date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205079/janssen-txertoa-hartutakoei-orain-pfizerrena-edo-modernarena-ere-jarriko-diete.htm | Gizartea | Janssen txertoa hartutakoei orain Pfizerrena edo Modernarena ere jarriko diete | Espainiako Osasun Batzordeak hartu du erabakia. Azaroaren 15ean hasiko dira ematen. | Janssen txertoa hartutakoei orain Pfizerrena edo Modernarena ere jarriko diete. Espainiako Osasun Batzordeak hartu du erabakia. Azaroaren 15ean hasiko dira ematen. | Espainiako Osasun Batzordeak erabaki du Johnson & Johnsonen Janssen txertoa hartu zutenei —dosi bakarrekoa da— Pfizerren edo Modernaren txertoa ere jartzea. Orain arteko ikerketen arabera, eraginkortasunik txikiena Janssenek dauka.
Gutxienez lehen txertoa hartu zutenetik hiru hilabetera ipiniko diete bigarren dosia, azaroaren 15ean hasita. Zaurgarrienei jarriko diete lehenengo. |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205080/jende-andana-bildu-da-miarritzen-eric-zemmour-eskuin-muturreko-polemistaren-aurka.htm | Politika | Jende andana bildu da Miarritzen Eric Zemmour eskuin muturreko polemistaren aurka | Besteak beste, LAB sindikatuak, EH Baik eta Les Bascos LGBT kolektiboak egin dute deialdia. Oraindik ofizialki deklaratu ez bada ere, Frantziako presidentetzarako hautagaitza prestatzen ari da Zemmour, 2022ko bozetarako. | Jende andana bildu da Miarritzen Eric Zemmour eskuin muturreko polemistaren aurka. Besteak beste, LAB sindikatuak, EH Baik eta Les Bascos LGBT kolektiboak egin dute deialdia. Oraindik ofizialki deklaratu ez bada ere, Frantziako presidentetzarako hautagaitza prestatzen ari da Zemmour, 2022ko bozetarako. | Jende andana bildu da Miarritzen (Lapurdi) Eric Zemmour eskuin muturreko polemistaren etorrera salatzeko, besteak beste, EH Baik, LABek, Les Bascosek, IPEH Antifaxistak eta GKSk deitu duten mobilizazioan. Frantziako Poliziak osatutako hesiaren aitzinean, oihuka eta txistuka hartu dituzte Irati gelara sartzeko lerroa egiten ari zirenak, eta petardoak eta arrautzak ere bota dituzte. Euskal Herria Antifaxista! eta Alde hemendik, utzi bakean! leloak entzun dira nagusiki. Tentsio momentu batzuk izan badira ere, ez da istilurik egon.
Bere liburu berria aurkezteko hitzaldi sorta antolatu du Frantziako Estatuan Zemmourrek, eta, gaur, Irati gelan emana zien ordua bere jarraitzaileei. Ofizialki hautagai gisa deklaratu ez bada ere, heldu den urteko Frantziako presidentetza hauteskundeetarako hautagaitza aurkeztuko duela ontzat emana dago. Liburu aurkezpenarekin, aurre kanpaina gisako bat abiatu du nolazpait. Eta ezbairik gabe, arrakasta lortzen ari da. Ekitaldiak egin dituen gainerako lekuetan bezala, dozenaka pertsona bildu dira arraza gorrotoa zabaltzeagatik behin baino gehiagotan zigortu duten kazetari ohia entzutera.
«Hemen gaude Zemmourri errateko ez duela bere tokia hemen, ezta haren ideiek ere, eta halako probokazioak ez daitezen normaltasunez gerta», adierazi du Anita Lopepe EH Baiko eledunak. Salatu du Frantziako Poliziak denon diruarekin ordenu zerbitzua egin diola polemistari, bere dirua sinatzeko ekitaldirako.
«Salaketa sinbolikoaz haratago hasi behar gara antolatzen errealki faxismoaren kontra egiteko, eta antolakuntza komunista da faxismoari egiazki aurre egiteko modua», esan du Ipar Euskal Herriko GKSko Gabi Daraspek.
Zemmourrek zabaltzen dituen ideiak «atzerakoiak» direla eta Euskal Herrian ongi etorria ez dela erakutsi behar zaiola adierazi du LABeko Eñaut Aramendik.
Itxura guzien arabera, Eric Zemmour hautagaia izango da 2022ko Frantziako presidentetzarako hauteskundeetan. Ultraeskuindarra, arrazista, erreakzionarioa eta homofoboa da, eta Frantziaren burujabetza defendatzen du Europako Batasunaren aldean. Haren diskurtsoa «Frantziaren gainbeheraren» ingurukoa da, eta uste dute gai izango dela bigarren itzulira pasatzeko beharrezkoak dituen zenbait boto kentzeko Marine Le Peni. Analista anitzek diote 2017an François Fillonen alde egin zuten Errepublikanoetako hautesleak irensteko gai ere izanen da.
Polemistak ez du ez alderdirik, ez eta mugimendurik ere, baina haren aldeko sostengu taldeak sortu dira han-hemen. Ipsos etxeak joan zen astean plazaraturiko galdeketaren emaitzen arabera, botoen %16 lortuko lituzke, eta Marine Le Penekiko berdinduta geratuko litzateke edo hura gaindituko luke.
Polemistak, Suicide français liburuaren 400.000 ale saldu zituen. Musulmanen aurkako probokazioz eta gezurrez betetako entsegu bat da. Italiako egunkari bati esan zion bost milioi musulman Frantziatik deportatu behar zirela. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205081/nafarroako-gobernuak-eta-eh-bilduk-akordioa-lortu-dute-aurrekontuei-buruz.htm | Politika | Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk akordioa lortu dute aurrekontuei buruz | Oraindik ere ez da erabateko akordioa, eta zerga neurrien inguruan ados jartzea falta dela azpimarratu du Bakartxo Ruizek. Haren esanetan, «akordioa osoa izan arte» ez dute xehetasunen berri emango. Gobernua baikor azaldu da 2022an aurrekontuak izateko bidean. | Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk akordioa lortu dute aurrekontuei buruz. Oraindik ere ez da erabateko akordioa, eta zerga neurrien inguruan ados jartzea falta dela azpimarratu du Bakartxo Ruizek. Haren esanetan, «akordioa osoa izan arte» ez dute xehetasunen berri emango. Gobernua baikor azaldu da 2022an aurrekontuak izateko bidean. | Asteartean, udal arloko finantzaketaren akordioa, eta asteazkenean, aurrekontuen aurreproiektua. Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk akordioa lortu dute legealdi honetan hirugarren urtez jarraian Nafarroak aurrekontuak izan ditzan. Bileratik aterata, Bakartxo Ruiz EH Bilduko eledunak nabarmendu du akordioa «partziala» dela, eta oraindik ere hainbat kontu falta direla adosteko: hala nola zerga neurriak. Javier Remirez eta Jose Mari Aierdi gobernuko bi presidenteak ere pozik azaldu dira: «Akordioak pentsarazten digu urte amaieran aurrekontuak izango ditugula».
Azken bi asteetan, komunikabideen aurrean hiru aldiz bildu dira koalizio abertzalea eta gobernua. Atzoko bilerara 16:30ean zegoen deituta, eta hura amaitutakoan iragarri du Ruizek aurreproiektuaren inguruko akordioa lortu duela. Haren esanetan, «pauso bat gehiago» eman dute aurrekontuen eta zerga neurrien gaineko akordio oso bat izateko. «Atzo adierazi genuen udalen finantzaketa arloko akordioak bidea errazten zuela aurrekontuen inguruan akordioa lortzeko, eta gaur esan dezakegu gertatu dela».
Ruizen arabera, oraindik ere urrun daude zergen arloan, eta negoziatzen jarraituko dute. Iazko akordioaren ondotik, gobernuak sozietate zergako kenkari batzuk aztertzeko azterketa egin du, eta, haren emaitzak ikusirik, EH Bilduk argi adierazi zuen inbertsio zein enplegu arloko kenkariak kendu egin behar direla. Gobernuak lasaitasuna eskatu izan du, eta litekeena da puntu horietan desadostasunak izatea.
Aurrekontuaren akordioari dagokionez, Ruizek ez du zehaztu zer puntu adostu dituzten: «Gobernuarekin ados jarri gara neurri zehatz batzuk, lehentasun batzuk eta diru sail konkretu batzuk ezartzeko, Guretzat garrantzitsuak ziren, eta gobernuak ulertu du bat egiten zutela bere lehentasunekin», adierazi du.
Ruizek espero du akordioa osorik lortzea, eta orduan emango dute orain lortutakoaren berri. «Oraindik ez dago akordio bat osorik, ez dago sinatutako dokumenturik, eta, beste batzuetan esan izan dugun bezala, une hori iristen bada, argi eta garbi, gardentasun osoz, argitaratuko dugu haren edukia»
Gobernuaren balorazioa
Ruizen ostean, Javier Remirezek eta Jose Mari Aierdik hitz egin dute. Presidenteordeen esanetan, bileran «aurrerapauso esanguratsuak» eman dituzte. Nahiz eta oraindik urratsak falta diren, gaurko kontseiluan 2022ko aurrekontuen aurreproiektua onartuko du gobernuak. Behin hori eginda, edukia gizarte eragileei, tokiko erakundeei eta ingurumen arloko eragileei pasatuko zaie. Haien eskutik pasatuta, lege proiektua onartuko luke gobernuak, eta ondoren parlamentura igorri. Ikusteko dago gobernua EH Bildurekin ados jarriko ote den lege proiektua onartu aurretik, edo zatikako zuzenketa bidez emango ote zaien bidea aurrekontuei.
Jose Mari Aierdik zehaztu du parlamentuan egin beharreko bide horren gainean ere hitz egin dutela EH Bildurekin, baina, tramitazioari begira, baikor azaldu da gobernua. «Pentsarazten digu urte amaierarako herritarren beharrei erantzuteko instrumentu baliagarri bat izan dezakegula». Aurreproiektuaren inguruko xehetasunak bihar emango ditu Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak.
Aurreko urteetako negoziazioa baino zailagoa den galdetuta, Remirezek azaldu du ez dela izan ez zailagoa ez eta errazagoa ere. «Iazko aurrekontuak pandemiak baldintzaturik egin ziren; orain beste erronka batzuk ditugu, eta, aurreko bi aurrekontuekin alderatuta, egoera erabat diferentea da». |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205082/nbe-oraindik-klima-hondamendirako-bidean-gaude.htm | Mundua | NBE: «Oraindik klima hondamendirako bidean gaude» | Nazio Batuen Ingurumen Programak gaur aurkeztu duen txostenaren arabera, estatuek hartu dituzten azken konpromisoak urrun daude klima aldaketa bortitz bat saihesteko behar direnetatik. 2030erako isuriak erdira murriztu beharko liratekeela ohartarazi dute. | NBE: «Oraindik klima hondamendirako bidean gaude». Nazio Batuen Ingurumen Programak gaur aurkeztu duen txostenaren arabera, estatuek hartu dituzten azken konpromisoak urrun daude klima aldaketa bortitz bat saihesteko behar direnetatik. 2030erako isuriak erdira murriztu beharko liratekeela ohartarazi dute. | Ez da nahikoa. Hainbat estatuk karbono dioxidoaren isuriak zerora murrizteko konpromisoa hartu dute, eta 2030. urterako hainbat helburu ezarri, klima aldaketari aurre egiteko, baina NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak gaur aurkeztu duen txostenean jasotzen denez, konpromiso horiek beteta ere ezingo lirateke Parisko Hitzarmeneko helburuak lortu.
NBIPren lanak azaltzen duenez, estatuek berotegi gasen isuriak murrizteko iragarri dituzten azken konpromisoen eragina oso mugatua da. Konpromiso horien azken eguneraketa aztertu du lanak, eta aurretik hitzemandakoekin alderatu. Konpromiso berriekin isuriak %7,5 gehiago murriztuko lirateke, eta kopuru hori urrun gelditzen da Parisko Hitzarmeneko helburuak betetzeko beharko litzatekeen kopurutik. Lurraren berotzea mende amaierarako bi gradura mugatzeko, murrizketak %30ekoa beharko luke 2030ean, eta %55ekoa 1,5 graduko berotzea gainditu nahi ez bada. Egungo erritmoan, 2,7 gradu berotuko litzateke planeta 2100 urterako.
«Glasgowko (Eskozia) COP26 goi bilerarako astebete falta dela, oraindik klima hondamendirako bidean gaude», adierazi du Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak, txostenaren aurkezpenean. «Beroaldia hemen da, eta, txostenaren edukiak erakusten duenez, behar dugun lidergoa lo dago».
Karbono dioxidoaren isuriak zerora murrizteko egin dituzten promesak betez gero, 2,2 gradura mugatuko litzateke lurraren berotzea mendea amaitzerako. Oinarri bat litzateke, neurri gehigarriekin klima aldaketaren ondorio suntsitzaileenak saihesteko. Hala ere, adituek ohartarazi dute isuriak eteteko konpromiso horiek «zehaztugabeak» direla, eta bateraezinak 2030erako estatuek ezarri dituzten helburuekin. Hori dela eta, txostenaren egileak zuhur agertu dira.
Inger Andersen NBIPko zuzendariak nabarmendu du munduak «esnatu» egin behar duela «espezie gisa dugun berehalako arriskua» gainditzeko. «Herrialdeek helburu berriak lortzeko politikak jarri behar dituzte abian, eta neurriak hilabeteetako epean hartzen hasi». Zehaztasun handiagoa eskatu du karbono isuriak eteteko helburua lortzeko. Oraingoz, 49 estatuk eta EBko 27ek hartu dute karbonorik gabeko herrialde bilakatzeko konpromisoa. Berotegi gasen isurien erdiaren erantzule dira.
Txostenak argi dio, gainera, Lurraren berotzea 1,5 gradura mugatzeko ezinbestekoa dela orain artekoak baino konpromiso sakonagoak hartzea. Berotegi gasen isuriari dagokionez, beharrezkotzat jotzen du 2030a baino lehen isuri kopurua erdira jaistea.
Aldaketa hori bultzatzeko aukera ona iruditu zaie txostenaren egileei COVID-19aren ostean hainbat herrialdeek onartu dituzten ezohiko diru poltsak. Horiek ekonomia berdera bideratzea lagungarria litzateke, haien iritziz. Baina ez da halakorik gertatu. «Herrialde gehienetan aukera alperrik galdu da». Estatu aberats gutxi batzuk dira ekonomia berdera bideratutako inbertsioaren zatirik handienaren jabe.
Guterresen esanetan, herrialdeen isurien eta helburuak lortzeko gehienez beharko liratekeenen artean dagoen aldeak erakusten du munduan dagoen lidergoaren eta behar denaren arteko aldea zenbatekoa den. «Agintariek oraindik inflexio puntu bat ezar dezakete etorkizun berdeago baterantz, klima hondamendirantz beharrean. Erdibideko neurrien eta promesa hutsen garaia amaitu behar dugu». |
2021-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/205083/sakon-hartu-du-arnasa.htm | Kirola | Sakon hartu du arnasa | Alavesek bigarren garaipena kateatu du, Elxen aurka, Loumen gol bati esker. Jaitsieratik irten da behin-behinean | Sakon hartu du arnasa. Alavesek bigarren garaipena kateatu du, Elxen aurka, Loumen gol bati esker. Jaitsieratik irten da behin-behinean | Lau egun, sei puntu. Bat-batekoa izan da Alavesen erreakzioa. Galbidean zegoen, baina halako batean, zulotik ateratzea lortu du. Larunbatean Cadizen zelaian nagusitu zen, eta gaur, Elx hartu du mendean, Mendizorrotzan. Mugarri izan daitekeen garaipen horietako bat da, bolada on bat abiatzeko balio duelako, baita behin-behinean jaitsiera postuak atzean uzteko ere. Sakon hartu du arnasa Javier Callejaren taldeak.
Jokoaren alde estetikoa alde batera utzi du berriro, eta norgehiagoka fisikoa proposatu, hamaikakotik hasita: Moya eta Manu Garcia aulkian utzi ditu Callejak, Pina eta Pons zelairatzeko. Kataluniarra euskarrien aurretik ipini du, presioan kosk egiteko. Lejeunek ere hasieratik aritzeko aukera jaso du, Miazgaren kaltetan.
Arabarrek ez zuten baloia kontrolpean edukitzeko interesik, eta lehen ordu erdian, jabetza Elxena izan da nabarmen: ia %70ekoa izan da une batzuetan. Alabaina, kanpokoek ez dute zirrikiturik topatu Alavesen egitura trinkoan. Aukerak tantaka iritsi dira, eta Alavesek izan du aurrenekoa, 10. minutuan: Ponsek lerro arteko pase zorrotza eman dio Joseluri, baina oker jaurti du aurrelariak.
Elxek bi jokalari zituen aurrean, Boye eta Lucas Perez. Galiziarra Mendizorrotzara itzuli da, Alavesetik atzeko atetik atera ondoren. Han eta hemen agertu da, arabarren amarauna apurtu nahian, eta haren oinetatik igaro da Elxek lehen zatian izan duen jokaldirik arriskutsuena: baloia area ertzean kontrolatu, eta Boyeri pasa dio, hark atera jaurti zezan. Ona izan da errematea, atzelariz inguratuta egonagatik, baina ez du Pacheco gainditu.
Berehalakoa izan da etxekoen erreakzioa, Ximok eta Ponsek izan duten aukera bikoitzarekin. Dena Riojaren jokaldi on batekin hasi da. Sigi-saga egin, eta erdiraketa bikaina bidali du bigarren zutoinera. Han bakar-bakarrik agertu da Ximo, baina burukada gelditu egin dio Casillak. Aldaratzea Ponsek jaso du, area barruan, eta zartakoa zutoinetik gertu irten zaio
Lehen zatia erasokorrago bukatu du Alavesek, eta bigarrenari abaila batean ekin dio. Hasi eta berehala, sukalderaino sartu da Pellistri, eta gola eskura eman dio Joseluri. Hark, ordea, ez du baloia behar beste gurutzatu; bi gol egin zizkion Cadizi, baina gaur ez da horren fin ibili ate aurrean. Loumek ordeztu du golegile lanetan, 47. minutuan, korner bat baliatuta. Laguardia izan da baloia ukitzen aurrenekoa, lehen zutoinean, eta Loumek indarrez sareratu du baloia. Arbelean marraztutakoa gauzatu dute Callejaren mutilek.
Lehia hautsi ostean, markagailuari eusteko momentua zen. Lerroak asko atzeratu dituzte, arean zokoratuta gelditzeraino. Gehiegi ere ez dute sufritu, eta erasora jotzeko aukera batzuk ere izan dituzte. Alta, arnasa eten zaie falta batean Carrillok baloia sareratu duenean. Jokoz kanpokoa eskatudute gola jaso orduko, eta VARak arrazoia eman die. Ondoren, Pachecok min hartuta utzi behar izan du zelaia. Berriz ere, korapiloa eztarrian. Zazpi minutukoa izan da luzapena, baina Alavesek izan du aukera bakarra. Edgarrek kale egin du, baina arabarrek ez dute gol gehiago behar izan. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205084/sari-txikia-da-puntua.htm | Kirola | Sari txikia da puntua | Athletic Espanyol baino gehiago izan da partida osoan, baina Diego Lopezek zuri-gorrien ahalegin ia guztiak zapuztu ditu. Etxekoek sartu dute lehen gola, penaltiz, eta Williamsek berdindu egin du gero | Sari txikia da puntua. Athletic Espanyol baino gehiago izan da partida osoan, baina Diego Lopezek zuri-gorrien ahalegin ia guztiak zapuztu ditu. Etxekoek sartu dute lehen gola, penaltiz, eta Williamsek berdindu egin du gero | Bolada txarrak bere horretan jarraituko du: 23 urte daramatza Athleticek Espanyoli haren zelaian irabazi gabe. Gaur, hura baino gehiago izan da, eta garaipena merezi izan du, baina ez da fin aritu ate aurrean. Diego Lopez Kataluniako taldeko atezaina, ordea, ikusgarri aritu da, eta dozena erdi geldiketa erabakigarri egin ditu. Harengatik izan ez balitz, garaipenarekin itzuliko ziren zuri-gorriak etxera.
Hori gutxi balitz, Mikel Vesgak huts larria egin du, eta penaltia egin du, baloia eskuarekin ukituta. Horri esker sartu dute etxekoek partidako lehen gola: Raul de Tomasek egin du, 33. minutuan. Iñaki Williamsek berdindu egin du gero, bigarren zatian, 52. minutuan, eta nahiz eta makina bat aukera izan, zuri-gorriak ez dira gai izan bigarren gola sartzeko.
Puntu bakarra eskuratuta, Marcelino Garcia Toralek entrenatutako taldeak aukera ona galdu du sailkapenean jauzia egiteko. Asteazkeneko eta osteguneko partiden emaitzen zain, Athletic zazpigarren postuan dago, hamar partidatan hamazazpi puntu lortuta. Gaurko emaitzak, hori bai, balio dio ligan daraman bolada txukunari eusteko: lau jardunaldi daramatza galdu gabe, eta jokoan egon diren hamabi puntuetatik zortzi lortu ditu. Bide onean dago. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205107/gizateriaren-aurkako-krimenak-egotzi-dizkio-brasilgo-senatuak-bolsonarori.htm | Mundua | Gizateriaren aurkako krimenak egotzi dizkio Brasilgo Senatuak Bolsonarori | Sei hilabeteko ikerketa baten ostean onartu du Senatuak txostena, eta fiskaltzaren eta Nazioarteko Zigor Auzitegiaren esku geratuko da orain. | Gizateriaren aurkako krimenak egotzi dizkio Brasilgo Senatuak Bolsonarori. Sei hilabeteko ikerketa baten ostean onartu du Senatuak txostena, eta fiskaltzaren eta Nazioarteko Zigor Auzitegiaren esku geratuko da orain. | Brasilgo 11 senatarik osatutako ikerketa batzordeak ontzat eman du goizaldean Jair Bolsonaro presidenteari gizateriaren aurkako krimenak egozten dizkion txostena. Zazpi senatarik bozkatu zuten alde, eta lauk, aurka. Hala, sei hilabeteko ikerketaren ostean osatutako txostena Brasilgo justiziaren, fiskaltzaren eta Nazioarteko Zigor Auzitegiaren esku geratuko da orain, eta haiek erabaki beharko dute ea argudio nahikorik badagoen estatuburuaren aurka egiteko. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205108/karolina-sarasua-iraindu-eta-mehatxatu-zuten-gazteak-identifikatu-ditu-poliziak.htm | Kirola | Karolina Sarasua iraindu eta mehatxatu zuten gazteak identifikatu ditu Poliziak | Adin txikikoak dira guztiak, eta, beraz, Adin Txikikoen Fiskaltzaren eskuetan gelditu da jazoerari buruzko ikerketa. | Karolina Sarasua iraindu eta mehatxatu zuten gazteak identifikatu ditu Poliziak. Adin txikikoak dira guztiak, eta, beraz, Adin Txikikoen Fiskaltzaren eskuetan gelditu da jazoerari buruzko ikerketa. | Espainiako Poliziak identifikatu egin ditu Karolina Sarasua Osasuna B taldeko jokalariari irain eta mehatxu sexista ugari egin zizkioten gazteak. Adin txikikoak dira guztiak, eta, beraz, Adin Txikikoen Fiskaltzaren eskuetan gelditu da jazoerari buruzko ikerketa. Urriaren 9an Osasuna B eta Nueva Montaña taldeek Santanderren (Espainia) jokatutako norgehiagokan jazo zen dena. «Bortxatu egingo zaitut», «altxa ezazu kamiseta titiak eta ipurdia erakusteko», «zure amak zakila zurrupatzen dit» etah halako irain eta sexu mehatxuak entzun behar izan zituzten Sarasuak eta gainerako jokalariek.
Jokalariei ez ezik, norgehiagokako epaileari ere egin zizkieten mehatxuak, eta neurketa amaitzean sare sozialen bitartez salatu zuen partida hartan jasan behar izan zutena. Irain eta sexu mehatxu guztiak paper batean zerrendatuta ageri ziren irudi bat zabaldu zuen, eta berehala zabaldu zen: 17.000 birtxiotze baino gehiago ditu egun txioak. Norbanako askoren eta askoren gaitzespen mezuak eta erasoa jasan behar izan zutenentzako babes mezuak gailendu ziren sareetan, eta jarrera horiek lotsagarri eta onartezin gisa izendatzeko baliatu zuten batzuek. «Mila esker guztioi laguntzagatik. Nahiko nuke horrelako irainak lehenbailehen amaiaraziko bagenitu; gaur bizi izan dudana ez diot inori opa», adierazi zuen Sarasuak, epailearen zerrenda birtxiotuz.
Protokoloen beharra
Hain justu ere, gertakariaren harira jasotako babes zabala nabarmendu zuen Sarasuak BERRIAri emandako elkarrizketa batean. Irainen egileak errealitate bat agerian jartzeko salatu zituela azaldu zuen Osasunako jokalariak, eta, bereziki, gaitz hori etorkizuneko jokalariek bizi behar ez izateko: «Futbolean aritzeko ilusioa duten 12-13 urtekoengan pentsatu dut, neuregan baino gehiago. Haiengatik egin nuen, gehienbat». Horregatik esan zuen «kito», eta horrelako jarreren aurkako neurriak hartzeko deia ere egin zien agintariei: «Debekatu egin behar zaie kirol instalazioetan sartze hutsa».
Urriaren 9an Santanderren gertatutakoak agerian utzi du irain eta mehatxuen kontrako protokoloen beharra; izan ere, Karolina Sarasuari egindako irain eta mehatxuek agerian utzi dute kirolean matxismoak tokirik baduela oraindik ere. Hori dela eta, gisa horretako erasoei aurre egiteko protokoloak behar direla nabarmendu dute zenbait eragilek, erasoa jasan duen hark salatzeko ardura bere gain hartu behar ez izateko.
Jarraitu irakurtzen: Karolina Sarasua: «Espero dut aurrerantzean, partidetan, lehen iraina edo mehatxua entzun orduko jokoa geratzea» |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205109/sa-nogen-skakeitan-tremenda-jauria-eta-rodeo-hatortxu-rocken.htm | Kultura | S.A., Nogen, Skakeitan, Tremenda Jauria eta Rodeo, Hatortxu Rocken | Hamazazpi artista ariko dira guztira abenduaren 18an Atarrabian euskal presoen alde egingo den jaialdian. | S.A., Nogen, Skakeitan, Tremenda Jauria eta Rodeo, Hatortxu Rocken. Hamazazpi artista ariko dira guztira abenduaren 18an Atarrabian euskal presoen alde egingo den jaialdian. | Segismundo Toxicomano, Afu, Soziedad Alkoholika, Bide Bakarra, Kaotiko, Tremenda Jauría, Dupla, Nogen, Green Valley, Tribade, Skakeitan, Rodeo, Galtzagorriak, Ibil Bedi, Irkaia, Talco Maskerade eta Dj Plan B. Horiek dira abenduaren 18an Atarrabian (Nafarroa) egingo duten 25. Hatortxu Rock jaialdian parte hartuko duten musika talde eta bakarlariak.
Antolatzaileek jakinarazi dutenez, «estilo eta jatorri desberdineko» artistak bildu dituzte egitarauan, eta gehienek lehenengo aldiz parte hartuko dute Hatortxu Rocken.
Jaialdirako sarrera guztiak agortuta daude, salgai jarri ziren egunean bertan agortu baitziren, ordu eta erdi eskasean.
Pandemiak sortutako etenaldiaren ostean, «ahalegin berezi bat» egitea pentsatu dute antolatzaileek, eta 2022ko udan bi eguneko topaketa berezi bat antolatuko dute, uztailaren 29 eta 30ean, Atarrabian.
Ekitaldi horretarako sarrerak azaroaren 1ean jarriko dituzte salgai, 20:00etan, www.hatortxurock.eus webgunean. Bi eguneko bonuak 55 euroko prezioa izango du, eta egun bakarrekoak, 30ekoa. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205110/lehen-aldiz-goi-mailako-futbolari-batek-homosexuala-dela-adierazi-du.htm | Kirola | Lehen aldiz, goi mailako futbolari batek homosexuala dela adierazi du | Josh Cavallok, Australiako Adelaide Unitedeko erdilariak, sare sozialetan argitaratu duen bideo baten bidez egin du aitortza. Futbol amerikarreko jokalari batek ekainean esan zuen gaya dela lehen aldiz. | Lehen aldiz, goi mailako futbolari batek homosexuala dela adierazi du. Josh Cavallok, Australiako Adelaide Unitedeko erdilariak, sare sozialetan argitaratu duen bideo baten bidez egin du aitortza. Futbol amerikarreko jokalari batek ekainean esan zuen gaya dela lehen aldiz. | Kostata, baina goi mailako gizon futbolari batek esan du homosexuala dela. Josh Cavallo izena du, eta Australiako lehen mailan jokatzen duen Adelaide United taldeko erdilaria da. Sare sozialetan argitaratutako bideo hunkigarri baten bidez eman du bere sexualitatearen berri: «Futbolari profesionala naiz, eta gaya. Bidaia bat izan da honaino heltzea, baina oso zoriontsu nago armairutik irteteko erabakia hartu dudalako. Sei urte igaro ditut nire sexualitatearekin borrokan», adierazi du bideoan Cavallok.
Aitortu du lotsa ematen ziola homosexuala dela esateak, eta hori futbol profesionalarekin ezin uztartu ahal izateko beldurra zuela: «Txikitatik izan dudan amets bat bete ahal izateko, nor nintzen ezkutatzen nuen. Sekula ez zitzaidan posible iruditu futbolera jokatzea eta besteen tratu bera jasotzea», dio bideoan.
Azaldu duenez, betidanik onartu izan du sekula ezingo zuela bere sexualitateaz hitz egin, eta bere sentimenduak ezkutatzen ikasi du, «futbolari profesionalaren estereotipoan» sartzeko: «Futbolean jokatzea eta gaya izanda haztea sekula gurutzatu ez diren bi bide dira».
Cavallok argi du ez dela goi mailako futbolari homosexual bakarra, eta esan du haiek euren sexualitatea bizitzeko duten modua aldatzea dela bere helburua. Adelaide Unitedek eta bere taldekideek babes osoa erakutsi diote.
Euskal Herriko hainbat futbol taldek zoriondu egin dute jokalaria.
«Zutaz harro, Josh», idatzi du Athletickek, ingelesez, Twitter sare sozialean, eta eskerrak eman dizkio futbolariari, euskaraz.
Proud hitza (harro, ingelesez) ostadar banderen artean jarri du Realak, Twitterren zabalduriko txio batean.
«Zutaz harro», idatzi du Alavesek.
Antzeko mezua plazaratu du Eibar taldeak.
Aurrekariak
Australiarrak gertuen duen kasua Andy Brennanena da; futbolari hark ere homosexuala zela aitortu zuen 2019an, Australiako bigarren mailan jokatzen ari zenean.
Badira beste pare bat aurrekari ere, baina gaya zirela erretiroa hartu ostean iragarri zutenenak. Thomas Hitzlsperger da bat, Aston Villa, Stuttgart, Lazio, West Ham, Wolfsburgo eta Everton taldeetan jokatu zuen alemaniarra; futbol profesionala utzi eta urtebetera esan zuen hark gaya zela, 2013an. Urte hartan bertan aitortu zuen bere homosexualitatea Robbie Rogers estatubatuarrak ere, Premier Leagueko Leeds United taldeko jokalari ohiak; otsailaren 15ean erretiratu egin zela esan zuen gaya zela iragartzearekin batera, baina maiatzean Los Angeles Galaxyrekin hasi zen.
Futboletik kanpo, Carl Nassib NFL futbol amerikarreko ligako jokalariak eman zuen aurrerapausoa aurtengo ekainean. Las Vegas Rangerseko jokalariak Instagram bidez egin zuen aitortza, eta esan zuen arduragatik egin zuela publiko gaya dela: «Espero dut egunen batean horrelako bideoak beharrezkoak ez izatea». Adierazi zuen bestea onartzearen aldeko kultura bat, errukitsua dena, sustatzearen alde egingo duela lan. Bide batez, azaldu zuen LGTBQ komunitatean suizidioa prebenitzeko lan egiten duen proiektu bati 100.000 dolar emango zizkiola.
Nassiben adierazpenak oihartzun handia izan zuen, eta NFLko hainbat taldek eta jokalarik babesa adierazi zioten hari ere.
Justin Fashanuren kasua
Futbolean bada gogoan izatea merezi duen beste kasu bat: Justin Fashanurena. Fashanu beltza, txiroa eta gaya zen, baita 80ko hamarkadako aurrelari bikaina ere. Ingalaterrako Norwichen bikain ibili ostean, garaiko talde onenetako batek fitxatu zuen: Nottingham Forestek. Lehen aldiz, jokalari beltz batengatik milioi bat libra baino gehiago ordaindu zituen klub batek.
Han, ordea, Brian Clough izan zuen entrenatzaile, eskola zaharreko entrenatzaile horietako bat, eta hark behin baino gehiagotan aurpegiratu zion homosexualen tabernetan ibiltzea. Azkenean, entrenatzailearen jokabidea, errendimendu eskasa eta zaleen irainak pilatu zitzaizkion Fashanuri, eta taldetik bereizi zuen klubak.
Azkenean, gogoz kontra eman behar izan zuen bere sexualitatearen berri. The Sun egunkariak xantaia egin zion, eta bere azalean atera zuen aurrelaria: «Milioi bat librako futbol izarra: gaya naiz», zen azalaren izenburua. Orduan amaitu zen bere futbolari ibilbidea; bere familiak baztertu egin zuen, baita hedabideek ere.
1998an bere buruaz beste egin zuen, 37 urterekin, Londresen. Hilabete lehenago, mutil batek sexu eraso bat egin izana egotzi zion AEBetan, eta han bidezko epaiketarik izango ez zuelakoan itzuli zen Erresuma Batura. Bere agur oharrean idatzi zuen ez zuela eraso hori egin: «Baimendutako sexua izan zen».
Espainiako ligetan, 142 profesional gay
Espainian, aurtengo martxoan, legez besteko proposamen bat aurkeztu zuen PSOEk kirolean sexu askatasunaren aurkako jarrerak saihesteko, bereziki futbolean. Haien datuen arabera, Europako gizartearen %6 LGTBI kolektiboaren parte da, eta, ondorioz, Espainiako futbol liga profesionaletan jokatzen duten 142 gizon ere bai.
Gizonezkoen Espainiako bi liga nagusietan hainbat euskal ordezkari daude; haietan, denera, ia mila jokalari daude, eta haietatik batek ere ez du esan gay dela. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205111/iberdrolak-2408-milioi-euro-irabazi-ditu-urte-hasieratik-102-gutxiago.htm | Ekonomia | Iberdrolak 2.408 milioi euro irabazi ditu urte hasieratik, %10,2 gutxiago | Konpainiaren arabera, energia garestiak, zergak eta ezohiko sarrera txikiagoak izan dira jaitsieraren arrazoiak. Espainiako Gobernuaren dekretuak haren kontuetan 114 milioi euroko eragina izan duela dio, eta ez duela probetxurik atera argindarraren prezioaren igoerarengatik. | Iberdrolak 2.408 milioi euro irabazi ditu urte hasieratik, %10,2 gutxiago. Konpainiaren arabera, energia garestiak, zergak eta ezohiko sarrera txikiagoak izan dira jaitsieraren arrazoiak. Espainiako Gobernuaren dekretuak haren kontuetan 114 milioi euroko eragina izan duela dio, eta ez duela probetxurik atera argindarraren prezioaren igoerarengatik. | Iberdrolak bere diru sarrerak handitu egin ditu urteko lehen bederatzi hilabeteetan, batez ere AEBetako eta Brasilgo merkatuetan erdietsitako emaitza onei esker. Hala ere, iaz baino %10,2 gutxiago irabazi du: 2.408 milioi euro; besteak beste, ez duelako iaz adinako ezohiko sarrerarik izan, iazko zerga batzuk aurten ordaindu dituelako, eta Espainiako Gobernuaren iraileko dekretuak 114 milioi euroko jan dizkielako kontuei.
Gobernuaren dekretuaren eragina, iaz Siemens Gamesaren %8a saltzean lortutako gainbalioak (485 milioi), eta Erresuma Batuan geroratuko zergak urte arteko alderaketatik kenduta, Iberdrolak 2.688 milioi euroko mozkin garbi doitua erdietsi du urteko lehen bederatzi hilabetetan, eta iazko emaitza %5,2 handitu.
Iberdrolak adierazi du ez diela probetxurik atera energiaren prezio garestiei. Gas garestiaren ondorioz garestitutako pooleko argindarraren kostua, konpainiaren arabera, ez da iritsi kontratu finkoa duten beren bezeroetara, haietan argindarraren prezio finkoa dagoelako ezarrita. Prezio hori ordaintzen eta ez pool-ekoa, Iberdrolaren kontuen arabera, bezero horiek 2.000 milioi euroko aurrezkia izan dute orotara.
Inbertsioak %6 handitu dituela ere jakinarazi du konpainiak. 7.036 miloi euroko inbertsioa egin du urtarriletik irailera, eta diru horren %77 Espainiatik kanpoko merkatuetan inbertitu du. Inbertsio guztiaren %90 berriztagarrien proiektuetara, energia biltegiratzera eta argindar sare adimentsuetara joan da. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205112/ccook-jarritako-helegiteari-eh-bilduk-egindako-kritikak-gaitzetsi-ditu-sindikatuak.htm | Gizartea | CCOOk jarritako helegiteari EH Bilduk egindako kritikak gaitzetsi ditu sindikatuak | CCOOk azaldu du arriskutsua iruditzen zaiola «herri batekiko atxikimendua hizkuntzaren bidez bakarrik neurtzea», eta «euskara ez jakite hutsa eskuin muturrarekin» lotzeak elkarbizitza zailtzen duela. | CCOOk jarritako helegiteari EH Bilduk egindako kritikak gaitzetsi ditu sindikatuak. CCOOk azaldu du arriskutsua iruditzen zaiola «herri batekiko atxikimendua hizkuntzaren bidez bakarrik neurtzea», eta «euskara ez jakite hutsa eskuin muturrarekin» lotzeak elkarbizitza zailtzen duela. | Astelehenean behin-behineko ordezko udaltzainen lan poltsari helegitea jarri zion CCOO sindikatuak, eta hori gaitzetsi zuen EH Bilduk. Sindikatuak ohar baten bidez jakinarazi zuenez, ez dago ados poltsa horretan sartzeko B2 mailako euskara gaitasuna eskatzearekin. Eusko Jaurlaritzari egotzi zion bere hizkuntza legedia urratu izana, eta ELAren eta LABen «presio baztertzaileetara makurtu» izana.
Horren aurrean, EH Bilduk salatu zuen EAJk «ezezkoa» eman diola legez euskara «baldintza gisa» jartzeari. Izan ere, lege bidez araututa egongo balitz, ezin izango litzateke CCOOk aurkeztu zuen gisako helegiterik jarri. Koalizioak gehitu zuen horrek ateak irekitzen dizkiela «Euskal Herriarekiko inolako atxikimendurik» ez duten pertsonei. Salatu zuen Polizia aukeratzeko erabiltzen diren irizpideek profil horretako pertsonak onartzen dituela, eta ondorio argi bat adierazi zuen: «Ideia ultraeskuindar eta autoritarioak dituzten kideak euskal polizia bera kolonizatzen ari dira».
Adierazpen horiei erantzun die gaur CCOOk. Lehen kritikari buruz, esan du arriskutsua iruditzen zaiola «herri batekiko atxikimendua hizkuntzaren bidez bakarrik neurtzea», eta «ultraeskuineko alderdi europarrei ongietorria emateko baieztapen bat» dirudiela.
Bigarren adierazpenari buruz, berriz, sindikatuak gaitzetsi du nahita lotzen duela euskararen ezjakintasuna mugimendu ultraeskuindar eta autoritarioekin: «Baieztapen hori elkarbizitza ahalbidetzen duen herri bat eraikitzetik urrun dago; zoritxarrez, identitate anitzak ezabatzetik gertuago dago», gehitu du sindikatuak.
Amaitzeko, esan du ez diotela eztabaidari uko egingo, eta euren apustua dela hizkuntza aniztasunean elkarrekin bizitzeko adostasunak lortzea: «Horretan askatasunez jardungo dugu, mehatxurik eta gezurrik gabe».
Helegitea
Helegite administratiboa CCOOren Herritarrekiko Zerbitzuen Federazioak jarri zuen. Sail horretako idazkari nagusi Cesar Merinok azaldu zuenez, hizkuntza eskakizun hori lan eskaintza publikoan sartzea Eusko Jaurlaritzaren 86/1997 dekretuaren kontrakoa da, zeina administrazio publikoan euskararen normalizazioa sustatzeko onartu baitzen. «Dekretu horrek dio hizkuntza eskakizunak leku bakoitzeko errealitatera egokitu behar direla. Kasu honetan, lan poltsa jakin bat eratu da, zeinetan B2 maila beharrezkoa den», argudiatu zuen. Euskara «puntuazioa kontuan hartzeko orduan meritua» izan beharko litzatekeela iritzi zion Merinok, eta ez «eskakizun baztertzailea». Lekuan lekuko administrazio publikoak irizpide propioak ezartzea defendatu zuen, eta haren esku geratzea zein hautagairi emango dioten postua, ezarritako irizpide horiek kontuan hartuta.
Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunekin gertatutakoa gogora ekarri zuen Merinok, eta orduko hartan EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzitakoak CCOOren argudioekin bat egiten duela adierazi: «Esan zuen lan eskaintzarako oinarriak herri bakoitzeko hizkuntza eskakizunetara egokitu behar zirela». Hautsak harrotu zituen Irungo lan eskaintzarekin gertatutakoak, maiatzean: auzitegiak bertan behera utzi zituen lan eskaintza horretarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Euskalgintzako hainbat eragilek gogor gaitzetsi zuten ebazpena, eta, Euskalgintzaren Kontseiluak deituta, elkarretaratzea egin zuten Bilbon, Auzitegi Nagusiaren aurrean. Eusko Jaurlaritzak esan zuen lan eskaintzak ez zuela legedia urratzen.
Euskara eskakizun moduan hartzeak kaleratzeak eragingo dituela argudiatuta ere justifikatu zuen CCOOk bere posizioa. Eskatutako maila ez duten udaltzainak «baztertu» egiten direla adierazi zuen Merinok; tartean, orain arteko lan eskaintzetan postua lortu dutenetako batzuk. Eskatutako maila dutenekin ere gauza bera gerta daitekeela ohartarazi zuen, ezin dutelako egiaztatu zer maila duten: «Ez diete aukera ematen maila egiaztatzeko proba bat egiteko. Baztertzea da hori». |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205113/espainiako-estatuaren-biktimek-azken-astean-jasan-dituzten-umiliazioak-salatu-ditu-egiari-zor-ek.htm | Politika | Espainiako Estatuaren biktimek azken astean jasan dituzten «umiliazioak» salatu ditu Egiari Zor-ek | Azken egunetan «estatu terrorismoaren gorespen eta apologia adierazpen esplizituak» jasan dituzte, fundazioaren arabera. Gainera, egin zieten kaltea aitortzeko eskatu die biktimen «sufrimenduaren erantzuleei». | Espainiako Estatuaren biktimek azken astean jasan dituzten «umiliazioak» salatu ditu Egiari Zor-ek. Azken egunetan «estatu terrorismoaren gorespen eta apologia adierazpen esplizituak» jasan dituzte, fundazioaren arabera. Gainera, egin zieten kaltea aitortzeko eskatu die biktimen «sufrimenduaren erantzuleei». | Egiari Zor fundazioak salatu du Espainiako Estatuaren biktimek «irainak eta umiliazioak» jasan dituztela azken hamar egunetan. Fundazioak, gainera, haien «sufrimenduaren erantzuleei» egin zieten kaltea aitortzeko eskatu die: «Hamarkada asko daramatzagu egin ziguten kaltea aitortzeko zain».
Adierazi dutenez, azken astean «estatu terrorismoaren gorespen eta apologia adierazpen esplizituak» jasan dituzte. Besteak beste, azaleratu da Espainiako Gobernuak Herri Batasuneko kideei bonbak bidali zizkiela; Rafael Vera Felipe Gonzalezen gobernuko Segurtasunerako Estatu idazkaria izandakoak enegarrenez goratu du estatu terrorismoa; Barne Ministerioak domina bat eman dio 1994an giza eskubideak «bortxatzeagatik» kondenatutako polizia bati; Ramon Jauregi PSOEko kidea «beste behin» saiatu da GALen inguruko «erantzukizun politikotik salbuesten»; eta Villarejo komisarioak gerra zikina defendatu eta «goraipatu» du.
Egiari Zor-en arabera, gertakari horiek guztiak «zailak» eta «ulertezinak» dira kudeatzeko. Fundazioak adierazi duenez, «guztiz lotsagarria» eta «hipokrita» izan da «sektore politikoak eta instituzionalak» izan duten jarrera, adierazpen horien aurrean «mutu» geratu baita. Gaineratu du «ikuspegi etiko, politiko eta gizatiarretik onartezina» dela «herri honetako gehiengo politiko eta instituzionalaren hipokrisia»: «Ez dute inolako interesik beste batzuek eman dituzten pausoak emateko». |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205114/fernando-llorentek-eibarren-jokatuko-du.htm | Kirola | Fernando Llorentek Eibarren jokatuko du | 36 urteko aurrelaria talderik gabe zegoen, eta denboraldia amaitu arteko kontratua adostu du eibartarrekin. | Fernando Llorentek Eibarren jokatuko du. 36 urteko aurrelaria talderik gabe zegoen, eta denboraldia amaitu arteko kontratua adostu du eibartarrekin. | Fernando Llorentek (Iruñea, 1985) euskal talde batean jokatuko du, azkenekoz Euskal Herrian jokatu eta zortzi urte geroago. Aurrelariak denboraldi amaitu arteko kontratua sinatu du Eibarrekin. 36 urte ditu, eta 2013an Athletic utzi zuenetik, Juventusen, Sevillan, Swansean, Tottenhamen, Napolin eta Udinesen aritu da.
Llorente talderik gabe zegoen, eta bere kasa entrenatzen ari zen Zarautzen (Gipuzkoa), talderen batek eskaintzaren bat egiteko zain —Donostian bizi da—. Rayo Vallecanora joatear egon zen udan. Athleticen bere taldekide izandako Andoni Iraolak bere aginduetara nahi zuen, baina azkenean kluba eta Llorente ez ziren ados geratu, eta Rayok Radamel Falcao aurrelari kolonbiarra fitxatu zuen.
Franchu Feuillassier Eibarreko aurrelaria denbora luzerako lesionatu izanak ireki dio Gipuzkoako taldearen atea. Feuillassierrek ez du gehiago jokatuko denboraldi honetan, eta haren tokia beteko du Llorentek. Hala, Gaizka Garitanok ordezko ona topatu dio. Hain zuzen, Garitanok Llorente fitxatzeko eskatu zion Athleticeko kirol zuzendaritzari taldeko entrenatzailea zenean, baina klubak ez zuen begi onez ikusi. Llorentek ez zuen Athleticekin kontratua berritu nahi izan 2013an, eta Juventusera joan zen. Horren ondorioz, ez da zale zuri-gorri askoren gustukoa.
Hala ere, inon nabarmendu baldin bazen Llorente, Athleticen izan zen. Hemezortzi denboraldi egin zituen talde zuri-gorrian; horietatik bederatzi, lehen taldean. 333 partida jokatu zituen, eta 118 gol sartu zituen. Hamabosgarren postuan dago Athleticen lehen taldearekin gol gehien sartu dituztenen sailkapenean. Zortzi urte joan dira ordutik, eta Llorenteren kirol ibilbideak gehiago izan du ilunetik argitik baino. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205115/europako-justiziak-egunean-milioi-bat-euroko-isuna-ezarri-dio-poloniari.htm | Mundua | Europako justiziak egunean milioi bat euroko isuna ezarri dio Poloniari | Uztailean, Europako Justizia Auzitegiak agindu zion Varsoviari behin-behinean eten zezala Poloniako Auzitegi Goreneko diziplina batzordea, baina hark ez zuen agindua bete. Poloniak «xantaia» egitea egotzi dio Bruselari. | Europako justiziak egunean milioi bat euroko isuna ezarri dio Poloniari. Uztailean, Europako Justizia Auzitegiak agindu zion Varsoviari behin-behinean eten zezala Poloniako Auzitegi Goreneko diziplina batzordea, baina hark ez zuen agindua bete. Poloniak «xantaia» egitea egotzi dio Bruselari. | Beste maila bat gora egin du Poloniaren eta Europako Batasunaren arteko gatazkak. Europako Justizia Auzitegiak egunean milioi bat euro ordaintzera zigortu du Varsovia, joan den uztailean auzitegi berak emandako epaiari entzungor egiteagatik. Udan, Luxenburgok agindu zion Varsoviari eten zezala behin-behinean azken justizia erreforman eta Auzitegi Gorenean sortutako diziplina batzordea. Hark, baina, ez zuen batzordearen lana eten, eta, ondorioz, Europako Kontseiluak bigarrenez aurkeztu zuen salaketa.
