date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205344/2030erako-deforestazioa-geldiaraztera-konprometitu-dira-ehun-estatu-baino-gehiago.htm | Mundua | 2030erako deforestazioa geldiaraztera konprometitu dira ehun estatu baino gehiago | Basoak babestu eta berreskuratzeko 19.000 milioi dolarreko inbertsioa aurreikusi dute. Brasil, Indonesia eta Kongoko Errepublika Demokratikoa daude horien artean. | 2030erako deforestazioa geldiaraztera konprometitu dira ehun estatu baino gehiago. Basoak babestu eta berreskuratzeko 19.000 milioi dolarreko inbertsioa aurreikusi dute. Brasil, Indonesia eta Kongoko Errepublika Demokratikoa daude horien artean. | Klima larrialdiaren aurkako COP26 goi bilera hasia da lehen emaitzak ematen. Atzo iluntzean heldu zen lehen akordioa, ehun herrialdek baino gehiagok sinatutakoa, eta basoak babestea helburu duena. Hitzarmenaren arabera, sinatzaileek konpromisoa hartu dute 2030erako baso eremuen suntsitzea eta lurren degradatzea geldiarazteko, eta helburu horrekin 19.000 milioi dolarren inbertsioak egingo dituzte.
Sinatzaileen artean daude Errusia, Indonesia, Brasil eta Kongoko Errepublika Demokratikoa. Soilik lau herrialde horiek biltzen dituzte mundu osoko basoen %85. Akordioa sinatu duten herrialdeetako basoek 33 milioi kilometro koadroko eremua hartzen dute.
Itunak jasotzen du, gainera, herrialde aberatsek 12.000 milioi dolarreko funts bat sortuko dutela 2021 eta 2025 urteen artean garapen bidean dauden estatuei laguntzeko; besteak beste, horiek lur kaltetuak lehengoratu ditzaten eta suteak gutxitzeko proiektuak abian jar ditzaten. Horrez gain, beste 7.200 milioi euro jarri beharko ditu arlo pribatuak, eta konpromisoa hartu beharko dute 2025erako basoen ustiaketarekin lotutako egitasmoak bertan behera uzteko.
Biomas Carbon Monitor proiektuaren arabera, 2011tik basoek 760 milioi tona karbono dioxido xurgatzen dituzte urtero; hau da, isurtzen denaren %8 inguru. Baina urtetik urtera baso eremua txikituz doa, eta horrek zuzeneko eragina du klima larrialdian. Greenpeacek gogor kritikatu du Glasgowko egitasmoa, eta salatu du basoak babesteko bainoago deforestazioari beste hamarkada bateko bizia emateko balio duela. «Indigenek eskatzen dute Amazoniako %80 babestuta egotea 2025erako, eta arrazoi dute. Hori behar dugu», argudiatu du Greenpeaceren Brasilgo zuzendari Carolina Pasqualik. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205348/gazteentzako-konpromiso-kontratuak-500-eurorainoko-ordainsaria-izango-du.htm | Ekonomia | Gazteentzako konpromiso kontratuak 500 eurorainoko ordainsaria izango du | Frantzian martxoan ezarriko da lanik eta formakuntzarik gabeko gazteentzako kontratua. Ordainsaria baldintzatuta egongo da, astean hamabost-hogei ordu arteko lan formakuntza jasotzera eta enplegu eskaintzak onartzera. | Gazteentzako konpromiso kontratuak 500 eurorainoko ordainsaria izango du. Frantzian martxoan ezarriko da lanik eta formakuntzarik gabeko gazteentzako kontratua. Ordainsaria baldintzatuta egongo da, astean hamabost-hogei ordu arteko lan formakuntza jasotzera eta enplegu eskaintzak onartzera. | Frantziako Gobernuak martxoan ezarriko du lanik eta formakuntzarik gabeko gazteentzako konpromiso kontratua; hilabeteko ordainsaria 500 eurorainokoa izan daiteke, astean hamabost-hogei ordu arteko lan formakuntza jasotzearen truke.
Lehen kalkuluen arabera, 16tik 25 urtera bitarteko 500.000-600.000 gaztek izango dute eskura kontratu berria, nahiz eta udan milioi bat gazteren kopurua aipatu zen, Emmanuel Macronek gaia aipatu zuenean. Sindikatuek jada orduan salatu zuten milioi batekin neurria ez zela iristen Frantzian lanik eta formakuntzarik gabe zeuden gazte guztiengana.
Gaur Gobernuak azaldutakoaren arabera, konpromiso kontratuaren hilabeteko ordaina 500 eurorainokoa izan daiteke; baina zenbateko hori familia bakoitzaren errentaren araberakoa izango da, eta baldintzatuta egongo da, formakuntza ikastaroen betetze mailara eta enplegu eskaintzen onarpenera. Macronen arabera, «neurri sinplea da: konpromisoa, maiztasuna, motibazioa, eta lagunduko dizun estatua».
Kontratu berria, beraz, hauteskundeak baino hilabete lehenago iritsiko da, eta, oposizioko alderdien arabera, gehiago du komunikazio operazio batetik egiazko enplegu politikatik baino. Eskuinetik, Xavier Bertranded Frantzia egunero txekeekin astintzen duen presidentea gaitzetsi du; ezkerretik, Jean-Luc Melenchonek esan du orduko bost euro ordainduko duen kontratu hori txantxa ankerra dela gazteentzat. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205349/migratzaileen-karabanan-zihoan-migrante-kubatar-bat-hil-dutela-salatu-dute-mexikon.htm | Mundua | Migratzaileen karabanan zihoan migrante kubatar bat hil dutela salatu dute Mexikon | Migratzaile kubatarra karabanatik aldendu omen zen. Gerora topatu zuten, hilda. Zenbat aktibistaren arabera, Mexikoko Guardia Nazionala hainbat migratzaileri eraso egiten aritu da azken orduotan. | Migratzaileen karabanan zihoan migrante kubatar bat hil dutela salatu dute Mexikon. Migratzaile kubatarra karabanatik aldendu omen zen. Gerora topatu zuten, hilda. Zenbat aktibistaren arabera, Mexikoko Guardia Nazionala hainbat migratzaileri eraso egiten aritu da azken orduotan. | AEBetara bidean da migratzaileen karabana. Mexikoko hegoaldean dago, eta hamar eguneko nekeari ezbehar baten samina gehitu behar izan diote bertan diren guztiek. Migratzaile kubatar baten heriotza salatu dute, eta gertatu dena ikertzeko eta argitzeko eskatu diete giza eskubideen alde lan egiten duten eragile eta erakundeei. Salatu dutenaren arabera, migratzaile kubatarra karabanatik aldendu zen apur bat, aurreratu egin zen. Gerora topatu zuten, hilda, gorputzean su armekin eragindako hainbat lesio zituela.
Ministerio Publikoak agiri batean azaldu duenez, ikerketa bat ireki dute zer gertatu zen argitzeko, eta esan dute migratzaile kubatarraren heriotzaren erantzule edo erantzuleak zein izan diren ikertuko dutela. Gertatutakoari buruzko zenbait adierazpen egin ditu Irineo Mujica Pueblo Sin Fronteras taldeko kideak ere. AEBetara bidean den migratzaileen karabana horretan dago, eta, adierazi duenez, Mexikoko Guardia Nazionala hainbat migratzaileri eraso egiten aritu da azken orduotan. Xehatu duenez, gutxienez 13 zauritu dituzte dagoeneko, eta erantsi du tiroz zauritutako zenbait migratzaile osasun zentroetara eraman behar izan dituztela.
Hala, gertakarien inguruan erantzun bat emateko eskatu dio Pueblo Sin Fronteras taldeko kideak NBE Nazio Batuen Erakundeari, eta azaldu du CNDH Giza Eskubideen Batzorde Nazionalaren aurrean ere kexa bat aurkeztu duela. Mexikoko Guardia Nazionalaren izenean, aldiz, ohar bat plazaratu dute. Bertan, onartu egin dute agente batzuek tiro egin ziotela ibilgailu bati. Antza, hainbat migratzaile zeuden ibilgailu horren barruan, eta haiei oldartzera zihoazelako egin zieten tiro. Kontatu dutenez, horietako bat hil eta beste lau migratzaile zauritu zituzten, baina ez dute zehaztu horietako bat migratzaile kubatarra den edo ez.
Ibilbide gogor eta nekeza
Bost mila migratzaile inguru doaz migratzaileen karabana horretan. Amerika Erdialdeko herrialdeetakoak eta Haitikoak dira migrante horietako asko eta asko, eta, geldialdi baten ostean, astelehenean ekin zioten berriz ibilbideari. Ehun kilometro baino gehiago egin dituzte dagoeneko, eta Mexiko Hiria jarri dute hurrengo helmuga gisa. Era horretan, haien migrazio egoera erregularizatu nahi dute, eta ondoren iparraldeko mugara iritsi.
Eskualdean aurrez inoiz izan gabeko migrazio bolada batean daude urte hasieratik, eta, Mexikon soilik, dokumentaziorik gabeko 147.000 migratzaileren fluxu bat hauteman dute urtarriletik abuztura bitartean –2020ko hirukoitza–. AEBen eta Mexikoren arteko mugan izandako atzipenen datuek ere inoiz ikusi gabeko zenbakiak ekarri zituzten iaz: 1,7 milioi etorkin baino gehiago hauteman zituen CBP Aduanen eta Mugako Babesaren Bulegoak.
Irailaren hasiera aldean Mexikoko agintariek migratzaileen lau karabanen aurrerapena zapuztu ondoren jarri zen abian azken karabana hau. Guatemalarekin muga egiten duen Chiapasko Tapachula udalerritik abiatu ziren, eta, ordutik, kilometroak egin eta egin ari dira etorkizun hobe baten bila. Orduan, NBE Nazio Batuen Erakundeko eta GKE Gobernuz Kanpoko Erakundeetako hainbat agentziak kritikatu egin zuten segurtasun indarren operazioetan karabana horiek desegiteko indarra erabili izana. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205350/hiru-urte-barru-co2ari-muga-zergak-ezartzen-hasiko-da-eb.htm | Mundua | Hiru urte barru CO2ari muga zergak ezartzen hasiko da EB | 2005etik, Europako Batasuneko 11.000 enpresak eta 500 aire konpainiak isurtzen duten karbono dioxido tona bakoitzeko zerga bat ordaindu behar dute. Europako Batzordeak araudi hori ezarri nahi die zenbait eraikini eta errepide bideko garraioari ere. | Hiru urte barru CO2ari muga zergak ezartzen hasiko da EB. 2005etik, Europako Batasuneko 11.000 enpresak eta 500 aire konpainiak isurtzen duten karbono dioxido tona bakoitzeko zerga bat ordaindu behar dute. Europako Batzordeak araudi hori ezarri nahi die zenbait eraikini eta errepide bideko garraioari ere. | Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek iragarri du gaur hiru urte barru hasiko direla CO2ari muga zergak ezartzen, eta gauza bera egiteko eskatu zien gainerako herrialdeei ere. «Garrantzitsua da ahaleginak ez geldotzea karbono ihesen ondorioz», azaldu du Von der Leyenek.
2005etik, Europako Batasuneko 11.000 enpresak eta 500 aire konpainiak isurtzen duten karbono dioxido tona bakoitzeko zerga bat ordaindu behar dute —une honetan 60 euro ordaintzen dituzte— Europako Batzordeak araudi bera ezarri nahi die zenbait eraikinen klimatizazioari eta errepide bidezko garraioari.
Orain Europako Batzordeak proposatu die EB Europako Batasunari eta Europako Parlamentuari batasuneko merkatuan sartzen diren zenbait produkturi ere zergak ezartzea. «Hasieran, gai jakin batzuei bakarrik ezarriko zaie, isuri gehien eragiten dutenei; esaterako, zementua, altzairua, burdina, ongarriak eta argindarra».
Von der Leyenek zehaztu du mekanismoa hiru urtez probatuko dutela, eta ondo bidean indarrean jarriko dutela jarraian. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205351/eaeko-auzitegi-nagusiak-eutsi-egin-dio-zinema-aretoetan-jateko-eta-edateko-debekuari.htm | Kultura | EAEko Auzitegi Nagusiak eutsi egin dio zinema aretoetan jateko eta edateko debekuari | Argudiatu du zinema aretoek ez dutela frogatu neurri horrek eragiten dien kaltea konponezina dela. | EAEko Auzitegi Nagusiak eutsi egin dio zinema aretoetan jateko eta edateko debekuari. Argudiatu du zinema aretoek ez dutela frogatu neurri horrek eragiten dien kaltea konponezina dela. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du Euskadiko Zine Aretoen Elkarteak eta Espainiako Zinemen Federazioak zinema aretoetan goxokiak eta freskagarriak jateko debekuaren kontra ezarritako helegitea. Gaur aztertu dute eskaera Luis Angel Garrido, Josean Angonio Gonzalez eta Emilio Lamo de Espinosa epaileek, eta atzera bota dute adieraziz ez dutela frogatu debekuak eragiten dien kaltea konponezina dela.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak urriaren 6an argitaratu zuen debeku hori ohiko programazioan sartzen diren kultur ekintzetan. Zehazki, prebentziorako bigarren eta bosgarren neurrietan jaso zuen Gotzon Sagardui Osasun sailburuak. Iñigo Urkullu lehendakariak amaitutzat emana zuen larrialdi egoera, baina «normaltasun berrian» zenbait neurrik indarrean jarraitu zuten. Horien artean, hainbat zinema areto biltzen dituzten bi elkarteek salatu zutena.
Bigarren puntu horretan adierazi zuen, hain zuzen, leku publiko itxietan maskara derrigorrezkoa dela sei urtetik gorakoentzat, metro eta erdiko distantzia mantendu ezin denean, eta bosgarren puntuan zehaztu zuen jateko eta edateko debeku hori kultur, kirol eta gizarte ekintzetan; soilik leku itxi horietan dauden ostalaritza guneetan baimendu zuen Eusko Jaurlaritzak.
Zinema aretoek goxokiak jateko eta freskagarriak edateko debekua kentzeko eskatu zuten, argudiatuz atzera ezineko kalte ekonomikoak ekarriko dizkiela, eta administrazioak ezingo diela horren ordaina eman. Jaurlaritzak erantzun zuen kalte hori ez dela konponezina, eta gune itxi horietan jateko eta edateko maskara kendu behar izateak han daudenak arriskuan jar ditzakeela.
Epaileek ebatzi dute debekuak zinema aretoei eragin diezaieken kaltea ez dela konponezina, eta administrazioak ordaindu ahal diela. Epaileek zehaztu dute, ez dutela frogatu konponezina dela kaltea, eta egindako kalkulu ekonomikoak ez duela oinarri dokumentalik. Gaineratzen du kalte hori kalkulatzeko aurkeztu duten txostena eurek auzi horretarako propio eginikoa dela.
Lehenago ere, hainbat zinema areto biltzen dituzten bi elkarteek neurri hori behin-behinean bertan behera uzteko eskatu zuten, baina urriaren 26an bota zuten eskaera hori ere atzera. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205352/jaurlaritzak-15era-murriztu-nahi-ditu-zabortegietara-doazen-hondakinak-2030-urterako.htm | Gizartea | Jaurlaritzak %15era murriztu nahi ditu zabortegietara doazen hondakinak 2030. urterako | Hondakinen Prebentziorako eta Kudeaketarako Plan berriak jasotzen duenez, zerga bat ezarriko zaie zaborra eragiten eta erretzen duten enpresei. | Jaurlaritzak %15era murriztu nahi ditu zabortegietara doazen hondakinak 2030. urterako. Hondakinen Prebentziorako eta Kudeaketarako Plan berriak jasotzen duenez, zerga bat ezarriko zaie zaborra eragiten eta erretzen duten enpresei. | Hondakinak Prebenitzeko eta Kudeatzeko plana aurkeztu du gaur Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak gobernu kontseiluaren ostean. 2030. urtera bitartekoa da plana. Besteak beste, plan horren bitartez Jaurlaritzak datozen urteetan %30 murriztu nahi du sortzen den hondakin kopurua, eta birziklatutako hondakin ez-arriskutsuen proportzioa %85era iristea nahi du; bide batez, planak helburu gisa jarri du %15era gutxitzea zabortegietara doazen hondakinak. Hiri hondakinen gaikako bilketa %85eraino handitzeko helburua ere ezarri du Jaurlaritzak. Plana aurrera eramateko, 97 milioi euroko inbertsioa egitea aurreikusi du datozen urteetan. Planak jasotzen duenez, 2030. urtera bitartean 4 milioi metro kubo isurtzeko ahalmena egongo da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan irekita dauden hamar zabortegietan, Zaldibarko gertakarien eta Mutiloako eta Larrabetzuko zabortegiak itxi ostean. Jaurlaritzak aurreikusi duenez, 7,5 milioi metro kubo hondakinentzako lekua beharko du hiru herrialdeetako ekonomiak 2030erako. Hondakinen isurketa %37tik %15ra murriztu nahi du hamar urtean, eta horretarako egun martxan diren zabortegiak «egokitu» beharko direla dio Jaurlaritzak.
2030.urtera arte aurreikusita dauden jardueren artean, berriz, Jaurlaritzak kanon edo zerga bat ezarri nahi die hondakinak isuri eta errausten dituzten enpresei, «hondakin bat isurtzea birziklatzea baino merkeagoa» izan ez dadin. Halaber, helburuen artean jarri du inbertsioak egitea isurpenak gutxitzeko eta hondakinak bigarren mailako material gisa berrerabiltzea sustatzeko. Hala, xede nagusia da industria hondakin ez-arriskutsuak %60 murriztea. Industria hondakinak tratatzeko hamar proiektu edo planta eraikitzeko aukera aztertzen ari direla jakinarazi du Tapiak. Kluster eta sektore ezberdinekin elkarlanean egin nahi du hori. Aurreratu du plastikoak, fundizioko hondarrak, altzairutegietako eskoriak, papera eta lurrak kudeatzeko plantak izango direla, eta era askotakoak izango direla instalazioak– enpresa pribatuen eskutik etorriko dira batzuk eta publikoaren parte hartzea izango dute beste batzuk–. Bergaran (Gipuzkoa) paperaren industriak sortzen dituen hondakinak tratatzeko planta dago hamar horien artean. «Aurreratuen» dagoen proiektua da hori, Tapiak azpimarratu duenez. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205353/lau-eguneko-kanpalekua-abiatu-dute-nupen-euskaraz-ikasteko-eskubidea-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | Lau eguneko kanpalekua abiatu dute NUPen, euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatzeko | Ikasle mugimendu osoak babestu du egitasmoa, eta, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! lelopean, manifestaziora deitu dute larunbaterako. | Lau eguneko kanpalekua abiatu dute NUPen, euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatzeko. Ikasle mugimendu osoak babestu du egitasmoa, eta, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! lelopean, manifestaziora deitu dute larunbaterako. | Euskaraz ikasteko eta aritzeko eskubidearen aldeko kanpalekua abiatu du NUPeko euskara taldeak NUP Nafarroako Unibertsitateko Arrosadiko campusean (Iruñea). Gaurtik ostiralera bitarte egonen dira, eta, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! lelopean, manifestaziora deitu dute larunbaterako, 12:00etan, Baratxurien plazatik (Iruñea) hasita. Lau aldarrikapen nagusi egin dituzte: Euskara arautuko duen euskara plana martxan jartzea eta euskararen errektoreordetza sortzea; euskara kredituei dagokienez, aurreko ikasturtean emandako pausoei jarraitzea; irakasleen kontratazioetan euskara aintzat hartzea; eta unibertsitateko langileak kontratatzerakoan euskararen ezagutza bermatzea.
Goizean egindako agerraldian, Josu Garralda eta Libe Renteria NUPeko euskara taldeko kideek aldarrikatu dute borrokatzen jarraituko dutela: «Entzun gaitzatela, ikus gaitzatela, hemen badela euskaraz ikasi eta bizi nahi duen komunitate indartsu bat, eta gure eskubideak zapaltzen dituztenean ez garela geldirik geratzen».
Lau eguneko egitaraua sortu dute, eta Unai Irigarai NUPeko euskara taldeko kideak azaldu du gaua unibertsitatean pasatzeko intentzioa dutela: «Errektoretzaren zain gaude; goizean negoziatu behar izan dugu kanpalekua egin ahal izateko, eta ez dakigu gaua pasatzerik izan ahalko dugun». Saioa Zubiate musikariaren eskutik amaituko dute gaurko eguna. Gainerako egunetan mus txapelketa, euskararen inguruko hitzaldiak eta bertso saio bat antolatu dituzte. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205354/ppren-lan-erreforma-indargabetuko-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | PPren lan erreforma «indargabetuko» du Espainiako Gobernuak | Hitz hori aukeratu izanak iradokitzen du aldaketa sakona egingo dutela lan araudian, eta ez Calviñok hobesten zituen azaleko moldaketak. | PPren lan erreforma «indargabetuko» du Espainiako Gobernuak. Hitz hori aukeratu izanak iradokitzen du aldaketa sakona egingo dutela lan araudian, eta ez Calviñok hobesten zituen azaleko moldaketak. | Sindikatuekin eta patronalarekin negoziatzen jarraitu aurretik, Espainiako Gobernuak bere buruarekin negoziatu behar izan du zer egin lan erreformarekin. Eguerdian, bere jarrera behingoz bateratzeko bilera egin dute Pedro Sanchez gobernuburuak eta haren lehen bi presidenteordeek, Nadia Calviño Ekonomia ministroak (PSOE) eta Yolanda Diaz Lan ministroak (Unidas Podemos). «Giro onean eta jarrera eraikitzaileekin» egindako bileran, 2012an PPren gobernuak bultzatutako erreforma «indargabetzea» erabaki dute gaur egun gobernua osatzen duten bi alderdiek.
Ikusteko dago orain zer aldatuko duten zehazki —bihar dute beste negoziazio bilera bat CCOO, UGT eta CEOErekin—, baina hautatutako hitzarekin gusturago egongo da Diaz, eta ez hain gustura Calviño. Izan ere, UPk 2012ko erreforma indargabetu behar zela aldarrikatu du hasieratik, eta koalizio gobernua osatzeko itunean sartu zuen hori egiteko konpromisoa. PSOEk, berez, jarrera anbiguoa izan du: Sanchezek 2018an agindu zuen gobernura helduz gero lan erreforma «indargabetuko» zuela, eta promesa hori egin du beste hainbatetan, baina azkenaldian «haren punturik kaltegarrienak» moldatzeaz hitz egin du. Calviñok berak ez du indargabetzeaz hitz egin, eta orduan lan araudian egindako moldaketa batzuekin ados zegoela erakutsi du.
Jarrera kontraesanezko horiek tentsio handia sortu dute azken asteetan Espainiako Gobernuaren barruan, eta gaurko bilera giroa baretzeko eta Diazen eta Calviñoren arteko gatazka amaitzeko saioa izan da.
CEOEren babesaren bila
PPren lan erreforma indargabetuko dutela adostuta, aldaketa sakona izango dela erakutsi nahi du Espainiako Gobernuak, eta ez direla azaleko moldaketak izango.
Beste zehaztapen bat egin dute: «Koalizio gobernurako akordioak eta Europako Batzordera bidalitako Suspertze Planak finkatutako terminoetan» egingo da aldaketa. «Orain arte gizarte eragileekin egindako lana oinarri gisa hartuta, elkarrizketa sozialaren bitartez gobernuak bilatuko du alderdi guztiekin akordio justu eta orekatu bat», gaineratu du Espainiako Gobernuak kaleratutako oharrak.
Horrek esan nahi du patronalaren babesa bilatzeko ahalegin handia egin beharko duela Espainiako Gobernuak, eta horretan datza, hain zuzen ere, zailtasun nagusia. Izan ere, Diazen talde negoziatzailearen eta CCOO eta UGT sindikatuetako ordezkarien ikuspuntuak oso antzekoak dira gai batzuetan, baina askoz urrunago daude CEOEk dituenarekin. Azken finean, PPren lan erreformak indar handia eman zien enpresaburuei lan baldintzak ezartzeko, eta horiei uko egiteko interes berezirik ez dute.
Bruselara bidalitako agirian, lan araudi berrituak «gizarte eragileen babesa» izango zuela agindu zuen Madrilek. Erreforma hori egitea da Espainiak Next Generation funtsen bigarren ordainketa bat jasotzeko baldintzetako bat.
Neurri zehatzei buruz baino, «2012ko erreformaren desorekak» zuzendu nahi ditu oraingoak —sindikatuei indar gehiago emanez negoziazio kolektiboan—, eta aurre egin nahi die lan merkatuaren egiturazko arazoei: behin-behinekotasun tasa handia eta gehiegikeriak azpikontratazioen erabileran. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205355/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-jendaurrean-bere-buruari-ukituak-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, jendaurrean bere buruari ukituak egiteagatik | Exhibizionismoa egotzita eraman dute atxilo gizonezkoa; 63 urte ditu. Parke batean zen, eta bertan ziren hainbat laguni segika ibiltzea ere leporatu diote. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, jendaurrean bere buruari ukituak egiteagatik. Exhibizionismoa egotzita eraman dute atxilo gizonezkoa; 63 urte ditu. Parke batean zen, eta bertan ziren hainbat laguni segika ibiltzea ere leporatu diote. | Gasteizko Udalak ohar baten bidez jakinarazi duenez, Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen igande arratsaldean, exhibizionismo delitua leporatuta. Zehazki, Poliziak jakinarazi duenez, Judimendi parkean bere buruari ukituak egiteagatik eraman dute atxilo gizonezkoa; jendaurrean ari zen, hainbat herritar baitziren momentu horretan parkean. Gainera, udaltzainek jakinarazi dute hainbat laguni segika ere aritu zela. Atxilotuak 63 urte ditu.
Parkean zen herritar batek eman zien abisua poliziei. Hala, udaltzainak hara joan ziren. Gizonezkoa banku batean eseria zen, eta handik minutu batzuetara atxilotu zuten. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205356/daniel-mate-euskal-herritar-aberatsena.htm | Ekonomia | Daniel Mate, euskal herritar aberatsena | Forbesek Espainiako ondare handienen zerrenda argitaratu du beste urte batez. Zazpi euskal herritar daude ehun pertsona aberatsenen artean. | Daniel Mate, euskal herritar aberatsena. Forbesek Espainiako ondare handienen zerrenda argitaratu du beste urte batez. Zazpi euskal herritar daude ehun pertsona aberatsenen artean. | Aldaketa izugarririk ez dakar aurten Forbesek Espainiako ehun ondare handienekin urtero egiten duen zerrendak. Enpresa handien sortzaileak daude batetik, eta Amancio Ortega Inditexeko burua dago zerrendan lehena (67.000 milioi euro); bestetik, enpresa sortzaile handien seme-alabak, eta Sandra Ortega Mera dago zerrendan bigarrena. Amancio Ortegaren alabaren ondarea 6.300 milioi eurokoa da.
Daniel Mate donostiarra da lehen euskal herritarra zerrenda horretan. Orain gutxira arte Glencore meatzaritza multinazionaleko zuzendaritzako kide izan da, eta zerrendako 10. postura igo da, 2.200 milioi euroko aberastasunarekin. Lehengai industrialen prezioen igoera ikusgarrien ondorioetako bat meatzaritza konpainia handien balioa handitzea izan da. Adibidez, Matek Glencoren duen parte hartzeak iaz baino 1.000 milioi euro gehiago balio ditu orain.
Zerrendan 17. eta 18. Jon eta Francisco Riberas Mera anaiak daude, 1.300 milioi bana euroko aberastasunarekin. Riberas Mera anaiak ez dira euskal herritarrak, baina Gestamp multinazionala bai, haien enpresen artean ikurra.
Euskal Herrian jaiotako beste enpresa gizon baten izena irakur daiteke 27. postuan: Jose Maria Aristrainen aberastasuna 950 milioi eurotan neurtu du Forbesek, 2020an baino 350 milioi euro gehiagotan. Olaberriako (Gipuzkoa) Aristrain altzairutegiaren sortzailearen semea da, eta 2006an Arcelor taldea Mittali saldu zion; ordutik, Aristain Arcelor Mittalen %2ren jabea da, eta bereak dira Tubacexen enpresaren akzioen ia %15 ere. Aristrainen izena aldiro agertzen da hedabideetako titularretan, urteak daramatzalako auzibidean, Espainiako Ogasunak salatuta. Espainian zergarik ez ordaintzeko asmoz, itxuran Suitzan bizi baina egiaz Madrilen bizi dela leporatzen diote Aristraini.
Forbesen zerrendan behera, Juan Luis Arregi enpresaburu bizkaitarra dago, 600 milioi euroko ondarearekin (650 milioi 2020an; 700 milioi 2019. urtean). Gamesaren sortzaileetako bat izan zen, eta ENCE Energia y Celulosa taldearen ohorezko presidentea eta akziodun nagusia da.
Victor de Urrutia Vallejo enpresaburu arabarra dago Arregiren atzetik, aberatsenen artean 43. Haren ondarea 650 milioi eurokoa da, Asua Inversionesen jabe eta CVNE Compañía Vinicola del Norte bodegaren akzioen %50,02ren jabe delako.
Neguriko familiek, nola ez, ordezkaritza dute Forbesen zerrendan, haien garai bateko itzala lausotu den arren. Angel Galindez ezagunaren semea, Jose Maria Galindez Zubiria, aberatsenen zerrendako 71. postuan ageri da. Solarpacken sortzailearen ondarearen balioa 400 milioi eurokoa dela dio Forbesek; iaz 250 milioi eurokoa zen.
Orain gutxi baimendu du CNMV Espainiako Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak EQT funts suediarrak Solarpacken gainean egindako erosketa eskaintza publikoa. Funtsak 880 milioi euro ordaindu dizkie Solarpacken akziodun nagusiei: Galindez familiari, Pablo Burgos kontseilari ordezkariari, eta Onchena sozietateari; Solarparcken akzioen erdia baino gehiago zeuden haien esku. Operaziotik sortutako sozietate berriaren %5en jabe izango da Jose Maria Galindez.
Eta, hain zuzen, inbertsioak Onchena sozietatearen bitartez egiten dituen Ibarra Kareaga familia da Neguriko beste ordezkaria Forbesen zerrendan: zehazki, Carmen Ibarra, Arriluzeko markesa. Familiak inbertsio oparoak egin ditu azken urteetan, eta, adibidez, Solarpackekin bezala, MasMovilen jarritako diruari etekin polita atera dio geroko salmentan.
Dena den, Forbesek zehaztu duen moduan, Sendagorta, Ormazabal eta Zardoya itzal handiko familiak ehun aberatsenen zerrenda horretan ez egoteak badu esplikazio bat: familia oso zabalak direlako, eta kide askoren artean dutelako barreiatuta jabetza.
Espainiako ehun ondare handienen zerrendan mantentzen da oraindik Joseba Grajales, 250 milioi euroko aberastasunarekin. Guascorren sortzaileetako bat izan zen, Keralty taldearen akziodun nagusia da. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205357/hamabost-hilabeteko-zigorra-ezarri-diote-gizonezko-bati-baranainen-88-urteko-emakume-bat-autoarekin-harrapatzeagatik.htm | Gizartea | Hamabost hilabeteko zigorra ezarri diote gizonezko bati, Barañainen 88 urteko emakume bat autoarekin harrapatzeagatik | Fiskalaren eta defentsaren akordioaren osteko epaiaren arabera, akusatua ez zebilen adi, eta, beraz, ez zituen «zirkulazio-arreta arauak» betetzen. | Hamabost hilabeteko zigorra ezarri diote gizonezko bati, Barañainen 88 urteko emakume bat autoarekin harrapatzeagatik. Fiskalaren eta defentsaren akordioaren osteko epaiaren arabera, akusatua ez zebilen adi, eta, beraz, ez zituen «zirkulazio-arreta arauak» betetzen. | Hamabost hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote Burlatako (Nafarroa) 43 urteko gizonezko bati, zuhurtziagabekeria larriko giza hilketa delitua egiteagatik. Hain zuzen, 2020ko abenduan 88 urteko emakume bat harrapatu zuen autoarekin oinezko pasabide batean, Barañainen (Nafarroa), eta emakumea hil egin zen. Fiskalak eta defentsak akordio bat lortu dute, eta, Iruñeko Zigor Epaitegiak emandako epaiaren arabera, gidaria zirkulazioaren inguruabarrei «batere jaramonik egin gabe» zihoan, eta ez zituen zirkulazio-arreta arauak betetzen.
2020ko abenduaren 23an gertatu zen ezbeharra, 09:20 aldera, auzipetua furgoneta bat gidatzen ari zela Barañaingo Iruñea hiribidetik. Gizonezkoa ez zen ohartu emakumea oinezkoentzako pasabidea zeharkatzen ari zela, eta furgonetarekin jo zuen biktimaren aurrealdea. Andrea, lehenik, kapotaren gainera erori zen, eta, ondoren, lurrera, zazpi bat metrora. Horren ondorioz, hurrengo egunean hil zen.
Biktimak hiru seme-alaba zituen, 20 urtetik gorakoak; horietako bat berarekin bizi zen, eta auzipetuaren aseguru etxeak ia 112.000 euroko kalte ordaina eman die biktimaren senideei.
Horrez gain, epaian, epaileak hamabost hilabeteko espetxe zigorra etetea erabaki du, baldin eta auzipetuak ez badu deliturik egiten bi urtean. Are, gidabaimena ere kendu diote. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205358/herri-auzitegi-bat-sortu-dute-kazetarien-aurkako-hilketen-justizia-egiteko.htm | Bizigiro | Herri auzitegi bat sortu dute kazetarien aurkako hilketen justizia egiteko | Hiru kazetari elkartek sortu dute auzitegia, eta exijitu dute gobernuek betebeharra dutela kazetariak babesteko eta hilketak ikertzeko. Hagan (Herbehereak) egin duteirekiera ekitaldia. Lehen hiru akusazioak Mexiko, Sri Lanka eta Siriako gobernuen aurkakoak dira. | Herri auzitegi bat sortu dute kazetarien aurkako hilketen justizia egiteko. Hiru kazetari elkartek sortu dute auzitegia, eta exijitu dute gobernuek betebeharra dutela kazetariak babesteko eta hilketak ikertzeko. Hagan (Herbehereak) egin duteirekiera ekitaldia. Lehen hiru akusazioak Mexiko, Sri Lanka eta Siriako gobernuen aurkakoak dira. | «Astero kazetari bat hiltzen dute. Egia hiltzea krimen segurua da, hamar hilketatik zortzitan hiltzaileak libre geratzen baitira». Mugarik Gabeko Kazetaritza Librea, Kazetariak Babesteko Batzordea eta Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteek hala esan dute: haiek bultzatuta, herri auzitegi bat sortu dute, mundu osoan hiltzen dituzten kazetarien auzietan justizia egin dadin. «Mundu osoko kazetariak jazarriak, atxilotuak, bahituak eta erailak dira beren lana egiteagatik, egiaren bila aritzeagatik», diote elkarteek. Hagan (Herbehereak) gaur egin dute herri auzitegia martxan jartzeko ekitaldia, eta askotariko elkarteen ordezkariek zein kazetariek eta abokatuek parte hartu dute. Tartean zen Maria Ressa Filipinetako kazetaria —Bakearen Nobel saria jasoko du, Dmitry Muratov Errusiako kazetariarekin batera—. Ressak zera esan du, bideo konferentzia bidez: «Larria da onartzea sare sozialen erabilera kazetariak isilarazteko edo seinalatzeko, eta estrategia hori gobernuen konplizitatearekin ari dira erabiltzen zenbait herrialdetan».
Herri auzitegiak, oraingoz, sei hilabete iraungo du: Kazetarien Aurkako Krimenei Inpunitateari Amaiera Emateko Egunean sortu dute, eta 2022ko Prentsa Askatasunaren Egunean amaituko dute audientzia berezi batekin. Fiskal nagusia Almudena Bernabeu abokatua da, eta lehen akusazioak eman dizkie epaileei. Hiru gobernuren aurkakoak dira aurreneko akusazioak, eta kazetari batzuen hilketetan justiziarik ezarri ez izana salatuko dute hiru auzi saio bereizietan: Sri Lankaren aurkakoa, Lasantha Wickrematunge kazetariaren hilketaren auziagatik; Mexikoren kontrakoa, Miguel Angel Lopez Velasco kazetariaren hilketagatik; eta Siriaren aurkakoa, Nabil Al-Sharbaji kazetariaren hilketaren auziagatik. Herri auzitegiko elkarte sustatzaileek ohartarazi dute «inpunitate jarraitua» egon dela hiru kasu horietan, eta datuak eman dituzte azaltzeko asmoz gobernuek ez dituztela beren betebeharrak bete giza eskubideen alorrean.
Auzitegiaren sorrera ekitaldian, zenbait lekukotza jaso dituzte: Pavla Holcovak azaldu du nolako oztopoak dituzten Jan Kuciaken auzian justizia egiteko —Eslovakiako ikerketa kazetaria 2018an hil zuten tiroz, bere etxean zela—; Matthew Caruana Galizia kazetariak bere amaren hilketaren auzia plazaratu zuen —Daphne Caruana Galizia lehergailu lapa batekin hil zuten Maltan, 2017an—; eta Caoilfhionn Gallagher giza eskubideen abokatuak ohartarazi du lege oztopoak hilketak gertatzen diren estatuaren araberakoak izan ohi direla.
Ekitaldiaren amaieran, auzitegiko bederatzi epaileek hartu dute hitza: Mexikoko Marcela Turati Muñozek hunkituta aipatu du hark berak ezagutzen zituen bost kazetari izan direla erailak. Mexiko da munduan kazetari gehien hiltzen dituzten herrialdeetako bat; joan den astean, esate baterako, bi kazetari hil zituzten tiroz: Fredy Lopez Arevalo eta Alfredo Cardoso Echeverria. Hala ere, itxaropenerako hitzak egin zituen Turati Muñozek: «Herri auzitegi hau aukera bat da mundu osoan gaia plazaratzeko, aukera bat gauzak aldatzeko». Italiako Marina Fortik, berriz, kezkagarritzat jo du kazetaritzari «zilegitasuna kentzeko» dagoen egungo joera. Eta Gianni Tognonik kazetarien eskubideak bermatzeko lanean koordinazioa eskatu du.
NBE: «Gizartean eragina dute» Nazio Batuen Erakundeak eta Unescok ere munduan urtero hiltzen dituzten kazetarien auziaz hitz egin dute. Antonio Guterres Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak salatu du kazetarien aurkako hilketen hamarretik ia bederatzi zigorrik gabe geratzen direla. «Kazetarien aurkako krimenek eragin handia dute gizarte osoan; izan ere, eragotzi egiten dute herritarrek erabaki informatuak har ditzaten». Azkeneko urte eta erdian bizi izandakoari ere erreferentzia egin dio Guterresek: «COVID-19aren pandemiak eta desinformazioaren pandemiak erakutsi dute hil edo bizikoa dela herritarrek gertaeren eta zientziaren berri izatea». Unescoko idazkari nagusi Audrey Azoulayk gobernu guztiei eskatu die kazetariak babesteko eta haien aurkako krimenak zigortzeko. Unescok berak infografia bat osatu du hil dituzten kazetarien datuekin.
Beriain eta Fraile
Euskal Herriko bi kazetari ere hil dituzte aurten, Afrikan: David Beriain eta Roberto Fraile. Parke naturaletako ehizari buruzko dokumental batean ari ziren lanean. Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak Adierazpen Askatasunaren Jose Maria Portell saria emango diete datorren astean Beriainek eta Frailek egindako lanari. «Kazetaritza ausart, arriskutsu eta deserosoa egiteagatik» sarituko dituzte. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205359/25-ikasgela-itxita-daude-koronabirusagatik-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 25 ikasgela itxita daude koronabirusagatik Hego Euskal Herrian | Nafarroan hamazazpi ikasgela itxi dituzte; Araban, bi, eta Bizkaian eta Gipuzkoan, hiruna. | 25 ikasgela itxita daude koronabirusagatik Hego Euskal Herrian. Nafarroan hamazazpi ikasgela itxi dituzte; Araban, bi, eta Bizkaian eta Gipuzkoan, hiruna. | Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak jakinarazi du zenbait ikasgela itxi behar izan dituztela koronabirusagatik. Araban bi ikasgela itxi dituzte; Bizkaian, hiru, eta Gipuzkoan, beste hiru. Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, hamazazpi ikasgela daude itxita lurraldean. Horiek horrela, Hego Euskal Herrian 25 talde itxi behar izan dituzte.
Iaz, data berean, 168 ikasgela zeuden itxita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bildarratzek, halere, nabarmendu du aurtengo zenbakia hobea izanik ere, «oraino pandemian gaudela». Gehitu du: «Zuhurtzia da irizpide nagusia oraindik ere. Protokolo bat indarrean daukagu, eta baliabide berezi batzuk ditugu protokolo horri eta gauden egoera pandemiko horri behar bezala erantzun ahal izateko». Hezkuntza sailburuaren arabera, gela bakarra ixtea ere «kezka iturri» da.
Zehaztu du gela barneko kutsatzeekin baino gehiago kanpoko eremuetan gerta daitezkeen kutsatzeekin adi ibili behar dela, ikasgeletan kutsatzeak eragozteko neurriak eta protokoloak martxan daudelako. Horren harira, adierazi du «ulertzen» duela 12 urtetik beherako umeek kanpoko eremura maskararik gabe atera nahi izatea, baina «txertatu ezin diren bitartean» orain arteko jarraibideak segitu behar direla erran du, hau da, maskara jartzea. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205360/transmisio-etenari-zubi-bat-eraiki-nahi-dio-sormenek.htm | Kultura | Transmisio etenari zubi bat eraiki nahi dio Sormenek | Ikasleentzako tailerrak eta emanaldi programa irekia uztartzen dituen kultur jaialdia antolatu du Galdakaok azaroaren 16tik 21rako | Transmisio etenari zubi bat eraiki nahi dio Sormenek. Ikasleentzako tailerrak eta emanaldi programa irekia uztartzen dituen kultur jaialdia antolatu du Galdakaok azaroaren 16tik 21rako | «Halako jaialdiek eta egitarauek askotan ematen dute emanaldi errenkada bat». Baina Gotzon Barandiaran idazle, kultur eragile eta Sormene jaialdiko zuzendari artistikoak zehaztu duenez, kanpoko oskola baino ez da hori Sormene Galdakaoko Sorkuntza Plazaren kasuan, sakonagoko gabezia bati aurre egitea baita euren asmoa. «Euskarazko kulturgintzaren transmisioan gertatu den eta gertatzen ari den eten horri konponbidea emateko sortu dugu Sormene». Horretarako bilduko dituzte hamaika bertsolari, musikari, marrazkilari, antzerkilari, zinemagile eta dantzari azaroaren 16tik 21era Galdakaon (Bizkaia). Euskara izango dute ardatz saio guztiek, eta emakumezko lanen ikusgarritasuna lortzea da beste lan ardatz nagusia. Bigarren edizio du aurtengoa jaialdiak, 100.000 euroko aurrekontua izango du, eta hurrengo hiru urteetako jaialdiei eusteko hitzarmena sinatua du jadanik udalak, diru sail berari eutsiz aldiro, eta etorkizunean ere jarraitzeko asmoz.
Bi hegal nagusi izango ditu programak. Ikasleentzako tailerrak izango dira astegun goizetan, batetik, eta emanaldi programa irekia izango da, bestetik. Antolatzaileen hitzetan, transmisioa sustatzea izango dute helburu biek ala biek, eta bi alde horiek osatuko dute Sormene. Zehaztu dutenez, sortzailearengandik hasi eta hartzailearenganaino doan kulturaren ekosistema osoa hartu nahi baitute kontuan.
Zinema, antzerkia eta musika
Muga deitzen da pausoa dokumentala aurkeztuko du Maider Oleaga zinemagileak 16an, esaterako. Frankismopean euskara irakasten aritu zen Elbira Zipitria irakaslea du ardatz lanak, eta haren ikasle izandako Kontxita Beitia ere izango da proiekzio ostean egingo den solasaldian. Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi antzezlana eskainiko du Amancay Gaztañagak, Iraia Eliasek eta Erika Olaizolak osatutako Kamikaz kolektiboak, 18an. Eta hurrengo egunean, Bertoko eta urrutiko ipuinak ipuin kontaketa musikatua egingo dute Nerea Ariznabarretak eta Mariano Hurtadok, eta kontzertua emango du Amak taldeak.
Esas kolektiboak ere hartuko du parte jaialdian, eta beren-beregi bertarako sortutako pieza bat estreinatuko dute. Iazko martxoaren 8an sortu zen taldea, musika klasikoko emakumezkoen lanak ikusarazten laguntzeko, eta haiek antolatu dute 17ko musika saioa. Leire Bilbao idazlearen poema bat oinarri duen emanaldia aurkeztuko du lehenik Eva Ugalde konpositoreak, eta hori izango da estreinaldia, Etxean igeri egitea, baina, ondoren, Maria Luisa Ozaitaren hiru pieza ere eskainiko dituzte, eta Inge Conderen Elisaren balsa piezak itxiko du programa. Belen Madariaga sopranoa, Itxaso Sainz de la Maza piano jotzailea, Elisene Alzola biolin jotzailea, Nora Lopez biolontxelo jotzailea, eta Natalia Sanchez flauta jotzailea izango dira oholtzan.
Komunitatea trinkotzeko dantza
Goiz eta arratsaldeko emanaldi programa izango du asteburuak. Hiru saio izango dira 20an, adibidez: Bizipoza elkartearen Sortzearen bizipoza, Elirale konpainiaren Oa-huetak, eta Diabolo Kiwiren kontzertua. Eta 21ean ere egun osoz izango da zer ikusi eta entzun. Tupust kolektiboaren bigarren liburuaren aurkezpena egingo dute Ainara Azpiazu Axpi marrazkilariak, eta Uxue Alberdi, Oihana Arana eta Oihana Iguaran bertsolariek, Maite Berriozabal gai jartzailearen laguntzaz. Amatxik dixit antzezlana eskainiko dute Goitibera konpainiak eta Naita produkzioak arratsaldean, eta 36ko gerran emakumeek pasatutakoez egindako sorkuntza lanei buruzko solasaldia izango da Galdakao Gogora elkartearen lankidetzarekin.
Dantzan amaitu nahi dute jaialdia, halere. Izan ere, sokadantza antolatu dute azken eguneko azken saiorako. Barandiaranek eman du azalpena: «Nahi dugu amaitu Sormene komunitate baten trinkotzea irudikatuz, eta uste dugu Soka-dantza gure komunitatea eta gure herria trinkotzen duen dantzetako bat». Dantzaldian izango dira Galdakaoko Andra Mari dantza taldea, Iruñeko Duguna dantza taldea, Lekeitioko Etorkizuna dantza taldea, Iurretako dantzariak, Oñatiko Oñatz dantza taldea, Bizkaiko Gaiteroak taldea, Oñatiko Aita Madina txistulari taldea, Erika Lagoma Igor Elortza bertsolariak eta Josu Zabala musikaria.
Alerta gorriei erantzunez
Iazko abenduan jarri zuten abian Sormene, hain justu, koronabirusaren eraginez kultur programa zatiz zati bertan behera geratzen ari zenean. Antolatzaileek bestelako plan bat zuten buruan estreinaldirako, handiagoa eta, noski, aurrez aurrekoagoa, baina egoerak behartuta hitzaldiak eta Internet bidezko emanaldiak antolatuz osatu zuten eskaintza. Pandemiara moldatuta, ezinbestean. Hasieran buruan zerabilten haren antz handiagoa izango du aurtengo proposamenak.
«Alerta gorriak piztuta zeuden», esan du Edurne Espilla Galdakaoko Udaleko Kultura eta Euskara zinegotziak. Haren hitzetan, euskal kulturaren transmisioa ez baitago bermatuta ez hezkuntza arautuan, ez hezkuntza ez-arautuan, ez eta etxean ere. Aurten eta hurrengo urtean arreta berezia jarriko dutela iragarri du. «Horregatik eman nahi diogu garrantzia gaiari. Euskarazko kulturgintzaren historia eta oraina belaunaldi berriei pasatzeaz gain, sortzeko grina sortzea ere badelako transmisioa».
Torrezabal kultur etxean egingo dira 16, 17 eta 18ko emanaldiak, eta Ardanza parkean jarriko duten karpan egingo dira 19, 20 eta 21ekoak. Eta jaialdiaren webgunean topatu ahalko da saio zein sortzaile guztiei buruzko informazioa: www.sormene.eus.
Ikasleentzako erronka
Aurten ereindakotik jaso nahi dute hurrengo urteko jaialdian. Horregatik, aurten ikastetxeetan egongo diren sortzaileek datorren urterako erronka bat jarriko diete tailerretako ikasleei, eta horren emaitza 2022ko edizioan plazaratzea da antolatzaileen asmoa. Eider Eibar ilustratzaileak, Gari Otamendi dantzariak, Ines Osinaga musikariak eta Formol antzerki laborategiko kideek emango dituzte tailerrak herriko eskoletan astegun goizetan, eta bere diziplinari dagokion erronka bat proposatuko die haietako bakoitzak ikasleei.
