date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205608/bakaikoak-irabazi-du-bigarren-mailako-lau-eta-erdiko-txapelketa.htm | Kirola | Bakaikoak irabazi du Bigarren Mailako Lau eta Erdiko Txapelketa | Nagusitasun handiz irabazi dio Zubizarretari, 22-10, Altsasuko pilotalekuan. | Bakaikoak irabazi du Bigarren Mailako Lau eta Erdiko Txapelketa. Nagusitasun handiz irabazi dio Zubizarretari, 22-10, Altsasuko pilotalekuan. | Joanes Bakaikoak datorren urtean Lehen Mailako Lau eta Erdiko Txapelketa jokatuko du. Iraitz Zubizarretari 22-10 gailendu zaio gaur Altsasuko Burunda pilotalekuan (Nafarroa). Hiru ordu laurdeneko partida jokatu dute bi pilotariek, baina bi zati oso ezberdin izan ditu: lehenengoan eutsi egin dio Zubizarretak Bakaikoari, baina zazpina egin ondoren, joko oso sendoa eginez eta pilota ederki mugituz, nabarmen hobea izan da etxarriarra. Partida gogorra izan da, eta Zubizarretak berak aitortu du partidaren ostean Bakaikoa hobeto prestatuta zegoela finalerako.
Partidaren lehen zatian, Bakaikoa aurretik izan bada ere, 4-4 eta 7-7 berdindu du Zubizarretak, eta lehia estua espero zitekeen. Lehen tantoetan ikusi da jada oso erasokor jokatzeko asmoa zuela ataundarrak, ohi duen bezala, baina Bakaikoak ondo eutsi dio gipuzkoarraren erasoari. Pilota indar handiz joz eta tanto batzuk erreskadan eginez lortu du Zubizarretak zazpinako berdinketa. Lehen etenaldia eskatu du orduan nafarrak, eta hortik aurrera, beste gauza bat izan da.
Partidaren bigarren zatia hasi da orduan. Tantoz tanto, Bakaikoa partidan sartu da erabat, eta pilotaren jabe bilakatu da. Aldi berean, Zubizarreta pixkanaka jokoz kanpo geratzen hasi da. Partidaren amaieran azaldu du pilotaren atzetik ibili dela, eta hori hein handi batean Bakaikoagatik izan da; ia ez du akatsik egin, eta txokoan irabazi du partida.
Zazpinako berdinketaren ostean, etxarriarra berriro jarri da aurretik. Bederatzigarren tantoak bi pareta polita izan du, Zubizarreta mugitzera behartuz. Ataundarrak ez du partida galdutzat eman, eta arriskatu egin du. Bitartean Mariezkurrenak ez arriskatzeko esaten zion etxarriarrari, botilero lanetan. Pilota zabalera botaz eta txokoan sartuz, horrela egin ditu 11 tanto segidan Bakaikoak, eta hor irabazi du partida, 18-7 jarrita.
Ezinean aritu da Zubizarreta partidaren bigarren zati horretan, eta hor joan zaizkio irabazteko aukerak. Bakaikoa ondo kokatuta egon da kantxan, eta alde batetik bestera ibili du gipuzkoarra. Sakez eta bi paretaz ere egin ditu tantoak nafarrak.
Bigarren zati horretan aukera izan duenean ere ez du asmatu Zubizarretak tantoak bukatzen, eta bere buruarekin haserre ere antzeman zaio. Rafael aita zuen botilero, eta hark pazientzia eskatu dio, ez sartzeko bizkorregi pilota jotzera, eta aukera etorri arte itxoiteko.
Zubizarretaren ezintasunaren seinale izan da besoak nola altxatu dituen ikustea Bakaikoaren 11 tantoko erreskada eten duenean. Ez dio poztasunak luze iraun, ordea. Bakaikoak bere jokoari eutsi dio, eta nahiz eta Zubizarretak tanto guztiak borrokatu dituen, ezin izan du etxarriarraren jokoaren aurrean askorik egin. Bakaikoaren 20. tantoan zabalean ozta-ozta eraman du pilota, eta ondo utzi du alboko marraren ondoan, baina Bakaikoak eraman, eta txokoan egin du tanto.
Bakaikoaren sakea motz geratu da orduan, eta Zubizarretak sakez egin du hamargarrena. Baina hurrengo tantoan ez du huts egin Bakaikoak, eta irabazi egin du Bigarren Mailako finala. Urduri hasi dela esan du Bakaikoak, eta hankak ez zituela nahi bezain fresko, baina bere helburua ekimena hartzea zela eta lortu duela. Hirugarren txapela promozio mailan du, eta gurasoei eskaini die. Datorren urtean lehen mailako txapelketan jokatuko du. |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205609/aramendik-irabazi-du-getxoko-kanporaketa-eta-finalerdiak-osatuta-geratu-dira.htm | Kultura | Aramendik irabazi du Getxoko kanporaketa, eta finalerdiak osatuta geratu dira | Hilaren 27an hasiko dira jokatzen finalerako sailkapena, Etxebarrian. | Aramendik irabazi du Getxoko kanporaketa, eta finalerdiak osatuta geratu dira. Hilaren 27an hasiko dira jokatzen finalerako sailkapena, Etxebarrian. | Getxon jokatu da gaur arratsaldean Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren seigarren eta azken kanporaketa. Josune Aramendik irabazi du, eta, hala, finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du Markina-Xemeingo bertsolariak.
Lan puntuagarri guztiak egin ostean, Aramendik 458 puntu jaso ditu. Hau izan da sailkapena:
Josune Aramendi Perez. 458 Unai Mendiburu Valor 455 Eneko Aldana Carrasco 449,5 Malen Amenabar Larrañaga 446,5 Koldo Muñiz Aldamiz-Etxebarria 396,5 Enare Muniategi Etxabe 389
Gaurko kanporaketa izan da azkena, eta osatu da finalaurrekoetan kantatuko dutenen zerrenda. Aramendik Galdakaoko finalaurrekoan kantatuko du, azaroaren 27an. Finalaurrekoak honela geratu dira osatuta:
Azaroaren 21ean, Etxebarriko frontoian, 17:00etan:
Miren Amuriza Plaza Onintza Enbeita Maguregi Gorka Pagonabarraga Agorria Imanol Uria Albizuri Ibon AJuriagojeaskoa Garmendia Paule Ixiar Loizaga Legarra
Azaroaren 27an, Galdakaoko Urreta kiroldegian, 17:00etan:
Aitor Bizkarra Ruiz Etxahun Lekue Etxebarria Xabat Galletebeitia Abaroa Oihana Bartra Arenas Josune Aramendi Perez Aitor Etxebarriazarraga Gabiola
Abenduaren 4an, Larrabetzuko frontoian, 17:00etan:
Eneko Abasolo Txabarri Abarkas Jone Uria Albizuri Nerea Ibarzabal Salegi Txaber Altube Sarrionandia Ander Elortegi Garatea Julen Arzanegi Erezuma |
2021-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/205610/realak-irabazi-du-sadarreko-derbia-eta-sailkapen-buru-jarraitzen-du.htm | Kirola | Realak irabazi du Sadarreko derbia, eta sailkapen buru jarraitzen du | Txuri-urdinek 2-0 irabazi diote Osasunari, Merinok eta Januzajek sartutako golei esker. | Realak irabazi du Sadarreko derbia, eta sailkapen buru jarraitzen du. Txuri-urdinek 2-0 irabazi diote Osasunari, Merinok eta Januzajek sartutako golei esker. | Joan den igandean ez bezala, garaipenak ez dio ihes egin Realari Iruñean jokatu den derbian. Merinok 73. minutuan sartu zuen gola, eta Januzajek, penaltiz, 82.ean, eta txuri-urdinek beste astebetez jarraitzen dute sailkapen buru Espainiako Ligako Lehen Mailan.
Partida berdinduta hasi zen, baina minutuak pasa ahala Reala izan zen nagusi futbol zelaian. Ostegunean Europa Ligako partidan gol aukera pila bat izan zituzten, baina ez zuten garaipena lortzerik izan. Atzo, berriz, gol aukera gutxiagorekin, zorte pixka batekin eta penalti batekin partidaren jabe egin ziren lehen zatian, eta bigarrenean erabaki egin zuten.
Osasunak ere izan zituen gol aukerak, baina ez zuen asmatu baloia Ramiroren atean sartzen. Indartsu hasi zuten partida gorriek, eta hasieran hegaletatik saiatu ziren atezain txuri-urdinaren ingurura hurbiltzen, baina ez zuten arrisku jokaldirik sortzea lortu. David Garcia urrutitik egindako jaurtiketa batekin saiatu zen, baina horrela ere ez.
Lehen zatian paretsu aritu ziren bi taldeak. Presioa egiten asmatu zuten Osasunako jokalariek lehen minutu horietan, eta Realari kosta egin zitzaion baloiarekin jokatzea. Moncayola eta Darkorengandik askeago jokatu zuten Torrok, eta hori nabaritu egin zuten txuri-urdinek zelai erdian. Pixkanaka, ordea, baloiaren jabetzari eutsi eta erosoago jokatzen hasi ziren. Januzajen, Silvaren eta Merinoren kalitateak asko lagundu zuten Osasunaren jokoa gainditzen.
Atsedenaldiaren ostean, berriro indartsu atera ziren iruindarrak, eta Darkok gol aukera garbia izan zuen batean ostean. Remirok, baina, geratu egin zuen horren jaurtiketa. 72. minutuan iritsi zen Merinoren gola: area ertzetik bota zuen baloia, eta David Garciarengan jo ondoren sartu zen Herreraren ate barruan.
Ondo ikasi zuen Realak joan den astean derbian ez dela partida amaitzen epaileak amaiera adierazi arte. Osasunaren kontra, ordea, Unai Garciak Januzaji egindako penaltiak ziurtatu zien garaipena txuri-urdinei. Januzajek berak sartu zuen, eta markagailua iraultzeko edo gutxienez berdintzeko Osasunaren aukerak hutsean geratu ziren.
Partidako albiste txarra Mikel Merinok eman zuen. Gol sartu ondoren, min hartu zuen eskuin belaunean, eta herren utzi du futbol zelaia. Bestelako agurra izan du Januzajek; gola sartu ondoren aldatu zuen Imanol Alguacil Realeko entrenatzaileak, eta Sadarren ziren 600 zale txuri-urdinek «Janu gera zaitez» oihu artean agurtu zuten. Partida amaieran Txoria txori kantatuz abesti zuten Sadarren ziren zalea; une horretan ozenago, realzaleek.
Zorioneko dira txuri-urdinak. Datorren astean ez da partidarik izango Espainiako Ligako Lehen Mailan, eta lidergoaz gozatu ahal izango dute, gutxienez, bi astez. Hurrengo partida azaroaren 21ean, igandean, jokatuko dute 21:00etan, Valentziaren aurka. Osasunak azaroaren 20an Atletico Madrilen zelaian jokatuko du, 18:30ean. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205611/250-milioi-kasu-atzeman-dituzte-dagoeneko.htm | Mundua | 250 milioi kasu atzeman dituzte dagoeneko | Delta aldaerak azkartu egin ditu kutsatzeak, eta azken hiru hilabeteetan 50 milioi kasu atzeman dituzte munduan. AEBak dira oraindik kutsatze eta hildako gehien duen herrialdea. | 250 milioi kasu atzeman dituzte dagoeneko. Delta aldaerak azkartu egin ditu kutsatzeak, eta azken hiru hilabeteetan 50 milioi kasu atzeman dituzte munduan. AEBak dira oraindik kutsatze eta hildako gehien duen herrialdea. | Kutsatzeak azkartu egin dira azken hiru hilabeteetan, eta beste 50 milioi kasu atzeman dituzte uztailetik —COVID-19a agertu zenetik urte bat behar izan zen kasu kopuru horretara heltzeko—; horiekin, 250 milioi pasa dira pandemia hasi zenetik atzemandako koronabirus kasuak. AEBak daude oraindik ere zerrenda beltzaren lehen tokian, eguneko 72,474 kasu berrirekin eta 1.229 hildakorekin. Europa ekialdeko herrialdeetan, baina, egoerak okerrera egin du azken asteetan: Errusian egunero 40.186 kutsatze zenbatzen dituzte, eta 1.182 hildako. Han itxi egin dituzte enpresa asko, eta langileak oporrak hartzera behartu azaroaren 11ra arte, baina gobernuak ez du baztertzen murrizketa gehiago egitea.
Egoerak okerrera egin du Europako beste hainbat herrialdetan ere, besteak beste Alemanian eta Bulgarian. OME Osasunaren Mundu Erakundeak ohartarazi zuen joan den astean Europa bilakatu dela beste behin pandemiaren erdigune. Txertaketa motel doa Europa ekialdeko herrialdeetan. Munduan atzematen diren kutsatzeen ia erdiak Europako herrialdeetan detektatzen dira —lau egunetik behin milioi bat kasu atzematen dituzte—.
«Orain eta datorren urte amaiera bitartean, birusa kontrolpean hartu beharko genuke. Tarte horretan gai izan beharko genuke gaitzaren ondoriorik larrienak eta heriotzak saihesteko», adieraz zuen OMEko epidemiologo Maria Van Kerkhovek, joan den astean egindako agerraldi batean. Horretarako, baina, txertaketa azkartu beharko litzateke nabarmen. Our World in Data atariaren arabera, munduko populazioaren erdiak ez du oraindik hartu txertoaren dosi bakar bat ere; garatzeko bidean diren herrialdeetan, soilik herritarren %5ek hartu dute dosiren bat. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205612/badarrai-badario-badator-durangoko-azokako-spota.htm | Kultura | «Badarrai, badario, badator», Durangoko Azokako spota | Jon Ander Urresti aktorea da abenduaren 3tik 8ra egingo den azokaren bideoko protagonista. Aurten lehen egunean ikasleen goiza egin ordez lehiaketa bat egingo dutela iragarri dute antolatzaileek. | «Badarrai, badario, badator», Durangoko Azokako spota. Jon Ander Urresti aktorea da abenduaren 3tik 8ra egingo den azokaren bideoko protagonista. Aurten lehen egunean ikasleen goiza egin ordez lehiaketa bat egingo dutela iragarri dute antolatzaileek. | «Badu? Bada! Beharbada... Badaezpada. Baitezpada! Ba-do-re, ba-do, re, mi, fa, sol, la, si, do. Badarrai, badario, badator. Bai, bada». Jon Ander Urresti aktore bermeotarrak jarri dio aurtengo Durangoko Azokari aurpegia, ahotsa eta gorputza. «BaDA!» izango da abenduaren 3tik 8ra egingo den azokaren leloa, eta hura oinarri duen hitz eta antzezpen jolas batekin sortu dute spota. Sorland eta Filmak enpresek sortu eta ekoiztu dute.
Leire Urbeltz ilustratzaileak sortutako kartelari ere egiten dio keinu bideoak. Kili eta Kuir izeneko pertsonaiak sortu ditu irudigileak, eta bideoko protagonista ere haien itxuran azalduko da irudietan. Hortik aurrera, bateko zein besteko jantziak darabiltza. Txupa beltza jantzita, oinetako gorriekin eta gerrian zaldikoa lotuta ageri da une batean, esaterako.
Ikasle goizik gabe
Aurten ez dela ikasleen goizik egongo ere iragarri dute azokako antolatzaileek. Horren ordez, lehiaketa bat antolatuko du Gerediaga Elkarteak LH, DBH eta Batxilergoko ikasleentzat, euskarazko liburu edo disko baten azala moldatzeko eskatuz, eta azaroaren 30ean amaituko da lanak aurkezteko epea. Berria da hori. Urtero azokako lehen egunean tradizioa izan baita Euskal Herriko hamaika ikastetxetako ikasle biltzea, eta haientzat pentsatutako programazioa prestatzea. Aurten, ordea, azokak digitalki baino ez ditu irekiko ateak lehen egunean. 3tik 7ra egongo da martxan online denda, eta 4tik 8ra egongo da Landako guneko salmahaiak bisitatzeko aukera. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205613/osakidetza-gaur-hasiko-da-janssen-hartu-zutenei-beste-dosi-bat-hartzeko-txanda-ematen.htm | Gizartea | Osakidetza gaur hasiko da Janssen hartu zutenei beste dosi bat hartzeko txanda ematen | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 99.000 pertsona ingururi deituko die Osakidetzak. | Osakidetza gaur hasiko da Janssen hartu zutenei beste dosi bat hartzeko txanda ematen. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 99.000 pertsona ingururi deituko die Osakidetzak. | Espainiako Osasun Batzordeak duela bi aste hartu zuen erabakia: Johnson & Johnsonen Janssenen txertoa hartu zutenei —dosi bakarrekoa da— Pfizerren edo Modernaren txertoa ere jarriko diete. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak atzo iragarri zuenez, Osakidetzak gaur emango du lehen pausoa, Janssen hartu zutenei deitzen hasiko baitzaie beste dosi bat hartzeko txanda emateko. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 99.000 herritarrek hartu zuten Janssen. Osakidetzaren webguneren bidez eta osasun etxera deituta ere har daiteke ordua.