Europako Kontseiluaren arabera, erreforma horrek arriskuan jartzen du justiziaren independentzia, besteak beste, epaileei eragozten dielako zenbait auzi Europako Justizia Auzitegira bideratzea. Gobernuak epaileak aukeratzeko duen eskumena ere auzitan jarri izan du Bruselak. Erreformak batzorde bat eratu zuen Poloniako Auzitegi Gorenean, epaileen independentziaz ebazteko, EBren legeak kontuan hartu gabe: eskumena du horiek behin-behinean kargutik kentzeko, soldata murrizteko eta immunitatea kentzeko, besteak beste.
Europako Justizia Auzitegiaren ebazpenak ohartarazten du auzitegiaren behin-behineko neurriak bete beharrekoak direla, Europako Batasuneko ordena juridikoari eta haren oinarri diren balioei «konpondu ezinezko kaltea» eragitea eragozteko. Hala, Varsoviak egunean milioi bat euroko isuna ordaindu beharko du diziplina batzordea behin-behinean desegiten ez duen bitartean —urte bukaerarako erreforma bat aurkezteko asmoa iragarri du Poloniak, eta harekin diziplina batzordea bertan behera uztekoa—, edota Justizia Auzitegiak azken epaia jakinarazten duen artean.
Ebazpenak haserretu egin du Poloniako Gobernua, eta «xantaia» egitea egotzi dio Bruselari. «Poloniak gure herrialdeko sisteman horrenbesteko eragina izan ez dezan egiten ari diren operazioaren hurrengo fasea da. Usurpazioa da», gaitzetsi du Justizia ministrorde Sebastian Kaletak. Haren esanetan, Europako Batasunak bere eskumenak gainditu ditu, eta «gehiegikeriara» jo du isunak jarriz eta behin-behineko neurriak hartuz.
Bruselaren eta Varsoviaren arteko harremana garraztuz doa egunetik egunera. Joan den urriaren 20an Europako Parlamentuan egindako saioan hitz gogorrak esan zizkioten elkarri Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. «Ezin ditugu arriskuan jarri balio komunak, eta ez ditugu jarriko», ohartarazi zion Von der Leyenek lehen ministroari, eta hark erantzun: «EBren eskumenek muga zehatzak dituzte. Ez dugu isilik geratu behar muga horiek hausten dituztenean. Hortaz, baietz esaten diogu europar unibertsalismoari, eta ezetz europar zentralismoari. Ez gara inoiz probintzia bat izango».
Justizia erreformari lotutako isunaz gain, Polonia aurrez beste bi ere ordaintzen ari da. Irailean Europako justiziak eguneko milioi erdi euroko isuna ordaintzera zigortu zuen Varsovia, Txekiako mugatik gertu duen lignito meategi batengatik.
Salaketa Txekiako Gobernuak jarri zuen joan den maiatzean, argudiatuta «kutsadura handia» eragiten duela. Ordu hartan, Pragak egunean bost milioi euro ordaintzeko eskaria aurkeztu zuen. Isuna Pragak eskatutakoa baino txikiagoa den arren, kolpe gogorra izan da Varsoviarentzat, hura ordaintzen jarraitu beharko baitu meategia zabalik dagoen bitartean.
Horri eguneko 100.000 euroko beste zigor bat gehitu behar zaio, Europako legediak babestutako Puszcza BialÂowieska eremuan zuhaitz mozketa baimentzeagatik. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205116/sortzaileentzako-lau-eguneko-topagune-profesionala-antolatu-du-durangoko-azokak.htm | Kultura | Sortzaileentzako lau eguneko topagune profesionala antolatu du Durangoko Azokak | Musikariak ez ezik, bestelako sortzaileak ere bide profesionalean laguntzeko helburuz egingo dute DA! Pro, abenduaren 1etik 4ra bitarte | Sortzaileentzako lau eguneko topagune profesionala antolatu du Durangoko Azokak. Musikariak ez ezik, bestelako sortzaileak ere bide profesionalean laguntzeko helburuz egingo dute DA! Pro, abenduaren 1etik 4ra bitarte | Duela hiru urte egin zuten lehen aproba, eta sarea zabaldu egin dute orain. Aurten ere sortzaileen eta sektoreko profesionalen arteko topaketak sustatzeko programa espezifikoa izango du Durangoko Azokak, baina orain artekoa baino nabarmen zabalagoa izango da, eta orain arte baino diziplina gehiago hartuko ditu kontuan. Abenduaren 1ean hasi eta 4ra bitarte, besteak beste, musikari, aktore, idazle, gidoilari, programatzaile, kultur teknikari, argitaletxe, diskoetxe zein zinemagileei zuzendutako bilkurak, hitzaldiak eta mahai inguruak eskainiko ditu DA! Pro programak. Durangoko Azoka hartu-eman horietarako ere leku ona delako, Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzailearen hitzetan. «Lur ondua da haziak erein eta ekoizpen berriei bide egiteko». Doakoa izango da parte hartzea, baina aurrez eman beharko da izena gehienetan.
Musika izango du ardatz lehen egunak. Abenduaren 1ean Musika Bulegoaren lankidetzarekin, 09:00etatik 14:00etara hamar minutuko aurkezpenak egin ahalko dituzte musikariek, sektoreko profesionalen aurrean. Azaroaren 2tik 11ra artean izango dute sortzaileek horretarako izena emateko epea, eta euskarazkoak eta aurten argitaratutakoak izan beharko dute proiektu guztiek. Durangoko Azokan egongo direnak lehenetsiko dira, gainera. Musika Bulegoaren lankidetzarekin antolatu dira saioak, eta Durangoko San Agustin kulturgunean egingo dituzte.
Familia ikuskizunak
Formatu txikiko familia ikuskizunen eta tailerren txanda izango da abenduaren 2an, eta aurreko egunekoen antzeko formatua izango dute saioek. Goiz osoz, Bizenta Mogel bibliotekan beren proiektuak aurkeztuko dizkiete sortzaileek sektoreko teknikari eta profesionalei, eta musikarien epe eta baldintza berak izango dituzte izena eman ahal izateko.
Hitzaldiak eta mahai inguru bat egongo da abenduaren 3an, Durangoko Zugaza zineman. Idazleek, gidoilariek, zinema zuzendariek, programatzaileek zein banatzaileek izango dute bertan parte hartzeko aukera, besteak beste. 11:00etan hasiko da saioa kasu honetan, eta titulu bakar baten aterkipean arituko dira hizlari guztiak: Literaturatik zinemara: zer behar du eleberri batek film bihurtzeko?. Ikusle modura parte hartzeko izena eman beharko da kasu honetan ere, eta azaroaren 2an zabalduko da horretarako aukera.
Eskubideak, kontratuak eta beste
Azken eguneko saioan parte hartzeko ez da aurrez izen eman beharrik izango, eta edozein diziplinatako sortzailerentzat baliagarri izan daitekeen saio bat antolatzea izan dute helburu. Abenduaren 4an ateak zabalduta izango ditu Durangoko Azokak, eta Sortzaileek bide profesionala egiteko baliabideak izeneko solasaldia antolatu dute Areto Nagusian. Egile eskubideez, komunikazioaz eta kontratazio kontuez arituko dira bertan hainbat aditu.
Duela hiru urte jarri zuten abian proiektua, Musika Bulegoa elkartearekin elkarlanean. Ordukoan, musika bakarrik izan zuten buruan, ordea, eta egun bakarra izan zuen programak. Hamar eta hamabost sortzaile inguruk aurkeztu zituzten beren lanak lehen saio hartan, beste hainbeste programatzaile, diskoetxeko ordezkari eta banatzaileren aurrean. Zabalago jo nahi izan dute oraingoan, Gaztelurrutiak azaldu duenez. Diziplina gehiago hartu nahi izan dituzte kontuan, eta hurrengo urteetan proposamena are gehiago zabalduz joateko asmoa dute aurrerantzean ere.
Presentzialak izango dira saio guztiak, abenduaren 4koa salbu, azken hori Internet bidez ere zabalduko dutelako.
BBK erakundearen babesak ahalbidetu du zabalpena. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205117/berriak-kanpaina-bat-egingo-du-galdakaon-bertako-merkataritza-sustatzeko.htm | Gizartea | BERRIAk kanpaina bat egingo du Galdakaon, bertako merkataritza sustatzeko | Galdakaoko Udalarekin eta Dendari elkartearen babesarekin egingo dute kanpaina. Mila euroko sari bat zozkatuko dute kanpainan parte hartuko duten herritarren artean. | BERRIAk kanpaina bat egingo du Galdakaon, bertako merkataritza sustatzeko. Galdakaoko Udalarekin eta Dendari elkartearen babesarekin egingo dute kanpaina. Mila euroko sari bat zozkatuko dute kanpainan parte hartuko duten herritarren artean. | BERRIA Zabalik kanpaina Galdakaora (Bizkaia) iritsi da, merkatari txikien jarduna biziberritzeko. Ekintzan parte hartu nahi duten merkatariek urriaren 27tik azaroaren 8ra izango dute izena emateko epea, helbide honetan: https://bl.berria.eus/berria-zabalik-herriak. Azaroaren 22tik abenduaren 1era, herritarrek zozketa batean parte hartu ahal izango dute, kanpainan izena emango duten denda horietan erosketak egiten badituzte.
Abenduaren 3an, Euskararen Nazioarteko Egunean, zozketa egingo dute parte hartuko duten herritarren artean. Kutxabankek babestuta, 1.000 euro zozkatuko dituzte herritar batentzat. Kanpainan parte hartuko duten denden artean, berriz, 1.000 euroko bonu bat zozkatuko dute, BERRIA egunkarian publizitate gisa erabiltzeko.
Ostalariek, bestalde, BERRIA egunkaria doan eskuratzeko aukera izango dute kanpainak iraungo duen epe horretan, azaroaren 22tik abenduaren 3ra. Egunkaria jaso nahi dutenek azaroaren 17a baino lehenago izena eman beharko dute, helbide honetan: https://bl.berria.eus/ostalaritza-eskaintza.
Tokiko merkatariak eta euskara
Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak nabarmendu du tokiko merkataritza «gogor astindu» duela COVID-19aren pandemiak: «Azkeneko urte eta erdia oso gogorra izan da merkatari txikientzat. BERRIAk apustua egin nahi du bi norabideetan: esku bat emanez tokiko ekonomiari, eta euskara eta irakurzaletasuna bultzatuz, BERRIAren presentziarekin».
Galdakoztarrak euskaraz kontsumitzera eta herriko dendetan erosketak egitera animatu dituzte kanpaina honekin, Iñigo Hernando alkateak nabarmendu duenez. Edurne Espilla Euskara zinegotziak ere ideia hori indartu du: «Euskararen presentzia indartu nahi dugu Galdakaon; gure kaleetan nahi dugu, aisialdian eta eguneroko harremanetan, bizirik. Horretarako, hainbat egitasmo jarri ditugu martxan urtean zehar. BERRIAren kanpaia gauzatuko den une berean, esaterako, Sormene euskal sorkuntzen plazan murgilduta egongo da Galdakao».
Herriko dendari elkarteko lehendakari Aitziber Bonillak azaldu du horrelako egitasmoen «premia» dutela merkatari txikiek: «Herriaren sostengua da tokiko dendaria, egunero bertan dagoena, eta bertako produktuekin lan egiten duena, gertuko zerbitzua emanez».
Ramon Aranburu Kutxabankeko ordezkaria «harro» agertu da, bankuak finantzatuko duen sari horrekin denda txikiak, euskara eta BERRIA lagunduko dituztelako. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205118/maite-penak-esan-du-egoiliar-eta-senitartekoek-ontzat-daukatela-zahar-etxeetako-arta.htm | Gizartea | Maite Peñak esan du egoiliar eta senitartekoek ontzat daukatela zahar etxeetako arta | Inkesta bat egin dutela jakinarazi du, eta %74,5k eskaintzen den arreta egokia dela adierazi dutela | Maite Peñak esan du egoiliar eta senitartekoek ontzat daukatela zahar etxeetako arta. Inkesta bat egin dutela jakinarazi du, eta %74,5k eskaintzen den arreta egokia dela adierazi dutela | Gipuzkoako zahar etxeetako 2.026 egoiliar, senitarteko eta langileri galdera egin dietela azaldu du Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatu Maite Peñak. Agerraldi bat egin du gaur goizean propio azterlanaren emaitzak aurkezteko, eta zehaztu du 247 egoiliarrek, 660 senidek eta 1.119 profesionalek erantzun dituztela galderak. Ematen den artari onespenik handiena egoiliarrek eman dietela esan du: %77,2k. Familiartekoen artean %73,5 dira, eta profesionaletan, %62,7.
Ondoen baloratu dituzten aldagaien artean, hauek: medikuen eta erizainen arta, adinekoen ahalduntzea, egoitzen mantentze lanak, intimitatea, goxotasuna eta enpatia, garbitasuna, malgutasuna eta arta duina. Hobetu beharrekoen artean, berriz, hauek: gaitasun funtzionala hobetzeko zerbitzuak, elikadura eta arroparen garbitasuna.
Ikerketan zehaztu dute «puntu kritikoenetarikoak» direla egunean zehar adinekoak estimulatzeko zerbitzuak, hautuak egiteko aukera, eta pertsona bakoitzaren beharren arabera egokitutako planak. Ratioei dagokienez, inkesta erantzun dutenen artean azkenetariko kezketako bat izan dela nabarmendu du Peñak, eta adierazi du, gainera, Gipuzkoan alde horretatik ondo ari direla: "Ratiorik altuenak, begiratzen den tokitik begiratuta ere, bertan ditugu".
COVID-19aren osasun krisiak ekarri dituen arazoen aurrean ere, inkestak nota ona eman diela nabarmendu dute diputazioko buruek, balekoa. Inkestaren arabera, egoiliarren %78,1ek esan dute kudeaketa ona izan dela, senideen %66,1ek, eta senitartekoen %59,2k.
Zahar etxeetako arta hobetze aldera, «etorkizunean» nolakoak izango diren argitze aldera, halako iritzi bilketak garrantzitsuak direla esan du Maite Peñak. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205119/espainiako-auzitegi-konstituzionalak-legez-kanpokotzat-jo-du-bigarren-alarma-egoera-ere.htm | Gizartea | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak legez kanpokotzat jo du bigarren alarma egoera ere | Voxen helegitea onartu du bermeen auzitegiko osoko bilkurak. Erabaki horren aurka agertu dira hamar epaileetatik lau. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak legez kanpokotzat jo du bigarren alarma egoera ere. Voxen helegitea onartu du bermeen auzitegiko osoko bilkurak. Erabaki horren aurka agertu dira hamar epaileetatik lau. | Pandemiari aurre egiteko, bigarren alarma egoera ezarri zuen Espainiako Gobernuak iazko urrian. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, baina, ebatzi du erabaki hura legez kanpokoa izan zela. Lehen alarma egoera ere legez kanpokotzat jo zuen auzitegi horrek aurtengo uztailean.
Iturri juridikoek Efe berri agentziari jakinarazi diotenez, bermeen auzitegiko osoko bilkurak Vox alderdiaren babes errekurtsoa onartu du, eta legez kanpokotzat jo du Espainiako Gobernuak alarma egoera sei hilabetez luzatzeko hartutako erabakia, bai eta hura kudeatzeko autonomia erkidegoetan utzitako eskumena ere. Auzitegi Konstituzionalak hartutako erabakia ez da aho batez hartu, eta hamar epaileetatik lauk eman dute boto partikularra.
Ebazpenak dioenez, ez da legez kanpokoa alarma egoeraren iraupena, hura justifikatzeko arrazoi sendorik ez zela egon baizik. Alarma egoera sei hilabetez luzatzeko erabakia modu «inkontzientean» eta «koherentziarik gabe» egin zela argudiatu dute epaileek. Halaber, uste dute gobernuak alarma egoera luzatzeko erabakia hartu zuela jakin gabe autonomia erkidegoek zein neurri jarriko zituzten martxan. Hain justu ere, ebazpenak dio neurri murriztaileak erkidegoen esku uzteko erabakiak urratu egiten duela Espainiako Konstituzioaren 116.1 artikulua, zeinaren bitartez krisi egoeretako eskumenak eta mugak arautzen diren.
Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak iazko urriaren 25ean onartu zuen bigarren alarma egoera. Martxoaren 14an ezarritakoa baino arinagoa izan zen hura, ez baitzen konfinamendu orokorrik egin. Baina biltzeko eskubidea mugatzeko era eman zuen, eta baita gauean etxeratzeko agindua ezartzeko ere. Autonomia erkidegoetako buruek kudeatu zuten bigarren alarma egoera hori: haien esku geratu zen ordutegiak moldatzeko aukera eta etxeratze agindua ordubete aurreratu edo atzeratzea. Erkidegoek erabaki ahal izan zuten, halaber, euren lurraldeko mugak ixtea, edo haien barruko eremu bat zarratzea. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205120/aebetan-x-genero-izendapena-duen-lehen-pasaportea-eman-dute.htm | Mundua | AEBetan 'X' genero izendapena duen lehen pasaportea eman dute | Datorren urterako pasaporte sistema erabat egokituta egotea eta izendapen berria normalizatuta egotea espero dute. | AEBetan 'X' genero izendapena duen lehen pasaportea eman dute. Datorren urterako pasaporte sistema erabat egokituta egotea eta izendapen berria normalizatuta egotea espero dute. | AEBetan lehen aldiz gizon eta emakume izendapenik gabeko pasaporte bat eman dute. 'X' genero izendapena gizon eta emakume gisara identifikatzen ez direnek eduki ahal izango dute. Ez dute jakinarazi nork eskuratu duen lehen pasaporte hori, baina Ned Price Estatu Departamentuko bozeramaileak aurreratu du 2022. urterako, pasaporte sistema osoa horretara egokitzen dutenerako, erabat normalizatuta egongo dela, eta edonork eskatu ahal izango duela izendapen hori.
Antony Blinken Estatu idazkariak ekainean aurreratu zuen bitarrak ez diren edo intersexualak diren pertsonentzat aukera gehiago jarriko zituztela pasaportean. Helburua LGTBI komunitatearen eskubideak aitortu eta aurrerapausoak ematea da.
Urrats hori egin dute aurten Argentinan ere. Uztailetik, Argentinako nortasun agirietan 'X' izendapena ageri da, gizon eta emakume gisa identifikatzen ez diren guztientzat. Urrats hori egin duen Latinoamerikako lehen herrialdea da Argentina. Mugimendu transfeministak, ordea, aurreragoko helburuei begira jarriak dira jada. Australian eta Kanadan ere badago modua gizon eta emakume izendapenak ez diren beste batzuk aukeratzeko. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205121/hernaniar-batek-1947an-eroritako-meteorito-bat-legez-kanpo-bereganatu-ote-zuen-ikertzen-ari-dira.htm | Bizigiro | Hernaniar batek 1947an eroritako meteorito bat legez kanpo bereganatu ote zuen ikertzen ari dira | Interneten enkantean jarri du meteoritoa, hasteko 27.500 euro eskatuta, baina Espainiako museo bateko buruek pieza ezagutu, eta saltzailea salatu dute. Manuel Laborde enpresaburu eta ikertzailearen esku egon zen harria, 1993. urtean hil zen arte. | Hernaniar batek 1947an eroritako meteorito bat legez kanpo bereganatu ote zuen ikertzen ari dira. Interneten enkantean jarri du meteoritoa, hasteko 27.500 euro eskatuta, baina Espainiako museo bateko buruek pieza ezagutu, eta saltzailea salatu dute. Manuel Laborde enpresaburu eta ikertzailearen esku egon zen harria, 1993. urtean hil zen arte. | Reliego herrian (Leon, Espainia), Domu Santu egunean, 1947an, herritarrak kalera atera ziren burrunba handi bat entzun ostean. Herriaren erdian, gurdi baten ondoan, 35 zentimetro sakon zen zulo bat topatu zuten, kea zeriola. Barruan, bederatzi kiloko meteorito bat topatu zuten. Baina duela 60 urtetik ez zegoen harri haren pusketetako baten berri, norbaitek Interneten salgai jarri duen arte. Azkenean, Euskal Herrian topatu dute, Hernanin (Gipuzkoa).
Harria zatitu egin zuten ikertzeko: puska batzuk Madrilgo Zientzia Naturalen Museo Nazionalera bidali zituzten, eta besteak, Washingtongo eta New Yorkeko zientzia museotara. 585 gramoko pieza bat Manuel Laborde ingeniari eta enpresaburu tolosarraren esku geratu zen gero. Andoainen barauts lantegia zuen Labordek, orain Martin Ugalde Kultur Parkea hartzen duen lekuan. Laborde Aranzadi zientzia elkarteko sortzaileetako bat izan zen, 1947. urtean bertan, eta hainbat ikerketa egin zituen. Horren harira heldu zen meteorito puska haren eskura, hura izan baitzen piezaren ikerketaren arduradunetako bat.
Baina duela 60 bat urtetik ez zegoen meteorito puska horren berririk. Iaz arte.
2020ko udazkenean, Todocoleccion.net webgunean iragarki bat agertu zen. Bildumagileek objektuak salerosteko erabiltzen dute gune hori. Harriaren argazkiarekin batera, «Reliegoseko 1947ko meteorito esklusiboa» mezua argitaratu zuten, pieza azaroaren 26tik aurrera enkantean jarriko zutela iragartzeko. Hasierako prezioa: 38.000 euro.
Antza denez, enkantea ez zen egin azkenean, eta eskaintza kendu egin zuten webgunetik, misterio handiz.
Urtebete geroago berriz agertu da, eta merkexeago: 37.500 euro. Gaur amaitzen zen enkantean hortik gorako dirua eskaintzeko epea.
Baina oraingoan azkarrago ibili dira Espainiako Zientzia Naturalen Museo Nazionaleko Geologia departamenduko adituak. Enkantearen berri eman diote Guardia Zibilari, eta horrek piezaren arrastoa jarraitu du, Hernaniraino. Han atzeman dute, eta gaur itzuli diote museoari.
Adierazi dutenez, pieza enkantean jarri duen pertsona ikertzen ari dira, meteorito puska legez kanpo bereganatu ote zuen aztertzeko. 1993. urtean hil zen Laborde, eta meteoritoarekin ordutik zer gertatu den argitu nahian dabiltza.
Piezaren oraingo jabearen izena baino ez dute eman: Juan Carlos. Meteoritoa nola eskuratu zuen kontatu du hark, Leongo prentsak jaso duenez. Mudantza enpresa bateko langilea izan zela, eta Laborderen ondasunak jasotzeaz arduratu zirela hura hil zenean. «Horietako asko enpresaren biltegi batean geratu ziren. Urteak pasatu ziren, eta inork ez zituen jaso. Horregatik, jabeak erabaki zuen gauza asko zaborretara botako genituela, biltegia behar zuelako, tartean "harriak" zituzten kutxa batzuk. Niri bitxiak iruditu zitzaizkidan, eta erreskatatu egin nituen. Tartean zegoen meteoritoaren puska hori».
Galdetu diote zergatik erretiratu zuen pieza enkantetik iaz. Erantzun duenez, «merkatu estrategiagatik» egin zuen. «Salgai jartzen denean ikusmina sortzen du, ezkutatzen da, eta orain erosleek interes handiagoarekin daude zain».
Beraz, gaur amaitu da meteoritoaren ibilbide gorabeheratsua. Azkenean, museo batean dago, eta han jarriko dute ikusgai. Bisitariek harriak oraindik itsatsita duen etiketa zaharra irakurri ahalko dute: Meteroritoa Aerolitoa (kondrita) Reliegos (Leon) 42°28,5 N, 5°20 W28 Abendua 1947. Madril (Zientzia Museoa) 585 gr. Andoain (Manuel Laborde). |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205122/ehuko-udako-ikastaroetako-zuzendari-ohi-ricardo-etxepare-zendu-da.htm | Gizartea | EHUko udako ikastaroetako zuzendari ohi Ricardo Etxepare zendu da | Bizitza unibertsitateari lotua eman zuen, baina politikan ere aritu zen, eta Irungo alkatea izan zen bolada labur batez | EHUko udako ikastaroetako zuzendari ohi Ricardo Etxepare zendu da. Bizitza unibertsitateari lotua eman zuen, baina politikan ere aritu zen, eta Irungo alkatea izan zen bolada labur batez | Ricardo Etxepare unibertsitate irakasle eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko udako ikastaroetako zuzendari ohia (Irun, Gipuzkoa, 1948) hil da, Irunen. Haren ibilbidea batez ere unibertsitateari lotua egon da: EHUko katedraduna izan zen, Donostiako Ingeniaritza Teknikoko Eskola zuzendu zuen, eta, batez ere, EHUko udako ikastaroetako zuzendaria izan zen 1984tik 2006ra arte. Donostiako Zientziaren Museoaren bultzatzaileetako bat ere izan zen.
Haren ibilbide luzea saritu nahian, Donostiako Udalak Urrezko Danborra eman zion 2002an. Ekitaldi hartan, Donostiako alkate Odon Elorzak esan zuen Etxepare «lan zintzo eta nekaezinaren eredu« zela.
Ibilbide akademikoaz gain, Etxepare politika arloan ere aritu zen 1980ko hamarraldiaren hasieran, EAJren eskutik. Gipuzkoako Kultura diputatua izan zen, 1984tik 1986ra Eusko Legebiltzarreko kidea izan zen, eta tarte labur batez, 1983ko maiatzetik uztailera, Irungo alkatea izan zen.1983ko maiatzaren 23an hautatu zuten alkate, baina auzitegiek baliogabetu egin zuten bozketa hura, eta pare bat hilabete geroago Alberto Buen Lacambra sozialista izendatu zuten alkate. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205123/euneiz-sortzeko-legearen-tramitazioari-bidea-eman-dio-eusko-legebiltzarrak-eaj-pse-pp-cs-eta-voxen-babesarekin.htm | Gizartea | Euneiz sortzeko legearen tramitazioari bidea eman dio Eusko Legebiltzarrak, EAJ, PSE, PP-C's eta Voxen babesarekin | EH Bilduk argudiatu du «etekin ekonomikoak lortzea xedetzat duen unibertsitate pribatu batek» ezin duela finantzaketa publikorik jaso | Euneiz sortzeko legearen tramitazioari bidea eman dio Eusko Legebiltzarrak, EAJ, PSE, PP-C's eta Voxen babesarekin. EH Bilduk argudiatu du «etekin ekonomikoak lortzea xedetzat duen unibertsitate pribatu batek» ezin duela finantzaketa publikorik jaso | European University Gasteiz (Euneiz) zentro pribatua sortzeko xedez, Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako lege proiektuaren tramitazioak aurrera eginen du Eusko Legebiltzarrean. Gaur eztabaidatu dute arauari buruzko irizpena, eta, EAJren eta PSEren botoez gain, PP-C's eta Vox taldeen babesa izan du. Hortaz, osoko bilkurara iritsiko da lege proiektua.
Elkarrekin Podemos-IU eta EH Bildu taldeek, berriz, kontrako botoa eman dute. Koalizio independentistak ohar batean argudiatu du administrazioak ezin duela diru publikoekin finantzatu «Euneiz bezalako unibertsitate pribatu bat, etekin ekonomikoak lortzea xedetzat duena». «EAJk, PSEk eta PPk babestu duten lege horrek, ordea, Euneiz unibertsitate sistemaren barruan txertatzen du, EHU, Mondragon eta Deusturen pare, eta diru publikoa jasotzeko eskubidea aitortzen dio», azaldu du Ikoitz Arresek, EH Bilduko eledunak.
Lege proiektua legebiltzarrera iritsi zenean, EP-IUk osoko zuzenketa aurkeztu zion; abstentziora jo zuen EH Bilduk orduan. Horri buruz, Arresek azaldu du koalizio abertzaleak ez zuen legearen tramitazioa eragotzi, «baina lau zuzenketa aurkeztu zituen, bermatzeko Euneizek ez zuela diru publikorik jasoko». Zuzenketa horiek atzera bota dituzte EP-IU ez beste talde guztiek, hortaz, EH Bilduk ere ezezkoa eman dio legearen tramitazioari. Edonola ere, Arresek gaineratu du EAJ eta PSE «garaiz» dabiltzala oraindik «euskal unibertsitate sistemaren finantzaketa publikoa blindatzeko». |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205124/krispaziora-itzuli-izanaz-ohartarazi-du-foro-sozialak.htm | Politika | «Krispaziora itzuli izanaz» ohartarazi du Foro Sozialak | «Krispaziotik eraikitzera» pasatzea proposatu du Agun Hernanek, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian | «Krispaziora itzuli izanaz» ohartarazi du Foro Sozialak. «Krispaziotik eraikitzera» pasatzea proposatu du Agun Hernanek, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldian | Foro Sozial Iraunkorrak agerraldia izan du Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzordean, eta han, Agus Hernan bozeramaileak ohartarazi du joan den astean «nolabaiteko atzerapausoa» egon dela «sumin eta krispazio jarreretara». Horren aurrean, «lasai eztabaidatzea» eta «krispaziotik eraikitzera» pasatzea proposatu du Hernanek.
Foro Sozialaren aburuz, EH Bilduren eta Sorturen ordezkariek biktimen minaz esandakoak, eta adierazpen horiek hasieran beste ordezkari politiko batzuen aldetik izan zuten harrera, «bide onean egindako urratsak» izan ziren, baina, horren ostean, «nolabaiteko atzerapausoa» egon zen eta eztabaida publikoan «tentsioak eta krispazioak» nabarmen egin zuten gora. Hernanen iritziz, horrelakoekin herritarrei helarazten zaien mezua da «elkarrizketarako gaitasunik» ez dagoela.
«Benetan beste fase batean bagaude, hori sendotzeko ahaleginak egin behar ditugu», azaldu du Hernanek, eta erantsi du «helburua «berriro ez errepikatzeko eta bizikidetza demokratikorako baldintzak sortzea» izan behar duela.
«Arrazoi politikoak»
Euskal presoei ezarritako espetxe politika aztertzen duen Behatokia izeneko txostena aurkeztu du Foro Sozialak agerraldian. Hernanek esan du espetxe politika hori oraindik ere «salbuespenezkoa» dela, eta presoak gizarteratzeko ibilbidea egiteko prest azaldu badira ere, ibilbide hori egitea galarazten dietela «arrazoi politikoak direla medio». Horretan aldaketa bat eskatu du Hernanek. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205125/portugal-hauteskundeen-atarian-jarri-du-aurrekontuen-bozketaren-porrotak.htm | Mundua | Portugal hauteskundeen atarian jarri du aurrekontuen bozketaren porrotak | Alderdi Sozialistak ez du lortu datorren urteko kontuak onartzea, Ezkerreko Blokearekin eta komunistekin dituen desadostasunengatik. Herrialdeko presidenteak bozetara deitzea lehenesten du. | Portugal hauteskundeen atarian jarri du aurrekontuen bozketaren porrotak. Alderdi Sozialistak ez du lortu datorren urteko kontuak onartzea, Ezkerreko Blokearekin eta komunistekin dituen desadostasunengatik. Herrialdeko presidenteak bozetara deitzea lehenesten du. | Gaurko bozketaren bezperan, Portugalgo presidente Marcelo Rebelo de Sousak argi utzi zuen zeren artekoa zen bidegurutzea: aurrekontuak onartzea edo hauteskundeak aurreratzea. Azkenera arte saiatu den arren, Antonio Costa lehen ministroak —PS Alderdi Sozialistakoak— ez du lortu BE Ezkerreko Blokea eta PCP Portugalgo Alderdi Komunista konbentzitzea, eta, hortaz, estatuburuak bere asmoei eusten badie, herrialdeak espero baino bi urte lehenago antolatuko ditu parlamenturako hauteskundeak. Horietan «gehiengo sendo eta egonkor bat» lortzeko helburua jarri du gobernuburuak.
Costak sei urte egin ditu lehen ministroaren karguan, BErekin eta PCPrekin batera osatu zuen ezkerreko blokeari esker. Urteek aurrera egin ahala, ordea, arrakalak sortu dira hiruren artean, baina batez ere gobernuan dagoen PSren eta babes parlamentarioa eman dioten beste bi alderdien artean. Tentsioak 2019an egin zuen gora, lehen ministroak eskuinarekin adostu baitzuen lan erreforma, eta, ziurrenik, erabaki hori gaurko porrotaren atarikoa bilakatu zen. Desadostasunak geroz eta handiagoak izan baitira.
Alferrikakoak izan dira Joao Leao Finantza ministroak parlamentuko gaurko saioan esandakoak, parean zituen diputatuei ohartarazi baitie ez dela «arriskatzeko eta dena izorratzeko garaia». Bata bestearen atzetik, gobernuko ministro batzuk eta PSko zenbait diputatu BEko eta PCPko ordezkarien iritziak aldatzen saiatu dira, baina, hitzorduak agerian utzi duenez, ez zegoen horretarako aukerarik.
Aurrekontuen alde bozkatu dute PSren 108 diputatuek, eta abstentziora jo dute PAN Pertsonak-Animaliak-Natura alderdiaren hirurek eta bi independenteek. Hortaz, Costari hiru abstentzio falta zitzaizkion arrakasta izateko, baina oposizioko gainontzeko 117ek kontra egitea erabaki dute, aurrez jakinarazi zuten modura; tartean, BEren hemeretziek eta komunisten hamabiek.
Datorren urterako aurrekontuak ziren bereziki garrantzitsuak, EB Europako Batasunaren suspertze funtseko dirua baitzuten oinarri (14.000 milioi euro), eta krisi ekonomiko eta sozialari aurre egiteko balioko zutelako; Portugal da, hain justu, barne produktu gordinarekiko zor publiko handiena duen EBko estatu kideetako bat.
BEk eta PCPk Costari egotzi diote arreta handiegia jarri diola defizita murrizteari, eta, horren aurrean, langileentzako onura gehiago eskatu zizkioten, Gizarte Segurantzaren sistema hobetzearekin eta osasun arloan inbertsioa handitzearekin batera.
Horiei erantzunez, Portugalgo lehen ministroak oroitarazi die gobernuak hainbat «kontzesio» egin dizkiela; tartean, datorren urterako gutxieneko soldata 40 euro igotzea. Arazoa zera da: komunistentzat, esaterako, gorakada hori ez dela nahikoa —PCPren abstentzioari esker onartu zituzten aurtengo aurrekontuak, «pandemiaren urtekoak»—.
'Geringonça'-ren amaiera?
Bozketaren porrotak zalantza bat mahaigaineratu du datozen hilabeteetarako: hauteskundeak aurreratzeak geringonça (tramankulua) izeneko aliantzaren amaiera eragingo duen, eta, hortaz, Portugal ziklo politiko berri batean murgilduko den. Gaurko saioan, BEren koordinatzaile nazional Catarina Martinsek adierazi du hiru alderdien arteko blokea «gehiengo osoa lortzeko [PSren] obsesioagatik hil» dela.
2015eko bozetan, gobernua eskuinaren esku gera ez zedin, PSk programa komun bat adostu zuen BErekin eta PCPrekin, bi alderdi horien diputatuen babesaren truke. Hala, Costak gutxiengoan gobernatu zuen legealdia amaitu arte, bi indar horien sostenguarekin.
2019ko hauteskundeetan, PSri egin zion mesede aurreko agintaldiko esperientziak, eta nabarmen egin zuen gora ordezkaritza kopuruan; BEri eta PCPri —PEV Alderdi Ekologista Berdeak-ekin koalizioan aurkeztu zen—, aldiz, ez, eta azkenean hiru indarrek ez zuten programa bateraturik osatu berriz.
Horren ordez, «negoziazio etengabea» lehenetsi zuten, PSk gutxiengoan gobernatzen jarraitzeko; aurrekontuei buruzko elkarrizketa dinamika horren parte izan dira, baina aliatuek Costari egotzi diote ez direla «nahikoa» izan, batez ere eduki eta onarturiko neurri aldetik.
Horiek horrela, Portugalgo hedabideen arabera, Rebelo de Sousak azaroaren 3an edo 10ean bilduko du Estatu Kontseilua, eta horretan adostuko du parlamentua desegitea, berehala hauteskundeetara deitzeko. Printzipioz, datorren urtarrilaren amaieran edo otsailaren hasieran egiteko; bien bitartean, Costa izango litzateke jarduneko gobernuburua.
Hori bai, bozak aurreratzeak ez luke zertan gobernabidearen arazoa konpondu; inkesten arabera, PSk bi puntu handituko du bere aldeko babesa, eta BEk eta PCP-PEV koalizioak behera egingo lukete berriz ere. Eskuineko alderdien artean ez da aldaketa handirik espero, eskuin muturreko Chegan izan ezik, parlamentuko hirugarren indarra bilakatuko bailitzateke. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205126/nafarroako-gobernuak-aurten-baino-30-gehiago-inbertituko-du-2022-urtean.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak aurten baino %30 gehiago inbertituko du 2022. urtean | Inoizko aurrekonturik handiena izango du, 5.273 milioi eurokoa, aurten baino %8,2 gehiago. Saiz kontseilariak espero du azaroaren 8rako akordioa lortzea EH Bildurekin. | Nafarroako Gobernuak aurten baino %30 gehiago inbertituko du 2022. urtean. Inoizko aurrekonturik handiena izango du, 5.273 milioi eurokoa, aurten baino %8,2 gehiago. Saiz kontseilariak espero du azaroaren 8rako akordioa lortzea EH Bildurekin. | Europako funtsen diruak arrastoa utzi du Hego Euskal Herriko gobernuen aurrekontu proposamenetan. Herenegun iragarri zuen Jaurlaritzak inbertsioa %50 handituko duela datorren urtean, eta asteazken honetan, Nafarroako Gobernuak iragarri du aurten baino %30 gehiago inbertituko duela. Horrenbestez, azken hamar urteetako inbertsiorik handiena egingo du. Bezperan, EH Bildurekin «akordio partziala» lortu eta gero, atzo inoizko aurrekonturik handiena aurkeztu zuen gobernuak: 5.273 milioi eurokoa, aurten baino %8 gehiago.
Haatik, hamar eurotik bat finantza gastuetara bideratuko da, eta zorraren zama handi hori aintzat hartuta, gastu muga 4.767 milioi eurokoa da. Irailean egindako lehen aurkezpenetik, 16 milioi euro izango ditu zerbitzuak eta inbertsioak finantzatzeko.
Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak argudiatu du gastu mugaren igoera hori neurri batean langile publikoen %2ko soldata igoeraren ondorio dela, espero baitute zeharkako eragina izango duela eta zerga bilketa handituko duela. «Gainera, hainbat departamenduren eta enpresa publikoen diru sarreren aurreikuspenak doitu egin ditugu. Kalkulatutako kopuru horri kendu egin behar zitzaion argindar fakturaren eragina, bai energia elektrikoaren produkzioaren gaineko zergarena, bai argindarraren gainekoarena».
Kontseilariak espero du aurrekontuok «susperraldiaren oinarriak» jartzeko balioko dutela. Nabarmendu du «esfortzu bikoitza» eskatu dutela: alde batetik, «berehalakotasun handieneko beharrak antzemateko eta horiei aurre egiteko»; bestetik, gobernuko bazkideek, parlamentuan gutxiengoan direnez, gehiengoak bilatzeko. Bezperan erdietsi zuen aurreproiektuen gaineko akordioa EH Bildurekin, eta Saizek nabarmendu du oposizioko alderdien artean «adostasunera heldu nahi izan duen bakarra» izan dela.
Gobernu Kontseiluak onartu du aurreproiektua, eta, urtero legez, haren edukia helaraziko die Gizarte eta Ekonomia Kontseiluan bilduta diren gizarte eragileei eta Foru Erregimeneko batzordean bilduta diren tokiko erakundeei. Haien eskuetatik pasa ostean, lege proiektua bera azaroaren 8an onartzea espero du gobernuak, eta handik parlamentura igorriko luke, han bere bidea egin dezan. Ordurako, Saizek uste du erabateko akordioa lortuko dutela EH Bildurekin, haren esanetan, «negoziazioak aurreratuta» daudelako.
Zerga arloko neurriak
Asteartean, EH Bilduko Bakartxo Ruizek aipatu zuen zergen arloan ikuspegiak urrun daudela oraindik ere. Gaurkoan, gobernuak fiskalitaterako bere neurriak aurkeztu ditu. Errenta zergan, tarifaren %2ko deflaktazioa proposatu du. Norbanakoentzat zein sendientzat oinarrizko beharretara bideratutako gutxieneko errenta %5 handitu nahi du, eta 100 euroraino igo 30.000 eurotik beherako errenta dutenentzat. Sozietate zergan, enpresen kaudimenerako laguntzak zerga ordaintzetik at geratuko dira.
Navarra Sumako Javier Esparzaren esanetan, «moralaren aurkakoa» da aurrekontuak EH Bildurekin hitzartzea.
Gakoak
1. Finantza gastuak. 506 milioi eurokoak dira, eta hamar eurotik bat zorraren zama ordaintzeko da. %30 handitu da atal hori. Gobernuak dio interes tasa apalen ondorioz 11 milioi euro aurreztea lortu duela.
2. Ekarpena. 2020tik 2024 eperako ekarpenaren kalkulua hitzartzeke dute Madrilgo eta Nafarroako gobernuek, eta, horren zain, aurrekontuetan Txibiteren gobernuak bere gain hartu gabeko eskumenen gastuak finantzatzeko 2022an 573 milioi pagatzea proposatuko du.
3. Inbertsioak. 222 milioi euroko inbertsioa egingo du Nafarroako Gobernuak 2022an, azken hamarkadako kopururik handiena.
4. Europako funtsak. Aurrekontuetan jasota datorrenez, Europako funtsetatik 162 milioi helduko dira: 73 milioi euro pandemiari aurre egiteko React funtsetik, eta beste 89 milioi trantsizio ekonomikoa eta digitalizazioa bultzatuko duten Suspertze eta Erresilientzia Mekanismotik. Dena den, espero da finantzaketa hori handitzea, funts horretako diru gehiago esleitu ahala.
5. Gastu soziala. Hezkuntza, Osasuna eta Gizarte eskubideen departamenduek orotara aurrekontuaren %54 jasoko dute. Osasunak izango du aurrekonturik handiena, 1.261 milioi eurokoa, eta Hezkuntzak, bigarren handiena: 792 milioi eurokoa. Gizarte Eskubideak Departamenduak 528 milioi euroko aurrekontua du.
6. Udalak. Nafarroako udalek aurten baino hamasei milioi euro izango dituzte gastu eta zerbitzuak finantzatzeko: orotara, 270 milioi. Gainera, tokiko azpiegituretan 30 milioi euro inbertituko dira.
7. Errepideak. Errepide sarearen obretara eta mantentze lanetara 60 milioi euro bideratuko dira, aurten baino %25 (12,3 milioi) gehiago. Pirinioetako autobidearen eta Bideko autobidearen kanonak ordaintzeko beste 75 milioi euro jarriko dira. |
2021-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/205127/suediako-inbertsio-talde-batek-solarpack-erosiko-du.htm | Ekonomia | Suediako inbertsio talde batek Solarpack erosiko du | Energia berriztagarrietako euskal enpresarik garrantzitsuenetarikoa da Solarpack. EQT Infraestructurek eragiketa burutzeko baimen guztiak lortu ditu, eta 881 milioi ordainduko ditu. | Suediako inbertsio talde batek Solarpack erosiko du. Energia berriztagarrietako euskal enpresarik garrantzitsuenetarikoa da Solarpack. EQT Infraestructurek eragiketa burutzeko baimen guztiak lortu ditu, eta 881 milioi ordainduko ditu. | EQT Infraestructure inbertsio talde suediarraren esku geratuko da Solarpack eguzki energia fotovoltaikoan espezializatutako euskal enpresa, Espainiako Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalak (CNMV) akzioak erosteko eskaintza publikoa baimendu ondoren. Modu horretan, estrategikotzat jo daitekeen beste euskal enpresa baten lema galduko du Euskal Herriak.
Solarpackek Algortan du egoitza (Getxo, Bizkaia), eta parke fotovoltaikoak ditu Espainian, Txilen, Perun, Uruguain eta Indian: 250 langile inguru ditu. EQT inbertsio taldeak, berriz, 26 funts ditu, eta 67.000 milioi euroko balioa duten aktiboak kudeatzen ditu. Besteak beste, Idealista Espainiako higiezinen merkatuko liderraren eta Frantziako Nest etxebizitzen sustatzailearen jabea da.
Operazioarekin, Solarpack osoa erosi nahi du, 881 milioi euroren truke. Horri esker, eguzki energiako konpainiako bazkide fundatzaileek, Galindez eta Ibarra Kareaga familiek, 445 milioi eskuratuko dituzte.
EQTk 26,5 euro eskaini ditu akzio bakoitzeko. Ohar batean, burtsako arautzaileak azaldu du prezioa «behar bezala justifikatuta» dagoela, eta eskaintza bat datorrela indarrean dauden arauekin.
Suediako funtsak Banco Santanderrekin sinatutako abal bat du, eskainitako zenbateko osoaren ordainketa bermatzen duena, eta dagoeneko akordio batera iritsi da Beraunberri, Landa LLC eta Burgest 2007 sozietateekin, Solarpacken kapitalaren % 50 baino zertxobait gehiago kontrolatzen duten Galíndez familiako sozietateekin, enpresan duten partaidetza erosteko.
Eskaintza eraginkorra izan dadin, Solarpacken kapital sozialaren %75 eskualdatu beharko da gutxienez: 24,9 milioi akzio. Eta hiru asteko epean burutu beharko da. CNMVren oniritziaren ondoren, operazioak beharrezko baimen guztiak ditu. Aurretik, irailaren 28an, Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak eman zuen bere oniritzia. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205128/etxetik-kanpo-galdu-gabe-jarraitzen-du-osasunak.htm | Kirola | Etxetik kanpo galdu gabe jarraitzen du Osasunak | Jagoba Arrasateren taldeak 0-0 berdindu du Real Madrilen aurka, Santiago Bernabeun, ligako 11. jardunaldian. Espainiarrek, Osasunaren areara sarriago heldu arren, ez dute lortu nafarrek atzean eraikitako harresia eraistea. | Etxetik kanpo galdu gabe jarraitzen du Osasunak. Jagoba Arrasateren taldeak 0-0 berdindu du Real Madrilen aurka, Santiago Bernabeun, ligako 11. jardunaldian. Espainiarrek, Osasunaren areara sarriago heldu arren, ez dute lortu nafarrek atzean eraikitako harresia eraistea. | Osasuna, Alavesen, Cadizen, Mallorcan eta eta Vila-realen etxean irabazi ostean, Real Madrilen Santiago Bernabeu zelai gaiztoan bosgarren garaipena kateatzeko asmoz lehiatu zen atzo, ligako 11. jardunaldian. Etxetik kanpo puntu gehien zakuratu duen Espainiako Lehen Mailako taldea da Jagoba Arrasaterena, Real Madrilekin berdinduta —Osasunak baino neurketa bat gehiago du jokatua—. Bada, garaipena lortu ez, baina gutxienez puntu baliotsua lortu du Osasunak Real Madrilen aurka: 0-0.
Arrasatek Real Madrili aurre egiteko jokamolde zehatza eta argia zuen. Vila-reali irabazi zion joko sistema bera ezarri zuen; erdiko hiru atzelariekin jokatu zuen: Juan Cruz, David Garcia eta Unai Garciarekin. Aurrealdean, berriz, bi aurrelari zelairatu zituen: Kike Garcia eta Chimy Avila.
Hasiera-hasieratik, Real Madrilek baloi jabetza handiagoa izan zuen Osasunak baino, eta Carlo Ancelottinerak gorritxoen areara sarri heltzen baziren ere, nafarrek atzean eraikitako harresia garaitzea ez zuen lortzen talde espainiarrak. Bi taldeek lehen 45 minutuetan apenas izan zuten gola sartzeko aukerarik, eta izan zituzten abagune apur horietan ere ez ziren gai izan atea zulatzeko.
Bigarren zatian, Real Madril bere ohiko estilora jokatzen hasita ere, abagunerik garbiena Osasunak izan zuen, 49. minutuan, aurkako korner batetik kontraeraso azkar bat sortu ostean. Chimy Avilak sekulako korrikaldia egin eta gero, eskuin hegaletik bigarren zutoinera erdiratu zuen, han baitzegoen Jon Moncayola, bakarrik; nafarrak, ordea, zutoinera bidali zuen baloia.
Hortik aurrera, ordea, partidak gidoi bera izan zuen: Osasuna atzean sartuta, Real Madrilen erauntsiari gogor eustera. Egindako defentsa lanak, gutxienez, sari ona ekarri zion Arrasateren taldeari: atea hutsean mantenduta berdinketarekin etxera itzultzea. Osasuna seigarrena da orain sailkapenean, hemeretzi punturekin.
Real Madril: Courtois; Carvajal (Lucas Vazquez, 69'), Militao, Alaba, Mendy (Marcelo, 69'); Casemiro, Camavinga (Rodrygo, 46'), Kroos; Marco Asensio (Hazard, 69'), Benzema eta Vinicius.