Iñigo Hernando Galdakaoko alkatearen ustez, errotzen hasia den proiektua da Sormene, eta sakonago errotuz joango dena, gainera. «Administrazioan argi daukagu kulturak eta euskarak gure hauspoa behar dutela, eta horretara gatoz». Epe luzerako proiektua dela zehaztu du. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205361/25na-urteko-zigorra-eskatu-dute-bizkaiko-lau-gizonentzat-espainian-beste-gizon-bat-hiltzea-egotzita.htm | Gizartea | 25na urteko zigorra eskatu dute Bizkaiko lau gizonentzat, Espainian beste gizon bat hiltzea egotzita | 2018an hil zuten Javier Ardines Llanesko zinegotzia; gaur hasi da epaiketa, Oviedon. Akusatuetako bati hilketa planifikatzea leporatu diote; beste biri, hilketa gauzatzea diru truke; eta beste bati, bitartekari aritzea. | 25na urteko zigorra eskatu dute Bizkaiko lau gizonentzat, Espainian beste gizon bat hiltzea egotzita. 2018an hil zuten Javier Ardines Llanesko zinegotzia; gaur hasi da epaiketa, Oviedon. Akusatuetako bati hilketa planifikatzea leporatu diote; beste biri, hilketa gauzatzea diru truke; eta beste bati, bitartekari aritzea. | Javier Ardinesen hilketan zer gertatu zen argitzen saiatuko da datozen asteetan Oviedoko Lurralde Auzitegia (Espainia). Gaur, Epaiketaren lehen saioan, Bizkaiko lau bizilagun eseri dira akusatuen aulkian: fiskaltzak 25 urteko kartzela zigorra galdegin du haietako bakoitzarentzat. Auzipetuek, ordea, ukatu egin dute inplikatuta daudela, eta absoluzioa eskatu dute.
2018ko abuztuaren 16an hil zuten Ardines, 52 urte zituela. Llanesko bere etxearen alboan eraso egin zioten, autoan zihoala: hesi batzuk jarri zizkioten bidea oztopatzeko, eta, ibilgailutik jaitsi zenean, jipoitu egin zuten eta gero ito egin zuten. Llanesko Izquierda Unidako zinegotzia zen Ardines, eta, horregatik, hasieran arrazoi politikoekin lotu zuten hilketa. Ikerketak, ordea, beste bide bat hartu zuen handik gutxira, eta hipotesi hori iritsi da epaiketara: fiskalaren arabera, emakume batekin zuen harremanagatik hil zuten Ardines, eta, hain zuzen, andre haren senarrak antolatu zuen hilketa, mendeku gisa.
Hala, fiskalak uste du Pedro N.A.-k «planifikatu» egin zuela Ardinesen hilketa, baina bi gizoni agindu ziela zinegotzia hiltzea, diru truke: 25.000 euro jaso zituen ustez haietako bakoitzak. Beste akusatu bati, berriz, bitartekari aritzea eta ordainketak egitea leporatu diote. Fiskalaren arabera, bi «sikarioak» 2018ko abuztu hasieran saiatu ziren Ardines hiltzen lehen aldiz, eta bi aste geroago itzuli ziren helburu berberarekin.
Lau akusatuetatik hiru Bizkaian bizi ziren, 2019ko otsailean atxilotu zituztenean; bestea, laugarrena, Suitzan bizi zen, baina bizkaitarra da hura ere; Guardia Zibilak Bilbon, Zornotzan eta Erandion egin zituen miaketak. Haien defentsa abokatuek gaur epaiketan adierazi dute ez dagoela «froga zuzeneko eta objektiborik» haien aurka, ez baitago lekukorik, grabaziorik edota DNA frogarik; izatez, hilketa gauzatzeaz akusatutako bi gizonek ukatu egin dute garai hartan Asturiasera joan izana, baita beste bi auzipetuak ezagutzea ere. Fiskaltzak berak onartu du ez dagoela zuzeneko frogarik, baina herri epaimahaiari ohartarazi dio berdin ebatz dezakeela akusatuak errudun direla: «Badira nahikoa zantzu». |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205362/ela-argindarraren-kontrol-publikoa-berreskuratzeko-aukera-galdu-da.htm | Ekonomia | ELA: «Argindarraren kontrol publikoa berreskuratzeko aukera galdu da» | Espainiako Gobernuak argindar konpainien «xantaiari» men egin diola salatu du sindikatuak. Energia enpresen «defendatzailerik sutsuenak» izatea egotzi die EAJri eta Confebaski. | ELA: «Argindarraren kontrol publikoa berreskuratzeko aukera galdu da». Espainiako Gobernuak argindar konpainien «xantaiari» men egin diola salatu du sindikatuak. Energia enpresen «defendatzailerik sutsuenak» izatea egotzi die EAJri eta Confebaski. | ELA sindikatuaren ustez Espainiako Gobernuak argindarraren kontrol publikoa berreskuratzeko aukera on bat galdu du azken asteetan. Argindar konpainiekin izandako negoziazioen emaitza ikustean iritsi da sindikatua ondorio horretara. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiaren iritziz, Espainiak «men» egin dio konpainien «xantaiari», eta haien irabaziak mugatzeari uko egin dio. Era berean, EAJk, Jaurlaritzak eta Confebaskek izandako rola kritikatu du, konpainien «defendatzailerik sutsuenak» bilakatu direlako. Horri aurre egiteko, sindikatuak hainbat neurri proposatu ditu, besteak beste, energia sektorea publiko bihurtzeko prozesua hastea eta %21eko BEZa behin betiko jaistea.
«Orain ikusi da zeinek agintzen duen hemen. Espainiako presidentea aldaketa txiki bat egiten saiatu zen, argindar konpainiek desafio egin zioten eta irabazi egin dute. Emaitza argi dago, Galanek 1; Sanchezek 0». Lakuntzak oso modu grafikoan laburbildu du zer ikuspegi duen Espainiaren eta konpainien arteko negoziazioaz. Haren ustez, argi geratu da sektore estrategikoak ezin direla esku pribatuetan utzi, eta beste hainbat negoziaziotan «amore eman» izana leporatu dio Espainiari, hala nola etxebizitza legean, zerga politikan eta lan erreforman.
Lakuntzaren ustez, dena den, konpainien garaipenaren arrazoiak ez daude Madrilen bakarrik. EAJk eta Confebaskek haiek hauspotzea deitoratu du. Alderdi jeltzalea konpainien «defendatzailerik sutsuena» izan dela nabarmendu du, eta eskubideak «xantaiagile» batzuen esku utzi dituela: «Argindar enpresek politika egiten dute; gutxik bezala, gainera. Lobby bat baino gehiago dira. Arantza Tapiak, berriz, sindikatuek politika egitea ez du gustuko, bereziki gureak».
Confebasken inguruan ere oso kritiko mintzatu da, eta bere enpresak defendatzeko gai ez izatea leporatu dio Lakuntzak: «Argindar konpainiak ezin direla ukitu esan duen patronal bat dugu, jakinik bere kide asko prezio handiengatik sufritzen ari direla». Sindikatuak onartu du argindarraren igoerak enpleguan eragin dezakeen kalteak arduratzen duela: «Kaleratzeak egiteko dituzten erraztasunak ikusita, bai. Badakigu enpresek nola konpontzen dituzten bidean aurkitzen dituzten trabak».
LABen kanpaina
LAB sindikatuak kanpaina bat jarriko du abian energiaren garestitzearen aitzakian kaleratzeak egin edo prekaritatea sakontzen saiatzen diren enpresak salatzeko. Haien kontura! lelopean, patronalaren «erasoari» aurre egiteko beharra ikusi dute, «Jaurlaritzaren onespenarekin» mozkinak handitzea ez den beste helbururik ez dutelako.
Iratxe Azkue eta Zorion Ortigosa LABeko industria federazioko kideek Sidenor eta Arcelor Mittalen ereduak jarri dituzte euren kezka azaltzeko, argindarraren prezioarengatik jarduna eten duten bi altzairutegi. Gogoratu du, esaterako, Sidenorrek azken lau urteetan 103 milioi euro banatu dituela akziodunen artean, eta galdetu dute «bidezkoa» al den orain langileek jasatea lan espedientea. Arcelorrek, berriz, azaldu dutenez, azken hamahiru urteetako emaitzarik onena lortu zuen iaz, eta altzairua argindarra baino gehiago garestitu da.
Sindikatuko kideek salatu dute multinazionalek ireki dutela bidea, baina patronala aukera baliatzen ari dela «eskubideak murrizteko». Fenomeno hori, gainera, ustez suspertze ekonomiko fase batean gertatzen ari dela nabarmendu dute, eta enpresek, hala ere, «barra librea» dutela neurri traumatikoak hartzeko: «Uste bat orokortzen ari da: industrian arazoren bat eragiten duen arrazoiren bat badago, beti langileek ordaindu behar dute».
LABen iritziz, argindar konpainiek industria erabili dute erakunde publikoei xantaia egiteko, eta ustez erabiliak izan direnek ere haien mesedetan baliatu dute krisia. Era berean patronalak eta erakunde publikoek deslokalizazioaren alde eginiko lana kritikatu dute, eta politika horiek direla egun enpresa asko jasaten ari diren lehengaien hornidura arazoen oinarria. Adibide gisa, Mercedes eta Volkswagen aipatu dituzte. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205363/kutxa-fundazioak-argudiatu-du-eureka-museoa-ixteak-ez-duela-esan-nahi-zientzia-bazter-utziko-dutenik.htm | Gizartea | Kutxa fundazioak argudiatu du Eureka museoa ixteak ez duela esan nahi zientzia bazter utziko dutenik | Fundazioak ohar bat argitaratu du joan den astean egindako iragarpenen harira «zehaztapenak» azaltzeko. Adierazi dute jakinarazitako moldaketek «zientzia herritarrengana hurbiltzea» dutela helburu. | Kutxa fundazioak argudiatu du Eureka museoa ixteak ez duela esan nahi zientzia bazter utziko dutenik. Fundazioak ohar bat argitaratu du joan den astean egindako iragarpenen harira «zehaztapenak» azaltzeko. Adierazi dute jakinarazitako moldaketek «zientzia herritarrengana hurbiltzea» dutela helburu. | Donostiako Eureka zientzia museoa 2023an itxiko zutela iragarri zuen joan den asteazkenean Kutxa fundazioak. Zehazki, 2030 Plan Estrategikoan jasoak diren aldaketen berri eman zuen Kutxak, eta, hain zuzen, Eurekaren ateak ixtea da asmo horien arteko bat. Hori bakarrik ez, jakinarazi zuten Etxarriko (Nafarroa) Arotz Enea udalekuetako etxearen jarduna ere bertan behera geldituko dela, baita Hernaniko (Gipuzkoa) Ekogunea ere. Orain, iragarpen horiek eragindako zaratari erantzuteko oharra kaleratu du fundazioak. «Kutxa Fundazioak zientzia alorreko hezkuntza eta zabalkundeari eutsiko dio, bere jardueraren funtsezko lan ildoa den heinean», adierazi dute.
2023an Eureka itxiko zelako berria zabaldu eta gutxira, errenkadan iritsi ziren erabakiaren gaineko kritikak. Horregatik, ohartarazpena egin du orain Kutxa fundazioak: «Eureka zientzia museoaren jarduera bertan behera uzteak ez du esan nahi, inondik inora, fundazioak zientzia alde batera uzteko asmoa duenik». Hala, zientziarekiko konpromisoa ez dela alboratu aldarrikatu dute. Are, esan dute plan berrian jasotako proposamenek helburu argi bat dutela: «zientzia herritarrengana hurbiltzea». Diotenez, orain arte beren eskuetatik kanpo izan den publikoarengana heltzea da helburua. Azaldu dute Tabakaleran eginen dutela hori lortzeko indarra. |
2021-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/205364/gizonezko-bat-atxilotu-dute-gasteizen-kalean-emakume-bati-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, kalean emakume bati eraso egiteagatik | Erasoa igandean gertatu zen, Babesgabetuen Andra Mariaren plazan, eta, horren ostean, polizia bati oldartu zitzaion atxilotua. | Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, kalean emakume bati eraso egiteagatik. Erasoa igandean gertatu zen, Babesgabetuen Andra Mariaren plazan, eta, horren ostean, polizia bati oldartu zitzaion atxilotua. | Gasteizko Udaltzaingoak 36 urteko gizonezko bat atxilotu zuen iragan igandean, kalean emakume bati eraso egitea egotzita. Horren ostean, polizia bati oldartu zitzaion, Gasteizko Udalak jakinarazi duenez. Erasoa Babesgabetuen Andre Mariaren plazan gertatu zen, eta udaltzainek Santa Barbara plazan atxilotu zuten gizonezkoa.
Larunbatean, berriz, 21 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Andre Maria Zuriaren plazan, emakume bati ukituak egitea leporatuta; eta aurreko egunean, 47 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten, bikotekideari eraso egitea egotzita. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205393/gasteizen-jipoitu-zutela-salatu-zuen-emakumea-ikertzekotan-dira-salaketa-faltsuagatik.htm | Gizartea | Gasteizen jipoitu zutela salatu zuen emakumea ikertzekotan dira, salaketa faltsuagatik | Urriaren 23ko gauean jipoitu zutela salatu zuen, baina Ertzaintzak inguruko bideoetan ez du topatu arrastorik, ez jipoiarenik eta ez ustezko erasoa egin zuten lau gazteenik. | Gasteizen jipoitu zutela salatu zuen emakumea ikertzekotan dira, salaketa faltsuagatik. Urriaren 23ko gauean jipoitu zutela salatu zuen, baina Ertzaintzak inguruko bideoetan ez du topatu arrastorik, ez jipoiarenik eta ez ustezko erasoa egin zuten lau gazteenik. | Gasteizko Batan ibilbidearen inguruan jipoitu zutela salatu zuen emakumearen salaketa ikertzen aritu da Ertzaintza azken hamar egunetan, baina, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, jipoiaren inongo arrastorik ez dute ikusi inguruetan jarrita dauden kamerek harturiko irudietan. Ondorioz, EFE albiste agentziaren arabera, Ertzaintzak salaketa bat aurkeztu du, delitua asmatu zuelakoan.
Emakumezkoak salatu zuen lau gizon segika izan zituela etxera bidean eta eraso egin ziotela. Hain zuzen, zehaztapen gehiago egin zituen salatzaileak: 30 urteko emakumeak lau gazte «magrebtar» identifikatu zituen erasoaren egile gisa. Irudietan, baina, ez omen dago lau gazteen inolako zantzurik, ez inguru horretan, ez eta emakumeak jipoia salatu zuen orduaren ingurumarian ere.
Ustezko erasoa gertatu zen tokia Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzaren atzean dago, Ajuriaeneko jauregiaren ondoan, eta, ondorioz, kamera asko daude. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak Bizkaia Irratian baieztatu du grabazioak aztertzen ari direla eta jarraituko dutela aztertzen, baina oraingoz ez dutela ezer ikusi bideoetan. Emakumea ageri da bakarrik; ustezko erasotzailerik ez. Urrunagoko kameren grabazioen azterketak ez badu ezer berririk ematen, emakumearen aurkako ikerketa ireki daitekeela adierazi du, salaketa faltsua izan den argitzeko.
Salaketa egin zuen emakumea Voxeko hautagaia izan zen 2015eko foru hauteskundeetan, eta Amaia Martinez Voxeko legebiltzarkideak familiaren bozeramaile lanak egin zituen erasoaren ostean. Hark esan zuenez, Ertzaintza «gorroto delituaren» hipotesia aztertzen ari zen. Ikerketaren iturriek, ordea, ezeztatu egin dute delitu hor inoiz hizpidera ekarri dutenik. Kontrara, baieztatuko balitz emakumezkoak eginiko salaketa faltsua dela, sei eta hamabi hilabete arteko zigorra jaso lezake. Erkorekak esan duenez, emakumezkoa gezurretan aritu bada, gertaera horrek «kalte handia» ekarriko lioke elkarbizitzari, «politikoki eta sozialki». |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205394/afiliatuen-kopuruak-konfinamenduaren-aurreko-maila-gainditu-du.htm | Ekonomia | Afiliatuen kopuruak konfinamenduaren aurreko maila gainditu du | Urrian, beste 1.623 lagunek utzi diote langabe izateari, eta dagoeneko pandemiaren aurretik baino gutxiago dira. 9.555 langile daude oraindik aldi baterako erregulazioan | Afiliatuen kopuruak konfinamenduaren aurreko maila gainditu du. Urrian, beste 1.623 lagunek utzi diote langabe izateari, eta dagoeneko pandemiaren aurretik baino gutxiago dira. 9.555 langile daude oraindik aldi baterako erregulazioan | Hogeita bat hilabete behar izan ditu Hego Euskal Herriko lan merkatuak konfinamenduak eragin zion txikiziotik suspertzeko. Kopuru handietan behintzat, 2019ko otsaileko mailara iritsi da, bai langabe kopuruan, bai langile kopuruan. Urriak COVID-19ak eragindako krisiaren aurreko egoerara itzultzeko azken bultzada eman du, langabe kopuruaren jaitsierari (-1.623) batu diolako Gizarte Segurantzaren afiliazio kopuru handi bat (+17.622). Datuak «oso positiboak» direla nabarmendu du Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan sailburuak, nahiz eta onartu duen ostalaritzan artean ez dela krisi aurreko enplegu guztia berreskuratu.
Langile bakoitzaren egoera pertsonala alde batera utzita, ifrentzu kolektiboak ere badaude: 25 urtetik azpikoetan langabezia pandemiaren aurretik baino handiagoa da egun, ELAk eta LABek gogorarazi dutenez.
Langabezia: urtebetean, 26.822 gutxiago
SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, 150.557 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren, irailean baino 1.623 gutxiago, eta iazko urrian baino 26.822 gutxiago. Espainian ez bezala, ohikoa da urrian langabe kopurua jaistea: hala egin du urtero 2015az geroztik, 2019an izan ezik. Jaitsiera iazkoa baino nabarmen apalagoa da (-5.524), baina kontuan hartu behar da 2020ko urrian konfinamenduaren shock-etik suspertzen ari zela ekonomia.
Urriko jaitsierari esker, langabe kopurua azkenean heldu da pandemiaren aurretik zuen mailara; are gehiago, 2020ko otsailean baino 657 langabe gutxiago daude erregistratuta. Urrun du, ordea, azken hamarkadako maila, 2019ko ekainekoa (141.719).
Lurralde guztietan jaitsi da langabe kopurua, baina gehiago Nafarroan (-560) eta Gipuzkoan (-510), eta gutxiago Bizkaian (-375) eta Araban (-178). Gainera, azken bi lurralde horietan dute langabezia tasarik handiena (%12,5). Hegoaldeko batezbestekotik (%11) behera daude, berriz, Nafarroa (%10) eta Gipuzkoa (%9).
Sektoreei erreparatuta, bada alderik. Uzta batzuen bilketaren eta arrantzaldi nagusien amaierak langabezia handitu du lehen sektorean (+441), eta hilabete apalak izan dira industrian (-222) eta eraikuntzan (-178), hornidura arazoak direla medio. Ondorioz, zerbitzuei (-1.336) eta enplegurik gabekoei (-328) zor zaie langabeziaren jaitsiera.
Emakumeen artean gehiago jaitsi da langabeen kopurua, baina artean sexu horretakoak dira langabeen erregistroan daudenen %57,2. Horrenbestez, haien artean %13,1koa da langabezia tasa, eta %9,5ekoa da gizonen artean.
Erregulazioak: 1.780 langile gutxiago
Espainiako Gizarte Segurantza Ministerioaren arabera, urriaren amaieran 9.555 langile zeuden ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan. Hilabete bat lehenago baino 1.780 gutxiago dira, eta kopururik txikiena aldi baterako erregulazioen formula modu masiboan erabiltzen hasi zenetik. Gainera, egun osoko erregulazioan daudenak ez dira %55 era iristen, besteak ordu batzuetan bakarrik baitaude. 2022ko otsailera arte bederen bide hori erabili ahal izango dute enpresek unean uneko zailtasunei aurre egiteko enplegua suntsitu gabe.
Afiliazioak: hezkuntzaren bultzada
Urria lan handiko hilabetea izan ohi da Gizarte Segurantzako Hego Euskal Herriko bulegoetan, udan kotizatzeari uzten dioten milaka lagun berriro afiliatzen baitira. Hezkuntza da gorakada horren arduradun nagusia, sektore horretan ohikoa bilakatu baita uztailean eta abuztuan milaka langile kalean uztea, udako oporrak ez ordaintzeko; kurtsoa hasten denean, berriz, berriro kontratatzen dituzte. Hori gertatu da aurtengo urrian ere, indar handiz gainera, 17.622 afiliatu batu baitira Gizarte Segurantzara. Edonola ere, enpleguaren hazkunde osoa ezin zaio hezkuntzaren dinamikari egotzi, irailean berreskuratutako afiliazioak (+5.374) batuz gero azken bi hilabeteetan gehitutako 23.000 afiliazioak udan galdutakoen halako bi direlako.
Kontratuak: %92, aldi baterakoak
Kontratazioen edalontziari desberdin begiratzen diete gizarte eragileek. Erdi hutsik ikusten dute sindikatuek, nabarmendu baitute urrian sinatutakoen %92 izan direla aldi baterakoak. Confebaskek, berriz, erdi beteta ikusi nahi du, eta horregatik aipatu du aurten kontratu mugagabeak gehiago handitzen ari direla aldi baterakoak baino.
Langabezia saria: %55ek, ezer ere ez
Aldi baterako erregulazioan daudenen kopurua txikitu ahala, txikitzen ari da langabezia sariek estalitako langileen kopurua ere. Dagoeneko %55,5ek ez dute eurorik jasotzen, eta %25,36k, soilik sari arrunta. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205396/frogak-baliogabetu-eta-auzipetuak-errugabetzeko-galdegin-dute-abokatuek.htm | Politika | Frogak baliogabetu eta auzipetuak errugabetzeko galdegin dute abokatuek | Guardia Zibilak miaketetan jasotako frogak eta CNIren bidez lortutakoak baliorik gabe uztea nahi du defentsak, auzipetuei eskubideak urratu zaizkielakoan. Atzemandako dokumentuak eta ezizenak auzipetuenak direla ere ez dago «egiaztatua», defentsaren ustez. Bihar segituko du epaiketak. | Frogak baliogabetu eta auzipetuak errugabetzeko galdegin dute abokatuek. Guardia Zibilak miaketetan jasotako frogak eta CNIren bidez lortutakoak baliorik gabe uztea nahi du defentsak, auzipetuei eskubideak urratu zaizkielakoan. Atzemandako dokumentuak eta ezizenak auzipetuenak direla ere ez dago «egiaztatua», defentsaren ustez. Bihar segituko du epaiketak. | Joan den astean Jose Perals fiskalak deklaratuta, auzipetuen abokatuen txanda izan da gaurkoa 13/13 epaiketan. Lau ordu pasatxotan aritu dira Espainiako Auzitegi Nazionalean Alfontso Zenon, Jone Goirizelaia eta Aiert Larrarte abokatuak —bertzeei ez die denborarik eman, eta bihar hitz eginen dute—, eta absoluzioa galdegin dute haiek defendatzen dituzten Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegi auzipetuentzat. Absoluzioa ezin izatekotan, berriz, gehienez ere urte bat eta sei hilabeteko zigorrak jartzeko eskatu dute, epaiketako irregulartasunak eta luzamenduak kontuan hartuta.
Abokatuek gaur goizeko saioan nabarmendu dutenez, auzipetuei leporatzen zaizkien egitateak ez daude frogatuta edota froga «baliogabeen» gainean eraikita daude. Nabarmendu dute, erraterako, ez dagoela «egiaztatzerik» auzipetuen eta egozten zaizkien ezizenen arteko loturarik, ezta ustez haiei atzemandako dokumentuak haienak direnik ere. Zenonek aipatu du, erraterako, ustez Zuluetarenak ziren lehergaietan ez dagoela haren DNA aztarnarik. Berdin Enparantzaren kasuan: «Ez dago ez hatz markarik, ez DNArik... bulegoetan aurkituriko edozer haiei egozten diete».
CNIren parte hartzeaz ere luze jardun dute, eta eskatu dute harengandik lortutako frogak «baliogabe» uzteko. Izan ere, nabarmendu dute 13/13 auzia (H)alboka txostenean oinarritua dagoela, eta CNIren lana «funtsezkoa» izan zelahori idazteko. Zenon: «Ez da egia 2008an ETAri atzemandako dokumentuekin hasi zela ikerketa; (H)alboka txostenak CNIk egindako entzuketetan du oinarria». Gisa berean aritu da Larrarte: «CNIk identifikatu zuen Martxel Arantza Zulueta gisa. (H)alboka tesia CNIrena da, eta Guardia Zibilak garatu egin zuen». Dokumentu zifratuen desenkriptazioan ere parte hartu zuen CNIk, Zenonek gogorarazi duenez: salatu du epaiketan deklaratu duten guardia zibilek «garrantzia kendu» nahi izan diotela horri, horrela jardutea legez kanpokoa delako. Haatik, ez dute ukatu CNIk ikerketan parte hartu zuela. Abokatuak gogorarazi du fiskalak berak ere eskatu zuela CNIren dokumentuak desklasifikatzeko —ez zen hala egin—, baina azkenean ez dutela testigu gisa ere deklaratu. Larrarte ere kexu azaldu da horregatik: «CNIk sekretuan jardutea normala da, baina, zigor zuzenbidean eragina badu, azalpenak eman beharko ditu». Hori hala izan ezean, hala galdegin du: «Denak balio du?».
CNIren entzuketak, gainera, ez ziren «edozeini» egindakoak izan: «Abokatuen eta haien bezeroen arteko komunikazioak entzun zituzten, sekretu profesionala urratuta», salatu du Zenonek. Eta gauza bera egotzi dio Guardia Zibilari: abokatuen bulegoetako miaketak haien sekretu profesionala urratuta egin zituztela. Salatu du bertzeak bertze dokumentu judizialak eraman zituela Guardia Zibilak bulegotik: «Sumarioak, espedienteak, zigor eteteak...». Miaketa horietako frogak ere baliogabetzeko eskatu du Zenonek, beraz. Larrartek gogorarazi du abokatuen dekanoak adierazi zuela miaketa bera baino lehen jada jendea zegoela bulegoan, eta bazirudiela bazekitela nora jo eta zeren bila joan. Miaketako akta soilik hiru guardia zibilek izenpetu zuten, halaber, nahiz eta gehiagok parte hartu zuten: «Zergatik ez zuten sinatu besteek?», galdegin du Larrartek. Epaiketan miaketei buruz galdetuta, bertsio ezberdinak eman dituzte guardia zibilek, abokatuak gogorarazi duenez: batzuek erran dute atxilotuak elkarrekin zeudela; bertze batzuek, aparte zeudela.
Zuriarraini buruz, Goirizelaiak azpimarratu du ez dagoela «ezer» haren aurka: «Torturapean egindako deklarazioetan berretsi zituen akusazioak, eta giza eskubideak urratuz lortzen diren frogak ezin dira erabili». Gogorarazi du perituek sinesgarritasuna eman ziotela haren tortura deklarazioari.
Larrartek ere azpimarratu du Sarriegiri buruz ez dutela frogarik: Gabai ezizenarekin lotzen dute txostenean, baina datak eta lekuak ez datoz bat. Erraterako, Gabai-ren jarduera 2006 eta 2009 artean kokatzen dute, eta Sarriegiri atzemandako dokumentu guztiak garai horretatik kanpo daude. Futbolari izatearekin ere lotzen dute, baina Larrartek nabarmendu du futbolean jokatu duten abokatu gehiago daudela Sarriegiz gain. Larrarteren ustez, Sarriegi Gabai-rekin lotzeko «zantzuak baino ez» daude.
Kartzela ez da etena
Auzipetuek delitu bera bi aldiz egin ote duten: hortaz ere aritu dira abokatuak, eta argi adierazi dute ezetz. Defentsaren ustez, izan ere, kartzelak ez dakar etenik delituan, izaera «iraunkorrekoa» baita. Abokatuek fiskaltzaren kontraerranak azaleratu dituzte gai honetan ere. Erraterako, Goirizelaiak nabarmendu du auzipetuei leporatzen dietena hori bera dela: euskal presoen eta ETAren arteko lotura egitea. Preso egoteak ez lekarke delituan etenik, beraz. Zenonek ere nabarmendu du auzipetuek bertze presoekin harremanetan jarraitu zutela kartzelan zeuden bitartean, abokatu gisa; eta, are, etakideak balira bezalako tratua eman zietela, Euskal Herritik urrunduta eta lehen gradua ezarrita, bertzeak bertze: «Kartzelan etakide gisa tratatu baldin badituzte, ezin da esan espetxean egoteagatik eten bat egon denik».
Egoera politikoaz ere jardun da Goirizelaia, joan den ortziralean Perals fiskalak errandakoei erantzunez. Izan ere, fiskalak adierazi zuen ETA ez dela oraino «desagertu». Horren aurka mintzatu da Goirizelaia: «Hori errealitatea saihestea da». Abokatuak nabarmendu du garrantzitsua dela epaiketetan testuinguruari erreparatzea.
66 urtera arteko zigorrak
Espainiako Auzitegi Nazionalean gaur iragandakoa azken aurreko saioa izatea espero da: bihar bukatu beharko luke 13/13 epaiketak, Saioa Agirreren eta Nerea Redondoren abokatuen argudiaketekin —Ibon Altuna eta Jose Mari Elosua abokatuak ari dira lan horretan—; eta, auzipetuek hala nahi balute, haien azken hitzak entzunda amaituko da.
Akusazio larriak egozten dizkiete auzipetuei: Zulueta eta Enparantza ETAko «burutzat» joak ditu fiskalak; Sarriegi eta Zuriarrain, «kidetzat»; eta Redondori eta Agirreri «laguntzaile» izatea leporatua die. Julen Zelarainen akusazioa bazter uztea erabaki zuten fiskalak eta AVT eta Dignidad y Justicia akusazio partikularrek joan den ortziraleko azken auzi saioan.
Euskal presoen abokatuak edota euskal presoen aldeko mugimenduan arituriko kideak dira auzipetuak, eta horixe da haiek epaitzeko arrazoia. Izan ere, lan horren bidez, Halbokako, Koordinazio Taldeko (KT) eta, finean, ETAko kide izatea leporatu nahi diete. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205397/bergarako-udalak-baliogabe-utzi-du-valogreene-paper-bc-sm-enpresari-emandako-hirigintza-bateragarritasunari-buruzko-txostena.htm | Gizartea | Bergarako Udalak baliogabe utzi du Valogreene Paper BC SM enpresari emandako hirigintza bateragarritasunari buruzko txostena | Gorka Artola alkateak azaldu du hondakinen lantegia egiteko enpresak eskaeran adierazitako jarduera ez datorrela bat ez ingurumen baimen integratua lortzeko proiektuan jaso den jarduerarekin, ez eta irailaren 23an EAEko Aldizkari Ofizialean jarritako jarduerarekin ere. | Bergarako Udalak baliogabe utzi du Valogreene Paper BC SM enpresari emandako hirigintza bateragarritasunari buruzko txostena. Gorka Artola alkateak azaldu du hondakinen lantegia egiteko enpresak eskaeran adierazitako jarduera ez datorrela bat ez ingurumen baimen integratua lortzeko proiektuan jaso den jarduerarekin, ez eta irailaren 23an EAEko Aldizkari Ofizialean jarritako jarduerarekin ere. | Kezka areagotuz joan da, eta oraingoz geratzea erabaki du. Gorka Artola Bergarako alkateak iragarri du Valogreene Paper BC SM enpresari uztailean behin-behinean eman zioten baimena erretiratzea ebatzi dutela. Euskadi Irratian eman du horren berri. Hori erabaki dute enpresak adierazten zituen jarduerak ez datozelako bat ingurumen baimen integratua lortzearekin, ez eta irailaren 23an EAEko Aldizkari Ofizialean jendaurrean jarritako jarduerekin ere. Beraz, enpresari eskatu diote berriz ere aurkezteko garatu nahi duen jardueraren gaineko txostena.
Valogreene Paper BC SM enpresaren izenean hirigintza kontsulta aurkeztu zuten uztailean, Bergarako Larramendi industrialdeko H partzelan industriarako karga mineralak modu ekologikoan ekoizteko planta bat ezartzeko. Eraiki nahi duten paper industriaren hondakinak pirolisiz eta errekuntzaz deuseztatzea proposatzen zuen paper enpresak. Horren bidez, Zaldibarrek hondakin horietarako utzitako hutsunea estali nahi zen.
Bergarako Udalak kanpo aholkularitza batekin aztertu du proiektua. Azkenean, Bergarako udal arkitekto zerbitzuburuak eskaerak aztertu ostean ondorioztatu du zehaztugabetasunak daudela, eta horregatik erabaki dute hirigintza bateragarritasunari buruzko txostena baliogabetzea, eta eskatzea argitu dezatela zein den garatuko den jarduera eta hirigintza bateragarritasunari buruzko beste eskaera bat egin dezatela. Txosten horri jarraituz erabaki da Udalak Alkatetza Dekretu bidez emandako baimena baliorik gabe uztea.
Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuak atzo adierazi zuen ulertzen zuela herritarren kezka, eta behar diren azalpenak emateko prest agertu zen. Dena den, esan zuen Europaren Next Generationeko diru funtsak lortzeko aurkeztutako proiektuen artean zegoela, eta oniritziaren aldeko jarrera azaldu zuen. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205398/eneko-fernandezek-ezingo-du-larunbateko-finalaurrekoan-kantatu.htm | Kultura | Eneko Fernandezek ezingo du larunbateko finalaurrekoan kantatu | Osasun arazoak medio, bertsolariak ez du parte hartuko Berriozarren jokatuko den Nafarroako txapelketako bigarren finalaurrekoan. Julio Sotok hartuko du haren tokia. | Eneko Fernandezek ezingo du larunbateko finalaurrekoan kantatu. Osasun arazoak medio, bertsolariak ez du parte hartuko Berriozarren jokatuko den Nafarroako txapelketako bigarren finalaurrekoan. Julio Sotok hartuko du haren tokia. | Berriozarko Entzunaretoan jokatuko dute, larunbatean, Nafarroako Bertsolari Txapelketako bigarren finalaurrekoa, 17:30ean hasita. Eneko Fernandez Maritxalar bertan aritzekoa zen, baina, osasun arazoak direla medio, ezingo da oholtza gainean izan. Hori ikusirik, Nafarroako Bertsozale Elkarteak jakinarazi du txapelketako araudian zehaztutako prozedura gauzatu dutela antolatzaileek, eta, hala, berez Leitzan kantatzekoa zen Julio Soto Ezkurdiak hartuko duela Fernandezen tokia. Ongi bidean, Leitzako saioan ariko da Fernandez, azaroaren 14an.
Sotorekin batera, Berriozarren kantuan ariko dira Saioa Alkaiza Guallar, Josu Sanjurjo Altzuri, Alazne Untxalo Erregerena, Mikel Lasarte Cia eta Patxi Castillo Graciarena, eta Maialen Belarra Eneterreaga ariko da gai jartzaile. Saioa irabazten duen bertsolariak zuzenean eskuratuko du azaroaren 28an Iruñean izango den finalean kantatzeko aukera; joan den astelehenean, Altsasuko finalaurrekoan, halaxe eskuratu zuen aukera Eneko Lazkozek ere —Altsasun Fernandez zen kantatzekoa, baina osasun arazoak tarteko, Lazkozek ordezkatu zuen—.
Gainontzeko bertsolariek Leitzako finalaurrekoa bukatu bitarte itxaron beharko dute pilatutako puntuak finalean sartzeko aski zaizkien ala ez jakiteko. Izan ere, larunbatekoa igarota, Leitzakoa izango da jokatzeko geratuko den azken finalaurrekoa. Saio horretan zehaztuko da finalean sartuko diren zortzi bertsolarien zerrenda, finalaurrekoetan kantari ari diren hemezortzi bertsolarietatik.
Saio guztietarako sarrerak salgai daude www.bertsosarrerak.eus atarian. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205399/hamar-urtez-kotizazioak-igotzea-proposatu-du-espainiako-gobernuak-pentsioak-bermatzeko.htm | Ekonomia | Hamar urtez kotizazioak igotzea proposatu du Espainiako Gobernuak, pentsioak bermatzeko | Baby boom deituriko belaunaldiak erretiroa hartzen duenerako pentsioen itsulapikoa betetzea litzateke helburua. Batez besteko soldata batekin, enpresaren eta langilearen artean 10 euro gehiago kotizatuko lirateke hilean. | Hamar urtez kotizazioak igotzea proposatu du Espainiako Gobernuak, pentsioak bermatzeko. Baby boom deituriko belaunaldiak erretiroa hartzen duenerako pentsioen itsulapikoa betetzea litzateke helburua. Batez besteko soldata batekin, enpresaren eta langilearen artean 10 euro gehiago kotizatuko lirateke hilean. | Espainiako Gobernuak eta eragile sozialek azaroaren 15era arteko epea jarri zioten euren buruei, pentsioen jasangarritasun faktorearen ordezko tresna topatzeko. Eta horretan dabiltza. Atzoko bileran, Gizarte Segurantzako ministerioak kotizazioak igotzea proposatu zuen, etorkizuneko pentsioak bermatzeko. Horrekin batera, kontrol mekanismo batzuek ere ezarriko lirateke pentsioetan egindako gastuaren «desbideraketak» modu automatikoan mugatzeko.
PPren azken gobernuak onartutako jasangarritasun faktorearen bidez, pentsioen hasierako zenbatekoa egokitu egiten zen, beherantz, bizi itxaropenaren igoeraren arabera. Modu bat zen baby boom belaunaldiaren erretiroarekin nabarmen handituko den pentsio kopuruari aurre egiteko.
Espainiako Gizarte Segurantzaren kalkuluen arabera, baby boom delakoan, 1950eko hamarkadaren amaiera aldetik 1970ekoaren erdialdera arte 600.000 jaiotza izan ziren. Urte horietan jaiotako langileak 2023an hasiko dira erretiroa hartzen.
Jasangarritasun faktorea ez da inoiz indarrean jarri, batik bat pentsiodunen mobilizazioen, eta sindikatuen kontrakotasunaren ondorioz. Eta gobernua eta eragile sozialak ordezko tresna bat bilatzen ari dira, besteak beste, Europako Batzordeak ere exijitzen dielako horrelako doikuntza tresnaren bat.
Kotizazioak igotzea
Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak belaunaldi arteko berdintasun mekanismoa deitu zion ordezko tresnari, eta atzoko bileran azaldu zizkien sindikatuei eta patronalei harentzat dituen asmoak. Adosten bada, bai eragile sozialekin, baita Kongresuko Toledoko Itunaren Mahaian ere, mekanismoa zuzenketa bidez onartuko litzateke Kongresuan bertan. Adostasunik ez badago, gobernuak aldebakartasunez arautuko du.
Escrivaren ideia nagusia pentsioen itsulapikoa betetzea da, pentsiodunen kopurua nabarmen handitzen denerako. Horretarako 2023. urtetik 2032ra bitartean, hamar urtez, langileen eta enpresen Gizarte Segurantzarako kotizazioak handitzea proposatzen du. Gaur egungo %28,30eko kotizazio tasa (enpresak %23,60, langileak %4,70) handitu egingo litzateke, %28,80ra.
Negoziazioko iturrien arabera, batez besteko soldata batean, hilean hamar bat euro gehiago kotizatuko lirateke enpresaren eta langilearen artean. Mila euroko soldata batean, bost euro gehiago kotizatuko lirateke. Kotizazioen igoera horrekin, urtero pentsioen itsulapikorako 1.000 milioi euro biltzea aurreikusten du Gizarte Segurantzak.
Gastuari muga
Diru gehiago biltzeaz gain, pentsioetako gastua mugatzeko kontrol neurriak ere nahi ditu Escrivak Belaunaldi Arteko Berdintasun Mekanismoan. Gastuaren desbideraketa ezin izango litzateke 2050. urteko BPGaren %0,8a baino handiagoa izan (10.000 milioi euro inguru). Hortik aurrera, kontuak orekatzeko, gobernuak Pentsioen Erreserba Funtsa erabili ahalko luke, baina horko gastuak urtean ezingo luke BPGaren %0,2aren muga gainditu.
Horiek ez balira nahikoa kontuen desoreka berdintzeko, gobernuak pentsioen gastuaren murrizketa adostu beharko luke eragile sozialekin, eta, gero, akordioa Toledoko Itunera eraman. Hor ere, muga legoke, urtean murrizketa ezingo litzateke BPGaren %0,4 baino handiago izan.
Eta neurri horiek guztiak nahikoa ez balira, gobernuak kotizazioen beste igoera bat ere adostu ahalko luke patronalarekin eta sindikatuekin; urtean, gehienera, BPGaren %0,4ren adinakoa.
2032. urtetik aurrera ere kontrolarekin jarraitzeko ildoa ere arautuko litzateke. Hiru urtean behin, sistemaren azterketa moduko bat egingo litzateke, pentsioetako gastuaren eta biztanleria okupatuaren eta pentsiodunaren arteko oreka begiratzeko. Horien arabera, behar izanez gero, berrikusi egingo lirateke «sistemaren parametroak», hots, erretiro adina, pentsioaren kalkulurako tartea, gehieneko eta gutxieneko oinarriak, eta halakoak. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205400/zazpi-urtez-emazteari-eraso-egitea-egotzita-gizon-bat-epaitu-du-baionako-auzitegiak.htm | Gizartea | Zazpi urtez emazteari eraso egitea egotzita, gizon bat epaitu du Baionako auzitegiak | Prokuradoreak urte eta erdiko presondegi kondena eskatu du, gibelamenduarekin, eta tarte horretan emakumeen kontrako bortizkeria egileen zentroan segitua izan dadin ere galdetu du. | Zazpi urtez emazteari eraso egitea egotzita, gizon bat epaitu du Baionako auzitegiak. Prokuradoreak urte eta erdiko presondegi kondena eskatu du, gibelamenduarekin, eta tarte horretan emakumeen kontrako bortizkeria egileen zentroan segitua izan dadin ere galdetu du. | Atzo arratsaldean Baionako Auzitegiak gizon bat epaitu zuen, emazteari eraso egiteagatik. Zazpi urtez gizonaren bortizkeria jasan duela salatu du emakumeak. Hiltzeko mehatxuak egiteagatik, bi aldiz zintzurretik helduta itotzen saiatzeagatik, eta indarkeria fisikoagatik epaitu dute gizona. Gainera, gizona nagusi den enpresan lan egiten du emakumeak, eta emazteari lansaria ez ordaintzeko mehatxua egin izana ere leporatzen diote. Auzitegi medikuak baieztatu du emakumeak trauma ondoko estresa duela. Hala, fiskalak urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri nahi dio, gibelamenduarekin. Urte eta erdiko tarte horretan, emakumeen kontrako bortizkeria egileen zentroan segitua izan dadin galdetu du. Epaileek azaroaren 16an emanen dute beren erabakia.
Iragan agorrilean emakumeak salaketa jarri zuenetik, kontrol judizialpean da gizona, eta biktimarengana hurbiltzeko debekua ezarri diote. Azaroaren 16ra arte baldintza berak bete beharko ditu. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205401/esna-elkartea-aurkeztu-dute-nafarroako-arte-eszenikoen-sektoreko-zenbait-enpresak.htm | Kultura | Esna elkartea aurkeztu dute Nafarroako arte eszenikoen sektoreko zenbait enpresak | Egitasmoaren helburua da «sektorearen garapena bultzatzeko tresna baliagarria» bilakatzea. «Sinergiak» sortu nahi dituzte beste elkarte batzuekin. | Esna elkartea aurkeztu dute Nafarroako arte eszenikoen sektoreko zenbait enpresak. Egitasmoaren helburua da «sektorearen garapena bultzatzeko tresna baliagarria» bilakatzea. «Sinergiak» sortu nahi dituzte beste elkarte batzuekin. | Nafarroako arte eszenikoetako zenbait taldek Esna elkartea aurkeztu zuten atzo, Iruñean. Egitasmoaren helburua da «tresna erabilgarri bat» eskaintzea Nafarroan eta beste erkidego batzuetan arte eszenikoak «garatzeko». Hala azaldu zuen atzo Ana Maestrojuan elkarteko presidenteak, Iruñean egindako agerraldian, Nafarroako Gobernuko Kultura eta Kirol Departamentuko, Iruñeko Udaleko eta artearen eta kulturaren esparruko zenbait elkartetako ordezkariekin batera.
Proiektua orain aurkeztu duten arren, 2019an du jatorria: urte horretako azaroan eratu zuten, irabazi asmorik gabeko enpresa erakunde gisa, baina, pandemiaren eraginez, haren garapena atzeratu behar izan zuten. Sei dira elkartea osatzen duten enpresa edo taldeak: Acronica Producciones, Hodei Magoa, Global Servicios Culturales, Producciones Maestras, TDiferencia eta Yarleku Antzerkia. «Horiek guztiek ibilbide luzea egin dute antzerki eta magia ikuskizunen ekoizpenean, zuzeneko ikuskizunen laguntza teknikoan eta kultura eta arte proiektuen garapenean», nabarmendu du Maestrojuanek. Egitasmoa jaio zen Nafarroako eszenako hainbat kultur eragileren arteko topaketa labur batzuen ondoren. Eragile horiek «biltzeko» beharra ikusi zuten, proiektu «ilusionagarri» baten inguruan, aterki komun baten pean. Pandemiaren garairik latzena igarota, une egokia iruditu zaie elkartea martxan jartzeko eta aurkezteko. Arte eszenikoak garatzeko, sektorea indartzeko eta sektorean dauden elkarte guztiekin lanerako sinergiak sortzeko «lan tresna kolektibo erabilgarria» bihurtzea dute xede. Azken batean, «zubi lana» egitea, Maestrojuanen hitzetan: «Gure lana ikusaraztea, eragile ekonomiko gisa indartzea, eta administrazioko sailekin hitz egiteko eta lan egiteko bideak ezartzea». Elkartea osatzen duten enpresetako ordezkariek ziurtatu dutenez, haietako «inork» ez zuen zalantzarik izan taldeko kide izateko, herrialdean sektorean zegoen «hutsune bat betetzeko» beharra ikusten baitzuten. Sektorea indartzeko balio dezakeen «ikuspegi osagarria» eman ahal izango dutela uste dute.
Bi ikastaro antolatu dituzte
Dagoeneko prestatu dituzte zenbait ekintza, eta horietako batzuen berri ere eman dute; besteak beste, bi ikastaro eskainiko dituzte, bata arte eszenikoen ekoizpenari lotutako oinarrizko kontzeptuei buruzkoa, eta bestea INAEM Espainiako Arte Eszenikoen eta Musikaren Institutu Nazionalaren laguntza deialdietarako proiektuak egiteko jarraibideei buruzkoa. Proiektuak «irekia izateko eta hazteko» borondatea du, Maestrojuanek laburbildu duenez: «Pozik azalduko diegu gure proiektua gehiago jakin nahi duten enpresa guztiei. Denok gara Nafarroako kultur sarearen parte, eta gauza askok batzen gaituzte». |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205402/nbek-salatu-du-etiopian-alde-guztiak-egin-dituztela-gerra-krimenak.htm | Mundua | NBEk salatu du Etiopian alde guztiak egin dituztela gerra krimenak | Bihar beteko da urte bat Etiopiako Gobernuak Tigrayren aurkako erasoaldia abiatu zuela, aurrez TPLF miliziak Mekelleko base militar baten aurka egindako atentatuari erantzuteko aitzakiarekin. Geroztik, milizia gero eta eremu gehiago bereganatuz joan da. | NBEk salatu du Etiopian alde guztiak egin dituztela gerra krimenak. Bihar beteko da urte bat Etiopiako Gobernuak Tigrayren aurkako erasoaldia abiatu zuela, aurrez TPLF miliziak Mekelleko base militar baten aurka egindako atentatuari erantzuteko aitzakiarekin. Geroztik, milizia gero eta eremu gehiago bereganatuz joan da. | Iazko azaroaren 4an hasi zen gerra. Bakearen Nobel saridun Abiy Ahmed lehen ministroak eman zuen Tigrayren aurka jotzeko agindua, bezperan TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontea miliziak Mekelle hiriko base armatu baten aurka egindako erasoari erantzunez. Baina Tigray gobernatzen zuen TPLFren eta Addis Abebako gobernuaren arteko gatazka antzinatik zetorren. 1991tik, militarrak agintetik kenduz geroztik, agintean egon zen lau alderdiko koalizio gobernuko kideetako bat zen TPLF. Orduz geroztik, herrialdearen egoera ekonomikoa hobetuz joan zen, eta agintean ziren alderdien boterea handituz, harik eta ustelkeria salaketak agertzen hasi ziren arte. 2018an, testuingurua irauli egin zen. Abiyren Aberastasunaren Alderdiak irabazi zituen bozak, eta hark erreformak egin zituen gobernuan, baita TPLFko kideak agintetik baztertu ere, errepresioa bultzatzea egotzita.
Nazioartearen txaloak ere jaso zituen 2019an Abiyk urte luzez Eritrearekin izandako gatazka amaituz —hori izan zen Bakearen Nobel saria emateko arrazoia ere—, eta urte bat geroago hasiko zen gatazkarako aliatu bat irabaziz. Etxean, bitartean, krisiak okerrera egin zuen. Tigrayko buruzagiek leporatu zioten Abiyri 1994tik indarrean zen sistema federala bertan behera uztea, eta boterea zentralizatu nahi izatea. Iazko irailean urrats bat gehiago egin zuen TPLFk, eta, Addis Abebari entzungor eginez —hauteskundeak atzeratzea erabaki zuen hark, koronabirusak eragindako osasun krisia medio—, bozak egin zituen eskualdean. Etiopiako Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen emaitzak, eta urrian blokeatu egin zituen Tigrayko Gobernuaren aurrekontuak, eta harremanak eten zituen. TPLF gerra deklaraziotzat jo zuen erabakia.
Hamabi hilabete joan dira geroztik, eta egoerak nabarmen egin du okerrera. NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordeak eta Etiopiako Giza Eskubideen Batzordeak elkarlanean egindako ikerketa baten arabera, tarte horretan epaiketarik gabeko exekuzioak, torturak, bortxaketak eta errefuxiatu nahiz desplazatuen aurkako erasoak salatu dituzte, baita gerra krimenak ere. Bi aldeetan salatu dituzte giza eskubideen urraketok. «Zantzuak daude pentsatzeko bi aldeek zuzenean eraso dietela zibilei edo haien jabetzei —erietxeak, eskolak, otoitzerako guneak eta abar—, eta bereizi gabeko erasoaldiak egin dituztela horien aurka, zibilak hilez eta eraikin publikoak suntsituz», ohartarazi du Michelle Bacheletek, NBEren Giza Eskubideetarako Batzordeko buruak.