Orain arte egin dituzten ikerketen arabera, dosi bakarreko Janssen txertoak ematen du babesik apalena, eta hark galtzen du azkarren eraginkortasuna. Babes hori indartu asmo dute bigarren dosia jarrita. Bigarren txerto hori lehen dosia hartu zutenetik gutxienez hiru hilabetera jarriko diete. Moderna jartzen dietenei 0,25 mililitroko dosia jarriko diete, normalean jarri ohi dutenaren erdia; aldiz, Pfizerren kasuan, gainerako herritarrei jartzen dieten dosi bera jarriko diete. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205614/herbie-hancock-diana-krall-yann-tiersen-hiromi-eta-gregory-porter-izango-dira-donostiako-jazzaldian.htm | Kultura | Herbie Hancock, Diana Krall, Yann Tiersen, Hiromi eta Gregory Porter izango dira Donostiako Jazzaldian | Antolatzaileek gaur eman dute Donostiako 57. Jazzaldian parte hartuko duten musikarien lehen zerrenda. Jaialdia 2022ko uztailaren 21etik 25era egingo dute, eta bertan izango dira Kurt Elling eta Calexico taldea ere. | Herbie Hancock, Diana Krall, Yann Tiersen, Hiromi eta Gregory Porter izango dira Donostiako Jazzaldian. Antolatzaileek gaur eman dute Donostiako 57. Jazzaldian parte hartuko duten musikarien lehen zerrenda. Jaialdia 2022ko uztailaren 21etik 25era egingo dute, eta bertan izango dira Kurt Elling eta Calexico taldea ere. | Gorabehera eta murrizketa ugariko bi urteren ondoren, Donostiako Jazzaldiak bere ohiko itxura hartuko du datorren ekitaldian, 57.enean. Hala izatea nahi dute antolatzaileek, eta izen handiko musikariak Donostiara ekartzeko lanean izan dira azken hilabeteetan.
Gaur eman dute bertan izango diren musikari batzuen berri; horietako batzuk Donostiako jazz jaialdian ohikoak bilakatu diren musikariak. Hiru pianista garrantzitsu izango dira jazzaldian: Herbie Hancock jazz musikari beteranoa, Hiromi azken urteetan izarra bilakatu den pianista, eta Yann Tiersen konpositore eta piano jole britaniarra.
Jazzaldian izango diren hiru abeslariren berri ere eman dute antolatzaileek. Gregory Porter eta Diana Krall ondo ezagutzen ditu Donostiako publikoak, sarritan izan baitira biak ala biak jazzaldian. Haiekin batera, Kurt Ellingen parte hartuko du jaialdian.
Calexico musika talde estatubatuarrak ere baieztatu du Donostian izango dela. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205615/elon-muskek-teslako-bere-akzioen-10-saldu-behar-dituela-erabaki-du-twitterrek.htm | Ekonomia | Elon Muskek Teslako bere akzioen %10 saldu behar dituela erabaki du Twitterrek | Munduko pertsona aberatsenak inkesta bat egin du asteburuan, zergak pagatzeko akzioak saldu behar dituen galdetzeko | Elon Muskek Teslako bere akzioen %10 saldu behar dituela erabaki du Twitterrek. Munduko pertsona aberatsenak inkesta bat egin du asteburuan, zergak pagatzeko akzioak saldu behar dituen galdetzeko | Munduko aberatsena da Elon Musk, Tesla konpainiaren sortzaile eta akziodun nagusia, 338.000 milioi dolarreko (292.000 milioi euro) dirutzarekin. Muski ez dio grazia handirik egiten zergak ordaintzeak; ez da asko ordaintzen dituelako izango, baina behin baino gehiagotan kexatu da. Orain, dirudienez, batzuk ordaindu beharko ditu.
Teslaren akzioen %17 ditu bereak Muskek: horiek dira haren aberastasun nagusia. Dirutza da, bateria eta auto elektrikoen aroaren aitzindarietako bat delako Tesla, eta merkatuan irautea soilik ez, aurrera egitea ere lortu duelako. Gero eta balio handiagoa dute akzio horiek, baina kapital hazkunde horrengatik ez du zergarik ordaintzen Muskek, gauzatu gabeko irabaziak direlako.
Ultraaberatsak gero eta aberatsago dira AEBetan, eta, aldi berean, desberdintasun sozialak gero eta handiagoak dira han; horregatik, eztabaida bor-bor dago. Gauzatu gabeko irabazi horiek zergapetzeko proposamen bat mahai gaineratu berri du Alderdi Demokratak senatuan, eta neurriak herrialdean bizi diren 700 pertsona aberatsenei eragingo liekeela kalkulatu dute. Baina Teslaren sortzaileak beste modu batean pentsatzen du; uste du neurria beste herritar guztiengana iritsi daitekeela: «Azkenean, besteen dirurik gabe gelditu, eta zugana datoz».
21.000 milioi dolarreko salmenta
Asteburu honetan, Twitterren agertu da berriz Musk, zergekin berriz ere ahobero. Larunbatean, txio batean inkesta bat zabaldu zuen, ea Teslako bere akzioen %10 saldu behar zituen ala ez. 21.000 milioi dolar inguruko salmenta litzateke (18.200 milioi euro), 4.000 milioi dolar zergetarako. Inkestaren emaitza beteko zuela hitzeman zuen.
Eta Twitterrek baietz erabaki du, saldu behar dituela bere akzioen %10 horiek. Hiru milioi eta erdi botoetatik, ia %58 izan dira baiezkoak.
Muskek hitza beteko duen ikusteko dago, eta pentsatzekoa da hala egitekotan ez dituela akzioak kolpean salduko. Halako salmenta handi batek, normalean, konpainia baten akzioaren balioa beherantz bultzatuko luke, eta agian hori gertatuko da gaur, Wall Street zabaltzen denean.
Baina batetik Teslaren beraren egiazko proiekzioak eta bestetik operazioa Musken beste xelebrekeria baten gisan hartua izateak balio galera eragotzi edo arinduko du. Edonola ere, Teslaren buruak lortu du gehien gustatzen zaiona egitea: protagonista izatea. Hainbaten atsekaberako.
«Munduko gizon aberatsenak zergak ordaintzen dituen ala ez, horrek ez luke Twitterren mende egon behar», gaitzetsi du Ron Wayden senatari demokratak. «Bilioidunen errentaren gaineko zergarako garaia da». |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205616/ortegak-botoen-75-eskuratu-ditu-lehen-emaitzen-arabera.htm | Mundua | Ortegak botoen %75 eskuratu ditu, lehen emaitzen arabera | Nazio Askapenerako Fronte Sandinistak irabazi ditu igandeko presidentetzarako bozak, eta bigarren tokian geratu da Alderdi Liberal Konstituzionalista, botoen %14,4rekin. | Ortegak botoen %75 eskuratu ditu, lehen emaitzen arabera. Nazio Askapenerako Fronte Sandinistak irabazi ditu igandeko presidentetzarako bozak, eta bigarren tokian geratu da Alderdi Liberal Konstituzionalista, botoen %14,4rekin. | Iragarpenak bete egin dira Nikaraguan, eta, lehen emaitzen arabera, egungo estatuburuak, Daniel Ortegak, bosgarren agintaldi baterako onespena jaso du —jarraian egingo duen laugarrena—. Hala, Hauteskunde Auzitegi Gorenak zabaldutako datuen arabera, botoen %74,99 lortu ditu Ortega buru duen FSLN Nazio Askapenerako Fronte Sandinistak, eta %14,4 bigarren geratu denak, Alderdi Liberal Kontserbadoreak. Oraingoz botoen %49,25 zenbatu dituzte, baina, azken orduko aldaketarik ezean, ziurtzat jotzen da Ortegak karguan jarraituko duela.
Nazioartean kritikak izan dira nagusi Nikaraguako presidentetzarako eta legebiltzarrerako hauteskundeez hitz egiterakoan. Ortegak eta presidenteordeak, haren emazte Rosario Murillok, gogor egin dute azken hilabeteetan oposizioko alderdi eta hautagaien aurka, eta haietako askok erbestera jo dute babes eske, Costa Ricara. Hala, ez da harritzekoa hango gobernuak bozen emaitzei entzungor egin izana. Carlos Alvarado presidenteak sare sozialetan zabaldutako mezuan jasotzen duenez, herrialdeak ez ditu onartzen Nikaraguako bozak, «berme eta baldintza demokratikorik gabe» egin zituztelako.
Oso bestelako jarrera izan du Venezuelako presidente Nicolas Madurok, zeinak zoriondu egin zuen Ortega «modu baketsuan» egindako hauteskundeengatik, eta haren aurka jotzea egotzi zien «inperialismoari eta haren aliatuei». Antzeko adierazpenak egin zituen atzo Ortegak berak, eta nabarmendu «bakearen eta terrorismoaren artean» aukeratzen ari zirela herritarrak. Hauteskunde Auzitegi Gorenaren arabera, parte hartzea %65 ingurukoa izan zen igandeko bozetan. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205617/oier-oari-buruzko-dokumentala-gaurtik-ikusgai-kanalduden-eta-berrian.htm | Politika | Oier Oari buruzko dokumentala, gaurtik ikusgai Kanalduden eta BERRIAn | Oak azken urteen eginiko bideak eta izandako oztopoak oinarri, Zigor bat gehiago izeneko dokumentala ondu dute Bernat Etxepare lizeoko bi ikasle ohik, Kanalduderekin. BERRIAren webgunean ikusten ahalko da, 20:00etatik aitzina. Oa gaur iragan da epailearen aurretik. | Oier Oari buruzko dokumentala, gaurtik ikusgai Kanalduden eta BERRIAn. Oak azken urteen eginiko bideak eta izandako oztopoak oinarri, Zigor bat gehiago izeneko dokumentala ondu dute Bernat Etxepare lizeoko bi ikasle ohik, Kanalduderekin. BERRIAren webgunean ikusten ahalko da, 20:00etatik aitzina. Oa gaur iragan da epailearen aurretik. | Ezinbestean, gero eta estuagoa bilakatu da atzerako kontua, eta, hain zuzen, gaur izanen du amaia. Oier Oa euskal preso ohia Parisko Zigor Auzitegi aitzinetik pasatzekoa da gaur. Epaiketa horretan, auzitegiak erabaki beharko du Oak Ipar Euskal Herrian bizitzeko eskubidea duen ala ez. Egun, Zugarramurdin (Nafarroa) bizi da preso ohia, Lapurdin errotua izanik ere. Legeak agindurik, urrun ditu senideak. Lurralde debekuari kontra egiteko, helegitea jarri zuen Oak. Eske hori aztertuko dute gaur epaileek.
Estualdi eta bide malkartsu ugari izan ditu Oak joan diren urteetan, atxiloaldiak eta debekuak tarteko. Horiek aztergai, Bernat Etxepare lizeoko bi ikasle ohik dokumental bat sortu dute: Zigor bat gehiago. Hain zuzen, lana gaur aterako da argitara. Kanalduderekin ekoitzia da, eta, gainera, BERRIAren webgunean ikusten ahalko da, arratsetik aurrera. Zehazki, 20:00etan estreinatuko dute. Urriaren hondarrean argitaratu zuten trailerra.
Joan diren egunetan, gaur auzitegiek ebatziko dutena izan du hizpide Oier Oak zenbait hedabiderekin. BERRIAri aitortu dionez, «esperantzaz» da epaileek zehaztuko dutenaren zain, «baikor». Hala eta guztiz ere, mesfidati ere bada, aldi berean, ez baita guztiz fio. «Edozer gauza gertatzearen arriskua ere ez dugu baztertzen».
Ikusi gehiago: «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da» |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205618/anjel-lertxundi-laquomartin-ugalde-historiaren-biktima-izanagatik-historiaren-egileraquo.htm | Gizartea | Anjel Lertxundi: «Martin Ugalde, historiaren biktima izanagatik, historiaren egile» | Idazleak 'Martin Ugalde: Exilioak eta hizkuntzak, ahulenak gogoan' hitzaldia egin du Donostian, Literaktum jaialdiaren barruan. «Kontuan hartu behar dugu Ugaldek egin zuen sakrifizioa eta egin zigun oparia». | Anjel Lertxundi: «Martin Ugalde, historiaren biktima izanagatik, historiaren egile». Idazleak 'Martin Ugalde: Exilioak eta hizkuntzak, ahulenak gogoan' hitzaldia egin du Donostian, Literaktum jaialdiaren barruan. «Kontuan hartu behar dugu Ugaldek egin zuen sakrifizioa eta egin zigun oparia». | Hiru egun baizik ez dira falta Martin Ugalde jaio zela 100 urte betetzeko. 1921eko azaroaren 11n jaio zen kazetari eta idazlea, Andoainen (Gipuzkoa). Jaiotzaren mendeurrena izaki, eta, hura oroitzeko, urte osorako programa dago martxan udaberriaren hondarretik, kazetariaren familiarekin eta hainbat erakunde eta eragilerekin elkarlanean: tartean dira Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Andoaingo Udala, Hondarribiko Udala, Jakin, Euskal Idazleen Elkartea, Elkar, BERRIA eta Martin Ugalde kultur parkea.
Ugalde omentzea da helburua. Hala, hitzaldi ziklo batek bidea hasi zuen orain lau aste, eta gaur egingo dute azkena. Anjel Lertxundi idazleak Martin Ugalde: Exilioak eta hizkuntzak, ahulenak gogoan izenburu duen hitzaldia eman du, Donostia Kulturako Liburutegi Nagusian, Literaktum jaialdiarekin elkarlanean.
Oihana Iguaranek aurkeztu du hitzaldia. Ugalderen biografia idatzi zuen Lertxundik, Martin Ugalde: Leialtasun baten historia, eta lan hura gogoratzen hasi da. «Hizkuntza bat edozein etxea da, hizkuntza habitatu egiten dugu». Martin Ugaldek etxe hizkuntza batetik beste batera egin behar izan zuen salto, beste euskaldun askok bezala, Lertxundik adierazi duenez. «Elebitasun derrigortua zen». Etxearen metaforaren bidez kontatu du Lertxundik Ugalderen haurtzaroa, gerra garaiko esperientzia, erbestea...
Venezuelara joan behar izan zuenean, hango gazteleran hartu zuen aterpe, Lertxundiren arabera, eta hango jende xeheaz idatzi zituen ipuinak. Nabarmendu du erbesteraturiko idazle erdaldunek ez zutela ahaleginik egin Amerikako hizkeretara hurbiltzeko, Ugaldek ez bezala.
«Martin Ugalde oso zen temosoa bere printzipioen defentsan», adierazi du. Gazteleraz idazle gisa trebatu arren, ez zion bizkarra erakutsi euskarari. «Kontuan hartu behar dugu Ugaldek egin zuen sakrifizioa eta egin zigun oparia».
Ugalderen Hiltzaileak ipuin bilduma nabarmendu du horretan Lertxundik.
Eta itzulera da Ugalderen beste gai handia, Lertxundik azaldu duenez. Euskal Herrira itzultzeko prozesua kontatu du, eta nola kanporatu zuten agintari frankistek Hegoaldetik. «Ez zen erbesteratua sentitu bere herrian, baizik eta frankistek errepresaliatua». Kontatu du orduan erabaki zuela gaztelera Euskal Herriari buruzko dibulgazioa egiteko erabiliko zuela, eta, literaturarako, euskara.
Orduan, Lizardiren amets betegabea osatzeri ekin zion: euskarazko egunkari bat sortzea. Gogoratu du Lertxundik Ugaldek sekulakoak eta bi pasa zituela gero Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean. Ugalderen ibilbidea honela laburbildu du Lertxundik: «Historiaren biktima izanagatik, historiaren egile».
Kazetaria, politikaria, idazlea; Ugaldek ibilbide sendoa egin zuen guztietan, eta, erbestean urte asko egin zituen arren, Euskal Herriarekiko sentitzen zuen «ardurak» zedarritutako bizialdia izan zen harena, euskararen aldeko konpromiso irmoan zuztartuta. Badu zertaz hitz egin, beraz, Lertxundik. Ugalderen ibilbidearen errepaso luzea argitaratu zuen BERRIAk, atzo, igandeko edizioan, bost ataletan.
Aurretik, lau
Mendeurrena oroitzeko lehenengo hitzaldia, urriaren 14an, Nerea Azurmendik eman zuen: Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria. Ororen gainetik nabarmendu nahi izan zuen zer ikertua franko dagoela Ugalde eta haren belaunaldiko beste hainbat profesionalek zer ekarpen egin zuten aztertzeko, nolako kazetariak izan ziren jakiteko. Ugalderen inguruan eginda dauden lanak «josiz», ordea, «hurbilketa» bat egin zuen, «zientifikoa», baina zentzuz betea: «Une eta arlo ugaritan egin zuen historia, baita kazetaritzan ere».
Hitzaldi sortak duela hiru aste izan zuen segida: Iñaki Uriak lekukoa hartu zion Azurmendiri, eta Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia eman zuen. Ugalde Euskaldunon Egunkaria-n lankide eta lagun izan zuen Uriak, eta aipatu zuen hura zela «gerra aurreko belaunaldiarekin lotzen gintuen soka». Nagusiki, Egunkaria sortzeko egitasmora batzean Ugaldek egindako hautuaz eta proiektua abiarazteko zailtasunez aritu zen kazetari eta idazlea.
Urriaren 28an Laura Mintegik eman zuen hitzaldia: Martin Ugalderen garaia PENen begiradatik. Ugariak dira PEN International erakundearen eta Ugalderen ibilbideen arteko loturak, eta horiek aztertzeko ariketa egin zuen Mintegik, Euskal PEN elkarteko lehendakariak. Ugalderen biografiako hainbat une eta garai berean adierazpen askatasunari lotuta nazioartean gertatzen ari zena tartekatuz joan zen hitzaldian.