Osasuna: Sergio Herrera, Nacho Vidal, Unai Garcia, David Garcia, Juan Cruz, Manu Sanchez, Torro, Javi Martinez (Darko Brasanac, 67'), Moncayola (Oier, 89'), Kike Garcia (Barbero, 89') eta Chimy Avila (Ruben Garcia, 67'). |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205151/30-migratzaile-gutxiago-heldu-ziren-iaz-ocdeko-kide-diren-herrialdeetara.htm | Mundua | %30 migratzaile gutxiago heldu ziren iaz OCDEko kide diren herrialdeetara | Soilik Mexikora heldu ziren 2019an baino migratzaile gehiago iaz, %40 gehiago; horietatik gehienak, Hego Amerikatik AEBetara sartzeko asmoz joandakoak, eta muga igaro ezinik geratutakoak. | %30 migratzaile gutxiago heldu ziren iaz OCDEko kide diren herrialdeetara. Soilik Mexikora heldu ziren 2019an baino migratzaile gehiago iaz, %40 gehiago; horietatik gehienak, Hego Amerikatik AEBetara sartzeko asmoz joandakoak, eta muga igaro ezinik geratutakoak. | Iaz, munduko herrialde gehienek mugak itxi zituzten, COVID-19aren aitzakian; ondorioz, ia ezinezkoa bilakatu zen migratzaileentzat haietara sartzea. Hori argi utzi du OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundearen azken txostenak, non nabarmentzen den erakundeko kide diren herrialdeetara %30 migratzaile gutxiago heldu zirela iaz duela bi urte baino.
Baina, datu orokorraren atzean, badira bestelako xehetasunak ere, egoera hobeto ulertzeko lagungarri direnak. Migrazioetan gainbehera handienetako bat izan zuen herrialdea AEBak izan ziren, nahiz eta hain zuzen pandemiak eragindako krisi ekonomikoak bultzatuta milaka migratzailek Amerika hegoaldetik iparralderako bidea abiatu bizimodu hobearen itxaropenarekin. Washingtonek, baina, mugak itxi zituen, eta hala eduki zituen urte osoan; ondorioz, %44 migratzaile gutxiago sartu ziren hara.
Arrazoi beragatik, alderantzizko egoera izan zuten mugaren hegoaldeko aldean. Mexiko izan zen OCDEko kide diren herrialdeen artean goranzko joera erakutsi zuen bakarra. Hark ere itxi egin zituen ateak, baina Mexiko eta Guatemala arteko muga hain da luzea, ia ezinezkoa baita erabat kontrolatzea. Horren eraginez, 2019an baino %40 pertsona gehiago heldu ziren hara.
Ozeanoaren beste aldean ere jaitsiera nabarmena izan zen. Europako Batasuneko kide diren herrialdeek sekula baino zorrotzago kontrolatu zituzten atzerritarren sarrerak, eta datuek islatzen dute hori. %35 gutxiago heldu ziren Italiara, %30 gutxiago Erresuma Batura, eta %21 gutxiago Frantziara. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205152/aurreko-urteetan-baino-bronkiolitis-kasu-gehiago-atzeman-dituela-ohartarazi-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Aurreko urteetan baino bronkiolitis kasu gehiago atzeman dituela ohartarazi du Eusko Jaurlaritzak | Bi urtetik beherako umeengan eragina duen infekzio hori «aurreratu» egin dela esan du Osasun Sailak, eta prebentzio neurriak mantentzeko eskatu du. | Aurreko urteetan baino bronkiolitis kasu gehiago atzeman dituela ohartarazi du Eusko Jaurlaritzak. Bi urtetik beherako umeengan eragina duen infekzio hori «aurreratu» egin dela esan du Osasun Sailak, eta prebentzio neurriak mantentzeko eskatu du. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi duenez, umeen artean bronkiolitisaren intzidentzia handiagoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aurreko urteekin alderatuta. Bi urtetik beherako umeengan eragina duen arnas infekzio bat da bronkiolitisa: katarroaren antzeko sintomak izaten dira, besteak beste mukiak, eztula edo sukarra, baina, hasi eta egun batzuetara, beste sintoma batzuk agertzen dira, hala nola arnasteko zailtasunak, txistu hotsak eta esnea hartzean eragina duen itolarria. Ohikoa da urritik martxora bitartean bronkiolitisaren intzidentzia asko handitzea, bereziki azarotik abendura. Aurten, baina, Osakidetzak ikusi du «aurreratu» egin dela intzidentziaren gorakada hori; zehazki, bikoiztu egin dira sintomatologia hori duten mediku kontsultak. Osasun Sailak uste du COVID-19ari aurre hartzeko iaz ezarri ziren segurtasun neurriek asko apaldu zutela infekzio horren agerpena, eta orain, ordea, neurrien arintzeak areagotu egin dutela intzidentzia. Osakidetzak hainbat gomendio eman ditu bronkiolitis kasuak prebenitzeko. Hain justu, beste arnas birus batzuk transmititzeko hartzen diren prebentzio neurri berberak betetzeko eskatu du: besteak beste, eskuak sarritan garbitzea, jende asko pilatzen den leku itxietan ahalik eta gutxien egotea, barrualdeak aireztatzea, eta umea gaixorik dagoenean haur eskolara edo eskolara ez eramatea.
Bronkiolitisa larriagoa da 6 hiletik beherako umeetan, eta kutsadura iturri nagusia ume nagusiak izaten dira, askotan neba-arrebak, Osasun Sailetik jakinarazi duenez. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205153/laura-mintegi-laquogure-kazetari-kartzelatuak-ere-terroristatzat-jo-zituztenraquo.htm | Gizartea | Laura Mintegi: «Gure kazetari kartzelatuak ere terroristatzat jo zituzten» | Laura Mintegik 'Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik' hitzaldia eman du. Internet bidez zabaldu du BERRIAk. | Laura Mintegi: «Gure kazetari kartzelatuak ere terroristatzat jo zituzten». Laura Mintegik 'Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik' hitzaldia eman du. Internet bidez zabaldu du BERRIAk. | Euskal PEN elkarteko Laura Mintegik Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik hitzaldia eman du Martin Ugalde kultur parkean. PEN Internationalaren sorburua (1921) eta filosofia azaltzen hasi da Mintegi.
Gogorarazi du PEN elkartea idazleen adierazpen askatasuna defendatzeko sortu zela, baina elkar ezagutzeko eta bakea sustatzeko ere erabili zutela azaldu du Mintegik. Kontatu du Alemaniako idazle askok naziak boterera heldu zirenean ihes egin behar izan zutela, eta adierazi du 1935ean, PEN elkartearen Bartzelonako bilkuran egoera salatu zutela. Naziek presio egin zuten Nobel saria ez ziezaioten eman Miguel Unamunori, haren inguruko agiri bat bultzatu zuelako. Ez zioten eman saririk, eta 1935. urte horretan ez zen Literaturaren Nobel saririk.
Mintegik kontatu du Martin Ugalderen familiak nola egin behar izan zuen ihes, frankistak Gipuzkoan eta gero Bizkaian sartu zirenean. Haren aita Venezuelara joan zen Bretagne ontzian. Ugalde, bitartean, Nafarroa Beherean zegoen, ikasten. 1940. urtean, 19 urterekin, Frantziako agintariek Gurseko (Okzitania) kontzentrazio esparruan sartu zuten Ugalde. Gero, Andoainera (Gipuzkoa) itzuli zen.
Gerra amaituta, PEN talde asko zabaldu ziren munduan. Mintegik azaldu du PEN taldeak ez direla estatuen arabera sortzen, baizik eta hizkuntza edo kulturaren arabera. Zentro bakoitzaren pisua bera da: boto bana dute. Azaldu du Euskal Herrikoak presentzia handia duela, eta Espainiak ez duela.
Andoainera itzulita, nekez lor zezakeen lana, «gorri separatista» etiketatu zutelako. Horregatik joan zen Venezuelara. Han elkartu zen familia berriz, banandu eta 11 urtera. Erbestean sortu zuten Euskal PEN elkartea, eta Iparraldean edo Euskal Herritik kanpo zeuden idazleekin osatu behar izan zuten, Hegoaldekoak «arriskuan ez jartzeko». 1950. urtean onartu zuten taldea nazioartean, inolako eztabaidarik gabe. Miarritzen (Lapurdi) jarri zuten egoitza.
1952. urtean, ordea, taldea itzali egin zen.
Elkarteak eginiko lana gogorarazi du Mintegik. Wole Soyinka idazle nigeriarra kartzelatu zutenean haren alde eginiko kanpainak aipatu ditu. «Nigeriako agintariek hura terroristatzat jo zuten, halakoetan beti egiten den bezala. Gure kazetari kartzelatuak ere terroristatzat jo zituzten». Euskaldunon Egunkaria eta Egin kasuak gogorarazi ditu horren harira.
Ehungarren urteurrena
Denboraren joana gero eta gehiago ari da atzera kontaketa estutzen, ezinbestean. Bi aste baizik ez dira falta Martin Ugalde kazetari eta idazlea jaio zela 100 urte betetzeko. 1921eko azaroaren 11n jaio zen, Andoainen. Hura oroitzeko, urte osorako programa dago martxan udaberriaren hondarretik, kazetariaren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.
Ugalde omentzea da helburu, funtsean, eta, hura hizpide, hitzaldi ziklo batek bidea hasi zuen orain bi aste, urriaren 14an. Nerea Azurmendik Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria hitzaldia eman zuen. Hitzaldi sortak joan den astean izan zuen segida: Iñaki Uriak lekukoa hartu zion Azurmendiri, eta Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman zuen. Gaur dute hirugarrena.
Beste hitzordu batzuk
Hitzaldi zikloak gaur zortzi izanen du amaia, azaroaren 4an. Anjeles Iztueta arituko da hizketan; Martin Ugalde eta politika hitzaldia emanen du, hain zuzen ere.
Hitzaldiez gainera, udaberritik kazetariaren inguruko erakusketa bat egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelenan, eta abenduaren 4ra arte bisitatu ahalko da Andoaingo Bastero kulturgunean. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205154/inflazioa-gora-eta-gora-doa-galgarik-gabe-55ekoa-da-espainiako-kpia.htm | Ekonomia | Inflazioa gora eta gora doa galgarik gabe: %5,5ekoa da Espainiako KPIa | KPIaren datu aurreratua eman du INEk, eta, horren arabera, %5etik gorakoa izango da Hego Euskal Herriko inflazioa, inoizko altuena 1990eko hamarkadatik. | Inflazioa gora eta gora doa galgarik gabe: %5,5ekoa da Espainiako KPIa. KPIaren datu aurreratua eman du INEk, eta, horren arabera, %5etik gorakoa izango da Hego Euskal Herriko inflazioa, inoizko altuena 1990eko hamarkadatik. | Argindarraren eta erregaien garestitzea inoizko mailarik altuenetakora eramaten ari da inflazioa Hego Euskal Herrian. %4koa da iraileko KPIa, baina INEk Espainiarako eman duen datu aurreratuaren arabera, inflazioak beste maila bat igoko du urrian, eta %5etik gora jarriko da datu berria jakinarazten dutenean, aste batzuk barru. Izan ere, Espainiaren datu aurreratua %5,5ekoa da, 1992. urtetik inoizko altuena. Argi dago inflazioa arazo handi bat izango dela susperraldiak abiadura hartzeko.
Abuztuan %3,3koa zen inflazioa, eta bi hilabeteko tartean bi puntu inguru egingo du gora, batez ere argindarra izugarri igo delako. Gasolina eta gasolioa ere, ordea, inoizko preziorik garestienetan daude, eta Brent upelak garestitzeko tartea badu oraindik ere. Esan beharrik ez dago: argindarraren eta erregaien garestitzeak eraman du hain gora KPIaren erakuslea. Gainera, energiak bizitzaren kostua kalkulatzeko baliatzen diren beste esparruak garestitu ditu, besteak beste, janaria.
Dena den, energia aintzat hartzen ez duen inflazioa %1,4koa izan da Espainian urrian, inflazio orokorra baino lau puntu apalagoa. Hori inoizko alderik handiena da bi erakusle horien artean, INEren serie historikoan.
Beraz, Hegoaldean, urrirako inflazioa %5etik gorakoa izango dela aurreikus daiteke, eta horrek ondorio handiak izango ditu negoziazio kolektiboan, batetik, baina pentsioetan ere bai, bestetik. Ikusteko dago 2021. urtearen amaieran non kokatuko den KPIa; adituek uste dute %5tik behera izango dela, baina, hala ere, igoera handiak egon beharko dira soldatetan erosteko ahalmena ez galtzeko. Pentsioen sistema publikoak ere ahalegin handia egin beharko du aurten, pentsioak KPIa bezainbeste igo beharko baitituzte; igoera hori %5 ingurukoa izan daiteke. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205155/mirentxu-larranaga-mundu-oso-bat-estilo-ugari-eta-hizkera-asko-biltzen-dira-berripaper-batean.htm | Kultura | Mirentxu Larrañaga: «Mundu oso bat, estilo ugari eta hizkera asko biltzen dira berripaper batean» | Itzultzaile eta zuzentzaileen jardunari buruz hausnartu du Mirentxu Larrañaga BERRIAko langileak EIZIEren bideo batean. «Elkarlan baten azken katebegi» gisa definitu du euren lana. | Mirentxu Larrañaga: «Mundu oso bat, estilo ugari eta hizkera asko biltzen dira berripaper batean». Itzultzaile eta zuzentzaileen jardunari buruz hausnartu du Mirentxu Larrañaga BERRIAko langileak EIZIEren bideo batean. «Elkarlan baten azken katebegi» gisa definitu du euren lana. | «Zorua erratzatu, erraztatu, erraztu eta orraztu. Horra hor idazteak, itzultzeak eta sortzeak berez dakarten zeregina». Hala dio Mirentxu Larrañaga BERRIAko euskara taldeko itzultzaile eta zuzentzaileak EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteak plazaratutako bideo batean. Itzultzaile eta zuzentzaileen jardunari buruz mintzo da ikus-entzunezkoan, eta, talaia horretatik, BERRIAn beste sei lankiderekin batera egiten duen jardunari buruz ere hitz egin du. «Lankide bati esatea gustatzen zaionez, periodikoa leitzen aritzen gara BERRIA egunkariaren euskara taldeko zazpi itzultzaile-zuzentzaileok, eta estilo liburua dugu lanabes; luxuzko altxor preziatua», kontatu du.
Ez da haien sinadura albiste bakoitzaren goian azaltzen, ez formatu digitalean, ez paperean, baina puntu horretara iristeko ezinbesteko lana da haiena. Hala xehatzen du BERRIAko itzultzaile eta zuzentzaileak: «Irakurri, ikusi, entzun, gelditu, azpimarratu, kolorez nabarmendu... Orrazketak, zuzenketak, ohartarazpenak edo iradokizunak egin, eta txertatu. Gero, inprimatu, ekologikoki zuzena ez bada ere. Eta berriro irakurri, ikusi, entzun. Eta egitekoari gogotik erantzun». Gainbegiratze lana da haiena, Larrañagaren hitzetan, «elkarlan baten azken katebegia» edota «nolabaiteko kalitate ziurtagiria».
Tentuz eta zentzuz gainbegiratzen dute albiste, erreportaje, elkarrizketa eta testu bakoitza, beti «formari, egiturari eta mamiari erreparatuz», ñabardura eta zehaztasun txiki bakoitza zainduz. Orriz orri eta sailez sail egiten dute hori, eta, Larrañagaren esanetan, «mundu oso bat, estilo ugari eta hizkera asko biltzen dira» horietan guztietan. Etenik ez duen lan gisa definitu du, «beti erlojupean eta bat-batekotasunarekin norgehiagoka betean». Horregatik, lankideen artean lelo kutun bat dutela aitortu du: «Orraztu ahal dela den-dena, eta bestela, ahal dena».
Eta hori zertarako? Hurrengo hartzaileak informazio oro «ahalik eta modurik txukunenean jasotzeko». Nola? Bada, Larrañagaren ustetan, «estilo koherente, komunikatibo, zuzen, egoki eta erakargarrian». Eta jardun hori ezin du, oraingoz behintzat, inolako gailu neuronal zein aurrerakoik ordeztu. «Nola bereizi bestela zer adierazi nahi izan den h bat gorabehera? Nola hausnartu zer nabarmendu koma edo puntu baten arabera? Nola erabaki zein den benetako informazio zuzena? Nola hautatu aukerarik egokiena? Edota nola izkin egin bidean fortunatzen zaizkigun txantxa txoro merkeei?». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205156/ieak-inbertsio-gehiago-eskatu-ditu-parisko-helburuak-betetzeko.htm | Mundua | IEAk inbertsio gehiago eskatu ditu Parisko helburuak betetzeko | 2050erako karbono neutraltasunera iristeko beharko liratekeen inbertsioen %40 soilik iragarri dituzte gobernuek. | IEAk inbertsio gehiago eskatu ditu Parisko helburuak betetzeko. 2050erako karbono neutraltasunera iristeko beharko liratekeen inbertsioen %40 soilik iragarri dituzte gobernuek. | Pandemiak eragindako krisitik irteteko asmoz herrialdeek teknologia garbietan egin asmo dituzten inbertsioak ez dira heltzen IEA Nazioarteko Energia Agentziak horretarako beharrezkotzat jotzen duen kopuruaren %40ra baino. Aurreikuspenak hobetu egin dira, hala ere, joan den uztailetik, orduan inbertsioak bost puntu txikiagoak baitziren. Baina, agentziak ohartarazi duenez, oraindik ez dira nahikoa Parisko Akordioak betetzeko.
IEAren datuen arabera, gobernuek euren susperraldirako aurreikuspenetatik 470.000 milioi dolar jarriko dituzte 2021etik 2023ra trantsizio energetikorako. Ordea, erakundeak bilioi bat dolarreko inbertsioak jotzen ditu beharrezkotzat mendearen erdirako karbono neutraltasuna lortuko bada.
Bide horretan, herrialde garatuek aurreikusi dituzte energia garbian inbertsiorik handienak: zehazki, euren berregituratze gastuen bi heren. Oso bestelakoa da egoera garatzeko bidean diren estatuetan, non, aberatsenekin alderatuta, gastuen hamarren bat soilik bideratuko duten energia garbira.
Bestalde, IEAk txostenean ohartarazi du pandemiaren ostean 2021ean berriz ere gora egin duela erregai fosilen erabilerak, eta, beraz, oraindik posible den arren mendearen erdirako tenperatura gehienez 1,5 gradu igotzea, energia garbian inbertsio handiagoak egitea eskatzen duela: «Energiaren sektoreak isuri ditu, industriaurrekoekin alderatuta, tenperatura 1,1 gradu igotzea ekarri duten isurien hiru laurden. Beraz, sektore horrek irtenbidearen zati ere izan behar du».
Hala, Parisko helburuetara heltzeko, hau da, mendearen erdirako tenperatura ez dadin igo 1,5 gradu baino gehiago, lau urrats jasotzen ditu txostenak: argindar energia garbia bultzatzea eguzki plaka eta haize errota kopuruak bikoiztuz; energia eraginkortasuna bultzatzea; erregai fosilen kudeaketatik sortutako metano isuriak murriztea; energia garbian inbertsioak egitea, hura sustatzeko. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205157/eskola-publikoaren-aldeko-manifestaziora-batu-da-ela-sindikatua-ere.htm | Gizartea | Eskola publikoaren aldeko manifestaziora batu da ELA sindikatua ere | Sindikatu abertzaleak ezinbestekotzat jo du eskola publikoaren «gabeziak» salatzea, eta atxikimendua adierazi dio Euskal Eskola Publikoaz Harro topagunearen deialdiari. | Eskola publikoaren aldeko manifestaziora batu da ELA sindikatua ere. Sindikatu abertzaleak ezinbestekotzat jo du eskola publikoaren «gabeziak» salatzea, eta atxikimendua adierazi dio Euskal Eskola Publikoaz Harro topagunearen deialdiari. | Atzo, manifestaziora deitu zuen Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneak, salatzeko egungo hezkuntza sistema «duala, klasista eta arrazista» dela eta «bi mailako» ikasleak sortzen dituela. Azaroaren 6an eginen dute protesta, Bilbon. Deialdi horrekin bat egin du ELA sindikatuak gaur, eskola publikoak gaur egun dituen gabeziak salatzeko xedez. Eskola publikoa finantzatzea «lehentasuntzat hartzeko» galdeginen diote Eusko Jaurlaritzari.
ELAren aburuz, ezinbestekoa da Jaurlaritza «interpelazioaren jomugan» jartzea, erakunde hori baita «hezkuntza publikoaren baliabideak eta neurriak ezar ditzakeena».
Besteak beste, honako neurri hauek aldarrikatuko dituzte azaroaren 6ko manifestazioan: 0 eta 18 urte bitarteko hezkuntzaren doakotasuna bermatzea, eskola publikoak eskaintza berma dezakeen tokietan ez daitezela eskola pribatu gehiago eraiki, ikastetxe itunduen publifikazioa aztertzea, eta D eredua orokortzea.
Horrez gain, manifestazioa baliatuko dute kritikatzeko ikasleen segregazioa, hezkuntza publikoko langileen lan baldintzak, behar bereziko ikasleen baliabiderik eza eta LOMCE eta LOMLOE legeen ezarpena. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205158/madrilek-debekatu-eginen-du-kaloria-kopuru-handiko-elikagaiak-iragartzea-haurrentzako-publizitatean.htm | Gizartea | Madrilek debekatu eginen du kaloria kopuru handiko elikagaiak iragartzea haurrentzako publizitatean | Neurria 2022an sartuko da indarrean, eta errege dekretu bidez ezarriko dute. Ohiko euskarrietako komunikabideei ez ezik, sare sozialei ere eraginen die mugak. | Madrilek debekatu eginen du kaloria kopuru handiko elikagaiak iragartzea haurrentzako publizitatean. Neurria 2022an sartuko da indarrean, eta errege dekretu bidez ezarriko dute. Ohiko euskarrietako komunikabideei ez ezik, sare sozialei ere eraginen die mugak. | Osasunerako onuragarriak ez diren elikagaien kontsumoak herritarrei ekartzen dizkien kalteez ohartuta, eta obesitateak urtetik urtera gora egiten duela ikusirik, esku hartzea erabaki du Espainiako Gobernuak. Kontsumo ministro Alberto Garzonek egin du iragarpena: 2022tik, debekatua izanen da haurrei zuzendutako publizitatean kaloria kopuru handiko elikagaiak iragartzea.
Hala, Hego Euskal Herrian, 16 urtetik beherakoentzako iragarkietan ez da azalduko gozokirik, kaloria askoko edaririk, galletarik, ezta izozkirik ere, besteak beste. Haur eta gazteen begien bistatik urrundu nahi dituzte produktu horiek, osasuna babesten lagundu eta bizimodu osasuntsuago batera hurbiltzea helburu. OME Osasunaren Mundu Erakundearen zenbait irizpideri erreparatuko diete publizitate mota horiek mugatzeko. OMEk zehaztua du herritarrentzat zer elikagai den kaltegarri, eta, beraz, jarraibide horiek hartuko ditu aintzat Madrilek.
Garzonek jakinarazi duenez, neurria 2022an ezarriko dute. Halaber, gaineratu du sare sozialetan agertzen den publizitateari ere eginen diotela so. Errege dekretu bidez sartuko dute araua indarrean. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205159/esako-urtegia-15ean-dago.htm | Gizartea | Esako urtegia %15ean dago | Iazko datuarekin alderatuta, ia hogei puntu jaitsi da uraren maila Esan. | Esako urtegia %15ean dago. Iazko datuarekin alderatuta, ia hogei puntu jaitsi da uraren maila Esan. | Denon bistakoa da udazkena lehorra izaten ari dela. Urria amaitzear dago, eta euri oso gutxi egin du. Ondorioz, zenbait urtegi ur oso gutxirekin daude urte sasoi hau izateko. Esako urtegiak pairatzen du egoerarik okerrena. Ebroko Ur Konfederazioak astelehenean emandako datuen arabera, Esako urtegian ura %15,4ean dago. 446,9 hektometro kubiko hartzeko gaitasuna du urtegi horrek, eta une honetan 68,8 ditu soilik. Iaz urteko sasoi honetan, %34an zegoen.
Ebro ibarreko beste urtegi batzuen egoera ere ez da askoz hobea. Itoizko urtegia da bigarren urtegirik handiena, eta uraren maila %38,5ean dago. 417,5 hektometro kubiko biltzeko gaitasuna du horrek, eta une honetan iaz baino 55,96 hektometro gutxiago dauzka. Iaz, %52 inguru beteta zegoen Itoiz urrian.
Esakoarekin batera, une honetan Allozko urtegia eta Urdalurkoa dira mailarik txikienean dauden urtegiak. Allotzen %18,7ra iristen da ura, eta iaz garai honetan %36an zegoen. Urdalurko urtegia, berriz, %15ean dago, eta 5,5 hektometro kubiko biltzeko gaitasuna duen arren, soilik 0,8 dauzka. Araban pixka bat hobea da egoera. Uribarriko urtegian ura %55,8an dago, eta iaz urteko garai honetan %68an zegoen.
Allozko urtegia, aste honetan. / Urko Jalle, @navarrameteo.
Urrian, Iruñerriko zenbait lekutan ez dituzte hamar litro ur bildu, eta bostera iristen ez diren tokiak ere badaude. Edonola, eguraldi iragarpenen arabera, aurki bukatuko da lehortea. Gaur Euskal Herri osoa ateri badago ere, bihar aldaketa izango da, eta Euskalmetek iragarri du tenperatura jaitsi egingo dela eta isurialde atlantikoan euria botako duela. Larunbatean, berriz, euria isurialde mediterraneora iritsiko da. Gutxienez, bihar zortzira arte euria egingo duela diote eguraldiaren iragarpenek. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205160/lan-merkatua-moteltzen-ari-da-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Lan merkatua moteltzen ari da Hego Euskal Herrian | INEk 25.700 landun gehiago zenbatu ditu, baina langabeen kopuruak ez du behera egin: %10,1 dira. Udan egindako hamar kontratutik sei aldi baterakoak dira. Kezkatuta azaldu dira gobernuak eta sindikatuak. | Lan merkatua moteltzen ari da Hego Euskal Herrian. INEk 25.700 landun gehiago zenbatu ditu, baina langabeen kopuruak ez du behera egin: %10,1 dira. Udan egindako hamar kontratutik sei aldi baterakoak dira. Kezkatuta azaldu dira gobernuak eta sindikatuak. | Lan merkatua ez da hazten ari urteko lehen erdian erakutsitako indar berarekin. Hirugarren hiruhilekoa, uda garaia, ona izaten da enpleguarentzat, eta hala gertatu da aurten ere: 25.700 landun gehiago zenbatu ditu INE Espainiako Estatistika Institutuaren Biztanleria Aktiboaren Inkestak. Datu horrek, halere, badu bere ifrentzua, langabeen kopurua ere handitu egin baita: 3.000 gehiago. Bigarren hiruhilekoan bata handitu eta bestea gutxitu ziren, indar handiz gainera; hirugarrenean, aldiz, lan merkatua moteltzen ari delako sintomak erakusten ari da.
Landunak eta langabeak batera ugaritu izanaren arrazoia da biztanleria aktiboak ere gora egin duela; hau da, lanerako adinean eta lan egiteko prest daudenen kopurua handitu dela, neurri handi batean urteko lehen erdian lan merkatuak hobera egiteko erakutsitako joerak pertsona gehiago animatu dituelako enplegu bat bilatzera. Baina horrekin batera langabezia hazi izanak ere erakutsiko luke udan sortutako lanpostuak ez direla aski lan egin nahi duten lagun guztientzat, eta, zenbait kasutan, adina dela edo lanpostu mota dela, ez dela erraza izaten ari lana lortzea. Langabezia tasa %10,1 da; COVID-19aren aurretik, %8,7 zen.
Behin-behinekotasuna,gora
Guztira, 137.400 langabe zenbatu ditu INEk. Igoera lurralde guztietan izan da, Bizkaian izan ezik, aurreko hiruhilekoan baino 5.600 langabe 5.600 gutxiago daude. Aldiz, Gipuzkoan igo da gehien: 4.700 lagunek galdu dute lanpostua. Jarraian, Araban (2.500) eta Nafarroan (1.600).
Sektore guztietan gertatu da hala. Industrian 9.900 lanpostu galdu dira ekainetik irailera. Zerbitzuetan, 19.300; lehen sektorean, 4.300; eta eraikuntzan, 700. Sexuen arabera, gizonezkoen artean izan da handiagoa galera: %4; eta %0,45 emakumezkoen artean.
Adinaren arabera, datuek erakusten dute gora egin ahala enplegu bat aurkitzeko gero eta zailtasun handiagoak daudela, eta topatzen dutenean aldi baterakoa izaten dela. Bi langiletik bat epe luzekoa da. Eta langabezian dauden 35 urtetik gorakoen kopurua gehiago handitu da gazteagoen artean baino. Edonola ere, 25 urtez azpikoen tasa batezbestekoa baino nabarmen handiagoa da oraindik ere: Nafarroan %16,3 da, eta gainerako hiru lurraldeetan, %27,2.
Horrek badu lotutarik egindako kontratu berrien izaerarekin: hamarretik ia sei (15.100) aldi baterakoak izan dira, uda garaiko kontratazioetan gertatu ohi den moduan. Hala, behin-behinekotasuna ia %25era igo da Hego Euskal Herrian, Europako Batasunean baino 10 puntu gehiago.
Etena susperraldian
Pandemiak markatu du lan merkatuaren eboluzioa azkenengo urte eta erdian. Aurtengo martxotik aurrera konfiantza giroa nagusitu da, COVID-19aren aurkako txertaketa kanpainarengatik eta gobernuek zenbait jarduerari jarritako mugak kendu izanagatik, eta sektore gehienak indar handiz itzuli dira. Hirugarren hiruhilekoan, baina, moteldu egin da erritmoa, bereziki industrian, bat-bateko susperraldi ekonomikoak sortu dituen zenbait arazorengatik, hornikuntzan eta energien prezioetan, besteak beste, eta horrek enpresa ugari eraman ditu produkzioa txikitzera, eta gastuak doitzera.
Horiek hala, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteen mamua ere itzuli da. Irailaren amaieran, 11.335 langile zeuden egoera horretan. Kopururik apalena da 2020ko martxoaz geroztik. Urte horretako apirilean, ia lau langiletik bat izan zen egoera horretan, 250.000 langiletik gora. Baina, orain, pandemiaren ondorioak beste batzuk dira; horregatik, aldi baterako erregulazio bereziak luzatzea adostu zuten irail amaieran Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek, eta, horri esker, 2022ko otsailera arte behintzat bide hori erabili ahal izango dute enpresek enplegua ez suntsitzeko.
Kezkarako arrazoiak
INEren ematzei buruzko balorazio gazi-gozoak egin dituzte gobernuetako eta sindikatuetako ordezkariek. Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuak adierazi duerakusten dutela enplegua «pixkanaka» suspertzen ari dela, baina «zuhurtzia» eskatu du. Azpimarratu du, datu kuantitatiboez gain, kontuan hartu behar direla enpleguaren kalitatea, gizonen eta emakumeen arteko aldea, prekaritatea eta behin-behinekotasuna ere, eta alor horietan hobetzeko asko dagoela.
Mari Carmen Maeztu Nafarroako Eskubide Sozialetako kontseilariak aitortu du datuak ez direla onak, baina baikor azaldu da lan merkatuaren bilakaerarekin. «Aurreikuspen onak ditugu, baina kontuan hartu behar da energiaren eta lehengaien kostuek egoera baldintza dezaketela».
Sindikatuek, berriz, uste dute emaitzek agerian uzten dituztela lan merkatuaren gabeziak, eta sakoneko aldaketak galdegin dituzte, bereziki lan erreforma indargabetzeko. ELAren iritziz, datuek positiboak diruditen arren, ez da horrela; azpimarratu du landunen kopuruaren igoera aldi baterako enpleguan oinarritzen dela, eta horrek ziurgabetasuna areagotzen duela.
LABek adierazi du «gero eta zailtasun handiagoak» daudela enpleguak aurkitzeko, bereziki adin batetik aurrera, eta sortzen dena «prekarioa» dela, eta horrek «pobrezia handitzea» dakarrela. Ohartarazi du adinaren araberako soldata arrakala handitzen ari dela: 35 urtetik beherakoen soldatak batez beste %20 txikiagoak direla. Sindikatu abertzalearen ustez, hazkunde ekonomikoa eta enpleguaren sorrera ez dira nahikoak pobrezia desagerrarazteko.«Enplegu politikak edozein enplegu motatara bideratzen dira, lan baldintzak alde batera utzita, eta horrek pobrezia eta bazterketa sozial handiagoetara eraman gaitzake, ez baditugu egiturako aldaketak behartzen».
Nafarroako CCOOk emaitzen balorazio «oso kezkagarria» egin du, eta azpimarratu du lan merkatuak dituen «egiturazko arazo larrien isla» direla. «Sortzen den enplegua, funtsean, aldi baterakoa da, eta, kasu askotan, partziala». Ohartarazi du horrek desberdintasun sozialak eta pobrezia handitu ditzakeela. Nafarroako UGTrentzat ere datuak «kezkagarriak» dira, eta «are gehiago ekonomiak bizi duen ziurgabetasun egoera honetan». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205161/eajk-eta-psek-uko-egin-diote-osakidetzan-osasun-mentalaren-arreta-indartzeari.htm | Gizartea | EAJk eta PSEk uko egin diote Osakidetzan osasun mentalaren arreta indartzeari | Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk baliabide gehiago eskatu dituzte osasun mentala artatzeko, baina aurka egin dute gobernuko bazkideek. Horren ordez, pandemiak buruko osasunean eragin ditzakeen ondorioei «arreta berezia» jartzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak. | EAJk eta PSEk uko egin diote Osakidetzan osasun mentalaren arreta indartzeari. Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk baliabide gehiago eskatu dituzte osasun mentala artatzeko, baina aurka egin dute gobernuko bazkideek. Horren ordez, pandemiak buruko osasunean eragin ditzakeen ondorioei «arreta berezia» jartzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak. | COVID-19aren pandemiak herritarren osasun mentalean eragin dituen ondorioei buruz eztabaidatu dute gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Bi proposamen izan dituzte mahai gainean: Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako legez besteko proposamen bat, eta EH Bilduren mozio bat. Biek ala biek eskatzen zuten osasun mentala agenda politikoaren erdigunean jartzeko, eta Osakidetzan baliabide gehiago jartzeko buruko osasuna artatzeko. Haatik, EAJk eta PSEk aurka bozkatu dute, eta bi talde horiek aurkeztutako osoko zuzenketak egin du aurrera. Onartutako testuaren bitartez, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Osakidetzako osasun mentaleko zerbitzuek «arreta berezia» jar dezatela epe ertain eta luzera pandemiak herritarrengan eragin ditzakeen ondorio emozionaletan, eta, bereziki, osasun mentalaren gainean, eta, hala badagokio, berma dezala osasun mentaleko sarearen arreta. Horretarako, Eusko Legebiltzarrak Osakidetzari eskatu dio erabiltzeko osasun mentalaren arloan lan egiten duten «langileen, adituen, eragileen eta elkarteen esperientzia eta ezagutza».
Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezek azpimarratu duenez, koronabirusaren izurriarekin «nabarmen areagotu dira» osasun mentalarekin lotutako arazoak, baina zerbitzuak ez dira aldi berean indartu. Hala, koalizioak neurri sorta bat aurkeztu du: besteak beste, eskatu du osasun mentaleko inbertsioa handitzeko eta programa espezifiko bat onartzeko lehen mailako arretarako zentroetan osasun metalaren prebentziorako. Horrez gain, 2022ko aurrekontuetan baliabide ekonomikoak handitzea proposatu du koalizioak, eta diru hori osasun mentalaren sarera eta arreta psikosozialen moduluetara bideratzeko. Halaber, suizidioei aurrea hartzeko estrategia ebaluatzeko ere eskatu dio Jaurlaritzari. EH Bildutik, berriz, Maria Gardek Osasun Sailari eskatu dio diagnostiko «sakon» bat egin dezala jakiteko nolako eragina izan duten COVID-19aren pandemiak eta haren ondorioek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren osasun mentalean. Halaber, azterketa horretatik abiatuta, koalizio subiranistak Jaurlaritzari galdegin dio osasun mentaleko estrategia «garai berrietara» egokitzea eta hura indartzea. Bide horretan, gizarteko «kolektiborik zaurgarrienak» lehenesteko ere eskatu dio. Garderen esanetan, garaia da osasun mentala «bazterretik» ateratzeko eta osasun publikoaren «lehen lerrora» eramateko. PPk ere antzeko eskaerak egin dizkio Eusko Jaurlaritzari bere osoko zuzenketan. Besteak beste, eskatu dio azter dezala nola dagoen herritarren osasun emozional eta mentala izurriaren ondorioz, eta handitu dezala plaza kopurua gastu soziosanitariorako hitzarmenetan. PPren zuzenketak ere ez du babes nahikorik lortu, eta bertan behera geratu da.
Interpretazio «apokaliptikoa»
EAJk eta PSEk, ordea, azpimarratu dute herritarren osasun mentalari buruzko azterlan ugari daudela eta ez dela beharrezkoa Osakidetzak beste diagnostiko bat egitea. Halaber, nabarmendu dute osasun sistemak tresna eta baliabide nahikoa dituela buruko osasuna artatzeko. PSEko Ekain Ricok gogora ekarri du EAJren eta PSEren arteko gobernu akordioak osasun mentalari garrantzia ematen diola, eta Jaurlaritzak baduela landua estrategia bat gai hori lantzeko. EAJko Jon Aiartzak, berriz, herritarren osasun mentalari buruzko interpretazio «apokaliptikoa» egitea egotzi dio EH Bilduri. Aiartzaren ustez, sare publikoak «babesa» ematen dio herritarren osasun mentalari. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205162/kolono-juduentzako-3000-etxebizitza-eraikitzeko-proiektuak-onartu-ditu-israelek.htm | Mundua | Kolono juduentzako 3.000 etxebizitza eraikitzeko proiektuak onartu ditu Israelek | Koloniak Zisjordanian altxatzea aurreikusten du Tel Avivek. AEBetako gobernuak Israelen «kokalekuen hedatzea» gaitzetsi zuen asteartean, bi estatuen konponbidea zailtzen duelako. | Kolono juduentzako 3.000 etxebizitza eraikitzeko proiektuak onartu ditu Israelek. Koloniak Zisjordanian altxatzea aurreikusten du Tel Avivek. AEBetako gobernuak Israelen «kokalekuen hedatzea» gaitzetsi zuen asteartean, bi estatuen konponbidea zailtzen duelako. | Israelgo Plangintza Kontseilu Nagusiak kolono juduentzako 3.000 etxebizitza baino gehiago eraikitzea aurreikusten duten hainbat proiektu onartu zituen atzo, Peace Now Israelgo GKEak baieztatu duenez. Koloniak Zisjordanian altxatzea aurreikusten du Tel Avivek, Palestinaren lurralde okupatuetan. Kontseiluak azken onarpena eman dio kolonoentzako 1.800 etxebizitza gehiago eraikitzeari, eta aurretiko onarpena eman die beste 1.344 etxebizitza egiteko proiektuei.
Peace Now erakundeak nabarmendu du kolonia horietako gehienak Zisjordaniaren «oso barnealdean» eraiki nahi dituztela, eta bakartuta dauden hainbat koloniak «zabalpen masiboa» izango dutela.
AEBetako Gobernuak Israelen kolonizazio politika kritikatu ondorengo egunean hartu du erabakia Plangintza Kontseiluak. Asteartean, «kokalekuen hedatzea» gaitzetsi zuen Joe Biden AEBetako presidentearen administrazioak, «irmoki» haren kontrakoa dela adierazita. Ned Price AEBetako Estatu Idazkaritzako bozeramailearen esanetan, proiektu horien onarpena «guztiz bateraezina da tentsioa apaltzeko ahaleginekin». Horrez gain, ohartarazi zuen bi estatuen konponbidea —Israelen ondoan estatu palestinar bat eratzekoa— posible egiteko aukerak suntsitzen dituela. «Gure ikuspegiaren berri emango diegu zuzenean Israelgo agintariei gure arteko elkarrizketa pribatuetan», gaineratu zuen.
Hainbat hedabideren arabera, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak telefonoz hitz egin zuen asteartean Benny Gantz Israelgo Barne ministroarekin, eta argi adierazi zion AEBen kontrakotasuna.
Baina Washingtonen adierazpen horiek ez dute Naftali Bennett Israelgo lehen ministroa iritziz aldarazi. Aldiz, azken astean Israelgo kolonien hedapenerako iragarpenik garrantzitsuenak egin ditu haren gobernuak Biden Etxe Zurian denetik. Joan den igandean, Tel Avivek enpresa eraikitzaileei dei egin zien dagoeneko azken onarpena baduten beste kolonia batzuk eraikitzeko eskaintzak egiteko. Proiektu horiek beste 1.300 etxebizitza baino gehiago aurreikusten dituzte kolonoentzako, Zisjordaniako lurretan.
Bidenen aurreko gobernuan presidente izan den Donald Trumpen agintaldian, kolonizazio politikekiko jarrera laxoagoa erakutsi zuen Washingtonek. Horiek Palestinaren lurralde okupatuetan eraikitakoak izan arren, Trumpek adierazi zuen ez zirela nazioarteko zuzenbidearen kontrakoak. Presidente ohia Etxe Zurian izan zen denboran, kolono juduentzako 30.000 etxebizitza eraiki zituen Israelek Zisjordanian.
Palestinako erakunde eta eragileek Israelgo gobernuaren urratsa salatu dute. «Bennetten gobernuaren jarrera Netanyahurena bezain muturrekoa da», ziurtatu du Bassam al-Salhe Palestina Askatzeko Erakundeko Komiteko kideak. Washington ere kritikatu du: «AEBetako Gobernuak hitzak eskaintzen ditu, baina ekintzarik ez Trumpek indarrean jarritako politikak aldatzeko».
Bestalde, kolonien auzia erronka eztabaidarako motibo izango da Bennetten koalizio gobernu barnean. Lehen ministroa Yamina eskuin muturreko alderdiko presidentea da, eta joera askotariko beste zazpi alderdirekin ari da gobernatzen, joan den ekainetik. Tel Avivek eman berri duen pausoak baliteke koalizio barneko ezkerreko indarrak eta arabiarrak haserrearaztea, gehiengo estua duen gobernuan. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205163/ela-lab-eta-gipuzkoako-senideak-elkarteak-eskatu-diete-aldundiari-eta-patronalari-berehala-hasteko-negoziazioekin.htm | Gizartea | ELA, LAB eta Gipuzkoako Senideak elkarteak eskatu diete Aldundiari eta patronalari «berehala» hasteko negoziazioekin | Salatu dute pandemia osteko egoera are okerragoa dela. Greba eskubidea «urratu» zaiela ere azaldu dute, greba eguna izan arren, gutxieneko zerbitzuak guztiz mantentzen direlako. | ELA, LAB eta Gipuzkoako Senideak elkarteak eskatu diete Aldundiari eta patronalari «berehala» hasteko negoziazioekin. Salatu dute pandemia osteko egoera are okerragoa dela. Greba eskubidea «urratu» zaiela ere azaldu dute, greba eguna izan arren, gutxieneko zerbitzuak guztiz mantentzen direlako. | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek 253. greba eguna izan dute gaur. ELA, LAB eta Gipuzkoako Senideak elkarteak manifestazioa egin dute Donostian, Gipuzkoa plazatik abiatuta. Bi sindikatuek jakinarazi dutenez, «Aldundiak erakutsi nahi duen irudia idilikoa» izan arren, pandemiarekin zahar etxeetako langileen lan baldintzak «okertu» egin dira.
Azaldu dutenez, lan karga «zeharo» handitu da, eta enpresek ez dituzte ordezkoak jartzen langileak bajan daudenean. «Nabarmena da lantaldea urriegia dela. Pandemiak langileengan eragin dituen ondorio fisiko eta psikologikoak agerikoak dira; hori guztia erabiltzaileei ematen zaien zerbitzuaren kaltetan doa».
«Argi dago egoitzetako gabeziak egiturazkoak direla», salatu dute. Erabiltzaileei ematen zaien zerbitzuaren inguruan, gehitu dute «denbora luzeegia» ematen dutela ohean, langileek ez daukatelako behar bezalako atentzioa emateko denborarik. Jan gabe ere «ordu asko» ematen dituztela azaldu dute, eta «behar adinako garbitasunik gabe».
Aldundiak, hala ere, langile bakoitzari bi egoiliar dagozkiola dio, eta hori ere argitu nahi izan dute sindikatuek eta egoiliarren senideek: «Ratioen inguruko foru dekretuak berak ezartzen du batez beste zaintzaile bakoitzak hamahiru erabiltzaile artatu behar dituela. Non geratzen dira langileko bi erabiltzaile horiek?».
Horrez gain, salatu dute, gaur greba eguna izanda ere, gutxieneko zerbitzuak osorik daudela: «Gure grebarako eskubidea urratzen dute. Momentu honetan langile gehiago dago lanean, egun arrunt batean baino». Hurrengo greba eguna azaroaren 12an egingo dute.
Bizi duten egoerari aterabidea emateko, aldundiari eta patronalari eskatu diete negoziatzeko: «Bilera bat egin nahi dugu lan gatazka hau konpontzeko eta hitzarmenaz mintzatzeko, betiere, langileek demokratikoki hautatu duten ordezkaritza sindikala errespetatuz». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205164/nafarroako-dbhko-hiru-ikasletik-bik-ez-dakite-gal-zer-izan-zen.htm | Politika | Nafarroako DBHko hiru ikasletik bik ez dakite GAL zer izan zen | Nafarroako Gobernuak «terrorismoaren gaineko ezagutzari» buruzko inkesta bat egin du Bigarren Hezkuntzako ikasleen artean. | Nafarroako DBHko hiru ikasletik bik ez dakite GAL zer izan zen. Nafarroako Gobernuak «terrorismoaren gaineko ezagutzari» buruzko inkesta bat egin du Bigarren Hezkuntzako ikasleen artean. | Zer dakite Nafarroako gazteek talde armatuen jardunari buruz? Galdera horri erantzun nahian, Hezkuntza Departamentuak txosten bat eskatu dio Nafarroako Errealitate Sozialaren Behatokiari. Erakunde horrek inkesta bat egin zuen maiatzean herrialdeko Bigarren Hezkuntzako institutuetako ikasleen artean, eta ondorio nagusietako bat da gehienek «ezagutza maila oso eskasa» dutela. Adibidez, «ETA ezagutzen duzu?» galderari baietz erantzun diote parte hartutako ikasleen %57k soilik. GALen jarduna, berriz, nabarmen ezezagunagoa da ikasleentzat: hiru ikasletik bik ez dakite zer den ere (%63). «Eraso edo ekintza terrorista zehatzen bat» gogoratzen duten galdetuta, %62k erantzun dute ezetz, ez direla bakar batez ere akordatzen. Are: DBHko ikasleen %2k bakarrik gogoratzen dute GALen erasoren bat.
Inkesta aurkezteko, agerraldi bat egin dute gaur Carlos Gimeno Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak eta Luis Campos Errealitate Sozialaren Behatokiko zuzendariak. Kontseilariak azaldu du inkestaren helburua dela DBHko ikasleen ezagutza maila neurtzea, institutuetan «memoriari eta terrorismoaren prebentzioari buruzko unitate didaktikoak» martxan jarri aurretik.
Errealitate Sozialaren Behatokiko zuzendariak eman ditu inkestari buruzko xehetasuna: DBHko 1. eta 4. maila arteko ikasle guztiei helarazi zieten galdetegi anonimoa (28.355 ikasle), eta horietatik, mila erantzun baino gehiago jaso zituzten: «Estatistikoki, oso lagin ona da, oso adierazgarria».
Jasotako erantzunak aztertuta, Camposek nabarmendu du inkestan parte hartutako gazte gehienak bat datozela indarkeriaren erabilera politikoaren aurkako jarreran: «%80k uste dute ez dagoela justifikatuta indarkeria erabiltzea helburu politikoekin, eta %79ren ustez, ezein proiektu politiko ez daiteke egon bizitzeko eskubidearen gainetik». Hala ere, ikasleen %26k uste dute «indarkeriak justifikazioa izan dezakeela zenbait kasutan, helburu politikoekin». Horren gainean, kezka adierazi du Camposek, «datu horrek erakusten baitigu lan handia dagoela oraindik egiteko».
Terrorismoaren eta biktimen esparruan administrazio publikoek antolatzen dituzten egitasmoen inguruan ere «ezagutza maila oso eskasa» agertu dute Nafarroako ikasleek: %67k ez dute administrazio publikoek hartutako neurririk edo egitasmorik ezagutzen. Hala ere, lau ikasletik hiruri gustatuko litzaieke gai hori ikasgelan jorratzea.
Azkenik, gehien-gehienek «hedabideetatik eta sare sozialetatik» jasotzen dute gaiari buruzko informazio guztia. Errealitate Sozialaren Behatokiko buruaren ustez, hezkuntzak «rol garrantzitsua» bete behar luke esparru horretan, «ezin baita indarkeriaren gaineko heziketa sare sozialen menpe utzi». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205165/javier-viar-bilboko-arte-ederren-museoko-zuzendari-izandakoa-hil-da.htm | Kultura | Javier Viar Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari izandakoa hil da | Botikaria zen ikasketaz, baina gertutik jarraitu izan du beti Euskal Herrik artearen garapena, eta hamabost urtez izan zen Bilboko museoko zuzendari. Aurrekontuak estutzean ere eusten asmatu izana da haren lorpen nagusietako bat. | Javier Viar Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari izandakoa hil da. Botikaria zen ikasketaz, baina gertutik jarraitu izan du beti Euskal Herrik artearen garapena, eta hamabost urtez izan zen Bilboko museoko zuzendari. Aurrekontuak estutzean ere eusten asmatu izana da haren lorpen nagusietako bat. | «Ez dut asko pentsatu beharrik izan museoaren nortasunari buruz: diru falta izan da nire arazoa». Erretiroa hartzeko atarian, zorroztasun horrekin laburbildu zion Javier Viarrek (Bilbo 1946- Bilbo, 2021) Bilboko Arte Ederren Museoa zuzentzen egindako hamabost urteko igaroaldia BERRIAri. Botikari ikasketak egin zituen Madrilen, baina oso gertutik jarraitu izan du Euskal Herriko artearen nondik norakoa beti. Arte kritikari modura hasi zuen ibilbidea, komisario ere izan zen, eta Bilboko museoko administrazio kontseiluan hamarkada bat baino gehiago egin ostean heldu zen zuzendari postura, eta erretiroa hartu ostean, 1936tik 2016ra arteko euskal artearen historia biltzen duen hitzaurrerik ere gabeko ia 600 orriko ikerketa kaleratu zuen. 75 urterekin hil da.