Txostenak jasotzen duen kasuetako bat da iazko azaroan Mai Kadrako sarraskia. Dokumentuaren arabera, Tigrayko miliziano talde batek amhara etniako 200 lagun baino gehiago hil zituzten herri hartan duela urtebete. Baina Etiopiako eta Tigrayko indarren aurkako salaketei Eritreako armadak egindakoak gehitu behar zaizkie; izan ere, garai batean etsai izan zena aliatu du orain Addis Abebak. Eritreari leporatzen dizkioten krimenen arteko bat da iazko azaro amaieran Tigray erdigunean dagoen Axum barrutian ehun zibil baino gehiago hil izana.
Txostenak sexu indarkeria kasuak ere jasotzen ditu, besteak beste, talde bortxaketak, eta eskatzen dio Etiopiako Gobernuari egin dezala «ikerketa independente eta eraginkor bat» giza eskubideen urraketak aztertu eta erantzuleak auzipetzeko.
Hiriburutik gero eta gertuago
Gatazka bera ere aldatu egin da. Hasieran bazirudien Etiopiako eta Eritreako militarrek azkar garaituko zituztela miliziak, baina hilabeteek aurrera egin ahala balantza beste aldera okertu da, eta TPLFko milizianoak hiriburutik gero eta gertuago daude. Tigrayrekin mugakide den Amhara eskualdean aurrera egiten ari dira miliziak, eta atzo jakinarazi zuten Dessie eta Kombolcha herriak kontrolpean hartu zituztela. Addis Abeba hiriburutik 300 kilometro ingurura daude bi herriak.
Ia ezinezkoa da bi aldeen garaipen edo porrotak egiaztatzea, komunikazioak ia erabat etenda daudelako. Baina Abiy lehen ministroak herritarrei armak hartzeko eskatu izanak eta herrialde osoan larrialdi egoera ezartzeak zer pentsatua eragiten du. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205403/gizartea-gero-eta-toleranteagoa-da-jatorri-atzerritarreko-herritarrekin.htm | Gizartea | Gizartea «gero eta toleranteagoa» da jatorri atzerritarreko herritarrekin | Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiaren azken Barometroaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %70,7k uste dute etorkinak beharrezkoak direla ekonomiarako, eta %66k iritzi diote haiei esker ekonomiak hobera egiten duela. | Gizartea «gero eta toleranteagoa» da jatorri atzerritarreko herritarrekin. Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiaren azken Barometroaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %70,7k uste dute etorkinak beharrezkoak direla ekonomiarako, eta %66k iritzi diote haiei esker ekonomiak hobera egiten duela. | Koronabirusaren pandemiak ez du aldatu azken urteetako joera, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek gero eta jarrera «inklusiboagoa eta toleranteagoa» daukate jatorri atzerritarra duten pertsonekin. Are, tolerantzia indizea 66 puntukoa da, inoizko handiena. Datu horiek eman ditu gaur Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak, 2021eko Barometroaren emaitzen aurkezpenean. Bilbon aurkeztu dituzte inkestaren datuak Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, Gorka Moreno EHUko Bizkaiko campuseko errektordeordeak eta Arkaitz Fullaondo Ikuspegiko ikertzaileak.
Nabarmendu dutenez, koronabirusaren pandemiak sortutako krisiari «tolerantzia handiagoarekin» erantzun dio gizarteak. 2020.urtearekin alderatuta, gainera, gora egin du atzerritar jatorriko pertsonek ekonomian egiten duten ekarpena begi onez ikusten duten herritarren kopuruak. Hala, herritarren %70,7k uste dute etorkinak beharrezkoak direla ekonomiarako, eta %66k iritzi diote haiei esker ekonomiak hobera egiten duela, hemengoek bertakoek nahi ez dituzten lanpostuak betetzen dituztelako. Horrekin batera, herritarren gehiengoaren ustetan (%58,7), langabezia, enpleguaren beherakada eta soldaten murrizketa ez dira jatorri atzerritarra duten pertsonen ardura. COVID-19aren izurriaren testuinguruan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %94,2k uste dute osasun zerbitzuaren lehentasuna izan behar duela egoerarik okerrenean dauden pertsonei arreta ematea, pertsona horien jatorria edozein dela ere. Datu hori hobetu egin da 2020rarekin alderatuta; zehazki, 3,2 puntu egin du gora. Bestalde, kultura ereduei dagokienez, bestelakoak dira Ikuspegiren inkestaren emaitzak. Izan ere, biztanleen gehiengoak ez dute ongi ikusten beste kultura eta erlijio batzuetako emakumeek euren burua estaltzea, ez burkarekin ez nikabarekin. %77,7k ez dute ongi ikusten burka janztea, eta %72,8k ez dute ontzat jotzen nikaba janztea. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205404/covid-19aren-aurkako-txertoa-hartu-nahi-ez-zuen-langile-baten-kaleratzea-baliogabetu-dute.htm | Gizartea | COVID-19aren aurkako txertoa hartu nahi ez zuen langile baten kaleratzea baliogabetu dute | Mendekotasuna dutenentzako Bizkaiko zentro batean egiten zuen lan, eta enpresak 600 euroko kalte ordaina ordaindu beharko dio. | COVID-19aren aurkako txertoa hartu nahi ez zuen langile baten kaleratzea baliogabetu dute. Mendekotasuna dutenentzako Bizkaiko zentro batean egiten zuen lan, eta enpresak 600 euroko kalte ordaina ordaindu beharko dio. | Mendekotasuna duten pertsonak artatzeko zentro batek langile bat kaleratu zuen Bizkaian, COVID-19aren aurkako txertoa hartzeari uko egiteagatik; Bilboko lan arloko epaitegi batek, ordea, baliogabetu egin du kaleratze hori.
Zentro horretako hiru langilek egin zioten uko txertatzeari: batek aldi baterako kontratua zuen, lau aldiz berritu ziotena, baina, txertoa hartzeari uko egitean, gehiago ez berritzea erabaki zuten; bigarrena txertatu zen; eta hirugarrena «diziplina arrazoiengatik» kaleratu zuten.
Enpresaren arabera, mendekotasun egoeran dagoen egoiliar batekin «istilu» bat izan zuelako kaleratu zuten langilea. Epaiak, ordea, gertakari hori «garrantzi txikikotzat» jo du, eta adierazi du horrek ezin duela «inola ere» justifikatu langilea «diziplina arrazoiengatik» kaleratzea. Epaitegiak ondorioztatu duenez, enpresak langilea kaleratu zuen COVID-19aren aurkako txertoa ez zuelako jarri.
Epaiak adierazten duenez, langileak kaleratzea saihesteko asmoz bere borondatearen aurka txertoa hartu izan balu, «osotasun fisikorako eskubidea» urratuko litzaioke. Horregatik, baliogabetzat jo dute kaleratzea, eta enpresak 600 euroko kalte ordaina ordaindu beharko dio langileari. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205405/konponbiderako-ekarpenak-aurkeztuko-ditu-larunbatean-foro-sozialak.htm | Politika | Konponbiderako ekarpenak aurkeztuko ditu larunbatean Foro Sozialak | Amaitutzat eman du Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromisoa prozesua, eta dokumentu batean bilduko ditu proposamenak eta ondorioak Gasteizko Artium museoan egingo den ekitaldian. Ernesto Samper Kolonbiako presidente ohiak parte hartuko du. | Konponbiderako ekarpenak aurkeztuko ditu larunbatean Foro Sozialak. Amaitutzat eman du Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromisoa prozesua, eta dokumentu batean bilduko ditu proposamenak eta ondorioak Gasteizko Artium museoan egingo den ekitaldian. Ernesto Samper Kolonbiako presidente ohiak parte hartuko du. | «Gaur inoiz baino gehiago jabetzen gara zaila dela bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesua». ETAren iragarpenetik hamar urte iragan diren honetan, Foro Soziala jabetzen da lan hori «amaierarik gabeko ariketa» dela, baina, era berean, funtsezkoa dela «eztabaida politiko amorratua, kontakizunaren bataila deiturikoaren ingurukoa, konfrontazioaren egungo espaziotik eztabaida esparru lasai eta eraikitzailera eramateko».
Foro Sozialak amaitutzat eman du urtebete luze iraun duen prozesu bat. Epe horretan erreferentzialak diren pertsonei eskatutako 35 ekarpenetik gora jaso dituzte, eta horien berri eman dute hainbat komunikabidetan. Halaber, hogei bilera inguru egin dituzte gizarte zibileko hainbat erakunderekin, bizikidetza eraikitzeko euren proposamenak eta hausnarketak biltzeko asmoz. Zazpi solasaldi ere landu dituzte Bizikidetza lantzen izenburupean.
Egindako lan horren guztiaren ondorioak zein ekarpenak Prozesuaren liburua lanean bilduko dituzte, eta horren berri eman nahi du, larunbatean, Gasteizko Artium museoan egingo duen aurkezpenean. Gaur, Gasteizen bertan, larunbateko ekitaldiari buruzko xehetasunak eman dituzte, eta aurkeztuko duten dokumentuari buruzko zertzelada batzuk aurreratu. Izan ere, Eneko Calle ordezkariak azpimarratu du abagunea heldu dela «bizikidetza demokratikoa eraikitzeko prozesua sendotzeko».
Eraikuntza partekatu bat posible izan dadin, irakaspenak, ondorioak, gomendioak eta konpromisoak proposatuko ditu Foro Sozial Iraunkorraren dokumentuak. Euren asmoa da haren edukia aintzat hartuko dutela gizarte taldeek zein erakundeek. Uste du ETAren adierazpenaren hamargarren urteurrenaren harira, Aieteren inguruan garatu den guztiak eta urtebete honetan egindako lan horrek balio izan duela agertoki berri bat sortzeko. «Orain, agertoki hori sendotu egin behar da ekarpen berriekin, eragileen iraganaren inguruko ekarpen eta irakurketa kritikoekin».
Artiumen egingo den aurkezpen horretan, Ernesto Samper 1994tik 1998ra Kolonbiako presidente izandakoa izango da, bere herrialdean bizikidetza eraikitzeak sortutako erronkak azaldu ditzan. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205406/bi-urte-eta-erdiko-zigorra-ezarri-diote-62-urteko-gizon-bati-adingabe-batez-abusatzeagatik.htm | Gizartea | Bi urte eta erdiko zigorra ezarri diote 62 urteko gizon bati, adingabe batez abusatzeagatik | 15 urteko emakumezko batekin sexu harremanak izaten saiatzea eta eduki sexualeko argazkiak eskatzea leporatu diote auzipetuari, baina ez da kartzelan sartuko. | Bi urte eta erdiko zigorra ezarri diote 62 urteko gizon bati, adingabe batez abusatzeagatik. 15 urteko emakumezko batekin sexu harremanak izaten saiatzea eta eduki sexualeko argazkiak eskatzea leporatu diote auzipetuari, baina ez da kartzelan sartuko. | Nafarroako Auzitegiko Bigarren Atalak bi urte eta erdiko espetxealdia ezarri dio 62 urteko gizonezko bati, sexu abusu eta sexting delituengatik. Epaileek frogatutzat jo dute akusatua saiatu zela, sare sozialen bidez, 15 urteko adingabe batekin sexu harremanak izaten, biluzik ateratako argazkiak eskatzen zizkiola, eta bikote harremana zutela sinetsarazi ziola.
Abusatzaileak ezinen du biktimarengana hurbildu lau urte eta erdiko epean, 2.500 euroko kalte ordaina pagatu beharko dio, eta komunitate lanak egin beharko ditu 108 egunez. Hala ere, kartzela zigorra etetea onartu du auzitegiak, «zigortuak konplitzen baldin baditu aurreko betebehar guztiak, eta datozen hiru urteetan deliturik egiten ez badu».
2020an hasi zen erasotzailearen eta biktimaren arteko «adiskidetasun giroko harremana»: gizonak 15 urteko adingabeari esan zion gustuko zuela, «nobioak» zirela, eta ohartarazi zion inori ezer ez kontatzeko, «bestela errieta eginen ziotelako». Akusatuak egunero bidaltzen zizkion mezuak adingabeari, eta hark oparitutako sakelako bat erabiltzen zuen horretarako. Mezu ugari bidali zizkion Whatsappez, eduki sexualeko argazkiak eskatzeko. Sexu harremanak izateko proposamenak ere egin zizkion abusatzaileak, biktimak ezezkoa eman arren. 2020ko azaroaren 22an, akusatuaren etxean elkartu ziren biak, eta gizonezkoa saiatu zen adingabea bortxatzen. Emakumezkoa altxatu eta ihes egin zuen. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205407/cirmauto-itxi-egingo-dute-eta-30-langile-kaleratuko-dituzte.htm | Ekonomia | Cirmauto itxi egingo dute, eta 30 langile kaleratuko dituzte | Cordovillan dituen auto denda eta konponketa lantegia itxiko ditu. Langileentzako greba deialdia egin dute. | Cirmauto itxi egingo dute, eta 30 langile kaleratuko dituzte. Cordovillan dituen auto denda eta konponketa lantegia itxiko ditu. Langileentzako greba deialdia egin dute. | Cirmautok Cordovillan (Nafarroa) duen auto denda eta konponketa lantegia ixteko asmoa duela jakinarazi du ELAk. Sindikatuaren arabera, enpresako zuzendaritzak negozioa desegiteko lan erregulazio espediente bat aurkeztu du, eta, ondorioz, 30 langileak kaleratuko ditu. ELAk greba mugagabea deitu du ostegunetik aurrera.
Sindikatuaren iturrien arabera, enpresak 8 milioi euroren diru sarrerak izan ditu azken urteetan, eta ez du ixteko arrazoirik. Are gehiago, salatu duenez, negoziazio epean «agerian» gelditu da enpresak ez zuela akordio bat lortzeko asmorik: «Ez du aztertu ere egin neurri ez hain traumatikoak hartzeko aukera, eta ez ditu arrazoiak justifikatu nahi izan».
ELAk deia egin dio Nafarroako Gobernuari, eta eskatu dio ez dadila aldendu, auzi honek lanpostuen galera ekarriko baitu, eta enpresak ez du halakorik egiteko arrazoi objektiborik, ezta negoziatzeko borondaterik ere. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205408/nafarroako-gobernuko-hezkuntza-departamentuak-beste-121-langile-kontratatuko-ditu.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak beste 121 langile kontratatuko ditu | Ia 5,5 milioi euro erabiliko ditu. | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak beste 121 langile kontratatuko ditu. Ia 5,5 milioi euro erabiliko ditu. | Nafarroako Gobernuak gaurko bileran onartu du ikastetxe publikoetarako beste 121 irakasle eta laguntzarako langile kontratatzea. 5.417.950 euro erabiliko dituzte horretarako eta ordezkapenengatik egin beharko dituzten kontratazioetarako.
Aurten, lehenengo aldiz, ikasleek maiatzaren bigarren hamabostaldian egin zuten aurrematrikula, otsailean egin beharrean. Hori horrela, Hezkuntza Departamentuak azaldu duenez, langile kopurua matrikulazioaren aurreikuspenaren arabera eta taldeen kopurua behetik kalkulatuta kalkulatu zuten. Orain, behin betiko matrikulak eta hezkuntza ikuskaritzaren txostenak kontuan hartuta, ikusi dute beharrak asetzeko langile gehiago kontratu behar dituztela. Beraz, ekainean onartutako 3.836 langileren kontratazioaz gain, beste 121 langile kontratatzea baimendu dute. Azken horietako 64 postu Lanbide Heziketarako izango dira, 42 PROA+ programarako, zortzi ikaslerik zaurgarrienei laguntza eta orientazioa emateko eta sei postu irakasle ez diren langileentzako. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205409/eszenarako-lan-garaikide-laburrak-taularatuko-ditu-act-jaialdiak-gaurtik-hasita.htm | Kultura | Eszenarako lan garaikide laburrak taularatuko ditu ACT jaialdiak gaurtik hasita | Gehienez ere ordu erdiko iraupena duten 15 eszenarako pieza taularatuko dituzte Bilbon eta Barakaldon. Euskal Herriko, Europako zein Asiako artistak batuko ditu deialdiak, hasiberriak guztiak. | Eszenarako lan garaikide laburrak taularatuko ditu ACT jaialdiak gaurtik hasita. Gehienez ere ordu erdiko iraupena duten 15 eszenarako pieza taularatuko dituzte Bilbon eta Barakaldon. Euskal Herriko, Europako zein Asiako artistak batuko ditu deialdiak, hasiberriak guztiak. | Aurrera egiteko bide apetatsuak topatzen ditu denborak, tarteka. Hemezortzi urte beteko ditu aurten ACT Eszena Berritzaileen Nazioarteko Jaialdiak, gehienez ere ordu erdiko iraupena duten sortzaile hasiberrien eszenarako piezak taularatzen. BAI Bizkaiko Antzerki Ikastegiko kideek jarri zuten abian asmoa eta nazioarteko oihartzuna lortu deialdiak urteekin. Gaur hasi, eta larunbatera bitarte, 15 pieza labur taularatuko dituzte Bilbon eta Barakaldon (Bizkaia), eta Italiako, Kataluniako, Austriako, Koreako, Greziako, Esloveniako zein Euskal Herriko hainbat artistaren lanak ikusteko aukera eskainiko du programak. Performance gisakoak dira batzuk, dantza emanaldiak besteak, antzerki fisikoa lantzen dutenak badira, bada testua oinarri duen emanaldirik ere, baina guztiak dira lan laburrak eta guztiak dira sortzaile hasiberriek sortutakoak.
2004an antolatu zuten lehen jaialdia, baina, Joseba Lazkano zuzendariak onartu duenez, orduan ez zuten pentsatzen iritsi diren bezain urrun iritsiko zirenik. «Txikiagoa eta hurbilagoa espero genuen jaialdia hasiera hartan, Europako sortzaileekin bai, baina urteekin asko hedatu da eta izen handia hartu du». Zergatia zein izan daitekeen ere azaldu du. «Jaialdi berezia delako da; hasiberrientzako da, eta, ondorioz, jende askorentzat bere lana erakusteko lehen aukera da. Eskaera asko jasotzen ditugu, gainera, eta, beraz, ez da erraza jaialdian sartzea, eta, sariren bat irabaziz gero, bultzada handia dakar taldeentzat». Barakaldon hasi eta hala hedatu da jaialdia, zuzendariaren hitzetan, hemezortzi urteko ibilbidean kontinente guztietako lanak erakustera heltzeraino: Euskal Herrikoak bertakoak, zein Afrikakoak, Asiakoak, Amerikakoak edota Ozeaniakoak, tartean.
Aurten, esaterako, 600 eskaera aztertu ostean apartatu dituzte jaialdiko programazioa osatzen duten lanak. Gehiago ere taularatzeko asmoa zutela azaldu du Lazkanok, baina, pandemiaren eraginez, nazioarteko hainbat talderi ezinezko suertatu zaiela bidaiatzea.
«Ra-ta-ta, pum, pum!»
Iaz jaialdiko sari nagusia jaso zuen Melena Androide konpainiaren lanarekin abiatuko da aurten jaialdia Barakaldo Antzokian. Miau miau deitzen da lana, eta ordubete iraungo du. Lehiaketaz kanpo erakutsiko dute, eta hori izango da jaialdi osoan ikusiko den lanik luzeena, salbuespen modura. Internetetik, literaturatik zein bideo jolasetatik edaten du piezak, eta, besteak beste, belaunaldi krisiak, konspirazio teoriak zein bortizkeria lantzen ditu. Guggenheim museoan hasiko dira lehiaketan parte hartuko duten lehen hiru konpainien emanaldiak, eta, hurrengo egunetan, Campos Antzokian, BBK Aretoan, BAI Bizkaiko Antzerki Ikastegian zein Barakaldoko Zirkodromoan izango dira saioak.
Aitor Vinagret aktoreaen hamabost minutuko Arma tiro pum izango da aurten ikusi ahalko den Euskal Herriko pieza bakarra. Vinagret bakarrik izango da eszenan ikuskizunean, eskutan pistola, eskopeta edo metraileta modura darabilen patinete bat duela, tiro, leherketa eta suntsipen onomatopeiak eginez. «Ra-ta-ta, pum, pum!». Ostegunean izango da emanaldia, Campos antzokian, eta saio berean ikusi ahalko dira Madrilgo Frequensi dantza konpainiaren Culpabilidad, eta Bellanda konpainia eta Giovanni Gava L. sortzaile italiarren Sono solo tuo padre lanak ere.
Bost sari daude jokoan, guztira. ACT jaialdiko sari nagusia irabazten duenak, 2.000 euro jaso, eta Euskal Herrian egonaldi artistiko bat egiteko aukera izango du. Ikuskizunik onenarena, dramaturgia onenarena, zuzendaririk onenarena eta jokalaririk onenarena ere ematen dituzte, eta egoitza artistikoa egiteko aukera jasotzen dute sarituek, kasu horietan.
Larunbatean jakinaraziko dituzte irabazleen izenak, BBK aretoan, eta bi ikuskizun ere taularatuko dituzte. 2019ko jaialdian sari nagusia jaso zuen City of Women konpainia esloveniarraren Sonny, eta iazko jaialdiko sari nagusia jaso zuen Mucha Muchacha madrildarraren Volumen ere ikusi ahalko dira itxiera ekitaldian.
Jaialdi eta azoka
Nazioarteko programatzaileek ere gertutik jarraitzen dute jaialdia, zuzendariak dioenez. Aurten, adibidez, Koreako, Erresuma Batuko, Mexikoko, Kolonbiako, Alemaniako, Herbehereetako, Maroko, Greziako eta Esloveniako hamazazpi profesional erakarri dituzte. Azoka moduko bat ere bada, hortaz, eta, antolatzaileek diotenez, beste jaialdi batzuetan parte hartzeko atea irekitzen die sortzaileei maiz. Lazkano: «Oso polita da guretzat jaialdian saritutako taldeak jaialdiz jaialdi dabiltzala ikustea, eta oso maila handiko lanak egiten, gainera». Eta izen batzuk ere izan ditu gogoan zuzendariak: El Conde de Torrefiel, La Veronal edo Sra. Polaroiska, tartean.
«Jaialdiko lan guztiak oso kalitate onekoak dira, gauza bereziak kontatzen dituztenak eta pasio handiarekin». Eta, hain zuzen, azken ezaugarri hori nabarmendu du Lazkanok. Urtero ikusten baitie grina hori artistei. «Egia da: sortzaileak gazteak dira, eta gogo handiz etortzen dira jaialdira. Gainera, ez dago euren artean lehiarik, baina elkarrekin egoten dira hotelean, badute batak bestearen berri, eta hustu egiten dira eszenarioan. Urtero esaten digute sortzaileek ACTen oso emanaldi onak egiten dituztela».
Erreakzioa
Gai bat izan ohi du jaialdiak ardatz urtero, eta «Erreakzioa» da aurtengoa. Lazkanok onartu duenez, beste urte batzuetan ez bezala, oraingoan eragin gutxi izan du horrek piezen hautaketan. «Aurten gaiarena gehiago izan da jaialdiaren asmoak aldarrikatzeko modu bat, berriz abiatzeko».
Testu gutxi dute emanaldiek maiz, baina testua dutenetan, euskaraz, gazteleraz zein ingelesez izango dituzte azpidatziak, eta 10 euroren truke eskuratu ahalko dira sarrerak. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205410/bidenek-zartakoa-hartu-du-virginiako-eta-new-jerseyko-bozetan.htm | Mundua | Bidenek zartakoa hartu du Virginiako eta New Jerseyko bozetan | Emaitzak ez dira behin betikoak, baina Virginian aurretik dira errepublikanoak, eta New Jerseyn ez daude mila boto baino gehiago bi alderdietako hautagaien artean. Eric Adams izango da New Yorkeko alkatea, eta hiri horretako bigarren alkate afro-amerikarra izango da. | Bidenek zartakoa hartu du Virginiako eta New Jerseyko bozetan. Emaitzak ez dira behin betikoak, baina Virginian aurretik dira errepublikanoak, eta New Jerseyn ez daude mila boto baino gehiago bi alderdietako hautagaien artean. Eric Adams izango da New Yorkeko alkatea, eta hiri horretako bigarren alkate afro-amerikarra izango da. | Joe Biden AEBetako presidentetzara iritsi osteko lehen hauteskundeak galdu ditu bart gauean Alderdi Demokratak. Behin betiko emaitzen zain, errepublikanoak aurretik dira Virginiako eta New Jerseyko gobernadoreak aukeratzeko bozetan, eta, emaitza edozein delarik ere, hauteskunde horiek zangotrabatu egin dute Bidenen agintaldia. Izan ere, kargua hartu zuenetik egindako lanaren erreferendum gisara jotzen zituzten hauteskunde horiek AEBetan, eta bietan errepublikanoen atzetik egotea kolpe handia da demokratentzat. Gainera, datorren urtean Kongresurako hauteskundeak egingo dituzte, eta demokratak beldur dira hor dituzten gehiengoak galtzeko. Adierazgarria da bi estatu horietan irabazi zuela Bidenek duela urtebete, Virginian hamar punturen aldearekin, eta New Jerseyn, hamaseirenarekin.
Hamabi urte dira errepublikanoek ez zutela Virginiako bozetan irabazten, 2009tik. Joe Bidenek, duela urtebeteko presidentetzarako bozetan, botoen %54,5 eskuratu zituen estatu horretan (Trumpek, %44,2). Orain, baina, Glenn Youngkinek irabazi ditu gobernadorea aukeratzeko hauteskundeak, emaitza azkenean iraultzen ez bada. Politikan esperientziarik ez duen 54 urteko enpresari bat da hautagai errepublikanoa, eta Terry Mcauliffe gobernadore ohiari (2014-2018) gailendu zaio. Dantzan eta txalo artean ospatu zuen garaipena gobernadore berriak. «Hau ez da kanpaina bat. Hau mugimendu bat da», esan du hauteskunde gaueko ekitaldian.
Alderdi Errepublikanoak berehala bilakatu nahi izan du garaipen hori ikur, eta iragarri du «olatu gorriaren seinale bat» dela, 2022ko Kongresurako hauteskundeetan eta 2024ko presidentetzarako hauteskundeetan pentsatuz. Donald Trump presidente ohia harago joan da, eta honela esan du ohar batean: «Nire mugimendua inoiz baino handiagoa eta indartsuagoa da».
Youngkinek, hala ere, distantzia jarri nahi izan du bere eta presidente ohi errepublikanoaren artean; kanpainan ez dira elkarrekin egon. Trumpen jarraitzaileak mobilizatzea lortu du, baina hiri handien kanpoaldean biltzen diren zona aberatsetako boto emaile tradizionalak beldurtu gabe. Bere kanpainaren oinarrian hezkuntza egon da, eta seme-alabak eskolatuak dituzten gurasoei mintzatu zaie behin eta berriz. Hezkuntzarekin kezkatuta dagoen aita baten gisara aurkeztu du bere burua, pandemia garaian ikastetxeak itxi izana kritikatu du, eta agindu du curriculumetik aterako duela Arrazaren Teoria Kritikoa (teoria horren arabera, AEBek oinarri duten ardatzetako bat da arrazakeria).
Boto guztien %95 zenbatuta zeudenean, Youngkinek botoen %50,7 zituen bere alde. McAuliffek, berriz, %48,6. Bien artean, 67.000 boto. Hautagai demokratak ez du porrota aitortu nahi izan oraindik, eta adierazi du boto guztiak zenbatu arte itxaron behar dela. Youngkinen garaipena erabatekoa izan da nekazari inguruetan, eta horiei Virginia iparraldean demokraten alde bozkatu ohi duten konderrietan gehitutako boto saldoa batu zaizkie.
New Jerseyn ere ez dago garaile argirik. Botoen %88 zenbatuta, parez pare dira Jack Ciattarelli errepublikanoa eta Phil Murphy demokrata, botoen %49,6rekin biak. Aipagarria da, hala ere, Murphyk hamalau punturen aldearekin irabazi zituela 2017an gobernadorea aukeratzeko hauteskundeak, eta duela urtebete hamasei punturen aldearekin irabazi zuela estatu horretan Joe Bidenek. Orain ere, inkestek garaipen argia iragartzen zioten Murphyri, baina boto zenbaketan Ciattarelliren atzetik zihoan goizean, eta arratsaldean aurreratu egin du; bien artean ez daude mila boto baino gehiago.
Edonola ere, bi estatuetan gertatzen dena gertatzen dela ere, hauteskunde hauek argi utzi dute Bidenek orain arte egindakoak mugiarazi egin dituela boto emaile errepublikanoak, eta demokratak etsita daudela. Presidentearentzat astunegia suertatu da Afganistango irteera eta pandemiaren kudeaketa, eta haren balorazioa beherantz ari da nabarmen. Atzo, Glasgowko goi bileratik bueltan, ez zuen adierazpenik egin nahi izan, baina, ordu batzuk lehenago, iragarri zuen demokratek irabaziko zutela Virginian eta New Jerseyn.
«Ni naiz alkatea»
New Yorkeko alkatetzarako bozetan, berriz, ez dute huts egin demokratek, eta garaipen argia eskuratu du Eric Adams polizia ohi afro-amerikarrak: «Ni naiz alkatea», esan du garaipena ospatzeko ekitaldian. Botoen %78 zenbatuta, hautagai demokratak %66,5 lortu ditu, eta Curtis Sliwa errepublikanoak, %28,8. Azken horrek aitortu egin du jada Adamsen garaipena.
Eric Adams New Yorkeko alkate izateko hautagai demokrata, hauteskunde gaueko ekitaldian. / JUSTIN LANE, EFE
Adamsek urtarrilean hartuko du kargua, eta New Yorkeko bigarren alkate afro-amerikarra izango da; lehenengoa David Dinkins izan zen, 1990etik 1993ra alkate izan zena. Orain arte, Brooklyn distrituko presidentea izan da, eta, distritu horretan, Bronxen eta Manhattanen %70etik gorako babesa jaso du. Queensen %58koa izan da, eta Staten Islanden Sliwak irabazi du.
Dorothy amaren argazkiarekin joan da botoa ematera Adams. Kanpainan ere behin baino gehiagotan aipatu du ama, jatorri txiroa duela aldarrikatzeko eta New Yorken komunitate pobreenek jasaten dituzten bidegabekeriak salatzeko. «Hau guztia zuengatik da. Hitz horiek ditut soilik. Zuek bezalakoa naiz», esan du Adamsek. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205411/orotara-3224-milioi-euroko-aurrekontua-izango-du-eusko-jaurlaritzako-kultura-eta-hizkuntza-politikako-sailak.htm | Kultura | Orotara, 322,4 milioi euroko aurrekontua izango du Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailak | Diru horren erdia —161,5 milioi euro— EiTBrako baliatuko du, eta beste 160,9 milioi euroetatik, ia heren bat kultur proiektuak sortzeko eta zabaltzeko. | Orotara, 322,4 milioi euroko aurrekontua izango du Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailak. Diru horren erdia —161,5 milioi euro— EiTBrako baliatuko du, eta beste 160,9 milioi euroetatik, ia heren bat kultur proiektuak sortzeko eta zabaltzeko. | Heldu den urteko bere saileko aurrekontua aletu du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak, Eusko Legebiltzarrean egin duen agerraldian. Guztira, 322,4 milioi euro kudeatuko ditu berak zuzentzen duen sailak, aurten baino %11,6 gehiago. Horietatik, 161,5 milioi euro EiTBrako baliatuko dituzte, eta gainerako 160,9 milioi euroetatik ia heren bat kultur proiektuak sortzeko eta zabaltzeko.
Zupiriaren hitzetan, bere sailak «apustu garrantzitsua» egingo du inbertsioetan. Besteak beste, honako hauetarako diru sailak izango dituzte: Orconera industria ondare higigarriaren zentrorako, 3,1 milioi euro; Albaola Itsas faktoriaren azpiegiturak handitzeko, 2 milioi euro; Sestaoko Labe Garairako, 2 milioi euro; eta Zallako artisten gunerako, 1,3 milioi euro. Sailburuaren hitzetan, inbertsio horietako batzuk 2022an hasi eta bukatuko dituzte, eta beste batzuk datorren urtean hasi eta hurrengoetan amaituko.
Halaber, sailburuaren esanetan, 2022a «urte garrantzitsua eta itxaropentsua» izango da kultur politikei dagokienez. «COVID-19aren pandemia hasi zenetik, gure politikak neurri handi batean pandemiaren kalteak arintzera eta sektore ezberdinei laguntzera bideratu ditugu. Gure aurrekontuak eta programak uneko premietara egokitu ditugu». Gaineratu du «sorkuntza sustatzea eta euskal sortzaileen jarduera bermatu eta laguntzea» duela bere sailak legealdirako duen konpromiso nagusietako bat, eta horri erantzuten diola aurrekontu proiektuak. Hala, Kultura sailburuordetzaren diruaren heren bat sorkuntza sustatzeko erabiliko dutela azaldu du. 20 milioi euroko aurrekontu horren barruan leudeke, besteak beste: sorkuntza bultzatzeko deialdiak, izendunak eta programa bereziak (13,7 milioi euro); Kultur eta Sormen Industrien (KSI) garapena (1,5 milioi euro); eta Etxepare Institutuaren bidez euskal sortzaileak nazioartean ezagutzera ematea 3,4 milioi euro).
Kultur eskaintza eta zabalkundea sustatzea ere konpromisoen artean dituztela ekarri du gogora, eta Kultura sailburuordetzaren aurrekontuaren %40 inguru jarriko dutela horretarako, besteak beste, honako hauek finantzatzeko: Euskadiko Orkestra; museo eta kulturgune handiak; kultur jaialdiak; eta irakurzaletasuna sustatzeko programak. Izango da diru sailik kultur transmisioa bultzatzeko eta kultur arloan digitalizaziorako urratsak egiteko ere.
EiTBrentzako diruari dagokionez, 13,8 milioi euro inbertsioetarako baliatuko dituzte. Besteak beste, Donostiako egoitza berritzeko, 1,5 milioi euro erabiliko dituzte, eta, Bilbokoa berritzeko, 1,6 milioi euro erabiliko dituzte.
Hizkuntza Politikako Sailburuordetzak, berriz, 69,4 milioi euro izango ditu, eta «lau lehentasun nagusiri» aurre egiteko baliatuko ditu, zehaztu duenez: herritarren euskararen ezagutza handitzen jarraitzea; euskararen erabilera handitzen jarraitzea; herritarren hizkuntza eskubideak bermatzea; eta euskararen lurralde guztietan erakundeen arteko lankidetza sendotzea. Nabarmentzekoa da HABEk, Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundeak, 46,5 milioi euroko aurrekontua izango duela.
Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendaritzak, berriz, 12,2 milioi euroko aurrekontua baliatuko du, besteak beste, Basque Team Fundazioak ziklo olinpiko berriari hasiera emateko eta goi mailako euskal kirolariak laguntzeko (1,6 milioi euro); herri kirolak, pilota eta arrauna laguntzeko (150.000 euro kirol bakoitzarentzat); eta Frantziako Tourraren Grand Départ Pays Basque 2023 aurrera ateratzeko (300.000 euroko ekarpena 2022an). |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205412/esk-k-bihar-eramango-du-auzitara-bizkaiko-aldundiko-albaitaritza-lan-eskaintzako-ustezko-iruzurra.htm | Gizartea | ESK-k bihar eramango du auzitara Bizkaiko Aldundiko albaitaritza lan eskaintzako ustezko iruzurra | Azterketara aurkeztu ziren bederatzi hautagaietatik batek bakarrik asmatu zituen ariketa praktiko baten erantzunak, eta erantzun horiek ez zetozen bat aldundiak argitaraturiko irizpideekin | ESK-k bihar eramango du auzitara Bizkaiko Aldundiko albaitaritza lan eskaintzako ustezko iruzurra. Azterketara aurkeztu ziren bederatzi hautagaietatik batek bakarrik asmatu zituen ariketa praktiko baten erantzunak, eta erantzun horiek ez zetozen bat aldundiak argitaraturiko irizpideekin | Bizkaiko Foru Aldundiaren Lan Eskaintza Publiko (LEP) batean irregulartasunak egon direla salatu du ESK sindikatuak. Albaitaritzako espezialitateko hiru lanpostu betetzeko hautaketa prozesu batean ustezko iruzurra egon dela uste du. Bihar aurkeztuko ditu frogak Bilboko instrukzio epaitegian, eta salatzaile gisa agertuko da. Irailaren 22an aurkeztu zuen sindikatuak salaketa penala Bizkaiko Fiskaltzaren aurrean.
Sindikatuak azaldu duenez, foru aldundiko goi mailako hainbat funtzionario leudeke nahastuta iruzurrean, eta behin-behineko funtzionario bat izan da onuraduna. Izan ere, bera izan zen lan eskaintzara aurkeztutako bederatzi hautagaien artean ariketa praktiko bateko erantzun guztiak asmatu zituen bakarra. Sindikatuari deigarria iruditu zitzaion azterketan ontzat emandako erantzunak ez zetozela bat Bizkaiko Foru Aldundiak argitaratutako irizpideekin. BERRIAk urriaren 28an azaldu zituen ustezko iruzurraren xehetasunak.
Igor Mera ESK-ko kideak aipatu du oraindik ez dakitela nork ebatzi zuen aplikazio informatikoan proba praktikoa, ezta nork erabili zuen ere. Dakitena da aldundiko funtzionario bat sartu zela ustiategi haren erregistroan, eta erakunde bereko behin-behineko funtzionario batek bakarrik gainditu duela proba. Meraren hitzetan, aurkeztutako dokumentazioan «argi» geratzen da epaimahai ebaluatzaileko kide ez den funtzionario batek modu «erabat irregularrean» parte hartu zuela ariketa praktiko horren idazketan eta zuzenketan.
ESK-ren arabera, antzeko hainbat iruzur kasu egon dira lan eskaintza publikoetan. 2018an zalaparta handia eragin zuen Osakidetzako lan eskaintza publikoen auziak, eta Jon Darpon Jaurlaritzako Osasun sailburuak dimisioa eman zuen. Merak adierazi du heldu zaizkiela aldundiari lotutako beste deialdi batzuen iruzurren zantzuak, baina ezin izan dute fiskaltzara jo froga faltagatik. «Argi dago kolokan dagoela gaur egungo LEP eredua», azaldu du. «Aldundiko Batzar Nagusietako hainbat taldek salatu izan dute zer-nolako arazoak sortzen dituen eredu honek». |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205413/iparraldeko-eskoletako-ikasleek-berriz-jantzi-beharko-dute-maskara.htm | Gizartea | Iparraldeko eskoletako ikasleek berriz jantzi beharko dute maskara | Lehen hezkuntzan berriro ere derrigortuko dute maskarararen erabilera, barnealdean zein kanpoaldean. | Iparraldeko eskoletako ikasleek berriz jantzi beharko dute maskara. Lehen hezkuntzan berriro ere derrigortuko dute maskarararen erabilera, barnealdean zein kanpoaldean. | Intzidentzia tasak gora egin du berriro Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako Departamenduan: azken zazpi egunetakoa 88 da. Hala, hezkuntza egiturek berriro ere aplikatu beharko dute eskoletako protokoloaren bigarren arrisku maila. Horiek horrela, lehen hezkuntzako ikasleentzat derrigorrezkoa izanen da maskara erabiltzea, barnealdean bezala kanpoaldean ere. Frantziako Gobernuko bozeramaile Gabriel Attalek eman du neurriaren berri, goiz honetan. Zehaztu du udazkeneko oporretatik itzultzean sartuko dela indarrean neurria, hots, datorren astelehenetik aitzina.
Bigarren arrisku maila 50eko intzidentzia tasatik gora aplikatu behar dute ikastetxeek. Iraileko sartzea baldintza horietan hasi zuten, baina, urriaren 11n, lehen arrisku maila ezarri zuten Ipar Euskal Herrian, intzidentzia 50etik beherakoa baitzen. 7 urtetik gorako haurrek maskara kentzea baimendu zuen Attalek orduan. Bigarren arrisku maila aktibatu dutenez, horiexek izanen dira astelehenetik aitzina bete beharreko neurriak: taldeen arteko nahasketak saihestea, 7 urtetik aitzina maskara erabiltzea eremu guztietan, eta barnealdean hunkitze kirolak ez egitea. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205414/guraizekada-legatz-eta-mihi-arrain-kuotei.htm | Ekonomia | Guraizekada legatz eta mihi-arrain kuotei | Europako Batzordea arduratuta dago mihi arrainarekin, eta %44rainoko murrizketak proposatu ditu hurrengo urterako | Guraizekada legatz eta mihi-arrain kuotei. Europako Batzordea arduratuta dago mihi arrainarekin, eta %44rainoko murrizketak proposatu ditu hurrengo urterako | Europako Batzordeak legatzaren, mihi arrainaren eta abadiraren arrantza kuotak murriztu nahi ditu Bizkaiko golkoko eta Portugalgo uretan, eta trukean zapoaren eta oilarraren kuotak igotzeko prest dago. Batasunak «informazio zientifikoan» oinarrituta egin ditu aurreikuspen horiek, eta abenduan eztabaidatuko ditu arrantza ministroekin. Legatza da Euskal Herrian gehien kontsumitzen den arraina, eta haren kuota %18 murriztu nahi du eremu horietan, 6.787 tonaraino. Abadirari dagokionez, %20 murriztu nahi ditu kuotak Bizkaiko golkoaren zatirik handienean. Kantauri itsasoan, berriz, %10 bakarrik murriztuko du. 149 tona arrantzatu ahal izango dira euskal kostaldean. Europako Batasunak, dena den, mihi arrainarekin hartu nahi ditu neurririk zorrotzenak: proposatu du %44 gutxitzea Irlandako uretan, eta %36 Bizkaiko golkoko erdialdeko eta iparraldekoetan. Ipar Euskal Herriko kostaldea, esaterako, erdialdekoa da. Kantauri itsasoan, berriz, neurri leunagoak hartuko ditu, eta %15 murriztea baino ez du eskatu. Dena, baina, ez dira murrizketak: zapoaren kuota %5 handitzea eskaini du batzordeak, eta oilarrarena, berriz, %13. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205415/jaurlaritzak-ahtra-bideratu-nahi-du-lurralde-plangintza-etxebizitza-eta-garraio-sailaren-aurrekontuaren-9.htm | Gizartea | Jaurlaritzak AHTra bideratu nahi du Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren aurrekontuaren %9 | Iñaki Arriolak aurkeztutako planaren arabera, alokairu sozialeko 1.450 etxebizitza eraikitzen hasteko asmoa dute, eta gazteen emantzipazioa helburu duen Gaztelagun programa 3.500 gazterengana iristea nahi dute. Sailaren aurrekontuaren %65,11 garraiora bideratuko dute. | Jaurlaritzak AHTra bideratu nahi du Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren aurrekontuaren %9. Iñaki Arriolak aurkeztutako planaren arabera, alokairu sozialeko 1.450 etxebizitza eraikitzen hasteko asmoa dute, eta gazteen emantzipazioa helburu duen Gaztelagun programa 3.500 gazterengana iristea nahi dute. Sailaren aurrekontuaren %65,11 garraiora bideratuko dute. | Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren 2022ko aurrekontu proposamenaren berri eman du Iñaki Arriola sailburuak. Orotara, 564,4 milioi euro bideratu asmo dituzte sail horretara, aurten baino %11,4 gehiago. Sailaren aurrekontuaren %65,11 garraiora bideratuko dute; % 30,38, etxebizitzara; eta %3,36, lurralde plangintzara. Beste %1,15 sailaren langile gastuetarako eta funtzionamendu gastuetarako izango da, batez ere. AHT Abiadura Handiko Trenarentzat izango dira 51,9 milioi euro.
Aurrekontuari atalez atal erreparatuta, ia 19 milioi euro erabiliko dituzte «sozialki kohesionatua, orekatua eta jasangarria» den lurraldea bultzatzeko. 2022an Itsasertzeko Lurralde Plan Sektoriala eta Araba Erdialdeko eta Arabako Errioxako eremu funtzionalen Lurralde Plan Partzialak aurreratu nahi dituzte, eta Turismoko Lurralde Plan Sektorialaren prozesua eta Debagoieneko eta Debabarreneko eremu funtzionalen Lurralde Plan Partzialen prozesuak abiatu nahi dituzte. Hiriak leheneratzeko 11 milioi euro ere erabili asmo dituzte. Horretaz gain, lurralde plangintzan eta hirigintzan genero ikuspegia ere txertatu nahi dute, udalei 200.000 euroko laguntza emanez.
Etxebizitzaren alorrerako 171,5 milioi euro erabiliko dituzte, aurten baino hamar milioi euro gehiago. «Alokairuaren alde, etxebizitzarako eskubide subjektiboaren eta prestazioen kudeaketaren beste etapa baten alde» egin nahi dute, ohar bidez azaldu dutenez. Besteak beste, alokairu sozialeko 1.450 etxebizitza eraikitzen hasi nahi dute; Bizigune programak —etxebizitza hutsak kudeatzen dituzte— 7.600 etxebizitza izatera iristea, gazteen emantzipazioa bultzatzen duen Gaztelagun programa —gazteen emantzipazioa du helburu— 3.500 gazterengana ailegatzea, eta alokairuko babes publikoko 1.100 etxebizitzatarako lurzoru berriak erosi nahi dituzte.
Garraioaren atalak izango du pisurik handiena: 367,5 milioi euroko aurrekontua izango du. Batez ere, trena bultzatuko dute: 91 milioi Euskotrenentzat izango dira, Euskotren-Eusko Trenbideak sozietate publikoak 107,8 milioi euroko aurrekontua izango du, eta Donostiako Toporako 25,3 milioi euro erabili nahi dituzte, besteak beste. Gainera, AHTrako 51,9 milioi euro erabiliko dituzte; horietako 48,2 milioi Eusko Jaurlaritzak bere gain hartuko ditu, eta 3,7 milioi finantzaketa propiokoak izango dira. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205416/irunerriko-markesinen-publizitate-euskarri-ugari-manipulatu-ditu-mugituk.htm | Gizartea | Iruñerriko markesinen publizitate euskarri ugari manipulatu ditu Mugituk | Yolanda Barcinak tartakadak jaso zituenetik hamar urte igaro dira, eta horri erreferentzia egin diote desobedientziaren bidez. | Iruñerriko markesinen publizitate euskarri ugari manipulatu ditu Mugituk. Yolanda Barcinak tartakadak jaso zituenetik hamar urte igaro dira, eta horri erreferentzia egin diote desobedientziaren bidez. | Hamar urte bete dira Yolanda Barcina Nafarroako Gobernuko lehendakari ohiak Okzitaniako Tolosan hiru tartakada jaso zituenetik. AHT Abiadura Handiko Trenaren kontrako protesta modura egin zuten. AHTren kontrako Mugitu mugimenduak beste desobedientzia ekintza bat egin du, eta Iruñerriko markesinen publizitate euskarri ugari manipulatu ditu. Bertan iragarki bat jarri dute, eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea, Pedro Sanchez Espainiako presidentea eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ageri dira kartelean. «Hirurek hurrengo abiadura handiko tartakada merezi dute», dio Mugituk kartelean. «Krisi ekonomiko eta ekologikoa areagotzen dituzten azpiegitura xahutzaileak eta txikitzaileak sustatzen jarraitzen dute», salatu du eragile ekologistak. Horrez gain, AHTak eragiten dituen kalteak jendeari ezkutatzen dizkietela diote. 388 miloi euro bideratuko dituzte AHTa finantzatzeko, eta ekologistek salatu dute krisi ekonomiko, sozial eta ekologiko «handia» dela. Horrekin batera, azpimarratu dute Txibitek iragarri duela COVID-19aren osteko Europako suspertze funtsetatik datozen 145 milioi euro bideratuko dituztela Nafarroan «azpiegitura faraoniko hori» finantzatzera. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205417/ekonomiaren-garapen-jasangarritasun-eta-ingurumen-sailaren-aurrekontuaren-39-energia-eta-klima-trantsiziorako-izango-da.htm | Gizartea | Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren aurrekontuaren %39 energia eta klima trantsiziorako izango da | Sailak 777,4 milioi euroko aurrekontua izateko asmoa dute: aurten baino %18,8 gehiago. | Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren aurrekontuaren %39 energia eta klima trantsiziorako izango da. Sailak 777,4 milioi euroko aurrekontua izateko asmoa dute: aurten baino %18,8 gehiago. | Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren aurrekontu proposamenean jasotako zenbatekoen berri eman du Arantxa Tapia sailburuak. Haren hitzetan, lau ardatz nagusi izango ditu aurrekontuak: suspertze ekonomikoa bultzatzea, klima aldaketaren aurkako ekintza biziagotzea, «proiektu eraldatzaileak» areagotzea eta «behar handiko udalerrietan eta eskualdeetan» jarduera gehiago egitea.