Azkenik, joan den ostegunean, Ugaldek politikarekin eduki zuen harremanaz aritu zen Anjeles Iztueta Eusko Jaurlaritzako sailburu ohia, Martin Ugalde eta politika hitzaldian. Hark ikuspegi hurbilago batetik landu nahi izan zuen Ugaldek politikarekin izan zuen harremana, eta haren bizitzako pasarte ugari izan zituen hizpide.
Erakusketa, Andoainen
Hitzaldi sortak gaur izango du, beraz, azkena. Hala eta guztiz ere, mendeurrenaren harira martxan jarritako beste zenbait egitasmo martxan dira oraindik ere. Esaterako, erakusketa ikusgai da. Udaberritik kazetariaren inguruko atzera begirakoa egon da ikusgai Hondarribian (Gipuzkoa) eta Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean. Andoainen da gaur egun, Bastero kulturgunean, eta abenduaren 4ra arte bisitatzen ahalko da. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205619/bizkaibusek-kontratua-finkoa-egin-beharko-die-50-gidariri.htm | Ekonomia | Bizkaibusek kontratua finkoa egin beharko die 50 gidariri | ELAk egindako salaketaren harira, Lan Ikuskaritzak ebatzi du langile horiek betetzen dituzten lanpostuak egiturazkoak direla. | Bizkaibusek kontratua finkoa egin beharko die 50 gidariri. ELAk egindako salaketaren harira, Lan Ikuskaritzak ebatzi du langile horiek betetzen dituzten lanpostuak egiturazkoak direla. | Bizkaibusen Ezkerraldeko zerbitzua ematen duten bost enpresetako hiruri dagokie ELAren salaketa: Meatzaldea Bus, Grupo Avanza eta Grupo Acha Movilidad. Hirurei eskatu die Lan Ikuskaritzak haien behin-behineko 50 langileren kontratuak finko bihurtzeko, egiaztatu duelako haien lana egiturazkoa dela, eta ez aldi baterakoa.
Agiri baten bidez, ELAk ziurtatu du aspaldiko kontua dela Bizkaibuseko zerbitzu publikoa eskaintzen duten enpresek sistematikoki erabiltzea aldi baterako kontratuak. «Gehiegikeriaren eta iruzurraren» laguntzaile egin du Bizkaiko Aldundiko Garraio Departamentua, egoeraren berri izan arren ez duelako inoiz neurririk hartu.
Azken urtean ELA aldundiko arduradunekin bildu da, baita Bizkaiko Batzar Nagusietan ordezkaritza duten talde politikoekin ere, kontratuetan gertatzen den iruzurra salatzeko. Izan ere, jokabide horren ondorioz, enpresek Bizkaiko zergadun guztion diruarekin ordaintzen dituzte langileen kalte ordainak, legea urratu dutelako.
ELAk zera eskatzen du: alde batetik, enpresei, legea bete dezatela, egiturazko lanpostuak langile finkoekin eta lanaldi osoko kontratuekin bete ditzatela, gainerako langileen baldintza berberekin; eta, bestetik, foru aldundiari eskatzen dio bermeak eman ditzala, bestela legez kanpoko egoera horren arduradun izango delakoan, neurri batean zein bestean. ELAren iritziz, onartezina da diru publikoa baliatuz zerbitzu publikoak eskaintzen dituzten enpresek legea sistematikoki urratzea eta administrazioek hori zuzentzeko ezer ere ez egitea. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205620/cafek-berrituko-ditu-kairoko-metroko-trenak.htm | Ekonomia | CAFek berrituko ditu Kairoko metroko trenak | Beasaingo konpainiak 180 milioi euroren kontratua lortu du Egiptoko hiriburuan. | CAFek berrituko ditu Kairoko metroko trenak. Beasaingo konpainiak 180 milioi euroren kontratua lortu du Egiptoko hiriburuan. | Kairoko metroaren kudeaketaz arduratzen den NAT enpresa publikoak CAF Taldea hautatu du metroko 1. linean zerbitzua eskaintzen duten 23 unitate birgaitzeko. Proiektuak metro-unitateen birgaitze integrala, Kozzikako mantentze lanetarako depositu berria birgaitzeko lanak eta bi urtez aipatutako unitateen mantentze jarduera jasotzen ditu. Kontratuaren balioa 180 milioi euro ingurukoa izango da, eta FIEM funtsen (Enpresa Nazioartekotzeko Funtsak) bidez Espainiako finantzaketa izango du.
NATek Kozzikan dituen instalazioetan berrituko dituzte trenak. Depositu hori eraiki berria da, eta Kairoko metroko 1. lineako sareari konektatuta dago.
Trenen elementu nagusienak modernizatuko dituzte —besteak beste, trakzio sistema—, eta haien segurtasuna eta eskuragarritasuna hobetuko, bezeroentzat erosoagoak izan daitezen. Aire girotua ere jarriko dute.
Lan horiek Mitsubishi Corporationekin elkarlanean egingo dira, hark eraiki zituelako trenak. CAFek nabarmendu du gero eta lankidetza handiagoa duela Japoniako enpresarekin.
Kairoko metroa 1987an inauguratu zuten, eta Afrikako eta Ekialde Erdiko zaharrena da. Gaur egun hiru linea ditu abian, eta eraikitze fasean dagoen beste laugarren bat. Zehatzago esanda, birgaituko dituzten trenek funtzionatzen duten 1. lineak 35 geltoki ditu 44 kilometroko ibilbidean, eta Egiptoko hiriburua zeharkatzen du El Marg auzotik hasi eta hiriaren hegoaldean dagoen Helwan eremuraino.
Gaur egun, Egipto garraio azpiegiturak eta sistemak handitzeko eta hobetzeko asmo handiko plan batean sartuta dago. Bigarren linea ere berritzeko asmoa dute, eta dagoeneko egin dute lehen akordioa lan hori CAFek eta Mitsubishik egiteko. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205621/mozal-legea-erreformatzeko-zuzenketak-adostu-dituzte-psoek-eta-upk.htm | Politika | 'Mozal legea' erreformatzeko zuzenketak adostu dituzte PSOEk eta UPk | Asteazkenean aurkeztuko dituzte, horiek EAJrekin aztertu ostean. Manifestarien eskubideetan jarri dute begirada; bat-bateko protesten aurkako neurriak indargabetuko dituzte, eta atxilotuak atxikitzeko epeak murriztuko. | 'Mozal legea' erreformatzeko zuzenketak adostu dituzte PSOEk eta UPk. Asteazkenean aurkeztuko dituzte, horiek EAJrekin aztertu ostean. Manifestarien eskubideetan jarri dute begirada; bat-bateko protesten aurkako neurriak indargabetuko dituzte, eta atxilotuak atxikitzeko epeak murriztuko. | Unidas Podemoseko parlamentari Enrique Santiagok aurreratu zuen aurreko astean, eta PSOEko iturriek baieztatu dute orain: Espainiako Gobernuko bi alderdiek akordio bat erdietsi dute zuzenketa bateratuak aurkezteko mozal legea erreformatzeko EAJren proposamenari. Manifestarien eskubideei eta polizien gehiegikeria posibleei egiten diete erreferentzia gehienek: hala nola Poliziak ezingo du inor bi ordu baino gehiagoz atxiki, indar polizialen ekintzen irudiak hartzea baimenduko da, eta gomazko piloten erabilera mugatu. Testua asteazkenean aurkeztuko dute beranduenez, orduan amaituko baita Espainiako Kongresuko Mahaiak zuzenketak jartzeko ezarritako epea. Aurrez, baina, jeltzaleekin tratatuko dute gaia, adostasun zabalago bat lortzeko asmoz.
Espainiako Gobernuko bi alderdiek jakinarazi dutenez, erreforma berriak aldaketa nabarmenak ezarriko dizkio PPren legeari. El País egunkariak argitaratu duenez, Gorteekiko Harremanetarako Estatu idazkari Rafael Simancasek eta Santiagok zuzendutako negoziazioen emaitzen artean dago manifestariak polizia etxeetan atxikitzeko denbora tartea murriztea: sei ordutik bira. Hala, «ezohiko kasuetara» mugatuko da sei orduko epea, eta, kasu guztietan ere, atxilotua askatzean, atzematen den leku berera eraman beharko dute bueltan. Poliziek mugak izango dituzte herritarren gorputzak arakatzeko ere, debekatuta izango baitute beste batzuen aurrean haiek osoki edo partzialki biluztea.
Erreformak Poliziaren jardunari jarri nahi dizkion mugen artean dago istiluen aurkako materialaren erabilera murriztea ere; besteak beste, gomazko pilotena. Autoritateek, beraz, «protokolo zehatzak» garatu beharko dituzte herritarrentzat kalte fisiko txikienak eragin ditzaketen materialen erabilera lehenesteko.
Era berean, indar polizialen ekintzen irudiak hartzea baimenduko du erreformak. Afera horri dagokionez, presio egin dute Espainiako Poliziako eta Guardia Zibileko hainbat sindikatuk, eta Barne Ministerioak, agenteen eskubideak urratu ditzakeelakoan. Hala, Santiagok aurreratu moduan, agenteen eta haien familien segurtasun pertsonala eta intimitatea arriskuan jar dezaketen irudien erabilerak arau-hauste larri izaten jarraituko du.
Aurrez jakinarazi gabeko mobilizazioei dagokienez, berriz, ez da haien aurkako neurririk hartuko, haietan ez bada indarkeria edo desordena publikoko deliturik atzematen. Modu horretan, gobernuak berehalako erantzun herritarra eragiten duten gertaeren aurrean mobilizatzeko eskubidea bermatu nahi du.
Aurreko astean Santiagok aurreratu zuen manifestariei ezarritako zigor posibleetan zigor hezitzaileak lehenetsiko direla, eta, isun ekonomikoen kasuan, bakoitzaren errentaren araberakoak izango direla. El País-ek argitaratu duenez, zuzenketak murrizketa hauek ezarriko ditu: isunaren %50eko murrizketa gutxiengo soldataren %150 baino gutxiago irabazten dutenentzat, eta %25ekoa haren %150-250 kobratzen dutenentzat.
Polizien testigantzek afera judizial batean izan dezaketen pisua ere mugatu nahi dute zuzenketekin. Polizia atestatuaren egiazkotasun presuntzioa mantenduko dute, baina, betiere, hura «koherentea, logikoa eta arrazoizkoa» bada. Unidas Podemosek indar egin du afera horretan, koalizioko diputatu ohi Alberto Rodriguezek bere kargua galdu baitu oraintsu, Espainiako Auzitegi Gorenak polizia bati kolpe bat eman izana leporatu ostean, agentearen hitza izanik froga bakarra.
Bestelako zuzenketak ere adostu dituzte PSOEk eta Unidas Podemosek: hala nola drogekin atzemateak arau-hauste larri izateari utziko dio, eta arina izango da aurrerantzean, betiere trafikora bideratuta ez badago. Nortasun agirien diseinu berrietan, berriz, hizkuntza koofizialak ere txertatuko dituzte.
Prozesu luzea
Sei urte dira PPren gehiengo osoak Herritarren Segurtasunerako Legea onartu eta martxan jarri zuenetik, eta urte eta erdi baino gehiago EAJk legea moldatzeko proposamena martxak jarri zuenetik, hirugarrenez —2019ko hauteskunde aurrerapenek bota zituzten atzera beste biak—. Pandemiak lehenik eta PSOEren interes faltak gero, 40 aldiz atzeratu dute zuzenketa partzialak aurkezteko epea, baina Espainiako presidente Pedro Sanchezek afera gobernuaren lehentasunen artean jarri izanak —sozialisten kongresu federalean egin zuen— gobernukideen arteko negoziazioa berpiztu zuen.
Barne Ministerioaren presioak tarteko, elkarrizketa horietan adostu zuten migratzaileen berehalako kanporatzeak gai zerrendatik kanpo uztea, eta afera Atzerritartasun Legearen inguruko eztabaidan aztertzea. Izan ere, afera hori izan da bi aldeen arteko talka nagusia. Unidas Podemosek haiek debekatu nahi ditu, baina PSOEk eta, batez ere, Barne Ministerioak argudiatu dute Konstituzio Auzitegiak babestu egiten dituela. Horiek hala, Unidas Podemosek ez du baztertu bere kabuz beste hainbat zuzenketa aurkeztea.
Behin adostasunak finkatuta, Barne gaietarako Batzordeak aztertuko ditu testua eta zuzenketak. Han, gobernuko kideek gainerako alderdiekin adostu nahi dituzte zuzenketen nondik norakoak, gehiengoa eskuratzeko asmoz. Hala, helburu dute erreforma proposamena urtea amaitu aurretik iristea Espainiako Kongresura, han onar dezaten. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205622/astebetean-1876-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Astebetean 1.876 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Aurreko astearekin alderatuta, %48 handitu da positibo kopurua. Hamasei herritar hil dira gaitzak jota. | Astebetean 1.876 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Aurreko astearekin alderatuta, %48 handitu da positibo kopurua. Hamasei herritar hil dira gaitzak jota. | Pixkanaka bada ere, koronabirusa hedatzen ari da Hego Euskal Herrian. Azken astean, azaroaren 1etik 7ra, 1.876 positibo atzeman dituzte, joan den astean baino 606 kasu gehiago; hau da, %48 handitu da positibo kopurua astebetean. Aurreko asteetako datuekin alderatuta ere, igoera: urriaren 11tik 17ra 939 lagunek eman zuten positibo, eta urriaren 18tik 24ra, 1.193k.
Egoera bereziki kezkagarria da Gipuzkoan: astebetean 802 kasu atzeman dituzte bertan, Hego Euskal Herriko kasu guztien %43. Azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 175 kasukoa da lurralde horretan, BERRIAk egindako kalkuluen arabera. 58 puntu egin du gora astebetean. Gainerako lurraldeetan positibo gutxiago erregistratu dituzte. Nafarroan, 452 lagunek eman dute positibo, eta 113 kasukoa da intzidentzia, duela astebete baino 29 puntu handiagoa; Bizkaian, 487 positibo erregistratu dituzte, eta 80 kasuko intzidentzia daukate, duela astebete baino lau puntu handiagoa; azkenik, Araban, 115 herritarrek eman dute positibo, eta 63 positiboko intzidentzia daukate, joan den astean baino zortzi puntu handiagoa. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, eremu gorrian daude bost herri: Agurain (Araba), Abadiño (Bizkaia), Astigarraga, Azpeitia eta Zumarraga (Gipuzkoa).
Halere, ospitaleetako egoera ez da bereziki gaiztotu, oraingoz behintzat. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 138 lagun daude gaitzak jota erietxean; horietako 30, ZIUetan. Azken astean ez da nabari igoera nabarmenik: duela astebete baino bi gaixo gehiago daude ospitalean, eta hiru gutxiago ZIUetan.
Oraindik, ordea, jendea hiltzen da COVID-19agatik. Orotara, astebetean hamasei herritar hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian, joan den astean baino hiru gehiago, baina urriaren 18tik 24ra baino lau gutxiago, eta urriaren 11tik 17ra baino zazpi gutxiago. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205624/abenduaren-23an-bozkatuko-dira-2022ko-nafarroako-aurrekontuak.htm | Politika | Abenduaren 23an bozkatuko dira 2022ko Nafarroako aurrekontuak | EH Bildurekin akordioa lortu ondotik, gobernu kontseiluak gaur onartu du lege proiektua, eta parlamentuan aurkeztu du. Halaber, kontuen tramiterako egutegia zehaztu du Mahai eta Eledunen Batzordeak | Abenduaren 23an bozkatuko dira 2022ko Nafarroako aurrekontuak. EH Bildurekin akordioa lortu ondotik, gobernu kontseiluak gaur onartu du lege proiektua, eta parlamentuan aurkeztu du. Halaber, kontuen tramiterako egutegia zehaztu du Mahai eta Eledunen Batzordeak | Nafarroako 2022ko aurrekontuen lege proiektua parlamentuan da jada, eta egutegia zehaztuta dago. Azaroaren 18an aurrekontuei osoko zuzenketa aurkezteko parada izango dute taldeek —egitekotan Navarra Sumak baizik ez du aurkeztuko—, eta azaroaren 25era arte zatikako zuzenketak mahai gaineratzeko aukera izango da. Abenduaren 13tik 17rako astean negoziatuko dira zuzenketak, departamentuz departamentu, parlamentuko Ekonomia eta Ogasun batzordean, eta azken urratsa abenduaren 23an egingo da.
Orduan onartuko dira aurrekontuak, asteburuko akordioaren ostean argi dagoelako EH Bilduk bide emango duela horretarako abstentzio bidez. Behin akordioa lortuta, ezohiko gobernu kontseiluan onartu da lege proiektua, goizean, eta ondoren, 12:00etan, Parlamentura joan da Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun Kontseilaria. Parlamentuko Eledunen Batzordeak 13:30ean egindako bileran onartu du tramiterako urteko legerik garrantzitsuena. Orain, hilabete eta erdiko bidea geratzen zaio legebiltzarrean, abenduaren 23ko osoko bilkura arte.
