordio bateko «aurreneko pausoa» da emandakoa. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205078/bonu-sozialaren-onuradunek-90-euro-jasoko-dituzte-gasa-ordaintzeko.htm | Ekonomia | Bonu sozialaren onuradunek 90 euro jasoko dituzte gasa ordaintzeko | Hego Euskal Herriko energia kontsumitzailerik zaurgarrienek argindar fakturan %70erainoko laguntza jaso ahal izango dute negu honetan. 68.759 dira bonu sozialaren babesean dauden etxebizitzak. | Bonu sozialaren onuradunek 90 euro jasoko dituzte gasa ordaintzeko. Hego Euskal Herriko energia kontsumitzailerik zaurgarrienek argindar fakturan %70erainoko laguntza jaso ahal izango dute negu honetan. 68.759 dira bonu sozialaren babesean dauden etxebizitzak. | Energia bonu soziala eskatua duten Hego Euskal Herriko biztanleek laguntza handiagoa jasoko dute negu honetan. Espainiako Gobernuak onarturiko dekretuaren arabera, energia kontsumitzaile zaurgarrienek argindarraren fakturan jasotzen duten babesa %25etik %60ra igoko da, eta zaurgarritasun larria pairatzen dutenei, berriz, baliteke %70eraino iristea. Hortaz gain, kontsumitzaile horiek 90 euroko laguntza eskatu ahal izango dute gasa ordaintzeko. Espainiako Gobernuak 100 milioi euroko funtsa jarriko du erkidego autonomoen esku babes horiek handitu ditzaten.
Teresa Ribera Espainiako presidenteordeak ministroen kontseiluaren ondoren eman du neurri horien berri. Ezohiko egoerak ezohiko neurriak hartzea eskatzen duela ikusita, dekretu bidez arautu du negurako laguntza. Gasaren «txekea» abenduan ordaindu nahiko luke Riberak, eta argindarraren inguruko neurriei martxora arte iraunaraziko diete. Dena den, presidenteordeak zehaztu duenez, salbuespenezko neurriak dira, eta gasaren txekea behin bakarrik banatuko dute. Eta zenbat jendek du bonu sozialaren babesa Euskal Herrian? Hego Euskal Herrian eska daitekeen bonu bat da, eta 68.759 dira haren onuradunak. Horretarako, hainbat baldintza ekonomiko eta sozial bete behar dira, eta, besteak beste, kontsumitzaile txikiarentzako borondatezko prezioak arauturiko argindar kontratua izan behar da etxean. Energiaren prezioaren igoerari aurre egiteko dekretuak beste neurri batzuk ere biltzen ditu. Esaterako, argindar konpainiek industriarekin dituzten kontratuak erakutsi beharko dituzte, «gardentasunaren izenean». Neurri horren bidez, Espainiako Gobernuak «luzera begirako» kontratuak sinatzen lagundu nahi dio industriari. Are gehiago, konpainiek kontratuetan aldaketarik egin nahi izanez gero, hilabete lehenago jakinarazi beharko diete bezeroei zein gobernuari. Dena, baina, ez da konpainien kalterako. Riberak zehaztu du enpresa edo teknologia jakin batek gasaren igoerari esker irabazi handiagoak lortzen dituen kasuetan bakarrik aplikatuko dela minorizazioa, eta irailaren 16a baino lehenago sinaturiko kontratu finkoak salbuetsita daudela, egun hartan sinatu baitzen minorizazioa arautzeko dekretua. Gauzak hala, konpainiek energia erosi zuten baino merkeago saltzeko arriskua saihestuko dute.
Aldaketarik ez Europan Argindar eta gas garestiaz hitz egiteko asmoz EBko Energia ministroek egin duten goi bilera bereziak aldaketa gutxi ekarri ditu Luxenburgon, nahiz eta eztabaida egon bazegoen: Espainiak eta Frantziak proposamen formala egin dute «salbuespeneko» egoeratan herrialdeek aukera izan dezaten argindarraren eredu marjinalista alde batera uzteko. Baina aurrean izan dituzte beste hainbat herrialde, merkatuak bere horretan uztearen alde jada bezperan jarrera bateratua erakutsi zutenak, Alemania bera tartean. Eta Kadri Simsom Europako Batzordeko Energia komisarioak ere tarte oso txikia utzi du aldaketa baterako.
Espainiak nahi du argindarraren prezioaren eraketa egokitu ahal izatea egoera jakin batzuetan. Horretarako, adibidez, argindar guztiaren prezioa merkatuko uneko iturririk garestienarena izan beharrean –horrela ezartzen da salneurria eredu marjinalistan—, nahi du prezio hori batezbesteko batekin egitea, zeinak erreferentzia izango lukeen askoz ere merkeagoak diren iturri berriztagarrietako argindarraren kostuetan. Hala, lortuko litzateke argindarraren prezioa nolabait bereiztea gas garestiaren prezio igoera handietatik, eta aldakortasuna gutxitzea.
Hain zuzen, gas naturalarekin ekoitzitako argindarraren eskaintzei gehieneko prezio bat ezartzea ere proposatu dute Espainiak eta Frantziak, eta kostuarekiko aldea geroago konpentsatzea. Nazioarteko merkatuetan modu bateratuan gasa erosteko plataforma bat eratzea ere nahi dute bi herrialdeek, eta, gainera, neurriak hartzeko eskatu dute espekulazioa eteteko asmoz karbono isurketa eskubideen merkatuan.
Baina Espainiako eta Frantziako energia ministroek beste hamabi herrialdeetako ministroak izan dituzte kontra. Haien arabera, ez dago zertan ukitu argindar merkatuen eredu marjinalista, eta Espainiak badu beste modurik argindarraren faktura apaltzeko. Europako Batzordeak ere ez du babestu Espainiaren eta Frantziaren proposamena. Kadri Simson Energia komisarioaren arabera, «ez dago oso argi energia iturrikako prezio desberdinen sistema batek nola funtzionatuko lukeen, ez eta egungo sistema baino hobeagoa litzatekeen ere. Merkatua aldatzea arriskutsua da, bai merkatuko aurreikuspenentzat, bai lehiarentzat, eta baita energia garbietarako trantsizioarentzat ere», esan du Simsonek. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.