Viarrek uste zuen Guggenheim museoaren irekierak onura baino ez ziola ekarri Arte Ederren Museoari, baina, edonola ere, museoak nortasun propioa zuela ere nabarmendu zuen, eta haren bildumaren zabaltasun kronologikoa kontuan harturik, «museo entziklopedikoa» izatea beste aukerarik ez zuela defendatzen zuen. Hortik BERRIA egunkariari eskainitako elkarrizketan emandako titularra: «Bilboko Arte Ederren Museoak kontserbadorea izan behar du». Eta ñabardura ere gehitu zion gero. «Horrek ez du esan nahi erreakzionarioa izan behar duenik».
Estuan ere eutsi
Ziurrenik, sasoirik estuenetan ere lemari heldu izana da haren zuzendari sasoiaren lorpen nagusietako bat. Izan ere, museoak hamabi milioi inguruko aurrekontua zeukanean hartu zuen zuzendaritza Viarrek, eta zazpi eta erdirekin eutsi behar izan zion egitekoari. Publikorik zabalena erakartzeko moduko hainbat erakusketa antolatuta, ordea, zenbaki estu horiekin ere, inoizko bisitari kopururik handienak izan zituen museoak Viarren zuzendaritzapean, eta datu hori nabarmendu izan zuen berak ere, bere lorpenen artean. Zehazki, sei aldiz gainditu zuen museoak urtean 200.000 bisitariren muga, eta 300.000 bisitariko langara ere gerturatu zen 2012an.
Miguel Zugazari hartu zion lekukoa Viarrek, eta Zugazari itzuli zion bueltan 2017an, «pozik». Viar izan zen une honetan hastekoak diren museoaren handitze lanen beharra publikoki azaldu zuen lehenetarikoa ere. Amets horrekin utzi zuen gidaritza, hain justu, 2017an. «Museo hau hazten ikusten dut nik. Esana dut: museo honek ez du hazten jarraitzea beste bokaziorik. Aurrekontua handitzea eta eraikina handitzea, hori da behar dena».
Ameztoiren erakusketa
1936tik 2016ra arteko euskal artearen historia biltzen duen liburua idazteaz gainera, museoak iaz Vicente Ameztoi margolariari eskainitako erakusketako komisario ere izan zen Viar, Miriam Alzurirekin batera. Pintorearen erreferenteak eta joera artistikoak nabarmendu zituen aurkezpenean. «Begi bistakoa lirudike artista figuratiboa zela esateak, baldin eta ez balitz Ameztoi agertu zen momentuan figurazioa egiteak talka egiten zuela garai hartan euskal eskulturan eta pinturan nagusi zen abstrakzioarekin». Aurkezpen hura izan zen haren azken agerpen publikoetako bat.
Museoak dolumin mezua zabaldu du. «Bilboko Arte Ederren Museoak 2002 eta 2017 artean museoko zuzendari izan zen Javier Viarren heriotza benetan deitoratzen du. Bere ibilbide profesional aintzatetsiak eta borondate humanistak aztarna ezabaezina utzi dute museoan eta euskal kulturan. In memoriam». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205166/sei-urteko-zigorra-jarri-diote-basaurin-adingabe-bati-abusuak-egiteatik-epaitu-duten-gizonari.htm | Gizartea | Sei urteko zigorra jarri diote Basaurin adingabe bati abusuak egiteatik epaitu duten gizonari | Zigorra jaso duen gizona futbol talde bateko entrenatzailea zen; ebazpenaren arabera, epaiketan «egiaztatu» egin dute biktimari abusuak egin zizkiola | Sei urteko zigorra jarri diote Basaurin adingabe bati abusuak egiteatik epaitu duten gizonari. Zigorra jaso duen gizona futbol talde bateko entrenatzailea zen; ebazpenaren arabera, epaiketan «egiaztatu» egin dute biktimari abusuak egin zizkiola | Basaurin futbol talde batean entrenatzaile zela adingabe bati abusuak egitegatik epaitu duten gizonari sei urteko kartzela zigorra jarri dio Bizkaiko Probintzia Auzitegiak. Epaiketan «egiaztatu» egin zen abusuak egin zituela, eta denboran luzatu zirela, gainera: lau urtean pairatu zituen biktimak. Adingabearen gain zuen «abantailaz» baliatu zen gizona abusuak egiteko.
Fiskaltzak, hain justu, zigor eskari horixe zuen, sei urtekoa. Gaztetxoaren amak, zortzi urtekoa. Defentsak, berriz, absoluzioa eskatu zuen. Epaiketan akusatuak ukatu egin zituen salaketak, baina aurkeztu diren frogak aski sendoak direla ebatzi dute sententzian. 15 urte ditu orain biktimak; abusuak pairatu zituen 8 urte zituenetik 12 konplitu arte. Adingabeak ez zuen deklaratu epaiketan; auzibidearen instrukzio fasean egin zuen deklarazioa hartu zen aintzat. Bide hori erabiltzen da biktimen sufrimendua arintzeko.
Psikologoek hartu zuten hitza epaiketan, eta esan zuten «ontzat» jo behar dela adingabearen lekukotasuna, «xehetasun» asko eman dituelako abusuen inguruan. Ebazpenean zehaztu dute 2012-2017 aldian ia «familiarteko» harremana izan zuela biktimak abusuak egin zizkion gizonarekin; entrenamenduetako harremanaz gain, eskolako lanak-eta egiten lagundu zion maiz, eta familiari diru kontuetan ere laguntza eman zion. Erlazioaren joritasun hori erabili zuen haurrarengana hurbiltzeko, eta abusuak egiteko.
62 urte ditu zigortu duten gizonak. Epaileak 40.000 euroko isuna ere jarri dio. Behin kartzelatik irtenda, sei urtean ezingo du biktimarengana hurbildu, eta sexu heziketako ikastaroak rgin beharko ditu. Gizon honen kontrako antzeko salaketa gehiago ere egon dira, baina preskribatuta daude ja.
Ebazpenaren aurkako helegitea jartzeko era du akusatuak. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205167/talde-ekologistek-protestak-iragarri-dituzte-cop26-goi-bileraren-kontra.htm | Gizartea | Talde ekologistek protestak iragarri dituzte COP26 goi bileraren kontra | Azaroaren 6an manifestazioa egingo dute Bilbon. Egun berean ekintza bat egingo dute Donostiako Kontxan | Talde ekologistek protestak iragarri dituzte COP26 goi bileraren kontra. Azaroaren 6an manifestazioa egingo dute Bilbon. Egun berean ekintza bat egingo dute Donostiako Kontxan | COP26 Aldaketaldia plataformak mobilizazioak iragarri ditu azaroaren hasieran COP26 goi bileraren gabeziak salatzeko. Azaroaren 1etik 12ra bitartean egingo da Nazio Batuen klima aldaketari buruzko goi bilera, Glasgown [Eskozia], eta bertan egongo dira munduko agintariak. Plataforma ekologistak salatu du goi bilera «partziala» dela, hegoaldeko herrialdeen parte hartzea oso txikia delako, haien arabera. COP26 Aldaketaldiarentzat hegoaldeko herrialde horiek dira, hain zuzen ere, klima aldaketaren ondorio larrienak jasaten dabiltzanak.
Alfonso Caño plataformaren bozeramaileak adierazi du oraingoaren aurretik 25 goi bilera egin badira ere neoliberalismoak jarraitu duela «bizitzaren eta gizartearen euskarriak suntsitzen». Industrializazioaren aurretik hona tenperatura 1,1 gradu igo dela gogorarazi du Cañok, eta, aurreko klimaren goi bileretan 1,5 gradutik behera mantentzeko helburua ezarri arren, «ekintzarako» deia egin du, eta «gradu hamarreneko bakoitzagatik borrokatzea» proposatu du.
COP26 Aldaketaldiaren arabera, energia iturri berriztagarriak «beharrezkoak» izan arren, ez dira konponbidea, ez direlako gai egungo kontsumoa bermatzeko. Hor datza gakoa haientzat. Cañok adierazi du «hazkunde ekonomikoaren bidetik» alde egin behar dela, eta egungo kontsumo joerak alde batera utzi. «Mirari teknologiko faltsuez» eta 3.0 industriaz ohartarazi du. «Murriztu, berrerabili, birziklatu eta konpostatu» mantran laburbildu du proposamena.
Plataformarentzat konponbidea aberastasunaren banaketan eta lanaldiaren murrizketan dago. «Tokiko energia komunitateak» sortzeko deia egin du Cañok, eta aldarrikatu du klima aldaketaren ardura duten enpresei ezin zaizkiela diru laguntzak eman. Bide horretatik jo du gaia Euskal Herrira ekartzeko, eta adierazi du «hemen egiten diren politikek» lotura zuzena daukatela larrialdi klimatikoarekin. Iberdrola eta Repsol izan ditu hizpide plataformako kideak, eta susperraldi ekonomikorako Europar Batasunetik erabiliko dituzten funtsen erabilera deitoratu du. Euskal gizartearen ardura nabarmendu du: «Ez da trantsizio justurik izango klima larrialdia areagotzen duten enpresa eta gobernuak salatzen dituen euskal gizarte aktiborik gabe». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205168/sexu-erasoak-egitea-leporatu-zioten-masajista-adingabeekin-lan-egitera-itzultzen-ahalko-da.htm | Gizartea | Sexu erasoak egitea leporatu zioten masajista adingabeekin lan egitera itzultzen ahalko da | Akusatuari ezarritako kautela neurrien kontra defentsak ezarritako helegitea onartu du Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak. Maiatzean atxilotu zuten gizona, gutxienez hiru neska adingaberi sexu erasoak egitea leporatuta. | Sexu erasoak egitea leporatu zioten masajista adingabeekin lan egitera itzultzen ahalko da. Akusatuari ezarritako kautela neurrien kontra defentsak ezarritako helegitea onartu du Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak. Maiatzean atxilotu zuten gizona, gutxienez hiru neska adingaberi sexu erasoak egitea leporatuta. | Hiru adingaberi sexu erasoak egitea leporatuta joan den maiatzean atxilotu zuten masajista adingabeekin lan egitera itzultzen ahalko da. Hala ere, erabaki du Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak, gizonezkoari ezarritako kautela neurrien kontra defentsak ezarritako helegitea onartuta. Kasuaren instrukzioak irauten duen bitartean adingabeei masajeak emateko debekua zuen, besteak beste.
13, 14 eta 15 urteko hiru adingaberen salaketak jaso ondoren, atxilotu zuen 46 urteko gizona Ertzaintzak. Donostiako Altza auzoko bere lantokian masaje saio batean ukituak egin zizkiela salatu zuten. Bere kontrako akusazioak ukatu zituen epailearen aitzinean, argudiatuta beti toalla bat erabiltzen zuela bere bezeroak zuzenean ez ukitzeko. Epailearen aurretik pasatu ostean, kargupean baina aske geratu zen behin-behineko neurri batzuen pean.
Donostiako udal talde guztiek erasoak gaitzesteko adierazpen instituzionala sinatu zuten, eta EH Bilduk elkarretaratzea egin zuen udaletxearen aurrean. Gertaturikoaren kontra «modu irmoan» agertzeko beharra azpimarratu zuten adierazpenaren sinatzaileek, eta deia egin zuten hezkuntzaren eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren alde lan egiten jarraitzeko. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205169/berdinen-arteko-norgehiagoka.htm | Kirola | Berdinen arteko norgehiagoka | Igandean jokatuko duten lau eta erdiko finalerdietarako pilotak aukeratu dituzte Joseba Ezkurdiak eta Jokin Altunak. Hamargarren aldiz ariko dira elkarren aurka diziplina horretan. | Berdinen arteko norgehiagoka. Igandean jokatuko duten lau eta erdiko finalerdietarako pilotak aukeratu dituzte Joseba Ezkurdiak eta Jokin Altunak. Hamargarren aldiz ariko dira elkarren aurka diziplina horretan. | Hamargarren aldiz jokatuko dute elkarren aurka Joseba Ezkurdiak eta Jokin Altunak lau eta erdiko partida batean. Igandean txapelketako finalerdia jokatuko dute Gasteizko Ogeta pilotalekuan, eta gaur egin dute norgehiagokan erabiliko dituzten piloten aukeraketa. Aurreko bederatzi partidetatik lau txapelketakoak izan dira, eta hirutan Ezkurdia nagusitu da. Hain zuzen, azken hirurak, tartean bi final, 2018koa eta 2019koa. Aurtengo lau eta erdiko txapelketan partidarik galdu gabe iritsi da Ezkurdia: hiru jokatu eta hirurak irabazi ditu. Altunak, berriz, igandekoarekin lau eta erdiko txapelketako seigarren finalerdia jokatuko du.
Biek esan dute iganderako «gogo handiak» dituztela. Altunak aipatu du «buru-belarri eta oso gustura» aritu dela partida prestatzeko entrenamenduetan. Baina Ezkurdia ere sasoi onean iritsi da partidara: «Sentsazio onekin nago, fisikoki, eskuak, burua... oso ongi sentitzen naiz». Elkarri estimu handia dioten bi pilotari dira, eta onartu dute irabaztea ez dela erraza izango. Altunak esan du Ezkurdia bolada onean edo txarrean harrapatzeak berdin duela, eta beti dela «oso zaila» hari irabaztea. Bestalde, Ezkurdiak «dena» emango duela esan duen arren, kontziente da «oso partida zaila» izango dela.
Badituzte antzekotasunak jokoan. Bi pilotariek gustuko dute partidari erritmo bizkorra ematea eta erasokor jokatzea. «Altuna oso erasokorra da, erasoan jokatzea gustatzen zaio, ahal duen guztietan tantoa bukatzen saiatzen da». Altunari aurre egiteko, Ezkurdiak argi du partidaren «erritmoa» berak eraman behar duela; «kantxa erdia kontrolatu» nahi du, eta tanto egiteko «anguloak» bilatzen saiatuko da. Halere, Altunak badaki Ezkurdiari ezin diola «kantxa erdia» dominatzen utzi. «Erritmo ikaragarria jartzen dio partidari. Ni erasokor aritu behar naiz, defentsan oso zaila da Joseba irabaztea». Eta biak kontziente dira lau eta erdikoan sakea alde izateak duen «garrantziaz», eta aprobetxatu behar den zerbait dela.
Konforme geratu dira piloten aukeraketarekin, eta antzeko estrategia erabili dute. Izan ere, pilota bat bestea baino bizkorragoa aukeratu dute biek. «Ez dago aitzakiarik bere pilotarekin jokatzeko aukera berdina izango dut, eta alderantziz», gaineratu du Altunak. Ondo ezagutzen dute igandean jokatuko duten kantxa, behin baino gehiagotan neurtu dituzte indarrak bertan, eta nabarmendu dute biei «asko» gustatzen zaien frontoia dela Ogetakoa.
Ez da final bat
Asko hitz egin da igandekoa txapelketako final aurreratua izango dela, baina Altunak argitu du ez dela horrela izango, eta finalera heltzeko «merituak» egin behar direla. Eta finalera heltzen denak ere «oso final ona» egin beharko duela.
Ezkurdiarentzat, finalerdietan egotea «pozik» egoteko zerbait da. «Etortzen den jende guztiarentzat zein etxetik ikusiko gaituztenentzat, ea partida eder bat egiten dugun eta espektakulua ematen dugun». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205170/erregearen-aurkako-irainen-legea-ezabatu-du-belgikak-valtonyc-rap-kantariaren-eraginez.htm | Mundua | Erregearen aurkako irainen legea ezabatu du Belgikak, Valtonyc rap kantariaren eraginez | 1847ko legea Konstituzioaren kontrakoa dela erabaki du Belgikako Auzitegi Konstituzionalak. Erabakiak zaildu egingo dio Espainiari rap kantariaren estradizioa. | Erregearen aurkako irainen legea ezabatu du Belgikak, Valtonyc rap kantariaren eraginez. 1847ko legea Konstituzioaren kontrakoa dela erabaki du Belgikako Auzitegi Konstituzionalak. Erabakiak zaildu egingo dio Espainiari rap kantariaren estradizioa. | «Garaipena» deklaratu du Simon Bekaert abokatuak sare sozialetan idatzitako txio batean. [Belgikako] Auzitegi Konstituzionalak indargabetu egin du «Erregearen aurkako irainen legea, adierazpen askatasunaren aurkakoa dela adierazita. Urrats historikoa Belgikako barneko lege ordenarentzat, eta albiste ona Valtonycen estradizioaren aferarentzat».
Espainiak Josep Miquel Arenas Valtonyc rap kantariaren aurka abiaturiko kanpaina juridikoak Europako beste herrialde bateko legeetan lurrikara bat eragin du gaur. Mallorcako (Herrialde Katalanak) abeslariari hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak 2017an, bere abestietan «terrorismoaren gorazarrea», mehatxuak eta Espainiako koroari irain egitea leporatuta. Hurrengo urtean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen zigorra, eta abeslaria Flandriara erbesteratu zen, kartzelara sartzeko epea bukatzen zitzaion egunean. Geroztik, hura estraditatzeko hainbat eskaera egin dituzte epaile espainiarrek.
Eskaeretako batek ekarri du Belgikako Auzitegi Konstituzionalak gaur emaniko ebazpena. Izan ere, Belgikako Justiziak onartzen du norbait estraditatzea, baldin eta akusatuari leporaturikoa Belgikan ere delitua bada. Musikariaren kasua aztertzen duen Ganteko auzitegiak epaiketa aurreko galdera egin zion Konstituzionalari, ebatz zezan erregea iraintzea Belgikan ere zigortzeko modukoa ote den.
Eta erabaki argia plazaratu du gaur Konstituzionalak: «Erregearen aurkako irainak zigortzen dituen 1847ko legearen lehen artikuluak Konstituzioaren 19. artikulua bortxatzen du, Giza Eskubideen Europako Hitzarmena kontuan hartuta». Hau da, adierazpen askatasuna defendatzen duten legeen aurkakotzat jo du herrialdean 174 urtez indarrean egon den legea.
Auzitegiak argudiatu du, besteak beste, ezin zaiola estatuburuari beste edozein herritarri baino lege babes handiagoa eman, adierazpen askatasunaren kontuei dagokienez. «Disposizio horrek ez dio erantzuten gizartearen behar larri bati, eta erabat proportzioz kanpokoa da, Erregearen izen ona babesteko helburuari dagokionez».
Abeslariaren abokatuen arabera, erabakiak are gehiago zailduko dio Espainiari Valtonycen estradizioa lortzea.
Besteak beste, No al borbó abestian esandakoengatik zigortu zuen Espainiak musikaria. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205171/kutxabankek-103-gehiago-irabazi-du-banka-negozioaren-emaitza-onei-esker.htm | Ekonomia | Kutxabankek %10,3 gehiago irabazi du banka negozioaren emaitza onei esker | Aseguruetan, hipoteketan, eta inbertsio funtsetan datu onak biltzen jarraitzen du bankuak. Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 176 milioi euroren etekinak izan ditu. | Kutxabankek %10,3 gehiago irabazi du banka negozioaren emaitza onei esker. Aseguruetan, hipoteketan, eta inbertsio funtsetan datu onak biltzen jarraitzen du bankuak. Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 176 milioi euroren etekinak izan ditu. | Interes tasak negatiboan jarraitu arren, Kutxabanken emaitzek oso positibo segitzen dute. Urtarriletik irailera bitartean, bankuak 176 milioi euro irabazi ditu, iaz baino %10,3 gehiago. Horretarako gakoa izan da, hain zuzen, interes tasek baldintzatzen duten banka negozioaren bilakaera ona, zeina %8, 3 handitu den, produktu, zerbitzu eta aseguru berrien kontratazioarekin.
Entitateak bere sarreren aniztasuna sendotzen jarraitzen du, eta banka negozioak jada ekarpen handiagoa egiten dio bere kontuei, interes marjinetatik datozkion sarrerek egiten dutena baino. Bestalde, ustiapen gastu txikiagoek ere ( 30 milioi euro gutxiago) igoarazi dute taldearen azken emaitza.
Kutxabankek inbertsio funts eta aurreikuspen produktuen atalean lortutako datuak ikusgarriak dira, beste behin. Adibidez, bankua sektoreko buru da inbertsio funtsen harpidetza garbietan, eta urtean harpidetza garbi gehien egin dituen taldea da (2.057 milioi euroren aktiboekin), sailkapenean aurretik soilik neurriz askoz ere handiagoko lehiakideak dituela. 2019az geroztik inbertsio funtsen Espainiako merkatuan lortutako izenpetzeen %20 Kutxabankek erdietsi ditu. Taldeak gaur egin 20.036 milioi euro kudeatzen ditu inbertsio funtsetan.
Maileguen atalean ere emaitza onak izan ditu Kutxabankek. Hipoteka maileguen produkzio berria % 36 igo da, eta % 10 mailegu pertsonalena. Taldearen mailegu inbertsioa % 7,5 handitu da. Eta gaur egun, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan mailegu hipotekario berri guztien % 45,6 Kutxabankek ditu, %17,6 Andaluzian, eta % 10 Espainian.
Enpresentzako maileguetan, berriz, Kutxabank hasia da sumatzen alorra ari dela osasuna berreskuratzen. Bankuaren ustez, «Europako Batasuneko laguntza funtsak iristen direnean jarduera ekonomikoa sustatuko da, baina energiaren kostu handiagoak eta lehengaien gabeziak berreskurapena eragotzi lezakete». Kutxabankek nahiko argi dauka, interes tasek epe laburrean negatiboan jarraituko dutela. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205172/auzipetuek-salatu-dute-ez-dutela-konstituzionalaren-erabakiaren-jakinarazpen-ofizialik-jaso.htm | Politika | Auzipetuek salatu dute ez dutela Konstituzionalaren erabakiaren jakinarazpen ofizialik jaso | Espainiako hainbat berri agentziak eta komunikabidek arratsaldean zabaldu dutenez, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak babes helegiteaz ebatzi artean ez da berriz eginen 'Bateragune auziko' epaiketa. Hala eskatua zuen Iñigo Iruin auzipetuen abokatuak. | Auzipetuek salatu dute ez dutela Konstituzionalaren erabakiaren jakinarazpen ofizialik jaso. Espainiako hainbat berri agentziak eta komunikabidek arratsaldean zabaldu dutenez, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak babes helegiteaz ebatzi artean ez da berriz eginen 'Bateragune auziko' epaiketa. Hala eskatua zuen Iñigo Iruin auzipetuen abokatuak. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Bateragune auziko auzipetuen defentsak jarritako babes helegitea aztertu artean ez da berriro eginen epaiketa Espainiako Auzitegi Nazionalean. Izan ere, Espainiako hainbat berri agentziak eta komunikabidek arratsaldean zabaldu dutenez, Konstituzionalak erabaki du behin-behinean etetea Espainiako Auzitegi Gorenak epaiketa berriro egiteko emandako sententzia. Auzipetuek salatu dute, ordea, defentsari ez zaiola oraindik jakinarazpen ofizialik ailegatu: «Komunikabideei egindako filtrazio bat da, eta espero dugu baieztatzea». Ohartarazi dute «ohituta» dauden arren «eskandalu» bat dela hala gertatu izana: «Autoa berretsi eta irakurri ondoren xehetasun handiagoz baloratuko da datorren astean, termino juridiko eta politikoetan».
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak duela bi aste onartu zuen auzipetuen defentsak jarritako babes helegitea tramiterako onartzea, eta erran zuen epaiketaren errepikapena eteteaz aitzinago ebatziko zuela. Erabaki du, bada. Iñigo Iruin abokatuak eskatu zuenari men egin dio, beraz, Konstituzionalak, eta Bateragune auziko epaiketa ez dute berriz eginen Konstituzionalak babes helegiteaz ebazten duen artean.
Defentsak babes helegitean argudiatu zuen Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduaren 14an emandako epaiak —alegia, epaiketa berriro hutsetik hasteko eskaerak—urratu egiten duela auzipetuek benetako babes judiziala izateko duten eskubidea. Zehazki, defentsak uste du Gorenak emandako ebazpenak non bis in idem printzipioa urratzen duela; hau da, ez duela errespetatzen auzi beragatik bi aldiz epaitua ez izateko eskubidea. Iruin abokatuak aurkezturiko helegiteak zehazten du, gainera, bortz auzipetuek osorik bete zituztela 2011n Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarri eta 2012an Gorenak berretsitako espetxe zigorrak: Miren Zabaletak, Arkaitz Rodriguezek eta Sonia Jacintok seina urte egin zituzten kartzelan, eta Arnaldo Otegik eta Rafa Diezek, seina urte eta erdi.
Defentsak Konstituzionalean jarritako helegiteak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren sententzia ere hartzen du erreferentzia gisa. Izan ere, 2018an Estrasburgok emandako epaiak zehazten du auzipetuen eskariz baino ezin dela Bateragune auziko epaiketa berriro egin. Kasu honetan, auzipetuek ez dute horrelakorik eskatu; baina, 2011ko sententziari aurkezturiko kasazio helegiteari erantzunez, Goreneko epaile guztiek aho batez ebatzi zuten Bateragunekoen epaiketa berriro egin behar zela. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205173/chippewa-crew-herriak-danbor-hots-artean-hartu-ditu-bisonteak-rocky-boy-erreserban.htm | Mundua | Chippewa Crew herriak danbor hots artean hartu ditu bisonteak Rocky Boy erreserban | Pixkanaka hedatuz doa bisontea AEBetako jatorrizko nazioen erreserbetan. Aste honetan, 11 askatu ditu Chippewa Cree tribuak, Montana iparraldean. | Chippewa Crew herriak danbor hots artean hartu ditu bisonteak Rocky Boy erreserban. Pixkanaka hedatuz doa bisontea AEBetako jatorrizko nazioen erreserbetan. Aste honetan, 11 askatu ditu Chippewa Cree tribuak, Montana iparraldean. | Berrogei urte inguru ziren AEBetako Rocky Boy erreserban bisonterik ez zela. Behiala, Ipar Amerikan, milioika ale zeuden ugaztun handi horrenak, Ameriketako handienarenak, baina 200 urtean ehunka buru gutxi batzuetara murriztu zituzten kolonoek, merkatariek eta soldaduek, neurririk gabe harrapatuz. Zehazki, 1890. urtean soilik 750 bisonte zenbatu zituzten; horietatik hamar, Montanan. Egoera hori irauliz doa, baina, eta aste honetan Chippewa Cree tribuak euren lurretara eraman du berriro bisontea, Rocky Boy erreserbara, 1990eko hamarkadan desagertu zen tokira.
«Hau etorkizunerako da», esan dio Dustin Whitford tribuko Hizkuntzaren Babeserako ofizialak Great Falls Tribune egunkariari. Asteartean 11 bisonte askatu zituzten erreserban, 485 hektareako lursail batean. Bi urteko lanaren emaitza izan da, Chippewa Cree erreserbaren zuzendaritzak eta bisonte batzordeak, Salish eta Kootenai tribu konfederatuek eta Ameriketako Belaze Erreserba erakundeak ereindako haziaren lorea.
Bisonteak hartzeko itxitura berehala bihurtu zen, asteartean, bizi berri baten atari. Amerikako Belaze Erreserba erakundea belazeen erreserba natural handi bat egiten ari den entitate pribatu bat da, eta sei bisonte eman ditu Rocky Boyn askatzeko. Beste bostak Salish eta Kootenai tribuek eman dituzte. Kamioietan eraman zituzten 11 bisonteak itxiturara. Inguruan, distantzia batera, komunitateko ehunka kidek danborra joz eta bostekoa emanez hartu zituzten.
Oraingoz 11 dira, baina ugaltzea espero dute. Mexikon, 2009an, 23 bisonte askatu zituzten, AEBetako Hego Dakotako Gobernuak emandakoak: hogei eme eta hiru ar. Zenbait mendetan desagertuta egon ondoren, handik urtebetera jaio zen Mexikon lehen bisontekumea, eta 2018. urte amaieran, hamar urte eskasen buruan, 184 zenbatu zituzten.
Bisonteak ugaltzen direnean, bisitarientzako zentro bat ireki nahi dute Rocky Boy erreserban: «Asmo handiak dauzkagu. Gure ametsa bisonteak zabaltzea da, eta, behin hori lortuta, ondo legoke bat hiltzea gure ospakizunetarako edo gure herriari jateko emateko», dio Ashley Young tribuko Bisonteen Batzordeko kideak. Ipar Amerikako jatorrizko herriek elikatzeko, janzteko, babesteko eta ospakizunetarako erabiltzen zituzten bisonteak, ugari zirenean. Horregatik, bisonteak hilez haiek hiltzeko beste modu bat aurkitu zuen AEBetako Gobernuak.
«Lur honetan 40-60 milioi bisonte zeuden, eta beste hainbeste jatorrizko biztanle. Haiek bisonteak eta indiarrak hil zituzten». Jason Belcourt Chippewa Crew tribuko Jasangarritasun koordinatzaileak, iraganean bezala, etorkizunean ere lotzen ditu bisonteen eta euren tribuaren patuak, eta itxaropentsu begiratzen du aurrera: «Bisontea itzuli eta loratu ahala, gure jendea ere loratuko da». Great Falls Tribune egunkariari adierazi dionez, garai zaila dute komunitatean: COVID-19a, heriotzak, suizidioak... «Galduta gaude, ez dakigulako nortzuk garen, hizkuntza eta kultura kendu zizkigutelako. Orain, nortzuk garen aurkitu behar dugu, eta ondo egongo gara. Hau [bisonteak ekartzea] horren parte da».
Bisonteen itzuleraren lekuko izan ziren asteartean Rocky Boyko eta Box Elderko eskoletako berrehun ikasle inguru. Inspirazio iturri izan dezatela nahi dute tribuko agintariek. «Bisonteek sendatzeko gaitasuna dutela irakatsi ziguten. Uste dut gure komunitateari ondo etorriko zaiola pixka bat sendatzea eta bisonteak guretzat zer diren jakitea. Horregatik dakartzagu. Gure kulturaren parte bat dira, eta boteretsuak dira», gaineratu du Youngek.
Ez da AEBetako tribu batek bisonteak euren lurretara eramateko egiten duen lehen ekinaldia. Besteak beste, Shoshone tribuak eta Basoko Faunaren Federazioak (NWF) 2016an hamar bisonte askatu zituzten Wind River Indian erreserban, eta Arapahoe tribuak gauza bera egin zuen hiru urte geroago erreserba horren iparraldean.
NWFk urteak daramatza erreserbetan bisonteak askatzeko lanean. Tribuekin batera AEBetako Belaze Handietan genetikoki «garbiak» diren bisonteak (Bison bison) ezarri eta tribuen eta bisonteen arteko harremana berreskuratzea dute helburu. 2012an Yellowstoneko parke naturaletik eramandako 63 bisonte askatu zituzten Fort Peck Sioux eta Assiniboine erreserban, Montana ipar ekialdean. Azken sei urteetan 250 bisonte askatu dituzte AEBetako beste erreserba batzuetan. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205174/kutxa-bira-egitasmoaren-dokumentala-berrian-ikusgai.htm | Bizigiro | Kutxa Bira egitasmoaren dokumentala, BERRIAn ikusgai | Iparra Hegoa kultur elkarteak antolaturiko egitasmoaren nondik norakoak azaltzen ditu ordubeteko lanak, herriz herri, Patagoniatik Urruña eta Seguraraino. | Kutxa Bira egitasmoaren dokumentala, BERRIAn ikusgai. Iparra Hegoa kultur elkarteak antolaturiko egitasmoaren nondik norakoak azaltzen ditu ordubeteko lanak, herriz herri, Patagoniatik Urruña eta Seguraraino. | Kutxa Bira egitasmoak antolatzaileen aurreikuspenak apurtu ditu aurten. 15-20 herritara eraman nahi zuten, eta, azkenean, 80 hiri eta herritatik igaro zen euskararen eta bizitzaren aldeko mezua duen egurrezko kutxa. Patagonian hasi zen kutxaren bidaia (Argentina), martxoaren 20an, Euskal Herritik 12.000 kilometrora. Eta Urruñan (Lapurdi) eta Seguran (Gipuzkoa) amaitu zen, maiatzeko azken asteburuan. Abentura hura nola antolatu zen kontatzeko, 64 minutuko dokumental bat egin du Iparra Hegoa elkarteak. BERRIAn ikusgai dago osorik. Astelehen gauerdira arte ikusi ahalko da egunkariaren webgunean.
Amaia Renobales Eubak eta Iban Garcia Azpiazuk egin dute dokumentala. Argentinako Carmen de Patagones herrira eramaten du ikusleak hasieran, kutxak bidaia hasi zuen unera. Herriz herriko zeharkaldia egiten duen bitartean, egitasmoaren inguruko informazioa ematen du. Esaterako, kutxa eraiki zuten artisauak aurkezten ditu, eta euren kontatzen dute nola sortu zuten. Kutxaren barruan garraiatu zuten mezua Amets Arzallusek idatzi zuen, eta hark azaltzen du nola osatu zuen testua. «Hizkuntza da oraingoz munduak eskaini digun bizileku bakarra; hitza da gure lurra», adierazten du pasarte batek.
Garcia, bi egileetako batek, zera esan du: «Lehenengo momentutik gure asmoa Kutxa Birak bere horretan dituen helburu, sentimendu eta anekdota guztiak ikus-entzunezko lan batean biltzea izan da. Horretarako proiektua hasi aurretik, gauzatzen zen bitartean eta ondoren antolatzaileekin elkarlanean ibili gara, ahalik eta modu natural eta gardenean biltzeko».
Patagoniatik hastea erabakita, euskal diasporari «ahotsa emateko» asmoa izan zuten antolatzaileek. Hegoaldeko hemisferiko euskaldunak mintzo dira dokumentalean, haientzat euskarak eta euskaldun izateak zer esan nahi duen azaltzeko.
Kutxak Katalunian eginiko egonaldia ere ikusten da dokumentalean; besteak beste, Bartzelonan haren inguruan antolatu ziren jaiak.
Izurriaren kalte emozionalak
Pandemiak eragindako konfinamenduak euskaldunak nola banandu dituen kontatzen dute antolatzaileek, eta hutsune hori bete nahi izan dutela egitasmoarekin. Pello Aranzabal antolatzaileak esan zuenez, «gure hizkuntza konfinatua izan dute. Bi estatu dauzkagu, benetako pandemia direnak, eta txertoa gure ahotan dago». Garcia gustura ibili da lana egiten: «Kutxarekin batera ibili ginen gu geu ere Euskal Herrian zehar eragin dituen sentimendu eta erreakzio guztiak grabatzen lehenengo pertsonan». Segurako Baratze pilotalekuaren ondoko futbol gunean amaitzen da lana. Han, eginikoaren balorazioa egiten dute antolatzaileek. Kutxa Bira behin egiteko gauza bat zela adierazten dute, Korrika, Herri Urrats, Durangoko Azoka, Nafarroaren Eguna eta halako festak ez egiteak sorturiko «kalte emozionalak eta nortasun kalteak» nolabait osatzeko. Misioa beteta, egitasmoa «hiltzeko» sortu zela gogoratzen dute.
Garciak bilakaera bat sentitu du lana ontzen. «Egunez eguneko lan bat izan da, arazo eta zailtasunetara egokituz eta aurretik antolaturiko egutegia ahalik eta ondoen jarraituz. Proiektua bera denborak aurrera egin ahala eboluzionatzen joan zen, eta gu ere berarekin batera joan ginen». |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205175/inflazioa-2022an-apalduz-joango-dela-uste-du-ebzk.htm | Ekonomia | Inflazioa 2022an apalduz joango dela uste du EBZk | Europako Banku Zentralak ez du aldaketarik egin bere politikan, nahiz eta aitortu duen inflazioa aurretik uste baino gehiago igoko dela eta denbora luzeagoan egongo dela goian. Espainian inflazioa %5,5 igo da urrian. | Inflazioa 2022an apalduz joango dela uste du EBZk. Europako Banku Zentralak ez du aldaketarik egin bere politikan, nahiz eta aitortu duen inflazioa aurretik uste baino gehiago igoko dela eta denbora luzeagoan egongo dela goian. Espainian inflazioa %5,5 igo da urrian. | «Inflazioa, inflazioa, inflazioa». Inflazioari buruzkoek Europako Banku Zentraleko azken Gobernu Kontseiluan denbora mordoa hartu dutela aitortu du Christine Lagardek. Ez da gutxiagorako; mundu osoan dago kezka zer gertatuko den prezioekin datozen hilabeteetan; zenbateraino baldintzatuko duten hazkunde ekonomikoa; eta noraino inflazio handiegi baten beldurrak ez ote dituen banku zentralak bultzatuko haien politikak estutzera, ekonomiak oraindik ez direnean erabat suspertu pandemiaren ajeetatik.
Kezka nolabait berresteko, gaur jakin da Espainiako urriko inflazioaren indize aurreratua, prezioen %5,5eko hazkunde erritmoa erakutsiz, eta iraileko %4ko hazkundea gaindituz. Alemanian, berriz, inflazioa %4,5ean kokatu da, azken 28 urteetako mailarik handienean. Argi dago, dena den, prezioen igoeraren erantzulerik handiena energia garestia izan dela. Esaterako, energia eta elikagaien prezioak kanpoan uzten dituen azpiko inflazioa %1,4koa da Espainian, orokorra baino nabarmen txikiagoa.
EBZko presidenteak ere argi dauka «petrolioaren, gasaren eta argindarraren prezioak» direla inflazioaren igoeraren eragile nagusiak, hornidura kateen arazoekin batera. Horiei beste aldagai bat ere gehitu die Lagardek; haren ustez, euroguneko inflazioaren datuan eragina du Alemanian pandemiagatik murriztutako BEZa lehengoratu izanak. Eragin hori, dena den, alderaketatik 2022. urtearen hasieran ezabatuko da, eta Lagardek iradoki du horrek apalduko dituela inflazio presioak eurogunean.
Ildo berean, energiarekin lehen gertatu izan dena pasatuko dela uste du Lagardek; bat-bateko igoeraren ostean, energiaren prezioak egonkortu egingo direla. Berdintsu gertatuko da, EBZko buruaren ustez, mundua pandemiatik suspertzen doala, goranzko eskariarekin eta uzkurtutako eskaintzarekin hornidura kateetan sortutako estualdiekin. Hurrengo urte bukaera aldera, arazoa arinduko dela uste du.
Uste baino luzeago
Lagardek ametitu du EBZk aurretik uste baino gehiago igoko dela inflazioa eurogunean eta goian denbora gehiagoz egongo dela, baina 2022. urtean zehar inflazioa apalduz joango dela espero du. Hori bai, soldaten igoera batek inflazioan bigarren itzuliko efektu bat ekar dezakeen oso adi egongo da EBZ.
Gauzak horrela, banku zentralak ez du bere diru politikan aldaketarik egiteko asmorik, oraingoz behintzat. EBZk ekonomia suspertzeko erosketa programekin jarraituko duela iragarri du, eta zorra erosteko PEPP programa 2022an martxoan amaituko dela berretsi du. Horretarako prozedura zein izango den abenduko Gobernu Kontseiluan hitz egingo dutela esan du.
Jakina, gehiegizko inflazio baten arriskutik babesteko ekonomia hoztuko luketen interes tasen igoera batez galdetu diote EBZko presidenteari. Hark baztertu egin du igoera, hurrengo urtean inflazioa %2ko helburutik behera gelditu dela, eta hori esateko datuak dituela argudiatuz. Lagardek gaineratu du, halaber, bera ez dela sartzen beste banku zentralek egin dezaketenarekin.
Baina sinetsi diote merkatuek Lagarderi? Ez dirudi, gaur behintzat. Inbertsiogileek tasen igoera baten alde apustu egin dute, bonuak erosten, datorren irailerako tasen igoera bat espero duten analistei jarraiki. Horri buruz galdetuta, «gure irakurketa zuzena da», erantzun du EBZko presidenteak. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205176/realak-0-2-irabazi-dio-celtari.htm | Kirola | Realak 0-2 irabazi dio Celtari | Isakek eta Aritzek sartu dituzte golak, bigarren zatian. Realak lidergoari eutsi dio | Realak 0-2 irabazi dio Celtari. Isakek eta Aritzek sartu dituzte golak, bigarren zatian. Realak lidergoari eutsi dio | Lehiaren bezperan esan zuen Imanol Alguacil Realeko teknikariak ez zegoela igandean jokatuko den Athleticen kontrako derbiari begira, eta hurrengo partida zela garrantzitsuena: Celtaren aurkakoa. Esan eta egin. Ez du inor gorde Imanolek, eta artilleria osoa zelairatu du. Ez da damutu. Realak 0-2 irabazi dio Galiziako taldeari, eta beste hiru puntu poltsikoratu ditu, Isakek eta Aritzek bigarren zatian sartutako golei esker. Hala, lidergoari eutsi dio Realak: 11 partida jokatuta, 24 puntu pilatu ditu.
Hamaikakoan ezusteko nagusia Ryanen presentzia izan da. Imanolek atseden eman dio Realeko atezain titularra den Remirori, eta aukera bikain aprobetxatu du australiarrak. Ez du golik jaso, eta merituzko geldiketak egin ditu. Bigarrenez aritu da ligan atea zaintzen. Zubimendi ere hasieratik aritu da, lesiotik osatu berritan. Halaber, Diego Ricok bere lehen minutuak jokatu ditu elastiko txuri-urdinarekin.
Neurketa irekia espero zen, eta hala izan da. Celtak izan du baloiaren jabetza lehen minutuetan, eta hark eman du aurreneko abisua. Relaren korner baten ostean, kontraeraso azkar bat josi du, baina Nolitoren jaurtiketa kanpora joan da. Jarraian, Ryanek geldiketa ona egin du. Arriskua sortzen hasi da Celta, zelaian hobeto zela, eta bizi jokatzen.
Kostatu zaio Realari partidan sartzea, baina txuri-urdinak ere erraz iristen ari ziren Celtaren area ingurura. 11. minutuan izan du Realak aurreneko aukera: Januzajek gehiegi gurutzatu du baloia, eta gutxigatik kanpora joan da. Hurrengo minutuan, Isaken jaurtiketa atezainak urrundu du. Apurka orekatzen joan dira indarrak, eta trabatu egin da jokoa. Suediako aurrelariaren abiadura baliatzen saiatu dira txuri-urdinak, baina ez dute min gehiegi egin. Txispa bat gehiago behar zuen Imanolen taldeak.
Celtarenak izan dira lehen zatiko azken minutuak ere. Atsedenaldiaren atarian, izugarrizko geldiketa bikoitza egin du Ryanek, eta salbatu egin du Reala. Eskertu du Realak atsedenaldia. Sustoarekin joan dira aldageletara txuri-urdinak, baina markagailua hutsean zela. Hori izan da onena. Ez zen nahi bezala ari Reala: horren seinale atezaina izatea lehen 45 minutuetan gehien gailendu den jokalaria.
Bigarren zatiak ere antzerako gidoia izango zuela zirudien. Baina Realak eman du kolpea, 53. minutuan. Portuk Januzaji pasatu dio baloia, eta honen jaurtiketa atezainak gelditu ondoren, aldaratzean bakar-bakarrik errematatu du Isakek. Hasiera batean epaileak baliogabetu egin du gola, jokoz kanpo seinalatuta; VAR sistemaren bidez, baina, ontzat eman dute gola.
Galiziako taldea ez da kikildu, eta asko estutu du hurrengo minutuetan. Berriro ere Ryanek esku hartu behar izan du, beste geldiketa bikoitz batekin. Sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei, baina eutsi dute Celtaren erauntsia. Partida hautsita zegoen, eta aldaketak egitea erabaki du Imanolek. Zelai erdia indartu du Turrientes eta Zubeldia sartuta, eta aurrean Sorloth zelairatu du.
76. minutuan gola sartu du Celtak, baina Brais Mendez jokoz kanpo zegoen. Balio izan duena Realarena izan da. Turrientesen kornerra sareetara errematatu du Aritzek, eta 0-2koa jarri du markagailuan, lehia ixteko; beasaindarren arteko konexioak hauspoa eman dio taldeari. 79. minutua zen.
Realaren bigarrena zanpateko handia izan da Galiziako taldearentzat, eta azken minutuetan Ryanek ez du lan handirik izan. Hala, urrezko beste hiru puntu eskuratu ditu Realak, partida distiratsua egin ez badu ere. Txuri-urdinek derbian dute dagoeneko burua. |
2021-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/205177/facebook-konpainiak-izena-aldatu-du-aurrerantzean-meta-izango-da-metabertsoan-zentratzeko.htm | Bizigiro | Facebook konpainiak izena aldatu du: aurrerantzean Meta izango da, metabertsoan zentratzeko | Connect konferentzian egin du iragarpena Mark Zuckerbergek. Izen aldaketak ez dio eragingo Facebook sare sozialari. | Facebook konpainiak izena aldatu du: aurrerantzean Meta izango da, metabertsoan zentratzeko. Connect konferentzian egin du iragarpena Mark Zuckerbergek. Izen aldaketak ez dio eragingo Facebook sare sozialari. | Duela astebete iragarritakoa bete egin da: Facebook konpainiak izena aldatu du, eta, aurrerantzean, Meta deituko da. Gaur urteko Connect konferentzia egin du konpainiak, eta horretan iragarri du izen aldaketa Mark Zuckerberg buruak. Adierazi duenez, izena aldatuko dute, konpainiak buru-belarri aritu nahi duelako metabertsoa deiturikoa sortzen; hau da, unibertsoaz harago joango den mundu birtual bat.
«Uste dut nahasmendua eta ezerosotasuna sortzen zuela konpainiak eta sare sozialetako aplikazioetako batek izen bera izatea», esan du Zuckerbergek. Facebookek argi utzi nahi du dagoeneko ez dela sare sozial bat bakarrik. Sare sozialak berak Facebook izena izango du aurrerantzean ere, baina nabarmendu nahi dute sare soziala konpainiaren beste produktu bat besterik ez dela. Izan ere, duela hiru asteko matxurarekin argi geratu zenez, orain Facebook deritzon konpainiak beste hainbat produktu kontrolatzen ditu, tartean Whatsapp eta Instagram.
Metabertsoa Interneten hurrengo urrats gisa azaltzen dute. Errealitate birtualarekin eta errealitate areagotuarekin loturiko kontzeptua da. Lehenean, mundu erabat artifizialak sortzen dira. Bigarrenean, mundu erreala eta birtuala nahasten dira, duela lau bat urte boladan egon zen Pokemon Go jokoan bezala. «Errealitate areagotuaren bidez eta teknologia jantzigarriarekin, homo smart sapiens-a sortzen ari gara, etorkizuneko supergizakia», adierazi izan dute horretan Euskal Herrian lanean dabiltzan ingeniariek. Metabertsoak unibertso paralelo bihurtuko luke Internet, eta gizakiak, horretan lan egiteaz gain, hor bizi ahalko dira, erreal gisa bizi ahalko diren espazio birtualetan.
Unibertso horretan sartzeko betaurrekoak garatzen 10.000 pertsona ditu lanean Facebookek. Zuckerbergek Oculus VR konpainia erosi zuen 2014. urtean. Errealitate birtual eta areagoturako betaurrekoak egiten ditu, eta 2015ean hiru dimentsioko munduak eta errealitate mistoak sortzen dituen Surreal Vision erosi zuen, telepresentzia lantzeko; hau da, leku fisiko berean ez dauden pertsonek elkarrekin aritu ahal izateko, bertatik bertara baleude bezala. Gaurko bideo bileretan bezala, esaterako, baina hiru dimentsioan eta espazio birtual berean murgilduta. Izan ere, adituek uste dute izurriarengatik ezarritako konfinamenduak eragin duela Facebook horren aldeko apustuan buru-belarri sartzea, egoerak agerian utzi duelako, besteak beste, telelanaren eta, oro har, telepresentziaren beharra eta ahalmena.
Zuckerbergek berak esan zuen uztailean nahi zuela jendeak «benetan Facebook sare sozial soil gisa ikusteari utzi eta metabertso konpainia gisa ikusten hastea».
Beste hainbat konpainiak egin dituzte halako izen aldaketak lehen ere. Googlek, esaterako, Alphabet izena hartu zuen 2015. urtean, eta Google marka bilatzailearentzat utzi zuen.