Unai Hualde parlamentuko presidentea alboan zuela, Elma Saizek nabarmendu du aurrekontu proiektua «esfortzu handi baten emaitza» dela, eta negoziatu nahi izan duten taldeekin egin dutela. Haren hitzetan, akordioa «albiste ona» da nafar gizartearentzat, egonkortasuna ematen duelako. «Ezinbesteko mugarri bat da susperraldi ekonomikoa eta soziala modu bidezko batean sendotu dadin». Saizen arabera, aurreko krisiarekin alderatuta, irtenbide diferentea ematen ari zaio krisiari, eta gogoan hartu du ekonomia bide onetik badoa ere finantza publikoei begira «zuhur eta zorrotz» ere jokatzen ari direla, «ziurgabetasunez betetako garaiak direlako», .
Hala, datuei begira, nabarmendu du inbertsioa %30 handitu dela eta aurreikusita dagoela Next Generation planetik 162 milioi euro iristea —zifra hori handitu egin daiteke laguntza deialdien arabera eta Madrilek onartutako proiektuen arabera—. Saizek esan duenez, ehun eurotik 54 gastu eta inbertsio sozialera bideratuko dira, eta garapen ekonomikoak, lurralde antolamenduak eta enpleguak igoera handiak dituzte Nafar Lansareren bidez.
Aurrekontuak aurrera ateratzeko bidean, gobernuko bazkideei eta kanpotik akordioa heltzeko prest diren EH Bilduri eta Ezkerrari azken urratsa falta zaie. Iaz egin bezala, haien asmoa da bakoitzaren ordezkaritzaren arabera bakoitzak aurkeztutako zuzenketak babestea, baina negoziazioa irekirik dago oraindik. Elma Saizek onartu du elkarrizketa horri begira zuzenketa horiek finantzatzeko tartea badagoela.
Dena den, ikusi beharko da egiazki gastu muga igo daitekeen eta zenbateraino, edo finantzaketa hori ezohiko gastuei aurre egiteko kontingentzia planetik eta beste diru sail batzuetatik datorren. Azaroaren 25era arte bi asteko tartea izango dute taldeek, orduan amaituko baita zatikako zuzenketak aurkezteko epea. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205625/eaeko-auzitegi-nagusiak-atzera-bota-du-irune-costumerok-jarritako-helegitea.htm | Gizartea | EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Irune Costumerok jarritako helegitea | Bizkaiko Lurralde Auzitegiaren epaia ontzat jo du, eta berretsi egin du lau akusatuen errugabetasuna; aldundiko haurren arreta zerbitzuko lau langile epaitu zituzten. | EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Irune Costumerok jarritako helegitea. Bizkaiko Lurralde Auzitegiaren epaia ontzat jo du, eta berretsi egin du lau akusatuen errugabetasuna; aldundiko haurren arreta zerbitzuko lau langile epaitu zituzten. | Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko Zibil eta Penalako aretoak berretsi egin du Irune Costumeroren auzian epaitu zituzten Bizkaiko Foru Aldundiko lau langileen errugabetasuna. Akusatuek aldundiko Gizarte Ekintzan umeen eta nerabeen babeserako zerbitzuan egiten dute lan —horietako bat Sergio Murillo da, Gizarte Ekintzako diputatua, eta beste hirurak diputazioko haurren arretarako langileak—, eta ekainean epaitu zituzten, Bizkaiko Probintzia Auzitegian, prebarikazio administratiboa, haurraren aurkako tratu txarrak eta lesio psikikoak egotzita.
Akusazioak bost urteko espetxe zigorra eskatu zuen lau auzipetuentzat, eta hamabost urteko inhabilitazioa enplegu publikorako. Costumerok 2017an jarritako salaketa batean oinarritzen da auzia: «agindu judizialik gabe» bost urteko alabaren zaintza kendu zioten, GAS gurasoen alienazio sindrome faltsua argudio gisa hartuta, nahiz eta NBEk eta beste hainbat erakundek hura erabiltzearen aurka egin —egun, GASa erabiltzea legez debekatuta dago Hego Euskal Herrian—. Akusazioak haurraren aitaren aurkako salaketa zuen jarrita, genero indarkeriagatik, baina artxibatu egin zuten.
Bizkaiko Probintzia Auzitegiak absolbitu egin zituen lau auzipetuak. Epaiaren arabera, akusazioak azaldutako egitateak «ezin dira hartu prebarikazio administratibo delitutzat», eta «ez da nahikoa frogarik aurkeztu» tratu txarren eta lesio psikikoen delituak egiaztatzeko. Costumeroren iritziz, «inork» ez zuen egin «umearen alde», eta adierazi zuen haurren «defentsan» jarraituko zuela, «legea eskuan, tortura instituzionalari aurre eginez». Helegitea jarri zion epaiari.
EAEko Auzitegi Nagusiak, ordea, Bizkaiko auzitegiak hartutako erabakia berretsi du joan den asteko epai batean: «Bidezkoa da auzipetuak absolbitzea, arrazoibide horiek ezin baitira inola ere irrazionaltzat edo funtsik gabekotzat jo». |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205626/gasteizen-bi-gizon-atxilotu-dituzte-asteburuan-emakume-banari-erasotzeagatik.htm | Gizartea | Gasteizen bi gizon atxilotu dituzte asteburuan, emakume banari erasotzeagatik | Atxilotuek 28 eta 30 urte dituzte, eta bikotekideari eraso diote biek. Bata larunbatean atxilotu zuten, Santa Luzia auzoan, eta bestea, igandean, Sansomendin. | Gasteizen bi gizon atxilotu dituzte asteburuan, emakume banari erasotzeagatik. Atxilotuek 28 eta 30 urte dituzte, eta bikotekideari eraso diote biek. Bata larunbatean atxilotu zuten, Santa Luzia auzoan, eta bestea, igandean, Sansomendin. | Gasteizko Udaltzaingoak gaur jakinarazi duenez, asteburuan bi gizonezko atxilotu ditu indarkeria matxista dela eta. Bikotekideari eraso egitea egozten diete biei.
Lehen gizonezkoa larunbat goizaldean atxilotu zuten, Santa Luzia auzoan. 28 urte ditu, eta bikotekideak, 26. Eztabaida batean eraso zion emakumeari.
Bestea, berriz, Sansomendin atxilotu zuten, atzo. 30 urte ditu, eta arrazoi beragatik atxilotu dute: eztabaida batean neska lagunari erasotzeagatik. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205627/baionako-asb-neskak-errugbi-taldeko-jokalariak-greban-daude-baldintza-txarrengatik-protestan.htm | Kirola | Baionako ASB Neskak errugbi taldeko jokalariak greban daude, baldintza txarrengatik protestan | Atzo uko egin zioten Okzitaniako Tolosaren aurkako partida jokatzeari. Jokalariak eta bitartekoak falta dituztela salatu dute. | Baionako ASB Neskak errugbi taldeko jokalariak greban daude, baldintza txarrengatik protestan. Atzo uko egin zioten Okzitaniako Tolosaren aurkako partida jokatzeari. Jokalariak eta bitartekoak falta dituztela salatu dute. | Planto. Baionako errugbi zelaian talde bakarra agertu zen atzo: Tolosako (Okzitania) bisitariak. Etxeko ASB Neskak taldearen aurka zuten partida, baina baionarrek, zuzendaritzarekin hitz egin ostean, bozketa egin zuten, eta partida ez jokatzea erabaki zuten. Aspaldi dira kexu ASB taldeko emakumezkoak, Frantziako Elite ligan jokatu arren ez dituztelakoan horretarako behar diren baliabideak.
Jokalariek esan dute gogorra izan zaiela erabakia hartzea, baina ezinbestekoa zutela beren ahotsa entzunaraztea. Goizean, klubeko zuzendaritzarekin mintzatu ziren. Azken boladan hainbat jokalari joan direnez, lehen lerro osoa falta zutela adierazi zioten klubari, eta azaldu zioten bigarren mailako taldeko jokalariak zelaira ateratzea haiek fisikoki arriskuan jartzea litzatekeela. Jokalariek esan dute bilera tentsio handikoa izan zela, eta sentitu zutela zuzendaritzak ez zituela serio hartzen. Beraz, keinu ikusgarri bat egitea erabaki zuten: partida ez jokatzea proposatu zuten, txapelketarako ez duela kontatzen baliatuta. Bozkatu zuten, eta boto batengatik erabaki zuten greba egitea.
Jokalaririk ez
Baionarrek argudiatu dutenez, entrenatzeko ere larri dabiltza, jokalariak falta dituztelako, eta prestaturik ez dauden jokalariekin aritzera behartu dituztela salatu dute. Taldea zahartzen ari dela adierazi dute, eta inbertsio gehiago egiteko eskatu diote klubari.
Egoerak eragina izan du taldearen emaitzetan: ligako azkenak dira, 16 puntu sartuta (122 sartu dizkiete eurei).
ASB Neskak taldeko jokalariak ez dira profesionalak, eta ez dute dirurik jasotzen jokatzeagatik. Nabarmendu dute ez direla dirua eskatzen ari, kobratuko ez zutela jakinda sartu zirela klubean.
Zuzendaritzak onartu egin du taldeak ez duela errugbiaren munduak bezain azkar eboluzionatu. Halere, argudiatu du aurten prestatzaile fisiko bat jarri diela jokalariei, eta gimnasio bat daukatela eskura, bi jokalariri lana eman dietela Aviron taldean, beste biri ikasketekin lagundu dietela, eta kilometroak konpentsatzeko ordaintzen dieten dirua handitu dutela.
Klubak adierazi du ezin izan duela galarazi hainbat jokalari Tolosako taldera joatea, eta gogorarazi du kostaldeko lehenengo taldea izan zela neskak onartzen, 1992an. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205628/kaleratze-ideologiko-bat-egin-izana-egotzi-diote-deustuko-unibertsitateari.htm | Gizartea | Kaleratze «ideologiko» bat egin izana egotzi diote Deustuko Unibertsitateari | Adrian Almazan irakaslearen kaleratzearen atzean teknologiarekiko eta kapitalismoarekiko duen jarrera dagoela uste dute hainbat eragilek. | Kaleratze «ideologiko» bat egin izana egotzi diote Deustuko Unibertsitateari. Adrian Almazan irakaslearen kaleratzearen atzean teknologiarekiko eta kapitalismoarekiko duen jarrera dagoela uste dute hainbat eragilek. | Deustuko Unibertsitateak Adrian Almazan fisikari eta filosofoa «ikuspegi kritikoa» agertzeagatik kaleratu duela salatu dute gaur goizean hezkuntzari eta ekologismoari lotutako hainbat eragilek.
Almazan irakasle laguntzailea doktore gisa kontratatua zuen Deustuko Unibertsitateak 2020-2021 ikasturtearen hasieran, eta «normaltasun osoz» jardun du orain arte, Gizarte eta Giza Zientzien Fakultateko Etika Aplikatuko Zentroan. Are, unibertsitateak berak irakasle kaleratuaren lanaren «ebaluazio bikaina» egin du, salaketa egin duten erakundeen arabera.
Hala eta guztiz ere, irakasle hori kaleratu egin dute, «idatzizko arrazoirik» aurkeztu gabe, erakundearekin bat ez datorrela eta «arduradunen nahietara» egokitzen ez zela argudiatuta.
Alabaina, Ekologistak Martxan, Steilas, LAB, ESK eta Gune Ekosozialista erakundeetako ordezkariek uste dute Almazanek teknologiarekiko eta kapitalismoarekiko duen «ikuspegi kritikoari» zor zaiola kaleratzea, eta baita hainbat mugimendu sozial eta ekologistatan duen «militantzia aktiboari» ere.
Eragileen arabera, unibertsitateak «zentsura ideologikoa» egin du kaleratzearekin. Diotenez, enpresa eta teknologia talde handiak «agenda berde eta digital» bat inposatzen ari dira, «modu sotilean». Hori ikusita, Almazini elkartasuna helarazi diote, eta «katedra askatasunaren» alde egiteko eskatu dute, «krisi ekologikoaren eta haren irtenbide faltsuen aurrean». |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205629/xilabaren-finala-datorren-larunbatean-eginen-da-donibane-lohizunen.htm | Kultura | Xilabaren finala datorren larunbatean eginen da, Donibane Lohizunen | Kanpos Berri Jai Alaian izango da, eta Andoni Iturriozi eskatu diote txapela jantz diezaion irabazleari. Hiru bertsolarik Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusirako txartela lortuko dute. BERRIAren webgunean zuzenean izanen da ikusgai finala. | Xilabaren finala datorren larunbatean eginen da, Donibane Lohizunen. Kanpos Berri Jai Alaian izango da, eta Andoni Iturriozi eskatu diote txapela jantz diezaion irabazleari. Hiru bertsolarik Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusirako txartela lortuko dute. BERRIAren webgunean zuzenean izanen da ikusgai finala. | Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Behereko Bertsolari Txapelketa akitu gabe eten behar izan zuten COVID-19a dela kausa. Aurten, berriz, pandemiak ezin izan dio poxelurik jarri: heldu den larunbatean egingo baita, Donibane Lohizuneko Kanpos Berri Jai Alaian, 17:00etan. Bertaratuko ez direnek ere ikusi ahal izanen dute Xilabako finala, BERRIAren webgunean.
Txapelketan parte hartu duten 24 bertsolarietatik sei dira lehiatuko: Amets Arzallus Antia, Maddalen Arzallus Antia, Miren Artetxe Sarasola, Odei Barroso Gomila, Maddi Ane Txoperena Iribarren eta Patxi Iriart Hiribarren. Haietatik hiruri zabalduko zaie heldu den urteko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusirako borta. Iaz baino lau bertsolari eta saio gutiago izan dira aurten, eta horrek ekarri du finalerdietatik finalera «salto handia» eman dela: hemezortzi bertsolarietatik sei baizik ez baitira taula gainean baratu.
Aurtengo Xilabak publiko «gutxixeago» ukan du, antolatzaileen arabera osasun ziurtagiria eskatzeak eta pandemiak sortu debekuek eragin dute, bai ere, une berean ekitaldi franko eta bertze bi bertsolari txapelketa izateak.
Donibane Lohizuneko saioan Amaia Castorene eta Aritz Bidegain ariko dira aurkezle lanetan.
Seikotetik gailenduko denari, berriz, Andoni Iturriozek dio txapela jantziko. Izan ere, Senperen (Lapurdi) dagoen Larraldea etxea Bertsolarien Lagunak elkarteari uzten baitio, euskalgintzako bertze bederatzi elkarteri bezala. Eskuzabaltasunaren eskertzeko, VI. Xilabako txapeldunari txapela janzteko ohorea eman diote Iturriotzi, zeinak «bertsolaritza eta, oro har, euskal kultura eta euskal nortasuna, itzaleko lanetik hainbeste lagundu» baitu.
Agurraren ondotik, hauek izanen dira sei bertsolariek osatu beharko dituzten hamabosna bertso puntuagarri: 8ko handian ofiziotan binaka, hiruna bertsu; 8ko ttikian ofiziotan binaka, hiruna bertsu; banaka, hiru punturi erantzun; 10eko ttikian ofiziotan binaka, hiruna bertsu; kartzela banaka, gaia emanda, hiruna bertso. Buruz-burukoan ere hamabosna bertsu puntuagarri eginen dituzte: 6ko motzean ofiziotan binaka, hiruna bertsu; 8ko ttipian ofiziotan binaka, hiruna bertsu, eta, kartzela banaka, gaia emanda, hiruna bertso.
Seikoteko irabazlea zein den salatu ondoren kantatuko denek bukaerako agurra.
Bertsularien Lagunak elkarteak eskerrak eman nahi izan dizkie Xilaba posible egiten duten guziei: bertsolariei, gai emaile eta epaileei; entzuleei, herriko etxeei, eta Baigura ikastola, Ametza ikastola, Amikuzeko ikastola, Donibaneko ikastola, Garaziko eta Azkarateko ikastolak eta Muskildi Bizi elkarteari. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205630/pantailak-euskaraz-taldeak-laquolarrialdi-egoerazraquo-ohartarazi-du-eusko-legebiltzarrean.htm | Bizigiro | Pantailak Euskaraz taldeak «larrialdi egoeraz» ohartarazi du Eusko Legebiltzarrean | Alex Aginagalde eta Izaskun Rekalde Pantailak Euskaraz taldeko ordezkariek «pauso sendo, ausart eta handiak» eskatu dituzte. | Pantailak Euskaraz taldeak «larrialdi egoeraz» ohartarazi du Eusko Legebiltzarrean. Alex Aginagalde eta Izaskun Rekalde Pantailak Euskaraz taldeko ordezkariek «pauso sendo, ausart eta handiak» eskatu dituzte. | Eusko Legebiltzarreko Kultura batzordean egin dute agerraldia gaur arratsaldean Pantailak Euskaraz taldeko ordezkariek. Testuingurua eman dute lehenbizi, eta azaldu dute ikus-entzunezko kontsumoa asko aldatu dela azkeneko urteetan. «Euskaldunon %47k kontsumitzen ditugu streaming bidezko plataformak, eta 20-24 urte arteko gazteen %75ek. Baina plataforma horietan euskaraz zenbat film daude? Netflixen, hiru. Disney Plusen, 0. HBO Maxen, 0. Eta Amazonen, bi». Telesailik euskaraz ezin da ikusi horietan guztietan. Ondorioa argia da: «Gazteen erreferenteak erdaldunak dira. Zinema aretoetan ere egoera larria da, emanaldien %1 baino ez baitira euskaraz». Kezkaz mintzatu da Aginagalde: «Larrialdi egoera batean gaude. Uste dugu lotuta dagoela egoera hori euskararen kale erabilerarekin. Puntu bat baino gehiago galdu da euskararen erabilera kalean. Benetan premiazkoa da aisialdian pausoak ematea».