Orotara, 777,4 milioi euro bideratuko dituzte Tapia buru duen sailera: aurten baino %18,8 gehiago. Enpresa txiki eta ertainei laguntzeko erabili nahi dituzte 579 milioi euro, eta trantsizio energetikoa eta klimatikoa egiteko 304,3 milioi; hau da, sailaren aurrekontu osoaren %9. Parke teknologikoetan «inoizko inbertsiorik handiena» ere egin nahi dute: 126 milioi euro. |
2021-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/205418/deskarbonizazioa-finantzatzeko-konpromisoa-hartu-du-kapital-handiak.htm | Mundua | Deskarbonizazioa finantzatzeko konpromisoa hartu du kapital handiak | 112 bilioi euro inguru inbertitzeko asmoa dute 45 herrialdetako 450 kreditu erakundek. «Proiektu jansagarrien» beharraz ohartarazi dute | Deskarbonizazioa finantzatzeko konpromisoa hartu du kapital handiak. 112 bilioi euro inguru inbertitzeko asmoa dute 45 herrialdetako 450 kreditu erakundek. «Proiektu jansagarrien» beharraz ohartarazi dute | Munduaren deskarbonizazioa finantzatzeko konpromisoa hartu dute 45 herrialdetako hainbat kreditu instituzio pribatuk. 450 bat erakunde daude sinatzaileen artean; besteak beste, HSBC, Morgan Stanley, Deutsche Bank, Banco Santander, BVVA, J. P. Morgan, Bank of America eta Bancolombia. Mendearen erdialdearen ingururako karbono neutraltasuna lortzeko ahaleginean, 112 bilioi euro inguru mugiarazteko intentzioa du kapitak handiak. «Trantsizio globalerako behar dena baino gehiago da hori», nabarmendu du, gaur, Mark Carneyk, NBE Nazio Batuen Erakundearen klima finantzen arduradunak. Nolanahi ere, COP 26 klima larrialdiaren aurkako nazioarteko goi bilerako presidente Alok Sharmak oroitarazpen bat egin die erakunde horiei: promesa horrek ez ditzala ordezkatu potentzia ekonomiko handiek garapen bidean dauden herrialdeei zor dizkieten funtsak.
Nazioarteko finantza erakundeetako ordezkariak eta ekonomia ministroak batzartu dira, gaur, COP26aren barruan, Glasgown (Eskozia). Kreditu etxe handiek dirua agindu dute, bai, baina Carneyk azpimarratu du ez dela nahikoa, «proiektu jasangarriak» behar direla deskarbonizazioa bideratzeko. Bileran bildutakoek zehaztu dute, gainera, inbertitutako dirua helburuak betetzeko baliagarria dela frogatuko duten mekanismoak behar direla. «Inbertsiogileek konfiantza eta argitasuna eduki behar dute haien inbertsioen klima inpaktuan», adierazi du Rishi Sunak Erresuma Batuko ekonomia ministroak. Erresuma Batuak iragarri du, bide batez, bere lurretan jarduten duten finantza erakundeei eskatuko dietela diseinatu ditzatela planak adierazteko nola nahi dute deskarbonizatu, eta asmo horiek agentzia independente batek baloratuko dituela.
Halere, batetik dago kapital pribatuak hitzemandako diru kopurua, zeinaren helburua den ekarpen bat egitea XXI. mendearen amaieran planetaren tenperatura ez areagotzeko 1,5 gradu baino gehiago industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta. Eta bestetik, herrialde aberatsek ez dutela bete 2015ean Parisko Hitzarmenean jasotakoa: hau da, 2020 eta 2025 artean, urtero, garapen bidean diren herrialdeetara 87.000 milioi euro bideratzea trantsizio energetikoa egin dezaten. Iaz, esaterako, 68.7000 milioi bideratu zituzten. Sharmak aitortu duenez, ez da espero 2023 baino lehenago aurreikusitako kopuruetara iristea. Gutxiago garatuta dauden herrialdeen taldea 46 estatuk osatzen dute —1.000 milioi inguru pertsona bizi dira horietan—, eta Sonam P. Wangdi taldearen presidenteak «elkartasun globala» eskatu die, gaur, Glasgown, herrialde aberatsei. «Gu gara beroketa globalari ekarpen txikiena egin diogunak. Isurketen %1a ere ez dugu ordezkatzen, baina, halere, neurriz kanpo sufritzen dugu».
Aire Garbiaren aliantza Bestalde, Aire Garbiaren aliantza iragarri dute, gaur, hamar multinazionalek —Googlek eta Ikeak, besteak beste—, eta konpromisoa hartu dute haien isurketa kutsakorrak neurtzeko eta horiek murrizteko neurriak hartzeko. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205448/frogak-baliogabetu-eta-auzipetuak-errugabetzeko-eskatu-du-defentsak.htm | Politika | Frogak baliogabetu eta auzipetuak errugabetzeko eskatu du defentsak | 13/13 auziko abokatuek auzitan jarri dituzte CNIren jarduna eta Guardia Zibilaren miaketak, baita auzipetuei loturiko ezizen eta dokumentuak ere. | Frogak baliogabetu eta auzipetuak errugabetzeko eskatu du defentsak. 13/13 auziko abokatuek auzitan jarri dituzte CNIren jarduna eta Guardia Zibilaren miaketak, baita auzipetuei loturiko ezizen eta dokumentuak ere. | Defentsarakoa, epaiketa justu bat izatekoa, errugabetasun presuntzioarena, delitu beragatik bi aldiz epaitua ez izatekoa... Askotariko eskubideak urratu dizkiete 13/13 auzian epaitzen ari diren sei euskal herritarrei, eta eskubide urraketa horietako batzuen oinarrian dauden frogak baliogabetzeko eskatu zuten atzo defentsaren abokatuek Espainiako Auzitegi Nazionalean egindako argudiatzeen hasieran. Izan ere, atzo Madrilen egindako auzi saioan abokatuek gogoratu zuten CNI Espainiako zerbitzu sekretuek egindako entzuketak izan zirela 13/13 auziari abiapuntua eman zion (H)alboka txostenaren oinarria, eta salatu zuten oraindik ez dagoela argituta ez nork ez zer lege babesekin egin zituzten.
Hala CNIk egindako entzuketetan nola Guardia Zibilak abokatuen bulegoetan egindako miaketetan abokatuen sekretu profesionala urratu izana ere salatu zuen defentsak. Izan ere, batetik, CNIk auzipeturiko abokatuen eta haien bezeroen arteko elkarrizketak entzun zituen; eta Guardia Zibilak, bertzetik, bulegoetako dokumentu juridikoak eraman zituen. Hala, miaketetan atzemandako frogei ere balioa kentzea galdegin zuten atzo Alfonso Zenon, Jone Goirizelaia eta Aiert Larrarte abokatuek —bertze bi abokatuek ez zuten mintzatzeko astirik izan, eta gaur hartuko dute hitza—. Defendatzen dituzten auzipetuentzat —hots, Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegirentzat— absoluzioa eskatu zuten hiru abokatuek, eta galdegin zuten, izatekotan, gehienez ere urte bat eta sei hilabeteko zigorra ezar diezaietela, kontuan hartuta epaiketan irregulartasunak eta «behar ez bezalako luzamenduak» izan direla.
Akusazioek froga gisa aurkezturiko dokumentuen, ezizenen eta auzipetuen arteko loturak «frogatu» gabe daudela salatu zuten abokatuek, halaber, baita ustez ETArekin egindako hainbat hitzordu gertatu zirela ere. Nabarmendu zuten, erraterako, ez dagoela «egiaztatzerik» auzipetuen eta egozten zaizkien ezizenen arteko loturarik, ezta ustez haiei atzemandako dokumentu eta objektuak haienak direnik ere. Zenonek aipatu zuen, adibidez, ustez Zuluetarenak ziren lehergaietan ez dagoela haren DNA aztarnarik. Berdin Enparantzaren kasuan: «Ez dago ez hatz markarik, ez DNArik... bulegoetan aurkituriko edozer haiei egotzi diete». Irregulartasun bete epaiketa, Larrartek ahoskaturiko galdera batean bildua: «Denak balio du?». Goirizelaiak aitzinetik erantzun zion: «Denak ez du balio epaiketa batean; zorrotza eta zehatza izan behar da».
CNI, «funtsezko»
CNIren parte hartzeaz luze jardun zuten atzoko auzi saioan. Abokatuek nabarmendu zuten, hain zuzen, 13/13 auzia (H)alboka txostenean oinarritua dagoela, eta hori idazteko CNIren lana «funtsezkoa» izan zela. Zenon: «Ez da egia 2008an ETAri atzemandako dokumentuekin hasi zela ikerketa; (H)alboka txostenak CNIk egindako entzuketetan du oinarria». CNIren laguntzarik gabe ezin izanen ziren egin auzipetuen atxiloketak eta horien aurkako ikerketak, Zenonen ustez. Gisa berean mintzatu zen Larrarte: «CNIk lotu zuen Ilazki Julen Zelarainekin eta Marxel Arantza Zuluetarekin. (H)alboka tesia CNIrena da».
Dokumentu zifratuen desenkriptatzean ere parte hartu zuen CNIk, Zenonek gogoratu zuenez, eta salatu zuen epaiketan deklaratu duten guardia zibilek «garrantzia kendu» nahi izan diotela horri, hala jardutea legez kanpokoa delako. Haatik, guardia zibilek ez dute ukatu CNIk ikerketan parte hartu zuela. Enparantzaren eta Zuluetaren abokatuak gogoratu zuen fiskalak berak ere eskatu zuela CNIren dokumentuak desklasifikatzeko, nahiz eta ez zen hala gertatu. Azkenean, gainera, zerbitzu sekretuetako agenteek ez dute testigu gisa deklaratu, eta ez dira identifikatu ikerketan parte hartu zuten pertsona jakinak. Larrarte kexu azaldu zen horregatik: «CNIk sekretuan jardutea normala da, baina zuzenbidean eragina badu, azalpenak eman behar ditu».
CNIren entzuketak, era berean, ez ziren «edozeini» egindakoak: «Abokatuen eta haien bezeroen arteko komunikazioak entzun zituzten, sekretu profesionala urratuta», salatu zuen Zenonek. Gogoratu zuen Estrasburgoko jurisprudentziak dioela horrek giza eskubideak urratzen dituela.
Guardia Zibilaren miaketei buruz, Larrarte abokatuak zehaztu zuen dekanoak adierazi zuela miaketa bera baino lehen jada jendea zegoela bulegoan, eta bazirudiela guardia zibilek bazekitela nora jo eta zeren bila joan. Miaketako akta soilik hiru guardia zibilek izenpetu zuten, halaber, nahiz eta gehiagok parte hartu zuten: «Zergatik ez zuten sinatu besteek?», galdegin zuen abokatuak. Guardia zibilei epaiketan zehar miaketei buruz galdetuta, bertsio ezberdinak eman zituzten, Larrartek ohartarazi zuenez: batzuek erran zuten atxilotuak elkarrekin zeudela; bertze batzuek, aparte.
Zuluetaz eta Enparantzaz, Zenonek nabarmendu zuen ez dagoela frogarik horiek ETAko «burutzat» jotzeko. Abokatuak zehaztu zuen informazioa ematea eta iraultza zerga kobratzea ez direla «zuzendaritzako» kide izatearen sinonimo.
Zuriarrainez, Goirizelaiak azpimarratu zuen ez dagoela «ezer» haren aurka: «Torturapean egindako deklarazioetan berretsi zituen akusazioak, eta giza eskubideak urratuz lortzen diren frogak ezin dira erabili». Gogoratu zuen perituek sinesgarritasuna eman ziotela haren tortura deklarazioari. Zuriarrainen ordenagailuaz dauden kontraerranak ere azaleratu zituen Goirizelaiak: ez dago argi atzeman zutenean piztua edo itzalia zegoen.
Larrartek ere azpimarratu zuen Sarriegiren aurkako froga falta: Gabai ezizenarekin lotzen dute txostenean, baina datak eta lekuak ez datoz bat. Erraterako, Gabai-ren jarduera 2006 eta 2009 artean kokatzen dute, eta Sarriegiri atzemandako agiri guztiak garai horretatik kanpo daude. Futbolari izatearekin ere lotzen dute, baina Larrartek atzo oroitarazi zuen futbolean jokatu duten abokatu gehiago daudela.
Kartzela ez da «etena»
Delitu beragatik bi aldiz zigortzeari buruz —11/13 auziagatik zigorra bete zuten auzipetuek—, defentsak adierazi zuen kartzelak ez dakarrela etenik delituan, izaera «iraunkorrekoa» baita; eta, beraz, ezin direla berriro horregatik epaitu, delitua bigarren aldiz egin balute bezala. Abokatuek fiskaltzaren kontraerranak azaleratu zituzten gai horretan. Goirizelaiak nabarmendu zuen auzipetuei horixe leporatzen dietela: euskal presoen eta ETAren arteko lotura egitea. Preso egoteak ez lekarke etenik erakunde armatuaren parte izatearen delituan, beraz. Zenonek azaldu zuen auzipetuek bertze presoekin harremanetan segitu zutela kartzelan zeudenean, abokatu gisa; eta, are, etakideak balira bezalako tratua eman zietela, Euskal Herritik urrunduta eta lehen gradua ezarrita, bertzeak bertze: «Kartzelan etakide gisa tratatu baldin badituzte, ezin da esan espetxean egoteagatik eten bat egon denik».
Egoera politikoaz ere jardun zen Goirizelaia, joan den ortziralean Jose Perals fiskalak errandakoei erantzunez. Izan ere, fiskalak adierazi zuen ETA ez dela oraino «desagertu». Horren aurka mintzatu zen Goirizelaia: «Hori errealitatea saihestea da».
Epaiketak gaur segituko du, Nerea Redondoren eta Saioa Agirreren abokatu Jose Mari Elosua eta Ibon Altunaren argudiatzeekin; eta auzipetuek eurek ere hartzen ahalko dute hitza. Auzi saioak gaur bukatzea espero da. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205449/zuluetak-eta-enparantzak-nabarmendu-dute-euskal-presoek-bide-juridikoak-hartzeko-eztabaidan-lagundu-zutela.htm | Politika | Zuluetak eta Enparantzak nabarmendu dute euskal presoek bide juridikoak hartzeko eztabaidan lagundu zutela | Biek ukatu dute leporatzen dietena, eta testuinguru politikoa aintzat hartzeko eskatu dute. Saioa Agirreren eta Nerea Redondoren abokatuek ohartarazi dute ez dagoela frogarik haien aurka. Epaiketa bukatuta, sententziaren zain gelditu dira sei auzipetuak. | Zuluetak eta Enparantzak nabarmendu dute euskal presoek bide juridikoak hartzeko eztabaidan lagundu zutela. Biek ukatu dute leporatzen dietena, eta testuinguru politikoa aintzat hartzeko eskatu dute. Saioa Agirreren eta Nerea Redondoren abokatuek ohartarazi dute ez dagoela frogarik haien aurka. Epaiketa bukatuta, sententziaren zain gelditu dira sei auzipetuak. | Epaiketen akaberan auzipetuei eman ohi zaie azken hitza, eta hala egin dute gaur Arantza Zulueta eta Jon Enparantza euskal herritarrek Espainiako Auzitegi Nazionalean, 13/13 epaiketaren azken saioan —bertze auzipetuek ez dute mintzatu nahi izan—. Bi auzipetuek egozten zaizkien akusazioak ukatu dituzte —bertzeak bertze, gogorarazi dute ez dagozkiela haiei egozten zaizkien ezizenak—, eta abokatu gisa euskal presoen arteko eztabaidan laguntza eman zutela nabarmendu dute. Hala adierazi du Zuluetak, erraterako: «Euskal presoen arteko eztabaidan lagundu dut, kartzela legedia onartzearenean. Nire lana esan dizuedan hori baino ez da izan: juridikoki eta politikoki laguntzea, eta uste dut merezi izan duela». Azpimarratu du, izan ere, «emaitza onak» ekarri dituela eztabaida horrek, «denentzat»: «Presoak dauden egoeran daude eztabaida hori ahalbidetu zelako».
11/13 epaiketako zigorra betetzeaz ere aritu da Zulueta: hiru urte, sei hilabete eta hamazazpi egun egin zituen preso, haren aurkako akusazioak onartuta. Zehaztu du, ordea, gizartearen onurarako onartu zituela akusazio horiek: «Akordio baten bidez, egozten zitzaidana onartu nuen, testuinguru baten barruan, urratsak egin ahal izateko bizikidetzaren eta bakearen bidean». Egoera politikoari ere erreparatu dio Zuluetak, eta kontuan hartzeko eskatu dio epaimahaiari, bertzeak bertze, ETAk indarkeria utzi izana eta Urriaren 18ko Adierazpena adibide jarrita: «Horrek guziak eragina izan beharko luke sententzian». Enparantzak ere salatu du testuinguru politikoa kontuan ez hartzea: «ETAren jardueraren etetetik hainbeste urtera, deitoragarria da gatazkaren ondorioei oraindik perspektiba polizial eta judizial batetik ekitea». Angela Murillo epaileak bi aldiz moztu du Enparantza, bertzeak bertze ETAri erreferentzia egiteagatik: «Hemen ez da politika egiten, justizia egiten da», salatu du. Baina berriro ekin dio Enparantzak, eta Jose Perals fiskalak joan den ortziralean egindako adierazpenak kritikatu ditu: «Guztiz lekuz eta garaiz kanpo dago. Ezin da segitu esaten ETA oraindik existitzen dela: falazia bat da».
Bi auzipetuen adierazpenekin bukatu da 13/13 epaiketa, eta sententziaren zain gelditu beharko dute sei auzipetuek —zortzi ziren hasieran, baina Juan Mari Jauregi irailean zendu zen, eta fiskalak joan den astean erabaki zuen Julen Zelarain auzitik erretiratzea—.
Espetxe zigor luzeak eskatuak ditu fiskalak auzipetuentzat: Julen Zelarainen akusazioak kenduta, guztira 66 urtera artekoak. Zulueta eta Enparantza ETAko «buru» jo zituzten fiskalak eta akusazio partikularrak; Sarriegi eta Zuriarrain, «kide»; eta Redondori eta Agirreri «laguntzaile» izatea leporatu zien. Urrunago ere joan zen Jose Perals fiskala —Altsasuko auziko bera da—: adierazi zuenez, «ETA ez da desagertu».
Ibilbide luzea izan du 13/13 auziak: 2010eko apirilaren 14an egindako polizia operazio bat du abiapuntu, eta hamar urte baino gehiago pasatuta abiatu zen epaiketa, joan den uztailean.
Frogarik ez
Auzipetuak mintzatu aitzin, gaurko saioan Nerea Redondoren eta Saioa Agirreren abokatu Jose Mari Elosuak eta Ibon Altunak hartu dute hitza, defentsaren argudiatzeekin segitzeko. Biek ala biek azpimarratu dute ez dagoela frogarik auzipetuen aurka. Agirreren kasuan, erraterako, Altunak nabarmendu du haren aurka dagoen froga bakarra torturapean jasotako polizia deklarazioa dela, eta «bere borondatearen aurka» egin zuela, beraz. Ondotik deklarazio horiek berak ukatu zituen auzipetuak. Abokatuak nabarmendu du, gainera, perituek sinesgarritasuna eman ziotela Agirreren tortura deklarazioari, eta fiskalak ez duela horren aurka egin. Altunaren hitzetan, tortura deklaraziotik gainerako guzia ez dago frogatua: «Susmoetan oinarritua dago dena; prozedura osoan atzemandako inolako dokumentutan ez da Agirre aipatzen». Auzipetua absolbitzea «beste erremediorik» ez dutela erran die epaileei. Epaiketaren luzamenduak ere salatu ditu Altunak, eta nabarmendu du hark garaiz aurkeztu zuela defentsako idatzia. Testuinguru politikoa kontuan hartzeko eskatu du abokatuak, baita auzipetuaren egoera pertsonala ere.
Redondoren eta irailean zendutako Juan Mari Jauregiren kasuan, berriz, Elosuak azaldu du akusazioak zortzi lerro baino ez dituela idatzi bi auzipetuen aurka —horietatik bi baino ez dira Redondori buruzkoak—, eta «baieztapen faltsuak» direla guztiak. Lerro horietan Redondori leporatzen zaio Jauregiri 44.500 euro eman izana, «ETAri laguntzeko», eta aipatzen da «legez kanpoko jardueretatik» lortu izanen lukeela Redondok dirua. Bada, Elosuaren arabera, ez dago frogatuta ETArekiko lotura hori. Aitzineko sententzia bat ere aipatu du fiskalak Redondoren aurrekari gisa, baina absolbitu egin zuten orduko hartan: «Redondoren irudi faltsu bat ematen saiatu dira, eta hori ez da zilegi. Ezin da edozer egin ahozko epaiketan. Zergatik egiten diote erreferentzia horri?».
Abokatuak ohartarazi du, halaber, fiskalak ez duela frogarik aurkeztu Redondoren aurka: «Ezin da errugabetasun presuntzioa ukatu, aurkezturiko froga bakarrak defentsarenak izan baitira». Frogak kontrako norabidean eskatu izana ere gaitzetsi du Elosuak: izan ere, fiskalak Redondori leporatu zion ez zuela «justifikatu» nondik atera zuen atzeman zioten dirua. Alta, fiskalak frogatu beharko luke nondik atera zuen, eta ez alderantziz. «Inkisizio froga bat» da hori, Elosuaren ustez, «errugabetasun presuntzioa» urratzen duena: «Zuzenbidearen aurkakoa da». Gainera, eta fiskalak errandakoaren aurka, Redondok azaldu eta frogatu egin zuen diru haren jatorria, abokatuak azaldu duenez: «Frogatu zuen bere aurrezkiak zirela, 2001etik bildutakoak, beltzean lan eginda lortuak». Hainbat lekukok berretsi zuten hori. Elosuak absoluzioa galdegin du Redondorentzat ere.
Atzo bertze auzipetuen abokatuen txanda izan zen, eta gisa berean aritu ziren: frogak baliogabetzeko eta Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Iker Sarriegi eta Naia Zuriarrain auzipetuak absolbitzeko eskatu zuten Alfonso Zenonek, Jone Goirizelaiak eta Aiert Larrartek. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205450/haur-parkeak-itxi-eta-edukierak-mugatu-dituzte-agurainen-covid-19agatik.htm | Gizartea | Haur parkeak itxi eta edukierak mugatu dituzte Agurainen, COVID-19agatik | 1.064ko intzidentzia tasa du 100.000 biztanleko. Hori dela-eta erabaki du udalak liburutegiko eta kiroldegiko edukierak mugatzea eta haur parkeak ixtea | Haur parkeak itxi eta edukierak mugatu dituzte Agurainen, COVID-19agatik. 1.064ko intzidentzia tasa du 100.000 biztanleko. Hori dela-eta erabaki du udalak liburutegiko eta kiroldegiko edukierak mugatzea eta haur parkeak ixtea | Aguraingo Udalak (Araba) bertan behera utzi ditu zenbait jardunaldi, haur parkeak itxi ditu, eta liburutegiko, musika eskolako eta kiroldegiko edukierak mugatu ditu, COVID-19ak eraginda. Positibo tasaren goraldia izan du: 1.064koa da 100.000 biztanleko.
Eusko Jaurlaritzari eskatu dio PCRak egin ditzala herriko osasun etxean, Gasteizera joan behar izan gabe, eta ikastetxeetan baheketak egiteko eskatu dio. Osasun Sailean ez dute beharrezkotzat jo baheketak egitea, eta PCRei buruzko eskaera aztertzen ari direla jakinarazi dute. Horri buruz aritzeko bildu zen premiaz atzo iluntzean udal gobernua, eta erabaki zuen zenbait neurri hartzea. Azaroaren 21era arte egongo dira indarrean, eta intzidentziaren arabera berrikusiko dituzte. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205451/laquohodeitzarrakraquo-onartu-arren-etorkizuna-laquoitxaropenezraquo-ikusten-du-txibitek.htm | Politika | «Hodeitzarrak» onartu arren, etorkizuna «itxaropenez» ikusten du Txibitek | Ordubete eta 40 minutuko hitzaldi luzean, bi urteotan egindakoaren inbentario luzea egin du, pandemiaren ondorengo erronketan jarriz arreta eta «adostasunen beharra» azpimarratuz. | «Hodeitzarrak» onartu arren, etorkizuna «itxaropenez» ikusten du Txibitek. Ordubete eta 40 minutuko hitzaldi luzean, bi urteotan egindakoaren inbentario luzea egin du, pandemiaren ondorengo erronketan jarriz arreta eta «adostasunen beharra» azpimarratuz. | Legealdi erdia iraganda, bi urteotan egindakoaren inbentario luzea egin du Maria Txibite gobernuko lehendakariak Nafarroaren egoerari buruzko eztabaidaren hasierako diskurtsoan. «COVID-19 osteko garai honi itxaropenez aurre egiten diogu», nabarmendu du, nahiz eta gaineratu «hodeitzar batzuk» ageri direla ekonomian; hala nola industriari eragin dioten hornidura arazoek eta herritarren erosahalmenari eragiten dioten inflazioak. Haatik, Txibitek zehaztu du krisi honi aurre egiteko iparrorratza argi dutela: «Pandemiatik irteteko, baliabideak erabiltzen ari gara, eta ez murrizketak, beste garai batzuetan egin zen bezala. Eta ondo dakigu zein diren haren ondorioak».
Lehen hitzetan, eskerrak eman dizkie «Nafarroarentzako proiektu eta gobernu honi bide eman dieten alderdiei». 2019ko uztailean akordio programatikoa sinatu zuten lau indarrek ez dute gehiengorik parlamentuan —23 parlamentari dituzte, orotara—, eta horregatik «beste indar batzuekin hitzartzeko beharra» izan dutela goraipatu du: «Akordioak bilatzeko orduan, elkarrizketa da eta izango da gure erreminta». Gizarte eta ekonomia eragileekin lan egiterakoan ere, adostasunaren defentsa egin du Txibitek. «Konfrontazioaren aurka, kontsentsua». Horren adibidetzat jarri du ekainean aurkeztutako enplegu plana, 2024ra artekoa.
Era berean, azpimarratu du Espainiako Gobernuarekiko harremanetan «gobernantza partekatua teoriatik praktikara» eraman dutela eta aurten bi eskumen eskualdatuko direla. Bata, Iruñeko espetxeko osasun zerbitzua abian dela abuztuaren 1etik, eta bestea, akordioa lortu dutela jada gutxieneko bizi sarreren gastua eta diru sarrerak kudeatzeko. «Gure autogobernua gaur sendoagoa da, eta erakusten dugu elkarrizketaren eta akordioaren bidez gehiago lor daitekeela konfrontazioaren bidez baino».
Trafikoaren eskumenari dagokionez, berez, 2018ko urriaren 31n akordioa izenpetu zuten Pedro Sanchezek eta Uxue Barkos orduko lehendakariak, 2019ko maiatzerako itzul zedin 1928tik 1964ra arte Nafarroak izandako eskumena. Hiru urte geroago, oraindik ez da gauzatu. Txibiteren esanetan, baina, abenduaren 1ean emango du «pauso historiko hori».
Oraindik egiteke dagoen beste kontu bat da 2020tik 2024ra arteko eperako ekarpenaren kalkuluarena. Pandemia bat tarteko, ia bi urte iragan dira, eta oraingoz ez dago akordiorik bere gain hartu gabeko eskumenengatik Nafarroak estatuari zenbat ordaindu behar dion zehazten duen metodologiaren inguruan. Txibitek esan du «lanean» ari direla: «Hilabeteak daramatzagu hizketan, eta berritasunak izan ahala horien berri emango dugu».
«Beste garai batean»
Txibiteren esanetan, herritarren %90 inguruk hartu du txertaketaren pauta osoa, eta, horri esker, «beste garai batean» daude: «Ezin dugu ahaztu bizi izandakoa eta ikasitakoa. Ikasitakoak balioko digu hobetzeko eta erronkei aurre egiteko duela bi urte irudikatu ere ezingo genukeen ikuspegi batekin», aipatu du. Erronka horien artean jarri du lehen arreta sendotzea, eta, adibidez, iragarri du espero dutela abendurako pandemia aurreko presentzialtasun mailara itzultzea.
Aitortu du itxarote zerrendetan «datu txarrak» dituztela, eta «neurriak prestatzen» ari direla. Pandemiari aurre egiteko kontratatu behar izan diren profesionalen %70i eutsiko dietela azaldu du, halaber. Nafarroa osoan, osasun etxeetan ehun erizain inguru kontratatzeko asmoa dute, adibidez: aurten 44, «bertara iristeko zailtasun handieneko osasun etxeetan» eta 2022an gainerakoak, beste osasun etxeetan. Lan deialdi publikoak «bizkortzeko» asmoa ere azaldu du. Legealdian 1.200 lanpostu kaleratu dira.
Europako laguntzei dagokienez, Txibitek esan du gobernu akordioan ezarritako lehentasunekin bat eginda daudela. Erronketako bat auto elektrikoa da. Airean dago zer gertatuko den Volkswagenekin eta luzera Landabenek zer eginkizun izango duen. VW taldeko presidentearen hitzetan, «auto elektrikoaren balio erantsiaren kate osoa izango du Espainiak», eta, promes hori gogoan, Landabenek eta Martorellek auto elektrikoa ekoitziko dutela uste du Txibitek: «Gure eskumenen barruan, lanean ari gara horretarako». Ekoizpenetik harago, auto elektrikoaren hedapenerako, aipatu du «igo» egin direla auto elektriko eta hibridoak erosteko eta karga guneak jartzeko laguntzak, zehaztu gabe kopurua: «Gure erkidegoa erreferente izatea nahi dugu, bai karga kantitatean, bai kalitatean».
Next Generationi lotutako beste laguntzen inguruan ez du datu berririk eman. Elikagai industriari lotutako eraldaketa ekonomikorako eta suspertzerako planaren barruan, 39 enpresak jaso dute laguntza, eta horietatik hemeretzi Nafarrakoak dira, Txibiteren esanetan.
Trantsizio energetikoari dagokionez, azaldu du hidrogeno berdearen agenda lantzen ari direla eta energia berriztagarrietan 69 proiektu dituztela: 34 parke eoliko eta 35 fotovoltaiko. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205452/biktima-guztien-alde-eta-batez-ere-biktima-bakoitzaren-alde.htm | Iritzia | Biktima guztien alde, eta batez ere biktima bakoitzaren alde | Biktima guztien alde, eta batez ere biktima bakoitzaren alde. | Horma-irudi bat egiteko auzokideen hausnarketa eta parte-hartze prozesuak irekitzen diren garai honetan, nire haurtzaroa eta gaztaroa datozkit burura, neure herria: inork ez zidan inoiz iritzia eskatu teorian guztiona zen eremu publikoan jartzen zutenaren inguruan, eta batzuek espazio hori bere egin zuten hamarkadetan zehar kartel eta pintadaz josiz. Bertan gizakien aurkako eraso larriak burutu zituzten edo horretan lagundu zuten presoen amnistia eskatzen zuten; edo gure bizilagunen irudiak jartzen zituzten diana barruan; beste batzuetan ETAk bahituak zituen pertsonak aske uzteko ordainketa exijitzen zuten; edo heriotza-zigorra ekar zezaketen txibato edo traidore hitzak idazten zituzten; eta ETAk akabatu berri zuen gizonarentzat izorra hadi bezalako espresio mingarriak margotu ere bai.
Inguru hartan sozializatu ginen, hark guztiak etika publikoarentzat zuen eragin suntsigarriaz konturatu gabe. Horma haiek ETAko preso eta militanteen aurka egiten ziren edo egin zitezkeen erasoekiko guztiz bihozbera bilakatu gintuen, eta militante hauen biktimekiko erabat bihozgabe. Eta ETAren biktima hauen bizitza eta eskubideak ez ziren inolako horma edo eremu publikotan aldarrikatzen.
Eta giza eskubideen defentsan sektario hutsak ziren arren, zoritxarrez frogatuta geratu zen, askotan salatzen zuten bezala, torturak eta tratu txarrak egon zirela eta estatu terrorismoak ere izugarrikeria ugari egin zituela, horrek guztiak suposatzen zuenarekin: biktima horiei eta beren senitartekoei eragiten zitzaien oinaze bidegabea, eta zuzenbide estatuari egiten zitzaion kaltea.
Eta hainbeste denboran zehar nagusitu zen indarkeriak guztiz hondatuta utzi zuen gure herria: ehunka hildako eta zauriturekin, lur jota geratu ziren milaka lagunekin eta gizartea ere oso ukituta geratu zen. Orain zatitxoak batu eta apurtutakoa konpontzea dagokigu, eta bakoitzak bere erantzukizuna bere gain hartu beharko luke.
Estatuari eta botere publikoei dagokienez, espainiar Konstituzioari begiratu bat egitea besterik ez dago —babesik handiena jasotzen duen muinari adibidez— askotan Estatuak inoiz zeharkatu behar ez zituen mugak gainditu zituela ikusteko. Eta hau esateko Espainiako auzitegiek, segurtasun indarrek eta administrazioko goi-karguek pertsonen bizitza eta osotasunaren aurka egindako delitu larriengatik emandako epaietan oinarritzen naiz, eta nazioarteko auzitegiek tortura eta tratu txarrak ez ikertzeagatik emandako ebazpenetan. Boterea izan zutenek eta boterea dutenek autokritika egin beharko lukete, eta berroneratze demokratikoa egiteko eta gertatutakoa ez errepikatzeko konpromiso sendoa hartu.
Bestalde, ETAren eta bere inguru politiko eta sozialaren erroek gure gizarteak duen onena kutsatu zuten: gizarte mugimenduak, kultura, politika… Mugimendu ekologistan, adibidez, ETA bere jarduketa eremuan muturra sartzearen aurka zeudenen ahotsa guztiz isilduta geratzen zen ETAk egiten zituen izugarrikerien aurrean pasibo mantentzen zirenen artean edo ETAren jarduera justifikatzen zutenen artean. Mugimendu feministari dagokionez, ez dakigu inoiz ETAren indarkeriak emakumeengan izan duen eraginaren inguruko hausnarketa edo ikerketarik egin ote duten, esate baterako zenbat emakume alargun atera zen Euskaditik senarraren hilkutxarekin batera, asko beren ume txikiak besoetan hartuta, edo zer garrantzi izan zuen emakume biktima askoren ahaleginak gorrotoari eutsi eta seme-alabei ez helarazteko. Sindikatuak, askotan ezker abertzalearen deialdietara biltzeko prest, hain kritiko eta gogor —eta horrela izan behar du— lan-istripuekin, ez dut gogoratzen horrelako jarrera zorrotzik ETAren hilketen aurrean, nahiz eta hildakoa sindikatuko kidea izan. Zein epel jokatzen zuten ETAk enpresariak mehatxatu eta hiltzen zituenean; penagarria da langileen borrokan jokabide horiek sobera zeudela argi zutenen ahotsa ez gailentzea. Eta zer esan kultura eta euskarari buruz… Zein arrotza egiten den giro batzuetan indarkeriari zilegitasuna euskaraz kentzea, txarto ikusita dagoela esango nuke; baina zorionez gero eta gehiago gara konpromiso hori geureganatzen ari garenok.
Gizarte-mugimenduetan aritzen diren pertsonak beraien militantziaren inguruko hausnarketa sakona egitera animatzen ditut, eta ondo legoke biktima ezberdinen lekukotasunen argipean egitea. Zeren eta, indarkeriaren aldeko kultura edo indarkeriarekiko jarrera akritikoa gailendu den azken hamarkada hauen ondoren, urteak beharko ditugu hau guztia gainditzeko, eta biktimak, gutxietsiak eta isilduak izan diren arren, txertoa eta sendagarria izan daitezke, eta gizartearen erdigunean jarri beharko genituzke gizarte eta politikako ekimen guztietan zeharka eraginez; lehenengo eta behin bidezkoa delako, eta bigarrenik guztion onerako izango litzatekeelako. Etorkizun hobea lortze aldera, biktimek eta gizarteak eskutik helduta aurrera egin beharko lukete, biktimek erabateko aitortza lortu arte eta gizarteak normaltasuna berreskuratzen duen bitartean.
Eta, bukatu baino lehen, goiburuan jasotzen dudan ideia azaldu nahiko nuke: azken boladan erraz esaten dugu biktima guztien alde gaudela, baina jada desagertuta dagoen Bakearen Aldeko Koordinakundeko lagun batek zioen bezala, "biktima guztien alde esan beharrean, biktima bakoitzaren alde gaudela esan beharko genuke”. Ñabardura hau ez da huskeria, eta beharrezkoa da horrela sentitzen dugun hausnartzea, zeren eta hori horrela bada giza eskubideen alde gaudela esan ahal izango dugu, eta indarkeriari zilegitasuna errotik kentzeko gai izango gara.
Bukatze aldera, lau biktima zehatz gogoratu nahi ditut, eta beraiekin batera beste guztiak, denek merezi dutelako plaka bat, lore bat, oroitzapen bat.
Sebastian Aizpiri Lejaristi: ETAk hil zuen, Eibarren, 1988ko maiatzaren 25ean; bere hilketaren inguruabarrak inflexio-puntu bat izan ziren niretzat, eta Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundearekin bat egiteko erabakian berretsi ninduten. Juan Carlos García Goena: GAL taldeek hil zuten, Hendaian, 1987ko uztailaren 24an, eta harekin batera bere alarguna eta alabak ere gogoan izan nahi ditut, eta estatu terrorismoaren eta tortura eta tratu txarren biktima guztiak Patxi Elola Azpeitia: Zarauzko Udaleko zinegotzi sozialista, berak eta bere familiak mehatxua eta jazarpen indarkeria jasan behar izan zuten milaka euskaldunek bezala.
Azkenik, Jose Manuel Piñuel Villalón: ETAk akabatu zuen, Legutioko Guardia Zibilaren kuartelean jarri zuen bonba-auto baten bidez, 2008ko maiatzaren 14an. Bere hil-kaperara joan nintzen eta agian horregatik bere hilketa bereziki sentitu nuen. Legutiotik pasatzen naizen bakoitzean bere argazkia ikusten dut kuartela zegoen eremua inguratzen duen hesian jarrita, eta bere alargunaz eta semeaz gogoratzen naiz, eta bere lankideez ere bai, eta indarkeriaren zentzugabekeria eta injustizia datorkit burura. Zer pena.
Eta amaitzeko Coviteko kideei eskerrak eman nahi dizkiet aurten azaroaren 11n Iruñean antolatu dituzten jardunaldietan parte hartzeko egin didaten gonbidapenagatik. Ezingo naiz joan baina idatzi hau eskaini nahi diet; nahiz eta neurri handi baten biktimak beraiek emandako guztiaren emaitza den. | |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205453/egungo-kaleratze-erraz-eta-merkeei-eutsiko-die-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Egungo kaleratze erraz eta merkeei eutsiko die Espainiako Gobernuak | Madril prestatzen ari den lan erreformak ez du ukituko kaleratzeen esparrua, Yolanda Diez Lan ministroak aitortu duenez. CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok erantzun dio "kaleratzeak mugatu" egin behar direla | Egungo kaleratze erraz eta merkeei eutsiko die Espainiako Gobernuak. Madril prestatzen ari den lan erreformak ez du ukituko kaleratzeen esparrua, Yolanda Diez Lan ministroak aitortu duenez. CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok erantzun dio "kaleratzeak mugatu" egin behar direla | Negoziazio betean dira Espainiako eragile sozialak eta gobernua, hil honetan bertan adosturik beharko lukeen lan erreforma gauzatzeko, baina dagoeneko forma jakin batzuk hartzen ari da testua. Esaterako, egungo lan araudiak finkatzen duen kaleratze merke eta errazek bere hartan jarraituko dute. Hala aitortu du Yolanda Diaz Lan ministroak azken orduetan. «Kaleratzeak ez ditugu ukituko gobernuaren akordio batez».
Horrekin batera, Diazek azaldu du «teknikoki» ezin dela indargabetu PPren gehiengo absolutuarekin onartutako 2012ko lan erreforma, baina «behin-behinekotasunaren eta prekaritatearen aurka» esku hartu behar duela gobernuak, eta aldaketak egin daitezkeela egungo araudian. Adibidetzat jarri du, hain zuzen, gaixo baimena duen langile baten kaleratzea debekatzeko asmoz gobernuak egin zuen aldaketa.
Bada, dagoeneko sindikatuen erantzuna jaso du Diaz ministroak. CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok esan du "kaleratzeak mugatu" egin behar direla, eta "barne malgutasunerako neurriak" ezarri behar direla enpresek kontratuak haustera jo ez dezaten arazoak iristen direnean. "Ez gaude ados gobernua esaten ari denarekin. Kaleratzea baliabide gisa erabil ez dezaten oztopo gehiago jarri behar dira. Kaleratzea librea eta merkea bada, enpresek kaleratzeak egiteko joera naturala dute".
Diazek onartu du langileentzat lan erreforma «oso gogorra» egin zuela PPk, eta orain «babes mekanismoak» jarri behar direla indarrean, eta negoziazio kolektiboa «orekatu» egin behar dela. Oreka horrek ultraaktibitatea berriro mugagabea izatearekin hasi beharko luke, urtebetekoa baztertuz, eta itunak betetzeari uzteko enpresen pribilegioa baliogabetuta; baina ministroa ez da sartu eduki horietan, ezta sektoreko eta enpresako itunen lehentasunean ere.
Ezaguna da CEOE patronalaren marra gorri bat dela lan hitzarmenen prebalentzia ez ukitzea, multizerbitzu enpresa handietan beren itunak aplikatzen jarraitu nahi dutelako eta ez sektorekoak, soldata merkeagoei eusteko. Diaz ministroak esan du langile asko prekaritatean bizi direla eta Caritasera jotzen dutela. «Jasangaitza da, lotsagabea», esan du. Prekaritateari aurre egiteko, Lan Ministerioa kontratazioaren behin-behinekotasun handia apaldu nahi du, enpresa baten aldi baterako kontratuak gehienez lantaldearen %15era mugatuz. Muga hori, ordea, sektoretik sektorera aldatuko dela segurutzat jotzen zuten atzoko elkarrizketa sozialerako mahaiko zenbait iturrik.
«Akordio bat lortu arte», ez da altxatuko
Edonola ere, kontratuen menua murriztu nahi du Madrilek, Diaz ministroak berretsi duenez. Hezkuntza alorrarekin lotutakoak mugatuko ditu, hasteko. Espainian, behin-behinekotasun tasa handia dago, %25ekoa, eta Hego Euskal Herrian ere oso handia da: sektore publikoan %40era iristen da kontratu finkoez besteko kontratazioa, Europako handiena. Lan merkatuan arrakala handia eragiten ari da aldagai hori. Langile finkoek pilatzen dituzte baldintzarik onenak, eta, haien aldean, behin-behineko kontratuarekin jarduten dutenek gehiago nabaritzen dute prekaritatea. Dualtasun hori bukatu nahi du Espainiako Gobernuak, baina ikusteko dago berdintzea goitik edo behetik egingo duen; alegia, kontratuen menu berrian, aldi baterako kontratuak finko bihurtzean, oraingo finkoen baldintza berak izango dituzten ala kontratu finkoek eskubideak galduko dituzten.
Edonola ere, lan erreformaren inguruan «akordio bat lortu arte» ez da mahaitik altxatuko Yolanda Diaz, baina akordioa oso garesti dago. CEOEk atzo esan zuen langabeziaren azken datu onek indarrean dagoen lan araudiaren malgutasunean dutela oinarria, eta ez dago prest negoziazio kolektiboan PPk eman zion abantaila handia besterik gabe galtzeko. "Dena hobetu daiteke", esan du gaur CEOEko presidente Antonio Garamendik, baina erantsita "Europak aipatzen ez duen edukiak" ari dela hizpide hartzen gobernua. "Ezustea" hartu du Garamendik "duela hilabeteko paper bera" ikusi zuenean berriro atzo elkarrizketa sozialerako mahaiaren gainean. "Ez dakit gobernua koordinatu den ala ez, baina oran dela hamabost eguneko paper berarekin jarraitzen dugu".
Izan ere, Madrilgo gobernuak garbi dauka aldi baterako kontratuak egiteko baldintzak gogortuko dizkiela enpresei, eta kontratu finko etenak sustatu. Diaz ministroak jakinarazi du behin-behinekotasunaren abusuaren aurkako zigorrak gogortuko dituztela. Bistan da: CEOE lan erreforma aldatzeko akordio batera erakartzea ez da erraza, baina lan ministroak ez du amore ematen: «Erreformaren azken fasean gaude, eta akordioa egin dezakegula ikusten ari naiz. Aldeek nahi badute, akordioa egongo da». |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205454/europan-beste-agerraldi-handi-bat-izateko-arriskuaz-ohartarazi-du-omek.htm | Mundua | Europan beste agerraldi handi bat izateko arriskuaz ohartarazi du OMEk | Neurri sozialak hartzearen alde egin du Osasunaren Mundu Erakundeak, eta nabarmendu du oraingo erritmoan 500.000 hildako gehiago izango direla datorren otsailerako Europan eta Asia erdialdean. | Europan beste agerraldi handi bat izateko arriskuaz ohartarazi du OMEk. Neurri sozialak hartzearen alde egin du Osasunaren Mundu Erakundeak, eta nabarmendu du oraingo erritmoan 500.000 hildako gehiago izango direla datorren otsailerako Europan eta Asia erdialdean. | OME Osasunaren Mundu Erakundeak ohartarazi du beste agerraldi handi bat izateko arriskua «handia» dela Europan, eta zehaztu du horren atzean daudela txertatze erritmo motela eta murrizketak arindu izana. «Beste agerraldi bat izateko puntu kritikoan gaude. Pandemiaren erdigunean dago orain Europan, duela urtebete bezala. Gaur dugun abantaila da gehiago dakigula, eta beraz, gehiago egin genezakeela», adierazi du OMEren Europako arduradun Hans Klungek. Haren esanetan, neurri sozialak hartu ezean, hemendik otsailera bitartean beste 500.000 hildako eragingo ditu pandemiak Europan eta Asia erdialdean.
Negua gerturatu ahala, koronabirus kasuak ere ugarituz doaz, batez ere Europa ekialdeko herrialdeetan. Ukrainan, kutsatzeak azkartu ditu delta aldaerak eta 40 milioi biztanleko herrialdean eguneko 720 hildakoren berri ematen ari dira batez beste azken egunetan. AEBen eta Errusiaren ostean, hildako gehien jakinarazi dituen estatua da Ukraina.
Hiru txerto mota jarri ditu Kievek eskuragarri, Pfizer, AstraZeneca eta Txinan egindako CoronaVac, eta 180 txertatze gune ere zabaldu dituzte, baina herritarren %20ra ez da heltzen txertatutakoen kopurua. Gobernuak ahaleginak egin ditu txertatze kanpainak eginez eta txertatu gabeei joan-etorriak murriztuz, baina, hala ere, askok nahiago dute txertatze dokumentu faltsuak erosi —Poliziak ehunka isun jarri ditu orain arte—. Joan den astean beste ahalegin bat egin zuen Volodimir Zelenski presidenteak, eta txeratzeko deia egin zien herritarrei: «Itzali sare sozialak, eta piztu zuen garunak».
Antzekoa da egoera Bulgarian ere. Han 4.922 kasuren berri eman zuten atzo, eta gobernuak jakinarazi zuen 954 pertsona eraman behar izan zituztela erietxera, horietatik %89,9 txertatu gabeak. Europako Batasunean txerto gutxien jarri dituen herrialdea da Bulgaria: herritarren %28k soilik hartu dute txerto bat.
Hungarian ere, kasuak joan den astearen erdian halako bi dira orain. Gaur bertan 6.268 kasu jakinarazi dituzte osasun agintariek. Gobernuak arindu egin ditu joan-etorrien neurriak: egun, soilik garraio publikoan da derrigorrezkoa maskara erabiltzea. Enpresa arduradunek askatasuna dute langileak txertatzera derrigortzeko, eta erietxerako bisitak, berriz, debekatuta daude. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205455/suitzako-unia-sindikatua-zuzenduko-du-anna-gabrielek.htm | Mundua | Suitzako Unia sindikatua zuzenduko du Anna Gabrielek | Genevako adarraz arduratuko da CUPeko diputatu ohia, eta bihartik kargu hori duen lehen emakumea izango da. | Suitzako Unia sindikatua zuzenduko du Anna Gabrielek. Genevako adarraz arduratuko da CUPeko diputatu ohia, eta bihartik kargu hori duen lehen emakumea izango da. | Tribune de geneve egunkariak zabaldu duenez, Suitzako Unia sindikatuko Genevako adarreko idazkari nagusi kargua hartuko du Anna Gabriel CUPeko diputatu ohiak bihar. Babes handiarekin aukeratu dute Gabriel kargu horretarako, eta lehen emakumezko idazkari nagusia izango da. Kazetak berak jaso ditu diputatu izandakoaren lehen hitzak: «Bihotzean daramat gorria. Ardura hori hartu nahi dute, emakumez osatutako talde batekin. Langileen eskubideak izango ditut buruan».
Urte eta erdi zeraman postu horrek hutsik, Alessandro Pelizzariak utzi zuenetik. Suitzako arlo pribatuko sindikaturik handiena da Unia, eta, batez ere, eraikuntzan, industrian eta zerbitzuetan aritzen da.
2018ko martxotik dago Gabriel Suitzan erbesteratua. Uztailean lehen aldiz irten zen handik Omnium Cultural erakundeak Elnan, Ipar Katalunian, antolatutako ekitaldi batean parte hartzeko. Espainiako Auzitegi Goreneko epaile Pablo Llarenak Gabrielen aurkako atxilotze agindua emana du Espainian, baina ez nazioartean, jakinik Suitzak ez lukeela estradiziorik onartuko arrazoi politikoetan oinarrituta. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205456/esparza-laquotxibite-ez-da-fidatzekoa-historiara-pasatuko-da-eh-bilduri-esker-bihurtu-zelako-lehendakariraquo.htm | Politika | Esparza: «Txibite ez da fidatzekoa, historiara pasatuko da EH Bilduri esker bihurtu zelako lehendakari» | Bakartxo Ruizek (EH Bildu) «anbizioa» eskatu dio Nafarroako Gobernuari, eta Txibiteren hizkuntza politika «iraingarria» txarretsi du bereziki. | Esparza: «Txibite ez da fidatzekoa, historiara pasatuko da EH Bilduri esker bihurtu zelako lehendakari». Bakartxo Ruizek (EH Bildu) «anbizioa» eskatu dio Nafarroako Gobernuari, eta Txibiteren hizkuntza politika «iraingarria» txarretsi du bereziki. | Panorama apokaliptikoa deskribatu du Javier Esparzak, Navarra Sumako eledunak, Nafarroaren egoerari buruzko eztabaida parlamentarioan. Haren irudiko, Nafarroak «lehiakortasuna» eta «lidergoa» galdu ditu azken urteetan, beste erkidego batzuen mesedetan, eta Maria Txibiteren gobernua ez ezik, Uxue Barkosena ere jo du horren erantzuletzat. Bi gobernu horien arteko ezaugarri komuna, gainera, EH Bilduren babesa dela uste du buruzagi erregionalistak: «EH Bilduk izan du giltza gobernu batean zein bestean, eta denok dakigu zer esan nahi duen horrek: zergen igoera, inposizioa, askatasunik eza eta bidea ixtea aurrerapenari». Are: Navarra Sumaren ustez, Txibitek «EH Bilduren esku utzi du Nafarroaren etorkizuna; garapenaren eta aurrerabidearen antitesiari, alegia».