Izen aldaketak badu beste interpretazio bat, ordea. Izan ere, aukera eman diezaioke konpainiari Facebook markatik nolabait urruntzeko. Izan ere, hautsak harrotu ditu azken egunotan Frances Haugen konpainiako langile ohiak AEBetako Senatuan egindako agerraldiak. «Facebook gure demokrazia ahultzen ari da, eta gazteei kalte egiten ari zaie», salatu zuen Haugenek. «Enpresako buruzagiek badakite Facebook eta Instagram seguruago nola bilakatu, baina erabaki dute halakorik ez egitea».
Senatarien galderei erantzunez, langile ohiak ohartarazi zuen Instagramek eta Facebookek nerabe asko anorexia izatera bultzatu dituztela, eta ziberjazarpena pairatzen duten nerabeak ere asko direla azaldu zuen. AEBetako Senatuari neurriak hartzeko eskatu dio, Facebooken eragina kontrolatzeko. Wall Street Journal-ek argitaratu zuenez, enpresak berak aitortu du Instagram «toxikoa» dela gazteentzat, «bereziki neskentzat».
Horrez gain, urriaren 4ko itzalaldiak agerian utzi zuen zer arrisku dituen milioika pertsona eta enpresaren baliabide teknologikoak enpresa pribatu gutxi batzuen eskuetan uzteak. Orain unibertso osoak sortzeaz ari direla entzuteak ez du kezka baretuko. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205202/nafarroan-moteldu-egin-da-suspertzea-hirugarren-hiruhilekoan-18-handituta.htm | Ekonomia | Nafarroan moteldu egin da suspertzea hirugarren hiruhilekoan, %1,8 handituta | Nastat erakundeak aurreratutako datuaren arabera, barne kontsumoa eta inbertsioa apaldu egin dira, eta kanpo merkataritzak atzera egin du. | Nafarroan moteldu egin da suspertzea hirugarren hiruhilekoan, %1,8 handituta. Nastat erakundeak aurreratutako datuaren arabera, barne kontsumoa eta inbertsioa apaldu egin dira, eta kanpo merkataritzak atzera egin du. | Aurreko astean, Laboral Kutxako Ikerketa zuzendariak azpimarratu zuen uztailetik kontsumoaren apaltzea eragin zutela nazioarteko hornidura arazoek eta prezioen igoerak. Nastat estatistika erakundeak goizean aurreratutako datuak arrazoi eman dio. Bigarren hiruhilekoan ekonomia %2,6 handitu ostean, uztailetik irailera bitartean erritmoa moteldu egin da, %1,8 hazi baita aurreko hiruhilekoarekin alderatuta.
Iazko udako datuekin alderatuta, %4,1 handitu da ekonomia urtebetean. Ikusi beharko da zer gertatzen den urtea amaitu bitarteko hilabeteotan, baina gobernuak asteazkenean, aurrekontuen aurreproiektua aurkeztu zuenean, %7,7ko hazkundea iragarri zuen 2021erako —%6,5ekoa baldin eta KPIaren eragina aintzat hartzen bada—.
Urte gorabeheratsua
Urte gorabeheratsua izaten ari da. BPGaren bilakaerari erreparatuta, zerra baten antza hartu du grafikoak, gora eta behera. Lehen hiruhilekoan, pandemiaren ondorioz ezarritako neurrien eta murrizketen ondorioz, atzera egin zuen barne produktu gordinak (%0,5), baina udaberrian txertaketa prozesuak bizkortze handia izan eta gero, espero zen jarduera ekonomikoa indarrez suspertzea. Hala izan zen udaberrian, baina udan galga sakatu du ekonomiak, nazioarteko egoeraren ondorioz.
Autogintzako erdieroaleen krisia nabaritu du VWek, industriako beste sektoreetan lehengai falta dago, eta oro har kontsumo prezioak gorantz ari dira. Nastat erakundeak egiaztatu du, eskariaren atalean, barne kontsumoa apaldu egin dela, baita kapital eraketa gordinean ere —enpresen inbertsio eta irabaziak, alegia—. Hala ere, nazioarteko egoera nahasia batik bat kanpo merkataritzan islatu da: «Kanpo merkataritzaren eskariaren ekarpena tasa negatiboetara itzuli da», dio oharrak.
Gaurkoa lehen datu aurrerapena da, eta udatik antzematen zen joera bat baieztatu du. Dena den, Nastatek berak ohartarazi du lehen kalkulu hauek behin-behinekoak direla, eta abenduaren 23an kaleratutako diren datuekin analisi osoago bat egingo dutela.
Industriaren konfiantza, beherantz Nastatek, ostegunean kaleratutako beste ohar batean, ondorioztatu du industriako enpresen konfiantza okertzen ari dela. Industriako enpresen artean egungo egoeraz eta etorkizunaz egindako inkestak agerian utzi du sektorearen pertzepzioan ezkortasuna nagusitzen ari dela. Bertatik konfiantza neurtzen duen adierazle bat ateratzen du Nastatek, eta iraileko datuak agerian uzten du okerrera egin duela abuztutik irailera.
Azpisektoreka, elikagai industriak, kimikak eta papergintzak baikorrago ikusten dute egungo egoera. Ezinbestean, nazioarteko egoeraren ondorioz, mineralen eta metalen sektoreak, metalgintzak oro har eta garraioak ezkorrago aurre egiten diote egoerari, hornidura arazoen ondorioz. Nastaten arabera, industriaren produkzio ahalmena %75ean dago. Aurten, bigarren hiruhilekoan %79an izan da, eta iaz, garai berean, %80an. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205203/jose-perals-1313-auziko-fiskala-eta-ez-da-desagertu.htm | Politika | Jose Perals, 13/13 auziko fiskala: «ETA ez da desagertu» | Julen Zelarainen akusazioa bazter uztea erabaki du Peralsek, baita AVT eta Dignidad y Justicia akusazio partikularrek ere. Beste auzipetuei dagokienez, akusazioak mantentzea erabaki dute. Are gehiago, Peralsek irmoki adierazi du ETA oraindik ere bizirik dela: «ETA ez da desagertu; ETAk krimenak egiteari utzi dio, baina erakunde kriminala eta bere kideak oraindik hor daude, eta egitate horiek eztabaidaezinak dira». | Jose Perals, 13/13 auziko fiskala: «ETA ez da desagertu». Julen Zelarainen akusazioa bazter uztea erabaki du Peralsek, baita AVT eta Dignidad y Justicia akusazio partikularrek ere. Beste auzipetuei dagokienez, akusazioak mantentzea erabaki dute. Are gehiago, Peralsek irmoki adierazi du ETA oraindik ere bizirik dela: «ETA ez da desagertu; ETAk krimenak egiteari utzi dio, baina erakunde kriminala eta bere kideak oraindik hor daude, eta egitate horiek eztabaidaezinak dira». | 13/13 auziko epaiketa saioa izan dute gaur Madrilen, Espainiako Auzitegi Nazionalean. Jose Perals fiskalak jakinarazi du erretiratu eginen dutela Julen Zelarain auzipetuaren akusazioa. Peralsek ez ezik, berdin egin dute AVT eta Dignidad y Justicia akusazio partikularrek ere. Akusazioa zergatik baztertu duen argudiatu du fiskalak: bertzeak bertze, erran du «zalantza» zeukatela Zelaraini ote zegokion «Ilazki» ezizena. Angela Murillo epaileak baimenduta, akusazioen aulkitik jaiki da Zelarain. Bertze auzipetuei dagokienez, akusazioak mantentzea erabaki dute, ordea: Zelaraini zegokion 11 urteko zigorra kenduta, guztira 66 urteko espetxe zigorrak eskatuko dizkiete gainerako sei euskal herritarrei.
ETArekin lotu dituzte, bertze behin, gainerako auzipetu guztiak: Jose Perals fiskalak azaldu duenez, Arantza Zulueta eta Enparantza ETAko «buru» gisa akusatuak dira; Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegi, ETAko «kide» gisa, eta Saioa Agirre eta Nerea Redondo, «laguntzaile» modura. 2008ko maiatzean ETAri atzemandako dokumentuak dira akusazio horiek egiteko frogen oinarria, Perals fiskalaren arabera. Informazio horrekin egin zuten (H)alboka txostena.
Akusazio horiek argudiatzen aritu da Perals, Arantza Zuluetari buruz, lehenik: «Arantza ez zen ETAko presoen abokatu bat: ETAko abokatua zen». Are, fiskalaren arabera, Arantza Zulueta ETAko «buru» ere izan zen, «iraultza zerga» kobratzen zuen, eta diru hori lekualdatzen ere hartzen zuen parte, Peralsen erranetan. Baita ETAren «ituak» zehazten ere. Nabarmendu duenez, Zulueta «fronte juridikoko buru» gisa agertzen da hainbat dokumentutan. Gainera, Peralsek kontatu du lehergai batzuen kokapenari buruzko mapa bat ere atzeman ziotela Zuluetari. Haren iritziz, mapa bat edukitzea «lehergaiak potentzialki edukitzea» bezala da.
Enparantzari buruz ere estilo berean mintzatu da Perals, eta gaineratu du «ildo gogorreko militantea» zela Enparantza, «hiltzen jarraitu nahi» zutenetakoa. Fiskalak zehaztu du hainbat epaile, Alfrefo Perez Rubalcaba Barne ministro ohia eta Iñigo Urkullu bera proposatu zizkiola ETAri «helburu» gisa. Enparantzak ETArekin izandako ustezko bileren berri ere eman du fiskalak.
Naia Zuriarraini buruz, fiskalak erran du auzipetuaren beraren ordenagailuan atzeman zutela hari buruzko informazio guzia. Peralsek dio Koordinazio Taldeko lanak egiten zituela Zuriarrainek; Koordinazio Taldea ETArekin lotu du fiskalak. Haren erranetan, ETAren eta abokatuen arteko lotura egiteko balio zuen KT-k. Sarriegiri ere eginkizun hori egotzi dio.
Perals luze aritu da akusazioak justifikatzeko argudioak zerrendatzen. Gainera, azpimarratu du auziko sei akusatuen kontrako frogak «froga zuzenak» direla, dokumentuak miaketetan atzemandakoak direlako. Miaketak «baliozkotzat» jo ditu, abokatuen «sekretu profesionala» errespetatuta egin baitzituzten, haren erranetan.
AVT akusazio partikularrak bat egin du fiskalaren tesiarekin, eta halaber egin du Dignidad y Justizia elkartearen akusazio partikularrak ere.
Luzapena, defentsaren «erru»
Abokatuek salatu dute «behar ez bezalako luzapen oso kualifikatuak» gertatu direla epaiketan. Hain zuzen ere, aspaldi hasi zen prozesua: hamar urte baino gehiago iragan dira atxiloketetatik; 2010eko apirilaren 14an izan ziren. Abokatuek oroitarazi dute «irregulartasunak» izan direla bidean. Bertzeak bertze, azaldu dute bi aldiz kausa beragatik epaitzen ari direla, errugabetasun presuntzioa urratu zaiela, eta ez dutela izan «epaiketa justu bat izateko eskubiderik». Horiek aintzat harturik, abokatuek defendatu dute urraketa horiek guztiak kontuan hartuko balira gehienez ere urte bat eta hilabete batzuetako zigorrak bete beharko lituzketela auzipetuek.
Nerea Redondoren kasuari erreparatu diote abokatuek. Jose Mari Elosua letraduak zehaztu du kasik lau urte pasatu zirela instrukzio fasean akusatuari buruz deus ikertu gabe.
Eskaera eta argudio horiei guziei banan bana eta kontra eginez erantzun diete fiskalak eta akusazio partikularrek, ordea. CNI Espainiako zerbitzu sekretuek ikerketan parte hartzeari buruz, adibidez, fiskalak erran du haien laguntza «tangentziala» izan zela: frogen oinarri nagusia 2008an ETAri atzemandako dokumentu batzuk izanen lirateke, eta horrekin osatu izanen lukete (H)alboka txostena, zeina 13/13 auziaren oinarria baita.
CNIko kideek «laguntza» ematea «normaltzat» jo du Peralsek, halere, haren lana «terrorismoa ikertzea» baita. Haren frogak ez ditu «ekintza judizialtzat» jo, eta, gainera, argudiatu du defentsarentzat ez direla «erabakigarriak» CNIko kideen deklarazioak. Asteon jakin da CNIk uko egin diola 13/13 auzian parte hartu zuten agenteak identifikatzeari, haren arabera, «legeak» ez diolako «baimentzen». Defentsaren abokatuek, ordea, garrantzizkotzat zuten haiek deklaratzea.
Epaiketa hainbertze luzatu izanaren errua defentsari egotzi dio fiskalak, bertzeak bertze, haien idatzia berandu aurkeztu zutelako: «Badirudi abokatuek ez zutela nahi epaiketa egin zedila». Delitu beragatik bi aldiz epaitzeari buruz, erran du auzipetuak kartzelan sartu izanak «eten» bat ekartzen duela. Peralsen ustez, beraz «delitu bera berriro egitea» litzateke, eta ez delitu beragatik bi aldiz epaitzea. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205204/tubacexek-324-milioi-euro-galdu-ditu-urteko-lehen-bederatzi-hilabeteetan.htm | Ekonomia | Tubacexek 32,4 milioi euro galdu ditu urteko lehen bederatzi hilabeteetan | Iazko epe berean 11 milioi galdu zituen, baina datozen hilabeteei begira «baikor» dagoela esan du Arabako konpainiak. | Tubacexek 32,4 milioi euro galdu ditu urteko lehen bederatzi hilabeteetan. Iazko epe berean 11 milioi galdu zituen, baina datozen hilabeteei begira «baikor» dagoela esan du Arabako konpainiak. | Tubacexen galerak handituz doaz. Iazko lehen bederatzi hilabeteen aldean, galera horiek halako hiru dira jadanik aurten, eta zuloa 32,4 milioi eurora iritsi da. Baina konpainiak «baikortasuna» helarazi du datozen hilabeteei begira, batik bat baduelako horretarako arrazoi bat: eskaera poltsa. Arabako hodi egileak jakinarazi du 500 milioi euroren kontratuak dituela zain, eta horrek geroa bermatu beharko luke.
Dena den, emaitzek enpresaren egoera ahula islatu dute, urteko hirugarren hiruhilekoan ere areagotu egin baitira galerak: 4,7 milioi galdu zituen iazko uztailetik irailera, eta bikoiztu egin ditu aurtengo epean: 9,1 milioi. 2020ko azken zatian eskaera gutxi sartu zirela dio konpainiak, eta horrek ondorio okerrak izan dituela 2021. urteko lehen erdian. Horiek hala, urteko lehen bederatzi hilabeteetan 246,4 milioi euroren salmentak egin ditu, %36,8 gutxiago, eta EBITDA bost milioikoa baizik ez da izan; 26,4koa izan zen iaz, urtarriletik irailera betiere.
«Zorionez, 2021eko erdialdean joera aldatzen hasi da, eta munduko merkatuen hobekuntza nabaritzen hasi gara», esan du Tubacexeko kontseilari ordezkariak, Jesus Esmorisek. Eskaera gehiago jasotzen ari da konpainia, «erritmo motelean, baina etenik gabe». Hala, urteko hirugarren hilekoan 86,4 milioi euroko fakturazioa izan du Tubacexek, bigarrenean baino %17,6 gehiago.
Joera positibo horrek bere hartan jarraituko duela uste du Esmorisek, energiaren merkatuetan inbertsioa suspertu egin delako, nahiz eta inflazioaren «aldagai negatiboak» egoera zamatu dezakeen. Izan ere, «saihetsezina» ikusten du konpainiak inflazio handiak prezioen igoera ekartzea bere sektorean ere.
Lan gatazka atzean uzten
Kontseilari ordezkariak uste du Tubacexek «rol garrantzitsua» izango duela deskarbonizazioaren prozesuan. «Energiaren sorkuntzak, garraioak eta biltegiratzeak erresistentzia handiko materialak behar dituztelako, tenperatura, presiora eta korrosioaren aurrean, edozein dela ere energia horien jatorria». Esmorisek esan du badituztela eskaera poltsan deskarbonizazioarekin lotutako zenbait kontratu.
Tubacexen egon den lan gatazka luzea atzean geratzen hasi da, eta ohiko jarduera berreskuratzeko bidean dira Laudio eta Amurrioko fabriketan. Azken hilabeteetako aldi baterako erregulazioak kentzen hasi da enpresa, jasotako eskaerei esker, baina langile batzuk erregulazioan daude oraindik ere; hain zuzen, Amurrion eta Laudion. Urriaren 5ean itzuli ziren planta horietara beharrera greba luzean egondako 129 kaleratuak. 236 eguneko lanuzte luzea izan zen, prozesu traumatikoa zinez.
Tubacexek egindako berregituraketak 35 milioi euro aurreztea ekarri dio kostuei begira, eta kutxan 135 milioi euro dauzka finantza mailako berregituraketa tarteko. Konpainiak dio baduela 2024an ordaindu beharko duen zorra kitatzeko likidotasuna. 2022an zorraren maila pandemiaren aurrekoa izatea espero du. Gaur egun zor finantzarioa 368,2 milioi eurokoa da. |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205205/eroski-esnea-tokiko-ekonomia-sustatzen-duen-produktu-bikaina.htm | albisteak | Eroski esnea, tokiko ekonomia sustatzen duen produktu bikaina | Euskal Autonomia Erkidegoan sortzen eta ontziratzen den bakarra da;kalitatea, landa ekonomia eta iraunkortasuna ditu ardatz. | Eroski esnea, tokiko ekonomia sustatzen duen produktu bikaina. Euskal Autonomia Erkidegoan sortzen eta ontziratzen den bakarra da;kalitatea, landa ekonomia eta iraunkortasuna ditu ardatz. | Erosleak garrantzi handia ematen die erosten eta kontsumitzen dituen produktuei, eta merkatuan dagoen produkturik onena nahi izaten du. Horretaz jakitun, Eroski kooperatibak Euskal Autonomia Erkidegoan bertan ekoizten diren hainbat produktu eskaintzen ditu. Horien artean, Eroski behi esnea.
2016.urtean ekin zioten elkarlan baten fruitua da Eroski esnea. Karrantzako haraneko 30 abeltzain elkartu ziren beren baserrietan sortzen zuten esnea Eroskiri emateko, eta, modu horretan, kooperatibak produktu ezin hobe bat eskaini ahal izateko bere bezeroei. Hala, esne horrek tokiko ekonomiarekiko eta jasangarritasunarekiko konpromisoa bateratzen du: Euskadi marka propioa duen tokiko esnea.
Euskadiko Eroski esnea da ekoizpenean kilometro gutxien egiten dituen esnea, eta merkatuan ez dago Euskal Autonomia Erkidegoan bertan esnea sortzen, prozesatzen eta ontziratzen duen beste produkturik; bakarra da. Erauzketa, ekoizpena eta laborategiko analisiak ere ibarrean bertan egiten dira. Prozesu osoan kilometro gutxien egiten dituen esnea izanik, ondorio oso positiboak ditu iraunkortasunari eta sortzen duen ingurumen aztarnari dagokionez.
Eroskik aberastasuna eta enplegua sortu nahi ditu jarduten duen eremuetan, eta zuzenean eragin nahi du eredu ekonomiko eta sozialean. Konpromisoa dauka lan egiten duen sektore ekonomikoekin, kasu honetan abeltzainarekin.
Kalitatea, ekonomia eta iraunkortasuna
Asko dira tokiko ekoizpen mota honek dituen onurak, vaina onura nagusiak hiru multzo nagusitan sailka daitezke: kalitatea, landa ekonomia eta ingurumen iraunkortasuna.
Kalitateari dagokionez, kooperatibako kideen arabera, merkatuko beste enpresek eskaintzen duten produktuekin gertatzen ez den bezala, Eroski esnea EAEn bertan sortzen eta ekoizten da, eta horrek gainerako produktuek ez dituzten ezaugarri oso baliotsu batzuk ematen dizkiote produktuari: elikadura segurtasuna eta zaporearekin lotutako beste ezaugarri batzuk, esaterako. Ikuspuntu fisiko-kimikotik, ez dago alteraziorik, esnea beti etxalde berberetatik datorrelako. Ezaugarri organoleptikoen ikuspuntutik, berriz, zaporea egonkorra da, mantendu egiten da, ez baita beste jatorri batzuetako esneekin nahasten, eta horrek zapore berezia ematen dio esneari.
Landa ekonomiari dagokion heinean, sektorea eta ingurunea egituratzen laguntzen du Eroskik mota horretako produktuak eskainiz. Kooperatibarekin lan egiten duten etxalde gehienak familia enpresa txikiak dira, alegia, abeltzain txikiak, eta hori da, hain justu, herrialde honetan dagoen abeltzaintza mota. Hori da, beharbada, abeltzain txiki horien indargune nagusia: lan egiteko erabiltzen duten mimoa.
Gainera, etxalde horien inguruan zuzeneko eta zeharkako lanpostu asko sortzen dira: esne gordinaren biltzaileak, pentsu fabrikak eta kooperatibak, ontziratzeko planta eta langileak, albaitariak, lanbide arteko laborategiak, makinak konpontzeko tailerrak... Horrek guztiak balio soziala ematen dio Eroskik abeltzainekin egiten duen lanari, landa eremuko despopulazioa saihesten laguntzeaz gain.
Hirugarrenik, iraunkortasunean ere beren aletxoa jartzen dute. Batetik, ekoizpen prozesuaren fase guztiak kilometro gutxira egiten dira, eta horrek ingurumen aztarna txikitzen du; bestetik, ekodiseinatutako ontzia da, eta halakoak ingurumenarekiko jasangarriagoak dira; horrez gain, animalien ongizate zigiluarekin ziurtatua dago.
Salmentak, gora
Merkaturatu zenetik, Euskadiko Eroski esneak gora egin du salmentetan. Bezeroak ulertu du bere erosketarekin herrialdeko ekonomiarentzat garrantzitsua densektore ekonomikoa egituratzen laguntzen ari dela. Izan ere, bada datu garrantzitsu bat: Eroskik EAEko bere establezimenduetan saltzen duen esnearen % 50 Euskadiko jatorrizko tokiko esnea da. Guztira, 12 milioi litro esne merkaturatzen ditu urtean.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.eroski.es |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205206/bbvak-3311-milioi-euro-irabazi-ditu-eta-akzio-berrerosketa-iragarri-du.htm | Ekonomia | BBVAk 3.311 milioi euro irabazi ditu, eta akzio berrerosketa iragarri du | EBZk baimena eman dio BBVAri 3.500 milioi euro erabiltzeko bere akzioak berrerosteko. Ia 3.000 langile kaleratzeak 696 milioi euroko kostua izan du irailera artean. | BBVAk 3.311 milioi euro irabazi ditu, eta akzio berrerosketa iragarri du. EBZk baimena eman dio BBVAri 3.500 milioi euro erabiltzeko bere akzioak berrerosteko. Ia 3.000 langile kaleratzeak 696 milioi euroko kostua izan du irailera artean. | Ia 3.000 langile kaleratu dituela edo kaleratzear dela, urtea oparoa doa BBVArentzat, eta horri igarriko diote bankuaren akziodunek ere.
Bankuak 3.311 milioi euroren irabaziak izan ditu urtarriletik irailera, nahiz eta 696 milioi erabili bere berregituraketa prozesurako, hots, kaleratzeen kalte-ordainetarako. Bankuaren arabera, Turkiako eta Espainiako emaitza kaskarrek ez dituzte lausotu Hego Amerikako eta Mexikoko merkatuan lortutako datu onak.
Bere emaitzen berri emateaz gain, BBVAk iragarri du Europako Banku Zentralaren baimena jaso duela bere akzioen zati bat berrerosteko.
Akzioen balioa handitzeko erabili ohi dira berrerosketa operazioak, eta, besteak beste, zuzendarientzako soldata pizgarriak handitzea izan ohi da haien ondorioetako bat, pizgarriak maiz akzioaren balio horri lotuta joan ohi direlako. BBVAk bere kapital sozialaren %10 berrerosteko baimena du orain, gehienez 3.500 milioi euro erabilita. Bankuaren administrazio kontseiluak jada erabaki du 1.500 milioi euroko erosketa bat abian jartzea.
Caixabank
Burtsak abegi ona egin die bai BBVAren emaitzei, baita berrerosketa iragarpenari ere. Aldiz, Caixabanken akzioak behera egin du merkatuan, nahiz eta bankuak jakinarazi 4.801 milioi euro irabazi dituela urteko lehen bederatzi hilabeteetan. Emaitza horietan, dena den, kontuan hartu behar da Bankiarekin bat egiteko operazioak kontuetan izandako eragina (4.300 milioi euro gehitu dira). 6.452 langileren kaleratzea eragin duen doikuntzak, berriz, 1.521 milioi euroko ezohiko kostua gehitu du aurten Caixabanen balantzean. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205207/festa-giroan-aldarrikatuko-dute-izadik-gurasoekin-egon-behar-duela.htm | Politika | Festa giroan aldarrikatuko dute «Izadik gurasoekin egon behar duela» | Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen bi urteko alaba gurasoengandik ez aldentzeko eskatuko dute Burlatan, azaroaren 13an. | Festa giroan aldarrikatuko dute «Izadik gurasoekin egon behar duela». Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen bi urteko alaba gurasoengandik ez aldentzeko eskatuko dute Burlatan, azaroaren 13an. | Bi urte ditu Izadik, Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen alabak. 2019an jaio zenetik, Aranjuezko espetxean bizi izan da (Espainia), amarekin. Datorren urtarrilean, baina, kartzelatik atera eta gurasoengandik aldenduta bizitzera behartuko dute, hiru urte beteko baititu aurki. Egoera hori eragozteko xedez, mobilizatzen hasiak dira hainbat eragile. Izadi Gurasoekin Etxera plataforma sortu dute, eta, Sarerekin batera, Burlatako (Nafarroa) karriketara eramanen dute aldarrikapena, azaroaren 13an, festa giroan betiere.
«Izadik gurasoekin egon behar du, eta hain bortitza izan daitekeen bereizketa eragotzi behar dugu. Hilabeteak daramatzagu hori lau haizeetara zabaltzen. Harremanetan gaude sindikatuekin, alderdi politikoekin, eragile eta norbanakoekin... Kontsentsu zabala dago Izadi gurasoengandik ez banatzeko», azaldu dute antolatzaileek, goizean Burlatako Euskal Herria peñan eginiko agerraldian. Legean jasota dauden neurriak aplikatzeko eskatu dute: «Legeak baditu zenbait neurri, banaketa eragotzi eta Izadi eta gurasoen arteko familia harremana erabat apurtu ez dadin, hori da eskatzen duguna: beharrezko neurriak har ditzatela».
Hori guztia aldarrikatzeko, festa egitaraua prestatu dute azaroaren 13rako: 16:30ean kalejiran aterako dira Burlatako Udal plazatik, txarangak, joaldunek eta musikariek lagunduta, eta, horren ostean, 18:00etan, haurrentzako ikuskizuna eskainiko dute Zirika Zirkuseko Pantxika Lamurrek, Porrotx eta Txapasek eta Ene Kantakeko kideek, herriko kultur etxean. Ikuskizunerako sarrerak salgai dira jada Bibe.me webgunean, lau euroan. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205208/independentzia-jartzen-duen-elastiko-bat-kenarazi-dio-etbk-saio-bateko-partaide-bati.htm | Bizigiro | ‘Independentzia’ jartzen duen elastiko bat kenarazi dio ETBk saio bateko partaide bati | 'Juego de Cartas' saioan gertatu da. Kamiseta kenarazi diote «ikur eta aldarrikapen horiek ez dituztelako ETBn ateratzen uzten» eta «horrelako ikur batengatik» grabazio egun guztietako lana «atzera bota» zitekeelako. | ‘Independentzia’ jartzen duen elastiko bat kenarazi dio ETBk saio bateko partaide bati. 'Juego de Cartas' saioan gertatu da. Kamiseta kenarazi diote «ikur eta aldarrikapen horiek ez dituztelako ETBn ateratzen uzten» eta «horrelako ikur batengatik» grabazio egun guztietako lana «atzera bota» zitekeelako. | Independentzia. Hori irakur zitekeen Mikel Asurabarrena Gabiriko ostatuko (Gipuzkoa) jabearen elastikoan. ETB2ko Juego de Cartas saioan agertu behar zuen, baina saioko lantaldeak eskatu zion elastiko horrekin kamera aurrean ez ateratzeko. Arrazoiak? «Ikur eta aldarrikapen horiek ez dituztelako ETBn ateratzen uzten» eta «horrelako ikur batengatik» grabazio egun guztietako lana «atzera bota» zitekeelako. Horrela kontatu dio ostalariak BERRIAri gertatu zitzaiona: «Goizean kanpoko irudiak grabatu genituen. Esertzera gindoazen, bazkaltzera. Jertsea kendu nuen, eta begira hasi zitzaizkidan. Inork iruzkinen bat ere egin zidan, baina txantxetan izango zelakoan, mahaian esertzera joan nintzen. Orduan, saioko bat etorri zen niregana, eta esan zidan ikur eta aldarrikapen horiek ez dituztela ETBn ateratzen uzten».
Hori ikusirik, «oso gaizki» sentitu zela aitortu du ostatuko jabeak, «seinalatuta». «Konpromiso batean jarri ninduten. Ni ez nengoen ohiko leku batean, kamera eta lantalde guztiaren aurrean... Urduri nengoen, telebistako programa bat grabatzen ari nintzen, gure negozioaren izena defendatzen... Jertsea jantzi, eta horrelaxe jarraitu nuen», adierazi du. Asurabarrenaren hitzetan, ez zen kontzienteki egindako hautu bat izan, naturalki jantzi zuen, grabazioko beste hiru egunetan beste elastiko batzuk jantzi zituen moduan: «Goizean niki hau jantzi nuen, beste egunetan ezer jartzen ez zuen niki bat jantzi nuen bezala. Lehenengo egunean Gabiriko ostatuko kamiseta jantzi nuen. Ez zen bi aldiz pentsatutako ekintza bat izan».
Ostalariak kontatu duenez, Juego de Cartas saioko kide bat hurbildu zitzaion gero, eta babesa adierazi zion –BERRIAk aukera eman dio ETBri gertatutakoaren inguruan zer irizpide dituen azaltzeko, baina oraingoz ez du gaiari buruzko adierazpenik egin–. Bera ere «suminduta» zegoela esan zion, eta duela gutxi ETB1eko Baserria saioan gertatu zenaz hitz egin zuten. Kasu horretan, Honoring Courage; Blue Lives Matter (Ohore adoreari; Bizitza Urdinek Axola Dute) zioen jertse bat soinean zuela agertu zen lehiakide bat. Irudiak ikusita, ETBk halakoetarako bi neurri dituela salatu zuten askok eta askok sare sozialetan, eta gogora ekarri zuten telebista publikoak zer jarrera eduki duen bestelako mezu batzuekin.
Hainbat egun igarota, gertaeraren inguruko zenbait galdera egin zizkion EH Bildu alderdiak Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiari. Hil horretako 30ean eginiko administrazio kontseiluan, Aldekoak esan zuen ETB1eko Baserria saioko arduradunek ez zekitela Gontzal Viaga Rodriguez lehiakideak jantzita zeraman jertseak zer esan nahi zuen. Horren harira, Aldekoak iragarri zuen kontrola areagotu egingo zutela, saioetako gonbidatuek gai politikorik eraman ez dezaten.
Aurrekariak
Kasu gehiago ere badaude. Duela hiru urte pasatxo, 2018ko ekainean, ETBrentzat lan bat egiten ari zen talde bat Juan Lekanda ekoizlearengana joan zen, hura elkarrizketatzera. Gastronomia saio baterako zen elkarrizketa, eta ekoizleak Altsasukoak Aske zioen elastiko bat zeraman soinean. Hori ikusirik, elastiko hura kentzeko eskatu zioten elkarrizketatzaileek, lelo bat zeramala argudiatuta. Ekoizleak uko egin zion elastiko hori kentzeari, eta elkarrizketa bertan behera geratu zen.
Ika-mika piztu zuen erabaki hark, eta Eusko Legebiltzarrera ere heldu zen. Josu Esterrona EH Bilduko legebiltzarkideak galdetu zion Maite Iturbe EITBren orduko zuzendari nagusiari halako erabakiak zeren arabera hartzen ziren. Zuzendari ohiak EITBren estilo liburua aipatu zuen debekuaren arrazoi gisa, eta liburuaren 3.3 paragrafoan jartzen duena ekarri zuen gogora. EITBko saioetan Baztertu beharreko jokabideak epigrafearen barruan, honela dio paragrafoak: «Era berean, parte hartzearen helburua ez da EITBk dauzkan helburuez bestelakoa izan behar. Hau da, ikusleek, entzuleek eta erabiltzaileek ez dituzte helburu pertsonal, komertzial, edo publizitarioetarako baliatu behar parte hartzeko mekanismoak».
Guardia Zibilaren txaleko bat albistegietan
Albistegietan agertutako Guardia Zibilaren txaleko bat ere eztabaida iturri izan zen duela ez asko. Gertaera uztailaren 27an jazo zen. Pasaiako itsasaldean arrantza sare zahar arriskutsu bat atera zuten itsas azpitik. Hain justu ere, Guardia Zibilaren esku dago merkataritza portuen eta kosten zaintzaren inguruko eskuduntza, eta patruila ontzi bat bidali zuen ekinean jardutera. ETBko kazetari talde bat Guardia Zibilaren ontzira igo zen operazioaren berri emateko, eta kameren aurrean aritu zen esatariak Guardia Zibilaren txaleko bat jantzi zuen. Hala agertu zen albistegian.
Irudiak zeresana eragin zuen sare sozialetan, eta EH Bilduko Gasteizko legebiltzarkide Josu Estarrona Elizondok iragarri zuen EITBren zuzendaritzari galdetuko ziotela gertaeraren inguruan. «Pasaian ez da egongo, ez, beste itsasontzi edo txaluparik gai honen inguruan informazioa emateko». Andoni Aldekoa EITBko zuzendariak erantzun zion esanez ETBk ez duela Guardia Zibilarekin «lankidetza orokorrik», eta nabarmendu zuen zuzendaritzakoek ez zekitela kazetari bat erakunde horren ontzi batera igoko zenik, pantailan ikusi zuten arte. |
2021-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/205209/eskozia-bigarren-erreferendumaren-bidean.htm | Mundua | Eskozia, bigarren erreferendumaren bidean | Eskozia, bigarren erreferendumaren bidean. | «Jendeak zeresana izatearen oso alde nago, eta, beraz, uste dut independentzia erreferenduma urte gutxiren buruan gertatuko dela (...). Ez dut uste ideia ona denik jendeak ikuspuntua eta iritzia adieraz dezala eragoztea, eta, noski, hori izan behar du demokraziak». Jeremy Corbyn Erresuma Batuko Alderdi Laboristaren lider ohiak atzo BBC irratiari esandakoak dira. 2014ko irailaren 18ko independentzia erreferendumean Eskoziak Erresuma Batuan jarraitzearen aldeko aukerak irabazi ondoren, bigarren kontsulta bat egiteko asmoa dago Eskoziako agenda politikoan, eta horren adibide dira Corbynen hitzak.
2014ko kontsultaren emaitzak ez zuen Eskoziako independentismoa ahuldu, eta, kontrara, SNPk hauteskunde guztiak irabazi ditu harrezkero. Azkena, joan den maiatzean; Eskoziako Parlamentuan 64 diputatu eskuratu zituen 129tik, eta Alderdi Berdearekin akordioa egin eta gero, independentistek gehiengo absolutua dute Holyrooden. Bi alderdien arteko hitzarmenean jasota dago erreferendum bat egiteko konpromisoa, eta Nicola Sturgeon lehen ministroak 2023. urtea amaitzerako antolatu nahi du.
Haatik, duela zazpi urte izan ez zuten eragozpen bat dute orain bigarren bozketara bidean: Erresuma Batuko Gobernua eta Boris Johnson lehen ministroa ez daude, oraingoz, galdeketa hori onartzeko prest. Behin eta berriz errepikatu du ez duela oniritzia emateko asmorik, erreferendumak urte batzuetarako itxi zuela Eskoziako independentziaren auzia, baina SNPk bozetan izandako arrakastak hainbat galdera uzten ditu zabalik: noiz arte egon daiteke Erresuma Batuko Gobernua bigarren bozketa egiteko baimena ukatzen? Zenbat denbora itxaron dezake Eskoziako Gobernuak baimen hori, bidean independentismoaren parte batek pazientzia galdu gabe? Bitartean igarotzen den denbora horrek nola eragin dezake independentismoaren eta unionismoaren babesean? Erreferenduma egingo bada, noiz? Nola bizi du gizarte mugimenduak eztabaida hori? Galdera horiei erantzuten saiatu da BERRIA igandean argitaratu den erreportaje sortan. | |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205210/donostiako-eureka-zientzia-museoa-itxiko-du-kutxa-fundazioak-2023an.htm | Bizigiro | Donostiako Eureka zientzia museoa itxiko du Kutxa Fundazioak, 2023an | Hainbat erabakiren berri eman du Kutxa Fundazioak. Jakinarazi dutenez, «eraldaketa prozesu sakon batean» hasiko dira aurki. Tabakalerara eramanen dituzte orain arte Eureka museoan izandako zenbat ekinbide, «modernizaturik». | Donostiako Eureka zientzia museoa itxiko du Kutxa Fundazioak, 2023an. Hainbat erabakiren berri eman du Kutxa Fundazioak. Jakinarazi dutenez, «eraldaketa prozesu sakon batean» hasiko dira aurki. Tabakalerara eramanen dituzte orain arte Eureka museoan izandako zenbat ekinbide, «modernizaturik». | Kutxa Fundazioaren Eureka zientzia museoak hogei urte bete zituen joan den urtarrilean. Aurreikuspenen arabera, ailegatuko da datorren urteurrena ospatzera, baina hori izan liteke bizialdiko azkena. Fundazioak iragarri du Donostiako Eureka zientzia museoa itxi eginen dutela. Zehaztu dute iraungitze data, gainera: zentroak 2023an hetsiko ditu ateak. Emandako informazioaren arabera, ordea, museoan abiatutako proiektuak ez dira hutsean geldituko: Eurekan sortutako dibulgazio eta hezkuntza jarduerak «berritzea eta birformulatzea» da helburua, ondotik Tabakaleran leku hartzeko.
Hala, gune berri bat sortuko dute Tabakaleran. Emandako datuen arabera, «diziplinarteko ezagutzarako gune bat» izatea nahi dute, eta helburua da handik abiatuta egitea kulturarekin, zientziarekin eta hezkuntzarekin loturiko eskaintza herritarrei. Kutxa Fundazioaren esanetan, gunea Tabakaleran kokatua egoteak nabarmen lagunduko du «Gipuzkoako gizartearen premiekin hobeto konektatzen».
Hain zuzen, bide berri bati lotu zaio Kutxa Fundazioa, berriki argitaratutako ohar batean azaldu dutenez. Aurrera egitea dute helburu, eta, asmoa hori izanik, iritzi diote premiazkoa dela hainbat aldaketa egitea; 2030 Plan Estrategikoan jaso dituzte helburuak eta erronkak. Norabide berriak pizteko, baina, itzali eginen dira orain arte bizirik izandako zenbait; Eureka tarteko. Emandako datuen arabera, fundazioak 20 milioi euroko aurrekontua du urte bakoitzean bideratzeko.
Itzaltze gehiago
Eureka zientzia museoa ez da izanen ateak itxiko dituen bakarra. Kutxa Fundazioak iragarri du Etxarriko (Nafarroa) Arotz Enea udaleko etxearen jarduna ere bertan behera geldituko dela. Zehaztu dutenez, itxia izan da COVID-19aren izurriteak eztanda egin zuenetik, eta, azkenik, behin betiko ixtea erabaki du fundazioak. Ekogunea ere, Hernanin (Gipuzkoa), itxi egingo du. Hala ere, ingurumenarekin lotutako «hezkuntza proiektuekin» jarraituko duela esan du, eta eragile batzuekin kontaktuan dela Ekogunea dagoen tokian «proiektu» bat egiteko. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205211/eajk-eta-eh-bilduk-ez-dute-osoko-zuzenketarik-aurkeztu.htm | Politika | EAJk eta EH Bilduk ez dute osoko zuzenketarik aurkeztu | Jeltzaleek gutxieneko diru sarreren eskumenaren inguruko akordio bat erdietsi dute. EH Bilduk gobernuari adierazi dio erabakia ez dela «txeke zuri bat». Kataluniako independentisten artean, JxCk eta CUPek euren zuzenketak aurkeztu dituzte; ez, ordea, ERCk eta PDeCATek. | EAJk eta EH Bilduk ez dute osoko zuzenketarik aurkeztu. Jeltzaleek gutxieneko diru sarreren eskumenaren inguruko akordio bat erdietsi dute. EH Bilduk gobernuari adierazi dio erabakia ez dela «txeke zuri bat». Kataluniako independentisten artean, JxCk eta CUPek euren zuzenketak aurkeztu dituzte; ez, ordea, ERCk eta PDeCATek. | Amaitu da Espainiako Gobernuak aurkeztutako 2022ko aurrekontu proposamenari osoko zuzenketak jartzeko epea, eta, ondorioz, baieztatu dira Moncloak lortutako lehen akordioak. PPk, Voxek, Ciudadanosek, Foro Asturiasek, Koalizio Kanariarrak, JxCk eta CUPek aurkeztu dituzte eurenak. Euskal alderdien artean, berriz, EAJk eta EH Bilduk baztertu egin dute halakorik egitea. PSOE «optimista» da; Hector Gomez bozeramailearen arabera, uste baitute negoziazioak bide onetik doazela.
EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek goizean adierazi du «agertoki guztiak irekita» zeudela. Egunean zehar martxan izan dituzten negoziazioek, baina euren fruituak eman dituzte, eta, azkenean, jeltzaleek ez dute osoko zuzenketarik aurkeztu. Aitor Esteban bozeramaileak azaldu duenez, bizitzeko gutxieneko diru sarreren kudeaketaren inguruko akordioa izan da horren eragile: «Zorionez, akordio politiko batera iritsi gara». Hala, «konfiantza berrezarrita», aurrekontuak aurrera ateratzeko akordio bat lortzeko aukera «itxaropentsu» begiratzen du orain Estebanek; besteak beste, datozen asteetan digitalizazioaren eta AHTaren lanen inguruko aferak, eta EAEra eta Nafarroara bideratutako aurrekontuen egokitzapena jarriko dituzte mahai gainean. «Zuzenketen [partzialen] bitartez konponduko garela uste dugu», gehitu du.
EH Bilduren bozeramaile Mertxe Aizpuruak, Euskadi Irratian eginiko elkarrizketan, azaldu du independentistek ere ez dutela osoko zuzenketarik aurkeztuko, baina Moncloari gogoratu dio hori ez dela «txeke zuri bat». Hala, azaldu du gobernuarekin hasitako negoziazioetan euren proposamenak egingo dituztela, nagusiki pertsonen «eskubideekin» eta «arlo sozialarekin» lotutakoak: «Behin horiek lotuta, Euskal Herriarentzat eta euskal herritarrentzat prestatuta dauzkagun partida ekonomikoen txanda izango da». Elkarrizketa horiek bide onetik doazela ere adierazi du, ez dakien arren noraino iritsi daitezkeen: «Oraindik asteak geratzen dira negoziatzeko».
Kataluniako independentisten artean, bestelakoa da ikuspegia. Aurrekontuei osoko zuzenketa ezarri diote JxCk eta CUPek; ez, ordea, ERCk eta PDeCATek. Halere, bakoitza bere partida jokatzen ari da. CUPek baztertu egin du Moncloarekin akordioren bat ixteko aukera: «Ezinezkoa da gobernuarekin akordioetara iristea sistematikoki autodeterminazio eskubidea gaitzesten badu eta ezkerreko politikak egiteko gaitasunik ez badu». Hala, autodeterminazio erreferendum bat, amnistia eta aberastasunaren banaketaren aldeko politikak aurrera eramateko «testu alternatibo» gisa aurkeztu du bere osoko zuzenketa.
JxCk, berriz, Espainiako Gobernuaren aurrerapausorik eza argudiatuta aurkeztu du berea, argudiatuta Moncloaren proposamenaren alde egitea Kataluniara «aurrekontuan sartutakoaren erdia iristearen alde egitea» dela. Alderdiak ez dio atea itxi aurrerago Madrilekin negoziatzeari, baina bai eskatu dio ERCri eurek eginiko gauza bera egiteko, negoziatzeko fronte bateratu bat eratzeko bidean. Errepublikanoen erabakia, baina, PSOEren mugimenduen arabera moldatu da. Izan ere, aurrekontuei babesa ematearen truke eskatutako bi baldintzen inguruan erantzun bat bilatzen zuten: azken aurrekontuetan adostutako akordioak bere osotasunean betetzea, eta ikus-entzunezko lege berrian katalanari leku bat ematea. Bigarrenaren inguruan lortu dute akordioa, eta, beraz, uko egin dio osoko zuzenketari, azken unean.
Moncloaren proposamenaren aurkako jarrerarik gogorrena eskuineko unionistek erakutsi dute. PPk, Voxek eta Ciudadanosek «urteko lege garrantzitsuenarekin jolasteaz» akusatu dute gobernua, eta bakoitzak bere zuzenketa aurkeztu du. Hala egin du Koalizio Kanariarrak ere, Kanariak uharteetarako aurrekontu handiagoak eskatuta. Halakorik ez egitea erabaki dute BNG, Mas Pais, Compromis, Nueva Canaria, Teruel Existe eta Kantabriako Alderdi Erregionalistak. Horiek zuzenketa partzialen tramitazioa hasten denerako utzi dituzte balizko negoziazioak.
Osoko zuzenketen inguruko eztabaida datorren astean egingo dute kongresuan, baina PSOEk lasaitasuna adierazi nahi izan du aferaren inguruan. Alderdiaren hitzetan, balizko bazkideekin egiten ari diren elkarrizketak bide onetik doaz, eta uste dute osoko zuzenketek ez dutela aurrera ateratzeko aukerarik izango: «Une oro kontaktuan gaude talde nagusiekin, aurrekontuak garaiz ateratzeko asmoz». Osoko zuzenketak atzera botatzen badira, PSOEk eta Unidas Podemosek elkarrizketa erronda berri bat hasi beharko dute, aurrekontu proposamenean balizko bazkideekin adostutako aldaketak sartzeko. Hori, baina, zuzenketa partzialen bidez egingo dute. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205212/inflazioa-41era-igo-da-eurogunean.htm | Ekonomia | Inflazioa %4,1era igo da eurogunean | Espero baino inflazio handiagok lausotu egin du euroguneko barne produktu gordinak hirugarren hiruhilekoan erdietsitako %2,2ko hazkundea. | Inflazioa %4,1era igo da eurogunean. Espero baino inflazio handiagok lausotu egin du euroguneko barne produktu gordinak hirugarren hiruhilekoan erdietsitako %2,2ko hazkundea. | Analistek espero zutena baino gehiago handitu da inflazioa urrian eurogunean. Aurreikuspenek %3,7ko tasa iragarri bazuten ere, prezioen indizeak azkenean %4,1eko hazkundea izan du, 2008az geroztiko izandako igoerarik handiena. Energia eta elikagai freskoak bezalako osagairik aldakorrenak kanpoan uzten dituen azpiko inflazioak ere gora egin du, azken bi hamarkadatan ikusi gabeko %2,1eko tasara.
Eurostaten datuen arabera, energia prezioek %23,5 igoera izan dute urrian eurogunean. Askoz ere apalago, baina prezioak igo dira ere elikagaien, alkoholdun edarien eta tabakoaren prezioak neurtzen dituen arloan (+%2,2); industria salgaietan (+%2); eta zerbitzuetan (+%2,1).
Hain zuzen, Europako Banku Zentralak atzo aitortu zuen inflazioa aurretik uste baino gehiago igoko dela, eta uste baino denbora luzeagoan egongo dela goian, hornikuntza kateetan eskaria betetzeko dauden arazoen eta batez energia garestiaren erruz. EBZko presidente Christine Lagardek, hala ere, uste du inflazioa apalduz joango dela 2022. urtean zehar, eta epe ertaineko inflazio tasak ez duela gaindituko banku zentralaren %2ko inflazio helburua. Edonola ere, analista askok euroguneko interes tasen igoera bat aurreikusi dute 2022ko irail edo urrian.
Barne produktu gordina
Hirugarren hiruhileko euroguneko urriko hazkunde datuen aurrerapena ere zabaldu du gaur Eurostatek, eta, inflazioarekin ez bezala, BPGaren portaera analistek espero baino hobea izan da, hainbat herrialdeetan arinduz joan direlako COVID-19ari lotutako murrizketak.
Bigarren hiruhilekotik hirugarrenera, %2,2ko hazkundea izan du euroguneko ekonomiak, eta %2,1ekoa Europako Batasunekoak; hala, aise gainditu du AEBen %0,5eko BPGa edota Txinaren %0,2ko igoera. Frantzian (%3) eta Italian (%2,6) sendoagoa izan da hazkundea, Alemanian (%1,8) eta Espainian (%2) baino. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205213/gomazko-piloten-debekuaren-aldeko-aldarria-nafarroako-parlamentuan.htm | Politika | Gomazko piloten debekuaren aldeko aldarria, Nafarroako Parlamentuan | Iridia elkarteak eta Novact institutuak, gomazko pilotek kalte egindako hainbat lagunekin batera, parlamentariei eskatu diete Madrilgo gobernuari eska diezaiotela poliziek material hori erabiltzeari uztea. | Gomazko piloten debekuaren aldeko aldarria, Nafarroako Parlamentuan. Iridia elkarteak eta Novact institutuak, gomazko pilotek kalte egindako hainbat lagunekin batera, parlamentariei eskatu diete Madrilgo gobernuari eska diezaiotela poliziek material hori erabiltzeari uztea. | «Bide luzea dugu aurrean». Kataluniako Gobernuaren eta parlamentuaren babesa jaso ostean, Nafarroako Parlamentua izan dute lehen geltokia. Bertan, Stop gomazko balak txostena aurkeztu dute Iridia giza eskubideen defentsarako elkarteko eta Novact institutuko ordezkariek legebiltzarrean, funtsean mezu nagusi bat eskatzeko: «Formalki Nafarroako Parlamentuari eskatu nahi diogu galdegin diezaiola Espainiako Gobernuari debekatu dezala», azpimarratu du Anais Franquesa txostenaren egileetako batek.