Pantailak Euskaraz taldeak aldarrikapen taula bat sortu zuen, euskalgintzako eta ikus-entzunezko sektoreko beste eragile batzuekin. Honako hauek dira aldarrikapen nagusiak: Euskarazko ikus-entzunezkoen sektoreko finantzaketa publikoa sendotzea; EITB indartzea eta euskararen normalizaziorako tresna bihurtzea; euskarazko streaming plataforma sendo bat sortzea; streaming plataforma nagusietan euskararen presentzia legez bermatu eta areagotzea; zinemaren lege propioak sortzea; bideo jokoetan euskararen presentzia bermatu eta sustatzea; Interneteko sortzaile plataformetan euskararen presentzia bermatu eta sustatzea; ikus-entzunezkoen lege propioak sortzea; ikus-entzunezkoen kontseilu propioak sortzea; eta Espainiako eta Frantziako kate publikoek edukiak euskaraz ere eskaintzea.
Aginagaldek zera nabarmendu du: «Pantailetan euskararen presentzia sinbolikoa da. Horrek ohituretan eragina dauka. Haur eta helduok ez badugu erreferenterik, euskararen etorkizunarentzat kezkagarria da. Estrategikoa da pauso sendo eta ausartak ematea. Euskarak bataila politikoetatik aparte egon behar du. Kontsentsuak behar ditu euskarak, aurrera egingo badu».
Talde politikoek eskertu dute Pantailak Euskaraz taldekoen lana. Baina ñabardurak izan dituzte: EH Bildu erabat ados azaldu da taldearen aldarrikapen eta eskaerekin, baina kritikatu du EAJk blokeatu duela ikus-entzunezko kontseilua sortzeko eztabaida, eta aurreko legealdian EITB dagoen bezala uztea erabaki zutela; Elkarrekin Podemosek esan du plataformak ordainpekoak direla, eta egon daitezkeela familiak horiek ordaindu ezin dutenak; PSE-EEk aipatu du aintzat hartuko direla Pantailak Euskaraz-en planteamenduak; eta EAJk martxan dauden ekinbideak nabarmendu ditu, eta azaldu du EITBko zuzendari nagusiak Primeran streaming plataformaren ingurukoak aurkeztuko dituela Eusko Legebiltzarrean hilaren 15ean.
Pantailak Euskaraz taldeko ordezkarien iritziz, streaming plataforma berriak euskara hutsean izan beharko luke. «Euskara hizkuntza handiago baten ondoan jarrita, ez da kontu bera izango». Elebitasunak desoreka ekarri ohi duela azaldu dute ordezkariek. Nabarmendu dute baita ere ikus-entzunezko eduki arrakastatsuenak euskarara bikoiztuta egon beharko luketela, euskara informal estandarra zabaltzeko. «Ohiturak sortu egiten dira», nabarmendu du Aginagaldek. Gogorarazi du duela urte batzuk haur euskaldunak ohituta zeudela marrazki bizidunak euskaraz ikusten, baina gaur egun neska-mutiko gehienek erdaraz ikusten dituztela pantailetako edukiak.
Taldearen proposamenen artean hau dago: streaming plataformei kuotak ezartzeko eskatu dute Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokor berrian. Bikoizketarako diru laguntzak sortu eta sendotzeko ere eskatu dute, eta plataformekin negoziatu dezatela dagoeneko bikoiztuta dauden edukiak txertatu ditzaten. Taldeak uste du euskaraz bermatu beharko liratekeela haur eta gazteen estreinaldiak. Azkeneko puntu hori zinemako estreinaldietan ere eskatu dute. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205631/abenduaren-6an-jakinen-du-oier-oak-lurralde-debekua-kenduko-dioten-ala-ez.htm | Politika | Abenduaren 6an jakinen du Oier Oak lurralde debekua kenduko dioten ala ez | Preso ohiaren kasua azaltzen duen 'Zigor bat gehiago' dokumentala estreinatu dute, eta ikusgai dago albistearen barruan. Atzo izan zuen auzi saioa Parisko Zigor Auzitegian. | Abenduaren 6an jakinen du Oier Oak lurralde debekua kenduko dioten ala ez. Preso ohiaren kasua azaltzen duen 'Zigor bat gehiago' dokumentala estreinatu dute, eta ikusgai dago albistearen barruan. Atzo izan zuen auzi saioa Parisko Zigor Auzitegian. | Parisko Zigor Auzitegiak abenduaren 6an jakinaraziko dio Oier Oa euskal preso ohiari Frantziako Estatuan egoteko 2015ean eman zioten lurralde debekua kenduko dioten ala ez. Debekua kentzeko egiten duen hirugarren eskaera da; aitzineko bietan, eskaeraren kontra agertu zen epaitegia. Atzo ere, debekua ez kentzeko eskatu zuen auzitegiko prokuradore nagusiak. Sortzez donostiarra izanik ere, Lapurdin errotua da Oa azken urteetan; Larresoron (Lapurdi) du familiaren bizilekua, emaztearekin eta hiru semeekin batera. Baina Frantziako Poliziak atxilotu zuen iazko azaroan, lurralde debekua urratzea leporatuta, eta, ordutik, Zugarramurdin (Nafarroa) bizi da. Otsailean epaituko dute lurralde debekua urratzeagatik. Bernat Etxepare lizeoko ikasleek ekitaldi andana antolatu dute haren sostenguz.
2012ko otsailean atxilotu zuen Oa Frantziako Poliziak, Angelun (Lapurdi), eta, lau urteko espetxe zigorra beteta, 2015eko uztailean aske gelditu zen. Frantziako lurraldean bizitzeko debekua eman zioten orduan. Hasieran Donostian bizitzen gelditu zen, baina laster Larresorora (Lapurdi) itzultzea erabaki zuen, familiarekin bizitzera. «Familia bizia oso pisutsua bilakatzen ari zen. Normaltasunez elkartzeko ezintasun horrek anitzetan eragiten zuen espetxean nengoenean baino antsietate eta ezinegon handiagoa. Denok bareago eta seguruago egoteko, Donostiatik Larresorora joatea erabaki genuen, arrisku guziak geure eginez», adierazi zion BERRIAri martxoan. Urteetan bizi izan da horrela, iazko azaroan atxilotu zuten arte. Bernat Etxepare lizeoko barnetegian ari zen lanean, zaindari gisa, baina egun hartan ez zen lanera iritsi. Larresorotik Baionara bidean, errepide kontrol batean gelditu, eta, Frantziako Estatuan bizitzeko zuen debekuaren ondorioz, komisariara eraman zuten. Biharamunean gelditu zen aske. Bere egoera konpondu bitartean, Zugarramurdin bizi da, lagun batzuek utzitako etxe batean.
Martxoan, hitzordua izan zuen Baionako prokuradorearen bulegoan, eta hark zigor proposamen bat egin zion, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratzeagatik: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Oak ez zuen onartu, eta, beraz, epaitua izan beharko du. Otsailean du zita Baionako auzitegian, Parisko auzitegiaren erabakia iritsi artean Baionako auzia gibelatzea onartu baitzuten. Igor Uriarte euskal preso ohiaren aurrekaria dago hor: maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irailean, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik. Erabaki horrek bere kasuan eragina izatea espero du Oak. «Aurkeztu dugun txostenean ageri da nola lurralde debekua kontraesanez betetako neurri bat den. Baikor naiz egoera alda dadin».
Uriarteren aurrekariaz gain, beste bi argudio plazaratu dituzte Parisen: Europako Batasuneko herritarrek Shengen espazioaren barnean duten joan-etorrietarako eskubidea eta familiarekin egoteko eskubidea. «Larresorotik Zugarramurdira hamabost minutu izanik autoz, egunerokoan kudeatzeko errazagoa zitzaigun Donostiara joatea baino. Baina horrek dakartzan konplikazioekin, batez ere bikotekidea ibili delako semeen jarduera eta istorio guziak berak bakarrik kudeatzen. Eta gero, semeen afektibitatearen aldetik, ez da erraza izan: beren kirol, dantza edo kultur ateraldietan aitak ezin zuela parte hartu ikusteak sortzen zien halako pena bat», adierazi dio Hitzari. «Urte hau, azken batean, beste zigor urte bat izan da. Astelehenean dena ongi aterako balitz ere, baduzu halako samin bat, urte bat iragan duzulako halako baldintzetan eta zigor bat jasaten, zentzurik ez zuenean».
Zigor bat gehiago
Urte osoan babes andana jaso du Oak. Martxoan, izenpe bilketa bat abiatu zuten herritar eta hautetsi batzuek, eta Frantziako Gobernuari eta Europako Batasuneko arartekoari bidali zieten. Bernat Etxepare lizeoko ikasleak ere mobilizatu izan dira, eta elkarretaratze bat baino gehiago egin izan dituzte barnetegiko zaindari ohiaren egoera salatu eta babesa erakusteko.
Oak ezarritako helegitea aztertzeko auzi saioa dela-eta ere, ikasleek hartu dute iniziatiba. Ostiralean elkarretaratzea egin zuten Larresoroko herriko etxe aitzinean, eta, ondoren, bi ikasle ohik prestatu duten Zigor bat gehiago dokumentala zabaldu zuten. Atzo arratsetik BERRIAko webgunean da ikusgai dokumentala. Horrez gain, Oier lizeora Korrika ere antolatu dute ikasleek. Atzo eguerdian, lasterkaldia egin zuten Hiriburun (Lapurdi), Oa atxilotu zuten lekutik Etxepare lizeoraino. Bertan, elkarretaratzea ere egin zuten ondoren. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205632/moto-gidari-bat-hil-da-bilbon-n-637-errepidean.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da Bilbon, N-637 errepidean | Moto gidari bat hil da Bilbon, N-637 errepidean. | Ertzaintzak jakinarazi duenez, arratsaldeko lehen orduan moto gidari bat hil da Bilbon, N-637 errepidean. Istripua 16:10ean gertatu da, Getxotik Bilborako irteeran. Moto gidaria errepidetik atera da, eta barandaren kontra jo du.
Larrialdi zerbitzuetako kideek ezin izan dute ezer egin haren bizia salbatzeko, eta istripua izan den lekuan bertan hil da moto gidaria. | |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205633/egunean-behinek-bikoiztu-egin-ditu-telefonoa-euskaraz-duten-erabiltzaileak.htm | Bizigiro | Egunean Behinek bikoiztu egin ditu telefonoa euskaraz duten erabiltzaileak | Hatz marka euskaraz egitasmoari esker, astebetean %13,69tik %27,37ra ugaritu dira telefonoa euskaratua duten erabiltzaileak. Dena den, «oso ehuneko minoritarioak» direla azaldu dute. | Egunean Behinek bikoiztu egin ditu telefonoa euskaraz duten erabiltzaileak. Hatz marka euskaraz egitasmoari esker, astebetean %13,69tik %27,37ra ugaritu dira telefonoa euskaratua duten erabiltzaileak. Dena den, «oso ehuneko minoritarioak» direla azaldu dute. | «Aste honetan Egunean Behin aplikazioak esango dizu telefonoa euskaraz duzun ala ez». Mezu horrek eman zien ongietorria Egunean Behin jokoaren erabiltzaileei joan den astean, azaroaren 1etik 8ra. Jarraian, emoji batek jakinarazten zien mugikorraren hizkuntza: telefonoa euskaratu gabe zutela adierazten zien gorriak, edo euskaratuta zutela baieztatzen zien berdeak.
Sakelakoa euskaratzeko Hatz marka euskaraz kanpainaren parte zen egitasmoa, eta emaitza bikainak izan ditu: egitasmoa hasi aurretik Egunean Behinen erabiltzaileen %13,69k zuten sakeakoa euskaratua, eta, orain, astebete geroago, %27,37k. Hala jakinarazi dute gaur aplikazioaren arduradunek.
Egunean Behinek sistema eragileka ere eman ditu datuak: «iOS eta Androiden arteko erabilera portzentaia 80/20 nahiko biribil batean banatzen da euskaldunon artean. Gero, euskaratuagoa dute telefonoa Android dutenek; baina eragin handiagoa izan du kanpainak iPhonea dutenen artean», azaldu dute. Zehazki, Android mugikorretan %14,82tik %28,84 handitu da euskaratuen ehunekoa, eta iPhonetan, %9,2tik %21,53ra.
Minoritarioak
Dena den, aipatu dute ehunekoak minoritarioak direla oraindik ere: «Euskaraz nabigatzen dugun bitartean, euskarazko edukiak eta zerbitzuak erabiltzen, erdarazko konfigurazioarekin ari gara euskaldun gehienak». Horregatik, Interneten ere lehen hitza euskaraz ematearen garrantzia azpimarratu dute Egunean Behinen garatzaileek, eta gogorarazi dute sakelakoak euskaratzeko tutorialak daudela Hatz marka euskaraz-en webgunean.
Azkenik, eskerrak eman dizkiote Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzari kanpaina sustatzeagatik. Gainera, azaroaren 7a baino lehen sakelakoa euskaratu zutenen artean hamabi Samsung A12 telefono zozkatu dituzte. Irabazleak Egunean Behinen aplikazioan ikus daitezke. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205634/eudelek-eskatu-die-aldundiei-gainbalioaren-zerga-bizkor-berritzeko.htm | Ekonomia | Eudelek eskatu die aldundiei gainbalioaren zerga «bizkor» berritzeko | Espainiako Gobernuak bere araudia moldatu du, eta aukera eman du gainbalio errealaren arabera ordaintzeko. Gipuzkoako Diputazioak onartu du berak ere aldatu beharko duela bere araudia. | Eudelek eskatu die aldundiei gainbalioaren zerga «bizkor» berritzeko. Espainiako Gobernuak bere araudia moldatu du, eta aukera eman du gainbalio errealaren arabera ordaintzeko. Gipuzkoako Diputazioak onartu du berak ere aldatu beharko duela bere araudia. | Udalek presa dute. Azken bi asteetan salerositako etxebizitzen gaineko gainbalioaren zergarekin zer gertatuko den kolokan dago, Auzitegi Konstituzionalak Espainiako araudia baliogabetu baitzuen urriaren 26an jakinarazitako epai batean. Espainiako Gobernuak atzo bertan aurkeztu zuen bere araudi berria, eta aldundiek ere berea «bizkor» eta «modu harmonizatuan» egokitzeko eskatu du Gorka Urtaran Gasteizko alkate eta Eudel elkarteko presidenteak.
Gainbalioaren zerga udalak finantzatzeko tresnetako bat da, eta etxe jabeek udal lurraren erabilerari ateratzen dioten etekina zergapetzen du. Zerga horren gaineko eskuduntza dute Nafarroako Gobernuak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek, eta, hortaz, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren epaiak ez die modu zuzenean eragiten.
Baina arauak oso antzekoak dira, eta, gainera, gainbalioaren zerga kalkulatzeko modua bera jarri zuen auzitan Konstituzionalak, eta horretan ez da alde handirik, ez bada 2017an foru ogasunek bereak moldatu zituztela, etxebizitza baten salmentan irabazirik ez bada —erosi baino prezio txikiagoan saldu dela frogatuz gero—, zergarik ez ezartzea erabaki zutela.
Gainbalio errealaren araberako ordainketa
Espainiako Gobernuak gaur aurkeztutako erreformak kendu egingo du han ere galera dagoenean zerga ordaindu behar izatea. Gainera, bi aukera emango ditu aurrerantzean gainbalioaren zergari buruz. Bata da benetako gainbalioaren arabera ordaintzea; hau da, erositako prezioa eta saldutakoa hartzea, eta irabazia bada, horren zati bat pagatzea. Bigarren aukera da etxebizitza bakoitzaren katastro eguneratua izatea erreferentzia; gero eta urte gehiago izan etxebizitza —edo lurra— jabetzan, gehiago ordaindu beharko da gainbalioaren zergan.
Pentsa daitekeenez, lehen aukera izango da erabiliena, batez ere katastroarekin gerta daitekeelako etxebizitza baten balio teorikoa asko handitzea, baina benetakoa aldaketa txikiagoa izatea.
Azken berritasun bat ere badu Madrilen dekretuak: etxebizitza bat erosi eta urtebetea bete arte salduz gero ere ordainduko da gainbalioaren zerga. Orain arte ez zen egiten, taulak eguneratuta ez zeudelako.
Epaia aztertzen ari dira
Eudelen eskariari eta Espainiako Gobernuaren dekretuari arretaz baina larritasunik gabe erantzun diete Hegoaldeko erakundeek. Auzitegi Konstituzionalaren epaia aztertzen ari direla esan die Bizkaiko Ogasunak berri agentziei, eta azalpen hori bera eman diote Gipuzkoako Ogasuneko BERRIAri.
Hori bai, iturri horiek beraiek onartu dute litekeena dela foru araudia luze gabe aldatu behar izatea: «Sententziak Estatuko araudiari eragiten dio baina haiek eta guk metodologia berdina darabilgunez zerga honetan, ez dirudi foru araudiak ibilbide luzerik izango lukeenik». Egin ditzaketen moldaketak aztertzen ari dira: «Noski, Madrilek onartu duena ere begiratuko dugu».