Ekonomiari dagokionez, Esparzak nabarmendu du Nafarroa dela «lanpostu gehien suntsitu duen autonomia erkidegoa», eta lurraldeak «erakargarritasuna» galdu duela: «Jada ez gara erakargarriak enpresen sektorearentzat, Euskadi edo Errioxa ez bezala. Agian Txibite andreak Urkullu jaunari galdetu beharko dio, egin ohi dituzten bilera horietako batean, nola egin dezakeen inbertsioak erakartzeko». Azpiegitura handien «mantsotzea» ere kritikatu du koalizio espainiazaleko buruak: «Legealdia amaitzean, zortzi urte igaroko dira UPN gobernutik atera zenetik, eta denbora horretan, ez duzue ezer aurreratu Nafarroako Ubideko lanetan, ezta metro kubo bat ere; AHTari dagokionez, berriz, UPNk Madrilekin hitzartutako lanak egin dira soil-soilik».
Navarra Sumako ordezkariak uste du «UPNren gobernuekin lortutako arrakastaren inertzian» mugitzen ari dela Nafarroa, baina lehendakariari ohartarazi eskatu dio neurriak hartzeko: «Liderrak ginen, eta orain ez. Nafarroa hondoratzen ari da, ez aurrera ez atzera. Aurreko urteetako inertziak ez du betirako iraunen».
Osasun Departamentuaren «noraeza» ere kritikatu du Esparzak: itxaron zerrenden luzatzea eta lehen arretaren okertzea nabarmendu ditu. Horrez gain, COVID-19aren izurriaren kontrako estrategia «negargarria» izan zela esan du: «Lotsaren lotsaz mahai azpian sartzeko modukoa izan da Osasun Departamentuaren jardunbidea. Gobernu batek egin behar ez duenaren adibide garbiena». Horren adibidetzat jo du, besteak beste, «ostalariak abandonatu izana».
Esparzaren irudiko, baina, Txibiteren «hanka sartzerik» handiena izan da aurrekontuak EH Bildurekin negoziatzea: «Txibite andrea ez da fidatzekoa, eta historiara pasatuko da EH Bilduri esker gobernatzeagatik, akordio mespretxagarri horiei esker, ETAren terrorismoa gaitzestea eskatu gabe ere. Gogoratu behar dugu EH Bilduren zerrendetan daudela etakideak izandako militanteak. Nafarroa Euskal Herriaren parte izatea nahi duten horiek zuritzen ari zarete, helburu nagusitzat presoak kalera ateratzea nahi duten horiek».
Bakartxo Ruiz: «Zerbait gehiago espero genuen»
Esparzaren ostean, EH Bilduko eledun Bakartxo Ruizek hartu du hitza eztabaidan. COVID-19aren izurrialdian bizi izandakoari eta «osasun langileen dedikazio eta lan itzelari» erreferentzia eginez hasi du hitzaldia. Haren esanetan, hiru ondorio nagusi utzi ditu pandemiak: «batetik, agerian gelditu dira arlo publikoaren ahuldadeak eta gabeziak, eta urteetako pribatizazioen lorratzak; bigarrenik, osasun kudeaketan oker larriak egin dira, eta ez dugu autokritikarik sumatu; eta azkenik, agerikoa da Madrilek esanen duenaren zain gaudela beti, eta ezinezkoa da kudeaketa arin eta eraginkor bat egitea, burujabetzarik gabe».
Lehendakariaren diskurtsoari buruz, Ruizek esan du «zerbait gehiago» espero zuela koalizio independentistak: «Espero genuen ikuspegi konplaziente samarra, logikoa denez, baina ez dugu neurri, proposamen edo gogoeta berririk entzun». Horregatik, «anbizio gehiago» eskatu dio Nafarroako Gobernuari.
EH Bilduko ordezkariak «kezka» agertu du osasun publikoaren egoeraren gainean: «Sektorea ez dago iaz bezain tenkatua, baina zauriak zabalik dira oraindik: aurrez aurreko arreta ez da nahikoa, medikuak eta pediatrak falta dira, itxaron zerrendak handitzen ari dira... Eta, horri guztiari aurre egiteko, Osasun Departamentuaren errezeta bakarra da langileek aparteko orduak egitea eta pazienteak sare pribatura bideratzea». Sare publiko «indartsu» baten beharra nabarmendu du Ruizek.
Ekonomiari dagokionez, gaur egungo «erronka itzelak» aletu ditu legebiltzarkideak: «Agerian geratzen ari dira globalizazioaren eta kapitalismo basatiaren gabeziak, eta adituen arabera, hasiak gara kolapsoaren lehen zantzuak ikusten: argindarraren garestitzea, balizko itzalaldien arriskua, lehengaien eskasia...». Horri aurre egiteko tenorean, «interes espekulatiboak» baztertzeko galdegin du EH Bilduk eta, horren ordez, «elikadura eta energia burujabetzaren aldeko urratsak» egitera premiatu du gobernua: «Gobernuak anbizio osoz jokatu beharko luke, baina ez dugu halakorik ikusten. Ez dute balio aurreko krisietan aplikatutako errezeta zaharrek. Eskuinak badakigu zer nahi duen: zergak jaitsi eta zerbitzuak murriztu. Bada, Nafarroako Gobernuak egin lezakeen okerrena da eskuinak planteatutako diskurtso hori ontzat ematea». Hori dela eta, zerga eta diru bilketa «handiagoa eta bidezkoagoa» eskatu du, «bestela, murrizketa egoera batean ikus dezakegu geure burua, hemendik gutxira».
EH Bilduk «desadostasun agerikoak» ditu Txibiteren gobernuarekin, eta hiru nabarmendu ditu Ruizek: zerga politika, hizkuntza politika eta Abiadura Handiko Trena. Euskararen normalizazioaren aurkako erabakiak «gobernuaren miopia politikoaren ondorio» direla uste du legebiltzarkideak, eta lehendakariari esan dio «euskaldunak eta euskaltzaleak iraindu» egin dituela bi urtez, «lan deialdietan euskara meritutzat hartzeari uko eginez». Herritar guztiei euskaraz eta gaztelaniaz artatzeko baliabideak eta «profil elebidunak» eskatu ditu.
AHTari dagokionez, berriz, Ruizek esan du «proiektu zaharkitua» dela, «errentagarritasun ekonomiko eta sozialik gabekoa».
Azkenik, Nafarroako Gobernuak aurre egin beharreko bost erronka nagusi identifikatu ditu EH Bilduko parlamentariak: klima krisia, erronka demografikoa, bizikidetza, kohesio soziala eta hizkuntz politika eta burujabetzan aurrera egin beharra. «Adorea eta anbizioa» eskatu dizkio Txibiteri, horiei erantzuna emateko.
Barkos: «Dena ez da argi»
Geroa Baiko Uxue Barkosek, bere diskurtsoaren hasieran, nabarmendu du Geroa Baik gobernu barruan egoteko apustu politikoa egin zuela duela bi urte, aurreko legealdiko bidetik jotzeko asmoarekin. Haren ustez, elkarrizketa ezinbestekoa da gehiengoak lortzen saiatzeko, baina Txibiteri gogorarazi dio kontsentsurako bokazioa ezin dela nahasi «amore ematearekin». Hala, «dena ez da argi», Barkosen arabera. Etorkizuneko erronkei erreparatzean, zorrari garrantzia ez ematea aurpegiratu dio.
Azken urte eta erdian, pandemiari eta haren ondorioei aurre egiteko zor publikoa %20 handitu da, eta, Geroa Baiko eledunaren irudiko, Nafarroako Parlamentuan eztabaidatu behar da zorraren zer portzentaje erabili gastu arrunta eta inbertsioak finantzatzeko. Kezkatuta azaldu da Europako laguntzen diseinutik kanpo geratzen ari delako Nafarroa, baina etorkizunean laguntza horiek eragindakoaren %1,6 ordaindu beharko duelako. «Lehentasunezkoa da ardura partekatuari buruzko formulak bilatzea eta diseinu horren ahalmena izatea». Barkosek ulertzen du eztabaida horrek «deserosotasuna sor dezakeela eskubide historikoak konstituzioarekin lotzen dituzten indar politiko batzuen artean. Deserosoa izan daiteke, baina batzuen beldurrak ez ditzala hipotekatu etorkizuneko belaunaldiak».
Pozik azaldu da, dena den, «hogei urteren ondoren» Nafarroak eskumen gehiago lortu dituelako eta aurreko legealdian egin den lanarekin lotu du: espetxeko osasun zerbitzua eta gutxieneko bizi sarreren kudeaketaren eskumena lortu berri dira, eta abenduaren 1ean trafiko eskumena itzuliko da. Ikerketa eta garapenarekin gauza bera lortzera dei egin du. Dena den, kritiko agertu da adostasuna falta delako 2020tik 2024ra arteko ekarpenaren kalkuluaren inguruan. «Autogobernuaren defentsa egunero erakusten da, eta ez ahaztu, halaber, autogobernurik gabe ez garela ibiliko gaurko munduan».
Euskararen arloan ere, desadostasunak dituzte. Txibitek iragarri du euskararen dekretua urte amaierarako egongo dela. Geroa Bairen ustez, «zentzugabekeria da» Nafarroa euskaldunaren eskubideak aintzat ez hartzea, eta, ikuspegi hori «zaharkitua» izateaz gain, «irregulartasun demokratikoa da». Barkosen arabera, lan deialdi publikoetan eta oposizioetan euskara meritu gisa hartu behar da eremu mistoan eta ez-euskaldunean, eta salatu du erizaintzako azken deialdian beste hizkuntzak meriturako puntuazioa izatea eta euskarak ez.
Dena den, espero du akordio bat lortzeko gai izango direla. Nabarmendu du, halaber, «zailtasunen gainetik» aurrera jotzeko borondatea izan dutela. Euskarabideak bi milioi euroko aurrekontua zuen 2015ean, Barkosen gobernua abian jarri zenean, eta orain bederatzi milioi eurokoa du. «Urte luzez euskararentzat hutsaren hurrena mantendu duenaren lotsagabekeriaz soilik kritikatu daiteke hori».
Ahal Dugu: «Hiru oihal begietan»
Gobernuko hirugarren bazkidea Ahal Dugu da, eta kritiko agertu da klima aldaketaren inguruko jarrerarekin. Etorkizuneko erronka nagusia dela uste du Mikel Builek: «Produktibitatea, lehiakortasuna eta berrikuntza begian jarri zaizkigun hiru oihal izan dira, eta galarazi egin digute ikustea klima aldaketa kalearen bestaldean genuela». Builen arabera, gainean den larrialdi klimatikoak 2050ean Extremadurako klima izango dugula pentsatzera garamatza». Horren aurrean, Builen arabera, kontraesana da esatea klima aldaketari aurre egin behar zaiola baina politiketan kontrakoa egitea.
Alde horretatik, AHTaren, Mina Muga proiektuaren edo parke eolikoen aurkako jarrera agertu du. Parke eolikoak «ez dira onargarriak» hegaztientzat eta naturarentzat, Builen ustez. Beharrezkotzat jo du energia ekoizteko gai izango den enpresa publiko bat sortzea eta horrek prezioetan eragiteko ahalmena izatea.
Pandemiaren ondorioei begira ere, uste du diskurtso baikorregiak ez direla onak. «Rankingak nor bere alde erabiltzea erraza da. Pobrezia tasa apalena dugu, eta gutxieneko soldata handienetakoa, baina zifra handiek ezkutatzen dituzte beste zifra txikiagoak, eta bada bat oso kezkagarria: Erriberan, hamasei urtetik beherakoen %28 muturreko pobrezian daude. Haiekin, kontratu soziala hautsi egin da». |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205457/mozal-legea-kenduko-dutela-iragarri-dute-unidas-podemosek-eta-psoek.htm | Politika | 'Mozal legea' kenduko dutela iragarri dute Unidas Podemosek eta PSOEk | UPko bozeramaileak adierazi du polizien irudiak ateratzea eta banatzea ez dela zigorgarria izango. EAJk proposatu zuen lege erreforma Madrilen. | 'Mozal legea' kenduko dutela iragarri dute Unidas Podemosek eta PSOEk. UPko bozeramaileak adierazi du polizien irudiak ateratzea eta banatzea ez dela zigorgarria izango. EAJk proposatu zuen lege erreforma Madrilen. | Unidas Podemosek eta PSOEk datorren astean adostuko dituzte mozal legea indargabetzeko azken zuzenketak, EAJrekin xehetasunak itundu ostean alderdi jeltzalea izan baita bultzatzailea. Espainiako Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatuko dute, baina oraindik batzuen eta besteen zuzenketak adosteke daude.
Enrique Santiago UPko Espainiako Kongresuko diputatuak esan du gaiari buruz PSOErekin duten akordio maila «erabatekoa edo oso handia» dela, eta datozen egunetan EAJren proposamenak ezagutzeko prest egongo direla. PSOEko iturriek EFEri esan diote, hala ere, oraindik negoziatzen jarraitzen dutela.
EFE agentziaren arabera, zuzenketen epea datorren astean itxiko da, orain arte berrogei aldiz luzatu ostean. Dagoeneko testua oso aurreratuta daukatela adierazi diote Espainiako Gobernuko iturriek.
Santiagok adierazi du polizien irudiak ateratzea eta banatzea ez dela zigorgarria izango, betiere polizien eta haien familien intimitaterako eskubidea urratzen ez bada. UPko bozeramailearen arabera, gizarte lanak lehenetsiko dituzte isunen aldean, eta zigorrak «zigortuen erosteko ahalmenaren araberakoak» izango dira. Santiagok gaineratu du haien borondatea dela herritarrek «osorik berreskuratzea» biltzeko eskubidea eta manifestazioak egitekoa. Lege berriaren arabera, zigortu daitezkeen kaleko protesta bakarrak «desobedientzia ekintzak» izango dira. Gainera, lanean ari dira ekintza naturistak zigorgarriak izan ez daitezen. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205458/espainiako-aurrekontu-proiektuak-lehen-galbahea-gainditu-du.htm | Politika | Espainiako aurrekontu proiektuak lehen galbahea gainditu du | Osoko zuzenketak atzera bota dituzte, kontrako 188 boto bilduta. Tartean daude PSOE, Unidas Podemos, EAJ eta EH Bilduren botoak. | Espainiako aurrekontu proiektuak lehen galbahea gainditu du. Osoko zuzenketak atzera bota dituzte, kontrako 188 boto bilduta. Tartean daude PSOE, Unidas Podemos, EAJ eta EH Bilduren botoak. | Espainiako aurrekontu proiektuaren tramitazioak aurrera jarraituko du, gaur gainditu baitu lehen galbahea; zazpi osoko zuzenketa aurkeztu dizkiote 2022ko aurrekontu proiektuari, eta guztiak ezetsi dituzte Espainiako Kongresuan. Bozketa bakarrean baztertu dituzte guztiak, 350 diputatuetatik 188k kontrako botoa emanda. 156 izan dira osoko zuzenketen aldekoak, eta bakarra abstentzioa.
PP, Vox, Ciudadanos, JxC, CUP, Foro Asturias eta Coalicion Canariak aurkeztu dituzte zuzenketak, eta horien aurkako blokean daude PSOE, Unidas Podemos, EAJ eta EH Bildu, besteak beste. Hurrengo pausoa izango da talde politikoek zuzenketa partzialak aurkeztea, eta bihar arteko epea daukate horretarako.
EAJk bide eman badu ere aurrekontu proiektuak aurrera egin dezan, Idoia Sagastizabal diputatuak ohartarazi du «zati handi bat» falta dela oraindik aurrekontuei buruzko akordio bat lortzeko, eta, beraz, zuzenketa partzialak aurkeztuko dituzte. Halere, azaldu du jeltzaleak prest daudela ados jartzeko: «Uste dugu aurrekontuek hobetzeko tartea dutela». «Euskal agendari» eta «inbertsio eraldatzaile berriei» erreparatu die, uste baitu Euskal Herrirako inbertsioak «atzera» geratzen direla egungo testuan.
Gainera, TVEn eginiko elkarrizketa batean, Oskar Matute EH Bilduko diputatuak azaldu du ez duela osoko zuzenketarik aurkeztu «aukera bat» eman nahi diotelako akordioari: «Gaur egun, aurrekontuak urrun daude guk islatzea nahiko genukeenetik». Adibide gisa aipatu du lan erreforma indargabetzeko beharra: «Euskal ezker subiranistak Madrilen lan egiten du hiru helbururekin: langileei ostutako eskubideak berreskuratzeko, izan nahi duguna libre eta demokratikoki erabakitzeko eta salbuespenezko espetxe politika amaitzeko». |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205459/ahtaren-bilboko-eta-gasteizko-sarrerak-behin-behinekoak-izango-dira.htm | Gizartea | AHTaren Bilboko eta Gasteizko sarrerak behin-behinekoak izango dira | Gasteizko eta Bilboko sarrerak behin-behinekoak izatea proposatu du Espainiako Gobernuak, eta behin betikoak, lur azpikoak izango diren sarreren gastuak, Jaurlaritzak bere gain hartzea onartu du. Gero kupo bidez itzuliko dio dirua Espainiako Gobernuak Jaurlaritzari | AHTaren Bilboko eta Gasteizko sarrerak behin-behinekoak izango dira. Gasteizko eta Bilboko sarrerak behin-behinekoak izatea proposatu du Espainiako Gobernuak, eta behin betikoak, lur azpikoak izango diren sarreren gastuak, Jaurlaritzak bere gain hartzea onartu du. Gero kupo bidez itzuliko dio dirua Espainiako Gobernuak Jaurlaritzari | Hiriburuetarako behin-behineko geltokiekin egingo du aurrera AHTak Araban eta Bizkaian. Espainiako Garraio ministroa, Raquel Sanchez, Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuarekin batzartu du goizean, AHTaren gaineko lanak zehazteko. Zehaztu du Bizkaiko behin-behineko geltokia Basaurin izango dela, eta gero aldiriko tren sarearen bidez egingo lukete Bilborako lotura. Gasteizen ere behin-behineko irtenbidea proposatu dute. Dato kalean kokatzen den tren geltoki berera iritsiko litzateke AHTa ere, lur azpiko lanak egin artean. Behin-behineko irtenbide horren alde egin dute, esan dutenez, 2026rako martxan jarri ahal izateko beste biderik ez dutelako ikusi, Bilboko eta Gasteizko lur azpiko lanek eta berriz inguru guztia urbanizatu beharrak ez lukeelako ahalbidetuko epe horietarako bukatzea.
«Behin-behineko formulak dira, behin betiko lanek ez dezaten eragotzi zerbitzu hori martxan jartzea», esan du Sanchez ministroak. Arriolak gehitu du Madrilek Eusko Jaurlaritzaren esku utzi duela Zaratamo-Cantalojas arteko tartea, Bilborako sarrera aurreratzen joateko; eta Arkautiko korapiloa deritzona, Gasteizko sarbidea egiteko. Gogoratu dute formula horri esker Gipuzkoako lanak aurreratuta daudela, eta bide horretatik aurreratu nahi ditutze Bilboko eta Gasteizko loturak. Donostiko sarrerarekin ari dira lanak aurreratzen. Eusko Trenbide Sareak kudeatzen ditu lan horiek, eta kupo bidez itzultzen dio ordaindutakoa gero Madrilek, urtero.
Sanchezek esan du espero dutela hurrengo bost urteetan amaitzea lanak. Arrilolak 2026 amaiera eta 2027 hasiera aipatu du martxan jartzeko data. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205460/bide-luzea-eta-malkarra-izeneko-erakusketa-ikusgai-dago-donostian.htm | Politika | 'Bide luzea eta malkarra' izeneko erakusketa ikusgai dago Donostian | ETAk euskal kulturgintzan izan zuen eragina islatzea du helburu, eta bi hilabetez ikusgai egongo da Koldo Mitxelena kulturenean. | 'Bide luzea eta malkarra' izeneko erakusketa ikusgai dago Donostian. ETAk euskal kulturgintzan izan zuen eragina islatzea du helburu, eta bi hilabetez ikusgai egongo da Koldo Mitxelena kulturenean. | ETAk jardun armatua eten zueneko hamargarren urteurrenaren harira, Bide luzea eta malkarra izeneko erakusketa aurkeztu du Harkaitz Millanek, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatuak gaur, Koldo Mitxelena kulturenean, Donostian. Helburua da ETAk euskal kulturgintzan izan zuen eragina islatzea. Horretarako, zenbait sortzaileren lanak eta intelektualen ibilbidea islatu dute. Felipe Juaristi, Aritz Gorrotxategi eta Javier Balda sortzaileak erakusketaren komisarioak dira, eta erakusketa otsailaren 26ra arte ikusgai egongo da Koldo Mitxelena kulturenean. «Erakusketak ikusgai jartzen du sortzaileek, artistek eta intelektualek zer eginkizun bete duten ETAren terrorismoaren salaketan», azaldu du Millanek.
Zortzi hormetan banatuta dago erakusketa, eta bakoitzak ibilbide horretako ikuspegi bati egiten dio erreferentzia. Lehenengoak Kalera atera du izena, eta zenbait erakunde omentzen ditu; esate baterako, Bakearen Aldeko Koordinakundera, Elkarri-Lokarri eta Denon Artean. Diputatuak lehenengo hormaren gai nagusia azaldu du: «Herritarren kontzientzia pizteko eta indarkeriaren aurkako dinamika aldatzeko egindako lanari buruzkoa da». Horrez gain, «bakearen alde» kalera atera ziren herritarren eta manifestazioen argazkiak zein kartelak ageri dira.
Bigarren hormak Hitzez hitz du izena, eta bi ataletan banatuta dago; batetik, indarkeria salatu, baztertu edo zalantzan jarri zuten egileen testuak jaso dituzte; hala nola Xabier Leteren, Anjel Lertxundiren, Edurne Portelaren eta Idoia Estornesen testuak. Bestetik, biktima izan ziren idazleak omendu nahi izan dituzte; horien artean, Gabriel Zelaia.
Musikari erreferentzia egiten dio hirugarren hormak, eta Soinua eta isiltasuna izena du. Bertan «bakearen alde» egindako kontzertuak azpimarratu dituztela esan du Millanek. Horren adibide da, 1989. urtean, azaroaren 5ean Beldurraren aurka lelopean egindako kontzertua.
Laugarren hormak azken hamarkadetan argitaratutako manifesturik «esanguratsuenak» jasotzen ditu, eta Gogoa agerian du izena. Bertan, esate baterako, Isiltasuna ez da aterpe izeneko manifestua jaso dute. Euskal kulturako zenbait eragilek sinatu zuten; Lurdes Auzmendik, Bernardo Atxagak eta Lourdes Oñederrak, besteak beste.
Gobernuek ETArekin izandako elkarrizketak jasotzen ditu Besteari begira hormak, eta bosgarrena da. «Horretarako prentsara jo dugu», nabarmendu du diputatuak.
Seigarren hormak, Oztopoen horma izanekoak, bakerako «oztopo» izan diren hainbat gertakari jasotzen dituela azaldu du Millanek: «ETAren atentaturik latzenak, Lasa eta Zabalaren kasua eta Ortega Lararen bahiketa, besteak beste».
Biktimen era biktimarioen arteko topaketak bildu ditu zazpigarren hormak, Eskutik eskura izeneko hormak. Prentsatik aterako albisteak eraman dituzte horma horretara. Horrez gain, filmetako kartelak ere ageri dira; horien artean, Maixabel filmaren kartela ageri da. Iciar Bollainek zuzendu du, eta Maixabel Lasaren bizipenetan oinarrituta dago.
Azken hormak, Pantailak izenekoak, zinemari eta telebistari erreferentzia egiten dio. «Batetik, esanguratsuak iruditzen zitzaizkigun filmen kartelak ekarri dira; eta, bestetik, ikus-entzunezko edizio bat egin dugu horietako pasarte deigarrienak aukeratuz», azpimarratu du Millanek. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205461/konstituzionalak-argudiatu-du-bateragunekoak-berehala-epaitzeak-babesgabe-utz-ditzakeela.htm | Politika | Konstituzionalak argudiatu du Bateragunekoak berehala epaitzeak babesgabe utz ditzakeela | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabaki du Bateragune auziko defentsak jarritako babes helegitea aztertuko duela lehenik, eta, beraz, horri buruz ebatzi artean ez dituztela epaituko. Horren argudio juridikoak eman ditu gaur. | Konstituzionalak argudiatu du Bateragunekoak berehala epaitzeak babesgabe utz ditzakeela. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabaki du Bateragune auziko defentsak jarritako babes helegitea aztertuko duela lehenik, eta, beraz, horri buruz ebatzi artean ez dituztela epaituko. Horren argudio juridikoak eman ditu gaur. | Duela astebete zabaldu zen berria: Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabaki zuen Bateragune auziko defentsak jarritako babes helegitea aztertuko duela lehenik, eta, beraz, horri buruz ebatzi artean ez dituztela Arnaldo Otegi, Arkaitz Rodriguez, Sonia Jacinto, Miren Zabaleta eta Rafa Diez berriz epaituko Espainiako Auzitegi Nazionalean. Zehazki, Konstituzionalak erabaki du behin-behinean etetea Espainiako Auzitegi Gorenak joan den abenduan Bateragune auziko epaiketa berriz egiteko emandako sententzia, Konstituzionalak babes helegitearen mamiaz eztabaidatzen duen bitartean.
Filtrazio bat izan zen hura, eta, orain, erabaki hori sostengatzeko argudioak eman dituzte magistratuek. Nagusiki bat eman dute: babes helegitea ebatzi bitartean akusatuak epaitzen badituzte, horiek babesgabe geratuko lirateke. Auzitegi Konstituzionalaren Lege Organikoaren 56.2 artikuluak dio botere publikoen jarduera bat bertan behera utzi behar dela hura gauzatzeak «kalte bat eragiten badio errekurtsogileari, babesaren xedea galaraz lezakeena». Magistratuen iritziz, horixe gertatuko litzateke Bateragunekoak epaituz gero babes helegitea ebatzi baino lehen.
Gainera, fiskalaren iritziaren kontra agertu da Auzitegi Konstituzionala. Hark eskatu zuen Bateragunekoek aurkeztutako babes helegitea baztertzeko, azalduta ez dagoela behar bezainbeste argudiatuta epaiketak akusatuei eragingo liekeen kaltea atzeraezina dela. Fiskalaren iritziz, kalte hori, existitzekotan, «zalantzazkoa» litzateke, epaiketa helegitea ebatzi aurretik egingo litzatekeelako eta, beraz, ez delako jakina epaiketa horretan Bateragunekoak zigortuko lituzketen.
Ez dator bat Konstituzionala: «Oraintxe bertan ezin da zehaztu auzitegi honek sententzia emango duen epaiketa egin aurretik. Baina, hain zuzen, horrexegatik ezin da baztertu, epaiketa ez bada eteten, eragin litezkeen kalteak gauzatu litezkeela».
Zigorrak beteta
Auzitegi Nazionalak 2011ko irailean zigortu zituen Diez, Zabaleta, Jacinto, Rodriguez eta Otegi, eta zigorrak murriztu zizkien Auzitegi Gorenak 2012an. Edonola ere, guztiek bete zituzten osorik espetxe zigorrak. Bost zigortuek denera 31 urte egin zituzten preso. Jacintok, Rodriguezek eta Zabaletak, seina urte, eta Otegik eta Diazek, ia sei eta erdi bakoitzak. Horrez gain, jardun publikoan aritzeko inhabilitazio zigorra ere jarri zieten.
2018ko azaroan Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen auzikoek ez zutela epaiketa inpartziala izan. Defentsak epaiaren berraztertze helegitea aurkeztuta, Gorenak zigorrak bertan behera utzi zituen 2020ko uztailaren 27an, baina fiskalak eskatuta, Gorenak epaiketa berriro egiteko eskatu zuen abenduaren 14an, aho batez. Hain justu, defentsaren argudio nagusietako bat da epaiketa berriro egiteak non bis in idem printzipioa urratuko lukeela, ezin baita herritar bat bi aldiz epaitu ekintza berarengatik. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205462/birusaren-transmisioaren-goranzko-joeraz-ohartarazi-du-sagarduik.htm | Gizartea | Birusaren transmisioaren goranzko joeraz ohartarazi du Sagarduik | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako azken hamalau eguneko intzidentzia metatua 90 da. Sagarduik jakinarazi duenez, 5 eta 9 urte bitarteko ume bat ZIUn egon da. | Birusaren transmisioaren goranzko joeraz ohartarazi du Sagarduik. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako azken hamalau eguneko intzidentzia metatua 90 da. Sagarduik jakinarazi duenez, 5 eta 9 urte bitarteko ume bat ZIUn egon da. | Pandemiaren bilakaerak goranzko bidean jarraitzen duela ohartarazi du gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Positiboen intzidentzia tasa metatuan, adibidez, gorako joera bat dago Osakidetzak emandako datuetan, beste igoera txiki bat: aste hasieran 86 zen, eta, orain 90 da. Eusko Legebiltzarrean izan da gaur Sagardui bere departamenduaren aurrekontuaren berri emateko, eta bertan jakinarazi du izurriaren bilakaerari buruzko informazioa ere. Azpimarratu duenez, COVID-19ak pertsona «ahulenak eta gazteenak» kutsatzen ditu orain, eta horren adierazle da eman duen datua: 5 eta 9 urte bitarteko ume bat ZIU zainketa intentsiboetako unitatean egon da gaitzak jota. Birusaren transmisioa handituz doan arren, osasun sistema ez dago tenkatuta. Hain zuzen ere, Sagarduik emandako datuen arabera, 80 pertsona daude erietxeetako gela arruntetan gaitzarekin, eta beste 25 ZIUetan, larri. Osakidetzak astelehenean eman zituen azkenekoz ospitaleei buruzko datuak, eta orduan 86 pertsona zeuden erietxeratuta gela arruntetan, eta beste 26 ZIUetan. Hala eta guztiz ere, arretarako deia egin du Osasun sailburuak: «Nahiz era osasun sistemaren gaineko presioa ez den handia, birus honek jendea erietxeetara eramaten jarraitzen du, baita ZIUetara ere». Gainera, gogorarazi du astero egoten direla birusarekin lotutako heriotzak.
Txertoa giltzarri izan da eta izaten ari da pandemiaren bilakaeran, eta, hori dela eta, txertoa jartzeko deia berretsi du Sagarduik.
Nafarroan, igoera motela Nafarroan ere igo egin dira kutsatzeak azken egunetan, baina osasun agintariek azpimarratu dute igoera «motela» dela eta «intentsitate apaleko» testuinguru batean gertatzen ari dela. Santos Indurain Nafarroako Gobernuko osasun kontseilariak argi utzi nahi izan du Osasunbideak lanean jarraitzen duela kutsatzeak detektatzeko, horiek bakartzeko eta agerraldiak identifikatzeko, eta, gainera, gobernuak adi jarraitzen diola ospitaleen gaineko presioari. Horri dagokionez, zehaztu du gaitzak erietxeetan hartuak dituen ohe kopurua «ohikoaren» barruan dagoela, eta ZIUetako okupazioa «apala» dela, %5ekoa. Jakinarazi duenez, azken bi asteotan hiru pertsona zuzenean joan dira larrialdietatik ZIUra, eta hirurek COVID-19aren aurkako txertoa hartu gabe zuten. Azken datuen arabera, 60 positibo detektatu dituzte Nafarroan, eta positibo tasa %3 da. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205463/berriako-ahomentan-eta-leku-lekutan-rikardo-arregi-sarien-finalisten-artean.htm | Bizigiro | BERRIAko 'Ahomentan' eta 'Leku-lekutan', Rikardo Arregi sarien finalisten artean | Kazetaritza kategoriako lau finalistetatik bi dira euskarazko egunkarikoak: udako elkarrizketa seriea eta Urtzi Urrutikoetxeak 'Mundua' sailean idazten dituen artikuluak. | BERRIAko 'Ahomentan' eta 'Leku-lekutan', Rikardo Arregi sarien finalisten artean. Kazetaritza kategoriako lau finalistetatik bi dira euskarazko egunkarikoak: udako elkarrizketa seriea eta Urtzi Urrutikoetxeak 'Mundua' sailean idazten dituen artikuluak. | Hilaren 19an egingo dute Rikardo Arregi sariak emateko ekitaldia, Andoainen (Gipuzkoa). Iaz bezala, Kazetaritza Saria eta Komunikazio Saria banatuko dituzte. Kazetaritza Sariko lau finalisten artean, BERRIArenak dira bi: Ahomentan elkarrizketa seriea —udan argitaratu ohi du egunkariak, igandean, bi elkarrizketaturekin—eta Urtzi Urrutikoetxea kazetariak Mundua sailean idazten duen Leku-lekutan atala. ETBko albistegietako kazetaria da Urrutikoetxea, eta aspalditik ari da BERRIAn kolaboratzen. Orain eszedentzian da ETBko lanean, eta AEBetara joan da urtebeterako. Beste bi finalistak Beñat Zaldua kazetariak Gara egunkarian idatzitako Nola iritsi gara honaino seriea eta Euskadi Irratiak Zaballako espetxean (Araba) egindako Faktoria saioa dira.
Komunikazio sarian, bestalde, honako hauek dira finalistak: Oier Aranzabalen Barruan gaude podcasta —Zuzeu podcast-en hasi zuen bidea, eta aurten EITB Podcast atariak argitaratzen du—; Basilika podcast taldea; 3000 Twitz kolektiboa —Twitch sare sozialak euskara hizkuntza gisa onartzeko eskatu dute 4.000 lagunek— eta Pantailak Euskaraz egitasmoa —pantailak euskaratzeko lanean ari dira zenbait herritar talde eta ikus-entzunezkoen sektoreko eragile—.
Epaimahaia hauexek osatzen dute: Itxaro Borda idazlea, Aingeru Epaltza idazlea, Maite Goñi irakaslea, Ion Muñoa irakaslea eta Jon Sarasua irakaslea. Mahaiburuak Andoaingo Udaleko Euskara zinegotzi Alexander Huitzi eta Euskara teknikari Arantza Aguado dira.
Iaz, Euskadi Irratiko Osasun Etxea-k irabazi zuen kazetaritza arloko saria. Code Syntax enpresari eman zioten Komunikazio Saria, Egunean Behin galdera lehiaketarengatik. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205464/sharon-lockhart-artistaren-bideo-instalazio-bat-jarri-du-ikusgai-bilboko-guggenheim-museoak.htm | Kultura | Sharon Lockhart artistaren bideo instalazio bat jarri du ikusgai Bilboko Guggenheim museoak | Noe Eshkol koreografoak asmatutako dantzarien mugimenduak notatzeko sistema bat du abiapuntu piezak, eta otsailaren 27ra arte egongo da ikusgai. | Sharon Lockhart artistaren bideo instalazio bat jarri du ikusgai Bilboko Guggenheim museoak. Noe Eshkol koreografoak asmatutako dantzarien mugimenduak notatzeko sistema bat du abiapuntu piezak, eta otsailaren 27ra arte egongo da ikusgai. | «Berrogei urtez, egunero bost ordu eman dituzte Chamber Dance Group taldeko dantzariek dantzan, euren lana inon erakutsi gabe, birarik egin gabe, dantzatzen, Noa Eshkolengan eta hark sortutakoan sinisten zutelako. Inpresio handia eragiten dit aritzeagatik aritzearen ideia horrek, beti emaitzetan pentsatzen dabilen sasoi honetan. Emakume horiek berrogei urte eman dituzte, besterik gabe, isilean dantzan». Hura hil eta denbora gutxira ezagutu zuen Noa Eshkol koreografo israeldarraren lana Sharon Lockhart artistak (Norwood, AEB, 1964), baina arrasto sakona utzi zion, eta haren dantza taldeko kide izandako kideekin, eta hark sortutako giza mugimendua notatzeko sistema erabiliz sortu zuen Mugimendu-notazioko lau ariketa izeneko bideo lana 2011n. Omenaldi modura, eta haren lanaren introspekzio mailak eragindako lilurak bultzatuta. Bilboko Guggenheim museoak jarri du orain ikusgai filma Sharon Lockhart. Errotazioa notazioa izeneko erakusketan, eta otsailaren 27ra arte egongo da ikusgai museoko Film & Video aretoan.
Degania Bet izeneko kibbutzean jaio zen Eshkol, Palestinako lurretan, 1923an. Rivka Marsha irakaslea zuen ama, eta Levi Eshkol, berriz, aita, zeina urteekin Israelgo Lehen Ministro izatera heldu zen, eta zeinak 1967ko Sei Eguneko Gerran parte hartze garrantzitsua izan zuen. Dantza izan zuen pasio Noa Eshkolek, eta Avracham Wachman arkitektoarekin batera asmatutako dantzarien mugimenduak notatzeko sistema propio bat da haren ekarpen nagusietako bat: EWMN akronimoaz ezagutzen dena. Esfera itxurako tresna bat ere asmatu zuten dantzariaren gorputzaren mugimendu potentzial guztiak irudikatzeko, eta, hain zuzen ere, Lockhart artistak esfera horri ateratako hamabi argazki topa ditzake bisitariak erakusketaren sarreran.
Arteetatik, zientziara
Hari xingle batetik zintzilikatutako eskultura abstraktu baten itxura du esferak, baina mugimendu baten arrastoa markatzen dute airean. Besoa zirkuluan mugituz eman du azalpena Lockhartek. «Mugimendua ulertzen saiatzeko tresnak dira, ez eskulturak. Hau, adibidez, [argazkietako bati keinu eginez] mugimendu hau bezalakoa da [besoarekin zirkulu bat marraztu du airean]».
Hasieran, dantza mugimenduak notatzeko sortu zuten beren notazio sistema Eshkolek eta Wachmanek, eta oraindik ere erabiltzen da koreografia jarraibideak emateko, baina zientzialariek ere baliatu izan dute, eta, esate baterako, animalien mugimenduak aztertzeko zein autismoaren edo Aspergerren sindromearen diagnostikoa egiteko ere baliatzen dute.
Chamber Dance Group izeneko dantza taldea ere sortu zuen Eshkolek, eta haren parte izan zen orain Bilbon ikus daitekeen bideoan dantzan ikus daitekeen Ruti Sela dantzaria, 1969tik hasi eta orain gutxi zendu zen arte. Haren «estoikotasuna» nabarmendu du Lockhartek Bilbon, eta baita haren mugimenduek iradokitzen duten «bakea» ere.
Giza eskala
Eshkolek asmatutako notazio sistemaren bidez sortutako lau ariketa egiten ikus daiteke dantzaria erakusketa aretoko gela nagusiko bideoan. Ezkerretik eskuinerantz ikusiko du bisitariak haietako batean, esaterako, beso eta gerriak errotatuz, nagusiki, tarteka urrats txikiren bat eginda desplazatzeko. Atzealdetik aurrealderantz joango da beste batean, eta besoak buru gainean altxatuta bere ardatzaren inguruan biraka eta gorputzaren desplazamenduarekin ere lurrean zirkulu moduko bat osatuz arituko da dantzan beste batean. Erabateko isiltasunean beti, eta inguruan eskultura itxurako lau bloke berdin-berdin dituela.
Eskala errealean proiektatzen da dantzariaren irudia aretoan, eta ikusleari ere bere gorputzaren kontzientzia pizten lagundu nahi dio horrela artistak. «Bisitariak arretatsuagoa izango dira espazioan egiten dituzten mugimenduez». Eta, era berean, giza eskalaren araberakoak dira bideoan ageri diren lau bloke grisak ere, zehatz-mehatz dantzariak besoak luzatuz duen altura bera baitute, eta baita hankak luzatuz gero lor dezakeen gehienezko zabalera bera ere.
Oharkabean doazen mugimenduak
Manuel Cirauqui komisarioak gogoratu duenez, Eshkol hil berritan bakarrik ezagutu zuen haren lana Lockhartek, baina haren lanak arrasto handia utzi zion. «Elkarrekin existitu ez diren figurak dira, beraz, arteak batu dituenak». Bada bi sortzaileen arteko alde ageriko bat ere, komisarioak azaldu duenez, Eshkolen kasuan izaera komunitario indartsua baitzuen dantzak, eta, ondorioz, taldean, edo gutxienez bikotean, dantzatzekoak dira haren koreografia guztiak. Lockhartek filmatutako lanean, ordea, erabat bakarrik ari da Sela dantzan. «Artista naiz, eta askatasun hori dut», argudiatu du.
Cirauquiren hitzetan, «bizitza erregistratzea» da Lockharten ibilbidearen motor nagusietako bat. Saskibaloi taldeen mugimenduak, umeen jolas orduetako nahaspila eta nekazarien lanegunak baliatu izan ditu bere lanetarako, eta, horregatik, bat etorri da artista komisarioaren irudipen horrekin. «Eguneroko mugimenduekin erabat loturik dago nire lana, bai, eta oharkabean pasa diren gauzei erreparatzen diet». |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205465/hego-euskal-herriko-eliteko-pertsonen-436k-unibertsitate-pribatuetan-ikasi-dute.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko eliteko pertsonen %43,6k unibertsitate pribatuetan ikasi dute | 'Hego Euskal Herriko eliteak. Boterearen azterketa' ikerlana argitaratu dute Ipar Hegoa eta Manu Robles Arangiz fundazioek. Hego Euskal Herriko eliteko pertsonek non ikasi duten aztertu dute. | Hego Euskal Herriko eliteko pertsonen %43,6k unibertsitate pribatuetan ikasi dute. 'Hego Euskal Herriko eliteak. Boterearen azterketa' ikerlana argitaratu dute Ipar Hegoa eta Manu Robles Arangiz fundazioek. Hego Euskal Herriko eliteko pertsonek non ikasi duten aztertu dute. | Boterean dauden pertsonek zein unibertsitatetan ikasi duten aztertzen dute Hego Euskal Herriko eliteak. Boterearen azterketa liburuan. Ipar Hegoa eta Manu Robles Arangiz fundazioek argitaratu dute, eta Jon Diaz izan da ikerketaren buru. Gaur aurkeztu dute, Donostian. Libururako Hego Euskal Herriko eliteko 3.953 pertsona aztertu dituzte, eta horietatik 2.806ren curriculumak lortu dituzte. Bertako datuen arabera, %43,6k unibertsitate pribaturen batean ikasi dute. Kontuan hartu behar da gizartean presentzia txikiagoa dutela unibertsitate pribatuek: Hego Euskal Herriko ikasleen %32,7 hartzen dituzte.
Lehenik eta behin, hau da elitearen definizioa, liburuan jaso dutenez: «Elitekoak ospe, eragin eta lansari edo soldata garaiak dituzten populazio taldeak dira. Pribilegioz eta abantailaz hornituta dauden eta familia oparoetan jaio diren populazio taldeak dira. Boterea eta eragina dutenak, beren erabakiekin gizarteko bizimodua baldintzatu, eta etorkizunean eragina izan dezaketenak». Gisa horretako 3.953 pertsona identifikatu dituzte libururako, elite politikokoak, ekonomikokoak eta kulturalekoak edo intelektualekoak direnak.
Liburuan datu esanguratsu batzuk jaso dituzte, arloz arlo. Eliteko politikariei dagokienez, adibidez, eusko legebiltzarkideen %35,6k ikasi dute unibertsitate pribatuetan; Nafarroako parlamentarien %48,5ek; Hego Euskal Herriko lau hiriburuetako agintarien %52,5ek; Eusko Jaurlaritzako goi kargudunen %46,6k; eta Nafarroako Gobernuko goi kargudunen %44,9k. Beste arlo batzuetan ere, antzera: Osasunbideko eliteko kideen %46,7k egin dituzte ikasketak unibertsitate pribatuetan; EITBko %39,6k; eta enpresa pribatuetako eta kooperatibetako zuzendarien eta gerenteen %49,1ek. Ehuneko horiek biztanleria orokorraren ehunekoen nabarmen gainetik daude: liburuan jaso dutenez, Hego Euskal Herriko ikasleen %32,7k ikasten dute unibertsitate pribatuetan.
Aldea dago unibertsitate pribatu batzuen eta besteen artean ere. Deustuko Unibertsitatea eta Nafarroako Unibertsitatea gailentzen dira. Adibidez, Deustuko Unibertsitatean ikasi dute legebiltzarkideen %34k eta Eusko Jaurlaritzako goi kargudunen %43,9k; aldiz, Nafarroako Unibertsitatera joan dira Nafarroako parlamentarien %52 eta Osasunbideko eliteko kideen %70. Orokorrean, Nafarroako Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak ikasleen %13,4 eta 12,6 hartzen dituzte, hurrenez hurren. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205466/gasteizen-gertatutako-ustezko-erasoa-salaketa-faltsua-izan-ote-zen-ikertuko-du-epaitegi-batek.htm | Gizartea | Gasteizen gertatutako ustezko erasoa salaketa faltsua izan ote zen ikertuko du epaitegi batek | Andreak «delituaren simulazioa» egin ote zuen aztertuko du. | Gasteizen gertatutako ustezko erasoa salaketa faltsua izan ote zen ikertuko du epaitegi batek. Andreak «delituaren simulazioa» egin ote zuen aztertuko du. | Gasteizko 3. Instrukzio Auzitegiak izapideak egitea onartu du emakume batek urriaren 24an Gasteizen jarri zuen salaketa faltsua ote den ikertzeko. Salatzaileak baieztatu zuen «magrebtar gisa» identifikatu zituen lau gaztek eraso egin ziotela. Halere, iturri juridikoek Efe agentziari baieztatu diotenez, auzitegiak ikertuko du emakumeak «delituaren simulazioa» egin ote duen. Izan ere, Ertzaintzan aurkeztutako salaketan faltsutasun zantzuak ikusi zituzten, eta datuak aztertu ondoren erabakiko dute beharrezko eginbideekin jarraituko duten edo kasua artxibatuko duten.
Ikerketak egun batzuk iraun zituen, baina Ertzaintzak ez zuen erasoa baieztatzeko aztarnarik aurkitu: ez zuten emakumearen adierazpenak berresten zituen irudirik aurkitu kameretan. Hori dela eta, Ertzaintzak epaitegira bidali zituen bere ikerketak, delituaren itxurak egin ote zituen ikertzeko.
Salatzaileak berak hainbat hedabidetan eskatu zuen «delituak egiten dituzten atzerritarrak botatzeko». Andrea Voxeko hautagaia izan zen 2015eko foru bozetan, eta Amaia Martinez Voxeko legebiltzarkideak egin zituen familiaren bozeramaile lanak iragan astean. Salaketa faltsua izan dela egiaztatzen bada, sei eta hamabi hilabete arteko zigorra jaso dezake emakumeak. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205467/gizonezko-bat-atxilotu-dute-zumaian-emakumezko-bati-ukituak-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Zumaian, emakumezko bati ukituak egitea egotzita | Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, erasoa igande goizaldean gertatu zen, ostatu batean. Zumaiako Udalak bi salaketen berri eman du, eta elkarretaratzera deitu biharko. | Gizonezko bat atxilotu dute Zumaian, emakumezko bati ukituak egitea egotzita. Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, erasoa igande goizaldean gertatu zen, ostatu batean. Zumaiako Udalak bi salaketen berri eman du, eta elkarretaratzera deitu biharko. | Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu du Zumaian (Gipuzkoa), igande goizaldean herriko taberna batean emakumezko bati ukituak egitea leporatuta. Poliziek emandako informazioaren arabera, lekuko batek dei bidez eman zion abisu Ertzaintzari. Tabernara bertaratu, gizona identifikatu, eta atxilo eraman zuten, sexu askatasunaren aurkako delitua egotzita.
Zumaiako Udalak ohar bat argitaratu du gaur, salaketaren harira. Hain zuzen, «asteburuan herrian gertatutako bi sexu erasoak gaitzesteko» kaleratu du oharra udalak. Eraso bat baino gehiago izan dela adierazi dute, beraz. Hala, agiriaren bitartez, udalak babesa azaldu die erasoen biktima izandakoei eta haien ingurukoei. Gainera, idazkian nabarmendu dute indarkeria matxista ez dela kasu partikularretara mugatzen: «Erasotzaileak eta erasoen biktimak norbanakoak izaten diren arren, ez dira kasualitate hutsa, ez dira kasu bakanak; emakumeak indarkeriaz tratatzen dituen sistema baten ondorio dira. Indarkeria sexista estrukturala da».