Txostenak giza eskubideen aldeko 50 talderen babesa du. EH Bilduk eta Ezkerrak deituta, lan saioa egin dute parlamentuan, gomazko pilotak kaltetutako hainbat lagunekin batera —bertan zen, kasurako, Aingeru Zudaire, 2012ko irailaren 26ko greba egunean polizia batek botatako gomazko pilota baten ondorioz ikusmena nabarmen galdu duena—. Txostenaren egileek ondorioak laburbildu dituzte, eta Zudairek, bestek kaltetuen izenean, bere kasuaren berri eman die legebiltzarkideei.
2000tik 2020ra bitartean izandako 40 kasu aztertu dituzte txostenean. Epe horretan, zuzenean tiro egindako gomazko pilota baten ondorioz pertsona bat hil da, Iñigo Cabacas, Ertzaintzak Athleticen partida baten aurretik San Mames inguruetan egindako oldarraldi batean. Gainera, 2014an, Ceutan (Espainia), Tarajaleko hondartzan, hamalau etorkin hil ziren, Guardia Zibilak 145 gomazko pilota bota zituelako haien aurka, mugara iritsi zitezen eragotzi nahian. Serlinda Vigarak gogorarazi du, gainera, 11 lagunek ikusmena galdu dutela gomazko piloten ondorioz.
Zigorturik ez
Vigararen arabera, dena den, hogei urteetan ez dira inondik ere 40 kasu izan, eta kaltetuen zenbatekoa askoz ere handiagoa da. Haren esanetan, Barne Ministerioak ez du kaleratzen gomazko piloten ondorioz zauritutakoen erregistrorik, eta biktimen eta kaltetuen esku geratzen da lan hori egitea. Auzitegietara jotzea erabaki dutenen artean, «auzi bat bera ere ez da zigortu». Vigararen arabera, informazio faltak, polizien arteko korporatibismoak eta epaileen euren jarrerak eragotzi egin du poliziek zigorrak izatea. Txostenean datorrenez, pilotek identifikatuta egon beharko lukete, poliziek ere ongi identifikatuta egon behar lukete, eta arma horien erabilerari buruzko prozedura bat egon beharko litzateke, baina Espainian poliziek ez dute hori egiten.
Zudairek gaineratu du auzibidea luzea izateak eta oztopoz beteta egoteak atzerantz bultzatzen dituela kaltetuak, baina haiei dei egin die, urrats bat aurrera egin dezaten eta gomazko pilotak debekatzearen aldeko kanpainan lagundu —afectados.sbg@gmail.com helbide elektronikoa jarri dute haien esku horretarako—. «Nafarroan gomazko pilotek kalte egin dienei dei egiten diegu gurekin harremanetan jar daitezen, eta erakusteko ez garela lau katu». Zudairek gogora ekarri du bere kasuan epaiketa egon zela, baina, gainerako kasuetan bezala, ez dela inor zigortu: «Judizialki babesik gabe sentitzen gara».
«Ezin daitezke kontrolatu»
Franquesaren arabera, arma «zaharkituak eta oso arriskutsuak» dira. Behin zuzenean tiro eginda, gomazko piloten norabidea «ezegonkorra» da, «ezin da jakin non amaitu dezakeen»; zoruan errebotea joz gero, haren norabidea «ezin da inolaz ere jakin». Adibidez, Katalunian, 2017ko urriaren 1eko oldarraldietan ikusmena galdu zuen Esther Quintanaren auzian, mossoek proba bat egin zuten: makina batekin beti zentzu berean tiroak egin zituzten, eta ondorioztatu zen errebote ostean norabidea «20 gradura arte» alda daitekeela. «Arma hauek ezin daitezke kontrolatu, eta oso arriskutsuak dira. Nola liteke oraindik ere arma horiek erabiltzea tiroa botatzen den bakoitzean ez badakizu non joko duen, eta, aldiz, baldin badakizu gorputzean joz gero heriotza edo lesio larriak eragin ditzakeela?». Gogora ekarri du gomazko pilotak manifestazioetan eta futbol partida aurretik zein ondoren erabili izan direla, baita mugara iritsi nahi duten etorkinen aurka ere.
Agerraldian nabarmendu dute Hego Euskal Herriko eta Kataluniako poliziek ez dutela erabiltzen, baina oraindik ere Guardia Zibilak eta Espainiako Poliziak erabiltzen dutela. Europako Parlamentuak estatu kideei gomendatzen die erabiltzeari uztea. Norvegiak, Suediak, Austriak, Finlandiak, Errumaniak, Irlandak eta Danimarkak debekatu egin dute erabilera.
Parlamentariei erantzunez, Franquesak auzitan jarri du Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak legalitate printzipioa betetzen dutela. Haren esanetan, 2013koa da gomazko piloten erabilera baimentzen duen agindua, eta haren edukia «oso motza eta orokorra da», eta ez du neurrian erabiltzeko nazioarteko irizpidea betetzen: «Zergatik? Nazioarteko irizpideek zehazten dute oso egoera arriskutsuetan, hiltzeko mehatxu baten aurrean erabili behar direla. Aldiz, 2013ko zirkular horrek esaten du polizien edo herritarren arrisku egoeratan erabiliko direla, edo kalte materialak direnean. Hori ez da nazioarteko irizpideak betetzea».
Zudaireren lekukotasuna
Aingeru Zudairek bere kasua azaldu du. Parlamentuaren egoitzatik gertu, 2012ko irailaren 26an, ELAk eta LABek deitutako greba egunean, manifestazioaren amaieran eta sindikatuen ekitaldia egiten ari zirela, foruzainek manifestarien aurka jo zuten. Patxi Leuza Geroa Baiko orduko parlamentariak foruzainei eskatu zien gelditzeko, baina ez zioten jaramonik egin, eta ondoren Espainako Poliziak sartu ziren, tiroka. Hurbil botatako tiroetako batek Zudaire begian jo zuen: «Une hartan burua jiratu nuen, eta pilota desbideratu nuen. Zuzenean jo izan banindu, ondorioak okerragoak izango ziren».
Behin zauritua, lagunek Sarasatetik atera zuten, eta han Koldo Martinezek begia ikusi eta berehala ospitalera joateko eskatu zion. Hiru ebakuntza izan ditu. Eskuineko begi horretan ikusmena asko galdu du, erdian dena beltz ikusten du, eta ertzetan gauzak intuitzen ditu, baina bistaren galera handia da. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205214/hiriguneetako-gazteek-euskararekin-duten-harremana-aztertzeko-jardunaldiak-egingo-dituzte.htm | Gizartea | Hiriguneetako gazteek euskararekin duten harremana aztertzeko jardunaldiak egingo dituzte | Ezagutzaz gain, euskararen erabileran eragiteko mekanismoez jardungo dute | Hiriguneetako gazteek euskararekin duten harremana aztertzeko jardunaldiak egingo dituzte. Ezagutzaz gain, euskararen erabileran eragiteko mekanismoez jardungo dute | Goizean aurkeztu dute Igo bolumena! lelopean egingo den jardunaldia, Barakaldon. Abenduaren 2an egingo dute, eta hiriguneetako gazteen euskara eta euskal kulturarekiko lotura izango dute hizpide. «Euskararen periferian» bizi diren gazteen errealitatea. Ahize-AEK-k antolatu du jardunaldia, eta Barakaldoko Udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren laguntza jaso du.
AEK-ko Alizia Iribarrenek azaldu du jardunaldien «ernamuina» euskararen erabilera izango dela. Haren hitzetan, «gero eta ageriago dago» euskararen erabilera ez dela handitu ezagutza bezainbeste. Izan ere, Bilbo Handian 1986an 5etik 24ra bitarteko gazte euskaldunen kopurua %10 izatetik %76 izatera igaro bazen ere, 2011tik 2016ra erdira jaitsi zen gazteen kaleko erabilera Bizkaiko hiriburuan. «Benetan arduratzeko» datuak dira Naroa Jauregizuriarentzat. Hark zuzendu du proiektuaren oinarri den ikerketa. Bilbo Handiko hainbat ikastetxetan egin zuten lehen fasea, bertako ikasleek euskararekin eta euskal kulturarekin daukaten harremana aztertzeko. Barakaldon ari dira orain, zeregin berarekin.
Euskararen erabilerari buruz hainbat ikerketa egin direla adierazi du Jauregizuriak, baina honek ekarpen bi egiten dituela bere ustetan. Batetik, hirigunean kokatu dutela, Bilbo Handian, «euskararen munduaren ertzetan». Bestetik, gazteei zuzenean galdetu dietela haien errealitatea ulertzeko eta haien ikuspegiaz jakiteko.
Ikerketan, ondorioztatu dute ikasleek umetan eraikitzen dutela lotura euskararekiko, baina nagusitu ahala erreferenteak galtzen dituztela. Orokorrean, hiriguneetako gazteek euskararekin duten lotura bakarra hezkuntza formala eta jai eremua dela jakin dute.
Barakaldo eredu
Barakaldoren hautaketa ez da ausazkoa izan. «Eredutzat» daukatela esan du Jauregizuriak, hiri handia izanik euskaldun kopuru nabarmena daukalako, eta gazteen ingurua euskalduna delako. Inguru horri, euskal munduari, gazte askok «ertzetatik» begiratzen diotela azaldu du. «Urrun ikusten» eta «baxu entzuten» dutela. Euskarari «bolumena igotzeko beharra» azpimarratu du. Hortik datorkio leloa jardunaldiari. «Euskarak aurrera egingo badu, asmatu behar dugu zelan eragin euskaldun asko dituzten hirietan », erantsi du Jauregizuriak. Euskal Herrian Barakaldorekin aurreiritzi asko izan dituztela gogorarazi du ikertzaileak, eta «landa eremuaz kanpoko erreferente euskaldunak» sortzeko premia aldarrikatu du.
Eraldaketa sakon bat egiteko, «sarean» lan egin behar dela azpimarratu du Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuordeak: «Hezkuntza munduak bakarrik ezin du, nahiz eta lege berriak egin, metodologiak aldatu eta ahozkotasuna landu». Zeregina hezkuntzari, erakundeei eta kultur eta gizarte eragileei dagokiela adierazi du. Dobaranen arabera, etorkizunean, proiektuak aukera izango du antzeko egoera soziolinguistikoa duten eremuetara salto egiteko. Horretarako «euskara eta euskal kultura zabaltzeko mekanismo eraginkorrenak» identifikatu behar direla gogorarazi du.
Jardunaldietan «ertz ugari» landuko direla esan dute antolatzaileek. EHUko eta Mondragon Unibertsitateko ikertzaileez gain gazte sortzaileak ere izango dira bertan: Iholdi Beristain eta Sara Nieto abeslari eta aktoreak, eta Chill Mafiako Beñat Rodrigo, Kiliki Frexko, musikaria. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205215/histamina-intoxikazioak-hogei-ikastetxetako-111-ikasleri-eragin-zien.htm | Gizartea | Histamina intoxikazioak hogei ikastetxetako 111 ikasleri eragin zien | Elikagai kutsatuko sorten banaketa bi ordu barru eten zutela adierazi du Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak. Ikerketaren emaitzaren zain dago Hezkuntz Saila. | Histamina intoxikazioak hogei ikastetxetako 111 ikasleri eragin zien. Elikagai kutsatuko sorten banaketa bi ordu barru eten zutela adierazi du Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak. Ikerketaren emaitzaren zain dago Hezkuntz Saila. | Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak jakinarazi duenez, joan den astean hainbat ikastetxetako jangeletan egon zen histamina kutsatzeak hogei ikastetxetako 111 ikasleri eragin zien. Hogei ikastetxe horietatik hamazazpi Gipuzkoan daude, eta hiru, Bizkaian. Horietan, 1.705 ikasle daudela ere azpimarratu du, kutsatzearen tamaina mugatzearren, nahiz eta ez duen zehaztu horietatik zenbatek erabiltzen duten jangela zerbitzua. Esan du, ordea, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan dauden 84.300 ikasleetatik ia herenek erabiltzen dutela jangela zerbitzua: 33.000 ikaslek.
Histamina kutsatzea hegalaburra eta tomatea zekartzan plater batean gertatu zen. Bildarratzek azaldu du lehen intoxikazioen berri izan bezain laster identifikatu zutela zer sortatakoak ziren, eta «bi ordu baino lehen» banaketa guztia eten zutela. Oraindik ikerketaren emaitzaren zain dago Hezkuntza Saila, baina kontrolekiko konpromisoa azpimarratu du Bildarratzek.
Ahal Dugu-k egindako galdera bati erantzunez eman du horren berri Bildarratzek Eusko Legebiltzarrean. Isabel Gonzalez alderdi horretako legebiltzarkideak zehaztu du intoxikazio guztiak jateko zerbitzua enpresa batekin kontratatua duten jangeletan gertatu direla, eta ez sukalde propioa duten jangeletan. Bide batez, kritikatu du zerbitzua kanporatzen duen jangela sistema, zeinetan, haren arabera, «milaka menu» biltzen diren eta «ordu askoz» garraiatzen diren.
Bildarratzek erantzun dio jangela zerbitzua kalitate neurri zorrotzetan eskaintzen dela eta araudiaren araberako elikadura segurtasun kalitatea dutela. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205217/jendeak-orain-badaki-amildegiaren-ertzera-iristen-ari-garela.htm | Gizartea | «Jendeak orain badaki amildegiaren ertzera iristen ari garela» | Hamar urte bete dira AHTaren kontrako zenbait ekintzailek Yolanda Barcinari tartakadak eman zizkiotenetik. Villanueva eta Garcia izan ziren auzipetuetako bi. Oztopoak oztopo, irmo segitzen dute AHTaren aurka. | «Jendeak orain badaki amildegiaren ertzera iristen ari garela». Hamar urte bete dira AHTaren kontrako zenbait ekintzailek Yolanda Barcinari tartakadak eman zizkiotenetik. Villanueva eta Garcia izan ziren auzipetuetako bi. Oztopoak oztopo, irmo segitzen dute AHTaren aurka. | Bizi izandakoak ahaztu gabe baina aurrera begiratuta ematen dituzte pausoak Julio Villanuevak (Iruñea, 1958) eta Ibon Garciak (Lezo, Gipuzkoa, 1979), lehengo bide berean. Asteazkenean bete ziren hamar urte Yolanda Barcinak Okzitaniako Tolosan hiru tartakada jaso zituenetik. Barcina Nafarroako Gobernuko lehendakaria zen, eta AHT abiadura handiko trenaren kontrako protesta modura egin zuten desobedientzia ekintza hura zenbait lagunek. Villanueva eta Garcia dira ekintza horrengatik auzipetuetako bi.
Hamar urte joan dira ordutik. Urrun sentitzen duzue?
IBON GARCIA: Urteurrenak ustekabean harrapatu nau. Asko harritu naiz. Oso azkar joan dira hamar urte hauek.
JULIO VILLANUEVA: Einsteinek dioen bezala, denbora ez da zurruna, ezta? Subjektibotasuna sartzen da tartean. Batzuetan, iruditzen zait aspaldi gertatu zela tartakadarena; beste batzuetan, oso hurbil dela. Dena den, borroka honetan segitzen dugunez gero, beste hainbesteren arteko ekintza bat gehiago izan zela uste dut, bide bereko beste urrats bat, alegia. Azken finean, aurten 28 urte dira AHTaren kontrako mugimendua sortu zela.
Egun horretatik aurrera, errenkadan etorri ziren epaiketa kontuak, baita zigorrak ere. Zer izan zen gogorrena?
VILLANUEVA: Inportantea da gertatutakoa dagokion testuinguruan kokatzea. ETAk bere jarduera armatuaren bukaera iragarri eta astebetera egin genuen ekintza. Horrek eragina izan zuen, eta sekulako astakeriak esan ziren gure kontura, lotsa izpirik gabe. Iritsi ziren esatera AHTaren kontrako mugimendua ETArekin lotua zegoela. Hori oso gogorra izan zen. Gainera, gogoan dut tartakadak izan ziren bitartean Nafarroako Parlamentua bildua zela. Gertatutakoaren berri izan zutenean, eten egin zuten bilkura, eta gure ekintza gaitzets zezatela eskatu zieten politikariei. Ahalegin ikaragarria egin zen gu kriminalizatzeko. Talde armatua ginela ageri zen dokumentu ofizial batzuetan.
GARCIA: Aginteari atentatu egitea leporatu ziguten, eta bederatzi urte arteko espetxe zigorrak eskatu. Eta hori guztia merengearekin. Berez, parodiatsua da.
VILLANUEVA: Egia esanda, nahiko inozoak izan ginen. Ez genuen inolako kontsultarik egin abokatuekin. Isunak espero genituen, baina ez kartzela zigorrik.
2013ko azaroan izan zenuten epaiketa. Hain zuzen, azkenean ez zen izan kartzelara sartu beharrik, baina kolpe latza jaso zenuten, halere: ekonomikoa.
VILLANUEVA: Sekulakoa ordaindu genuen; nik 14.000 euro. Aurrekariak omen bainituen.
Uste duzue zigor horiek izan zirela AHTaren kontrako borroka ahultzeko modu bat?
GARCIA: Bai, eta lortu zuten. Min handia egin ziguten. Ez zen posible isun hori gure gain hartzea.
VILLANUEVA: Nire azterketaren arabera, Barcinak oso gaizki hartu zuen kontua eta botere handiko emakumea zen garai hartan. Kontaktu asko zituen [Espainiako] Auzitegi Nazionalean ere, eta ahalegindu zen zigorrak mendeku gisa erabiltzen. Hain zuzen, orduan hasi zen Barcinaren gainbehera.
Izan zenuten borroka alde batera uzteko tentaziorik?
VILLANUEVA: Errepresio eta kriminalizazio horren helburua baldin bazen gu kikiltzea, argi dago ez zutela lortu. Are gehiago, nolabaiteko gorakada izan zuen ekintzaren ondoren, lortu genuelako AHTaren auziak oihartzun handiagoa izatea.
GARCIA: Azken finean, salaketa publiko bat izan zen, tarta batzuk erabilita. Ehuneko ehun lortu genuen gure helburua.
Desobedientzia ekintza bat izan zen zuena. Molde horretako protestek oraindik ere indarra dute gaur egun?
VILLANUEVA: Uste dut zentzua dutela gaur egun ere. Hori bai: boterean direnek badakite hori, argi eta garbi, eta antigorputzak sortu dituzte horien kontra, horiengandik babesteko. Antigorputz modukoak dira, adibidez, mozal legea eta zigor kodearen enegarren moldaketaren bidez lortutako arauen gogortzeak. Desobedientziaren aurkako kriminalizazioa oso bortitza da, baina, hain zuzen, hantxe ikusten da zein den desobedientziaren ahalmenaren neurria, etsaiaren ekintzetan. Gaur egun, hor dugu erronka handietako bat. Hori dugu gainditu beharreko horma.
Urteak pasatu arren, AHTaren auzia piztua da oraindik, eta, motel bada ere, proiektuak aurrera segitzen du. Nola ikusten duzue egoera orain?
VILLANUEVA: Aurrera ari dira, baina ez gustatuko litzaieken abiada bizian. Gaur egun, batzuei iruditzen zaie kontua egina dagoela, borroka galdua dagoela, baina ez da egia. Ez diogu guk bakarrik, gu baino neutralagoak diren zenbait iturrik ere esaten dute hori. Oraintxe, AHTa eraikitzeko beharrezkoa den inbertsioaren %58 oraindik egin gabe dagoela.
GARCIA: Zorionez, dena falta dute, Nafarroan hasi berriak dira, oraindik ez dute ia ezer ukitu.
Ordea, zorpetze ekonomikoaz gainera, obrek zer kalte ekarriko lukete inguruarentzat?
VILLANUEVA: Txikizioa bistakoa litzateke, bi eskualdeetan bereziki. Erriberan eta Nafarroa erdialdean guztiz txikituko ditu balio ekologiko handiko hainbat eremu. Estepako hegaztientzat oso kaltegarria da hori, adibidez. Bestalde, Iruñetik Sakana aldera, ikusteko dago zer egingo duten. Aralar zulatzea da aukeretako bat; hori nahi dute askok.
GARCIA: AHTak ez-toki bihurtzen ditu aurretik toki direnak. Eremuak igarobide huts bihurtzen dira. Oso mingarria da.
Itxuraz, badirudi gero eta indartsuagoa dela klima larrialdiaren kontrako borroka. AHTaren kontrakoari dagokionez, mugimendua sasoiko dago?
GARCIA: Borroka luzeetan beti izaten dira gorabeherak, eta gu geu ere horrela ibiltzen gara.
VILLANUEVA: Egia da garai batzuetan nahiko ahul izan garela, eta uste dut arazoa dela agian ez dugula lortu lekukoa behar bezala pasatzea belaunaldi batetik bestera. Hori zaila gertatzen ari da. AHTaren kontrako borroka ez da batere sexya. Batzuek etsipena sentitzen dute.
Aurrera begira, zuek ere sentitzen duzue etsipena?
VILLANUEVA: Ni itxaropentsu nago borrokarekin. Denborak arrazoia eman digu, eta jendea gero eta argiago ikusten ari da arrazoia dugula. Duela 20-30 urte jendeak ez zuen ikusten halako larritasunik klimari edo naturari dagokionez. Orain bai, jendea ohartzen da amildegi ertzera iristen ari garela eta hau sostengaezina dela. Gogorra da gauzak horrela ikustea, baina herritarrek badakite mundu honek, horrela segituz gero, ez duela etorkizunik. Horregatik, indarra dugu aldarrikapenekin jarraitzeko. |
2021-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/205218/nahi-eta-ezin.htm | Gizartea | Nahi eta ezin | Bilboko etxebizitzaren egoeraren diagnosiaren arabera, 10.000 gaztek dute etxebizitza baten beharrizana hirian, baina ezin dute eskuratu. Udalak etxebizitza hutsen kontrako kanona ezarriko du. Maizterren sindikatuak neurri gehiago eskatu ditu, eta esan du etxebizitzak "merkantzia" bihurtu direla. | Nahi eta ezin. Bilboko etxebizitzaren egoeraren diagnosiaren arabera, 10.000 gaztek dute etxebizitza baten beharrizana hirian, baina ezin dute eskuratu. Udalak etxebizitza hutsen kontrako kanona ezarriko du. Maizterren sindikatuak neurri gehiago eskatu ditu, eta esan du etxebizitzak "merkantzia" bihurtu direla. | Bilboko etxebizitzaren 2020ko diagnosia aurkeztu du hiriburuko udalak, eta daturik deigarriena da diru sarrerak dituzten 18 eta 44 urte arteko 10.000 bilbotarrek dutela etxebizitza beharrizana. “Alokairua ordain lezakete, baina, prezio handiengatik edo egoera jakinengatik, ezin dute”, esan du Jon Bilbao Etxebizitza Saileko zinegotzi ordezkariak. Gainera, Bilboko gazteen egoera ere azaleratu zuen: “2020an, 37.000 gazte euren familien etxeetan bizi ziren”. Bilbaok aurkeztu zuen 2020ko abenduaren 31ra arteko datuak jasotzen dituen azterketa, joan den barikuan. Datu bat beste baten atzean eman zuen.
Etxebizitzen prezioei ere erreparatu die diagnosiak, gazteak independizatzeko zailtasunari erantzuna emateko asmoz. Alokairua hilean, batez beste, 780 euro ordaindu behar da. Hori etxebizitza babestuei dagokien prezioa da. “Merkatu librekoa, 1.080 euroan dago”.
Etxebizitza eskuratzeko beharra premiazkoa da hirian. Horren adierazgarri dira Bilboko Udalak eman dituen beste datuok ere: 2015 eta 2020 urteen artean etxebizitzarako eskubide subjektiboa bermatzeko 6.000 eskaera izan zituzten. Horien erdiari ere ez diete erantzun, ordea: 536 etxebizitza eman dituzte alokairu sozialean, eta 810 laguntza ekonomiko esleitu dituzte.
Egoera horri aurre egiteko, etxebizitzen prezioei eustea jarri dute helburu. Gutxienez, gora egin ez dezatela lortu nahi du Bilboko Udalak, eta, horretarako, etxebizitza hutsak merkaturatuko ditu. Azken hamarkadan hiriko etxebizitza parkea %5 handitu da, eta, iaz, 165.296 familia etxebizitza zeuden. Horietatik 4.358 etxebizitza hutsak dira. 2018ko datuen antzekoa da kopurua, nahiz eta apur bat gora egin duen: 4.240 ziren orduan. Gaur egun zenbatu dituzten etxebizitza hutsetatik 2.122 luzaroan daude bizilagunik gabe. Gutxienez, bi urtez hutsik dirauten etxebizitzak dira horiek: “Inor bertan erroldatuta ez dutenak dira, eta uraren kontsumorik ez dutenak”, azaldu du Bilbaok.
Zinegotziak esan du etxebizitza horien ugazabekin harremanetan jarriko direla egoera azaltzeko eta “etxebizitzok mobilizatzen saiatzeko. Helburua da ondasun pribatu horrek duen funtzio soziala bete dezala, ugazabek nahi duten eran: salduta edo alokatuta”. Etxeen merkaturatze horretan udalaren laguntza izango dute. Udalak egingo duen saiakera horren ostean etxejabeek ez badute etxebizitza alokatu edo saltzeko pausorik ematen, etxebizitza hutsen kanona ezarriko diete: etxebizitzak duen metro koadro bakoitzeko hamar euro ordaindu beharko dute urtean. “Hortik aurrera, urtean %10 igoko da kanona”.
Kanona, 2022an
Datorren urtean hasiko dira kanona ezartzen, baina, gutxienez, urtebete eta erdi beharko dute erabat ezarri arte. Eta kasuz kasu aztertuko dute. Udalak etxejabeei jakinaraziko die, behar izatekotan, obrak egiteko laguntzak ere ematen dituela.
Eusko Jaurlaritzak joan den ekainean onartu zuen kanon hori ezartzeko dekretua. Hain zuzen, Etxebizitzaren Legea garatzen duen dekretua onartu zuten, eta haren barruan jaso zuten kanona ezartzeko aukera. Helburua da etxeok merkatura ateratzea. Hala, uste dute alokairuan dauden etxebizitzen kopurua areagotzea prezioei eusteko lagungarria izango dela. “Eskaintza eta eskariaren legea” ekarri zuen gogora Bilbaok. Dena den, Alemaniako kasua aipatu zuen, lege horren eraginkortasuna zalantzan jartzeko: “Herritarren %85 alokairuan bizi dira. Hala ere, azken urteetan prezioa bikoiztu egin da”.
Politika “ausartak”
Diagnosian eta arazoaren larritasunean udalarekin bat dator Bilboko Maizterren sindikatua ere. Ez, ordea, hark darabiltzan politika eta neurrien ezarpenarekin. Udalaren neurriak berandu datozela uste du Iñigo Sancho bertako kideak. Eta neurri gehiago eta politika “ausartak” eskatu ditu. “Etxebizitza publikora eta alokairura bideratzen den kopurua oso mugatua da gaur egun Bilbon dagoen eskaria kontuan hartuta. 10.000 lagunek alokairuzko udal etxebizitza publikorako eskaria egina dute. Udalak, ordea, ez du jartzen mekanismorik dagoen eskari horri erantzuteko”.
Hain zuzen, diagnosiaren arabera, Bilboko 165.000 etxebizitzatik 15.408 alokairuzkoak dira. Zinegotziak nabarmendu du batez beste 53 urte dituzten eraikinetan daudela etxeok. Etxebizitza parke osoaren %10,5 dira alokairuzkoak. Horietatik, 9.312 alokairu librekoak dira eta 6.173, alokairu sozialekoak —%40—. Alokairu gehienak, “14.600 baino gehiago —kopuru osoaren %94— diruz lagundutakoak dira, etxebizitza babestuak direlako edo errenta ordaintzeko diru laguntzaren bat dutelako”.
Sanchok kritika zorrotza egin dio diru laguntzen sistemari: “Guk uste dugu ezin dugula diru publikoarekin gaur egun dagoen espekulazioa bultzatu. Argi dago alokairurako laguntzak diru publikoz hornitzen direnean espekulazio prozesua handitzen dela”. Azaldu du diru iturri txikiak dauzkaten maizterrei emandako diru laguntzak etxeen ugazaben eskuetara doazela. “Horrek ez du bermatzen etxebizitza eskubidea; diru publikoz gaur egun dagoen logika merkantilista hori sustatu, bultzatu eta denboran zehar iraunarazten du. Politika ausartak behar dira”.
Lurzoru publikoak
Gainera, Maizterren sindikatuko kideak salatu du Bilbon etxebizitzak eraikitzen ari diren lurzoruen zati handi bat publikoa dela eta “udala ari dela lurzoru publiko horiek enpresa pribatuei saltzen, jabetza pribatuan oinarritutako etxebizitzak eraikitzeko”. Sanchoren ustez, horrek adierazten du “zein den udalaren ikuspegia etxebizitzaren eskubideari dagokionez”.
Besteak beste, Zorrotzaurreko uharteko lurrak edota Uribarri auzoan, Lezamako Trenbide Zaharreko Bidean, eraikitzen ari diren eremua aipatu ditu udalaren etxebizitza politikari buruz adierazitakoak argudiatzeko. “Bi adibide baino ez dira. Eta hori da udalak azken urteetan izan duen logika. Zoru publiko horiek alokairuzko etxebizitza sozialak eraikitzeko erabil zitzakeen. Jakinda, gainera, 30 urtetan amortizatuta egongo direla bertatik jasotzen diren errenta sozialen bidez. Politika sozial horiek gauzatu beharrean, espekulatzaileen logikari jarraituta, patronalaren mesedetan kokatzen ari dira”.
Sanchok salatu du etxebizitza “merkantzia” bihurtu dutela. “Merkantzia bihurtzeko logika hori ahalbidetzen dute, eta etxebizitza, eskubide izan beharrean, merkantzia bihurtu da gutxi batzuk aberasteko”.
Sindikatuko kideak uste du administrazioek hartu beharreko nahitaezko neurria “prezioen erregulazioa” dela. Hala ere, esan du neurri bakarrak ez duela konponduko egoera: “Arazoa poliedrikoa izanik, irtenbideak ere halakoa izan behar du”.
Beraien ustez konponbidearen gakoak zeintzuk diren azaldu du: “Lehenik eta behin, etxebizitzen prezioak erregulatu behar dira. Etxebizitza eskubide subjektibo bat baldin bada, langile klasearen gaitasun ekonomikoaren arabera arautu beharko litzateke, eta ez patronalaren edo jabe handien mesedetan”.
Horrekin batera, esan du hutsik dauden etxebizitzak “sozializatu” egin behar dituztela. Etxebizitzak “sozializatzeko” kanonak edo zergak ezartzeko bidea aipatu du. “Ausardiaz jokatu behar dugu. Bilboko Udalak badu eskumena, eta etxe horiek merkatu publikoaren kudeaketaren esku jarri beharko lituzke alokairu sozialen bidez”.
Orain iragarri du udalak kanona ezartzeko asmoa. Berandu, sindikatuaren ustez. “Eusko Jaurlaritzak eskubide subjektiboaren legea onartu zuenean eman zien udalei tresna bat”. Sanchok “borondate eskasa” ikusten du lege hori aplikatzeko. “Borondateaz harago, zail ikusten dugu udalak praktikan gauzatzeko neurriak hartzea”.
Etxebizitza hutsen ugazaben profilari buruz galdetuta, Bilbao zinegotziak adierazi zuen %15 dagoela jabe handien esku. Eta etxejabe horiek “bankuak, funtsak edota familiak” izan daitezkeela. Sanchok ez du datu hori berresteko modurik, baina esan du eurengana laguntza eske jotzen dutenen etxeen ugazabak era horretakoak direla: “Sindikatura etorri diren maizterren kasuak etxejaberik handienak izan dira; izan Blackstone, izan banketxeak. %15 badira, etxebizitza horiek sozializatu, jendarteratu eta alokairu sozial gisa jarri beharko lirateke”.
Bestalde, diagnosian gogora ekarri dute 2020an Eusko Jaurlaritzaren Gaztelagun programak errenta ordaintzeko laguntzak eman zizkiela Bilboko 423 gazteri. 2020ko laugarren hiruhilekoan etxebizitza babestua eskuratzeko 16.000 eskaera baino gehiago jaso zituzten Etxebiden.
Etxe kaleratzeak
Bestelako errealitate gordinagoa ere ekarri du gogora Sanchok: “Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 3.500 etxe kaleratze gauzatu zituzten urteko lehen hiruhilekoan”. Ez dago Bizkaiko edota Bilboko datu aleturik. “Krisi ekonomikoak gogor jo gaitu pandemian eta haren ostean. Horrez gain, udalak ezin die alternatibarik eskaini etxe kaleratzeak pairatzen dituztenei, daukan parke publikoa ez delako nahikoa”.
Sindikatuko kideak udalak etxegabetzeetarako duen protokoloa kritikatu du. “Udalak ez du negoziazio prozesu bat zabaltzen maizterrak etxegabetu nahi dituzten etxejabe handiekin. Maizterrak kalean daudenean, aukera izanez gero, zentro edo aterpe batzuetara eramaten ditu”. Etorkizunera begira iragarpen ezkorra egin du: “Etxegabetzeek gora egingo dute, alokairuen prezioak asko igo direlako, eta soldatak, berriz, mantendu edo jaitsi”. |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205219/sorterria-pixka-bat-gertuago-izan-dezaten.htm | Gizartea | Sorterria pixka bat gertuago izan dezaten | Azkoitiko Izarraitz zentroko ikasle talde bat eskuko telefonoak biltzen ari da egunotan. Irungo Harrera Sareari eta hara iristen diren migratzaileei laguntzea da helburua. | Sorterria pixka bat gertuago izan dezaten. Azkoitiko Izarraitz zentroko ikasle talde bat eskuko telefonoak biltzen ari da egunotan. Irungo Harrera Sareari eta hara iristen diren migratzaileei laguntzea da helburua. | Distantziak laburtzea. Horixe da Azkoitiko Izarraitz Lanbide Heziketako Gizarteratze zikloko ikasleek martxan jarri berri duten kanpainaren xedea: eskuko telefonoak bilduko dituzte datozen asteetan, sorterria atzean utzita Irunera iristen diren migratzaileek senideekin gutxieneko kontaktu bat izan dezaten. Orain dela aste batzuk Irungo Harrera Sareko kideak Izarraitzen izan ziren beren elkartasun egitasmoari buruzko azalpenak ematen, eta han entzundakoei bueltaka hastean otu zitzaien ikasleei kanpaina hori martxan jartzea.
Izarraitzeko goi mailako Gizarteratze zikloko ikasle Eneko Jauregi beasaindarrak azaldu duenez, egin zezaketen “gutxienekoa” da kanpaina martxan jartzea. “Proiektu txiki bat abiatu dugu, laguntza txiki bat emateko”. Haren arabera, “izugarria” da herritarrek Irunera iristen diren migratzaileei laguntzeko egiten duten lana. “Migratzaileek behar handiak dituzte, baina Harrera Sarekoek esan ziguten elikagaiak eta arropa errazago lortzen dituztela, hau da, herritarrek badutela horiek emateko joera”.
Hori ikusirik, migratzaileek komunikatzeko dituzten beharrei erreparatu zieten, “arazo asko” baitute. “Asko dirurik gabe edo diruz larri iristen dira gurera, eta zaila izaten dute sakelako telefono bat erostea edo eskuratzea. Etxekoak urrun izaten dituzte, baina haiekin komunikatzeko beharra izaten dute, kilometro askotara edo Europako beste txokoren batean daudelako”.
Eskuko telefono batek samina arindu dezakeelakoan, komunikazio behar hori asetzeko bidea urratzen hasi dira, eta herritarrak dira horretarako giltza. Horregatik, horiek”kontzientziatu” nahi dituzte. “Irunen diren migratzaileek bizi duten egoera ez da erraza; paperak lortzea oso zaila da, lana aurkitzea nekeza… Gainera, Euskal Herrira iristerako, izugarriak pasatzen dituzte askok eta askok”, azaldu du Jauregik.
Horren aurrean, “migratzaileen azalean jartzeko eta bizi duten egoera ulertzen saiatzeko” eskatu die Jauregik herritarrei: “Herritarrok ikaragarri lagun diezaiekegu migratzaileei guretzat txikia den keinu batekin”.
Oraindik erabilgarri dauden edozein motatako eskuko telefonoak bilduko dituzte egunotan, baina ezaugarri bat bete beharko dute gailuek: Interneterako sarbidea jartzeko aukera izatea. Gainerakoan, ekarpen guztiak “ongietorriak” izango direla dio Izarraitz Lanbide Heziketako kideak.
Azkoitiko, Azpeitiko, Zestoako eta Eibarko hainbat kafetegik, tabernak eta hezkuntza zentrok bat egin dute kanpainarekin, eta beren guneetan sakelako telefonoak biltzeko kutxak jarri dituzte. Printzipioz, “gutxieneko gailu kopuru bat” bildu arte egingo dute bilketa; pare bat asteko epean bukatzea aurreikusi dute.
Lehen proiektua
Bi hilabete inguru dira 25 laguneko ikasle talde batek Gizarteratze zikloa hasi zuela, eta, hain zuzen ere, Irungo Harrera Sarearekin elkarlanean martxan jarri duten kanpaina da gauzatu duten lehen proiektua. Dena den, ikasketa prozesuan kanpaina gehiago garatzea aurreikusi dute ikasleek, “zaurgarriak” diren kolektiboak laguntzea xede.
Jauregiren aburuz, “garrantzitsua” da halako proiektuak gauzatzea, ikasten ari direnari zentzua emateko. “Ziklo hau egitea erabaki genuen ikasleok badakigu zer lan motatan aritu nahi dugun etorkizunean, eta gizarteko askotariko kolektiboei laguntzea dugu xede. Beraz, halako proiektu batean parte hartzea, polita izateaz gain, aberasgarria da”.
Izarraitzera solasaldia eskaintzera joan zen Irungo Harrera Sareko kidea da Oihana Galardi, eta gustura agertu da ikasleek martxan jarri duten kanpaina dela eta. Hark esan duenez, ikastetxe askotara joaten dira egiten dutenaren berri ematera, eta, “puntualki”, kanpainak ere egiten dituzte, eguneroko “behar txikiei” erantzuteko. “Sakelako telefonoak biltzeko proposamena egin genien Izarraitzekoei, eta pozgarria da kanpaina bat antolatzea”. Izan ere, migratzaileentzat eskuko telefonoena da familiakoekin-eta komunikatzeko bidea. Galardik dioenez, “etengabe” behar izaten dituzte telefonoak. “Mugikor bat izaten dute normalean, baina beti izaten da telefonoa behar duen norbait, zeukana lapurtu egin diotelako, hautsi egin zaiolako edo galdu egin duelako”.
Galardiren arabera, baina, ez da erraza eskuko telefonoak biltzea: “Ulertzen dugu ez dela herritarrek egunerokoan dohaintzan emateko moduko zerbait, baina kanpaina martxan da, eta ea zenbat jasotzen ditugun”.
Arropak, oinetakoak…
Irungo Harrera Sarekoek ez dituzte telefonoak bakarrik behar izaten. Hain zuzen ere, Galardik esan duenez, migratzaileentzako arropak ere biltzen dituzte. “Tamaina edo neurri jakin batzuetako arropak eta oinetakoak behar izaten ditugu, gizonezkoenak batez ere, gehienbat gizonezkoak iristen direlako Irunera. Orain, adibidez, iristear da negua, eta berokiak beharko ditugu”. Emakumezkoen eta umeen arropak “errazago” biltzen badituzte ere, “gutxiago” behar izaten dituzte, “gutxiago iristen direlako”. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205220/bergarako-udalak-kezka-adierazi-du-herrian-hondakinak-kudeatzeko-egitekoak-diren-lantegia-dela-eta.htm | Gizartea | Bergarako Udalak kezka adierazi du herrian hondakinak kudeatzeko egitekoak diren lantegia dela eta | Valogreene enpresak hainbat gorabehera izan ditu orain arte udalari eta Eusko Jaurlaritzari aurkeztutako eskaeretan. Herritarrek eta eragileek kezka adierazi dute eragin ditzakeen kalteen inguruan. | Bergarako Udalak kezka adierazi du herrian hondakinak kudeatzeko egitekoak diren lantegia dela eta. Valogreene enpresak hainbat gorabehera izan ditu orain arte udalari eta Eusko Jaurlaritzari aurkeztutako eskaeretan. Herritarrek eta eragileek kezka adierazi dute eragin ditzakeen kalteen inguruan. | Valogreene Paper BC S.M. enpresak ez ditu betetzen Bergarako Larramendi poligonoan kokatzeko baldintzak, oraingoz behintzat. Informazioa bildu eta lantegiak izango lukeen eragina aztertu ondoren, hori da Bergarako Udalak plazaratu duen ondorioa, goizean eman duen prentsaurrekoan.
Aipatutako enpresak paper industriak sortzen dituen hondakinak kudeatzen ditu. Proiektu berriak zerikusi zuzena dauka Zaldibarko zabortegia amildu izanarekin. Izan ere, 2020ko otsailean zabortegia malkartu arte, hara eramaten zituzten hondakinak papera ekoizten zuten enpresek. Orain ez daukate hondakin horiek kudeatuko dituen lekurik, eta horregatik proposatu zuen Valogreene Paper S.M. enpresak bere lantegia Bergaran zabaltzea, paper industriak bultzatuta.
Uztailaren 7an Bergarako udal arkitektoak sinatu zuen txostenaren arabera, aurreikusitako instalazioaren funtzioa bateragarria da herriko industria jarduerarekin, eta prentsaurrekoan ere hori baieztatu du Gorka Artola alkateak: «Aipatu bezala, Valogreene enpresak Larramendi poligonoan jarduera ezartzeko egin zuen eskaera bateragarria da Bergarako arautegiarekin, eta, ondorioz, udalak baimena eman behar izan dio».
Hala ere, azken hilabeteotan herritarren eta eragile ekologisten susmoak piztu dituen zenbait gertakari izan dira hondakinak kudeatzeko lantegi horren inguruan. Batetik, enpresak aipatutako txostena lortzeko eskaera egin zuenean, ez zuen zehaztu proiektuaren benetako asmoa, eta karea ekoizteko enpresa bat izango zela esan zuen. Horrez gain, enpresak Jaurlaritzari ingurumen baimen bateratua tramitatzen hasteko egindako eskaera aurkeztu zionean, «hondakin ez-arriskutsuetarako jarduera» moduan deskribatu zuen enpresak egiten zuen lana.
Gertatutakoa ikusita, Artolak azaldu du kezka zabaldu dela, eta, beraz, udalak uztailean argitaratu zuen txostena berrikustea erabaki duela: «Hainbat eragilek ere, alegazio bidez, horren inguruko aipamena egin digute, eta udalak igorritako hirigintza bateragarritasunaren txostena berrikusteko eskatu digute. Hori berrikusten ari gara, Bergarako arau urbanistikoetara egokitzen den edo ez ziurtatzeko».
Gaineratu du proiektuaren berri izan bezain pronto «ahalik eta informazio gehien» eskuratzea izan dela udal gobernuaren helburua: informazio «fidagarria» eta «inpartziala». Horretarako, Bartzelonako Fitcher enpresara jo du. Hark txosten bat helarazi die, lantegia Bergaran ezartzeak izan litzakeen ondorio teknikoak eta juridikoak azaltzeko.
Kalteak arlo askotan
Eragin horiez gain, beste bat ere gaineratu du udalak: «Baldintza hauetan enpresa hau Larramendiko poligonoan ezartzeak beste enpresa batzuk uxatuko dituela konfirmatuta daukagu. Ehunka lanpostu daude kolokan epe motzean». Gehitu du lantegia Bergarara ekartzeak herriaren «garapen ekonomikoa» ere erabat baldintzatu dezakeela.
Fitcher enpresak aurkeztutako txostena aztertu ondoren, Ainhoa Lete Bergarako alkateordeak adierazi du «hainbat zalantza tekniko eta juridiko» sortu zaizkiola udal taldeari, eta zalantza horiek Ingurumen Sailari helarazi dizkiola. Izan ere, esan dute enpresa herrian kokatzekoa bada «berme batzuk» behar dituela udalak. «Nahi dugu gure herrian enpresa berriak sortzea, kanpotik etorritakoak bertan ezarri eta errotzea…Baina ez dugu nahi edozer gauza». |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205221/gipuzkoak-eta-bizkaiak-inoizko-aurrekontu-handienak-aurkeztu-dituzte.htm | Ekonomia | Gipuzkoak eta Bizkaiak inoizko aurrekontu handienak aurkeztu dituzte | Azaroaren 15ean emango dute Arabakoen berri, baina Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak aurreratu du aurreko «markak» hobetuko dituztela | Gipuzkoak eta Bizkaiak inoizko aurrekontu handienak aurkeztu dituzte. Azaroaren 15ean emango dute Arabakoen berri, baina Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak aurreratu du aurreko «markak» hobetuko dituztela | Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek inoiz baino diru gehiago izango dute eskura 2022an. Bi erakundeek hurrengo urterako aurrekontu proposamenak aurkeztu dituzte, eta inoizko handienak dira. Bizkaiko Aldundiak 8.886,1 milioi euro biltzea espero du, aurten baino 915 milioi gehiago. Horietatik 1.459,8 milioi euro izango dira sailen esku egongo direnak, iaz baino %7,3 gehiago. Gipuzkoako Aldundiak, aldiz, 5.620 milioi euro biltzea espero du, baina «aurrekontu propioa» deritzona 1.042 milioi eurokoa izango da, aurten baino 59 milioi euro gehiago —%7 handiagoa—.
Araban ere hala gertatuko da. Azaroaren 15ean emango dute haien berri, baina Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak dagoeneko aurreratu du aurreko urteetako «marka» hobetuko dutela. Diru bilketako eta aurrekontu propioko arteko dirua Eusko Jaurlaritzaren, lurraldeetako udalen, eta Espainiako Gobernuaren —kupo bidez— artean banatuko dute.
Bi aldundiek hasi dute aurrekontuen onarpenerako tramitea, eta, ezusteko handirik ezean, urte amaitu aurretik onartuko dituzte batzar orokorretan. Hurrengo asteetan hasiko da sail bakoitzeko entresakak azaltzeko prozesua, eta eztabaidak bi hilabetez luzatzea espero da. Bizkaikoaren kasuan asteartean hasiko da hiritarrek proposamen formalak egiteko duten epea eta azaroaren 12ra arte luzatuko da.
«Susperraldirako» kontuak Bi aldundiek nabarmendu dute pandemia osteko aroak baldintzaturiko kontuak direla hurrengo urtekoak. Bizkaikoak «susperraldia bultzatzeko diseinatuta» daudela azaldu du Unai Rementeria ahaldun nagusiak, eta «enpleguari laguntzeko eta lurraldeak behar dituen trantsizioei» ekiteko erabiliko dituztela.
Euskara eta Kultura saila izango da aurrekontua gehien handituko duena: %26,5 gehiago jasoko du —49 milioi eurotik 62ra igaroko da—. Aldiz, eta ohiko denez, Gizarte Ekintza izango da diru gehien mugituko duen saila: 599 milioi euro, %2,5 gehiago.
Gipuzkoan ere Gizarte Politikak izango dira baliabide ekonomiko gehien izango duen saila: 454 milioi euro, aurten baino %8,68 gehiago. Aldiz, gehien haziko dena, alde handiz gainera, Ingurumena eta Obra hidraulikoena izango da. 34 milioi jasoko ditu, aurten baino %19,8 gehiago.
Markel Olano ahaldun nagusiak gorako joera mantentzea espero du, eta 2023an berriz ere aurreko urteko kopurua hobetzea. Era berean, zehaztu du egitasmo jakin batzuek bultzada berezia izango dutela. Adibidez, MUBIL zentroak 22,2 milioi euro jasoko ditu eta Adinberrik zazpi milioi. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205222/itziar-ituno-kurduen-borrokaren-alde-turkian.htm | Bizigiro | Itziar Ituño kurduen borrokaren alde, Turkian | Istanbulen egindako elkarrizketa batean, aktore euskaldunak Kurdistango askapen borroka goraipatu du. | Itziar Ituño kurduen borrokaren alde, Turkian. Istanbulen egindako elkarrizketa batean, aktore euskaldunak Kurdistango askapen borroka goraipatu du. | Munduko herrialde ugaritan ditu jarraitzaileak Itziar Ituñok, bereziki La casa de papel telesaileko Lisboa pertsonaiaren oihartzunaren eraginez. Zale taldeak ditu makina bat tokitan. Eta herrialde askotako hedabideetan egiten dizkiote elkarrizketak. Turkian izan berri da Basauriko (Bizkaia) aktorea, eta, elkarrizketa batean, Kurdistango askapen borroka goraipatu du. Kurdu askok pozez hartu dute keinua. Eta kurduen askapen mugimenduaren telebistan ere jaso dute Ituñoren elkartasun keinua.