Edonola ere, Gipuzkoako Aldundiak nabarmendu nahi izan du gainbalioaren zergaren pisua txikiagoa dela Hego Euskal Herriko udalentzat Espainiakoekin alderatuz gero. Horrela, Gipuzkoan, udal guztien artean urtean 1.000 milioi inguruko sarrerak dituzte, eta zerga horretatik hogei milioi jasotzen dituzte. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205635/baztertu-daiteke-ikatza.htm | Mundua | Baztertu daiteke ikatza? | Hurrengo hamarkadetarako ikatza baztertzeko konpromisoa hartu dute COP26 goi bileran hainbat estatuk; ez, ordea, AEBek, Txinak, Indiak eta Australiak. Gai horri heldu dio Iñaki Petxarroman berriemaile bereziak Glasgowtik. | Baztertu daiteke ikatza?. Hurrengo hamarkadetarako ikatza baztertzeko konpromisoa hartu dute COP26 goi bileran hainbat estatuk; ez, ordea, AEBek, Txinak, Indiak eta Australiak. Gai horri heldu dio Iñaki Petxarroman berriemaile bereziak Glasgowtik. | Glasgowko goi bileran erantzun beharreko galderetako bat da: baztertu daiteke ikatza? Herrialde batzuek baietz diote, baina tartean ez daude munduko herrialde kutsatzaileenetako batzuk. Isurketen %70en eragilea da ikatza. |
2021-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/205636/txekian-koalizio-gobernua-osatzeko-akordioa-sinatu-dute-bost-alderdik.htm | Mundua | Txekian koalizio gobernua osatzeko akordioa sinatu dute bost alderdik | Zentro-eskuineko alderdien aliantzak Petr Fiala proposatuko du lehen ministro izateko eta Andrej Babis ordezkatzeko. Herrialdearentzako «aldaketa sistematikoen beharra» aldarrikatu du. | Txekian koalizio gobernua osatzeko akordioa sinatu dute bost alderdik. Zentro-eskuineko alderdien aliantzak Petr Fiala proposatuko du lehen ministro izateko eta Andrej Babis ordezkatzeko. Herrialdearentzako «aldaketa sistematikoen beharra» aldarrikatu du. | Txekiako Diputatuen Ganberarako hauteskundeak egin eta hilabetera, koalizio gobernua osatzeko akordioa izenpetu dute, gaur, zentro-eskuineko bost alderdik: Elkarrekin aliantzako hiru indar kontserbadoreek eta Piratak eta Alkateak koalizioko bi alderdiek. Alderdi Demokratiko Zibikoaren zerrendak bildu zuen boto gehien bozetan —botoen %27,8—, eta, itunean zehaztutakoaren arabera, haren lider Petr Fiala proposatuko dute lehen ministro izateko eta, beraz, Andrej Babis azken lau urteotan karguan egondakoa ordezkatzeko. «Herrialdea aurrerantz bultzatuko duten aldaketa sistematikoak behar ditugu. Herritarrak arduratzen dituzten arazoak ahalik eta azkarren konpondu behar ditugu, eta erasan dioten krisietatik atera behar dugu herrialdea», nabarmendu du Fialak, gaur, diputatuen ganbera berria osatzeko saioaren ondoren akordioa plazaratzeko egindako prentsa agerraldian.
Hasi dute, horrenbestez, gobernua osatzeko prozesua, eta, ondo bidean, Gabonen bueltarako martxan egongo da. Bihar diputatuen ganberako mahaia aukeratzekoak dira, eta orduan dimisioa eman ahal izango du jarduneko gobernuak; halere, Milos Zeman presidenteak gobernu berria izendatu arte, behin-behinean gobernatzen segituko du. Gibeleko urritasun bat dela-eta ospitaleratuta dago Zeman, joan den urriaren 10etik —25 egun egin zituen zainketa intentsiboen unitatean—, eta, aurreko astean irrati batean egin zioten elkarrizketa batean adierazi zuenez, gobernua osatzeko eskatuko dio Fialari.
Eta baziren zalantzak Zemanen jarreraren inguruan, Babisen aliatua izan baita azken urteetan. Baina hauteskundeetako emaitzei erreparatu eta berehala konturatu ziren ANOn, jarduneko lehen ministroaren alderdian, ezingo zutela gobernuan jarraitu, nahiz eta koalizio garaileak baino 35.000 boto gutxiago bakarrik bildu: %27,1. Izan ere, berrehun eserleku ditu diputatuen ganberak, eta gobernua osatzeko elkartu diren bost indarrek 108 aulki lortu dituzte —hauteskunde gauean bertan erabaki zuten gobernua osatu ahal izateko negoziazioei ekitea—.
«Populismoa» bukarazi nahi du Fialak, gaur esan zuenez; «oihuak eta gatazka» amaitu. Ez du aipatu Babisen izena, baina horiek leporatzen dizkio jarduneko lehen ministroari, Txekiako pertsonarik aberatsenetako bati, zeina nekazaritza industrialeko enpresaria baita. Iruditzen zaio, era berean, ez duela behar bezala kudeatu «zerga ordaintzaileen dirua». Esate baterako, herrialdearen zorra BPG barne produktu gordinaren %30 zen 2019an, eta orain, berriz, %44 da; neurri handi batean, COVID-19ak eragindako krisia dela-eta administrazioak langabeziari aurre egiteko hartutako erabakiengatik.
Gainera, hauteskundeak egin baino egin batzuk lehenago Pandoraren paperak izenez ezagun egin den filtrazioan agertu zen haren izena, eta ustelkeria kasuekin lotu zuten. Azaleratutakoaren arabera, hemeretzi milioi euro bideratu zituen offshore sozietateetara, eta horien bidez bere identitatea ezkutatu, Frantzian gaztelu bat erosteko asmoarekin, adibidez. Beste ustelkeria kasu batzuetan ere lotu dute.
Gutxiengoan gobernatu zuen sozialdemokratekin, eta komunisten babesa ere eduki zuen. Nolanahi ere, kutsu kontserbadorea eduki zuten gobernuaren politikek, eta aurreikusten da aurrerantzean ere bide beretik jarraituko duela Fialak, egiteko moduak eta mezuak aldatuko diren arren. Izan ere, Babisen aldean politikari klasiko bat da. 2012tik 2013ra Hezkuntza ministroa izan zen, 2013tik da diputatua, eta 2014tik dago Alderdi Demokratiko Zibikoaren lidertzan. Zientzia Politikoetako lizentziaduna da, eta Masaryk Unibertsitateko errektorea izan zen.
Ministerio banaketa
Ikusteko dago zer-nolako harremana edukiko duten gobernuko bazkideek elkarren artean; esaterako, EB Europako Batasunari begira. Fialaren alderdia euroeszeptikoa da, eta piratak, ordea, europazaleak. Dena den, akordioaren arabera, klubean jarraitzeko intentzioa irmoa da, eta giza eskubideen defentsaren ikuspegia indartu asmo dute.
Hamazazpi ministerio edukiko ditu gobernu berriak —aurrekoak baino hiru gehiago—, eta hamar Elkarrekin koalizioaren esku egongo dira; tartean, Finantzak, Lana eta Gizarte Gaiak, Osasuna eta Justizia. Piratak zazpi kudeatzekoak dira, eta horien artean daude Hezkuntza, Barne eta Atzerri ministerioak. Visegradeko taldearen bileretan parte hartu beharko dute —Hungaria, Polonia, Txekia eta Eslovakia—, eta, Elkarrekin-ekoek ez bezala, Alderdi Piratako kideek Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren jokabidea kritikatu izan dute.
Alderdi Pirata aurrerakoia eta ekologista da, eta koalizio gobernuaren dokumentuan jaso dutenez, konpromisoa hartu dute Txekian pixkanaka joateko murriztuz ikatzaren erabilera energia iturri gisa. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205666/seaskaren-kolegio-berria-senperen-izanen-da.htm | Gizartea | Seaskaren kolegio berria Senperen izanen da | Iragarri dutenez, ikastetxea 2023rako irekitzea da asmoa, eta berrehun ikasle inguru hartzeko bide emanen du. Herriko udalak 10.000 metro karratuko lursaila eskaini dio Seaskari, lakuaren ondoan. | Seaskaren kolegio berria Senperen izanen da. Iragarri dutenez, ikastetxea 2023rako irekitzea da asmoa, eta berrehun ikasle inguru hartzeko bide emanen du. Herriko udalak 10.000 metro karratuko lursaila eskaini dio Seaskari, lakuaren ondoan. | Ereindako uztak emanen du lorerik. Urteetako ahaleginaren ondotik, bosgarren kolegioa izanen du Seaskak. Senperen (Lapurdi) hartuko du leku. Bart jakinarazi dute lorpena: Senpereko Udalak 10.000 metro karratuko lursaila proposatu dio Seaskari; hantxe eraikiko dute kolegioa. Hain zuzen, Seaskak helburu horrekin antolatu zuen Herri Urrats ikastolen jaia joan de maiatzean: bosgarren kolegio bat sortzea zuten desio eta premia. Lau kolegio dituzte zabalik gaur egun, eta eskaintza zabaldu beharra nabaritu dute aspaldi, ez baita ikasle guztiak hartzeko toki askirik. Iragarri dutenez, Senpereko kolegioan 200 ikasle inguruk ikasten ahalko dute. Data bat ere jakinarazi dute: 2023. urtearen hasierarako nahi dituzte ateak ireki.
Bosgarrena eraikitzea giltzarri izanen da Ipar Euskal Herrian euskarazko hezkuntza hauspotzeko eta eskaria asetzetik hurbilago egoteko, ikasgeletan kabitu ezinik baitira orain. Urteak dira horretarako pausoak ematen ari direla, eta, horregatik, urrats handia izanen da Senperekoa. Iazko udaberrian bukatu zituzten Larzabaleko (Nafarroa Behera) Manex Erdozaintzi Etxart kolegioa berritzeko lanak, 2013an handitu zuten Kanboko (Lapurdi) Xalbador kolegio historikoa, eta 2017an ireki zuten Estitxu Robles Arangiz kolegioa Baionan (Lapurdi). Ziburuko (Lapurdi) Piarres Larzabal kolegioa da laugarrena. 300 ikaslerentzat pentsatua da, baina 329 ditu gaur egun. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205667/bidelagun-izateari-buruzko-historia-bat.htm | albisteak | Bidelagun izateari buruzko historia bat | Mario Azurzari Aitor Francesena «Galloz» hitz egiten entzuten diogunean, eta alderantziz, lau eskurekin idatzitako historia bat ari gara entzuten. Edo, hobeto esanda, «bi oholekin» idatzitakoa. Historia horretan, Mariok begiak eskaintzen dizkio «Gallori», eta «Gallo», bi aldiz surf egokituko munduko txapelduna, bizitza-maisua da Mariorentzat. | Bidelagun izateari buruzko historia bat. Mario Azurzari Aitor Francesena «Galloz» hitz egiten entzuten diogunean, eta alderantziz, lau eskurekin idatzitako historia bat ari gara entzuten. Edo, hobeto esanda, «bi oholekin» idatzitakoa. Historia horretan, Mariok begiak eskaintzen dizkio «Gallori», eta «Gallo», bi aldiz surf egokituko munduko txapelduna, bizitza-maisua da Mariorentzat. | Bidelagun izateak zentzu osoa duenekoa.
«Galloren» historia apartekoa da, zalantzarik gabe. Erabat sinesten ez dituzun horietakoa. Egin daiteke surfean itsua izanda? Berari galdetuz gero, barre ozena entzungo litzateke aurrena, eta ondoren hau: «Eta, zergatik ez?». Izan ere, munduko surf txapelduna baino gehiago, erabakitasunaren, alaitasunaren eta, batez ere, temaren txapelduna da. Mugarik eta oztoporik gabeko indar ikaragarria du «Gallok». Eta indar horrek eraman du bizitzen jarraitzera eta bere pasiorik handienaz, surfaz, gozatzen jarraitzera.
Eta hortxe azaltzen da bikote hobeezin honetako bigarren kidea: Mario, hau da, «Galloren» begiak. Urte askoan, «Galloren» ikasle aurreratuetako bat izan zen Mario, hark artean zerbait ikusten zuela (bestea egungo surfeko izarra izan zen: Aritz Aranburu). Geroago, «Galloren» bidelagun bihurtu zen Mario. Marioren ondoan irabazi zuen «Gallok» 2016ko surf egokituko munduko txapelketa. Eta, harrezkero, elkarrekin surfean aritzeaz harago doa haien arteko harremana.
«Enpatia handia behar da norbaiten bidelagun izateko» - Gallo
Erabakiak segundo hamarrenetan hartu behar dira uretan. Eta, une jakin batzuetan, egoera oso zailetara eraman zaitzake hutsegite txiki batek. «Gallorentzat», funtsezkoa da bere lekuan jartzen dakien bidelaguna izatea. Eta Mariok paregabe egiten duten ezaugarri guztiak ditu: enpatia, sentikortasuna, hurbiltasuna, konplizitatea… «Galloren» hitzetan, «ondoan izan ezean inoiz lortuko ez zenukeen hori lortzeko behar duzun pertsona da bidelagun ona; Mario, adibidez».
Mario ere ez da hankamotz gelditzen «Gallori» buruzko aipamenetan. Haren ustez, bizitzarako benetako irakaspena da «Gallori» laguntzea. Bai uretan, bai uretatik kanpo. Uste du bere zeregina «Galloren» premietara egokitzen jakitea dela. «Galloren» adiskidetzat du bere burua, baina baita haren helburuak lortzeko bitartekotzat ere.
«Olatu bat harrapatzen duen bakoitzean, nik neuk harrapatu izan banu bezala bizitzen dut» - Mario
Marioren esanetan, batzuetan ahaztu egiten zaio «Gallo» itsua dena, eta ikaragarri aberasgarria da haren bidelagun izatea. Izan ere, Mario beti sentitu da «Galloren» ikasle, eta horixe da harreman harrigarri honen paradoxa. Eta, orain, haren bidelaguna dela, egunero ikasten du harengandik «lehenengoan amore ez ematen, gauza guztietan saiatua izaten eta inoiz ere ez etsitzen».
Zalantzarik gabe, balio osoa hartzen duen bidelagun harremanik bada, hauxe da. Biak hazten direlako laguntza horretan, bai kirolean eta bai bizitzan. Horregatik, «Gallok» dioenez, «bizitzako une bakoitzean norbait alboan izatea baloratzen jakin behar da, balio ikaragarria baitu». «Gallok» esana.
Bidelagun Izateari buruzko historia bat. LABORAL KUTXA
LABORAL Kutxan zure bidelagun izatearen balioan sinesten dugu.
Mariok eta Gallok bezala, hurbiltasunaren eta bidelagun izatearen balioan sinesten dugu. Entitate kooperatiboa da gurea, eta, horregatik, gure produktu eta zerbitzu guztietan pertsona hartzen dugu ardatz (behar duena eta behar ez duena). Eta etorkizunean pentsatzeaz eta horretarako prestatzeaz ari bagara, are gehiago.
Hori dela eta, Galloren eta Marioren arteko bidelagun izateari buruzko historia paregabe hau aukeratu dugu Biziaro aurreikuspen-planen azken kanpainarako. Izan ere, produktu horrek pertsonarekin batera eboluzionatzen du, bizitzako une bakoitzera egokituz eta erretirora arte bidelagun izanez. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205669/gutxienez-bederatzi-migratzaile-hil-dira-bielorrusia-eta-polonia-arteko-mugan.htm | Mundua | Gutxienez bederatzi migratzaile hil dira Bielorrusia eta Polonia arteko mugan | Varsoviako gobernuaren arabera, 12.000 migratzaile inguru daude Bielorrusian muga igarotzeko zain. | Gutxienez bederatzi migratzaile hil dira Bielorrusia eta Polonia arteko mugan. Varsoviako gobernuaren arabera, 12.000 migratzaile inguru daude Bielorrusian muga igarotzeko zain. | Poloniako Defentsa Ministerioak atzo zabaldutako irudiek argi erakutsi dute zein den Polonia eta Bielorrusia arteko mugako egoera. Askok asteak daramatzate zeropeko tenperaturak jasaten Europa mendebalderako bidean jarraitzeko zain. Varsoviako iturriek zabaldutakoaren arabera, gutxienez bederatzi pertsona hil dira orain arte muga igarotzeko ahaleginetan. Poloniako Gobernuak hiru kilometroko «segurtasun eremua» jarri du mugan, eta handik aurrera egitea debekatu die ez bakarrik kazetariei, baita gobernuz kanpoko erakundeei ere.
Poloniako lehen ministro Mateusz Morawiecki Bielorrusiako mugara joatekoa da gaur, bertako egoera zuzenean ezagutzeko. Atzo Europako Batzordeak Varsoviari aholkatu zion laguntza eska ziezaiola Frontex Muga eta Kostaldeetako Guardiaren Europako Agentziari eta Europoli. Poloniak berak egotzi dio Bielorrusiari migratzaileak mugara bidaltzea, Europako Batasuna desegonkortzeko asmoz. Minskek, baina, ukatu egin du hori, eta adierazi du migratzaileek ez dutela araurik hautsi Bielorrusian.