Erasoak gaitzesteko, mobilizazioa eginen dute bihar Zumaian. Udalak eta herriko mugimendu feministak deiturik, protesta eginen dute arratsaldean. 18:30ean abiatuko dute manifestazioa Beheko plazatik. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205468/tafallako-garces-de-fayos-ikastolak-antolatuko-du-2022ko-nafarroa-oinez.htm | Gizartea | Tafallako Garces de Fayos ikastolak antolatuko du 2022ko Nafarroa Oinez | 'Erdian Erein' lelopean egingo dute, urriaren 16an. Eraldaketa pedagogikora eta DBHko eraikina ordaintzera bideratu nahi dute dirua. | Tafallako Garces de Fayos ikastolak antolatuko du 2022ko Nafarroa Oinez. 'Erdian Erein' lelopean egingo dute, urriaren 16an. Eraldaketa pedagogikora eta DBHko eraikina ordaintzera bideratu nahi dute dirua. | Datorren urteko ikastolen aldeko jaien berri ematen ari da Ikastolen Elkartea, eta gaur Nafarroa Oinezen txanda izan da. Jakinarazi dutenez, Tafallan egingo dute, 2022ko urriaren 16an. Garces de Fayos ikastolak izango du hura antolatzeko ardura. Leloa ere aukeratu dute: Erdian Erein. Baita logoaren berri eman ere: ezkur bat da, laranja eta berde koloreen artean dagoena.
Nafarroa Oinez-en lortutako dirua bi proiektutara bideratuko dute: batetik, eraldaketa pedagogikorako. «Prozesu hori dagoeneko fruituak ematen ari da, baina espazioen eta ikasgelen banaketarako behar berriak ditugu», azaldu du Paula Arregui ikastolako zuzendariak. Bestetik, 2011n eraikitako Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eraikina ordaintzeko erabiliko dute.
Lizarrakoa, «oso positiboa»
Heldu den urteko Nafarroa Oinez aurkeztearekin batera, aurtengoaren balorazioa ere egin dute. Adierazi dute «etengabe berritzen joan behar izan duen iraupen luzeko lasterketa» izan dela. Hala ere, alderdi positiboa ere atera diote, ohar bidez esan dutenez: «Proiektua aurrera eramateko ilusioak Lizarrako ikastolak Lizarraldea euskalduntzeko duen apustua are gehiago indartu du».
Orokorrean, aurtengo festaren «oso balantze positiboa» egin dutela adierazi dute: «Lizarra ikastolak oso balantze positiboa egiten du Nafarroa Oinez 2021eko jaiaren inguruan, nahiz eta xede ekonomikoa ez lortu, eta ikastola zaleen eta euskaltzaleen solidaritatea behar izaten jarraitzen dugun». |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205469/iztueta-laquoalderdiak-baino-gehiago-martinek-pertsonak-hartzen-zituen-aintzatraquo.htm | Gizartea | Iztueta: «Alderdiak baino gehiago, Martinek pertsonak hartzen zituen aintzat» | Bukatzear da Martin Ugalde idazle eta kazetariari buruzko hitzaldi sorta; 19:00etatik, Anjeles Iztuetak Martin Ugalde eta politika hitzaldia ari da ematen.BERRIAren webgunean ikus daiteke, zuzenean. | Iztueta: «Alderdiak baino gehiago, Martinek pertsonak hartzen zituen aintzat». Bukatzear da Martin Ugalde idazle eta kazetariari buruzko hitzaldi sorta; 19:00etatik, Anjeles Iztuetak Martin Ugalde eta politika hitzaldia ari da ematen.BERRIAren webgunean ikus daiteke, zuzenean. | Astebete baizik ez da falta Martin Ugalde jaio zela 100 urte betetzeko. 1921eko azaroaren 11n jaio zen kazetari eta idazlea, Andoainen (Gipuzkoa). Jaiotzaren mendeurrena izaki, eta, hura oroitzeko, urte osorako programa dago martxan udaberriaren hondarretik, kazetariaren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.
Ugalde omentzea da helburua. Hala, hitzaldi ziklo batek bidea hasi zuen orain hiru aste, urriaren 14an. Nerea Azurmendik Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria hitzaldia eman zuen. Hitzaldi sortak duela bi aste izan zuen segida: Iñaki Uriak lekukoa hartu zion Azurmendiri, eta Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman zuen. Urriaren 28an Laura Mintegik eman zuen hitzaldia: Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik.
Azkenik, gaur izan dute azkena: Anjeles Iztuetak ekarri du gogora andoaindarra, Martin Ugalde eta politika hitzaldian. BERRIAren webgunean ikusgai izan da, zuzenean, streaming bidez. Hain zuzen, hitzaldiaren izenburuari fidel, Ugaldek politika munduan egindako urratsei segika ondu du kontakizuna Iztuetak, ordena kronologikoari men eginda. Edonola ere, aipatutako gertakari gehien-gehienetan, idazle eta kazetariaren ezaugarri berbera azpimarratu du Iztuetak: «Euskara zen haren politikaren ardatza». Horregatik oroitarazi du Ugaldek berak erabilitako deskribapena: «Abertzaletasun euskaltzalea zen berea».
Ezin uka, Martin Ugaldek ezezko ugari jaso zituen bidean. «Etxekoenak ziren asko, gainera» azaldu du Iztuetak. Oztopoek kikildu ez zutela nabarmendu du, ordea; izan ere, Iztuetaren hitzetan, «printzipio gizona» zen, beste deus baino gehiago. Horregatik, alderdietan murgildurik izanagatik ere, azaldu dute Ugaldek pertsonei egiten ziela so indar gehienarekin, atzean zernahi sigla izanda ere. «Harreman ona zuen denekin; hau da, ez zegoen gorrotorik. Hori bai: tematia zen, oso, helburu batzuk lortzeko». Euskara zuen lehentasun, eta gogor egin zuen borrokan haren alde, oroitu dutenez.
Erakusketa, Andoainen
Hitzaldi sortak gaur izan du, beraz, azkena. Hala eta guztiz ere, mendeurrenaren harira martxan jarritako beste zenbait egitasmo martxan dira oraindik ere. Esaterako, erakusketa ikusgai da oraindik ere. Udaberritik kazetariaren inguruko atzera begirakoa egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean. Andoainen da gaur egun, Bastero kulturgunean, eta abenduaren 4ra arte bisitatzen ahalko da. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205470/emak-oniritzia-eman-dio-covid-19aren-aurkako-antibiral-bati.htm | Gizartea | EMAk oniritzia eman dio COVID-19aren aurkako antibiral bati | EMAk Merck farmazia etxearen botika baimentzeko datuak berrikusten dituen bitartean, estatuen esku utzi du hura «larrialdi egoeratan» erabiltzeko aukera. | EMAk oniritzia eman dio COVID-19aren aurkako antibiral bati. EMAk Merck farmazia etxearen botika baimentzeko datuak berrikusten dituen bitartean, estatuen esku utzi du hura «larrialdi egoeratan» erabiltzeko aukera. | Joan den astean Sendagaien Europako Agentziak EMAk iragarri zuen Merck botika etxearen Molnupiravir ahozko antibirala berrikusteko prozesuan zegoela, eta gaur urrats berria egin du: oniritzia eman dio botika hori «larrialdi egoeratan» erabiltzeari. Marco Cavaleri EMAko kideak gaur jakinarazi duenez, egindako azken ikerketek erakutsi dute botikari esker murriztu egiten dela koronabirusa gorputzean garatzeko aukera, eta horrek, aldi berean, gutxitu egiten duela gaitzarekin larri gaixotu edota hil daitezkeen pertsonen kopurua.
Botika horrek ez du lortu oraindik merkaturatzeko baimenik, baina Cavalerik argitu du baimen hori iritsi bitartean estatuek aukera izango dutela botikari «larrialdialdi erabilera» emateko. Orain arte, Erresuma Batuak baino ez du onartu antibiral horren erabilera. |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205471/ikatza-hurrengo-hamarkadetan-baztertzea-adostu-dute-40-estatuk.htm | Mundua | Ikatza hurrengo hamarkadetan baztertzea adostu dute 40 estatuk | Herrialde aberatsenek 2030eko hamarkadan baztertuko dute erregai fosilik kutsagarriena, eta garabidean direnek, 2040ko hamarkadan. AEBek, Txinak, Indiak eta Australiak ez dute bat egin. | Ikatza hurrengo hamarkadetan baztertzea adostu dute 40 estatuk. Herrialde aberatsenek 2030eko hamarkadan baztertuko dute erregai fosilik kutsagarriena, eta garabidean direnek, 2040ko hamarkadan. AEBek, Txinak, Indiak eta Australiak ez dute bat egin. | Ikatza da Lur planetaren berotzean eraginik handiena duen erregai fosila. Haren erabilerak sortzen du karbono isuri gehien, petrolioaren eta gasaren aurretik. Hori dela eta, adituek ezinbestekotzat daukate ikatzaren errekuntza epe motzean kantitate handitan murriztea klima aldaketaren ondoriorik larrienak saihesteko. Bada, ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eguna begi bistara dagoela adierazi du gaur Kwasi Kwarteng Erresuma Batuko Negozio eta Energia estatu idazkariak, 40 estatuk baino gehiagok erregai hori erabiltzeari uzteko akordioa sinatu eta gero. Glasgown (Eskozia) hartu dute horretarako konpromisoa, COP26 klima larrialdiaren inguruko nazioarteko goi bileran.
Akordioaren sinatzaileen artean daude Espainia, Ukraina, Polonia, Hego Korea, Indonesia, Vietnam eta Txile, esaterako. Baina ikatz kontsumitzaile handienetako batzuek akordiotik kanpo gelditzea erabaki dute, eta pisu handiko estatuak dira: AEBak, Txina, India eta Australia, bereziki.
Konpromisoa hartu dutenen artean, epemuga desberdinak finkatu dituzte ekonomia garatuetako herrialdeentzat eta garabidean direnentzat. Ekonomia garatuetakoek 2030eko hamarkadan utzi beharko diote ikatza erretzeari, eta garabidean direnek, berriz, 2040ko hamarkadan baztertuko dute erregai fosil hori.
Bestalde, 25 herrialdek eta hainbat finantza erakundek hitzartu dute 2023tik aurrera diru publikorik ez jartzea erregai fosilen sektorea atzerrian finantzatzeko. Estatu horien artean dira, besteak beste, AEBak, Erresuma Batua, Danimarka, Italia eta Kanada. Sinatzaile guztien artean, urteko 15.000 milioi euro baino gehiago erabili ahalko dituzte erregai fosilen sektoretik «energia garbien» trantsiziorako. Akordio horretatik kanpo gelditu dira Txina, Japonia, Errusia eta Australia, besteak beste.
Horrez gain, hogei kide gehiago batu zaizkio Glasgown No New Power Compact (Ikatz Energia Gehiago Ez Hitzarmena) izeneko itunari; Vietnam, Maroko eta Polonia, horien artean. Ikatza erretzeko azpiegitura gehiago ez eraikitzeko konpromisoa hartu dute.
Erresuma Batuko Gobernuak «historikotzat» jo ditu akordioak, eta orain urte gutxi halakorik pentsaezina litzatekeela nabarmendu dute urratsaren alderik baikorrenari erreparatu dioten ahotsek. Baina izan dira iritzi kritikoak ere, konpromisoak eragin urriegikoak direla ohartarazi dutenak; besteak beste, sinatzaileek urte batzuk izango dituztelako erregai fosilak orain arte bezala erabiltzen jarraitzeko.
IEA Nazioarteko Energia Agentziak hainbatetan ohartarazi du erregai fosiletan oinarritutako proiektu gehiago martxan jartzeari utzi behar zaiola 2021etik aurrera, planetaren berotzea 1,5 gradura mugatu ahal izateko.
Erregai fosilek eragindako karbono isuriak aurten pandemiaren aurreko neurrietara itzuliko direla ohartarazi du gaur Global Carbon Project egitasmoak, bere azken txostenean. Erregai horien artean, ikatza izango da isuri gehien sortuko duena: 14,7 gigatona karbono dioxidoren iturri izango da ikatza, 11,5 gigatonarena petrolioa eta 7,7rena gasa.
Azken urteetan ikatzak eragindako isuri kantitateak beheranzko joera zegoen arren, eta COVID-19aren pandemiak jaitsiera are gehiago sakondu bazuen ere, aurten ikatza izango da isuri hazkunderik handiena izango duen erregai fosila, 2019ko balioak gaindituta. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205472/lpeek-eta-aliatuek-euren-erritmoan-segituko-dute-joe-bideni-muzin-eginez.htm | Ekonomia | LPEEk eta aliatuek euren erritmoan segituko dute, Joe Bideni muzin eginez | Eguneko 400.000 upeleko igoera egingo dute abenduan ekoizpenean, aurreikusi bezala, nahiz eta AEBk gehiago eskatu dioten. Saudi Arabiaren arabera, energia krisi honetan «arazoa ez da petrolioa» | LPEEk eta aliatuek euren erritmoan segituko dute, Joe Bideni muzin eginez. Eguneko 400.000 upeleko igoera egingo dute abenduan ekoizpenean, aurreikusi bezala, nahiz eta AEBk gehiago eskatu dioten. Saudi Arabiaren arabera, energia krisi honetan «arazoa ez da petrolioa» | Bereari eutsiko diote Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek (Errusia tartean), eta abenduan eguneko 400.000 upeletan handituko dute petrolio produkzioa. Beraz, alde horretatik behintzat ezin daiteke jaitsiera handirik espero upelaren prezioan.
Maiatzaz geroztik, hilero bere produkzio helburuari eguneko 400.000 upeleko koska gehitzen ari da ekoizleen kartela. Pandemiak eskaria eta upelaren prezioa amildu zituela, suspertze globalean upelarentzat neurrizko prezioa nahi dute ekoizleek, eta gehiegi ekoizteak prezioa beherantz bultzatuko luke. Horrekin batera, ekoizleek diote zuhurtasunez jokatu nahi dutela, suspertzea eta petrolio eskaria oraindik ere COVID-19aren bilakaeraren mende daudelako.
Gaurko erabakia Joe Bideni zuzendutako ezezko de facto biribil bat da. Upela 85 dolarren inguruan egonda, inflazioarekin oso kezkatuta, Bidenek dei garbia egin dio azken egunetan LPEEri, gehiago handitzeko produkzioa. Abenduan LPEEk eta aliatuek eguneko 600.000-800.000 upeleko ekoizpen igoera erabakitzea nahi zuen AEBetako presidenteak.
Guztia esanda, ez dira soilik AEBak aritu presio egiten. Japonia eta Indiaren moduko herrialde kontsumitzaileak kezkatuta daude upelaren prezioaren gorakadarekin, eta publikoki egin diote eskaera ekoizle kartelari, produkzioa gehiago handi dezan. Petrolio gehien kontsumitzen duten herrialdeen zerrendan laugarrena da Japonia, eta India, berriz, hirugarrena. Beste kontsumitzaile handiak ere, Txinak, presio egin dutela diote sektoreko analistek, baina bide diplomatikoetara mugatu dela.
Erruduna, gasa
Oraingoz, ordea, nahi besteko produkzio igoera bat ikusteko itxaron egin beharko dute. Saudi Arabia boteretsuak, esaterako, ulermen txikia erakutsi du herrialde kontsumitzaileen kezkekiko, eta esan du petrolioak ez duela errurik egoeran: «Petrolioa ez da arazoa. Kaosa eta infernua igarotzen ari den energia konplexua da arazoa», esan du Abdulaziz bin Salman Energia ministro arabiarrak. «Norbaitek energia krisiaren egiazko arrazoiari arreta jarri nahi badio, begira dezala Europarako eta Asiarako gas naturalaren horniduran eta azpiegituretan».
Erreserba estrategikoak
Energia ministroen bilera bukatu bezain laster iritsi da AEBen erantzuna, LPEEri eta aliatuei suspertze globala arriskuan jartzea leporatuz; Segurtasun Nazionaleko eledunak esan du «energiaren inguruko tresneria guztia» erabiltzeko prest dagoela, ikusita LPEEk ez duela «bere ahalmena erabili nahi momentu giltzarrian».
Baina argitzeko dago AEBek hartuko duten neurririk LPEEri eta Errusiari erantzuteko. Neurri bat herrialdearen petrolio edo gasolina esportazioak etetea litzateke; AEBak dira munduko lehen petrolio ekoizleak, baina ia ezinezko ikusten da. Posibleago da AEBek, Indiak eta Txinak elkar hartzea euren petrolio erreserba estrategikoak merkaturatzeko, horrekin upelaren prezioa jaitsarazteko. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205473/gizon-bat-hil-da-ibirikun-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Ibirikun izandako auto istripu batean | NA-150 errepidean zendu da, ezponda batetik behera erorita. 61 urte zituen. | Gizon bat hil da Ibirikun izandako auto istripu batean. NA-150 errepidean zendu da, ezponda batetik behera erorita. 61 urte zituen. | 61 urteko gizonezko bat zendu da NA-150 errepidean izandako auto istripu batean, Ibirikun (Nafarroa). Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, larrialdi zerbitzuek 17:30ak aldera atzeman dute autoa, iraulita. Azaldu dutenez, ibilgailua ezponda batetik behera erori da, gizona barrenean zela; bera zen gidaria, eta bakarrik zen autoan.
Emandako datuen arabera, hildakoaren familiak larrialdi zerbitzuei deitu die 14:00ak aldera, gizonezkoaren desagerpenari buruzko abisua emateko. Gizonak Agoitzen (Nafarroa) egiten zuen lan, bart gauean aritua zen lanean, eta, eguerdi partean, senideak harrituak ziren artean etxera itzuli gabea zelako. Larrialdi zerbitzuek autoa aurkitu dutenerako, hila zen gizonezkoa. |
2021-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/205474/txuri-urdinek-berdinketarekin-konformatu-behar-izan-dute.htm | Kirola | Txuri-urdinek berdinketarekin konformatu behar izan dute | Reala Sturm Graz baino gehiago izan da, eta irabazteko makina bat aukera izan ditu, baina eskas aritu da ate aurrean, eta puntu bakarra eskuratu du. Aurrerapausoa eman ezinik geratu da | Txuri-urdinek berdinketarekin konformatu behar izan dute. Reala Sturm Graz baino gehiago izan da, eta irabazteko makina bat aukera izan ditu, baina eskas aritu da ate aurrean, eta puntu bakarra eskuratu du. Aurrerapausoa eman ezinik geratu da | Futbolaren legea erraza da ulertzeko: kontrarioak baino gol bat gehiago egin, eta garaile. Hori gogoan duela zelairatu da gaur Reala Anoetan, eta irabazteko aukerak sarri izan ditu, baina, Sturm Grazek bezala, gol bakarra sartu du. Garaipena behar zuen, eta bide horretan lan egin du, baina ez da nahikoa izan. Realak hemezortzi korner atera ditu, eta 26 jaurtiketa egin, arerioak baino hogei gehiago. Bolbora busti egin zaio, ordea, eta etorkizuna zaildu zaio Europa ligan.
Txuri-urdinen nagusitasuna agerikoa izan da lehendabiziko minututik. Ezker hegaletik egindako jokaldi batean, David Silvari heldu zaio baloia, baina espainiarrak gaizki neurtu du jauzia egiteko orduan, eta ez da baloira iritsi. Lehen zatiko gidoiaren hitzaurrea izan da, artean zalerik gehienak esertzeke zirela. Falta zirenak ailegatu direnean ere, Anoetak ohi baino itxura eskasagoa izan du: 25.010 ikuslek egin diote aurre denboraleari. Estadioan direnek donostiarren akabua ezagutu dute; kontrarioa oinpean ibili, eta golik ez sartzea. Ahaleginak bata bestearen atzetik egin dituzte: Igor Zubeldiak urruneko jaurtiketa bidez, Alexander Sorlothek eta Silvak area barrutik... Cristian Portuk atezaina gainditu du 27. minutuan, baina Affenbrugerrek baloia ia marraren gainean zenean urrundu du. Realak gehiegi barkatu du atearen aurrean, eta Sturm Graz ez zegoen barkatzeko. Alex Remiro lanean jarri du 32. minutuan, eta 0-1ekoa egin du bost minutu geroago. Eskuin hegaletik egindako jokaldian, hiru jokalariren parte hartzea nahikoa izan du aurrea hartzeko. Jantscherrek sartu du gola, eta kolpea izan da txuri-urdinentzat. Ordura artean zelaian nagusi izan arren, kontrarioak hartu du abantaila. Ate aurrean ez asmatzearen ajeak.
Zerutik erortzen ziren euriari eta txingorrari gehitutako ur baldekada hotza izan da bisitarien gola. Aurrerantzean ere saiatu da Reala, baina atsedenaldira artean lehengo gidoiari segitu dio: arearaino erraz iritsi, eta ate aurrean asmatu ezin. 44. minutuan jokaldi ona egin du Portuk, baina errematean indarrik gabe jo du baloia. VAR-ak penalti posible bat aztertu ostean, ezerezean utzi du aukera hori. Sturm Grazek abantaila zuela heldu da atsedenaldia.
Bigarrenari lehengo lepotik ekin dio Realak: nagusi izan da zelaian, eta aukerak sortu ditu. Berandu baino lehen jaso du saria, 52. minutuan. Adnan Januzajek kornerra atera, eta baloia buruz orraztu du Zubeldiak. Sorlothi iritsi zaio, eta indartsu jo du sareetara. Norvegiarrak Europa ligan sartutako lehen gola da. Realekoen zango-giharrak orduantxe askatu dira. Jokalariek etenik gabe egin dute erasora, garaipenaren bila. Gertu izan dute pare bat alditan, eta, bereziki, 68. minutuan: Mikel Merinok area txikian egindako errematea marra gainetik aldendu dute austriarrek. Ordurako, zaleek gola oihukatua zuten. Ez da aldi bakarra izan. Realak behin eta berriz egin du Sturmen atera, eta Zubeldiak gola ere sartu du neurketaren azken jokaldian, baina epaileak jokoz kanpokoa adierazi du. Zaleek hotz-hotz amaitu dute lehia: eguraldiagatik eta, bereziki, emaitzagatik. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205503/osasun-ziurtagiriaren-erabilera-uztailaren-31-arte-luzatzen-ahalko-dute-iparraldean.htm | Gizartea | Osasun ziurtagiriaren erabilera uztailaren 31 arte luzatzen ahalko dute Iparraldean | Frantziako Asanbleak goizean onartu du zaintza sanitariorako legea, Senatuak kontra egin arren. | Osasun ziurtagiriaren erabilera uztailaren 31 arte luzatzen ahalko dute Iparraldean. Frantziako Asanbleak goizean onartu du zaintza sanitariorako legea, Senatuak kontra egin arren. | Osasun ziurtagiria erabiltzeko epea luzatzen ahalko du Frantziako Gobernuak. Agorrilean jarri zuten martxan neurria, eta azaroaren 15era arte irautekoa zen. Frantziako Gobernuak, ordea, epea luzatzeko baliabide juridikoak nahi zituen, eta zaintza sanitariorako legea proposatu zuen Frantziako Asanblean. Lege horrek ziurtagiria 2022ko uztailaren 31 arte luzatzeko eskubidea ematen dio Frantziako Gobernuari. Senatuak ez zuen neurria onetsi, eta tarte hori otsailera mugatzea proposatu zuen. Lege joan-jinkariaren ondotik, Frantziako Asanbleak izan du azken hitza goizean, eta osasun ziurtagiria derrigortzeko ahala eman dio Frantziako Gobernuari datorren udara arte. Halere, horrek ez du erran nahi epe horretan guztian beharrezkoa izanen denik. 118 diputatuk egin dute legearen alde, eta 89k kontra.
Iragan agorriletik, hainbat lekutan sartzeko derrigorrezkoa da osasun ziurtagiria aurkeztea. PCR edo antigeno proba negatibo bat, COVID-19aren kutsatze froga bat edo txertoaren pauta osoaren ziurtagiria behar dute herritarrek leku horietara sartzeko. Ostatuetan, merkataritza guneetan, kultur eta kirol guneetan, eta distantzia handiko trenetan beharrezkoa da, besteak beste. Gainera, osasun zentroetara sartzeko ere beharrezkoa da, larrialdiko kasuetan salbu. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205504/vayven-banaketa-enpresak-bizkaiko-garraioko-hitzarmena-aplikatu-beharko-du.htm | Ekonomia | Vayven banaketa enpresak Bizkaiko garraioko hitzarmena aplikatu beharko du | Amazonentzat lan egiten duen konpainiak estatu mailako beste hitzarmen bat zuen, eta langile batzuek hilean 800 euro gutxiago kobratu izan dute. LABek irabazi du epaia. | Vayven banaketa enpresak Bizkaiko garraioko hitzarmena aplikatu beharko du. Amazonentzat lan egiten duen konpainiak estatu mailako beste hitzarmen bat zuen, eta langile batzuek hilean 800 euro gutxiago kobratu izan dute. LABek irabazi du epaia. | Soldata batean 800 euroren aldea egon daiteke, enpresan ezarritako hitzarmen kolektiboaren arabera. Horri igarriko diote Vayven banaketa enpresarentzat Bizkaian lanean ari diren langileek, epaitegiek agindu baitute konpainiak Bizkaiko salgaien errepideko garraio hitzarmena aplikatu behar duela.
Orain arte, Vayvenek estatu mailako mezularitzako ituna aplikatzen zuen: LABen arabera, Bizkaiko hitzarmenekoak baino baldintza dezente okerragoak zituzten, bai lanaldian, bai dietetan eta bai soldatetan. Sindikatuak egiaztatu du hilean 800 euro gutxiago kobratu eta egunean 11 orduko lanaldiak egiten dituzten langileak daudela Vayvenen.
LABen ustez, Amazonentzat lan egiten duten enpresek « langileen kontura handitzen dituzte irabaziak». Sindikatuak azaldu du, gainera, ez dela halako epai bat irabazten duen lehen aldia: Bizkaiko banaketa enpresa gehiago kondenatu dituztela salgaien errepide bidezko garraioaren herrialdeko hitzarmena aplikatzera. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205505/estatu-terrorismoa-egitea-leporatu-dio-aljeriak-marokori.htm | Mundua | «Estatu terrorismoa» egitea leporatu dio Aljeriak Marokori | Aljeriako Atzerri ministroak salatu du eskualdeko eta Mendebaldeko Saharako segurtasuna «arriskuan» jarri dituela Rabatek. | «Estatu terrorismoa» egitea leporatu dio Aljeriak Marokori. Aljeriako Atzerri ministroak salatu du eskualdeko eta Mendebaldeko Saharako segurtasuna «arriskuan» jarri dituela Rabatek. | Tentsioa ez da baretu Marokoren eta Aljeriaren artean. Joan den asteazkenean Aljeriako hiru kamioi gidari hil zituen Marokoko armadak bonbardaketa batean, Mendebaldeko Saharan. Egun berean Aljerrek ohartarazi zion Rabati hilketa ez zela zigorrik gabe geratuko. Gaur, beste pauso bat eman du Aljerrek, eta «estatu terrorismoa» baliatzea leporatu dio auzoko herrialdeari, eta ohartarazi du eskualdeko segurtasuna «arriskuan» jarri duela Marokok bere jarrerarekin.
Aljeriako Atzerri ministro Ramtane Lamamrak nazioarteko hainbat erakunderi bidalitako idatzi batean egin ditu akusaziook. Gutuna jaso dutenak dira NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres, Afrikako Batasuneko Batzordeko buru Moussa Faki Mahamat, Arabiar Ligako idazkari nagusi Ahmed Abul Ghei eta Elkarlan Islamikorako Erakundeko idazkari nagusi Jussef ben Ahmed al-Ozaimin. Idatzietan Lamamrak nabarmendu du gertatutakoa «onartezina» dela edozein ikuspuntutatik begiratuta ere: «Estatu okupatzaileak armamentu sofistikatu eta hilgarria erabiltzea merkataritza ibilgailuak geldiarazteko, hain zuzen, berak eskubiderik ez duen lurralde batean aurrerantz ihes egitea da, eta berehalako arriskuan jartzen ditu Mendebaldeko Saharako eta eskualde osoko egonkortasuna».Marokok ukatu egin ditu bere aurkako salaketak, eta atzo komunikabideei egindako adierazpenetan esan zuen «harreman ona» duela auzokide guztiekin.
Abuztuan piztu zen bi estatuen arteko tentsioa, Aljeriak harreman diplomatikoak eten baitzituen. Horretarako emandako argudioen artean zegoen, besteak beste, Mendebaldeko Sahararekiko gatazka amaitzeko urratsik egin ez izana. Marokok ez zituen onartu Aljerrek leporatutakoak, eta gezurra esatea egotzi zion. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205506/oier-oa-laquofamiliaren-eskubidetik-joko-dugu-nagusikiraquo.htm | Politika | Oier Oa: «Familiaren eskubidetik joko dugu nagusiki» | Frantziako Estatuan bizitzeko duen debekuari ezarri dioten helegitea aztertuko dute astelehenean Parisko Zigor Auzitegian. Azken urtean berak eta familiak bizi duten egoera amaitzeko bidea izanen dela espero du. | Oier Oa: «Familiaren eskubidetik joko dugu nagusiki». Frantziako Estatuan bizitzeko duen debekuari ezarri dioten helegitea aztertuko dute astelehenean Parisko Zigor Auzitegian. Azken urtean berak eta familiak bizi duten egoera amaitzeko bidea izanen dela espero du. | Oier Oa euskal preso ohiak Ipar Euskal Herrian bizitzeko eskubidea duen ala ez: hara zer erabaki beharko duen Parisko Zigor Auzitegiak ondoko asteetan. Lapurdin errotua izanik ere, Zugarramurdin (Nafarroa) bizitzera behartua da gaur egun, emaztea eta semeengandik banatua. Frantziako Estatuan bizitzeko duen debekuaren kontra ezarritako helegitea aztertuko dute astelehenean Parisen, eta berak eta familiak pairatzen duten egoeratik ateratzeko aukera izanen dela espero du. Asteleheneko auzia dela eta, Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasleek ekitaldi bat baino gehiago antolatu dituzte Oaren sostenguz.
Iparraldeko Hitzak gaur atera du argitara, hain zuzen, Oier Oari eginiko elkarrizketa. Iñaki Etxeleku kazetaria mintzatu da harekin.
«Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da»
Joan den azaroaren 25ean atxilotu zuen Frantziako Poliziak Oier Oa (Donostia, 1984) euskal preso ohia, duela kasik urte bat, Larresoroko etxetik Bernat Etxepare lizeora lanera zihoalarik. 2015ean jarri zioten lurralde debekua ez errespetatzeagatik atxilotu zuten, aspaldian ofizialki bizi normala bazeraman ere familiarekin. Lurralde debeku horren kentzeko galdea egina du, eta, hain zuzen, azaroaren 8an, astelehenean, iragatekoa da Parisko Auzitegiaren aitzinean. Irailean, Baionan epaitu zuten duela urte bat atxilotu eta debekua urratzeagatik, baina Parisko Auzitegiaren erabakiaren beha egotea deliberatu zuen epaileak. Urte honetan Zugarramurdin aterpetua da Oa, eta bikotekidea eta hiru semeak Larresoroko etxean bizi dira. Pairatzen duten egoeratik ateratzen ahalko direla esperantza du asteleheneko auzitik landa.
Zer igurikatzen duzu azaroaren 8ko Parisko auzitik?
Espero dut ongi pasatzea. Azken batean, izan da Igor Uriarteren aurrekaria [Uriarte Urruñakoari maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irail honetan, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik]. Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin. Nahiz eta jakin batzuk, oraindik ere, konponbidearen logika horretan sartuak ez direla; edozer gauza gertatzearen arriskua ere ez dugu baztertzen.
Nolako defentsa prestatu duzue asteleheneko?
Egia erran, helduleku anitz badira. Batetik, bada Europako Batasuna eratu zenetik, Schengengo araudia adostu zenetik, lurralde mugikortasuna europar bati kentzea lege horrekin kontraesanean dela. Bestalde, batetik, nik familia hemen dut [Larresoro]; hiru seme baditut, zoritxarrez nazionalitate frantsesa dutenak, eta bikotekideak ere bai; guk, noski, gure herrian askatasun osoz eskubide berekin bizitzeko zilegitasuna izanagatik ere, holako gatazka politiko batengatik eskubide horiek urratuak zaizkigu. Baina, haien logikan eta zigorraren logikan jarriz gero, kasu honetan familia da erabilia izaten ari dena; erraten ari baitzaie: ‘Edo aitarik gabe gelditzen zarete, edo aitarekin zuen sorterritik alde egiten duzue!’. Zentzurik ez duena da deus ikustekorik ez duten familiak erabiltzea, gatazka honetan inplikatu zena ni izan naizelako. Eta, nahiz eta guk zilegitasun hori ez eman, haien zigorraren logikan ni zigortzea litzateke zentzuzkoagoa familia zigortzea baino. Beraz, familiaren eskubidetik joko dugu, nagusiki.
Eta Euskal Herriko gaur egungo testuingurua azpimarratuko duzue?
Bistan dena. Ez da berdin duela hamar urte zen testuingurua eta gaur egungoa. Konponbidearen logika horretan urrats batzuk egiten badira ere, batzuk oraindik ere zangotrabatzen tematzen dira, eta ez dakigu sala horretako epaileen jarrera zein izango den. Haien artean ere batzuetan baditugu sorpresa baikorrak, eta beste batzuetan ezkorrak. Ez ditugu denak gurekin.
Kasik duela urte bat atxilotu zintuzten. Urte hori nola iragan duzu? Nola iragan duzue?
Gauza txar edo ezkor guztien artean, gauza onak ere izan dira. Nagusiki, izandako elkartasuna; harrigarria izan da. Hasiera-hasieratik, Kanboko langilea den zugarramurdiar batek familiaren txoko bat segidan eskaini zigun. Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak hura bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien holako pena bat. Bestalde, [Etxepare] lizeoak lana atxiki dit, kontratua egokiturik. Hori sekulako xantza izan da.
Asteleheneko epaiaren meneko egonen da, oraino, zuen egoera?
Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean.
Telelanean segitu duzu lizeoko lanbidea, eta, aldi berean, Kutxa Biraren moduko egitasmo bat antolatzen?
Bai, bai. Lapurdi, Nafarroa Behere eta Zuberoako eskualdeetara mugitzeko ezintasuna izanagatik ere, kalean gara. Nafarroa, Gipuzkoa, Bizkai eta Arabatik mugitu zen Kutxa Bira, eta bilkurak, hedabideekin loturak, elkarteekin eta beste, ahal nuena ekartzen nuen. Eta beste kontu batzuetan ere horrela izan da. Urriaren 17an ere izan ginen Nafarroa Oinez-en ikasleekin. Ahal nuen guztietan parte hartzen nuen, bistan dena.
Lizeotik, ikasleek, ikasle ohiek, lankideek elkartasuna erakusten dizute hastetik. Nola bizi duzu?
Egia erran, biziki, biziki eskertua naiz. Izan zugarramurdiarrak, larresoroarrak, donostiarrak, Baionako lankideak, ikasleak… oso-oso inguratuak izan gara; horrek, egiazki, berpizten zaitu, indarberritzen zaitu. Era berean, oso komunitate kritikoa eta kontzientea da gurea; kasu honetan, familiak eta nik eskertu dugu ni naizelako elkartasun hori guztia jasotzen duena, baina beste edonor izango balitz pentsatzen dut modu berean erantzungo genukeela. Denek dugulako kontzientzia gure herrian zer gertatzen den eta zer garaitan bizi garen. Iduritzen zait oraindik ere Euskal Herrian badirela elkarbizitza eta elkartasuna bezalako balio funtsezkoak. Luzaroan ere, ikusiz ikasleak nola ari diren, baikor izateko motiboak baditugu.
Gaur eta asteleheneko, ikasleek dokumental bat, elkarretaratzeak eta korrika sinbolikoa antolatu dituzte.
Sekulako gogoz eta, aldi berean, sormen maila batekin ikusten ditut. Gauza berriak egiteko freskura batekin. Ez dute baitezpada konpromiso edo modu astun batean egiten, baizik eta bizi-bizi. Geroari begira, horrek nau batez ere baikor ezartzen.
2012ko otsailean atxilotu zuen Oa Frantziako Poliziak, Angelun (Lapurdi), eta, lau urteko espetxe zigorra beteta, 2015eko uztailean aske gelditu zen. Frantziako lurraldean bizitzeko debekua eman zioten orduan. Hasieran Donostian bizitzen gelditu zen, baina laster Larresorora (Lapurdi) itzultzea erabaki zuen, bere familiarekin bizitzera. «Familia bizia oso pisutsua bilakatzen ari zen. Normaltasunez elkartzeko ezintasun horrek anitzetan eragiten zuen espetxean nengoenean baino antsietate eta ezinegon handiagoa. Denok bareago eta seguruago egoteko, Donostiatik Larresorora joatea erabaki genuen, arrisku guziak geure eginez», adierazi zion BERRIAri martxoan. Urteetan bizi izan da horrela, iazko azaroan atxilotu zuten arte. Bernat Etxepare lizeoko barnetegian ari zen lanean, zaindari gisa, baina egun hartan ez zen lanera iritsi. Larresorotik Baionara bidean, errepide kontrol batean gelditu, eta, Frantziako Estatuan bizitzeko zuen debekuaren ondorioz, komisariara eraman zuten. Biharamunean gelditu zen aske. Bere egoera konpondu bitartean Zugarramurdin bizi da, lagun batzuek utzitako etxe batean.
Martxoan, hitzordua izan zuen Baionako prokuradorearen bulegoan, eta honek zigor proposamen bat egin zion, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratu izanagatik: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Oak ez zuen onartu, eta, beraz, epaitua izan beharko du. Otsailean du zita Baionako auzitegian, Parisko auzitegiaren erabakia iritsi artean, Baionako auzia gibelatzea onartu baitzuten. Igor Uriarte euskal preso ohiaren aurrekaria dago hor: maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irailean, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik. Erabaki horrek bere kasuan eragina izatea espero du Oak. «Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin».
Uriarteren aurrekariaz gain, beste bi argudio plazaratuko dituzte Parisen: Europako Batasuneko herritarrek Shengen espazioaren barnean duten joan-etorrietarako eskubidea eta familiarekin egoteko eskubidea. «Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak hura bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien holako pena bat», adierazi dio Hitzari. «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean».
Zigor bat gehiago
Urte osoan babes andana jaso du Oak. Martxoan, izenpe bilketa bat abiatu zuten herritar eta hautetsi batzuek, eta Frantziako Gobernuari eta Europako Batasuneko arartekoari bidali zioten. Bernat Etxepare lizeoko ikasleak ere mobilizatu izan dira, eta elkarretaratze bat baino gehiago egin izan dituzte barnetegiko zaindari ohiaren egoera salatu eta babesa erakusteko.
Oak ezarritako helegitea aztertzeko auzi saioa dela-eta ere ikasleek hartu dute iniziatiba. Gaur arratsean elkarretaratzea eginen dute Larresoko herriko etxe aitzinean, eta, ondoren, bi ikasle ohik prestatu duten Zigor bat gehiago dokumentala zabalduko dute. Astelehen arratsean BERRIAko webgunean izanen da ikusgai dokumentala, 20:00etan. Horrez gain, Oier lizeora Korrika ere antolatu dute ikasleek. Astelehenean, lasterkaldia eginen dute Hiriburun (Lapurdi), Oa atxilotu zuten lekutik Etxepare lizeoraino. Bertan, elkarretaratzea eginen dute 13:30ean. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205507/esk-sindikatuak-salatu-du-osakidetzak-manparak-kendu-nahi-dituela-lehen-arretako-lanpostuetatik.htm | Gizartea | ESK sindikatuak salatu du Osakidetzak manparak kendu nahi dituela Lehen Arretako lanpostuetatik | Jarduera leheneratzeko plana ondu berri du Osakidetzak, eta, besteak beste, osasun zentroetako administrazio postuetatik babes neurri horiek erretiratzeko gomendioa egin dute | ESK sindikatuak salatu du Osakidetzak manparak kendu nahi dituela Lehen Arretako lanpostuetatik. Jarduera leheneratzeko plana ondu berri du Osakidetzak, eta, besteak beste, osasun zentroetako administrazio postuetatik babes neurri horiek erretiratzeko gomendioa egin dute | Lehen Arretako Jarduera Berreskuratzeko Plana ondu du Osakidetzak, eta horren berri ematen ari zaie uneotan zerbitzu guztiei. Txosten horretan, izurriari lotutako zenbait neurri arintzeko eta jarduera leheneratzeko bideak planteatu ditu Lehen Arreta Koordinatzeko Zuzendariordetzak, eta, ESK sindikatuak salatu duenez, neurri horietako bat izanen da osasun zentro eta anbulatorioetako administrazio postuetatik manparak eta horien gisako babes egiturak erretiratzea.
Horren kontra azaldu da sindikatua: «Egia da manparak erakunde eta administrazio publiko gehienetara iritsi zirela pandemia honen aurkako babes neurri gisa, baina osasun zentroetan eta anbulatorioetan aldez aurretik egindako eskaera zen, ez bakarrik aire bidez kutsa daitezkeen gaixotasunetatik babesteko, baita erasoetatik babesteko ere, eta hori ez da inoiz aintzat hartu».
ESK-k uste du COVID-19aren egungo transmisio fasea ez dela egokia manpara horiek kentzeko, «horren erakusgarri da herritarrei arreta emateko hainbat esparrutan mantendu dituztela». Hortaz, babes egitura horiei eusteko eskatu dio sindikatuak Osakidetzari, «bai langileen osasuna babesteko, bai gerta daitezkeen erasoetatik babesteko, bai eritasun horren transmisioa kontrolatzeko ere». |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205508/urkulluk-proposamen-errealistak-egiteko-eskatu-dio-oposizioari.htm | Politika | Urkulluk proposamen «errealistak» egiteko eskatu dio oposizioari | Azpiazu datorren astean bilduko da EH Bildurekin, Elkarrekin Podemosekin eta PPrekin. | Urkulluk proposamen «errealistak» egiteko eskatu dio oposizioari. Azpiazu datorren astean bilduko da EH Bildurekin, Elkarrekin Podemosekin eta PPrekin. | Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Ekonomia sailburu Pedro Azpiazuk datorren asteazkenean hasiko ditu elkarrizketak oposizioko alderdiekin, 2022ko aurrekontuei begirako akordio «zabalagoa» lortzeko asmoz. Iñigo Urkullu lehendakariak nabarmendu du negoziazioak «errealistak» izan beharko direla, «betorik gabeak» eta erkidegoaren eskumenetara mugatuak.
EAJk eta PSEk gehiengo osoa dute Eusko Legebiltzarrean, eta, beraz, bi alderdien botoak nahikoa dira Jaurlaritzaren proposamena aurrera ateratzeko. Hala azaldu du Urkulluk gaur goizean, Ekonomia Berria Foroan eginiko hitzaldian. Lehendakariak esan du proiektua gobernukideek soilik babestuko balute ere gehiengo «guztiz legitimo bat» izango litzatekeela: «Aurrekontuak onartu egingo dira». Gogoratu du aurreko urtean ere «azken unera arte» iraun zutela EH Bildurekin, eta, batez ere, Elkarrekin Podemosekin eginiko negoziazioek, baina ez zutela akordiorik erdietsi. Kasu hartan, adostasunik ezaren arrazoia oposizioko taldeen barne eztabaidak izan ziren, Urkulluren iritziz.
Aurten ere egingo dute elkarrizketa erronda. Azpiazuk EH Bildurekin, Elkarrekin Podemosekin eta PPrekin biltzeko asmoa adierazi du, baina ez Voxekin. Urkulluk egin bezala, Ogasun sailburuak ere aste hasieran azaldu zien taldeei balizko akordioak «arrazoizko onura sozial eta politiko sektorialen» begirakoak izan beharko direla.
EH Bilduk adierazi du prest dagoela Jaurlaritzaren proposamena aztertu eta «akordio zabalak» lortzeko lan egiteko. Era berean, Maddalen Iriarte bozeramaileak gobernuari eskatu dio «egoerak eskatzen duen maila eskaintzeko». Haren ustez, ez da nahikoa idazpen gutxi batzuk aldatzea: «Elkarrizketa zintzo bat hasteko gai izan behar dira». Elkarrekin Podemoseko eledun Miren Gorrotxategi ere hitz egiteko asmoz agertu da. Haren helburua aurrekontu proposamenean atzeman dituzten «murrizketa sozialak» etetea izango da.
Horren aurrean, Urkulluk azaldu du Jaurlaritzaren aurrekontuek «ezkerrera bira» egin dutela, eta horren lekuko dela kontuen 13.107,8 milioi euroen %80 gizarte politiketara bideratzeko asmoa. Adierazi du Jaurlaritzaren aurrekontu proposamena «hamarkada honetarako eraldaketa ekonomiko eta sozialaren alde» eginiko apustuaren adierazgarri dela: «Historiako handiena da». Haren hitzetan, gainera, kontuek «unean uneko beharrei» erantzuten die. Izatez, «inflexio puntu bat» izango dela uste du, «ekonomiari eta kohesio sozialari bultzada bat emateko». |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205509/urtarrilaren-8rako-deitu-du-sarek-manifestaziora-bilbon.htm | Politika | Urtarrilaren 8rako deitu du Sarek manifestaziora Bilbon | Orain arte emandako aurrerapausoak aintzat hartu, eta gehiago behar direla adierazi dute bozeramaileek. Salbuespen legediak indarrean iraun bitartean bizikidetza «ezinezkoa» dela esan dute | Urtarrilaren 8rako deitu du Sarek manifestaziora Bilbon. Orain arte emandako aurrerapausoak aintzat hartu, eta gehiago behar direla adierazi dute bozeramaileek. Salbuespen legediak indarrean iraun bitartean bizikidetza «ezinezkoa» dela esan dute | Elkarbizitzarako. Bakerako. Etxerako bidean izango du lema mobilizazioak, eta milaka eta milaka pertsona biltzea espero dute. Leloarekin elkarbizitzarako eta bakerako bidea egiten ari direla adierazi nahi izan dutela azaldu du Sarek. Norabide horretan egindako urratsak ontzat eman ditu Bego Atxa Sareren bozeramaileak gaur goizean Bilbon egindako aurkezpenean, baina ohartarazi du bizikidetza «ezinezkoa» dela presoei aplikatzen zaien salbuespen legeria desagertzen ez bada.
Bizikidetza eta espetxe politika lotuta daude Atxarentzat, eta bidea bietan egin behar dela nabarmendu du: «Elkarrekin gaude bide horretan aurrera egin nahi dugun guztiak, sufrimendua desagerrarazi nahi dugun guztiak, eskubideen urraketa behin betiko amaitzea nahi dugun guztiak, eta konfrontazioaren aroa atzean utzi nahi dugun guztiak».
104 preso Euskal Herritik kanpo
Sarek ontzat jo ditu azken urteetan «egin diren urratsak», hala nola presoen hurbilketak. Senideen «zama arintzeko» balio izan duten arren, Atxak gogora ekarri du gaur egun 104 preso Euskal Herritik urrun daudela, eta haien familien eskubideak urratzen direla iritzi dio. Eta Euskal Herrian dauden presoen %94 bigarren graduan daudela jakinarazi du Sarek. Atxa: «10 preso baino ez daude hirugarren graduan, eta egoera horretan 70 presok egon beharko lukete».
Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak auziaren alde etikoari heldu dio, eta giza eskubideen aldeko apustu gisa deskribatu du manifestazioa: «Ez gara ari eztabaida politiko, ideologiko, alderdikoi edo identitario batez; eztabaida etiko batez ari gara». Espetxe administrazioaren geldotasuna salatzeaz gain, justiziaren jarrera politikoa eta ideologikoa deitoratu ditu. Izan ere, espetxeetako batzordeek gradu progresioren bat edo baimenen bat ematen dutenetan Auzitegi Nazionalak «errekurritu, blokeatu eta geldiarazi» egiten dituela esan du Azkarragak. Eta zenbait kasutan atzerapausoak ere ematen dituztela salatu du, presoak hirugarren gradutik bigarren gradura itzultzera behartuz.
Bozeramaileek adierazi dute urtarrilaren 8an milaka herritar berriz elkartuko direla, «Euskal Herrian egiten den manifestaziorik jendetsu eta zabalenean». Mobilizazio hori alderdi politikoekin, sindikatuekin, elkarteekin eta erakundeekin egitea da haien helburua. «Jarrai dezagun bidea egiten, orain baita unea», esan du Atxak. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205510/covid-19-larria-pairatzeko-arriskua-90-murrizten-duen-pilula-esperimental-bat-aurkeztu-du-pfizerrek.htm | Gizartea | COVID-19 larria pairatzeko arriskua %90 murrizten duen pilula esperimental bat aurkeztu du Pfizerrek | Farmazia multinazionalak gaur aurkeztu ditu 775 boluntariorekin eginiko azterketen emaitzak | COVID-19 larria pairatzeko arriskua %90 murrizten duen pilula esperimental bat aurkeztu du Pfizerrek. Farmazia multinazionalak gaur aurkeztu ditu 775 boluntariorekin eginiko azterketen emaitzak | Pfizer farmazia enpresak iragarri du prest duela COVID-19a tratatzeko pilula esperimental bat, eta, azken hilabeteetan eginiko ikerketen arabera, zeharo murriztuko lituzke ospitalizazio eta heriotza arriskuak birusak kutsatutakoen artean. Zehazki, %89 murriztuko litzateke COVID-19arengatik ospitaleratua izateko edo hiltzeko arriskua.
Konpainiak gaur aurkeztu ditu botika horrekin eginiko ikerketen emaitzak. 775 heldurekin egin zituzten probak, eta ikerlariek ondorioztatu zuten Pfizerren medikamentua beste antibiral batekin batera hartu zuten pazienteek %89ko murrizketa izan zutela ospitalizazio edo heriotza tasa konbinatuan, plazeboa hartu zuten gaixoekin alderatuta.
Osasun agintarien oniritziaren zain, Pfizer hasia da jada sendagaia ekoizten, eta 180.000 pilula kutxa baino gehiago ekoitzi nahi ditu urte amaierarako. Enpresaren arabera, lanean ari dira 2022ko ekainerako 21 milioi kutxa prest izateko, eta 50 milioi banatzeko 2022 urte osoan.