Euskal Herriko gaien inguruan ere iritzia eman ohi du Ituñok sarri. Horren erakusgarri, joan den astean Bizkaiko Hitza-n egin zioten elkarrizketa. Natalia Salazarren galderei erantzunda, Euskal Telebistan gaur egun telesail gutxi egiten direla kritikatu du. «[Alardea, Altsasu, Hondar Ahoak eta antzeko telesailen inguruan galdetuta] Fikzioa berreskuratzeko saiakera izan da hori, baina orain berriro dena geldi dago. Saiakera hori gehiagora joan beharrean, desagertu egin da berriro ere. Oso penagarria da. Ez dakit norantz goazen ETB1 eta ETB2 kateekin. Ez dakit zer bide hartuko duten orain edo zer gauza berri egongo diren. Garai batean izan genuena berreskuratzea espero dut: programazio itxurosoa eta baliotsua».
Abenduaren 3an, Netflix plataformaren La casa de papel telesaileko bosgarren denboraldiaren azkeneko ataletan agertuko da Ituño. Azkeneko asteetan, Paul Urkijoren Irati filmean parte hartzen ari da, gainera. Datorren urteko udazkenean estreinatzea espero dute. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205223/baionako-france-bleu-irratiko-bost-kazetari-zigortu-dituzte-laneko-sexismoagatik.htm | Gizartea | Baionako France Bleu irratiko bost kazetari zigortu dituzte, laneko sexismoagatik | Bi kazetariri abisu bat egin diete; beste bi hamalau egun kanporatuko dituzte; eta beste bat betiko kanporatu dute. | Baionako France Bleu irratiko bost kazetari zigortu dituzte, laneko sexismoagatik. Bi kazetariri abisu bat egin diete; beste bi hamalau egun kanporatuko dituzte; eta beste bat betiko kanporatu dute. | Je ne suis pas une salope, je suis une journaliste dokumentala (Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz) martxoan estreinatu zuen Marie Portolano gidoilari eta kazetariak. Kirol kazetari emakumezkoek jasaten duten indarkeria matxistak salatu dituzte bertan hainbat kazetarik, tartean Amaia Cazenave. France Bleu irrati publikoko sarean lan egin du; besteak beste, Baionako delegazioan. Filmaren ondotik, hainbat hedabidek barne inkestak eramanen zituztela hitzeman zuten. Radio France taldeak —France Bleu irratien sarea barnean du— Baionako delegazioko sei langile gizonezko baztertu zituen lanetik: bost kazetari eta animatzaile bat. Bada, taldeak zigorrak jakinarazi ditu gaur. Bi kazetariri abisu bat egin die zuzendaritzak, eta beste bi behin-behinean kaleratuko dituzte, hamalau egun. Azken bat behin betiko kanporatu dute, harekin akordioa lortuta; hala, kalte ordaina emanen diote, erretreta hartu bitarte. Animatzailearen zigorra ez dute oraino jakinarazi. Guztiei, lanean giro sexista batean parte hartzaile izatea egozten diete.
Dokumentala hedatu ondotik, Sibyle Veil Radio Franceko zuzendariak barne inkesta bat eramanen zuela hitzeman zuen: 2021eko martxoan abiatu zuten. Sophie Latraverse zuzenbide adituak egin du inkesta, 80 lekukotasun bildurik. Inkesta horren ondorioak ikusirik, Radio Franceko zuzendaritzak hartu ditu erabakiak. Giza baliabideetako batzarrak urrian entzun zituen bazter ezarritako langileak, Parisen. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205224/espezismoaren-kontrako-manifestazioa-egingo-dute-astelehenean-bilbon.htm | Gizartea | Espezismoaren kontrako manifestazioa egingo dute astelehenean, Bilbon | «Gizakiz bertzeko animaliekin dugun harremanari buruzko gogoeta piztu» nahi dute antolatzaileek. | Espezismoaren kontrako manifestazioa egingo dute astelehenean, Bilbon. «Gizakiz bertzeko animaliekin dugun harremanari buruzko gogoeta piztu» nahi dute antolatzaileek. | NOR Euskal Herria Antiespezista taldeak manifestaziora deitu du azaroaren 1erako, 12:00etan, Bilbon, Orroak plazara lelopean. Moyua plazatik atarako da, eta, amaierarako, jaialdi bat antolatu dute.
«Manifestazioaren bidez, gizakiz bertzeko animaliekin dugun harremanari buruzko gogoeta piztu nahi dugu». Argudiatu dutenez, animaliok «agentzia» dute, eta «egunero erakusten dute erresistentziarako gaitasuna dutela». Erresistentzia horren bozgorailu aritu nahi dute Bilbon, manifestazioaren bitartez.
Protestaren ondoren, bazkaria egingo dute Karmelan, eta, ondoren, kontzertua emango du No Name Tiriti taldeak.
Adierazi dutenez, autobusak antolatu dituzte Hegoaldeko beste hiriburuetatik.
NOR taldea espezismoaren aurkako Euskal Herriko eragileak koordinatzeko sortu zuten. Animalien askapenaren aldeko borroka kapitalismoaren aurkakoarekin lotzen dute. Besteak beste, hiltegien inguruko ikerketa lan bat egin dute. |
2021-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/205225/ontzat-eman-dute-aebetan-haurrei-txertoa-jartzen-hastea.htm | Mundua | Ontzat eman dute AEBetan haurrei txertoa jartzen hastea | FDA erakundeak onespena eman dio Pfizer botika etxeak haurrentzat ondutako txertoari; 5-11 urte artekoei jarriko diete | Ontzat eman dute AEBetan haurrei txertoa jartzen hastea. FDA erakundeak onespena eman dio Pfizer botika etxeak haurrentzat ondutako txertoari; 5-11 urte artekoei jarriko diete | Pfizer eta BioNTech konpainiek COVID-19aren kontra umeekin erabiltzeko ondu duten txertoa erabiltzen hasteko eskea eginda zuten AEB Ameriketako Estatuetako Botiken Agentzia FDAn, eta gaur eman die onespena; has daitezke txertoa jartzen. 5-11 urte arteko 28 milioi ume daude AEBetan, eta horien txertaketa martxan jar dezakete orain.
FDAk argudiatu du txertoaren eraginkortasunean oinarritu direla onespena emateko; %90,7koa dela esan dute, eta nahi ez den ondorio «larririk» ez duela eragiten haurretan.
EMA Sendagaien Europako Agentziak jakinarazia du, baita ere, hasia dela ebaluatzen Pfizer-BioNtech botika konpainiak 5 eta 11 urte arteko umeentzat garatu duen txertoa. Egun, oraindik ez du baimenduta COVID-19aren kontrako txertorik adin tarte horretako haurrentzat. 12 urtetik gorakoentzat baimenduta dago txerto hori, Modernakoarekin batera; maiatzean eman zion nerabeei zuzendutako erabilerari oniritzia Europako Batzordeak.
Pfizerreko eledunek adierazi izan dute umeentzat garatu duten txertoa helduentzat garatu duten bera dela; RNA mezulariaren teknika erabiliz egindakoa da, baina dosi apalagoa erabiltzen dute haurrentzat. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205226/berria-ikasgela-aurkezteko-webinarra-egingo-dute-1730ean.htm | Gizartea | BERRIA Ikasgela aurkezteko webinarra egingo dute 17:30ean | Joan den astean jarri zen abian 12 urtez gorako ikasleekin eskola orduetan erabiltzeko material osagarriak eskaintzen dituen BERRIAren proiektua. Gaur, asteazkena, aurkeztuko diete irakasleei, 17:30ean. | BERRIA Ikasgela aurkezteko webinarra egingo dute 17:30ean. Joan den astean jarri zen abian 12 urtez gorako ikasleekin eskola orduetan erabiltzeko material osagarriak eskaintzen dituen BERRIAren proiektua. Gaur, asteazkena, aurkeztuko diete irakasleei, 17:30ean. | Webgunea aurkezteko eta irakasleen iritziak biltzeko, streaming bidezko saio bat antolatu dute gaurko, asteazkena. 17:30ean izango da, eta Zoom plataformaren bidez egingo dute. Parte hartu nahi duten irakasleek orrialde honetan eman behar dute izena. Gunea nola erabil daitekeen azalduko diete, eta ekarpenak eskatzeko ere baliatuko dute aukera.
BERRIAn argitaratzen diren artikuluetatik batzuk aukeratu, eskoletan lantzeko moduan egokitu, erabiltzaileek azkar topatzeko moduan sailkatu, eta material osagarri gisa eskaintzen ditu egunkari honek, joan den astetik, BERRIA Ikasgelan. Hezkuntza komunitateari aktualitatean eta Euskal Herrian zentratutako heldulekuak eskaini nahi dizkio, euskaraz, irakasleek ere hala aitortuta gabezia handia baitago arlo horretan. Irekia da gunea, eta nahi duten eskola guztiek erabil dezakete, egokien ikusten duten moduan.
Irakurri gehiago: Ainhoa Oiartzabal: «Euskarazko eduki egokituen hemeroteka izan nahi dugu»
Proiektuari gertutik erreparatu nahi diotenek aukera dute BERRIA Ikasgelaren buletinean izena emateko. Izena ematen dutenek astean behin, asteartean, Ikasgelan argitaratutako eduki berriak jasoko dituzte posta elektronikoz. Foro bat ere sortu dute, nahi duten irakasleek erabil dezaten materialei buruzko oharrak egiteko, elkarri erabileren berri emateko, ekarpenak egiteko... Horrez gain, ikasgela@berria.eus helbide elektronikora ere idatz daitezke ekarpenak eta proposamenak. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205263/guy-poulou-ziburuko-auzapez-ohia-hil-da.htm | Politika | Guy Poulou Ziburuko auzapez ohia hil da | 2001ean hasi zen auzapez, eta kasik hogei urtez aritu zen jardunean; iaz utzi zuen politika. 80 urterekin zendu da. | Guy Poulou Ziburuko auzapez ohia hil da. 2001ean hasi zen auzapez, eta kasik hogei urtez aritu zen jardunean; iaz utzi zuen politika. 80 urterekin zendu da. | Ia bi hamarkadaz izan zen Guy Poulou Ziburuko (Lapurdi) auzapez. Milurtekoaren hasieran hartu zuen kargua, 2001ean. Iaz, baina, hauteskundeetara ez zela aurkeztuko erabaki zuen politikari eskuindarrak. Dentista zen ikasketaz. 80 urte zituela hil da Poulou; atzo zendu zen, jakinarazi dutenez.
Eskuindar sutsua zen Poulou. Bere lehenbiziko bi hauteskundeetan, UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna alderdiarekin aurkeztu zen auzapez aukeratua izateko. Egun, Errepublikanoak du izena alderdiak. Hirugarren aldiz hauteskundeetan aritu zenean, berriz, tirabirak tarteko, alderditik kanpo aurkeztu zen, Aupa Ziburu alderdian.
Maiz izan dira kritikatuak Poulouren egin-moldeak. Batik bat, sumina piztu eta hautsak harrotu zituen auzapezak Ziburuko Kaskarotenea ikastolaren auzian hartutako jarrerak. BERRIAk elkarrizketa egin zion auzia piztua zen orduko hartan. Eginiko adierazpenetan, azaldu zuen, hain zuzen, ez zela ikastolen kontra, baina nabarmendu zuen Ziburuko ikastolaren aferak ez zuela aterabiderik. 2012an sortu zuten ikastola, eta, handik bi urtera, hitzarmena ez zietela berrituko erabaki zuen Poulouk. Neurri gogorrak hartu zituen ikastolaren kontra: auzitara jo zuen orain dauden lur eremutik kanporatzeko, eta, azkena, argindarra kendu zien, zentroa hustu zezaten. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205264/eh-bilduk-salatu-du-anbizio-klimatikoa-falta-duela-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | EH Bilduk salatu du «anbizio klimatikoa» falta duela Eusko Jaurlaritzak | EH bilduk ordezkariak bidaliko ditu Glasgown egingo duten COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bilerara | EH Bilduk salatu du «anbizio klimatikoa» falta duela Eusko Jaurlaritzak. EH bilduk ordezkariak bidaliko ditu Glasgown egingo duten COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bilerara | Glasgown COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bilera hasi bezperan, adierazpenak egin ditu Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak. Eusko Jaurlaritzari gai horren inguruko anbizioa falta zaiola salatu du: «Eusko Jaurlaritza honen —eta aurrekoen— anbizio klimatikoa azken urteotan eskatutakoaren oso azpitik egon da». Urte luzez energia politika «okerra» egin duela iruditzen zaio, eta energia berriztagarriak «gutxi garatu» dituela, erregai fosilekiko «mendekotasun izugarria» izan duela, eta hamarkadetan gas fosilaren aldeko «apustu irmoa» egin duela.
Datuen bidez berretsi ditu esandakoak. Oterok emandako datuen arabera, Europako Batasunean %24 murriztu dituzte berotegi gasak 1990etik; aldiz, isurketak %11 murriztu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %4,5 Hego Euskal Herrian. Horiek horrela, salatu du «oso urrun» daudela Europako datuetatik: «Oso urrun emisioen murrizketan, eta oso urrun energia berriztagarriaren garapenean eta autosufizientzia energetikoan».
Glasgowkoa «garrantzi bereziko hitzordua» da, Oteroren irudiko. Horregatik, ordezkaritza bat bidaliko du EH Bilduk. Agenda sozialari erreparatu nahi diote bereziki: «Agenda horrek mobilizazio masiboak biltzen ditu, gobernu ordezkaritzei aurrera egiteko presioa egiteko, nahiz eta hainbat alderdik edo egungo egoerari eusteko interesa duten korporazioek aurre egin. Gainera, lan mahaietan parte hartuko dugu Europako ezkerreko beste ordezkaritza batzuekin». |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205265/eako-zuzendaritzak-eh-bildurekin-duen-jarrera-mantentzea-babestu-du.htm | Politika | EAko zuzendaritzak EH Bildurekin duen jarrera mantentzea babestu du | EAk 'Alkar zainduz' lelopean egingo du XIII. Biltzar Nagusia, otsailean eta martxoan; besteak beste, asmoa da «zaintza politikaren erdigunean» jartzea. Hala ere, sektore kritikoak «zentzugabekeria demokratikotzat» jo du erabakia. | EAko zuzendaritzak EH Bildurekin duen jarrera mantentzea babestu du. EAk 'Alkar zainduz' lelopean egingo du XIII. Biltzar Nagusia, otsailean eta martxoan; besteak beste, asmoa da «zaintza politikaren erdigunean» jartzea. Hala ere, sektore kritikoak «zentzugabekeria demokratikotzat» jo du erabakia. | EAk datorren urtearen hasieran egingo du biltzar nagusia, eta bertako zuzendaritzak jakinarazi du orduan eztabaidatuko den txosten politikoaren zirriborroan EH Bildurekin duen jarrera mantentzea babestu duela, besteak beste «euskal errepublikaren bidean tresnarik eraginkorrena» dela iritzita: «Gure ustez, bilkideek diseinatu eta onartutako egungo EH Bildu da gure estatutuen lehenengo artikulua gauzatzeko dugun tresnarik eraginkorrena; hau da, Europako Batasunean euskal errepublika askea lortzea, justizian, elkartasunean eta bakean oinarrituko dena».
Leire Pinedo Biltzar Nagusiko Prestaketa Batzordearen buruak eta Iker Ruiz de Egino EAko bozeramaileak gaur goizean eman dute horren berri, Gasteizen eginiko agerraldi batean. Alkar zainduz lelopean egingo da hamahirugarren kongresua, otsailaren 19an eta 20an, eta martxoaren 5ean eta 6an, Araban; eta, aurrez, herri batzarrak egingo dira. «Zaintza «politikaren erdigunean» jartzea da asmoetako bat, «bizitza zaintzeak» garrantzia duela iritzita, besteak beste. Eta ideia hori bera eraman nahi izan dute alderdi barnera ere. «Betidanik eztabaidatu dugu alderdian, baina, lau urtetik hona, eztabaida hori larregi garraztu da; alderdikideak eta alderdia bera zaintzeko eta errespetatzeko deia ere bada».
Hala ere, sektore kritikoko kideek ere hitz egin dute, eta «zentzugabekeria demokratikotzat» jo dute sektore ofizialak hartutako erabakia. «Zentzugabea da kongresu bat egin nahi izatea afiliazioari aukerarik eman gabe bozkatzeko nork gidatu alderdia eta nork egon behar duen Idazkaritza Nagusian». Haren ustez, afiliazioa «albo batera utzi» eta «alderdia kontrolatzeko» modu bat da, EAren «desegitea» gauzatzearekin batera. Are, Ezker Abertzaleari eta «EH Bilduren egiturei» ere eskatu die uzteko «edozein demokrata lotsarazten duten ekintzak» babesteari, eta Eba Blanco idazkari nagusiari ere mezu bat helarazi diote: «Hitz egiteko eseri, eta afiliazioak bere sentimenduak adierazteko oinarrizko baldintza demokratikoak adostu».
Txostenaren zirriborroa
Txosten politikoaren zirriborroari dagokionez, jakinarazi dute horretarako propio izendatutako lantalde batek ondu duela, eta Kontseilu Nagusiaren oniritzia duela. Horren helburua da EAk hurrengo lau urtetan izango duen bidea markatzea, baina, oinarrian, orain dela lau urte Donostian onartutako dokumentu bat dago. «2025era arteko erabilgarritasuna gaurkotzea izan da asmoa; ponentziak bizirik dauden hitzarmenak dira, zaindu, moldatu eta eguneratu beharrekoak».
Txosten hori sei ataletan banatuta dago. Lehenak 2020ko hamarkadako sozialdemokrazia du hizpide, eta EAren printzipio ideologikoak daude segidan. Euskal errepublika sortzeko beharrezkoak iruditzen zaizkien zutabeak jasotzen dira hirugarren puntuan, eta, horren ostean, «Euskal Herri aske eta burujabearen eraikuntzarako» bide orri baten proposamena. Are, adierazi dute Ipar Euskal Herriak eta diasporak «inoiz baino presentzia handiagoa» dutela, eta horretarako atal propio bat sortuta dagoela. Azkenik, EH Bildurekin eta EH Bairekin izan beharreko harremana jorratzen da.
Dena dela, sektore ofizialeko bi alderdikideek nabarmendu dute hau zirriborro bat dela, eta espero dute «eztabaidarako abiapuntua» izatea, «afiliatu guztien parte hartzearekin». Era horretan, alderdi barneko egoera ere hobetu nahi dute: «Ziur gaude prozesu hau aberasgarria izango zaigula guztioi, eta batez ere EAri; behin ponentzia hauek otsaileko eta martxoko biltzarrean onartuta, izan dadila guztiok babestuko gaituen abaroa, eta barne gatazkak amaitzeko balioko duen txostena». |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205266/elkar-babestearen-beharra-aldarrikatu-dute-lanartearen-bigarren-batzarrean.htm | Kultura | Elkar babestearen beharra aldarrikatu dute Lanartearen bigarren batzarrean | Lanartea Euskararen Langile Profesionalen Elkarteak 40 bat kulturgile eta kulturzale batu ditu Azpeitiko Sanagustin kulturgunean. | Elkar babestearen beharra aldarrikatu dute Lanartearen bigarren batzarrean. Lanartea Euskararen Langile Profesionalen Elkarteak 40 bat kulturgile eta kulturzale batu ditu Azpeitiko Sanagustin kulturgunean. | Elkartearen deiari erantzunez, eta Arkaitz Minerren eta Joseba Tapiaren doinuek lagunduta sartu dira 40 kulturgile eta kulturzale inguru Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunera, gaur goizean. Bertan ziren Joxean Agirre, Mikel Peruarena Ansa, Yolanda Arrieta eta Yurre Ugarte idazleak; Andoitz Antzizarri, Amets Aranguren, Maite Arroitajauregi Mursego, Itsaso Etxebeste, Idoia Hernandez Hatxe, Miren Narbaiza MICE, Txuma Murugarren, Ibai Osinaga eta Juantxo Zeberio musikariak; Beñat Gaztelumendi, Unai Iturriaga eta Aitor Mendiluze bertsolariak; Eñaut Aiartzaguena, Joseba Beramendi Exprai, Begoña Durruty, Unai Gaztelumendi, Patxi Huarte Zaldieroa, Joseba Larratxe Josevisky eta Iñaki Martiarena Mattin irudigileak; Joxemari Karrere kontalaria; Iñaki Ziarrusta antzerkilaria; Juanjo Elordi zinemagilea; Xabier Alkiza bikoiztailea…
Maite Gurrutxaga irudigileak egin die harrera denei, Lanarteako kide gisa. Eta berak aletu du elkartearen ohorezko kideen zerrenda: Ramon Agirre, Joxean Agirre, Irene Aldasoro, Xabier Amuriza, Jose Ignazio Ansorena, Eugenio Arozena, Bernardo Atxaga, Klara Badiola, Juan Mari Beltran, Natxo de Felipe, Niko Etxart, Luzien Etxezaharreta, Elixabete Garmendia Lasa, Mariasun Landa, Amaia Lasa Alegria, Anjel Lertxundi, Benito Lertxundi, Antton Luku, Kristina Mardaras, Mikel Martinez, Laura Mintegi, Koro Navarro, Antton Olariaga, Xabier Olarra, Joseba Sarrionandia, Josu Zabala, Josu Zabaleta, Jon Zabaleta eta Amaia Zubiria.
Lanarteak 2019ko maiatzean egin zuen bere I. Batzar Nazionala, eta ordutik egindakoak azaldu dituzte segidan elkarteko boluntarioek. «Aurretik genekiena berretsi digu pandemiak: euskararen langile profesionalok egoera zital batek gauzka harrapaturik aspaldi», esan du Joseba Tapia musikariak. Egoera horrek, erantsi duenez, ez du zerikusirik krisi ekonomikoarekin, klima aldaketarekin edo koronabirusarekin. «Ulertzen ez gaituzten legeek, ulertzen ez ditugun araudiek eta, batez ere, gure batasunik ezak gauzka gauden bezala. Babes gabe sentitzen gara: babes dezagun elkar».
Testuinguru horretan legeztatu dutela Lanartea ekarri du gogora Garbine Ubedak, eta elkartearen helburuak ere xehatu ditu: «Gure estatusa era arrazional batean antolatzea; gure eremu sozialaren jabe izatea; gure publikoa solidarizatzea; kultura agintari politikoen agendaren lehentasunetan izan dadin borrokatzea». Barne-lana gehi landa-lana egin beharraz mintzatu da idazlea: «Ikusgarritasuna behar dugu laguntzak batzeko». Eta informazioa, azterketa eta kritika, helburuak ezartzeko. «Eta elkartasunaren kultura sustatu kulturaren barruan: denok bat eta bakoitza bere, guztion onerako».
Dani Fano irudigile eta komikilariak hartu du hitza segidan, azaltzeko koordinatzaile bat kontratatu duela elkarteak, eta kontaktuak ugaritu egin direla azken hilabeteotan. Horri esker, teorikoak ziren planteamenduak gauzatu egin dira, haren hitzetan. «Euskarak pairatzen duen kultur sistemaren arrakalak detektatu, eta arazo espezifikoen gainetik euskararen lanbide profesional ezberdinak batzen gaituzten premiak azaleratu zaizkigu».
Orain arteko urratsak
Koldo Izagirre idazleak, berriz, Lanartearen orain arteko urratsak aletu ditu. Argitalpen kontratu eredu bat osatu du elkarteak idazleentzat, esaterako. Bi argitaletxeri proposatu diete oraingoz, eta biek ere baiezkoa eman dute. «Lan hau hasi besterik ez da egin». Halaber, Praktika Onen araubidea ixten ari dira irudigileak, gainerako diziplinetako profesionalentzako ere bidea irekiz. «Argitalpen kontratu eredu bat ondu dute irudigileek eta idazleek, elkarrekin. Eta literatura sarien eta beken eraberritzea abiatu dugu.(H)ilbeltza bekaren oinarrien aldaketetan eragin genituen, esaterako. Eta Lizardi sariaren berrikuntzan kolaboratu genuen».
Aldi berean, iritzi bilketa handi bat egin du Lanarteak bertsolarien artean. «Eta EIE, EIZIE, Galtzagorri eta Bertsozale elkarteekin hasitako harremanen ondorioz, fiskalitate arloko proposamen bat landu genuen». Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailean aurkeztua du elkarteak proposamen hori.
Sektoreko profesionalek zailtasun handiak dituzte, Izagirreren esanetan, administrazioak eskatzen dizkien betebeharrak burutzeko. «Eta honi eransten zaio aholkularitza bulegoek ere nekez ulertzen dituztela bateko eta besteko administrazioek ezarritako arauak. Horren ondorioz, formakuntza eta aholkularitza zerbitzu espezialdu bat sustatzeko lanean ari gara».
Kultur mundura heldu berri diren egile eta artista gazteen inguruko ikus-entzunezko bat ere ari da lantzen Lanartea, beren kezkak eta arazoak jaso eta ezagutarazteko. Webgune bat ere sortu dute, sektoreko langileek beren eskubideen, beharren eta lanen berri emateko eta hartzeko tresna izatea nahi dutena. «Geuri dagokigu orain gune hori mamiz, kritikaz, eztabaidaz, lorpenez, ideiez, laguntza tresnez, babesez betetzea».
Koordinatzailearen hitzak
Lanartearen koordinatzaileak, Amagoia Gurrutxagak, udaberritik honainoko jardunaren errepasoa egin du. «Duela sei hilabete lan honetan hasi nintzenetik, hamaika elkarte eta banakorekin egin ditut bilerak, eta, bilera horiei esker, aurreikusten nuena baino egoera okerragoa ikusi dut euskarazko kultur panoraman. Ia inor ez da bizi sortze lanetik. Gehienek beste lan bat dute diru iturri, eta aparteko tarteetan sortzen dute. Autonomo egin eta sortzetik bakarrik bizitzea erabaki dutenek, berriz, hamaika lan onartu behar izaten dituzte hilabetea berdinduko badute, eta gero eta exijenteagoa eta ulergaitzagoa zaien papergintzan ematen dituzte orduak eta orduak».
Diziplina arteko trantsitoa gero eta ohikoagoa izanik ere, atomizazioa «beldurgarria» da, Gurrutxagaren esanetan. «Pedagogia lan handi bat egin behar da. Denean. Profesionalen artean, hasteko. Eta erakundeetan, sortzaileen egoera ezagutzen ez dutenak ez dira gutxi; urteetako ohiturak arau bihurtuak daude. Gainegitura handian, berriz, ogasunak, gizarte segurantzak, departamenduak dauzkagu, erabakitzaile ezezagunez, erabakitzaile ezjakinez –are, elebakarrez- beteak, beren leize-zuloetatik erabaki politiko-kultural-ekonomikoak hartzen… bakoitza bere aldetik».
Bada albiste onik, hala ere, Lanartearen koordinatzailearen arabera. Sektorearekin zerikusi zuzena ez duten hainbat eragile ere laguntzeko prest agertu zaizkie, hasteko: ELA, LAB, Kontseilua, UEMA… «Eurekin eta sektoreko hamaika elkarte eta banakorekin egindako bilera guztiei esker ikusi dut badirela elkarlanerako aukerak, borrokarako puntu komunak, eta, batez ere, behar gorria. Beharrak batzen gaitu». Eta bada zer egina, haren esanetan: kotizazio sistema arrazional bat pentsatu, epigrafe festa ordenatu, hedabideetan profesionalen lanei eskainiko zaien gutxieneko tokia zehaztu, kontratuak errepasatu, gutxieneko tarifak adostu, euskarazko kultur sistemaren errealitateari erantzungo dion artistaren estatutu bat landu, erakunde publikoak interpelatu, kultur sistema bizi eta bizigarri bat aldarrikatu…
Lanok zerrendatu ostean, profesionalei egin die dei Gurrutxagak: «Horiek denak ezin ditu pertsona bakarrak egin, bistan denez. Lanartea ez da eraginkorra izango zuen, profesionalon, ekarpenik, parte hartzerik eta babesik gabe. Zeuok zarete egungo panoramaren arrakalak eta ajeak, indarguneak eta ahalak ondoen ezagutzen dituzuenak, zeuok zarete egoera hau zuzenean nozitzen duzuenak, iraultzeko beharra daukazuenak».
Koordinatzailearen azalpenen ostean, kafe bat hartzeko geldiunea egin dute batzarrean. Ondoren, bosteko taldeak osatu eta lehentasun eta kezka nagusien inguruan aritu dira solasean. Bertan jasotakoak ordenatu eta buletin bidez zabaltzeko konpromisoa hartu dute elkartekoek.
Diruaz
«Subjektu kulturala da Lanartea, baina subjektu ekonomiko izateko helburua ere badu, estatutuetan jasoa den bezala. Hala behar du izan helburuak lortzeko. Udaberrian hartu du abiada gure lanak, eta horretarako ezinbestekoa izan da ELAren ekarpen ekonomikoa. Eskerrak eman nahi dizkiogu hemendik». Antton Olariagak heldu dio batzarrean elkartearen arlo ekonomikoari. «Ekarpen gehiago ere beharko ditugu, geure burua gobernatzeko gauza izateko erabat». Horretarako, elkarteko kideen kuotez eta babesle berriez gain, dirua biltzeko moduak pentsatu beharra nabarmendu du Olariagak. «Sortzaileon irudimena ekonomiaren zerbitzura…. Bai, bazkide egin zaitezten eskatzen dizuegu». 60 euroko gutxieneko kuota ezarri dute: 5 euro hileko. Gehiago emateko aukera itxi gabe. «Eta aukera dute lagundu nahi diguten kolektiboek ere». Laguntza eskatu die irudigileak batzarrera hurbildutako profesionalei: «Lagun iezaguzue bazkideen zenbakia handitzen, zuen lankideen artean elkartearen berri zabalduz. Lanartearen alde egiteko modu bat da hori ere».
Garbine Ubedak, berriz, elkartean parte hartzeko deia egin die sektoreko langileei: «Alor guztietako jendearen parte hartzea artikulatu behar da». Egoera aldatzen hasteko momentua dela azpimarratu du: «Pandemiak ikusgarritasuna eman dio sortzaileen egoerari. Artistaren estatutua berritzeaz mintzo dira zenbait arduradun politiko. Euskarak espazio publikoa berreskuratu behar du; kulturak zirkuitu alternatiboak. Ekarpen txiki askok emaitza handia ekar dezakete».
Bi hilabeteko epean elkartearen motore lana egingo duen taldea osatzeko eta antolatzeko konpromisoa hartu dute Lanarteako kideek. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205267/ezin-zuen-betiko-iraun.htm | Kirola | Ezin zuen betiko iraun | Osasunak aurrenekoz galdu du etxetik kanpo, Sevillaren kontra bAkats larriak egin ditu atzean, eta erasoan ez du gaitasunik eduki aurkaria estu hartzeko | Ezin zuen betiko iraun. Osasunak aurrenekoz galdu du etxetik kanpo, Sevillaren kontra bAkats larriak egin ditu atzean, eta erasoan ez du gaitasunik eduki aurkaria estu hartzeko | Orbanik gabea ari zen izaten Osasunaren etxetik kanpoko jarduna. Irabazi egin zituen Sadarretik urrun jokatutako lehen lau partidak, eta asteazkenean urrezko puntua urratu zuen Santiago Bernabeun. Haatik, boladak noizbait bukatu behar zuen, eta gorritxoei gaur bukatu zaie pagotxa, Sevillaren zelaian. Julen Lopetegiren taldea harkaitz hutsa da Sanchez Pizjuanen, eta nafarrek ez dute zirrikiturik topatu gotorlekuan. Kamuts aritu dira erasoan, baina bekatu nagusia, atzean egindako huts larriak izan dira. Erakustaldi defentsiboa eginak ziren Real Madrilen aurka, baina gaur, opari eman dizkiote golak aurkariari.
Jagoba Arrasatek txandakatzeak iragarri zituen neurketaren bezperan. Bada, esan eta egin: zortzi jokalari berri sartu ditu hasierako hamaikakoan. Taldea indarberritzea zen asmoa, Real Madrilen zelaian hartutako jipoiaren ostean. Gorritxoak beren estiloari leialak izaten saiatu dira gaur, baina ez dute beste egun batzuetako lehiakortasunik izan. Sevillak menperatu egin ditu, eta, gainera, gehiegizko erraztasunak eman dizkiote bi goletan. 60. minutura 2-0eko markagailuarekin iritsi dira, eta hortik aurrerako ahaleginak erabat alferrekoak izan dira. Kilimarik ere ez diete egin Lopetegirenei.
Osasunaren historian partida gehien jokatu duen seigarren jokalaria bihurtu da gaur Oier Sanjurjo, Miguel Flañoren 238 lehiako marka berdinduta. Kapitaina titular gisa aritu da, eta oso gertu izan du lehen gola norgehiagokaren hasieran. Lehen zutoinean errematatu du Roberto Torresek ateratako kornerra, baina burukada gehiegi gurutzatu. Osasunak aurkariaren arean sartutako baloi ugarietako bat izan da. Jokoa ez du askorik ehundu; horren ordez, erdiraketaz josi du Sevillaren area. Erremateak, ordea, oso bakanak izan dira, eta Oierrenak salbu, ez dute kolokan jarri Sevillako atzelarien nagusitasuna.
Haatik, aurkariaren erdiraketak sufrikarioa izan dira gorritxoentzat. Sevilla zorrotza eta sakona izan da hegaletan, eta 16. minutuan bidali du lehen abisua: Jordanek erdiratu, eta buruz kanpora jaurti du Mirrek. Hasieran larri izan da Osasuna, baina luzatu egin da gero, presio aurreratuaren bitartez. Sevillaren emaria etenda, neurria hartu dio neurketari. Alabaina, ez dio etekinik atera goraldiari, eta aurkaria oldartu egin zaio atsedenaren aurretik. Jordani zutoinera joan zaio burukada, eta 39. minutuan, 1-0ekoa iritsi da, Diego Carlosen sinadurapean. Sevillako defentsak bakar-bakarrik errematatu du Rakiticek ateratako kornerra. Ezer gutxi egin zezakeen Juan Perezek.
Kontrara, atezainaren hanka sartzen baten ondorio izan da bigarren gola. Luze jokatu du Bonok, Sevillako atezainak, eta Aresok abantaila garbia izan arren, atepetik ateratzea deliberatu du Perezek. Gorritxoek ez dute elkar ulertu, eta diru zorroa lapurtu die Ocamposek. Baloia sareetara bultzatu, eta kito; 59. minutuan, argentinarrak bi goleko errentarekin jarri du Sevilla. Denboraldiko lehen gola, nola ez, Osasunari egin dio. Bolada txarrean diren golegileak oso maiz suspertzen dira Iruñeko taldearen kontra.
Partidari azken ordu erdia gelditzen zitzaion oraindik, eta mirariaren bila, aldaketa hirukoitza egin du Arrasatek: Avila, Torres eta Iñigo Perez kendu, eta Kike Garcia, Moncayola eta Budimir zelairatu ditu. Aurrelari kroaziarra bi hilabete luzeko etenaren ostean bueltatu da lehiara. Alabaina, ez du Osasunaren jokoa berpizterik izan. Gainontzeko aldaketen eragina ere oso apala izan da. Arrasateren mutilek harresi baten kontra egin dute talka behin eta berriz. Sevillak, aldiz, aukera onak izan ditu hirugarrena egiteko, baina Juan Perezen eskuekin, eta aurpegiarekin, egin du topo. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205268/eneko-andueza-izango-da-pse-eeko-idazkari-nagusi-berria-95eko-babesarekin.htm | Politika | Eneko Andueza izango da PSE-EEko idazkari nagusi berria, %95eko babesarekin | «Garai berri bat» hitzeman du Idoia Mendiaren ondorengoak. Afiliatuen %65,75ek eman dute botoa. | Eneko Andueza izango da PSE-EEko idazkari nagusi berria, %95eko babesarekin. «Garai berri bat» hitzeman du Idoia Mendiaren ondorengoak. Afiliatuen %65,75ek eman dute botoa. | Ez da ezustekorik izan PSE-EEko idazkari nagusia hautatzeko bozketan, eta Eneko Anduezaren hautagaitza babestu du afiliatuen gehiengoak. Haren hautagaitzaren alde egin du %95,3k eta Soraya Morlarenari botoa eman dio %4,28k. 5.014 kidek zuten botoa emateko aukera, eta horietatik %65,75k egin dute.
Nagusitasun handiz gailendu da Andueza Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina azken horretan jaso du babes handiena: %98koa. Zenbateko hori %93koa izan da Araban eta Bizkaian.
Alderdiaren lidergo berriak «garai berri bat» zabalduko duela adierazi du goizean Anduezak, bere botoa eman ostean; «itxaropenez eta ilusioz beteriko garai bat». PSE-EEren «printzipioekin» bat datozen «praktika sozialistak» garatzeko aukera izango dutela nabarmendu zuen, eta horretan ariko direla, hala nola, «klima aldaketaren kontrako borrokan, berdintasunaren aldekoan, indarkeria matxiastaren aurka, hezkuntzan, osasunean, enpleguan eta etxebizitzan».
Idoia Mendiak utzitako kargua beteko du Anduezak. Irailean iragarri zuen orain arte idazkari nagusi izan denak ez zuela hautagaitza berrituko. Anduezak egin moduan, «garai berri bat» hizpide izan zuen atzo Mendiak. «Erronka berriak» izango dituztela, eta erronka horiei aurre egiteko «lidergo berri bat» behar dutela nabarmendu zuen.
Emantzat jotzen zen Anduezaren garaipena. Morlak esana zuen hautagaitza aurkeztea bera lorpena izan zela. PSE-EEk EAJrekin duen gobernu itunarekin kritikoa da Morla. «Alderdi Sozialistak denekin egiten du berba, baina oso kuriosoa da Euskadin beti berberekin egiten dituela itunak», adierazi zuen idazkari nagusirako hautagaitza aurkeztu ondoren, eta garden adierazi zuen Elkarrekin Podemos-IUrekin eta EH Bildurekin akordioa egitearen aldekoa dela. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205269/imanol-uria-nagusitu-da-elorrion-bizkaiko-bosgarren-kanporaketan.htm | Kultura | Imanol Uria nagusitu da Elorrion, Bizkaiko bosgarren kanporaketan | Bizkaiko txapelketako finalaurrekoetan kantatuko du bertsolari algortarrak. Nafarroako txapelketako lehen finalaurrekoa, berriz, etzi jokatuko dute, Altsasun. | Imanol Uria nagusitu da Elorrion, Bizkaiko bosgarren kanporaketan. Bizkaiko txapelketako finalaurrekoetan kantatuko du bertsolari algortarrak. Nafarroako txapelketako lehen finalaurrekoa, berriz, etzi jokatuko dute, Altsasun. | Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bosgarren kanporaketa jokatu dute Elorrioko Arriola antzokian. Sei bertsolari aritu dira kantuan: Aitor Arrutia Azkueta, Igor Galarza Intxausti, Imanol Arrutia Azkueta, Imanol Uria Albizuri, Iñaki Iturriotz Zuluaga eta Peru de Pedro Larrea. Uriak batu ditu puntu gehien, 494. Hala, azaroaren 21ean Etxebarrian jokatuko den finalaurrekoan kantatuko du bertsolari algortarrak. Haren atzetik sailkatu dira Iturriotz (442,5 puntu), Galarza (427), Aitor Arrutia (419), Imanol Arrutia (415) eta De Pedro (394,5).
Hurrengo igandean jokatuko da txapelketako azken final laurdena, Getxoko Muxikebarri zentroan, 17:00etatik aurrera. Beste sei bertsolari ariko dira kantuan bertan: Enare Muniategi Etxabe, Eneko Aldana Carrasco, Josune Aramendi Perez, Koldo Muñiz Aldamiz-Etxebarria, Malen Amenabar Larrañaga eta Unai Mendiburu Valor. Saio horren ondotik helduko dira hiru finalaurrekoak, Etxebarrian ez ezik, Galdakaon (azaroaren 27an) eta Larrabetzun (abenduaren 4an) jokatuko direnak. Eta Bilbon izango da finala, abenduaren 18an.
Altsasuko saioa, etzi
Nafarroako Bertsolari Txapelketak, berriz, etzi ekingo dio finalaurrekoen faseari, Altsasun. Iortia Kulturguneak hartuko du hiru finalaurrekoetan lehena —Berriozarren (azaroaren 6an) eta Leitzan (azaroaren 14an) izango dira hurrengo biak—. 17:30ean hasiko da saioa, eta sei bertsolarik kantatuko dute: Eneko Fernandez Maritxalar, Erika Lagoma Pombar, Xabat Illarregi Marzol, Ekhiñe Zapiain Arlegi, Endika Legarra Nuin eta Oier Lakuntza Irigoien. Gaiak jartzen, berriz, Fernando Anbustegi Goñi ariko da.
Altsasun nagusitzen den bertsolariak zuzenean lortuko du azaroaren 28an Iruñean jokatuko den finalerako txartela. Gainerakoek finalaurreko guztiak bukatu arte itxaron beharko dute sailkatzen ote diren jakiteko. Denera, hemezortzi bertsolarik parte hartuko dute finalaurrekoetan, eta zortzi sailkatuko dira finalera. |
2021-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/205270/odei-barroso-gomilak-irabazi-du-xilabako-azken-finalerdia.htm | Kultura | Odei Barroso Gomilak irabazi du Xilabako azken finalerdia | Izpurako saioan erabakita geratu da azaroaren 13an Donibane Lohizuneko finalean kantatuko duen seikotea. | Odei Barroso Gomilak irabazi du Xilabako azken finalerdia. Izpurako saioan erabakita geratu da azaroaren 13an Donibane Lohizuneko finalean kantatuko duen seikotea. | Erabakita geratu da 2021eko Xilaba Bertsolari Txapelketako finala. Odei Barrosok irabazi du Izpurako (Nafarroa Beherea) saioa, eta honako bertsolariek osatuko dute finaleko seikotea: Amets Arzallus Antia, Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Miren Artetxe Sarasola, Maddi Ane Txoperena Iribarren eta Patxi Iriart Hiribarren. Azaroaren 13an egingo dute Xilabaren banakako seigarren aldiko finala, Donibane Lohizunen (Lapurdi).
Taldekakoak izan dira azken bi txapelketak. Banaka jokatutako azkena 2016koa izan zen, eta Sustrai Colinak jantzi zuen txapela orduko hartan, buruz burukoan Amets Arzallusekin aritu ondoren. Aurtengo seikotetik lau lehen ere finaletan aritukoak dira, baina badira bi estreinakoz kantatuko dutenak: Maddi Ane Txoperena eta Patxi Iriart. Seigarren postua ez zegoen merke aurtengoan: puntu erdiren eta puntu eta erdiren faltan geratu dira Aitor Servier eta Egoitz Zelaia.
Izpurako azken finalaurrekoan, 150 entzuletik gora izan dira Faustin Bentaberri gelan. Joana Itzainaren esanetara, saio polita egin dute sei bertsolariek, eta hala geratu da sailkapena azkenean: Odei Barroso Gomila (516,5 puntu), Patxi Iriart Hiribarren (494,5), Egoitz Zelaia (493), Maindi Murua Berra (470), Gillen Hiribarren (468) eta Johaine Sarraillet (441,5).
«Hitza neurtzen hasten delarik ez da izaten librea/ baina libreki egin nahi nuke gaurko saioan nirea/ Lohizunek eta finalak ditu hainbat bertsolari beha/ baina helmugarik ez dut jarri nahi helmuga baitut bidea», kantatu du saioko irabazleak lehen agurrean. Eta egin du berea Barrosok. Hasieratik amaierara erakutsi du bere maila, eta nabaritu da azken emaitzan ere. Iriartek, berriz, berezko duen umoreari heldu dio ahal izan duen ariketa guztietan, baita bakarkako lanean ere, eta kolpe ederrak utziz, saio txukuna osatu du azkenean.
Eutanasiaren aldeko bi militanteren azalean jarri dituzte biak zortziko handian: «Gaur, lagun batek hiltzeko laguntza galdegin dizue». Egoeraren larria ondo irudikatu dute ofizioa hasterako. «Nahiz ideian arras sinplea galdegin digun gestua/ bere galdea aditu eta dardarka daukat eskua», kantatu du Iriartek. «Taupaka daukat bihotza», esanez hasi zaio erantzuten Barroso: «Bizi luzea ez du izan ta, nahi luke heriotz motza/ eutanasia batzuentzako nahiz ta dugun gai arrotza/ hari beraren bi punta dira bizitza ta heriotza». Egin beharrekoa nola egin, ados jarri dira biak. «Nik muxu emanen diot kopetan, zuk itzal zazu makina», proposatu du Barrosok, eta «atea zaindu ezazu zuk ta makina hori nire kondu», esanez amaitu du Iriartek.
Zelaia eta Sarraillet, berriz, etxeko terrazatik autoei begira jarri dituzte, eta ohartu dira gidaria besterik ez dela auto guztietan. «Natura oso jakintsua da, gizakia ez hainbeste», esanez hasi da Zelaia, eta bide beretik jarraitu dio Sarrailletek: «Keinu ttipiek ingüamenai untsa ez egiteko traba/ auto handiak ez du balio, hutsik-hutsik egoiten bada».
Hiribarrenek eta Iriartek saio polita egin dute zortziko txikian. Lehenak bigarrenari landareak eskaini dizkion guztietan, ihartu eta hil egin zaizkio. Gaur ere berriz heldu zaio landare bat eskuan. «Hortan ona zirela pentsatua dut nik/ Laborantza Ganberan langile izanik», zirikatu du laguna Hiribarrenek. Erantzuten asmatu du Iriartek: «Hau’re ustelduko da eta bapatean/ zuzenean ezarri zazu konpostean».
Bide ugari bakarkakoan
Hamarreko txikian, ikaskide izandako bi lagunen azaletik aritu dira Iriart eta Murua. Lehenak bi hamarkada igaro ditu preso, eta lehenengoz egin dute topo kafe baten bueltan. «Kafe hau berdin pixkat zaila izango da/ aipatu nahi al duzu lehengo denbora», galdetu dio Muruak. Iriartek: «Nik oraingo denbora nahi nuke aipatu/ mundua ez duzue biziki aldatu».
Kartzelako bakarkako gaiak hala zioen: «Suhiltzaile bolondresa izatea erabaki duzu. Lehen deia ukan berri duzu». Bide beretik hartu dute lehen bi bertsolariek: haurdun zen emakume bati laguntzeko deia jaso dutela kantatu dute Hiribarrenek eta Muruak. Pandemiaren testuingurua baliatuz osatu du haria Zelaiak: «Halakoetan pertsonak eman behar du bere onena/ eta nik ere egin nahi nuke nire esku dagoena». Sarrailletek, aldiz, familia bat laguntzeko deia jaso duela kantatu du, eta katu bat erreskatatu behar zuela eta, umorez heldu dio Iriartek.
Bakarka ere Barrosok egin du lanik osoena, sute batera deitu dutela azalduz: «Lehen deia izan da hau sua bertan eta ni han/ horrenbeste kezka daukat ene barnean dilindan/ sua itzaltzera noa ta sua daramat nigan». Hari berari tiraka biribildu du lana: «Erakutsi beharko nuke jarrera ona segurra/ mangera atera eta itzali suan muturra/ baina biak sentitzen ditut ardura eta beldurra». |
2021-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/205304/gizon-bat-atxilotu-dute-laudion-emakume-bat-kristalezko-edalontzi-batekin-jotzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Laudion, emakume bat kristalezko edalontzi batekin jotzeagatik | Goizaldeko lauak aldera izan da erasoa, eta ospitalera eraman behar izan dute emakumea. Erasotua atxilotuaren bikotekidea da. | Gizon bat atxilotu dute Laudion, emakume bat kristalezko edalontzi batekin jotzeagatik. Goizaldeko lauak aldera izan da erasoa, eta ospitalera eraman behar izan dute emakumea. Erasotua atxilotuaren bikotekidea da. | Bart gauean gizon bat atxilotu du Ertzaintzak Laudion (Araba), emakume bat kristalezko edalontzi batekin jo duelako. Zubiko-Kurajo kalean izan da erasoa, goizeko lauak aldera.
Poliziak Aiaraldea.eus hedabideari jakinarazi dionez, erasotua atxilotuaren bikotekidea da, eta Gurutzetako ospitalera eraman behar izan dute artatzeko. |
2021-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/205305/hasi-da-cop26-goi-bilera-glasgown.htm | Mundua | Hasi da COP26 goi bilera Glasgown | Gaur hasi eta azaroaren 12 arte egingo dute. «Inflexio puntua» izan behar du, NBIPren esanetan, planetaren berotzea 1,5 gradura mugatzea ezinezkoa bihur ez dadin. | Hasi da COP26 goi bilera Glasgown. Gaur hasi eta azaroaren 12 arte egingo dute. «Inflexio puntua» izan behar du, NBIPren esanetan, planetaren berotzea 1,5 gradura mugatzea ezinezkoa bihur ez dadin. | Ekin diote Glasgowko COP26ko lehen osoko bilkurari. Adituek mezu argia eman diete munduko agintariei, bilkuraren aurreko asteetan argitaratu diren txostenetan: ezinbestekoa da berehalako erabakiak hartzea, urrats eraldatzaileak egitea eta konpromisoak betetzeko neurriak zehaztea, mende amaieran Lurraren berotzea ez dadin 1,5 gradu baino handiagoa izan.