Poloniako segurtasun indarrek zabaldutako bideoetan, jendea ikusten da bi herrialdeak banatzen dituen hesia igarotzen saiatzen. Iturri ofizialen arabera, 800 pertsona inguru daude kanpatuta hesiaren inguruetan, eta beste 4.000 inguru daude mugatik gertuko basoetan ezkutatuta. Orotara Bielorrusian 12.000 migratzaile inguru egon daitezkeela uste du Varsoviak.
Dena den, Polonia ez da neurriak hartu dituen herrialde bakarra. Lituania ere mugan larrialdi egoera ezartzea aztertzen ari da. Europako Batasunak NBE Nazio Batuen Erakundean dituen ordezkariak ere auziaz hitz egitekoak dira gaur.
«Oinarririk gabeak»
Minsken arabera, «oinarririk gabeak» dira Varsoviak egotzitako salaketak, eta Bielorrusiako defentsa Ministerioak eskaini dio Poloniari alde biko bilera bat egitea «bi aldeen kezkak» eztabaidatzeko. Bielorrusiako Gobernuak salatu du Poloniaren helburua ez dela arazoari irtenbide bat aurkitzea, eta egotzi dio gatazka «maila politikora» eraman nahi izatea.
Poloniako Gobernuak zabaldu duenez, atzoz geroztik 300 lagun baino gehiago ahalegindu dira bi estatuak banatzen dituen hesia gainditzen, eta 17 pertsona atxilotu dituzte paperik gabe herrialdean sartzen saiatzeagatik. Horrez gain, Polonian ezkutuan sartutako 85 gazte kanporatu dituzte.
Poloniak, bestalde, ez du kalterako mugako krisia, Europako Batzordearekin duen gatazka estaltzeko baliatu baitezake, baita abortatzeko baldintzak zorroztu izanak eragindako kritikak isilarazteko ere. Europako Justizia Auzitegiak egunean milioi bat euro ordaintzera zigortu zuen urri amaieran Varsovia, joan den uztailean auzitegi berak emandako epaiari entzungor egiteagatik.
Baina orain, migratzaileen krisiak bultzatuta, babes mezu ugari jaso ditu Varsoviak Bruselatik: hasi Alemaniatik eta Europako Batzorderaino, guztiek luzatu diote eskua duela aste batzuk etsai zutenari, hura baita Ekialde Hurbiletik ihesi doazen ehunka migratzaileak geldiarazten dituena. Hala, Europako Batasuneko estatu kideek Bielorrusiaren aurkako zigorrak eskatu dituzte. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205670/olga-comes-euskal-presoa-baldintzapean-aske-utzi-dute.htm | Politika | Olga Comes euskal presoa baldintzapean aske utzi dute | Hamahiru urte egin ditu preso. Iruñeko espetxean ari zen zigorra betetzen: azken hilabeteotan, hirugarren graduan. | Olga Comes euskal presoa baldintzapean aske utzi dute. Hamahiru urte egin ditu preso. Iruñeko espetxean ari zen zigorra betetzen: azken hilabeteotan, hirugarren graduan. | Etxerat-ek jakinarazi duenez, Olga Comes Arambillet euskal preso iruindarra baldintzapean aske utzi dute gaur, Frantziako eta Espainiako Estatuko espetxeetan hamahiru urteko espetxe zigorra beteta.
Euskal Herri inguruko kartzeletara hurbildu zituzten lehen euskal presoetako bat izan zen Comes. 2018ko abenduan iragarri zuten Leongo espetxetik Villabonakora mugituko zutela (Espainia); 2019ko urtarrilean lekualdatu zuten. Ondotik, 2020ko azaroan iragarri zuten Euskal Herriratu eginen zutela: Iruñera ekarri zuten. Aurtengo ekainean hirugarren gradua eman zioten, eta gaur baldintzapean aske gelditu da, azkenean. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205671/euskal-presoak-gerturatzeko-eskatu-dio-europako-kontseiluak-espainiari.htm | Politika | Euskal presoak gerturatzeko eskatu dio Europako Kontseiluak Espainiari | Torturaren Prebentziorako Batzordeak txosten bat argitaratu du, eta, besteak beste, Espainiari eskatu dio presoak «beren senideengandik gertuago» dauden espetxeetara eramateko. | Euskal presoak gerturatzeko eskatu dio Europako Kontseiluak Espainiari. Torturaren Prebentziorako Batzordeak txosten bat argitaratu du, eta, besteak beste, Espainiari eskatu dio presoak «beren senideengandik gertuago» dauden espetxeetara eramateko. | Europako Kontseiluaren menpeko Torturaren Prebentziorako Batzordeak txosten bat argitaratu du, iazko irailean eginiko bisita baten harira. Dokumentuan, batzordeak Espainiari eskatu dio «arriskuen ebaluazio egoki batean oinarrituta presoak beren senideengandik gertuago» dauden kartzeletara eraman ditzatela; Euskal Herrira bertara edo Euskal Herritik gertuago dauden Espainiako espetxeetara.
Batzordeak ETAren desegitea (2018) eta haren jarduera armatua behin betiko eten izana (2011) hartu du oinarri bere eskaria egiteko. Txostena ondu dutenek gogorarazi dute euskal presoak «Euskal Herritik oso urrun» dauden presondegietan egon izan direla: «Urte luzeak daramatzate kartzelan, eta gehienak modulu itxian edo lehen graduan daude». Egoera hori aldatu egin da azken hilabeteetan, jada ez baitago euskal presorik lehen graduan. 132 orrialdeko agiri bat da batzordeak zabaldutakoa, eta paragrafo bakarrean egiten zaie aipamena euskal presoei.
Espainiako Barne Ministerioak Torturaren Prebentziorako Batzordeari erantzun dio Espainiako Gobernuak «egokitzat» jo duela espetxe politika «aldatzea», aldaketa «nabarmenak» eginda «beren banaketa geografikoan eta bizitza erregimenean».
Batzordearen ordezkaritza bat Brievan, Castello II-n, Soto del Realen, Estremeran, Sevillan, Picassenten eta Alacanten izan zen, eta, txostenean nabarmendu badute ere Espainiako agintarien jarrera «bikaina» izan zela, beharrezkotzat jo dute Espainiako Poliziari eta Guardia Zibilari gomendio bat egitea: «Transmititu dezatela mezu irmo bat: atxilotuekiko tratu txarrak legez kanpokoak eta ez-profesionalak direla, eta dagokien zigorra izango dutela».
Izan ere, «pertsona gehienek esan bazuten ere tratu zuzena jaso zutela», ordezkaritzak «tratu txarrei lotutako salaketa kopuru esanguratsu bat» jaso zuen: «Baita adingabeen aldetik ere, nagusiki [Espainiako] Polizia Nazionalari eragiten ziotenak». Alde horretatik, batzordeak gogorarazi du debekatuta dagoela 18 urtetik beherakoak inkomunikatzea.
«Oso garrantzitsua»
Batzordearen txostenean jasotakoak nabarmendu dituzte zenbait eragilek, Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak, besteak beste: «Oso garrantzitsua iruditzen zaigu euskal presoak haien ingurura hurbiltzeko Torturaren Prebentziorako Batzordeak eginiko eskaera; izan ere, hori baita euskal gizarteak duela urte askotatik eskatzen duena». Ildo berean, Joseba Azkarraga Sare plataformako bozeramaileak esan du jada sarritan zuzendu zaiola Torturaren Prebentziorako Batzordea Espainiako Gobernuari, «espetxe politikan izaten jarraitzen duen jarrerarengatik; preso guztiekiko, baita [Espainiako] Estatu osoan ere».
EH Bilduko legebiltzarkide Josu Arzuagaren iritziz, berriz, «inkomunikazioa eta bere ondorio zuzena, tortura, Espainiako sistema judizial eta punitiboaren kalitatearen neurgailua» da: «Ez da bilatu ez egia, ez justizia ETAren biktimentzat, baizik eta zigorra eta mendekua. Txosten hau ezin argigarriagoa da». |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205672/cop26ko-akordioetako-lehenbiziko-zirriborroak-ez-du-biltzen-emisioak-eta-erregai-fosilak-mugatzeko-neurririk.htm | Mundua | COP26ko akordioetako lehenbiziko zirriborroak ez du biltzen emisioak eta erregai fosilak mugatzeko neurririk | Greenpeacek jakinarazi du dokumentuak egoeraren «larritasunaz» ohartarazten duela, baina salatu du gabezia asko dituela; ez da aipatzen petrolioaren eta ikatzaren erabilera murrizteko mugarik, besteak beste. «Zirriborroa hain ahula dela ikusirik, honek ez du batere itxura onik», kritikatu du erakundeak. | COP26ko akordioetako lehenbiziko zirriborroak ez du biltzen emisioak eta erregai fosilak mugatzeko neurririk. Greenpeacek jakinarazi du dokumentuak egoeraren «larritasunaz» ohartarazten duela, baina salatu du gabezia asko dituela; ez da aipatzen petrolioaren eta ikatzaren erabilera murrizteko mugarik, besteak beste. «Zirriborroa hain ahula dela ikusirik, honek ez du batere itxura onik», kritikatu du erakundeak. | Klima larrialdiari kontra egiteko neurriak adostea da COP26 nazioarteko goi bileraren helburu nagusi. Aurreikuspen gehienen arabera, esperotakoa zen traba ugari izatea akordioak erdiesteko. Egun, baina, susmoak oraingoz betetzen ari direla azaleratu du Greenpeacek argitaratutako dokumentuak. Goi bilkuran eztabaidatutakoetatik abiatuta ondutako zirriborroa da. Hartan, ez da ageri neurri zehatzik; ez dute bildu CO2 isuriak murrizteko mugarik, ez ikatza baztertzeko konpromisorik, ez petrolioaren erabilerari ezarritako mugarik, bestea beste. Funtsean, hizpide izandakoak egoeraren larritasuna nabarmentzera mugatu direla ondorioztatu du Greenpeacek; hitzak izan dira, baina ez da jaso ekintza zehatzik.
Negoziazioetan hitz egindakoaren isla da zirriborroa, finean. Haren arabera, Glasgown (Eskozia), munduko hainbat herrialdetako ordezkariek aski argi azaldu dute neurriak «urgentziaz» hartu behar direla. Halaber, 2020tik 2030era arteko hamarkada «kritikoa» izanen dela dio dokumentuak, Parisko Hitzarmena betetzeari dagokionez. Adierazi dute, bestalde, «ongi etorriak» izanen direla NBE Nazio Batuen Erakundearen barreneko IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak ondutako txostenak. Hain zuzen, IPCCko 6. txostenaren egile nagusi Sergio H. Faria elkarrizketatu zuen BERRIAk joan den astean. Hizketaldian, azpimarratu zuen berriztagarrien trantsizioa, erregai fosilen erabilera mugatzea, metano isurketak gutxitzea eta CO2 gehiago xurgatzea ezinbestekoak direla klima aldaketaren kontra egiteko.
Ikusi gehiago: «Atmosferan pilatutako CO2aren erdia azken 30 urteetan isuritakoa da»
Hankamotz da dokumentua, ordea: diagnostikora mugatua baita, hein handi batean. Hain zuzen, zirriborroan jasotakoa hain ahula dela ikusirik, aski kritiko azaldu da Greenpeace. Berotegi efektuari kontra egiteko neurririk ez dela ohartuta, «oso kezkatuta» daudela azaldu du erakundeko zuzendari Jennifer Morganek. «Ez du batere itxura onik. Tenperaturaren igoera 1,5 gradukoa baino handiagoa izan ez dadin, ezinbestekoa da erregai fosilak deuseztatzea», adierazi du. Gainera, erakundeak azpimarratu du negoziazio batzuetatik ateratako lehenbiziko zirriborroek handinahiak behar luketela izan, ohikoa baita ondotik horien gainean aldaketak egin eta moldaketak egitea. Dokumentua jada hain ahula izanik, are murritzagoa izan liteke azkeneko emaitza, erakundearen iritziz. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205673/gabirai-bat-tiroz-jota-agertu-da-laugarren-hegazti-babestua-hilabeteko-epean.htm | Bizigiro | Gabirai bat tiroz jota agertu da, laugarren hegazti babestua hilabeteko epean | Eguzkik salatu duenez, urriaren 27an bota zuten, Usurbilgo (Gipuzkoa) Andatza auzoan. Bizirik aurkitu zuten, baina Igeldoko Arrano Etxean hil zen, handik gutxira. | Gabirai bat tiroz jota agertu da, laugarren hegazti babestua hilabeteko epean. Eguzkik salatu duenez, urriaren 27an bota zuten, Usurbilgo (Gipuzkoa) Andatza auzoan. Bizirik aurkitu zuten, baina Igeldoko Arrano Etxean hil zen, handik gutxira. | Urrian, espezie babestuetako lau hegazti jo dituzte gutxienez tiroz Gipuzkoan. Gaur eman du azkenaren berri Eguzki talde ekologistak: gabirai bat da (Accipiter nisus), eta urriaren 27an bota zuten, Usurbilgo (Gipuzkoa) Andatza auzoan. Bizirik aurkitu zuten bizilagun baten balkoian, eta, Igeldoko Arrano Etxera bizirik eraman zuten arren, handik gutxira hil zen. Eguzkik fiskaltzan salatu du gertakaria.
Talde ekologistaren arabera, hilabetean lau hegazti bota izanak agerian utzi du «arazo kroniko bat, Gipuzkoa Foru Aldundiak orain arte behar bezala tratatu ez duena»: «Horregatik poztu ginen lehengoan Jaizkibelgo hainbat ehiza postu itxiarazi zituenean. Alabaina, ikusteko dago benetan aldundiaren politika berri baten abiapuntua den», adierazi du Eguzkik.
Gainera, gogorarazi dute babestutako hegazti bat tiroz botatzea ingurumenaren aurkako ustezko delitua dela, «kartzela zigorra ere ekar dezakeena»: «Bada, hemen hegaztiak tiroz botatzen dira, eta inoiz gutxitan izaten du zigorrik», gaitzetsi dute.
Laugarrena
BERRIAk gaur bertan argitaratu du Tirokatze 'tronpatuak' erreportajea. Han azaltzen dira tiroz jota agertu diren beste hiru hegazti harraparien kasuak: arrano txiki bat (Hieraaetus pennatus) Errezilen, urriaren 6an; elanio urdin bat (Elanus caeruleus) Seguran, urriaren 16an; eta belatz handi bat (Falco peregrinus) Hondarribian, urriaren 24an. Arrano txikia eta belatz handia hil egin dira; elanio urdina Donostiako Arrano Etxean osatzen ari da, «apurka-apurka».
Tamalez, ez da fenomeno berria. Ehiza garaian gora egiten dute horrelakoek; datuek hala diote. Igeldoko Arrano Etxeak, adibidez, 2020an, tirokatutako 33 hegazti jaso zituen. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205674/helduek-haurrekin-dituzten-hizkuntza-praktiketan-eragiteko-egitasmo-bat-aurkeztu-du-topaguneak.htm | Gizartea | Helduek haurrekin dituzten hizkuntza praktiketan eragiteko egitasmo bat aurkeztu du Topaguneak | Umeen erreferente diren helduen artean euskararen erabilera sustatu nahi du ariketa sozialak. Azaroaren 22tik abenduaren 5era bitartean egingo dute, 80 herri baino gehiagotan. | Helduek haurrekin dituzten hizkuntza praktiketan eragiteko egitasmo bat aurkeztu du Topaguneak. Umeen erreferente diren helduen artean euskararen erabilera sustatu nahi du ariketa sozialak. Azaroaren 22tik abenduaren 5era bitartean egingo dute, 80 herri baino gehiagotan. | Euskaraldian sustatutako hizkuntza praktikak «arau sozial» bihurtzeko asmoari helduta, egitasmo berri bat aurkeztu du Euskaltzaleen Topaguneak: Haurren aurrean helduok heldu. «Umeen erreferente eta gertuko diren helduen arteko hizkuntza portaeretan eragitea, eta euskararen erabilera areagotzea» izango da helburua, eta, hala, «belaunaldi berriek hizkuntza praktika berriak normalizatu eta barneratzea». 0 eta 12 urte arteko umeekin harreman zuzena duten helduak deitu dituzte parte hartzera. Azaroaren 22an hasi, eta abenduaren 5era arte iraungo du, eta 80tik gora herritan egingo dute. «Helduak eta umeak elkartzen diren inguru informaletan» eragin nahi du Topaguneak, batez ere; hala nola parkeetan, plazetan eta eskoletako atarietan. Halaber, etxeko ohituretan eragitea ere bada asmoa. Gaur aurkeztu dute egitasmoa Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak, Goiatz Urkijo, Haurren aurrean helduok heldu egitasmoaren koordinatzaileak eta Topaguneko kideak; eta Arrate Gisasola egitasmoko parte hartzaileak.
Arau sozialtzat hartu duten premisa bat indartu nahi du ariketak: «Euskaldunok euskaldunokin euskaraz egiten dugu». Arau horri jarraikiz, hiru portaera egonkortu nahi ditu Topaguneak: solaskideek euskara dakiten kasuetan euskara egitea; lehen hitzak euskaraz egitea, baita ezezagunekin zein euskaraz ulertzen duten ezagunekin ere; eta euskaraz hitz egiten ez duten baina ulertzeko gai diren mintzakideekin euskarari eustea, baita elkarrizketa elebidunetan ere.