Bigarren pilula esperimentala
Pfizerrena ez da COVID-19aren aurkako lehen botika. Joan den astean, Sendagaien Europako Agentzia EMAk iragarri zuen Merck botika etxearen molnupiravir ahozko antibirala berrikusteko prozesuan zegoela, eta atzo oniritzia eman zion botika hori «larrialdi egoeretan» erabiltzeari. Marco Cavaleri EMAko kideak jakinarazi zuenez, egindako azken ikerketek erakutsi dute botikari esker murriztu egiten dela koronabirusa gorputzean garatzeko aukera, eta horrek, aldi berean, gutxitu egiten duela gaitzarekin larri gaixotu edota hil daitezkeenen kopurua.
Botika horrek ez du lortu oraindik merkaturatzeko baimenik, baina Cavalerik argitu zuen baimen hori iritsi bitartean estatuek aukera izango dutela botikari «larrialdi erabilera» emateko. Orain arte, Erresuma Batuak baino ez du onartu antibiral horren erabilera. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205511/azoka-eta-merkatuetan-katxietan-edatea-debekatu-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Azoka eta merkatuetan «katxietan» edatea debekatu du Eusko Jaurlaritzak | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak berritu egin ditu azoka eta merkatuetako osasun jarraibideak. Besteak beste, postuetara bideratutako azalerak eta postuen arteko distantziak handituko dira, azoka eta merkatuetan pertsonentzako igarobide korridoreak jarriko dira, eta horietatik kanpo egongo dira elikagaiak eta edariak kontsumitzeko tokiak. | Azoka eta merkatuetan «katxietan» edatea debekatu du Eusko Jaurlaritzak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak berritu egin ditu azoka eta merkatuetako osasun jarraibideak. Besteak beste, postuetara bideratutako azalerak eta postuen arteko distantziak handituko dira, azoka eta merkatuetan pertsonentzako igarobide korridoreak jarriko dira, eta horietatik kanpo egongo dira elikagaiak eta edariak kontsumitzeko tokiak. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eguneratu egin ditu ari librean egiten diren azoka eta merkatu tradizionalak antolatzeko osasun publikoko jarraibideak. Ohar bidez jakinarazi ditu aldaketak, eta, horien arabera, zazpi neurri bete beharko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako azoka eta merkatuek hemendik aurrera. Batetik, postuetara bideratutako azalera handitzea erabaki du Jaurlaritzak, eta, horretarako, udalek gune berriak atondu beharko dituzte azoka eta merkatuetarako. Azoka eta merkatuetako postuek elkarren artean bananduta egon beharko dute, jende pilaketak murrizteko. Hori egiteko, azoka eta merkataritza eremu bakoitzean postuen kopurua %25-%30 artean murriztu beharko da.
Bestetik, azoka espazioetan pertsonen pilaketak gertatu ez daitezen, igarobide korridoreak ezarri beharko dira. Eta elikagaiak eta edariak kontsumitzen diren tokiak edo txosnak korridore horietatik kanpo jarri beharko dira. Horrekin batera, Osasun Sailak jakinarazi du azoketan eta merkatuetan edariak ezin izango direla «edukiera handiko ontzietan» saldu edo zerbitzatu, adibidez, «katxietan»; neurri horrekin, edalontziak partekatzea saihestu nahi du Osasun Sailak. Halaber, azokaren espazioetan, horretarako baimendutako postuetan edo txosnen eremuan baino ezin izango dira kontsumitu elikagaiak eta edariak; udalek prestatu beharko dituzte txosna horiek jartzeko tokiak. Beste bi neurri ere bete beharko dira gune horietan. Batetik, postuetan gel hidroalkoholikoa erabili beharko da. Bestetik, maskara nahitaez erabili beharko da, eta horren erabilera abisuen eta kartelen bidez jakinarazi. Osasun Sailetik esan dutenez, neurri horiek COVID-19aren transmisio maila moderatuarekin indarrean egongo dira, hau da, tasa 100.000 biztanleko 150 kasuen azpikoa denean. Ordea, egoera epidemiologikoak okerrera eginez gero, eta birusaren transmisioak gora egiten badu, neurriak berriro berrikusiko ditu Osasun Sailak. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205512/eh-bilduk-apurtutzat-eman-du-ingurumen-administrazioari-buruzko-legearen-negoziazioa.htm | Politika | EH Bilduk apurtutzat eman du Ingurumen Administrazioari buruzko Legearen negoziazioa | Taldeak salatu duenez, Jaurlaritzak lege hori baliatu nahi du orain udalenak diren ingurumen arloko hainbat eskumen bereganatzeko. EAJ eta Elkarrekin Podemos haserre agertu dira erabakiarekin. | EH Bilduk apurtutzat eman du Ingurumen Administrazioari buruzko Legearen negoziazioa. Taldeak salatu duenez, Jaurlaritzak lege hori baliatu nahi du orain udalenak diren ingurumen arloko hainbat eskumen bereganatzeko. EAJ eta Elkarrekin Podemos haserre agertu dira erabakiarekin. | Jaurlaritza lurralde antolamenduaren eta udal autonomiaren aurkako «aurrekaririk gabeko eraso bat» egiteko asmotan dabilela salatu dute gaur Mikel Otero eta Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideek. Azaldu dutenez, eraso hori Ingurumen Administrazioari buruzko Legearen bidez egin nahi dute, arlo horretan orain udalenak diren eskumenak Jaurlaritzarenak izan daitezen nahi baitute lege berriaren bidez, «hainbat proiektu udalei inposatu ahal izateko».
Arrazoi horiek direla medio, erabaki dute Ingurumen Administrazioari buruzko Legearen inguruan martxan zegoen negoziazioa bukatutzat ematea. «Ez dugu tamaina horretako eraso bat babestuko lurralde planifikazioaren eta udal autonomiaren aurka, euren eremuan desegokitzat jotzen dituzten proiektuei mugak jartzeko aukera eta eskubidea ukatzen dielako udalei», azaldu dute.
Besteak beste, EAJk eta PSEk legeari egin nahi dioten 61. zuzenketa bat nabarmendu du Oterok. Horren bitartez, EAJk eta PSEk Lurralde Antolamenduren Legea aldatu nahi dute, figura berri bat sortzeko: Interes Publiko Goreneko Proiektuak. Azaldu dutenez, figura berri horren bidez Jaurlaritzak parte hartze publikoa duen eta, bere iritziz, ingurumen arloan hobekuntzak dakartzan edozein azpiegitura interes publiko goreneko proiektua dela deklaratu ahal izango du, eta hori nahikoa izango da azpiegitura horri bide emateko, lurralde eta hirigintza arloko plangintzaren aurkakoa izanda ere.
EH Bilduk adierazi du zuzenketa hori «onartezina» dela, eta EAJk eta PSEk zehaztapen hori «erretiratu edo guztiz aldatu gabe» ez dagoela «inongo aukerarik» akordio batera iristeko.
Oniritzia hainbat proiekturi
Fernandez de Betoñok zehaztu du zein izan daitezkeen Jaurlaritzak interes publiko gorenekotzat jo ahalko dituen proiektuak: «Azpiegitura handiak, hala nola parke eolikoak, eguzki parkeak eta zabortegiak, baina ekipamendu handiak ere bai, ia edozer ingurumen ikuspegi batetik nolabaiteko justifikazio bat baldin badu, nahiz eta tokiko administrazioen irizpideen aurkakoa izan».
Esaterako, bere garaian Jaurlaritzak nahikoa izango zuen SHESAren Armentia putzua interes gorenekotzat jotzea Gasteizen gas-proiektu hori aurrera eraman ahal izateko, udal planifikazioa urratu arren. Bergaran zabaltzeko asmoa daukaten hondakinen kudeaketarako lantegiari ere baimena emateko moduan izango litzateke Jaurlaritza zuzenketa hori aplikatuz gero.
EAJ eta Elkarrekin Podemos, haserre
EAJk, ordea, adierazi du legeak «ingurumenaren babes-maila handia bermatuko duen esparru juridiko berri bat » ezartzen duela, eta herritarrek erabakiak hartzeko orduan duten zeregina «indartu». Bide beretik, Maria Eugenia Arrizabalaga legebiltzarkideak salatu du EH Bilduk ez duela ingurumenaren aldeko «benetako konpromisorik» hartu nahi: «Bildu jasangarritasunaren eta klima aldaketaren aurkako borrokaren aitzindari gisa aurkezten da, eta gure ingurunearen babes eraginkorra bermatzen duen lege baten adostasuna errefusatzen du».
Horrez gain, Arrizabalagak gogor gaitzetsi du EH Bilduko Legebiltzarkideek bilera bertan behera utzi izana. «Presa handia zuen aretoa uzteko eta komunikabideak berehala deitzeko. Jarrera horiek ez dira modurik onena jarrerak hurbiltzeko eta gutxieneko izendatzaile komun bat bilatzeko, ingurumenari buruz hain garrantzitsua den gai batean».
Elkarrekin Podemosek ere «harriduraz» hartu du EH Bilduren erabakia: «Kosta egiten zaigu erabakia ulertzea. Gaur mahaitik altxatu dira, baina duela aste batzuk gobernuarekin eta Alderdi Popularrarekin batera sinatu zuten Ondare Naturalaren legea. Lege hori ere gaur eztabaidatu den legearen bide beretik doa: babestutako inguruneak ekonomikoki ustiatzea baimentzen du».
Gaineratu dute «ezkerreko alderdi berdeetatik» ezin direla horrelako legeak legitimatu, «atzerapauso bat» direlako Espainiako Estatuan eta Europan egiten ari diren «aurrerapenekiko». |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205513/euskarazko-hitzak-dituen-lehen-liburuaren-ale-bat-eskuratu-du-mintzoa-argitaletxeak.htm | Kultura | Euskarazko hitzak dituen lehen liburuaren ale bat eskuratu du Mintzoa argitaletxeak | 'De rebus Hispaniæ memorabilibus' liburua da. Lehen edizioa 1496-1497koa da, eta aurkitu dutena, 1533koa. Lehen edizioan ez zuen euskarazko hitzik. | Euskarazko hitzak dituen lehen liburuaren ale bat eskuratu du Mintzoa argitaletxeak. 'De rebus Hispaniæ memorabilibus' liburua da. Lehen edizioa 1496-1497koa da, eta aurkitu dutena, 1533koa. Lehen edizioan ez zuen euskarazko hitzik. | Mintzoa argitaletxeak euskarazko hitzak dituen lehen liburu inprimatua izan daitekeenaren 1533ko ale bat eskuratu du, Italian. De rebus Hispaniæ memorabilibus liburua da, Lucio Marineo Siculorena. Aurkitu duten alea ez da liburuaren lehen ediziokoa, lehena 1496-1497an argitaratu baitzuten, De laudibus Hispaniae izenburuarekin. Lehen edizioan ez zuen euskarazko hitzik; gero gehituko zizkioten.
Aritz Otazu Mintzoako editoreak azaldu duenez, Lucio Marineo Siculo Espainiako erregeen kronikaria zen, eta liburu hori enkarguz egin zuen. «Kapitulu batean aipatzen du Espainiako hizkuntza beteranoa, latinez, eta esaten du baskoiek eta kantabriarrek hitz egiten duten hizkuntza bat dela».
Euskarazko zenbait hitz agertzen dira —zerua, gorputza, lurra, emaztea...—, eta baita zenbait esamolde labur ere, bizkaieraz idatziak, hala nola edaten dot eta irakurtzen dot. Zeta hizkiarekin idatzi beharrean ze hautsiarekin idatziak daude, eta azentuak ere agertzen dira. «Garrantzitsuak dira xehetasun horiek; adibidez, 1610eko liburuan [euskarazko hitzak zituen liburu bat, zeinaren ale bat eskuratu zuen Mintzoak iaz] zetak agertzen direlako, eta azentu markarik ez», zehaztu du Otazuk. Zenbakiak ere agertzen dira, euskaraz idatziak.
Liburua Parisko liburu zaharretako azoka batean eskuratu dute. Antigoaleko gauzen saltzaile batek aurkitu zuen han, irailean, eta Mintzoakoei saldu zien. Hala ere, jatorria Italiakoa da, antigoaleko gauzen saltzaileari liburua saldu ziona Italiatik joana zelako azokara.
Liburu hori da, beraz, euskarazko hitzak dituen lehen obra inprimatua, oraingoz. Ale hori 1533koa da, eta hurrengo urteetan ez dago euskarazko hitzak dituen liburu askorik, Otazuk nabarmendu duenez: «Gero dago Sancho de Elsoren 1581eko Doctrina Christiana, eta ez dago alerik munduan; hurrengoa Leizarragaren Testamentu Berria da, 1571koa; eta, hortik aurrera, hurrengo urteetan gehiago daude, baina ez asko».
Liburuaren atzeko aldean ikusi dutenez, eskuratu duten alea nafar batek inprimatu zuen, Miguel de Egiak. «Hemengo inprimatzaile bat zen, erreinuko inprimatzailea, eta berak Lizarran inprimatzen zuen, baina gero Alcala de Henaresera [Espainia] joan zen, eta han inprimatu zuen liburu hau». |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205514/edgar-wrighten-last-night-in-soho-k-irabazi-du-ikusleen-saria-donostian.htm | Kultura | Edgar Wrighten 'Last Night in Soho'-k irabazi du ikusleen saria Donostian | Film laburrik onenarentzako ikusleen saria Sid Zanforlinen 'They're Here' lanarentzat izan da, eta animaziozko film laburrik onenarentzako saria, Kevin Iglesiasen 'Los dias que (nunca) fueron'-entzat | Edgar Wrighten 'Last Night in Soho'-k irabazi du ikusleen saria Donostian. Film laburrik onenarentzako ikusleen saria Sid Zanforlinen 'They're Here' lanarentzat izan da, eta animaziozko film laburrik onenarentzako saria, Kevin Iglesiasen 'Los dias que (nunca) fueron'-entzat | Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 32. Asteko faboritoen artean zegoen, eta ikusleek hala baieztatu dute. Zinema jaialdiko sari nagusia Edgar Wrighten Last Night in Soho (Erresuma Batua) filmarentzat izan da. 8,64 puntu eskuratu ditu guztira film horrek, zeinak kontatzen duen nola neska bat 1960ko hamarkadako egun batean esnatzen den halako batean. Londresko Soho auzoan, hain zuzen ere. Gaur eman dute palmaresaren berri, eta, Josemi Beltran zinema jaialdiaren zuzendariak adierazi duenez, aurtengo ekitaldiko «goxokietako bat» izan da Wrighten filma.
Ikusleek beste hiru film nabarmendu dituzte. Film laburrik onenaren saria Sid Zanforlinen They're Here-rentzat izan da (Kanada); animaziozko filmik onenaren saria Kevin Iglesiasen Los días que (nunca) fueron-entzat, eta Espainiako film laburrik onenarentzako saria, azkenik, Iago de Sotoren La luz pelikularentzat.
Toni Costak, Maider Oleagak eta Sonia Paciosek osatutako epaimahaiak, bestalde, Joanne Delachairren Dora filmari eman dio film laburrik onenarentzako saria, «harrigarrizko zerbaiten eta ama baten eta haren alaba nerabearen arteko muga zeharkaezinaren arteko erlazio konplexua kontatzen duen modu originalagatik; baita sexualiltatea irudimen handiz eta ausardiaz irudikatzeko zuzendariak egindako apustuagatik ere».
Europako film laburrik onenarentzako zilarrezko Melies saria, berriz, Mum's Sweater (Mauriziana Gualdrini, Yi-chen Hsiao, James Mann, Ugo Offner eta Anand K. Varna) ekoizpen frantziarrarentzat izan da. Epaimahaiaren arabera, «modu zehatz, argi eta hunkigarri batean aditzera ematen du galera batek eragindako oinazea, animazioaren estetika sotil eta, aldi berean, nabarmen batekin erabilita fantasiaren elementuak».
Gazte Epaimahaiaren saria Night of The Living Dicks (Ilja Rautsi, Finlandia-Danimarka) film laburrarentzat izan da, eta Espainiako film labur onenaren Syfy saria, La luz-entzat.
Azkenik, Blogos de Oro saria The Medium film luzeak irabazi du (Banjonj Pisanthanakun, Thailandia-Hego Korea). |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205515/berria-glasgown.htm | Mundua | BERRIA, Glasgown | COP26 goi bilerari buruzko informazioa sakon, luze eta zabal ari da ematen egunkaria. Aste honetatik aitzina, Eskozian izanen da BERRIAko kazetari Iñaki Petxarroman. | BERRIA, Glasgown. COP26 goi bilerari buruzko informazioa sakon, luze eta zabal ari da ematen egunkaria. Aste honetatik aitzina, Eskozian izanen da BERRIAko kazetari Iñaki Petxarroman. | Duela bi aste ekin zioten COP26 klima larrialdiari buruzko nazioarteko goi bilerari. Iaz zen egitekoa, baina, COVID-19aren izurritea tarteko, urtebeteko atzerapenaz egin dute. Klima krisiari erne erreparatuz, hainbat negoziaziotan murgilduak dira goi bilerara bertaratutako agintariak. Ika-mikak ere izan dira, polemikak; oraindik jorratu gabeak diren zenbait auzi ere bai.
Glasgown da Iñaki Petxarroman kazetaria. Hala, beraz, BERRIAk goi bileraren agertokitik bertatik emanen du gaiari buruzko informazioa. Erreportajeak, albisteak, analisiak eta elkarrizketak onduko ditu egunkariak, sakonki.
Tweets by petxarroman
BERRIAk eginiko bideoan, Petxarromanek aletu egin ditu datozen egunetan lantzekoak direnetako batzuk: «Zuzen-zuzenean emango dugu negoziazioen berri. Izan ere, egun hauetan hainbat iragarpen egin dira, estatuek goi bilera erabili dute euren agenda pixka bat agertzeko. Hitz on asko azaldu dira; besteak beste, deforestazioari aurre egiteko konpromisoa hartu dute batzuek. Ikatza erabiltzeko mugak ere jarri dizkiete euren buruari hainbat herrialdek. Parisko Hitzarmenaren inguruan, berriz, oraindik ez da pausorik eman. Kontu asko daude lotzeko». |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205516/gure-esku-k-urratsak-eskatu-ditu-erabakitzeko-eskubidea-lege-bihurtzeko.htm | Politika | Gure Esku-k urratsak eskatu ditu erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko | Plataformak nabarmendu du euskal herritarren %70 erreferendumaren alde daudela. Iragarri dute batzar irekiak egingo dituztela, bide orria herritarrekin partekatzeko asmoz. | Gure Esku-k urratsak eskatu ditu erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko. Plataformak nabarmendu du euskal herritarren %70 erreferendumaren alde daudela. Iragarri dute batzar irekiak egingo dituztela, bide orria herritarrekin partekatzeko asmoz. | «Egungo euskal herritarron gehiengoak bere etorkizuna aske erabaki nahi du». Hala azaldu du Gure Esku plataformak Eusko Legebiltzarraren aurrean eginiko agerraldian. Josu Etxaburu eta Amalur Alvarez bozeramaileek adierazi dute euskal herritarren %70 erreferendum bat egitearen aldekoak direla, eta bide horretan aurrerapausoak emateko eskatu diete alderdi politikoei: «Hemen gaude ordezkari politikoei esateko har dezatela behingoz erabakitzeko eskubidea lege bilakatzeko bidea».
Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako estatutu berriaren inguruko eztabaida tarteko, hura «gauzak aldatzeko mugarri» izan daitekeela defendatu du Gure Esku-k. Horretarako, ordea, ezinbestekotzat jo du erabakitzeko eskubidea eta herritarren parte hartzea ardatz gisa hartzea: «Horiek dira gure marra gorriak».
Plataformak adierazi duenez, datozen asteetan proposamen horiek aurkeztuko dizkiete Eusko Legebiltzarreko alderdiei âez dute Voxekin biltzeko asmorikâ, herritarren artean «adostasun esparru» dena «jardun politiko-instituzionalean» ere hala izateko esperantzarekin. Modu berean, «bere garaian hasitako bidetik» ez urruntzeko eskatu diete politikariei, EAJk eta EH Bilduk 2018an erabakitze eskubidearen alde adostutako akordioari erreferentzia eginez. Hura urrats garrantzitsua izan zela adierazi du Gure Esku-k, baina, era berean, ordutik aurrerapauso gehiago eman ez izana kritikatu du: «Hilabete asko pasa dituzte itzulinguruka, aurrerapauso handirik eman gabe, eta orduan erakutsitako jarreretatik gero eta urrunago».
Jarrera horren aurrean, subiranotasunaren aldeko aldarria egin du Gure Esku-k, eta gehitu herritarrek «behin eta berriz» jasan dituztela «burujabetza gabeziaren ondorio larriak»; hala nola, COVID-19ak eragindako osasun krisiaren kudeaketan. «Agerian utzi du zein ahula den gure herriaren autogobernua», azaldu dute bozeramaileek, Madrilek eta Parisek izan duten rola nabarmenduta. Beraz, aferan sakontzeko beharra inoiz baino beharrezkoagoa da, haien ustez.
Herritarrak «motore»
Aurrerako bidea herritarren, eragileen eta instituzioen arteko elkarlanean egiteko asmoa ere adierazi dute. Halere, azken horiei jakinarazi diete ez dutela haien «erantzunaren zain» geratzeko asmorik: «Ez dugu onartuko ez blokeorik ezta gehiengoaren borondateari betorik ere». Izan ere, herritarrak «motore» bihurtzeko urrats berriak iragarri dituzte. Esaterako, datozen asteetan batzar irekiak egingo dituzte eskualdeetan, «bide orria partekatzeko» eta helburuen bila «ahalik eta jende gehien batzeko».
Era berean, erreferendumaren aldeko sinadura bilketarekin aurrera jarraituko du plataformak, abenduaren 31ra arte: «Datorren urte hasieran, milaka eta milaka sinadura eskutan, erakundeak interpelatuko ditugu erabakitzeko bidea arautu dezaten». |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205517/hitzetatik-ekintzetara-pasatzeko-eskatu-diete-gazteek-gobernuei.htm | Mundua | Hitzetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diete gazteek gobernuei | Glasgown izan dute erdigunea ostiralero klima larrialdia dela eta gazteek egiten dituzten mobilizazioek. Erabakiguneetan presentzia gehiago edukitzeko nahia agertu dute | Hitzetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diete gazteek gobernuei. Glasgown izan dute erdigunea ostiralero klima larrialdia dela eta gazteek egiten dituzten mobilizazioek. Erabakiguneetan presentzia gehiago edukitzeko nahia agertu dute | Klima aldaketaren aurka egiteko, ostiralero bezala mundu guztiko gazteak kalera atera dira protesta egitera. Eta manifestazio horiek Glasgown (Eskozia) izan dute, gaur, erdigunea, joan den igandetik han ari baitira egiten COP26 NBE Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiaren nazioarteko goi bilera. Fridays For Futurek deituta milaka pertsona elkartu dira Eskoziako hirian, eta hitzetatik ekintzetara pasatzeko eskatu diete gobernuei. Erabakiguneetan presentzia gehiago edukitzeko nahia agertu dute, gainera.
Ohi bezala, Greta Thunberg klima aldaketaren aurkako aktibistaren ahotsa bozgorailu izanda gaurko mobilizazioei dagokienez. Hala, Glasgowko protesten irudia zabaldu du Twitter bidez. «Hara. Egiazki, hau da jendearen botereak duen itxura», txiokatu du.
Iruditzen zaie ez aurretik, ez Glasgown ez direla ari erabakiak hartzen. Hiriko hainbat paretetan ondokoa idatzita duten kartelak itsatsi dituzte: Klima ekintza orain arte: tar-tar-tar. Greta Thunberg aktibista gazteen ikurrak ere mobilizazioetan parte hartu du, eta gazteen sentipena izan du hizpide sare sozialetako mezu batean: «Inoizko COP baztertzaileena izaten ari da. Hau ez da jada klimari buruzko bilera bat. Herrialde aberatsen irudia garbitzeko jaialdi bat da. Beti bezala, tar-tar-tarraren ospakizun bat da».
Izan ere, klima larrialdiaren aurrean, gazteek sentitzen dute gobernuek «abandonatu» egiten dituztela eta «traizioa» egiten dietela. Hori da Europako bost unibertsitatek gaiaz egindako ikerketa baten ondorioetako bat. «Gazteen antsietate ekologikoak ez dio erantzuten, soilik, ingurumena suntsitua izaten ari denez erakusten duten errebeldiarik; baizik eta erabat lotuta dagoela gobernuek aldaketa klimatikoaren aurrean erakusten duten ekintzarik ezarekin».
Garatutako zein garabidean diren dozena bat herrialdetako 16 eta 25 urte arteko 10.000 gazte inguru elkarrizketatuz osatu dute azterketa, eta askok aitortu dute «triste, izututa, eta estu» daudela etorkizunaren aurrean. Aldaketa klimatikoa «guztiz laster» ematen ari denez, hamarretik lauk adierazi dute, txostenean jaso dutenez, seme-alabak eduki ala ez zalantza egiten dutela, irizten dutelako etorkizuna «ikaragarria» izango dela.
Extinction Rebellioneko eta Klima Larrialdirako Aliantzako kideek ere, besteak beste, protestetan parte hartu dute, eta klima larrialdiari zein berotze globalari aurre egiteko planetan gazteek izan beharko zuketen protagonismoa aldarrikatu dute. «Askok uste dute muturreko gazte gehiegi gonbidatuz gero irrigarri utziko ditugula [agintariak]», adierazi du Thunbergek. «Aldaketak exijituko dituen kaleko jendez osatutako masa kritiko baten beharra» dagoela nabarmendu du. Hain zuzen, hori izan du hizpide Vanessa Nakate aktibistak: «Gisa honetako manifestazioekin presioa egiten zaio boterea duenari, eta badakigu mugimendu honek hazi beharra duela behar ditugun aldaketak lortzeko, eta, modu horretan, etorkizuneko belaunaldien segurtasuna bermatzeko».
Gaztedia eta Ahalduntze Publikoa izan da gaia, gaur, COPeko hitzaldietan, eta Alok Sharma goi bileraren presidenteak prentsa agerraldi batean eskatu die munduko lider politikoei entzun ditzatela «gazteen ahotsak», eta gonbidatu ditzatela klima larrialdiari buruzko «negoziaketetara»
Gazteak bihar dira egitekoak, Glasgown, COP26aren bueltako mobilizazio nagusia. Espero da 100.000 bat lagun inguruk parte hartzea 13:30etarako deituta dagoen manifestazioan. Gainera, 20 herrialdetako 200 hiritan ere mobilizazioak deituta daude. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205518/siemens-gamesak-627-milioi-euroren-galerak-pilatu-ditu-aurten.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak 627 milioi euroren galerak pilatu ditu aurten | Lehengaiak garestitu izanaren ondorioz, nabarmen murriztu ditu irabazi marjinak. 2024ra arte atzeratu du errekuperazioa. | Siemens Gamesak 627 milioi euroren galerak pilatu ditu aurten. Lehengaiak garestitu izanaren ondorioz, nabarmen murriztu ditu irabazi marjinak. 2024ra arte atzeratu du errekuperazioa. | Etorkizuneko sektore bat izanagatik ere, ez dira momentu ona pasatzen ari. Haize erroten ekoizleentzat urte txarra izaten ari da 2021a ere. Siemens Gamesak 627 milioi euroren galerak pilatu ditu aurten, eta aurreikuspenak ere ez dira onak. Zamudioko konpainiak ostiral honetan aurkeztu ditu 2020-2021 urte fiskaleko emaitzak. Iazko zenbakiak hobetu ditu, duela urtebete diru gehiago galdu baitzuen (918 milioi euro), batez ere, konfinamenduaren eraginagatik. Baina aurten ez halakorik egon, eta beste industria batzuek izan duten susperraldirik ez du ezagutu taldeak, sektoreak berezkoak dituen ezaugarriengatik eta koiunturazko arrazoiengatik.
Izan ere, garestia da haize errotak egitea eta instalatzea, eta are gehiago izaten ari da aurten, lehengaien prezioen igoera handiaren ondorioz. Autogintzan mikrotxipekin bezala, gertatzen ari da altzairuarekin haize erroten sektorean: asko behar da, eskari handia dago, eta ia %60 garestitu da haren prezioa.
Horrekin batera, Siemens Gamesak azaldu du bere kasuan teknologia maila eta tamaina handiagoko haize errotak egiten ari dela, 5.X. onshore edo lurreko errota plataforma berriarekin, eta horrek ere handitu dituela produkzio kostuak. Horrez gain, energia eolikoaren prezioen merkatzea ere aurka du sektoreak. Bezeroek asko estutzen dituzte prezioak eta konpetentzia handia dago. Horrek guztiak errentagarritasun edo irabazi marjinak murriztu ditu.
Glagowera begira
Siemens Gamesa haze erroten erreferenteetako bat da nazioartean. eta horren erakusle da esku artean duen lan zorro handia. Baina horrekin ez du aski irabazietara itzultzeko. Azken urtean 12.185 milioi euroren eskariak jaso ditu, eta 32.542 milioiren lanak ditu egiteko, urtebete lehenago baino %7,5 gehiago. Batez ere lurreko errotetan izan du hazkunderik handiena (+%16), eta zerbitzuetan ere iazko zifrak hobetu ditu (+%9); offshore edo itsasokoetan, aldiz, behera egin dute (-%15).
Epe motzera begira, egoera «zaila» izaten jarraituko duela uste du konpainiak, hornidura kateko arazoengatik. Salmentak jaistea aurreikusten du 2022rako, -% 2 eta -% 7 artean. Epe luzera, ordea, aurreikuspen «sendoei» eusten diela azpimarratu du; dena den, urtebete atzeratu du irabazietarako itzulera, 2024-2025 urterako: %8-10eko hazkundea iragarri du ordurako.
Egungo egoera delikatua izan arren, sektorearen eta enpresaren etorkizunari buruz baikor azaldu da Andreas Nauen kontseilari ordezkaria. Energia eolikoak «potentzialitate handia» duela gogorarazi du, eta Galgoweko COP26 goi bileran parte hartzen ari diren agintariei eskatu die energia berriztagarriak bizkortzeko neurriak bultzatzeko. |
2021-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/205519/eten-zaio-bolada-ona.htm | Kirola | Eten zaio bolada ona | Athleticek 0-1 galdu du Cadizen aurka San Mamesen. Lehen zatiko hastapenean jaso dute gola zuri-gorriek, eta hortik aurrera etxekoek aukerak izan badituzte ere, kamuts ibili dira atearen aurrean. | Eten zaio bolada ona. Athleticek 0-1 galdu du Cadizen aurka San Mamesen. Lehen zatiko hastapenean jaso dute gola zuri-gorriek, eta hortik aurrera etxekoek aukerak izan badituzte ere, kamuts ibili dira atearen aurrean. | Bolada onean zen Athletic; bost partida zeramatzan porrotik jaso gabe, eta horien artean, bi neurketa etxean irabazita. Eten zaio bolada ona; jokalariek eta zaleek zartako galanta hartu dute Cadizen aurka 0-1 galduta, San Mamesen, estadio berrian jokatu duten berrehungarren partidan. Zuri-gorriek Europako postuetan lo egitea zuten xede. Bada, Andaluziako taldeak goitik behera zapuztu die euren nahia.
Marcelino Garcia Toral Athleticeko entrenatzaileak aurreko jardunaldian Realaren aurka jokatutako derbian zelairatu zuen hamaikakotik lau aldaketa egin ditu: atzeko lerroan, Nuñezek Iñigo Martinezen ordez jokatu du, ondarroarrak txartel gorria ikusi baitzuen Anoetan; Balenziagak ordezkatu du De Marcosen lekua; euskarri lanean, berriz, Vesga Vencedorren ordez aritu da; eta azkenik, erdi-puntan Oihan Sancetek Raul Garciaren lekua bete du.
Cadiz erasorako gogoz hasi da, eta gola sartzeko aukerak ere hark izan ditu. Talde espainiarrak 4. minutuan eman du lehen abisua; area kanpotik Pereak egindako jaurtiketa indartsu baten ostean, Unai Simonek bi kolpetan geratu du. Bigarren iritsieran, ordea, bisitariek ez dute barkatu; Salvi Sanchez eskuin hegaletik area txikira bizi sartu da, eta baloiari lehor lehor emanda Simonen hanka artetik baloia sareetara bidali du. Athleticeko atezainak gehiago egin zezakeen. Mutu geratu da San Mames.
Handik aurrera, Athleticek baloi jabetza handiagoa izan du, alde batetik bestera mugituz. Edonola ere, zuri-gorriek jokaldiak ezin zituzten behar bezala sortzen; Cadizkoak sendo baitzeuden atzean. Bi taldeek aparteko aukera argirik izan gabe, bisitariak abantaila zutela heldu da atsedenaldia.
Bigarren zatiaren hastapenean, Marcelinok hamaikakoan aldaketen beharra sumatu du, eta Nico Williams zelairatu du Berenguerren ordez, jokoari abiadura handiagoa emateko xedez. Hain zuzen, Williams gazteenak izan du lehen aukera, baina Cadizko jokalariek ongi urrundu dute baloia. Joko geldoari gatza eta piperra jarri dio Athleticeko jokalariak. Azeleragailua gehiago zapaldu du, taldekideak kutsatzeraino.
Zuri-gorriek pauso bat eman dute aurrera, eta sarriago heldu dira Cadizen areara; esaterako, Muniainek ezker hegaletik egindako erdiraketa gaizto baten ostean, Sancetek buruz ongi errematatu du, baina Ledesma atezainak erantzun bikaina eman dio.
Athleticeko jokalarien nagusitasuna erabatekoa izan da, eta aukerak bata bestearen atzetik sortu dituzte; hala nola, Sancetek izandakoa; area kanpotik baloia pozoitsu jaurti duen arren, gora joan zaio. Handik minutu gutxira, Muniainek kornerra aterata, Unai Nuñez indartsu sartu da area txikira, baina atzelariaren burukada hutsala izan da.
Etxeko taldeak bere horretan jarraitu du. Lekue eroso zebilen baloiarekin, eta erraz heltzen zen eskuin hegaletik. Bilbotarrak egindako erdiraketa batean, Iñaki Williamsek baloia orraztu eta Nico Serrano harrobiko jokalariak ausardiaz errematatu du; ezin, ordea, atea zulatu. Jokalariek etenik gabe egin dute erasora, berdinketaren bila. Raul Garcia zakur zaharra berdegunean zen ordurako, eta nafarra gola egiteko zorian izan da, baina berriz ere Ledesmak atea giltzarrapoz ongi lotua zuen.
Presaren presaz, Athleticeko entrenatzaileak erasorako beste jokalari bat berdeguneratu du: Morcillo. Cadizek, ordea, ondo eutsi dio etxekoen erauntsiari. Zuri-gorriek ez diete aukerei zukurik atera, eta markagailua bere horretan geratu da: 0-1. Etsipena jokalarien eta zaleen artean.
Athletic: Unai Simon; Lekue, Nuñez, Yeray, Balenziaga; Berenguer (Nico Williams, 46'), Vesga (Raul Garcia, 57'), Dani Garcia, Muniain (Serrano, 76'); Sancet (Morcillo, 89') eta Iñaki Williams.
Cadiz: Ledesma; Iza Carcelen (Akapo, 70'), Haroyan, Juan Cala, Espino; Salvi Sanchez (Chapela, 46'), Jonsson (Negredo, 84'), Alex Fernandez, Perea (Arzamendia, 63'); Sobrino eta Lozano (Fali, 70'). |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205555/bidea-emanen-diete-kontuei-hirugarrenez.htm | Politika | Bidea emanen diete kontuei, hirugarrenez | Aurrekontu hitzarmena sinatu dute Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk. Konpromisoak lotu dituzte osasungintzan, 0-3 zikloan eta euskaran. | Bidea emanen diete kontuei, hirugarrenez. Aurrekontu hitzarmena sinatu dute Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk. Konpromisoak lotu dituzte osasungintzan, 0-3 zikloan eta euskaran. | Nafarroako Gobernuak aurrekontuak izanen ditu 2022 urtean ere. Maria Txibiteren exekutiboak aurrekontu proiektua aurrera atera ahalko du hirugarrenez, EH Bildurekin sinatutako itunari esker. Horren arabera, koalizio abertzaleak konpromisoa hartu du aurrekontu legearen onarpena erraztera [abstentzioaren bidez eginen dute], eta edozein taldek aurkez ditzakeen helegiteen kontra bozkatzera, aurretik adostuak ez badira. Trukean, hainbat emendakin jasoko ditu aurrekontuen testuak, «gizarte lehentasunak aintzat hartuta». Guztira, 10 milioi euro gehiago inbertituko ditu gobernuak, akordio honen bitartez.
Zergak eta finantzaketa
Iragan urriaren 27an, legearen aurreproiektua adostu zuten gobernuak eta EH Bilduk, baina azaldu zuten hura ez zela «erabateko akordioa», eta «iritzi oso ezberdinak» zituztela zerga neurrien inguruan. Atzo iritsi zen behin betiko ituna, eta testuan jasota dago zergen alorrean «desadostasun nabarmenak» dituztela bi aldeek, oraindik orain, baina zenbait konpromiso hartu dituzte, ertz horiek leuntze aldera: besteak beste, Audenasa enpresaren eta energia berriztagarriei lotutako inbertsioen zerga hobarien gaineko txostena eginen dute, pentsiodunen gutxieneko diru sarrerak bermatuko dituzte eta Nafarroako Finantza Institutua sustatuko dute. Bestalde, udalen finantzaketa eredu berria blindatuko du aurrekontu itunak, udal mapa erreformatzeko legea garatuko dute, eta kalteordainak pagatuko dizkiete Itoizko urtegiak kalte eginiko udalerriei.
Hezkuntza
EH Bilduk eta gobernuak 1,5 milioi euroko emendakinak txertatu dituzte aurrekontu proiektuan, 0-3 zikloa indartzeko, Pirinioan Batxilergoko institutu bat eraikitzeko eta desgaitasuna duten haurrei arreta goiztiarra emateko. Berritasun nabarmenetako bat izanen da «18.000 eurotik beherako errentak dituzten familiei 0-3 zikloaren doakotasuna bermatzea». Bestalde, erakunde berri bat sortuko dute tokiko erakundeekin batera, haur eskoletako «hezkuntza ikuspegi eta kudeaketa komun» batera jotzeko, eta konpromisoa hartu dute «ratioak jaitsi eta lan baldintzak nabarmen hobetzeko».
Osasungintza
Ia hiru milioi euroko zuzenketak adostu dituzte EH Bilduk eta Nafarroako Gobernuak Osasungintzan, besteak beste, Tuterako Sofia Erregina ospitaleko ZIUa handitzeko, Lizarrako ospitalea zaharberritzeko eta langile gehiago kontratatzeko. Besteak beste, «Psikologiako 15 edo 16 profesional» kontratatuko dituzte Lehen Arretan, «osasun psikologiko publikoa eta kalitatezkoa» bermatzen haste aldera. Horrez gain, «osasun garraiorako enpresa publiko bat» sortzeko konpromisoa hartu du gobernuak, eta baita «Medikuntza eta Pediatriako zerbitzu publikoak bizkortzeko eta sinplifikatzekoa» ere.
Euskara
Aurreko zirriborroan ezarria zegoena baino ia milioi bat euro gehiago erabiliko ditu Nafarroako Gobernuak euskara sustatzeko proiektuak finantzatzeko; adibidez, Sarean Euskaraz programa, udal eremuan euskara garatzeko laguntza programa eta hedabideetan euskararen presentzia sustatzeko diru laguntzak. Horrez gain, «helduek euskara doan ikasi ahal izateko bidean urrats eraginkorrak egiteko» konpromisoa hartu du gobernuak, horretarako diru funtsak handituta.
Azkenik, ETB3 telebista katea Nafarroa osoan ikusteko aldarrikapena ere jaso dute EH Bilduk eta Nafarroako Gobernuak, hitzarmenean. Zehazki, Txibiteren exekutiboak «beharrezko ekinbideak bizkortuko ditu eta, ahalik eta lasterren, ETB3 eremu guztietan ikusi ahal izateko irtenbide tekniko egokiena bilatuko du».
Gizarte politikak
Aurrekontu itunean azpimarra jarri dute gizarte politikak eta zerbitzu publikoak indartzeko beharrean. Hitzaurrean berean, xede nagusien artean aipatzen dira «osasun, hezkuntza, gizarte-eskubide eta enplegu politiketako baliabideak handitzea» eta «zaintzaren eta gizarte babesaren aldeko apustu irmoa». Hala, 1,6 milioi euro gehiago emanen dituzte zahar etxe eta eguneko zentroak berritzeko edo eraikitzeko, eta 300.000 euro, LGTBI+ eta Berdintasun arloko proiektuak garatzeko. Hitzarmena berrituko dute SOS Arrazakeriarekin ere. Bestalde, oinarriak jarriko dituzte etxebizitza «eskubide subjektibo» gisara aitortuko duen legea garatzeko, eta «pizgarrien eta zigorren bidez, alokairu prezioei eusteko neurri fiskalei buruzko lege proiektu bat» adosteko ere.
Hitzarmenean azaltzen denez, abenduaren 23ko osoko bilkuran onartuko dute aurrekontu legea. |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205556/inaki-baskaran-gaztearen-gorpua-aurkitu-dute-chicago-ibaian-aebetan.htm | Mundua | Iñaki Baskaran gaztearen gorpua aurkitu dute Chicago ibaian, AEBetan | Elias Baskaran pilotariaren biloba zen 23 urteko gizona. Halloween gauean desagertu zen, eta familiak igandean salatu zuen hura falta zela. | Iñaki Baskaran gaztearen gorpua aurkitu dute Chicago ibaian, AEBetan. Elias Baskaran pilotariaren biloba zen 23 urteko gizona. Halloween gauean desagertu zen, eta familiak igandean salatu zuen hura falta zela. | Ia astebete eman dute Chicagon (AEB) Iñaki Baskaran jatorri euskalduneko 23 urteko gaztearen bila. Azkenean, haren gorpua topatu dute Chicago ibaian.
Halloween gauean ikusi zuten Baskaran azken aldiz, larunbateko 11:30ak aldera, River North auzoko Celeste tabernatik ateratzen. Lagunei mezu bat bidali zien, esanez berehala itzuliko zela tabernara, haren aita Jose Baskaranek Illinoiseko prentsari esan dioenez. Lagunek idatzi zioten 12:15ean, baina gazteak ez zuen mezua irakurri.
Astelehenean 100 pertsona baino gehiago bildu zen gaztea azkenekoz ikusi zuten lekuan, bilaketari ekiteko.
Azkenean, ostiral gauean topatu zuten haren gorpua, Chicago ibaian.
Elias Baskaran pilotariaren biloba zen gaztea, Illinoiseko Ubibertsitatean ikasi zuen, eta publizitatean aditua zen. |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205557/urte-hau-azken-batean-beste-zigor-urte-bat-izan-da.htm | Politika | «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da» | Joan den azaroaren 25ean atxilotu zuen Frantziako Poliziak Oier Oa (Donostia, 1984) euskal preso ohia, duela kasik urte bat, Larresoroko etxetik Bernat Etxepare lizeoko lanera zihoalarik. 2015ean jarri zioten lurralde debekua ez errespetatzeagatik atxilotu zuten, aspaldian ofizialki bizi normala bazeraman ere familiarekin. Lurralde debeku horren kentzeko galdea egina du, eta, hain zuzen, gaur da iragatekoa Parisko Auzitegiaren aitzinean. Irailean, Baionan epaitu zuten duela urte bat atxilotu eta debekua urratzeagatik, baina Parisko Auzitegiaren erabakiaren beha egotea deliberatu zuen epaileak. Urte honetan Zugarramurdin aterpetua da Oa, eta bikotekidea eta hiru semeak Larresoroko etxean bizi dira. Pairatzen duten egoeratik ateratzen ahalko direla esperantza du asteleheneko auzitik landa. | «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da». Joan den azaroaren 25ean atxilotu zuen Frantziako Poliziak Oier Oa (Donostia, 1984) euskal preso ohia, duela kasik urte bat, Larresoroko etxetik Bernat Etxepare lizeoko lanera zihoalarik. 2015ean jarri zioten lurralde debekua ez errespetatzeagatik atxilotu zuten, aspaldian ofizialki bizi normala bazeraman ere familiarekin. Lurralde debeku horren kentzeko galdea egina du, eta, hain zuzen, gaur da iragatekoa Parisko Auzitegiaren aitzinean. Irailean, Baionan epaitu zuten duela urte bat atxilotu eta debekua urratzeagatik, baina Parisko Auzitegiaren erabakiaren beha egotea deliberatu zuen epaileak. Urte honetan Zugarramurdin aterpetua da Oa, eta bikotekidea eta hiru semeak Larresoroko etxean bizi dira. Pairatzen duten egoeratik ateratzen ahalko direla esperantza du asteleheneko auzitik landa. | Zer igurikatzen duzu Parisko auzitik?
Espero dut ongi pasatzea. Azken batean, izan da Igor Uriarteren aurrekaria [Uriarte Urruñakoari maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irail honetan, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik]. Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin. Nahiz eta jakin batzuk, oraindik ere, konponbidearen logika horretan sartuak ez direla; edozer gauza gertatzearen arriskua ere ez dugu baztertzen.
Nolako defentsa prestatu duzue?
Egia erran, helduleku anitz badira. Batetik, bada Europako Batasuna eratu zenetik, Schengengo araudia adostu zenetik, lurralde mugikortasuna europar bati kentzea lege horrekin kontraesanean dela. Bestalde batetik, nik familia hemen dut [Larresoro]; hiru seme baditut, zoritxarrez nazionalitate frantsesa dutenak, eta bikotekideak ere bai; guk, noski, gure herrian askatasun osoz eskubide berekin bizitzeko zilegitasuna izanagatik ere, holako gatazka politiko batengatik eskubide horiek urratuak zaizkigu. Baina, haien logikan eta zigorraren logikan jarriz gero, kasu honetan familia da erabilia izaten ari dena; erraten ari baitzaie: ‘Edo aitarik gabe gelditzen zarete, edo aitarekin zuen sorterritik alde egiten duzue!’. Zentzurik ez duena da deus ikustekorik ez duten familiak erabiltzea, gatazka honetan inplikatu zena ni izan naizelako. Eta, nahiz eta guk zilegitasun hori ez eman, haien zigorraren logikan ni zigortzea litzateke zentzuzkoagoa familia zigortzea baino. Beraz, familiaren eskubidetik joko dugu, nagusiki.
Eta Euskal Herriko gaur egungo testuingurua azpimarratuko duzue?
Bistan dena. Ez da berdin duela hamar urte zen testuingurua eta gaur egungoa. Konponbidearen logika horretan urrats batzuk egiten badira ere, batzuk oraindik ere zangotrabatzen tematzen dira, eta ez dakigu sala horretako epaileen jarrera zein izango den. Haien artean ere batzuetan baditugu sorpresa baikorrak, eta beste batzuetan ezkorrak. Ez ditugu denak gurekin.
Kasik duela urte bat atxilotu zintuzten. Urte hori nola iragan duzu? Nola iragan duzue?
Gauza txar edo ezkor guztien artean, gauza onak ere izan dira. Nagusiki, izandako elkartasuna; harrigarria izan da. Hasiera-hasieratik, Kanboko langilea den zugarramurdiar batek familiaren txoko bat segidan eskaini zigun. Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak hura bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien holako pena bat. Bestalde batetik, [Etxepare] lizeoak lana atxiki dit, kontratua egokiturik. Hori sekulako xantza izan da.
Asteleheneko epaiaren meneko egonen da, oraino, bizi duzuen egoera?
Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean.
Telelanean segitu duzu lizeoko lanbidea, eta, aldi berean, Kutxa Biraren moduko egitasmo bat antolatzen?
Bai, bai. Lapurdi, Nafarroa Behere eta Zuberoako eskualdeetara mugitzeko ezintasuna izanagatik ere, kalean gara. Nafarroa, Gipuzkoa, Bizkai eta Arabatik mugitu zen Kutxa Bira, eta bilkurak, hedabideekin loturak, elkarteekin eta beste, ahal nuena ekartzen nuen. Eta beste kontu batzuetan ere horrela izan da. Urriaren 17an ere izan ginen Nafarroa Oinez-en ikasleekin. Ahal nuen guztietan parte hartzen nuen, bistan dena.
Lizeotik, ikasleek, ikasle ohiek, lankideek elkartasuna erakusten dizute hastetik. Nola bizi duzu?
Egia erran, biziki, biziki eskertua naiz. Izan zugarramurdiarrak, larresoroarrak, donostiarrak, Baionako lankideak, ikasleak… oso-oso inguratuak izan gara; horrek, egiazki, berpizten zaitu, indarberritzen zaitu. Era berean, oso komunitate kritikoa eta kontzientea da gurea; kasu honetan, familiak eta nik eskertu dugu ni naizelako elkartasun hori guztia jasotzen duena, baina beste edonor izango balitz pentsatzen dut modu berean erantzungo genukeela. Denek dugulako kontzientzia gure herrian zer gertatzen den eta zer garaitan bizi garen. Iduritzen zait oraindik ere Euskal Herrian badirela elkarbizitza eta elkartasuna bezalako balio funtsezkoak. Luzaroan ere, ikusiz ikasleak nola ari diren, baikor izateko motiboak baditugu.
Ikasleek dokumental bat, elkarretaratzeak eta korrika sinbolikoa antolatu dituzte.