Mundua helburu hori lortzeko bidetik aldenduta dagoela ohartarazi zuen, joan den asteartean, NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak, COP26 biltzarraren antolatzaileak. Konpromiso ausartagoak behar dira, eta ausardiak neurtuko du gaur hasi eta azaroaren 12ra arte egingo den goi bileraren arrakasta. «Inflexio puntua» izan behar du, NBIPren esanetan, planetaren berotzea 1,5 gradura mugatzea ezinezkoa bihur ez dadin. Goi bilera iaz zen egitekoa, baina COVID-19aren pandemiak behartu zuen hura urtebete atzeratzera.
Hasiera
Irekiera ekitaldia ordubete inguru atzeratu da, eta lehenik eta behin minutu bateko isilunea egin dute koronabirusaren pandemiaren ondorioz hil direnen omenez.
Jarraian, Alok Sharma COP26ko presidenteak azpimarra egin du 2015eko Parisko Akordioan ezarritako helburuak betetzeak duen garrantzian, nagusiki planetaren berotzea 1,5 gradura mugatzeak: «Goi bilera hau gure azken itxaropena da. Herritarren eskariei erantzun behar diegu».
Datozen bi asteetan 200 herrialde ingurutako ordezkariak bilduko dira Glasgown, eta denera 25.000 kazetari inguru izango dira han, tartean, BERRIAko Iñaki Petxarroman. Gai nagusiak izango dira metano gasen isurketa, Parisko Akordioak ezarritako helburuak betetzeko ezarri beharreko araudia, edo basoak babestearen garrantzia. |
2021-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/205307/hipotesi-demokratikoa-dokumentala-ondu-du-thomas-lacoste-zinemagileak.htm | Politika | 'Hipotesi demokratikoa' dokumentala ondu du Thomas Lacoste zinemagileak | Dokumentalak euskal gatazka du hizpide, zehazki, haren aterabide demokratikoa. Ofizialki 2022ko udaberrian estreinatuko dute. Trailerra, albistearen barruan. | 'Hipotesi demokratikoa' dokumentala ondu du Thomas Lacoste zinemagileak. Dokumentalak euskal gatazka du hizpide, zehazki, haren aterabide demokratikoa. Ofizialki 2022ko udaberrian estreinatuko dute. Trailerra, albistearen barruan. | «Dokumentalak lehen aldiz eskaintzen du Europa mendebaldeko azken gatazka armatuaren eta haren irtenbide politikoari buruzko kontakizun sentikor bat». Hala aurkeztu dute Hipotesi demokratikoa dokumentala, Thomas Lacoste zinemagile frantziarraren azken lana. Hainbat hilabetez jardun du proiektu horretan lanean, eta jada ikusgai dago trailerra.
Trailer horretan ikus daitezke dokumentalaren protagonistak. Tartean da Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria, gatazkan zeresana izan duten beste hainbat pertsonarekin batera: Paul Rios Lokarriko koordinatzaile nagusi ohia, Eugenio Etxebeste ETAko kide ohia, Iñaki Anasagasti EAJko senatari ohia, Anaiz Funosas Bake Bideako presidentea, Gerry Adams Sinn Fein-eko presidente ohia, Brian Currin Hego Afrikako abokatua edota Amaia Muñoa ELA sindikatuko kidea.
Dokumentalaren aurrerapena, lehen aldiz, azaroaren 12an proiektatuko dute Baionan, eta urtarrilean gauza bera egingo dute Lapurdin, Behe Nafarroan eta Zuberoan. Ondoren, 2022ko udaberrian estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian eta Frantzian.
Dokumentalari buruzko iritzia eman du Ken Loach zinemagile ospetsuak: «Pozik nago film hau ezagutu ahal izan dudalako. Lagungarria da bertan agertzen diren pertsonek euskal gatazka zergatik parte hartu zuten ulertzeko. Hausnartutako kontakizun bat da, sakrifizio asko egin dituztenen ahotik kontatutakoa. Nabarmena da haien zintzotasuna».
Hortaz gain, gehitu du dokumentalaren erdigunea dela demokraziaren gaia, eta protagonisten erritmoak errespetatzen dituela: «Oso baliagarria da, eta ziur nago hainbat urtetan zehar ikusia izango dela», amaitu du. |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205308/altuna-iiia-erakustaldia-eman-eta-finalera.htm | Kirola | Altuna III.a, erakustaldia eman eta finalera | Amezketarrak ez dio aukerarik eman Ezkurdiari. Neurketa parekatuta hasi da, baina azkar hautsi du Altunak. Lasoren aurka jokatuko du lau eta erdiko finala. | Altuna III.a, erakustaldia eman eta finalera. Amezketarrak ez dio aukerarik eman Ezkurdiari. Neurketa parekatuta hasi da, baina azkar hautsi du Altunak. Lasoren aurka jokatuko du lau eta erdiko finala. | Altuna III.a ez omen zegoen bere garairik onenean. Hori zioten adituek, hori erakutsi du txapelketak, hala aitortu zuen pilotariak berak ere, baina hauxe esan zuen partidaren ostean: «Hemen jokatu egin behar da». Bestelako jarrera batean iritsi zen Lau eta Erdiko Txapelketako finalerdira Joseba Ezkurdia; arbizuarra izan zen txapelketako pilotaririk onena —norgehiagokarik galdu gabe zen—, baina atzo ezin izan zion aurre egin Altunaren joari (22-10). Gipuzkoarrak jokatuko du finala Unai Lasoren aurka.
Ikusmin handia eragin zuen neurketak, eta lehen sei tantoek azaldu zuten zergatia: maila zoragarria erakutsi zuten bi pilotariek, eta tanto bakoitza egiteko gogor borrokatu behar izan zuten. Kontrola, dena den, gehiago zen Ezkurdiarena Altunarena baino; amezketarra aurretik jarri zen arte.
Orduan, maila zertxobait apaldu zuen nafarrak, eta Altuna ez zegoen akats bat bera ere barkatzeko. Maila beldurgarria erakutsi zuen. Lehenik 6-3 aurreratu zen, gero 9-3. Orduan hasi zen murmurra Gasteizko Ogeta pilotalekuan: Altunak partida apurtu zezakeela zirudien, eta hala izan zen.
Denetariko tantoak egin zituen gaur egungo txapeldunak. Pilota zoragarri irteten zitzaion eskutik, eta, berak neurketaren ostean azaldu zuen moduan, hori izan zen gakoa: «Pilotari asko eman diot, Ezkurdiak baino abiadura gehiago eman diot. Gozatu egin dut», aitortu zuen.
Zailtasunak
Hala heldu ziren 20-6raino, eta, azkenean, 22-10era. Egindakoaz harro agertu da Altuna, eta aitortu du zailtasunak izan dituela txapelketan zehar: «Lehen neurketetan ez zitzaizkidan gauzak nahi bezala atera, baina ilusioz etorri naiz gaur».
Finalean Unai Laso izango du parean. Lehenengo finala izango da harentzat, eta, amezketarraren iritziz, ez da azkena izango: «Banekien lehenago edo geroago finaletan sartzen hasiko zela. Betidanik izan da pilotari bikaina, baina orain lehen ez zuen heldutasun puntu hori irabazi du». |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205309/realak-gutxien-espero-zuenean-berdindu-du-athleticek.htm | Kirola | Realak gutxien espero zuenean berdindu du Athleticek | Muniainek 91. minutuan berdindu du Realak eskuetan zuen neurketa. Aurretik, Isakek sartu du txuri-urdinen gola, penaltiz, eta Iñigo Martinezek txartel gorria ikusi du. Donostiarrek lehen postuan diraute; bilbotarrek zortzigarren. | Realak gutxien espero zuenean berdindu du Athleticek. Muniainek 91. minutuan berdindu du Realak eskuetan zuen neurketa. Aurretik, Isakek sartu du txuri-urdinen gola, penaltiz, eta Iñigo Martinezek txartel gorria ikusi du. Donostiarrek lehen postuan diraute; bilbotarrek zortzigarren. | Garaipena ospatzen hasiak ziren Realeko zaleak. 1-0 aurretik, jokalari bat gehiagorekin, eta erasoan gauza gutxi egiten ari zen Athleticen aurka. Jokoa, ordea, ez da errenta, eta horrelako kontuak ditu futbolak. Muniainek, faltaz, eta Alex Remiroren huts bat tarteko, puntu bat lortu du Marcelino Garciaren taldearentzat. Ezbairik gabe, puntu bat irabazi du Athleticek, eta bi galdu Realak.
Bero hasi zen norgehiagoka atzo: Lehen minutuan gaizki irten zen Remiro areatik, Williamsi geratu zitzaion baloia, eta bultza soilik egin behar zuenean bikain kendu zion hanketatik Aritzek. Penaltia eskatu zuten zuri-gorriek. Gainontzean, ordea, lehen zatia espero bezalakoa izan zen: baloi jabetza Realari utzi zion Athleticek, eta kontraerasorako aukerak baliatzen saiatu zen. Realak aukera gutxi izan ditu —onenak Isaken bi jaurtiketa izan dira—, eta Athleticek, are eta gutxiago.
Bestela hasi zen bigarrena: Raul Garciaren burukada bati zoragarri erantzun zion Remirok, eta, handik gutxira, 58. minutuan, Iñigo Martinezek penalti egin zion Mikel Merinori. Isakek sartu zuen, atzo Anoetan bildu diren 37.000 zaleen zoramenerako. Estadioko errekorra hautsi dute.
Golaren ostean partida lasaitzea lortu zuen Imanol Alguacilek, eta erasora jo beharko zukeen taldeak, Athleticek, ezer gutxi sortu zuen. Hori erraztu zuen, gainera, 84. minutuan Iñigo Martinezek ikusi duen txartel gorriak, Isakekin izandako lehia bat tarteko. Ondarroako atzelariak epelak entzun behar izan zituen; Realeko zaleek argi utzi zioten Anoetan ez dela ongi etorria.
Realzale asko garaipena ospatzen ari zirela iritsi zen ezustekoa: Lobetek beharrezkoa ez zen falta bat egin zuen area ertzean, Muniainek amorruz jaurti zuen, eta Remirok ez zuen asmatu. Ordura arte bikain ari zen atezain nafarra, baina hutsegite horrek kondenatu zuen.
Gauzak hala, lider da Reala, 25 punturekin, eta Athletic zortzigarren da, 18rekin.
Urbizuren emanaldia
Atzoko neurketak, halako derbi batek izan ditzakeen beste hamaika berezitasunen artean, bazuen nabarmentzeko bat: Anoetan izan zen Gorka Urbizu, Berri Txarrak taldeko abeslari eta gitarra jotzailea zena, eta abesti batzuk jo zituen.
Partida hasi aurretik zelai erdira atera zen gitarra eskuan, eta euripean jo zuen Katedral bat abestia. Atsedenaldian, berriz, harmailetatik jardun zuen: Berri Txarraken Eskuak, Maravillas (Aitor Zabaletaren omenez) eta Lemak, Aingurak jo ditu, Peiremansen Zuretzako Hitz Ederrak eta Anoeta hunkitu zuen Txoriak Txori, Mikel Laboaren bertsioa.
Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Rico (Aihen, 78'); Zubimendi, Merino, Silva (Zubeldia, 78'); Januzaj (Gebara, 78'), Isak (Lobete, 85') eta Sorloth (Portu, 68').
Athletic: Unai Simon; De Marcos (Petxarroman, 78'), Yeray, Iñigo, Lekue; Vencedor, Dani Garcia (Nuñez, 86'), Muniain, Berenguer (Nico Williams, 78'); Iñaki Williams eta Raul Garcia (Sancet, 65'). |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205310/aiora-renteriak-musika-utziko-du-aldi-batez-minbiziagatik.htm | Kultura | Aiora Renteriak musika utziko du aldi batez, minbiziagatik | Zea Mays taldeko abeslari eta konpositoreak jakinarazi du umetokiko minbizia duela; urgentziazko ebakuntza egin diote. «Ahalik eta arinen» bueltatuko dela azaldu die jarraitzaileei. Sare sozialen bitartez egin du iragarpena. | Aiora Renteriak musika utziko du aldi batez, minbiziagatik. Zea Mays taldeko abeslari eta konpositoreak jakinarazi du umetokiko minbizia duela; urgentziazko ebakuntza egin diote. «Ahalik eta arinen» bueltatuko dela azaldu die jarraitzaileei. Sare sozialen bitartez egin du iragarpena. | «Oholtzan eusten nauen gorputzak lehentasunez zaintzeko deia egin dit». Zea Mays musika taldeko abeslari Aiora Renteriarenak dira hitzak. Atzo iluntzean argitaratu zuen mezua, sare sozialetan. Taldearen Instagram kontuan, Renteriak iragarri du agertokiak utziko dituela aldi batez, minbizia duelako; umetokikoa, zehazki. Artista bizkaitarrak aditzera eman duenez, gaitzari kontra egiteko, urgentziazko ebakuntza bat egin behar izan diote berriki, eta, beraz, ez da kantuan arituko aldi batez
Iragarpenaren ondotik, hainbat herritarrek helarazi diote babesa Renteriari.
Gainera, besteak beste, elkartasun mezuak eskaini dizkiote Hatortxu Rock eta Iruña Rock musika jaialdiek, Twitter bidez.
Zea Mays taldeak 1997an bideari ekin ziotenetik, Aiora Renteriak jarri die ahotsa kantuei. Hasiera-hasieratik jardun du taldeko abeslari gisan. Arrakasta handiko taldea da Euskal Herrian; batik bat, sona handikoa da hamahiru urteko ibilbidea zutenean kaleratutako Negua joan da ta abestia. Joan den irailaren hondarrean kaleratu zituzten beren azken kantuak. Bi kantuko EP bat atera zuten argitara: Kemena. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205311/euskal-herriko-gazte-abesbatzak-irabazi-du-tolosako-abesbatza-lehiaketa.htm | Kultura | Euskal Herriko Gazte Abesbatzak irabazi du Tolosako Abesbatza Lehiaketa | Abesbatza horrek 2023an egingo den Europako Abesbatzen Sari Nagusirako izendapena ere jaso du. Jaialdia urriaren 29tik gaur arte egin da, Tolosako Leidor antzokian. | Euskal Herriko Gazte Abesbatzak irabazi du Tolosako Abesbatza Lehiaketa. Abesbatza horrek 2023an egingo den Europako Abesbatzen Sari Nagusirako izendapena ere jaso du. Jaialdia urriaren 29tik gaur arte egin da, Tolosako Leidor antzokian. | Tolosako 52. Abesbatza Lehiaketako epaimahaiak jakinarazi du zeintzuk diren lehiaketako irabazleak: Euskal Herriko Gazte Abesbatzak irabazi du sari nagusia, eta, horrekin batera, 2023an egingo den Europako Abesbatzen Sari Nagusian parte hartzeko izendapena. Abesbatza hori Euskal Herriko parte hartzaile bakarra zen, eta beste bi sari ere lortu ditu: ganbera taldeen lehen saria, folklore eta polifonia modalitateetan.
Folklore modalitatearen bigarren saria Madrilgo gazteen abesbatzari eman diote. Hirugarrena, berriz, bi talderi eman diote Cantemus haurren abesbatzari (Hungaria) eta Missouri estatuko unibertsitateko abesbatzari (Estatu Batuak). Polifonia modalitatean, bigarren tokian gelditu da Missouri estatuko unibertsitateko abesbatza, eta hirugarrenean, Madrilgo gazteen abesbatza.
Euskal lan baten interpretaziorik onenaren Eusko Jaurlaritzaren saria Madrilgo gazteen abesbatzak irabazi du, Javier Bello Porturen Lastosko Zubiya lanarekin. Talde horrek entzuleen saria ere irabazi du.
Epaimahaiak Xabier Sarasola zuen buru, eta, harekin batera, honako hauek aritu ziren epaile: Helene Stureborgek (Suedia), Frieder Berniusek (Alemania), Alain Luisotek (Frantzia), Peter Phillipsek (Erresuma Batua), Mikael Wedarrek (Suedia) eta Marco Antonio Garcia de la Pazek (Espainia).
Jaialdia urriaren 29tik gaur arte egin da. Tolosako Leidor antzokian, ohi baino formatu murritzagoarekin. |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205312/eskerrik-asko-araba.htm | Iritzia | Eskerrik asko, Araba | Eskerrik asko, Araba. | Joan den larunbatean, urriaren 23an, Araba Bizirik plataformak hainbat motatako elkarretaratze eta ekitaldiz betetako egun arrakastatsua ospatu zuen, eta, egunaren amaieran, manifestazio jendetsu eta koloretsu bat egin zen, milaka lagun bildu zituena Gasteizko erdialdean. Izan dadila sarrera zenbait hedabidek, ineteresagatik beharbada, bere benetako dimentsio eta garrantzian islatzen asmatu ez duten edo islatu nahi izan ez duten oihartzuna berresteko.
Izan dadila artikulu hau manifestari guztiek hiriburura eraman nahi izan zuten mezua indartzeko, eta, azkenik, bihotzez eskerrak emateko parte-hartzaile guztiei eta baita azken hiru urtaroetan garatu diren mendi-martxak, kontzentrazioak, proiektuei egindako alegazioak, hitzaldi-zikloak, kontzertuak eta abar antolatzeko gogo biziz onena jarri duten pertsona guztiei ere.
Araba Bizirik-ek herritik sortutako hainbat erakunde eta mugimendu biltzen ditu:
Arabako Mendiak Aske, zentral eolikoak euskal mendietatik kanpo uztea helburu duena.
AHTrik Ez, abiadura handiko trenaren proiektuak bertan behera uztearen alde eta benetako tren sare jasangarri eta bokazio sozialdun baten alde egiten duena.
Elikadura Iraunkorraren aldeko Mugimendua, lehen sektorearen iraunkortasuna eta makroernategi eta makrogranjen megaproiektuei uko egitea bultzatzen duena.
Proiektu Honi Ez, espazio naturalak eta biodibertsitatea kontsumitzen dituzten eguzki-energiako megaproiektuen ugaltze desordenatua saihesten saiatzen dena.
Ziur zerrenda hau irakurtzean irakurle batzuek pentsa dezaketela, hara!, jende honek ezetz esaten besterik ez daki, antolakunde hauek ez aurrera ez atzera utzi nahi gaituzte. Mugimendu horiek eten egingo dute gure aurrerabidea.
Ez, inola ere ez. Antolakunde horien guztien mezua honako hau da: «honela ez»; izan ere, beste modu batzuk aurkitu eta aplikatu behar ditugu aurrera egiteko, hitz horren benetako adieran, gure kapital naturala arriskuan jarri gabe, gure biziraupenerako ezinbesteko baldintza baita. Ez dugu esan behar aukera neoliberala dela etorkizunerako posible eta bideragarri den bakarra.
Plataforma horien izendatzaile komuna da eskaintzen dizkigun mota guztietako zerbitzuak eta natura babestea, baita gaur egun gure gizarteko lehen sektore zigortuaren euskarri diren lurraldeak ere. Salatzea lurralde honekiko eta bere benetako balioarekiko eraso maltzur, neurrigabe, suntsigarri, gupidagabe, arbuiagarri eta eskrupulurik gabeko hau. Exijitzea Lurralde Antolamendu eta Ingurumen arloan indarrean dagoen araudia egoki eta zorrotz betetzeko. Eta, zergatik ez esan, herritarren zati kezkagarri eta esanguratsu baten interesa piztea, naturarekiko kontaktua galdu baitu, zeinak, oharkabean, uste baitu bizi den ingurune artifiziala berarengandik buruaskia eta independentea dela, eta bertatik hartzen dituela, ezinbestean, gogotik kontsumitzen dituen baliabide guztiak. Nahi bat da, azken batean, gizartea, pertsonak, ustez aurreratua den gure herriaren bilakaeraren lehentasunen erdigunean jarri nahi dituena.
Araba Bizirik-ek hazkundearen megalomaniari eta etorkizunik gabeko sistema eta bizimoduari eusten saiatzen diren zentzurik gabeko azpiegitura handiekiko mendekotasunari emandako erantzuna sinbolizatzen du. Ingurunearekiko eta besteekiko orekan oinarritutako bizitzaren aldeko apustua da, ustez pertsonen bizitza errazteko asmatutako bitartekoak egiazkoak izan daitezen eta gizarte osoaren interesetarako baliagarri izan daitezen. Hori guztia elikadura-baliabideak, baliabide energetikoak eta abar sortzeko prozesuak deskontzentratuta daude, egituran eta jabetzan deszentralizatuta, eta gizarte-aurrerapen, -ongizate eta -berdintasunari lotuta burutzearen eraginkortasunarakin konbentziturik.
Antolakunde horiek osatzen dituzten pertsona guztiek, bitarteko minimoekin eta sormen handiarekin, gauza guztien gainetik beren emaitza-kontu oparoak loditu ahal izateko aukera, baliabide eta eragin amaigabeak dituzten erraldoiei egin behar diete aurre. Nabarmena delarik, tamalez, ordezkari politiko ospetsuen eta haien morroi mediatikoen arteko adostasuna.
Oso gai sakonak daudelako eztabaidan. Sinestezina da interes korporatibo latzen gainetik babestu behar gaituzten administrazioek gai horiek gutxiestea. Horietako batzuk dira, esate baterako, ingurumenari eta lurralde-antolamenduari buruzko estrategiak, planak eta araudia, ordenamendu juridikoaren muina osatzen dutenak, zeina, jakina, beti hobetu daitekeen. Hezkuntzari, zientziari, osasunari, gizarte-babesari eta berdintasunari dagozkienekin batera, haiek dira agian Garapen Iraunkorrera hurbil daitekeen zerbaiten bidean jar gaitzaketenak. Esparru hori lortzeko, oraindik ere oso perfekzionagarria dena, ahalegin handiak egin dira zientzia, teknika, ekonomia eta emandako giza baliabide ugariei dagokienez. Hamarkada askotan lan handia egin da hori lortzeko, bai administrazioan, bai gizarte-mugimenduetan. Adostasun ugari bildu behar izan dituzte, eta oreka eta konpromisoen sare korapilatsu bat eratu dute, batzuetan justu-justu baleko gutxieneko batzuetara iritsi ahal izateko.
Era berean, gure arbasoek, naturarekin zuten harreman eta menpekotasun estuaz konbentzituta, kudeaketa-mekanismoak asmatu zituzten, kudeaketa komunalaren bidez altxor ordezkaezin hori guregana iristea ahalbidetu dutenak, nahiz eta gutxitzen doan. Inguru natural horiek publikoaren, komunalaren balioaren eta ezinbestekotasunaren sinbolo menderaezinak dira. Araba horren adibide garbia da, erregimen publikoan dituen mendien ehuneko handi batekin.
Titulartasun publikokoak, Euskadiko biodibertsitatearen gordailu handiena eta ugariena bihurtzen dutenak, eta funtsezko papera dutenak dinamika ekosistemiko kontinentaletan. Eta horregatik guztiagatik, korporazio handientzat ere mokadu gustagarriegia bihurtu da.
Orain, administrazioaren zati batek, edo, hobeto esanda, administrazioaren estamentu politikoen zati batek, muzin egin nahi dio arautegi horri guztiari. Horren erakusgarri, Arabako Mendiak Askek parke eolikoei aurkeztutako alegazioetan 30 plan, programa, lege eta ingurumen eta lurralde-antolamenduko dekreturen baino gehiagoren ez-betetzeak hauteman ditu. Eta ez gara ari forma akatsez edo interpretazioari lotutako gaiez. Testu horien printzipio, helburu eta artikuluei zuzeneko traizioa egitea zaie.
Hor egon arren errespetatu beharreko baina betetzen ez diren legeak, azpiegitura horien inpaktu egiaztatuak, Europar Batasunak berak abiadura handiko sareen errentagarritasun faltari buruz egindako txostenak, lurraldean eragiten dituzten desegituraketak, energia berriztagarria banaketa-formatuan sortzearen eraginkortasun handiagoa, eztabaidaezina dena, makrogranjek eta makroabeltzaintzek inguruneari, animaliei eta lehen sektorean aritzen den biztanleriari eragindako ondorio kaltegarrien inpaktuak egiaztagarriak, bere horretan jarraitzen dute.
Batere lotsarik gabe, «beren» proiektuak jasango dituen gizartearen erabateko errefusa ere mespretxatuz, esaten jarraitzen dute ingurunea txikitzen duten «beren» proiektuentzako kokalekuak bilatzen jarraituko dutela. Ez izan zalantzarik. Aurrean izango gaituzte.
Artikulu honek ezin ditu, espazio eta helburu arrazoiengatik, salatutako proiektuetan dauden inkongruentziak eta dislate guztiak aletu. Horregatik, irakurleak web-orriak bisitatzera animatzen ditugu eta sare sozialak planteatutako aldarrikapenak eta alternatibak zehatz-mehatz aztertzera.
Dialektika horren guztiaren ondorioz, mahai gainean dagoena da gure planetak (eta, ondorioz, guk guztiok) eskatzen dugun garapen-ereduari buruzko erabaki estrategikoa da. Ezinbestekoa da ia estamentu eta erakunde soziopolitiko guztientzat tabu bat den horretara iristea, hazkunde infinituaren ideia neoliberalari atxikitzen baitzaizkio Barne Produktu Gordinaren eta «garapenerako» bide bakar gisa. Lehenbailehen pregoilatu eta desmuntatu behar den falazia da. Lurrean ez organismorik ez sistemarik ezin da infinituraino hazi. Sistema ultrakapitalista horrek ere ez, jakina. Eta edozein irakurlek, jakin-min eta asepsia intelektual minez irakurtzen badu, gaur egun ere ikus ditzake sistemaren kolapsoaren zantzu larriak, planeta epe laburregi batean desagerrarazi dezaketenak. Oraintxe bertan ekin behar zaio.
Printzipio izendaezin horri desazkunde iraunkorra deitzen zaio. Aztertzen ari garen gaietan, kontzeptu hori, lurraldearen konkistari eta eremu naturalen erabilera itzulezinaren aldaketari muga kontziente eta planifikatuak jartzeko ezinbesteko beharrak eragiten du.
Amaitzeko, argi utziko dugu urriaren 23ko manifestazioa ezin dela izan bidearen amaiera. Asko dago egiteko, suminduratik, gogaitasunetik, baina baita ahal den guztia lan egin behar dela uste izatetik ere, estamentu guztiak, baita orain arte dislate horien sustatzaileak ere, onbideratu daitezen eta Lurra gure ondasunik handientzat har dezaten. Aldarrikatzen genuen bezala, zeren:
—Ez, ez dugu nahi Araba suntsitzerik, orain arte hartu gaituen lurra eta etorkizuneko belaunaldien babesa eta sostengua izan behar duena.
—Ez dugu nahi zentral eolikoek, instalazio fotovoltaikoek, trenbide-azpiegitura handiek edo nekazaritzaren industrializazioak Araba basamortu huts eta eremu triste bihurtzea, gainera zertarako eta inbertsio-funtsen eta energia-enpresen onura esklusiborako.
-Gure erakundeetako politikariei eskatzen diegu bete dezatela lurraldea eta bertan bizi diren pertsonak babesteko duten betebeharra..
—Arabak ezetz esan dio espolio honi.
Eta oraindik garaiz gabiltzalako. Garaiz gabiltza oraindik bide onari jarraitzeko… eta koherenteak izateko, «Lurra gure seme-alaben mailegua baita». | |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205313/astebetean-1270-kasu-baieztatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Astebetean 1.270 kasu baieztatu dituzte Hego Euskal Herrian | Gipuzkoan atzeman dituzte positiboen herenak baino gehiago. Erietxeetako ZIUetan 33 gaixo daude. Hamahiru lagun hil ditu koronabirusak. | Astebetean 1.270 kasu baieztatu dituzte Hego Euskal Herrian. Gipuzkoan atzeman dituzte positiboen herenak baino gehiago. Erietxeetako ZIUetan 33 gaixo daude. Hamahiru lagun hil ditu koronabirusak. | Aurreko astelehenean argitaratutako datuek agerian utzi zuten urrian goranzko joera hartu zuela Hego Euskal Herrian atzemandako COVID-19 kasuek, eta gaur plazaratutakoek bilakaera hori berretsi dute. Azken astean 1.270 positibo zenbatu dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak; urriaren 18tik 24ra bitarteko astean baino 77 kasu gehiago dira, eta 11tik 17ra bitartean baino 331 gehiago. Egoerak Gipuzkoan egin du nabarmen okerrera. Han atzeman dituzte kasuen herenak baino gehiago: 454 positibo astebetean.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak gaur zabaldu du urriaren 25etik 31ra arteko txosten epidemiologikoa, eta, haren arabera, hamalau eguneko intzidentzia tasak 23 puntu egin du gora Gipuzkoan, 100.000 biztanleko 116 positibora izateraino. Bizkaian, 75ekoa da, eta Araban, 54koa. Eremu gorrian dauden udalerriak, berriz, lau dira: Agurain (Araba), Azpeitia, Lazkao eta Zumarraga (Gipuzkoa).
Igandeko datuei erreparatuz gero, asteko datuen joera bera erakusten dute haiek. Hego Euskal Herrian baieztatutako 160 kasuetatik 94 Gipuzkoan erregistratu zituzten. Bizkaian 35 positibo atzeman zituzten, Nafarroan 26, eta Araban bost. Positibo tasari dagokionez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %5,5 izan zen, Osakidetzaren arabera. Nafarroan, berriz, %3,4, lurralde hartako gobernuak zabaldu duenez.
Hego Euskal Herriko erietxeetan ere gora egin dute COVID-19agatik ospitaleratutako gaixoek. Denera, 136 lagun daude ospitaleetan; horietako 33 ZIU zaintza intentsiboetan. Gaitzarekin hildakoak, berriz, hamahiru izan dira azken astean. Txertaketari dagokionez, 2,3 milioi herritarrek baino gehiagok jaso dute pauta osoa Hego Euskal Herrian, Espainiako Osasun Ministerioaren arabera. |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205314/guterres-utz-diezaiogun-gure-burua-karbonoarekin-hiltzeari.htm | Mundua | Guterres: «Utz diezaiogun gure burua karbonoarekin hiltzeari» | Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak nazioarteari eskatu dio konpromisoa har dezala berotegi gasen isuria %45 murrizteko 2030 urterako. Indiak 2070 urtera arteko epea iragarri du karbonoan neutro bihurtzeko. | Guterres: «Utz diezaiogun gure burua karbonoarekin hiltzeari». Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak nazioarteari eskatu dio konpromisoa har dezala berotegi gasen isuria %45 murrizteko 2030 urterako. Indiak 2070 urtera arteko epea iragarri du karbonoan neutro bihurtzeko. | Mundu oso bat bildu da gaur Glasgown (Eskozia), COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bileran. 200 bat estatutako agintariak hasi dira iristen hirira, azaroaren 12ra arte luzatuko den bilkuran parte hartzeko, eta alertarako dei batekin hartu ditu Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak. «Nahikoa da esateko unea da», nabarmendu du inaugurazio ekitaldian. «Utz diezaiogun biodibertsitatea zakar tratatzeari, utzi diezaiogun gure buruak karbonoarekin hiltzeari, utz diezaiogun natura komuneko zuloa bailitzan erabiltzeari [...] eta gure hilobiak zulatzeari».
COP26ren helburuak zein izan behar duen finkatu du agintarien aurrean: «1,5 graduren helburua bizirik mantentzea». Adituen ustez, Glasgowkoa azken aukera izan daiteke Lurraren berotzeak mende amaieran 1,5 graduko tenperatura gainditu ez dezan. Egungo konpromisoekin, helburu hori betetzetik urrun daude herrialdeak: 2,7 gradu beroagoa litzateke planeta 2100 urtean. Mendea amaitzen denerako Lurra gehienez 1,5 gradu berotu dadin —industriaurreko tenperatura hartzen da erreferentzia gisa— zientzialariek ezinbestekotzat jotzen dute 2050erako karbono neutraltasuna lortzea eta 2030erako berotegi gasen isuriak nabarmen murriztea. Indiak bestelako epe bat ezarri dio bere buruari. Neutraltasuna 2070erako beteko duela iragarri du gaur. 2060an dute ezarria muga Txinak eta Errusiak. Lau isurtzaile handienetan daude hirurak, AEBekin batera.
Hamarkada amaitzen denerako isuriak %45 murrizteko eskatu die Guterresek agintariei, eta itxaropen faltsuen arriskuaz ohartarazi du. «Klimari buruzko iragarpen berriek aditzera eman dezakete egoera gainditzen ari garela». Hori, baina, «ilusioa» besterik ez da NBEko buruaren esanetan. «Erregai fosilekiko daukagun mendekotasunak muturreko egoerara darama gizadia». NBEko buruak ohartarazi du estatuek egin dituzten azken promesak erabat beteko balituzte ere —eta horietako batzuen inguruan «zalantza argiak» daudela zehaztu du—, «egoerarik baikorrenean, tenperatura bi gradu baino dezente gehiago igoko litzateke»,eta horrek «hondamendia» ekarriko luke.
Agintariek klima larrialdiari aurre egiteko neurri ugari iragarri dituzte azken urteetan, baina horietako asko ez dituzte bete. Hori dela eta, herritarrek «sinesgarritasun defizita eta nahaste superabita» dute aurkezten diren konpromisoekiko. Guterresek isuriak murrizteko promesak neurtuko dituen irizpideak proposatzeko aditu talde bat sortuko duela jakinarazi du.
«Amaieraren hasiera»
Inaugurazio ekitaldian hitza hartu du Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak ere, goi bileraren anfitrioi gisa. Johnsonek adierazi du COP26k ez duela klima larrialdiaren amaiera ekarriko, baina «amaieraren hasiera» izan behar duela.
Parisko Hitzarmenak (2014) jarri zuen lehen mugarria, berotegi gasen isuriekin amaitu eta mende amaierarako berotzea 1,5 gradura mugatzeko helburuak ezarrita. Baina hitzarmen hori «berriketa besterik ez» da izango agintariek COP26 «errealistak izateko unea» bihurtzen ez badute. «Porrot egiten badugu, gure seme-alabek ez digute barkatuko. Saminez epaituko gaituzte, eta arrazoi izango dute».
Lurraren berotzeak izan ditzakeen ondorio larriak gogorarazi ditu Johnsonek. «Bi gradu gehiagorekin, arriskuan jarriko dugu elikagaien hornidura. Hiru gradu gehiagorekin, kontrolik gabeko sute gehiago izango dira eta bost aldiz lehorte gehiago. Lau gradu gehiagorekin, agur esango diegu Miami edo Alejandria bezalako hiriei».
Hartu beharreko neurririk garrantzitsuenak lau arlotan laburtu ditu COP26rako aukeratu duen leloan: «Ikatza, autoak, dirua eta zuhaitzak». Ikatza, erregai fosilak baztertzeko beharrarengatik; autoak, ibilgailuek erregai fosiletatik elektrizitatera jauzi egiteko beharrarengatik; dirua, klimaren kontrako konpromisoak betetzeko, garabidean diren herrialdeek estatu aberatsenen laguntza ezinbestekoa izango dutelako; eta zuhaitzak, basoak handitzea nahitaezkoa izango delako karbono isuriak neutralizatu ahal izateko». Helburuak lortzea «zaila» izango dela aitortu du Erresuma Batuko gobernuburuak, baina egingarria dela ziurtatu du.
Herrialdeek dituzten interes partikularrak oso desberdinak dira elkarren artean, eta hori oztopo handi bat izango da akordiorako. Aldea begi bistakoa da, esaterako, beren ekonomiaren zati handi bat erregai fosilen ekoizpenean oinarritzen duten estatuen eta klima larrialdiaren ondoriorik larrienak jasango dituztenen artean, edo orain arte karbono kopuru handiak isuriz garatu diren herrialde aberatsen eta garabidean daudenen artean. Horrez gain, COVID-19aren pandemiak ez ditu gauzak erraztuko. Agintarien arteko bilerak eten egin dira pandemia garaian, eta eztabaidarako agendak gai zerrenda luzeekin daude beteta. Neurriak hartzeko premiak bultzatu beharko ditu akordiora. Negoziazio horietan, ez dira presente izango Xi Jingping Txinako presidentea, Vladimir Putin Errusiakoa eta Recep Tayyip Erdogan Turkiakoa.
Fridays For Future mugimenduak, berriz, elkarretaratze bat egin du goi bilera egiten ari diren gunearen ondoan, eta, bertan, Greta Thunberg ekintzaileak nabarmendu du aldaketa ez dela bilkuratik etorriko. «Lidergoa hemen kanpoan dago, eta ez COP26aren barruan». Haren esanetan, Glasgowko konbentzioa aurrekoen «berdina» izango da. «Ez gaitu inora eramango». Egungo «eredu ustiatzailea» da aldatu beharrekoa, Karen Watson talde bereko kidearen iritziz. |
2021-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/205315/eneko-lazkoz-nagusitu-da-nafarroako-bertsolari-txapelketako-lehen-finalaurrekoan.htm | Kultura | Eneko Lazkoz nagusitu da Nafarroako Bertsolari Txapelketako lehen finalaurrekoan | Haren atzetik sailkatu dira Xabat Illarregi, Erika Lagoma, Ekhiñe Zapiain, Endika Legarra eta Oier Lakuntza. Altsasuko Iortia kulturgunean jokatu da saioa | Eneko Lazkoz nagusitu da Nafarroako Bertsolari Txapelketako lehen finalaurrekoan. Haren atzetik sailkatu dira Xabat Illarregi, Erika Lagoma, Ekhiñe Zapiain, Endika Legarra eta Oier Lakuntza. Altsasuko Iortia kulturgunean jokatu da saioa | Nafarroako Bertsolari Txapelketak badu lehen finalista: Eneko Lazkoz Martinez. Berak lortu du puntu gehien lehen finalerdian (489), eta Iruñean arituko da azaroaren 28an, beste zazpi bertsolarirekin batera. Sarrerak aurrez bukatuta, goraino betea egon da gaur Altsasuko (Nafarroa) Iortia kultur etxeko aretoa, 300 entzule ingururekin. Giroa ere bero nabari zen, eta lehen agurretatik hasita, txalo zartada beroak jaso dituzte Fernando Anbustegi Goñiren esanetara aritu ziren bertsolariek.
Saioko irabazleak Eneko Fernandezen ordezko kantatu du, hura osasun arazoekin baitzebilen. Bigarren abizena esatean aurkezlea nahasi dela eta, hari erreferentzia eginez hasi du saioa Lazkoz Martinezek, agurrean entzuleen lehen algarak eraginez. «Nahastu zara Lazkoz ta Fernandezen kontrastean / desberdin gara bertsotan desberdin janztean (...) nere amaren herrian zuendako abestean / zuei hitzak isurtzean nik listua irenstean / emaitza positiboa nahi nuke gaurko testean».
Lazkozekin batera, saio txukuna egin du Xabat Illarregi Marzolek ere, eta 465 puntu eskuratuta, finalera sartzeko moduan dagoela esan liteke. Berriozarko eta Leitzako puntuazioen zain geratu beharko du, dena den, gainerako bertsolarien gisan. Lehen bien atzetik, halaxe geratu da sailkapena: Erika Lagoma Pombar (442), Ekhiñe Zapiain Arlegi (427), Endika Legarra Nuin (392) eta Oier Lakuntza Irigoien (388,5).
Zortziko nagusian baino, hortik aurrerakoetan egin du gora saioak, eta neurri txikian iritsi dira ziztadarik onenak eta ofiziorik osoenak. Handian, Lagomak eta Illarregik gurasoen rolean egindakoa izan da aipagarriena. Azkenaldian alabarekin eztabaida gogorrak izan dituzte, eta bi egun dira hura etxetik falta dela. Gaiak egoera berean jarrita ere, postura ezberdina hartu dute; kezkatuago agertu da Lagoma, hotzago Illarregi. «Gauza bat argi dago laztana, ez dugula ongi egin / edozer gauza emango nuke etxera etorri dedin», hasi da Lagoma. «Etorri dedin nik ere emango nuke bai eta ez gutxi / baina ezingo diogu beti nahi duna egiten utzi».
Zortziko txikian, bertsolariek asmatu dute kolpe politak jotzen. Ultratrail batean atera, eta elkarrekin egin dute bidea Lazkozek eta Lagomak. Iristen azkenak izan arren, Lagomak esprinta egin du helmugara heltzean. «Esprinean joanda oraintxe jo ta su / motelenen artean txapeldunena zu», zirikatu du Lazkozek laguna. Hark, erantzuna: «Motibazioren bat behar nun ordea / oain badakit naizela zu baino hobea».
Legarrak eta Lakuntzak, aireportuan kafe bat hartzen hasi eta, oporretarako joateko hegaldia galdu dute. Shock egoeran geratu da Lakuntza, irriz Legarra. Egoerari punta ateratzen asmatu du azken hark: «Ahaztu Big-Ben ondoan bion argazkia / ta oroitu ordaindu dugun zenbakia / kafeana izan da bion erabakia / ta zuretzat izan da kafe ebakia». Lakuntzak, ordea, aurkitu dio aterabidea egoerari: «Londreseko bidaia guk orain galduta / goazen Berlinera Luftansa hartuta».
Illarregi euskara irakaslearen ahotik aritu da zortziko txikian; Zapiain ikaslea, seigarren urtez jarraian, lehen mailako klasera hurbildu zaio. «Xabat ez hartu gaizki hau diot benetan / igual problema dago zure azalpenetan», egotzi dop Ekhiñe Zapiainek. «Honekin klasea ez da joanen arina», erantzun dio Illarregik, haren izenarekin hitz jokoa eginez: «Eta izenak ere belarriko mina / zure ezina ez da ekinez egina».
Bakarkako txukunak
Ofizio gustagarriak utzi dituzte guztiek hamarreko txikian ere. Anai-arreben rolean Lazkozek eta Zapiainek egindakoa, esaterako: etxean aspaldiko arbasoen gauzak gordeta dituztela eta, bota egin nahi lituzke Lazkozek, ez, ordea, Zapiainek. Guztiak salduko lituzkeela bota dio lehenak, eta erantzuna, bigarrenak: «Utzi zazu dirua enago gustura / sentimendurik ere ez ote duzu ba?». Lazkozek, segidan: «Inork hustu ez eta etxea bete zen / orain saia gaitezke patrikak liraintzen / sentimenduak ez du sabelik betetzen».
Gai irekia izan dute bakarkakoan, hiru bertso osatzeko: «Erreparoa ematen dizun arren, baietz erantzun diozu». Lagun argazkilari batek barruko arroparekin argazkiak egiteko proposatu diola kontatu du Lazkozek. «Tripa beteta pentsatzen hasi ta konbentziturik nago / erakusteko gutxi dut baina estaltzeko gutxiago».
Bakarkako lan txukunak utzi dituzte Illarregik, Zapiainek eta Lagomak ere. Bertso ibilbidean izandako erreparoak hartu ditu gaitzat azken hark. «Bertso eskolan gazte-gazterik, gazteegi beharbada» hasi da gaia kokatuz, eta bigarren bertsoan, esplizituago: «Mutilek beti izaten zuten gogoa eta indarra / eta ni berriz kinkan negoen sentitzen nuen dardarra». Hirugarrenean, gaiak aipatutako eskaerari helduta, errematea: «Nere laguna nere maisua beti iristen zen garaiz / ta Manoloren animo ozen hoiek entzuten nitun maiz (...) Erika berriz kantatu zazu gainera aurpegi alaiz / eta Manolok eskatzen badit oholtzara irtengo naiz».
Hau izan da saioko puntuazioa
Eneko Lazkoz Martinez 489 puntu Xabat Illarregi Marzol 465 puntu Erika Lagoma Pombar 442 puntu Ekhiñe Zapiain Arlegi 427 puntu Endika Legarra Nuin 392 puntu Oier Lakuntza Irigoien 388,5 puntu
Bigarren finalaurrekoa Berriozarren jokatuko da, heldu den larunbatean, eta Alazne Untxalo Erregerena, Eneko Fernandez Maritxalar, Josu Sanjurjo Alzuri, Mikel Lasarte Cia, Patxi Castillo Graciarena eta Saioa Alkaiza Guallar ariko dira. Maialen Belarra Eneterreanak egingo ditu aurkezpen lanak. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205342/eremu-bat-okupatu-dute-donamartirin-5g-sartzeko-aukera-emango-lukeen-antena-bat-galarazteko.htm | Gizartea | Eremu bat okupatu dute Donamartirin, 5G sartzeko aukera emango lukeen antena bat galarazteko | Arberua Bizirik taldeak egin du ekintza. 50 bat pertsona bildu dira, estalpe bat jarri dute, eta borda bat bilkura gune gisa antolatu dute. | Eremu bat okupatu dute Donamartirin, 5G sartzeko aukera emango lukeen antena bat galarazteko. Arberua Bizirik taldeak egin du ekintza. 50 bat pertsona bildu dira, estalpe bat jarri dute, eta borda bat bilkura gune gisa antolatu dute. | Behar den denbora egoteko prestatu dira. Gaur goizean, 50 bat ekintzailek Arberoako Donamartiriko (Nafarroa Beherea) lursail bat okupatu dute, 5G telefonia sartzea ahalbidetuko lukeen antena bat han jartzea galarazteko. Hilabeteak daramate eskualdeko hainbat herritar protestan, teknologia hori sar ez dezaten.
Afezetxe sendiaren eremua okupatu dute, jabeek eskatuta. Estalpe bat jarri dute, eta eremuan dagoen borda bat prestatu dute bilkuragune gisa. Arberua Bizirik taldeak gauzatu du okupazioa. Taldearen izenean Jon Eierabidek azaldu zien joan zen ostiralean Euskal Irratiei teknologia horren kontra dituzten arrazoiak: 5Gk ahalbidetuko duela, besteak beste, etxeko tresnak Internetera konektatuta egoteak eta komunikazio konpainiek norberaren datu pribatuekin egingo duten trafikoak kezkatzen duela. Horrez gain, osasunaren inguruko kezkak dituztela azaldu zuen. Teknologia horrek sortzen dituen «kalte ekologikoak» aipatu izan dituzte taldeko kideek: lehengaiak urrutitik ekarri behar direla, eta askoz energia gehiago kontsumitzen duela. Eskualdean 4G zabalduta dago, eta ondo funtzionatzen duela adierazi du Florient Afezetxe lurraren jabeak. 5G lantegi handientzat, gidaririk gabeko autoentzat eta droneen bidez egindako banaketarako dela nabarmendu du, eta Arberoan halakoren beharrik ez dagoela adierazi du.
Martxoaren 29an bilkura egin zuten bailaran, eta 5G teknologia zabaltzearen kontrako jarrera hartu zuten inguraturiko herritarrek.
Kontratua sinatuta
Afezetxe sendiaren afera 2016-2017an hasi zen. Free telekomunikazio konpainiarekin kontratua sinatu zuten, eremu horretan antena bat jartzeko. Adierazi dutenez, orduan, 4G teknologia izango zela esan zieten, eta telefono seinalerik ez duten guneetara hura heltzen lagunduko zuelakoan onartu zutela. 5G izango zela jakin zutenean, atzera egin nahi izan zuten, ordea. Baina konpainiak ez die onartu,
Donamartiriko alkate Antton Larraburuk adierazi du Departamenduko Kontseiluak esan diola ez dutela 5G antena eraikitzeko asmorik, baizik eta 4G Plus teknologiakoa, eta horrek funtzionatzeko aukera emango diela 5G teknologia erabiltzen duten sakelakoei. Ekintzaileentzat, berriz, 5G sartzeko Troiako zaldi bat litzateke hori.
Ekintzaileek adierazi dute okupazioari gau eta egun eusteko asmoa dutela. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205343/gizon-bat-tiroz-zauritu-dute-parisen-hainbat-poliziari-labana-batekin-mehatxu-egin-ondoren.htm | Mundua | Gizon bat tiroz zauritu dute Parisen, hainbat poliziari labana batekin mehatxu egin ondoren | Maskararik ez zeramalako hasi da eztabaida. Polizia batzuek maskara jartzeko eskatu diote gizonari, eta hark labana batekin mehatxatuz erantzun die. | Gizon bat tiroz zauritu dute Parisen, hainbat poliziari labana batekin mehatxu egin ondoren. Maskararik ez zeramalako hasi da eztabaida. Polizia batzuek maskara jartzeko eskatu diote gizonari, eta hark labana batekin mehatxatuz erantzun die. | Goizaldean gertatu da. Antza, gizona Saint-Lazare tren geltokian zegoen, Parisko ipar-mendebaldean, eta, maskararik ez zeramala ikusita, hainbat agente gerturatu zaizkio maskara jartzeko eskatzera.
Orduan, gizona, haserretu, eta agenteei oldartu zaie, labana bat eskuetan zuela, mehatxu eginez. Hainbat berri agentziaren arabera, islamari lotutako zenbait oihu egin ditu korrika ari zela, eta horregatik egin diote tiro poliziek.
Gizona oso larria dago ospitalean. BFM TV katearen arabera, aurrekariak ditu hainbat delitu egiteagatik, baina horietako bat bera ere ez dago jihadismoari lotuta. Kate horren arabera, Fiskaltza Antiterrorista aztertzen ari da kasua bere gain hartu edo ez. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.