Sekulako gogoz eta, aldi berean, sormen maila batekin ikusten ditut. Gauza berriak egiteko freskura batekin. Ez dute baitezpada konpromiso edo modu astun batean egiten, baizik eta bizi-bizi. Geroari begira, horrek nau batez ere baikor ezartzen. |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205558/gaur-egun-beste-dimentsio-bat-hartu-du-bertsolaritzak.htm | Kultura | «Gaur egun, beste dimentsio bat hartu du bertsolaritzak» | Medikuntza eta bertsolaritza uztartu izan ditu Bernar Mandalunizek, erretiroa hartu duen arte. Nabarmendu du gai jartzaile izan deneko oso oroitzapen onak dituela, eta, 40 urtetik gorako ibilbidean, bertsolaritzaren bilakaeraren lekuko zuzena izan da. Aurrerantzean emakumezkoen presentzia handiagoa izango dela iruditzen zaio. | «Gaur egun, beste dimentsio bat hartu du bertsolaritzak». Medikuntza eta bertsolaritza uztartu izan ditu Bernar Mandalunizek, erretiroa hartu duen arte. Nabarmendu du gai jartzaile izan deneko oso oroitzapen onak dituela, eta, 40 urtetik gorako ibilbidean, bertsolaritzaren bilakaeraren lekuko zuzena izan da. Aurrerantzean emakumezkoen presentzia handiagoa izango dela iruditzen zaio. | Hiru urte dira Bernar Mandalunizek (Atxuri, Mungia, 1951) erretiroa hartu zuela. Ofizioz sendagilea da, eta urte luzez aritu izan da laneko medikuntzan. Hala ere, bertso saioetako gai jartzaile izateagatik egin da ezagun, batez ere. 1976an egin zuen debuta, Mungiako pilotalekuan, eta, ordutik, hainbat plaza zapaldutakoa da. 40 urtetik gorako ibilbidean, bertsolaritzaren bilakaera bertatik bertara ezagutzeko aukera izan du, eta nabarmendu du urteek aurrera egin ahala bertsolaritza «gero eta maila hobea» eskuratzen ari dela.
Baserriko bizimodua atzean utzi, eta Medikuntza ikasketak egitera joan zinen unibertsitatera. Nolatan Medikuntza?
Beste batzuei laguntzearren izan zen, gehienbat. Hasieran, buruko gaitzen inguruko kezka nuen, eta, hein handi batean, psikiatria ikastearren hasi nintzen medikuntza ikasketak egiten. Betidanik izan dut inguruko jendearenganako sentiberatasuna.
Nola gogoratzen duzu unibertsitate garaia?
Bilbon Medikuntza ikasketak egin genituen bigarren belaunaldia izan ginen. Parisko 1968ko maiatzeko ondorenak ziren, eta, frankismoari aurka egin nahian, manifestazio eta greba ugari antolatzen genituen. Halako batean, atxilotu ere egin gintuzten, eta Madrilera joan behar izan genuen epaiketara. Bi urtez egon ginen fakultatera sartu ezinik.
Gerora, non eman zenituen lehenengo pausoak mediku gisa?
Mungia inguruan aritu nintzen aurreneko urteetan: Gatikan, Laukizen… Eta, ondoren, Gernika aldera egin nuen jauzi. Herri txikietan egin nituen lehen urratsak mediku gisa, eta oso esperientzia politak, esker onekoak eta sentigarriak bizi izan nituen. Gainera, euskalduna izanik ni, jendeak esker onez hartzen ninduen, eta beren hizkuntza entzutearekin bakarrik neurri handi batean sendatu eta guzti egiten ziren [barreak]. Oso gustura aritu nintzen.
Handik, berriz, enpresa eta kooperatiba mundura egin zenuen jauzi.
Halaxe. Lanean nenbilela, diplomatura bat egiteko aukera eskaini zidaten Donostian, eta hala hasi nintzen enpresa munduan sartzen. Horrez gainera, Toulousen [Okzitania] kirol medikuntzako espezialitatea atera nuen bi urtean, eta Mungian kontsulta bat zabaldu nuen beste kide batzuekin elkarlanean. Duela hiru urte inguru hartu nuen erretiroa, baina, egia esan, pozik jarraituko nuke lanean. Langileen mugak eta arazoak bertatik bertara ezagutzeko aukera izan nuen, eta harreman pertsonalizatua eskaintzen saiatu nintzen.
Bertsolaritza munduan ere urte asko egin dituzu gai jartzaile moduan. Nola hasi zinen mundu horretan?
Fakultatera joan ezinik egon ginen urte bietan, sekulako zurrunbilo soziala sortu zen inguruan. Nire kasuan, Mungiako beste herritar batzuekin batera, AEKren sorreran parte hartu nuen, eta, bertan, askotariko hitzaldiak antolatzen genituen. Besteak beste, Jon Lopategi etorri zen bertsolaritzaren inguruan hitz egitera. Horrez gainera, fakultatean ere bertsolaritzaren inguruko hitzaldiak antolatu genituen, eta horietako batean Abel Muniategik parte hartu zuen. Txundituta geratu nintzen haien azalpenekin, eta hala hasi nintzen mundu horretan sartzen.
Mungian bertan egin zenituen lehen aldiz gai jartzaile lanak, 1976an. Nolakoa izan zen aurreneko aldi hori?
Juan Ormaetxe Taket bertsolariaren omenaldia izan zen egun horretan Mungian, eta sekulako jaialdia antolatu genuen. Pentsa, hamabi bertsolari etorri ziren, eta Mungiako frontoia jendez lepo zegoen. Hasieran oso urduri nengoen, ez nuen gai jartzaile lana behar bezala menderatzen, baina Abel Muniategik gidatu ninduen, eta nahiko ondo atera zen.
Gaiak aukeratzerako orduan, nola moldatzen zinen?
Ibilian-ibilian ikasten zoazen kontua da gaiena. Behaketa da kontuan hartu beharreko lehenengo elementua, eta horren ondotik dator gaiaren formulazioa. Garrantzitsua da gaia iradokitzailea izatea, eta, aldi berean, mamia ere izan behar du. Saio bakoitzak bere tenpoa du, baina publiko motak, tokiak eta egoerak asko baldintzatzen du, eta horretara egokitu behar duzu.
Eta, zu, kasurako, nola edo non inspiratzen zinen?
Eguneroko joan-etorrian. Ingurukoekin dituzun elkarrizketek, harreman motek… eragina dute. Hala ere, irratia izan da niretzako biderik indartsuena, gai asko jorratzen direlako bertan. Gainera, gaueko lo orduek ere garrantzia dute: egun osoan bizitako guztia batzen da gauean, eta hala ateratzen dira gairik sakonenak.
Zer behar du gai batek publikoa harrapatzeko?
Ariketen eta saioen araberakoa izaten da, baina gaurkotasuneko, aktualitateko gaiak izatea ezinbestekoa da. Horrez gainera, interesa ere izan behar du, eta handik edo hemendik publikoa harrapatu behar du. Gizarteko arazoek eta kezkek ere erakartzen dute publikoaren arreta.
40 urtetik gora egin dituzu gai jartzaile moduan. Oraindik ere lortzen dute bertsoek zu txunditzea?
Zalantzarik gabe. Bertsolariak nola izan daitezke gai segundo gutxitan ideiak ordenatzeko, egituratzeko eta azkenengo puntuan guztiaren sintesia egiteko? Oraindik ere zur eta lur geratzen naiz. Segundo gutxitan hunkitu egiten gaituzte, eta hori da gehien baloratzen dudana.
Nolako bilakaera izan du bertsolaritzak urte horietan guztietan?
Zorionez, gero eta bilakaera hobea du bertsolaritzak. Hasierako urteekin alderatuta, bertsolariak lan handia egiten du, eta horietako askok maila literarioraino garamatzate batzuetan. Xabier Amuriza izan zen iraultza hori ekarri zuen aurrenekoa, eta ondorengoek haren eredua jarraitu dute. Egun, dena arinago egiten da, bertsolariak ere polifazetikoak dira, eta, horren ondorioz, beste dimentsio bat hartu du bertsolaritzak: erreferente bilakatu dira kulturalki, sozialki…
Bertsolariak aldatuz joan diren moduan, publikoak ere bilakaera bat izan du, ezta?
Zalantzarik gabe. Zorionez, gauzak aldatuz doaz, eta emakumeen helduera izugarria izan da. Gu hasi ginenean gizonezkoen mundua zen bertsolaritzarena, baina emakumeen ekarpena ikaragarria eta ezinbestekoa izan da. Emakumeek lan handia egin dute horretan, gai jartzaile zein bertsolari izan. Hemendik aurrera ere, ziur nago emakumeena izango dela protagonismoa, eta publikoaren artean ere nabaria da hori.
Eta, gaiei dagokionez, nola eragin du bilakaera horrek?
Gizartea eraldatzen joan den modu berean, gaiak ere aldatuz joan dira. Gaur egun, kezkatzen gaituzten gaien inguruan aritzen dira bertsolariak: migrazioa, langabezia, etorkizun iluna, feminismoa… Hau da, egunerokotasunarekin bat datozen kontuak dira nagusi. Baina, gaia edozein dela ere, bertsolariak badaki nondik jo. Gainera, hizkuntzarekin jolasteko duten gaitasuna ere ezin da zalantzan jarri.
Abenduan izango da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala. Kasu egiten ari zara aurtengo txapelketari?
Oraingoz ez, baina badut finalera joateko asmoa. Saioak begiratzen ibili naiz, eta asko poztu naiz bertsolari horietako asko ez ditudalako ezagutzen: berriak dira, gazteak dira, eta badabil jende berria sartzen. Pandemiaren ondorioz, eten handi bat eman da kulturaren esparru osoan, baina oso pozgarria da ikustea txapelketa berriro indartuta itzuli dela.
Bizkaiko 2012ko finalean gai jartzaile lanetan ibili zinen. Nola gogoratzen duzu egun hori?
Oso oroitzapen onak ditut. Gehien gozatu nuen saioetariko bat izan zen, bertsolariek emandako kalitate mailagatik. Gainera, aurreneko final parekidea izan zen, lau gizon eta lau emakume aritu ziren oholtza gainean, eta oso hunkigarria izan zen. Orain ere errepikatuko nuke bizitako esperientzia hori.
Bertsolari Txapelketa Nagusian ere ibili izan zara gai jartzaile lanetan.
Bertsolari Txapelketa Nagusietan bizi izan ditudan emozioak sekulakoak izan dira. Uste dut ez dudala inoiz ahaztuko egun horietan bizitakoa. BECera joan ginen lehenengo aldian, esate baterako, publiko artetik irten ginen, eta, ni neu protagonista ez banintzen ere, 15.000 pertsona txaloka eta oihuka ikustea izugarria izan zen. Sekulako berotasuna jaso genuen publikoaren aldetik. Jendea gainera zetorrela zirudien.
Datorren urtean Txapelketa Nagusiko finala Iruñean izango dela aurreratu dute antolatzaileek. Zer iruditu zaizu finala lekualdatu izana?
Sekulako sorpresa izan da, eta, egia esan, oso pozgarria da. Bertsozale Elkartea zazpi lurraldeetan presente dagoen erakunde bakarrenetakoa da, eta final nagusia Nafarroan jokatzea oso erabaki ona dela iruditzen zait. Izan ere, aspaldi, Nafarroako erresuma Euskal Herriko egitura politiko independentea zen. Beraz, aitorpen bat bezalakoa izango da.
2005etik Bertsolari Txapelketa Nagusiak BEC-en egin izanak nola eragin dio Bizkaiko bertsozaletasunari?
Nire ustez, indar handia eman dio Bizkaiko bertsozaletasunari. Txapelketak beti dira bertsolaritza hauspotzeko bide bat, eta urte osoan egindako lanaren emaitza izaten dira. Izugarria da oraindik ere bertsolaritzak euskaldunen artean zaletasun bat izaten jarraitzea. Euskal Herriko zati txiki bat biltzen da bertan, baina askotariko aldarrikapenak egiteko erakusleihoa dira.
Gustatuko litzaizuke berriz ere final bateko esperientzia bizitzea, ala nahiago duzu herriko plazetako giroa?
Guztiz egoera desberdinak dira. Herriko plazan lagun artean zaude, zure saltsan. Baina final batean gai guztiak ondo zehaztuta daude, eta ez dago inprobisaziorako tarterik, profesionaltasuna beharrezkoa da. Bietan gozatu izan dut, eta bietan egon izan naiz gustura. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205559/ugalderen-aurpegi-guztiak-ikusgai.htm | Gizartea | Ugalderen aurpegi guztiak ikusgai | Hondarribian, Donostian eta Bilbon ikusgai egon ondoren, Andoainen dago ‘Martin Ugalde Orradre. Jaiotzaren mendeurrena (Andoain 1921-Hondarribia 2004)’ erakusketa, ostiraletik. Abenduaren 12ra arte ikusi ahal izango da, Basteron. Azaroaren 11n 100 urte beteko dira Martin Ugalde Andoaingo idazle, kazetari eta euskaltzalea jaio zela. | Ugalderen aurpegi guztiak ikusgai. Hondarribian, Donostian eta Bilbon ikusgai egon ondoren, Andoainen dago ‘Martin Ugalde Orradre. Jaiotzaren mendeurrena (Andoain 1921-Hondarribia 2004)’ erakusketa, ostiraletik. Abenduaren 12ra arte ikusi ahal izango da, Basteron. Azaroaren 11n 100 urte beteko dira Martin Ugalde Andoaingo idazle, kazetari eta euskaltzalea jaio zela. | Martin Ugalde idazlea izan zen, kazetaria, politikaria; [Euskaldunon] Egunkaria-ko Administrazio Kontseiluko lehendakaria ere izan zen, sortzaileen taldekoa… Baina Martin Ugalde, edozeren gainetik, euskaltzale handi bat izan zen”, dio Joanmari Larrarte Martin Ugalde kultur parkeko ordezkariak. “Eta hori guztia bildu nahi izan dugu”. Hain zuzen ere, horixe egingo dute ostiralean Andoaingo Bastero kulturgunean estreinatu zuten erakusketan: Martin Ugalde Orradre. Jaiotzaren mendeurrena (Andoain, 1921Hondarribia, 2004).
Ugalderen bizitza eta ibilbidea biltzen ditu erakusketak, eta ertz asko lantzen ditu, “poliedrikoa” baitzen Ugalde. “Kulturaren transmisioa egitea” zuen kezka andoaindarrak, eta egindako hori egungo gizartera helarazi nahi dute antolatzaileek. Erakusketako protagonistak bezala, antolatzaileek ere badute lehengoa ahaztuko den beldurra: “Gaur egungo mundu honetan, hain azkar doanez, askotan ahazten zaizkigu jendearen lana eta ekarpena; eta ez dugu kontuan hartzen gure aurrekoek zer lan egin zuten eta gu nondik gatozen”, azaldu du Larrartek. Eta, hain zuzen ere, hori da erakusketaren helburua: “Horretarako aprobetxatu nahi genuen urteurrena; alde batetik, Martin Ugalderen figura ezagutarazteko, eta, beste alde batetik, hark egindako ekarpen hori jendaurrean jartzeko”.
“Eragile desberdin askoren artean” egin dute lanketa hori. Erakusketa antolatzeko ekimena Martin Ugalde kultur parkearena izan bazen ere, beste zenbait gizarte eragile eta administraziorekin elkarlanean aritu dira. Lehenik eta behin, haren familiaren onespena lortu nahi izan zuten, eta, gero, “Ugalderekin harreman zuzena” izan zuten eragileak bildu zituzten: Jakin eta Elkar fundazioak, BERRIA eta Euskal Idazleen Elkartea. Administrazioek ere hartu dute parte: Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak, zein Andoaingo eta Hondarribiko udalek. Parte hartze zabal horrekin pozik azaldu da Larrarte: “Martin beti izan zen indarrak batzearen aldekoa, eta hori islatu nahi genuen guk erakusketarekin: lortu dugu hura gogoratuko duen mendeurrena egitea eta erakusketaren egiletzan aniztasun hori biltzea, izaera ezberdineko eragileek parte hartu dugulako”.
Panel ugarik osatzen dute erakusketaren oinarria; Ugalderen biografia eta haren ibilbideko arlo nagusiak bistaratuko dituzte. Testu batzuk ere badaude panel horietan; batetik, euskaltzaleak egindakoa gogorarazten dutenak, eta, bestetik, haren testuak. Kontakizun horiek irudikatzeko hainbat argazki ere egongo dira ikusgai Andoainen.
Baina besterik ere badu erakusketak, sustatzaileek bertarako preseski berreskuratu baitituzte Ugaldek argitaratutako zenbait liburu eta tresna: elkarrizketak egiteko erabiltzen zuen grabagailua, esaterako. Andoaingo Udalak eta Ugalderen sendiak utzitakoak dira objektu eta artxibo horiek. Ikus-entzunezkoak ere badira erakusketa aretoan: “Era berean, bideo bat ere badago, eta bi zati ditu: batetik, bere garaian EITBk egindako elkarrizketa bat, eta, bestetik, Martin Ugalde, bihotza golkoan dokumentala. Andoaingo euskaltzalearen lanari buruz Jone Amonarrizek eta Igor Agirrek egindako bideo labur bat da azken hori.
Aurten estreinatu duten erakusketa ez da hutsetik hasitakoa, Andoaingo Udalak 1997an antolatutako beste bat baitu oinarrian. “1997an Andoaingo Udalak omenaldi bat egin zion Ugalderi, eta erakusketa bat egin zuen horren harira; bertan, panel batzuetan bildu zuen bere ibilbidea. Martin Ugalde kultur parkea egin genuenean, panel horietaz gogoratu ginen, eta Andoaingo Udalak eman egin zizkigun parkean jartzeko”. 2002az geroztik, Martin Ugalde kultur parkean egon da euskaltzalearen bizitza jasotzen duen panel sorta hori, eta horiexek baliatu dituzte erakusketarako, eguneratuta eta objektu berriak gehituta.
Jaioterrian, kutsu berezia
Andoainera, jaioterrira, heldu berri da Ugalderen bizitza eta obra irudikatzen dituen erakusketa, eta horrek badu zentzu berezi bat. Izan ere, azaroaren 11n, ostegunean, ehun urte beteko dira Ugalde jaio zela. Hondarribian hasi zuen ibilbidea erakusketak, aurtengo udaberrian —euskaltzaleak bertan igaro zituen bere bizitzako azken urteak—. “Erantzun ona izan zuen, jende ugari joan zen ikustera; ezagutzen zutenak batzuk, eta oraindik ezagutzen ez zutenak besteak”, esan du Larrartek. Antolatzaileen asmoa zen Hondarribian hasi eta bere jaioterrian bukatzea erakusketaren ibilbidea, baina interes handia piztu du bidean, eta Donostian eta Bilbon ere egon da ikusgai.
Andoainen, noski, badu kutsu berezi bat erakusketak. “Euskal Herriko gizon bat da Martin”, adierazi du Larrartek. “Euskal Herri osoari egin dio ekarpena, baina Andoainen jaioa da, eta oso gogoko zuen bere herria”. Ugalde Andoainen bertan gogoratzea “oso garrantzitsua” dela uste du Larrartek, “bertako memoria delako”. Gainera, hark herriarekin lotura handia izan zuela ziurtatu du kultur parkeko ordezkariak: “Garai batean Laborde Hermanos fabrika zegoen gaur egun Martin Ugalde kultur parkea dagoen gunean, eta Ugaldek behin baino gehiagotan lan egin izan zuen fabrikan bertan. Oso lotura estua izan zuen bere herriarekin, eta horregatik diot oso garrantzitsua dela erakusketa hori Andoainen egotea”.
Ez hori soilik, euskaltzalearen liburutegia eta artxiboa bera Andoaingo Udalaren esku utzi zituen Ugalderen familiak. “Andoainen dago Martinen ondarea”, laburbildu du Larrartek. Eta horrela jarraituko duela gaineratu du, Bastero kulturguneko erakusketa bukatzen denean Martin Ugalde kultur parkean jarriko dituztelako, berriz ere, erakusketan erabilitako panelak. Ugalderen izena eta izana gogoratzeko. |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205560/bizikidetza-demokratikorako-ituna-bultzatzeko-konpromisoa-hartu-du-foro-sozialak.htm | Politika | «Bizikidetza demokratikorako» ituna bultzatzeko konpromisoa hartu du Foro Sozialak | Urtebeteko gogoeta prozesuaren ostean, gaur aurkeztu du Foro Sozialak bizikidetza eratzeari buruzko liburua, Gasteizen. «Une historiko» honetan, «behetik gorako» Itun soziala eta instituzional bat ontzea proposatu du, ez errepikatzeko bermeak oinarri dituena. | «Bizikidetza demokratikorako» ituna bultzatzeko konpromisoa hartu du Foro Sozialak. Urtebeteko gogoeta prozesuaren ostean, gaur aurkeztu du Foro Sozialak bizikidetza eratzeari buruzko liburua, Gasteizen. «Une historiko» honetan, «behetik gorako» Itun soziala eta instituzional bat ontzea proposatu du, ez errepikatzeko bermeak oinarri dituena. | Foro Sozialak urtebete eman du gizarte eragileekin hausnartzen bizikidetza demokratikoa nola eratu beharko litzatekeen, eta, amaitutzat eman du prozesu hori. Jasotako ekarpen eta hausnarketa guztien ondorioak Prozesuaren liburua izeneko lanean batu ditu, eta gaur eman du horren berri Gasteizen, Artium museoan. Foro Sozialaren ekitaldian Ernesto Samper Kolonbiako presidente ohia izan da gonbidatu gisa, eta hark bere herrialdearen bizikidetza erronkak azaldu ditu.
Foro Sozialaren ustez, Euskal Herriak «une historikoa» bizi du, eta beharrezkoa da ez errepikatzeko bermeak ezartzea. Horretarako, beharrezkotzat jo du «behetik gora» ondutako itun sozial eta instituzional bat bultzatzea, «etorkizuneko bizikidetzarako oinarri sendoak» ezarriko dituena. Foro Sozialak ulertzen du gizarte zibilari eta hura ordezkatzen duten erakundeei dagokiela bizikidetza demokratikoa eraikitzea, nork bere konpromiso zehatzak finkatuta, etorkizuneko ituna lortzeko.
Foro Sozialak bere gain hartu du itun hori bultzatzeko erabaki irmoa, eta helburu horrekin, hainbat konpromiso hartu ditu. Besteak beste, «motibazio politikoko indarkeriek» eragindako giza eskubideen urraketen biktima guztien mina aitortzeko konpromisoa hartu du, bai eta biktimak diskriminatzeko joera behin betiko gainditzeko ere. Halaber, indarkeria zikloan gertatutako giza eskubideen urraketa guztietan «erantzukizun zuzena edo zeharkakoa» duten eragile guztiek eragindako mina aitortzeko, eta eztabaida demokratikorako esparru bat sortzeko konpromisoa ere agertu ditu. Motibazio politikoko delituengatik kondenatutako presoen, erbesteratuen eta ihes egindakoen egoeraren behin betiko konponbidearen aldeko konpromisoa ere agertu du Foro Sozialak, «espetxe lege arrunta aplikatuta» eta «presoen birgizarteratzearekin engaiatutako alternatiba ez zigortzaile bat» sustatuta. Biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubidearekiko konpromisoa ere hartu du. |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205561/euskaraz-ikasteko-eskubidea-aldarrikatu-dute-nupeko-ikasleek.htm | Gizartea | Euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatu dute NUPeko ikasleek | Ehunka lagunek manifestazioa egin dute eguerdian Iruñean, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! leloarekin. | Euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatu dute NUPeko ikasleek. Ehunka lagunek manifestazioa egin dute eguerdian Iruñean, Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! leloarekin. | Euskaraz ikasteko eta aritzeko eskubidearen aldeko kanpaldia egin du asteon NUP Nafarroako Unibertsitateko Euskara Taldeak Arrosadiko campusean (Iruñea), eta gaur manifestazio batekin amaitu dute protesta. Euskara gaia, bada garaia! Unibertsitatea euskaraz orain! lelopean, manifestazio egun dute eguerdian, Iruñeko Baratxurien plazatik abiatuta. Ehunka lagun bildu dira protestara, aldarri argi batekin: «Euskaraz ikasi nahi dugu, gure hizkuntzan bizi nahi dugulako».
Ikasle mugimendu osoak bat egin du gaurko manifestazioarekin eta azken egunetako kanpaldiarekin. Besteak beste, NUPeko talde feministak, neska gazte ikasleak, Akelarre emakume taldeak, Ernaik, eta Unibertsitate Indar Batasunak bat egin dute deialdiarekin. Baina horiekin batera, gaurko mobilizaziora batu dira EHE, Hizkuntza Eskubideen Behatokia, Ernai, LAB eta Sortu.
Manifestazioan salatu dutenez, 34 urte joan dira Nafarroako Unibertsitate Publikoak ateak ireki zituenetik, eta egun horretatik gaur arte euskarak «bigarren mailan» segitzen du: «34 urte euskaraz ikasteko eskubidea ukatzen zaigu, gaztelaniaz eta ingelesez ikastera behartzen gaituzte, eta hau errektoreordetza ezberdinen oniritziarekin egin dute». Egoera horrekin amaitzeko garaia dela erantsi dute. Azpimarratu dute euren aldarriak «zuzenak eta zintzoak» direla, hau da, euskara zintzoki landuko duen errektoreordetza izatea ezinbestekoa dela, eta baita euskarazko profila duten irakasleen kontratazioan aurrerapausoak ematea ere. «Euskara arautzeko egitura legal bat behar dugu». NUPeko errektore Ramon Gonzalori zuzenean eskatu diote konponbideak bilatzeko euskararen etorkizuna kolokan jar ez dadin unibertsitatean. |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205562/eskola-publikoari-lehentasun-osoa-emateko-eskatu-dute-bilbon.htm | Gizartea | Eskola publikoari «lehentasun osoa» emateko eskatu dute Bilbon | Manifestazioa egin dute, Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta. Eskola «bakarra, publikoa, euskalduna eta inklusiboa» aldarrikatu, eta pribatuari «mugak jartzeko» eskatu dute. | Eskola publikoari «lehentasun osoa» emateko eskatu dute Bilbon. Manifestazioa egin dute, Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta. Eskola «bakarra, publikoa, euskalduna eta inklusiboa» aldarrikatu, eta pribatuari «mugak jartzeko» eskatu dute. | Herritar ugarik bat egin dute Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformaren deialdiarekin, eta manifestazioa egin dute Bilboko kaleetan «euskal eskola bakarra, publikoa, euskalduna eta inklusiboa» aldarrikatzeko, eta eskola publikoarentzat «administrazioaren lehentasun osoa» eskatzeko.
Manifestazioa Bizkaiko Hezkuntza Ordezkaritzatik abiatu da, Bilboko Kale Nagusian, eta Arriaga plazan amaitu da, Hezkuntza publikoaren alde. Pribatizazioari ez! goiburupean. Deialdiak eragile askoren babesa zeukan: sindikatu, elkarte eta talde askok bat egin dute deialdiarekin, eta 127 ikastetxe, haur eskola eta guraso elkartek ere atxikimendua azaldu dute. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk ordezkaritza bana bidali dute mobilizaziora.
Manifestazioaren bukaera ekitaldian, antolatzaileek adierazi dute hezkuntza sistema dualak «eskola publikoaren kaltetan» jokatzen duela, «segregazioa, bi mailako ikasleak eta gizarte haustura sortzen dituelako». «Hezkuntza ezin da merkatuaren menpe egon», azaldu dute; «hezkuntzarako eskubidea ezin da egon familien ahalmen ekonomikoaren baitan».
Manifestazioaren antolatzaileen esanetan, eskola publikoa da «inklusiboa den bakarra, gizarte kohesioari ekarpen handiena egiten diona eta gehien euskaldundu eta euskalduntzen duena». Horregatik, uste dute sare publikoa eta sare pribatu edo itundua ezin direla parekatu «tratamendu politikoan eta babes mailan».
Aukera baliatu dute eskaera zehatzak egiteko: eskola publikoarentzat «lehentasun osoa» galdegin dute, «eskola bakarra, publikoa, euskalduna eta inklusiboa» aldarrikatu dute, hezkuntza pribatu edo itunduari «mugak jartzeko» eskatu dute, ikastetxeen publifikazioa ahalbidetuko lukeen araudi adostu baten alde egin dute, eta «euskarazko murgiltze eredua orokortzea» proposatu dute: «Ezin da diru publikoarekin finantzatu euskaldundu ez eta integrazioaren kontra jokatzen duten ikastetxe pribatuak».
Hezkuntza akordioa
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hezkuntza akordio berria egiteko ahaleginak ere hizpide izan dituzte manifestazioaren deitzaileek. Haien ustez, eztabaida horretan gogoeta egin behar da hezkuntza sareez, finantzazioaz, murgiltze ereduaz eta segregazioaz: «Ez dugu nahi egungo sistema duala legitimatuko duen akordiorik, eskola publikoa sistemaren erdigunea bihurtuko duena baino».
«Interpelazioa» egin dute Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformako kideek: alde batetik, Eusko Jaurlaritzari, «egoera diskriminatzaile honetara iristeko egin dituen hezkuntza politikengatik»; eta, beste aldetik, sare pribatuko ikastetxeei, «beren pribilegioak mantendu eta segregazioa areagotzen laguntzen dutelako».
Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari, berriz, «denona eta denontzat den eskola publikoaren alde egin eta eskola segregazioaren kontrako eta gizarte kohesioaren aldeko konpromiso argia agertzeko» eskatu diote. Manifestazioa jendetsua, koloretsua eta jai girokoa izan da. Mobilizazioaren buruan, pankarta bat eraman dute Hezkuntza publikoaren alde. Pribatizazioari ez leloarekin; ondoren, Haurreskolak partzuergoaren pankarta joan da, eta atzetik, manifestariak, horietako asko familiak umeekin. Eskola batzuek eta Ikasle Sindikatuak ere pankartak eraman dituzte.
Ibilbide osoan oihuak etengabeak izan dira: «Gora eskola publikoa», «Hemen gaude, publikoaren alde», «Pribatua puztu, zerbitzuak hustu», «Pribatuaren esku, herria estu», «Publikoa, sare bakarra» eta aniztasunaren aldeko eta segregazioaren kontrako oihuak izan dira gehien errepikatu direnak.
Manifestazioa Kale Nagusian barrena joan da Plaza Zirkularreraino, eta handik Arriaga plazara egin du. Arriagan, pailazo talde batek egin ditu girotze lanak, eta gero, zenbait eskola publikotako kideek agiria irakurri dute. Arriaga plaza txiki gelditu da manifestazioan zihoan jende guztia sartu ahal izateko, eta manifestari askok zubitik ikusi behar izan dute ekitaldia. Amaitutakoan, Plaza Zirkularrerainoko tarte guztia oraindik ere jendez beterik zegoen.
Manifestazioa hasi aurretik, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteko Lurdes Imazek eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformako Maribel Lopez de Luzuriagak adierazpenak egin dituzte. Esan dutenez, hezkuntza akordio berri batez eztabaidatzen ari den honetan, abagune egokia da «sistema eraldatzeko» eta eskola publikoa «hezkuntza sistemaren ardatz bilakatzeko, Europan gertatzen den bezala. |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205563/justizia-klimatikoa-aldarrikatu-dute-milaka-lagunek-glasgown.htm | Mundua | Justizia klimatikoa aldarrikatu dute milaka lagunek Glasgown | 100.000 pertsona baino gehiagok hartu dute parte Justizia Klimatikoaren aldeko Egunak antolatutako manifestazioan. Munduko beste hainbat hiriburutan ere bat egin dute deialdiarekin. besteak beste, Brasilen edo Kenyan. | Justizia klimatikoa aldarrikatu dute milaka lagunek Glasgown. 100.000 pertsona baino gehiagok hartu dute parte Justizia Klimatikoaren aldeko Egunak antolatutako manifestazioan. Munduko beste hainbat hiriburutan ere bat egin dute deialdiarekin. besteak beste, Brasilen edo Kenyan. | Manifestariek bete dituzte gaur Glasgowko kaleak, COP26an parte hartzen ari diren gobernuburu eta estatuburuen lekukoa hartuz. Milaka izan dira —100.000 baino gehiago antolatzaileen arabera— Justizia Klimatikoaren aldeko Egunak mugimenduak deitutako manifestazioan parte hartu dutenak. Mundu osoko herri indigenen ordezkariak lehen lerroan zituztela abiatu da klima larrialdiaren aurkako berehalako neurriak eskatzeko martxa. «Ez gara gure alde bakarrik ari, baia animalien, landareen eta mundu espiritualaren alde ere. Izarrek lagunduko digute gure bidean. Ez dago mugarik, ez kolorerik, ez erlijiorik; familia handi bat gara, gizakion familia», aldarrikatu zuen Calfin Lafkenchek, Txileko ordezkari maputxeak.
Gaur eta atzo Fridays For Future mugimenduak mundu osoan deitutako protesten helburu da COP26 goi bileran parte hartzen ari diren gobernuburuak estu hartzea, karbono dioxido isuriak berehala eten eta konpromisoak har ditzaten klima larrialdia geldiarazteko. Protestak ez zituzten soilik Glasgown egin; mundu osoko beste 200 hiritan ere bat egin zuten deialdiarekin, besteak beste Brasilen eta Kenyan. Eskoziako hirian manifestariek zeramatzaten karteletan mota guztietako leloak irakur zitezkeen, baina zabalduena hhauxe zen: Ez dago B planetarik.
Ostiralean amaituko da klima larrialdia geldiarazte helburu duen goi bilera, eta gaur gaurkoz estatuek eta enpresek hartutako konpromisoek ez dute bermatzen Parisko Hitzarmenean jasotako helburua, hau da, mende amaierarako tenperaturak gehienez 1,5 gradu igotzea, betetzea. NBE Nazio Batuen Erakundeak argitaratutako azken txostenaren arabera, 14 herrialdek onartutako konpromiso berriak kontuan hartuta, CO2 isuriak %13,7 haziko dira 2030erako, 2010eko kopuruekin alderatuta; aldiz, helburua lortzeko %50 murriztu beharko lirateke isuriok.
Donostian eta Bilbon, bileraren aurka
Protesta jendetsuak egin dituzte Bilbon eta Donostian ere, COP26 klima larrialdia gelditzeko neurriak hartzea helburu duen nazioarteko goi bileraren aurka. Donostian mugimendu sozial, politiko, sindikal eta ekologistetako eragileek osatzen duten Larreko Mahaiak 11:30ean elkarretaratzera deitu du Kontxako hondartzan, eta Klima ez da negozioa leloa osatu dute aterkiekin mosaiko bat eginez. Bilbon, berriz, 18:30ean hartu dituzte kaleak, Aldaketaldia dinamikaren baitako eragileek deituta.
Bietan ohartarazpen bera egin dute: «Denbora agortzen ari zaigu, justizia klimatikoa orain!». Manifestariek arduradun publikoei galdegin diete «ekintzara jotzeko», eta jakinarazi dute ez dela soilik elite handien arazoa: «Euskal Herrian egiten diren hondakin, biodibertsitate, lurralde antolaketa edota energia politikek larrialdi egoera globalarekin zerikusi zuzena daukate». Aterabide bakarra ikusten diote arazoari: «Norabide aldaketa sakona, trantsizio justu baterantz. Eta ezin dugu trantsizio hau egoera honetara ekarri gaituztenen esku berberetan utzi». |
2021-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/205564/piztiak-piztu-du-argia.htm | Kirola | Piztiak piztu du argia | Alavesek luzapenean irabazi dio Levanteri, galtzen hasi eta gero. Joseluk egin ditu arabarren bi golak. Callejaren taldea guztiz suspertuta iritsiko da etenaldira | Piztiak piztu du argia. Alavesek luzapenean irabazi dio Levanteri, galtzen hasi eta gero. Joseluk egin ditu arabarren bi golak. Callejaren taldea guztiz suspertuta iritsiko da etenaldira | Piztu da piztia. Areako harrapakaria da Joselu, eta sasoi hasieran lozorroan egon ondoren, golak ehizatzeari ekin dio, asegaitz. Hark atera du ilunpetik Alaves, azken ordu laurdenean bi gol sartuta. Levantek aurrea hartu du lehen zatian, eta errentari erosotasunez eutsi dio, harik eta Joseluk hortzak erakutsi zituen arte. Aurrelariaren golek neurketa irauli eta urrezko hiru puntu balio izan diote Javi Callejaren taldeari. Aparraldi betean da, jokoan izandako azken 12 puntuetatik 10 zakuratu baititu. Azken-aurren iritsi zen aurreko geldialdira; oraingo etenak, ordea, jaitsieratik kanpo eta goranzko joera garbian harrapatuko du.
Navarro gabe, baina Pachecorekin atera da zelaira Alaves. Atezainak min hartu zuen Elxen kontra, eta garaiz iritsi da gaurko partidara. Hala, aulkian gelditu behar izan du Siverak, Camp Noun maila nabarmena emanagatik. Ximok, berriz, lesio larria izan zuen Bartzelonaren zelaian, eta gaur, Martin aritu da atzeko eskuin hegalean. Pellistri izan da Callejaren hamaikakoko beste berritasuna; Edgarri kendu dio titular postua.
Ez du itzulera samurra izan Pachecok, kale egin baitu Levanteren lehen golean. 13. minutua zen, eta Malsak pase zorrotza bidali du atzelarien bizkarrera, De Frutosen bila. Pacheco itsu-itsuan irten da atetik, eta baloia haren gainetik loratu du Levanteko jokalariak, buruz. Atezainaren hutsaz harago, errematea kalitate handikoa izan da.
Ia ezerezetik iritsi da kanpokoen gola, lehen minutuak elkarri neurria hartzekoak izan baitira. Defentsako sendotasunetik abiatuta, beste urrats bat egin nahi zuen gaurkoan Alavesek, eta baloiarekin ausartagoa izan. Bada, atzean berehala ireki zaio arrakala, eta gero, jabetza bere egin arren, lanak izan ditu jokaldi arriskutsuak sortzeko. Gainera, etenaldi ugari izan da, arabarren kalterako. Oso argitasun gutxi izan dute lehen zatian, eta atera behin ere jaurti gabe hartu zuten aldageletarako bidea.
Gero, lerroak aurreratu dituzte, eta sakonak izan dira ezker hegalean, Duarte eta Riojaren agerraldiak tarteko. Ordea, ez zuten modurik aurkitzen abagune garbiak sortzeko. Levante eroso zegoen bere arean gotortuta. Defentsan zenbakirik txarrenak dituen taldea izanagatik, tinko ari zitzaien ihardesten etxekoen ahaleginei.
Egoera horretan, sistema aldatu du Callejak, eta bi aurrelarirekin jokatzen hasi da Alaves. Hala, abantaila handiagoa izan zezakeen erdiraketak errematatzerakoan. Baloi ugari bidali ditu arearen bihotzera, baina Levanteko atezainak ikusle hutsa izaten jarraitzen zuen. Edonola ere, gasteiztarren setakeria ez da alferrikakoa izan, Martinen erdiraketa bat defendatzerakoan penaltia egin baitio De Frutosek Duarteri. Baldar aritu da Levanteko jokalaria. Joseluk indarrez jaurti du penalti puntutik, eta baloiak sareetan bukatu du, aurrez zutoinean jo ostean.
Hamar minutu pasatxo gelditzen ziren lehia bukatzeko, eta bi taldeek jo dute garaipenaren bila. Apurtu egin da partida, eta Levantek gertu izan du 1-2koa, Dani Gomezen erremate batean. Orduan bai, goi mailako atezaina dela erakutsi du Pachecok, eta geldiketa erabakigarria egin. 91. minutuan iritsi da Alavesen momentua, Levanteren areara egindako hamaikagarren erdiraketan. Martinen erdiraketa gozoa maisutasunez baliatu du Joseluk, burukada ikusgarri batekin. Estasia Mendizorrotzan. |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205605/zortzi-pertsona-hil-dira-aebetan-kontzertu-batean-eta-eraso-bat-izan-den-ikertzen-ari-dira.htm | Mundua | Zortzi pertsona hil dira AEBetan kontzertu batean, eta eraso bat izan den ikertzen ari dira | Houstongo Poliziaren hipotesi nagusia da norbait xiringa batekin droga ziztatzen hasi zaiela ikusleei, eta horrek eragin duela jendea korrika hastea eta elkar zanpatzea. Hildakoek 14 eta 27 urte bitartean dituzte. | Zortzi pertsona hil dira AEBetan kontzertu batean, eta eraso bat izan den ikertzen ari dira. Houstongo Poliziaren hipotesi nagusia da norbait xiringa batekin droga ziztatzen hasi zaiela ikusleei, eta horrek eragin duela jendea korrika hastea eta elkar zanpatzea. Hildakoek 14 eta 27 urte bitartean dituzte. | Bart gauean zortzi pertsona hil dira Houstonen (AEB), Travis Scott rap kantariaren kontzertu batean izan diren bultzaden artean jende oldeak harrapatuta, eta dozenaka geratu dira mugitu eta arnasa hartu ezinik. Troy Finner Houystongo poliziaburuak adierazi duenez, ikertzen ari dira zerk eragin duen jendea korrika hastea kontzertuan, eta hipotesi nagusietako bat da norbait droga ziztatzen hasi zaiela ikusleei xiringa batekin, eta izua eragin duela.
Finnerrek azaldu duenez, kontzertuko segurtasun agenteetako batek kontatu du pertsona bat gelditzen saiatu dela orduan, eta lepoan ziztatu egin dutela. Konortea galdu du horren ondorioz, eta opiodunen gaindosiaren kontrako botika bat hartu ondoren soilik etorri da bere onera. Sam Peña suhiltzaileen buruak adierazi du botika hori bera eman behar izan dietela larrialdi zerbitzuetako kideek kontzertuan izan diren beste pertsona batzuei.
Zortzi hildakoen artean 14 eta 16 urteko bi adingabe daude. Besteek 23 eta 27 urte bitartean zituzten. Zenbait lekukok adierazi dutenez, Scott eszenatokira igo denean gertatu da dena: «Bularrean presioa sentitzen hasi nintzen, eta presioa, bizkarrean. Zanpatzen ari zitzaizkidan. Besoak altxatzen saiatu nintzen lekua egiteko, baina ezin nuen», adierazi dio CNN telebista kateari Madeleine Eskins gazteak. Presio horren eraginez, konortea galtzen hasi zen Eskins, eta gogoratzen duen gauza bakarra da bere inguruan jendea egoera berean zegoela. Gertatutakoaz duen hurrengo oroitzapena da norbaitek besotik heldu duela, hesi baten gainetik atera dutela, eta aulki batean eseri dutela ondoren. Hor berriro galdu du konortea, eta beste leku batean esnatu da, ur botila bat altzoan zuela.
50.000 pertsona inguru zeuden kontzertuan, eta ustezko erasoa 21:15 aldera izan da (03:15, Euskal Herrian). Une horretan, izua zabaldu da, eta ikusleak eszenatokirantz hasi dira korrika. 300 pertsona artatu behar izan dituzte lekuan bertan, eta 25 pertsona ospitaleratu dituzte, tartean hemezortzi adingabe.
Scottek ohar batean adierazi du jota dagoela gertatutakoaren ondoren, eta Astroworld kontzertua antolatu duen enpresak kontzertu guztiak bertan behera utzi ditu, eta ikerketan laguntzeko asmoa iragarri du. Lina Hidalgo epaileak adierazi du segurtasun protokoloak ere ikertuko dituztela: «Agian ez ziren egokiak, edo agian ez zituzten bete». Segurtasuna eta osasun zerbitzua azpikontratatuta zituen Astroworldek. Houstongo 528 polizia ere baziren ekitaldian. |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205606/araba-bizkai-eta-gipuzkoan-egunero-200-positibo-inguru-izan-direla-jakinarazi-du-sagarduik.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egunero 200 positibo inguru izan direla jakinarazi du Sagarduik | Positibo kopurua gorantz egiten ari bada ere, Nafarroan ospitaleratzeak ez dira ugaritu azaroko lehen astean. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egunero 200 positibo inguru izan direla jakinarazi du Sagarduik. Positibo kopurua gorantz egiten ari bada ere, Nafarroan ospitaleratzeak ez dira ugaritu azaroko lehen astean. | Eusko Jaurlartizak astelehenean eguneratuko ditu azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izan diren koronabirus datuak, baina Gotzone Sagardui Osasun sailburuak ETBn egin dioten elkarrizketa batean jakinarazi duenez, 200 inguru izan dira azaroko lehen astean egunero positibo eman duten herritarrak. Datu horrek berretsi egiten du gaitzaren gorakada; aurreko astean ez ziren egun bakar batean 155 positibo baino gehiago izan.
Datu horietakin, hamalau eguneko intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 100ekoa litzateke. Duela hilabete 58 zen intzidentzia, eta, joan den astean, 86. Edonola ere, Jaurlaritzak oraindik ere astelehenetan soilik ematen du positiboen berri, eta ez dago datu zehatzik izaterik.
Eusko Jaurlaritzak ez bezala, Nafarroako Gobernuak ez du eten datuen eguneroko jarioa, eta horietan garbi atzematen da gorakadaren neurria. Astelehenean 26 izan ziren lurralde horretan positiboak, baina hiru egunen buruan bikoiztu egin zen kopuru hori, eta atzo 84 positibo atzeman zituzten, eta gaur, berriz, 82.
Hala ere, ospitaleetan oraingoz bideratuta dago egoera. Atzo ez zuten inor ospitaleratu, eta aste osoan ZIUetan sei eta zortzi pertsona bitarte izan dituzte Nafarroa osoan.
Ospitaleetan, egoera kontrolpean
Gaur bete da hilabete Jaurlaritzak osasun larrialdi-egoera kendu eta murrizketa ia denak kendu zituenetik (maskararen erabilerarena salbu). Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ospitaleetan gorantz doa gaixoen kopurua Sagarduik esan duenez, baina ZIUen egoera kontrolpean dago oraingoz: 27 gaixo daude zaintza intentsiboen unitateetan, asteleheneko azken kopurua baino bat gehiago.
Gorakada hori eteteko txertatzeak duen garrantzia azpimarratu du Sagarduik, eta esan du txertoa hartu ez dutenek lau bider arrisku handiagoa dutela ospitaleratuak izateko, txertoa hartu dutenek baino. Ahalegin bat eskatu die herritarrei, eta prebentzio neurriak betetzea galdegin du, batik bat Eguberriei begira: "Oso garrantzitsua da orain gorako joera etetea, harreman sozial eta familiar gehiagoko garai horri begira", esan du.
Janssenen bigarren txertoa
12 urtetik beherakoek txertaketa kanpainatik kanpo jarraituko dute, baina multzo zaurgarriena dela esan du. Une honetan, elkarrizketan eman dituen datuen arabera, 25 ikasgela daude itxita Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.
Osakidetza bihar hasiko da koronabirusaren kontra Janssen txertoa hartu zutenei bigarren dosia jartzen. 99.000 pertsona inguruk hartu dute dosi bakarreko txerto hori uda bitartean, eta adituek orain beste dosi bat jartzea gomendatzen dutela adierazi du Osasun sailburuak. Batik bat, 50 eta 59 urte bitarteko herritarrak dira, eta euren osasun zentroetan txertatuko dituzte. |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205607/mustafa-al-kadhimi-irakeko-lehen-ministroaren-etxeari-eraso-egin-diote-drone-bidez.htm | Mundua | Mustafa al-Kadhimi Irakeko lehen ministroaren etxeari eraso egin diote drone bidez | Kadhimik lasaitasuna eskatu die herritarrei. Nazioarteak gaitzetsi egin du erasoa. | Mustafa al-Kadhimi Irakeko lehen ministroaren etxeari eraso egin diote drone bidez. Kadhimik lasaitasuna eskatu die herritarrei. Nazioarteak gaitzetsi egin du erasoa. | Lehergaiak zeramatzan drone batekin, Mustafa al-Kadhimi Irakeko lehen ministroa hiltzen saiatu dira goizaldean. Erasoa Bagdaden izan da, Kazemiren etxean. Lehergaiak zeramatzaten hiru drone zuzendu dituzten lehen ministroaren bizilekurantz, eta horietatik bi segurtasun zerbitzuek atzeman dituzte. Hirugarrenak, baina, etxea jo du. Erasoaren ostean, Kazemik berak onik dagoela jakinarazi du, eta lasaitasuna eskatu die herritarrei.
Inork ez du erasoa bere gain hartu. Asa'ib Ahl al Haqq Iranen aldeko milizia xiitako bozeramaile Mahmud al-Rubaeayk iradoki du Irakeko agintariek eurek asmatutako eraso bat izan litekeela, azken egunetan herrialde horretan gobernuaren kontra piztu diren protestak indargabetzeko. Urriko hauteskundeez geroztik areagotu egin dira protesta horiek. Atzo, hain zuzen ere, manifestazioak izan ziren erasoa gertatu den ingurunetik gertu.
Gune Berdea esaten diote inguru horri, eta segurtasun neurri bereziak dituen leku bat da, hor baitaude Irakeko Gobernuaren egoitza nagusiak eta enbaxadak.
Barham Saleh Irakeko presidenteak esan du "eraso terrorista bat" izan dela, eta Iraken kontrako "krimen izugarri bat" izan dela. Batasuna eskatu die herritarrei: "Ezin dugu utzi Iraken sistema konstituzionalaren kontrako estatu kolpe baten eraginez Irak kaosera eramatea", adierazi du. Moktada al-Sadr urriko bozetako garailea ere antzera mintzatu da, esanez ezin dutela onartu Irakekoak ez diren indarrek herrialdea kontrolatzea.
Nazioartean orokorra izan da erasoaren kontrako gaitzespena. AEBetako Estatu Departemantuko bozeramaile Ned Pricek esan du "eraso terrorista bat" izan dela, eta laguntza eskaini dio Iraki gertatutakoa ikertzeko. Europako Batasunak erasotzaileak zigortzeko eskatu du, eta adierazi du hauteskundeen osteko aroan ezinbestekoak direla "lasaitasuna eta moderazioa".
Saudi Arabiak ere gaitzetsi egin du, eta babesa eskaini dio Iraki. Antzera erantzun dute Nazio Batuen Erakundeak, Erresuma Batuak, Qatarrek, Kuwaitek, Palestinako Aginte Nazionalak, Australiak, Libanok, Liga Arabiarrak, Baharainek, Jordaniak, Turkiak eta Egiptok. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.