Helduek egin beharreko ariketa izango da, eta, horrenbestez, haiei dagokie hizkuntza ohiturak aldatzea. Ariketa soziala egin aurretik hiru urrats egiteko eskatu die helduei Euskaltzaleen Topaguneak: hizkuntza ohiturak norekin alda ditzaketen pentsatzea, kide horiei ariketa elkarrekin egitea proposatzea, eta ariketan parte hartuko dutela jakinaraztea ingurukoei.
Helduak, ispilu «Euskararen erabileran aurrerapausoak emateko», belaunaldi gazteek hizkuntza erabiltzea beharrezkoa dela gogoratu du Topaguneak, eta, horretarako, helduek «zeresana eta zeregina» badutela uste du. Izan ere, hizkuntza ez ezik, «hizkuntza erabiltzeko gizarte arauak» ere barneratzen dituzte haurrek, erakundearen arabera, eta «erabilera sozialaren eredurik» ez badute, hizkuntza ez dutela erabiliko ohartarazi du: «Euskara egoera eta testuinguru guztietan ohikoa dela sumatu behar dute haur eta gaztetxoek. Haurrei eskaintzen zaie euskaraz egiteko, baina gero helduek ez badute hala jokatzen, gaztetxoei mezu kontraesankorrak bidaltzen ari gara». Amonarrizek adibide bat jarri du gaur egungo egoera ulertzeko: «Ume batzuk erdaraz ari dira beraien artean. Guraso bat hurbiltzen da euskaraz egiteko esatera, eta umeak erantzuten dio gurasoetara jolasten ari direla».
Haurrak euskaraz haztea eta hezteko ikastetxeek «lan asko» egiten dutela aitortu arren, helburu hori hezkuntzaren bidez soilik ezin dela lortu azaldu du Topaguneak, eta «gizartearen laguntza» ere beharrezkoa dela gogoratu. Haurren hizkuntza portaerak helduenetatik eratortzen direnez gero, espazio informaletan ere eredu izatearen garrantzia azpimarratu du erakundeak. Ariketa sozialak «helduen artean hausnarketa sustatzea» ere badu helburu, euskarak «espazio berriak irabazi» ditzan. Haurrak eta helduak elkarrekin daudenean euskararen erabilerak gora egiten duela gogoratu du, halaber, eta erabilera daturik baxuenak helduak haurren presentziarik gabe daudenean izaten direla. Soziolinguistika Klusterraren 2016ko Hizkuntzen Erabileraren Kaleko Neurketak hala erakusten duela gehitu du Topaguneak. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205675/portugalgo-hainbat-militar-atxilotu-dituzte-nazioarteko-droga-eta-diamante-trafikoarekin-lotuta.htm | Mundua | Portugalgo hainbat militar atxilotu dituzte, nazioarteko droga eta diamante trafikoarekin lotuta | Afrika Erdialdeko Errepublikatik drogak, urrea eta diamanteak Europara eramatea leporatzen zaie. Rebelo de Sousa presidentearen ustez, gertatutakoak ez dio armadaren «prestigioari» eragingo. | Portugalgo hainbat militar atxilotu dituzte, nazioarteko droga eta diamante trafikoarekin lotuta. Afrika Erdialdeko Errepublikatik drogak, urrea eta diamanteak Europara eramatea leporatzen zaie. Rebelo de Sousa presidentearen ustez, gertatutakoak ez dio armadaren «prestigioari» eragingo. | Nazioarteko droga, diamante eta urre trafikoko sareekin, eta kapitalak zuritzeko jardunarekin lotura dutelakoan, Portugalgo Polizia Judizialak armadako gutxienez hamar kide atxilotu zituen atzo. Poliziak kaleratutako oharraren arabera, atxilotuen artean daude komandanteak eta komandante ohiak, eta susmopean daude delituzko talde bat osatzea egozten zaielako, NBE Nazio Batuen Erakundearen bidez Afrika Erdiko Errepublikan egindako misioak baliatuta.
TVI telebista kateak zabaldu duenez, susmopean dauden militarrek drogak, urrea eta diamanteak eramaten zituzten Afrika Erdiko Errepublikatik Europara, ikuskatzen ez ziren hegazkin militarretan. Diamanteen kasuan, horiek Belgikara eramaten zituzten lehorretik, gero han saldu zitezen. Ikertzaileen susmoa da, gainera, militarrek dirua zuritzeko eskemak garatu zituztela bitcoinak erosita.
Oraingoz dozena bat inguru atxilotu dituzte, baina operatiborako ehun bat bilaketa agindu eman ziren. Lisboa hiriburua dago operazioaren erdigunean, baina, besteak beste, Porton, Bragantzan eta Vila Realen ere egin dituzte bilaketak.
Portugalgo jarduneko Defentsa ministro Joao Gomes Gravinhok adierazi duenez, 2019aren amaieran eman zioten sare horien berri, baina, atzo nabarmendu zuenez, ez zekien horiekin lotura zuten militarrak dozena bat inguru zirenik. 2020aren hasieran kasuaz azalpenak eman zizkion NBEri. Augusto Santos Silva Atzerri ministroarentzat, gertatutakoak ez du Portugalen «nazioarteko irudia» kaltetuko. Marcelo Rebelo de Sousa presidentearentzat, ez dio armadaren «prestigioari» eragingo. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205676/atxilotu-dute-barakaldon-bi-lagun-sastakatu-eta-taberna-batean-gotortu-den-gizona.htm | Gizartea | Atxilotu dute Barakaldon bi lagun sastakatu eta taberna batean gotortu den gizona | Inguruko kaleak itxi egin dituzte, eta bi zaurituak Gurutzetako ospitalera eraman. Ia lau orduz egon da gotorturik tabernako komunean. | Atxilotu dute Barakaldon bi lagun sastakatu eta taberna batean gotortu den gizona. Inguruko kaleak itxi egin dituzte, eta bi zaurituak Gurutzetako ospitalera eraman. Ia lau orduz egon da gotorturik tabernako komunean. | Gizon batek bi lagun zauritu ditu gaur goizean Barakaldoko (Bizkaia) Letxezar kaleko taberna batean. Erasoa 10:30 aldera gertatu da: lehenik, tabernako jabeari egin dio eraso labana batekin, eta, jarraian, hura defendatzen saiatu den bezero bat. Biak sastakatu eta zauritu ditu, eta Gurutzetako ospitalera eraman behar izan dituzte.
Erasoaren ostean, tabernan gotortu da erasotzailea, eta Ertzaintzak eta Udaltzaingoak inguruko kaleak itxi dituzte.
Ia lau orduz egon da gizona tabernako komunean gotorturik, baina, azkenean, atxilotu egin dute. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205677/espainiako-auzitegi-nazionalak-baztertu-egin-du-altsasuko-auziko-guardia-zibila-terrorismoaren-biktima-gisa-aitortzea.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Nazionalak baztertu egin du Altsasuko auziko guardia zibila terrorismoaren biktima gisa aitortzea | Epaileek ebatzi dute 2016ko urriaren 15ean Altsasun gertatutakoa ez zela ekintza terrorista bat izan. | Espainiako Auzitegi Nazionalak baztertu egin du Altsasuko auziko guardia zibila terrorismoaren biktima gisa aitortzea. Epaileek ebatzi dute 2016ko urriaren 15ean Altsasun gertatutakoa ez zela ekintza terrorista bat izan. | Eskeak ezezkoa jaso du bueltan, bigarrenez. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du Altsasuko auziko guardia zibilak egindako eskea: terrorismoaren biktimatzat hartua izan zedin galdegin zuen, 2016ko urriaren 15eko goizaldean herriko Koxka tabernan gertatutakoen harira. Kondekorazioa eman ziezaioten nahi zuen, ohorezko aipamen gisa. Izan ere, guardia zibilak epaileen aurrean argudiatu du «ekintza terrorista» bat izan zela egun hartakoa. Auzitegian baztertu egin du baieztapen hori, ukatu egin baitu terrorismoarekin loturiko gertakaria denik.
Ez da guardia zibilak eskaera horri loturik jaso nuen lehenbiziko ezetza. Lehendik, Espainiako Barne Ministerioari galdegin zion terrorismoaren biktima izendatzeko, aitortza horrekin lotutako kalte ordainak jasotzeko. Ministerio horrek ere atzera bota zuen eskaera hura; 2019ko abenduan argitaratu zuten ebazpena. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205678/ehuren-medikuntza-eta-erizaintza-fakultatearen-eraikin-berria-2025-2026ko-ikasturtean-jarri-nahi-dute-martxan.htm | Gizartea | EHUren Medikuntza eta Erizaintza Fakultatearen eraikin berria 2025-2026ko ikasturtean jarri nahi dute martxan | Eusko Jaurlaritzak 55 milioi euro jarriko ditu, 2025era arte, fakultatea egiteko lanetarako. | EHUren Medikuntza eta Erizaintza Fakultatearen eraikin berria 2025-2026ko ikasturtean jarri nahi dute martxan. Eusko Jaurlaritzak 55 milioi euro jarriko ditu, 2025era arte, fakultatea egiteko lanetarako. | EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eraikin berri bat edukiko du: Medikuntza eta Erizaintza Fakultatearen eraikin berria egingo dute Bilbon. Jokin Bidarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak gaurko gobernu bileraren osteko agerraldian azaldu duenez, onartu dute EHUri lanetarako 55 milioi euroko laguntza zuzena emango diotela 2025era arte. Ondo bidean, espero dute 2025-2026ko ikasturtean eskolak eraikin berrian ematen hastea.
Zehazki, 55.035.217,94 euroko laguntza emango diote EHUri, inbertsioen urte anitzeko planaren barruan, 2025era arte. Urtez urte aldatu egingo da jasotako kopurua: 2021ean, 392.723 euro; 2022an, 3.500.000; 2023an, 14.600.000; 2024an, 29.400.000; eta, azkenik, 2025ean, 7.142.493. Egun, lanen lizitazio fasean dago proiektua, eta gaurkoa «pauso garrantzitsutzat» du Bildarratzek.
Medikuntza eta Erizaintza Fakultatearen eraikin berria Bilbon egingo dute —egun, Leioako campusean dago—, Basurtuko ospitalearen ondoan. Medikuntza, Fisioterapia eta Erizaintza graduak eskainiko dituzte bertan, baita osasun zientzien arloko master ofizialak ere. Bildarratzen irudiko, «proiektu estrategikoa» da. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205679/eh-bilduk-ate-birakariak-legez-debekatzea-proposatu-du.htm | Politika | EH Bilduk «ate birakariak» legez debekatzea proposatu du | Koalizioak eragotzi egin nahi du goi kargu politikoetan daudenek «zuzenean jauzi» egitea enpresa handietako ardura karguetara. Salatu dute ate birakariak EAJk «urteetan eraiki duen sare klientelar handiaren pieza bat» direla. | EH Bilduk «ate birakariak» legez debekatzea proposatu du. Koalizioak eragotzi egin nahi du goi kargu politikoetan daudenek «zuzenean jauzi» egitea enpresa handietako ardura karguetara. Salatu dute ate birakariak EAJk «urteetan eraiki duen sare klientelar handiaren pieza bat» direla. | EH Bilduk lege proposamen bat aurkeztu du «ate birakariak» eragozteko. Hau da, lege bidez debekatu nahi dute «goi kargu politiko bat» izan dutenek «zuzenean jauzi» egitea enpresa handietako administrazio kontseiluetara, Maddalen Iriarte legebiltzarkideak azaldu duenez. Nabarmerndu du ez dela «fenomeno berria», eta «beti alderdi jakin batzuetakoek» egin izan dutela. «Ate birakariak EAJk urteetan zehar eraiki duen sare klientelar handiaren pieza bat dira», salatu dute. Fenomeno horren ondorioz botere politikoa «botere ekonomikoaren menpe» geratzen dela ere nabarmendu dute.
Lege proposamena, zehazki, bi neurritan oinarrituko da. Batetik, gaur egun martxan dagoen Etika Batzordea—kargudun politikoz osatzen da, eta Jaurlaritzaren menpe dago— Etika Kodearekin eta Gobernu Onerako Organo Independentearekin ordezkatzea proposatu du koalizioak. Organo hori ez litzateke Jaurlaritzaren menpe egongo, eta funtzionarioek osatuko lukete: «Independentzia osoz jardungo dute interes gatazkak atzeman eta ate birakariak galarazteko».
Horrez gain, beste oinarrizko neurri bat jasotzen du lege proposamenak: behin ardura politikoa utzita, kargudun politiko ohiek bi urtez itxaron beharko dute enpresen administrazio kontseiluetan sartu ahal izateko. Neurri horren helburua «influentziak erabiltzeari dagokionez muga jartzea» da, azaldu dutenez.
Nabarmendu dute proposamenak, kargudun publikoei aplikatu beharreko baldintzak zehazteaz gain, pertsona horiek kontratatu nahi izanez gero enpresa pribatuek bete beharreko baldintzak ere zehaztuko dituela. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205680/sagarduik-ohartarazi-du-txertatu-gabekoek-lau-aldiz-arrisku-handiagoa-dutela-ospitaleratuak-izateko.htm | Gizartea | Sagarduik ohartarazi du txertatu gabekoek lau aldiz arrisku handiagoa dutela ospitaleratuak izateko | Oraintxe, 30 gela daude itxita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan. | Sagarduik ohartarazi du txertatu gabekoek lau aldiz arrisku handiagoa dutela ospitaleratuak izateko. Oraintxe, 30 gela daude itxita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak pandemiaren bilakaeraren eta haren ondorioen berri eman du gobernu bileraren ondoren egindako prentsaurreko batean. «Kutsatze asko» daudela nabarmendu du, eta hori osasun sistemari eragiten ari dela, nahiz eta ospitaleetan ez duten ondoriorik sumatu oraingoz.
Haren hitzetan, egoera iaz edo duela hilabete batzuk baino hobea da, baina hobea ere izan liteke. Aurreko goraldien modukorik ez izateko gakoa txertoa izaten ari dela ziurtatu du, eta txertatzera animatu ditu herritarrak. Ohartarazpen bat ere egin du: Sagarduiren esanetan, COVID-19a duen txertatu gabeko norbaitek lau aldiz arrisku handiagoa du ospitaleratua izan behar izateko txertoa hartua duen batek baino. Zehazki, adierazi duenez, txertorik hartu ez dutenen artean, kutsatutako 100.000 pertsonatatik hamabost ospitalera eraman behar izaten dituzte; txertatutakoen artean, berriz, lau.
30 ikasgela itxita
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek COVID-19a ikasgeletan zenbat eragiten ari den jakinarazi du. Hark emandako datuen arabera, guztira 30 gela daude itxita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan: hogei Gipuzkoan, sei Bizkaian eta lau Araban. Haren esanetan, intzidentzia handiena dagoen herrietan itxi behar izan dute gela gehien: «Adibidez, Astigarragan bost gela itxita dauzkagu».
Eskoletako intzidentzia aurreko urtekoarekin ezin dela konparatu esan du Bildarratzek —orduan, 192 ikasgela zeuden itxita—, baina astez aste igotzen ari dela kopurua. Datu bat ematearren: duela astebete, azaroaren 2an, zortzi ikasgela baino ez zeuden itxita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205681/pintildeera-presidentea-kargutik-kentzeko-prozesua-hasi-dute-txileko-kongresuan.htm | Mundua | Piñera presidentea kargutik kentzeko prozesua hasi dute Txileko Kongresuan | Diputatuen Ganberak onartu egin du oposizioko diputatu multzo batek aurkeztutako zentsura mozioa. Meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote. Senatarien bi herenen babesa beharko du akusazioak aurrera egiteko. | Piñera presidentea kargutik kentzeko prozesua hasi dute Txileko Kongresuan. Diputatuen Ganberak onartu egin du oposizioko diputatu multzo batek aurkeztutako zentsura mozioa. Meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote. Senatarien bi herenen babesa beharko du akusazioak aurrera egiteko. | Txileko Diputatuen Ganberak onespena eman dio Sebastian Piñera gobernuko presidentearen aurkako epaiketa politiko bat edo impeachment bat hasteari, hura kargutik kentzeko, meategi baten salmentaren inguruan, 2010ean, irregulartasunak egitea leporatuta. Diputatu multzo batek eskuineko agintariaren kontra aurkeztutako zentsura mozioaz eztabaidatu dute ia 24 ordu iraun duen osoko bilkura batean, eta amaierako bozketan 78 diputatuk bozkatu dute kargugabetze prozesua hastearen alde; 67k kontra, eta hiru abstenitu egin dira. Horrenbestez, auzia senatuaren esku geratuko da. Txilen azaroaren 21ean dira presidentetzarako eta kongresurako hauteskundeak egitekoak, eta goi ganberan egun batzuk lehenago dira akusazioaz eztabaidatzekoak. Senatarien bi herenen babesa beharko luke aurrera egiteko, eta, kalkuluak aintzat hartuta, oposizioak lanak izango ditu Piñera kargutik kentzeko behar diren botoak lortzeko. 43 aulki ditu senatuak; 29 boto beharko ziren, eta oposizioko alderdien artean 24 dituzte ziurtatuta.
Goi ganberan ez, baina behe ganberan gaur-gaurkoz gehiengoa du oposizioak, eta hori baliatuta onartu dute mozioa. 155 aulki dauzka Diputatuen Ganberak, eta oposizioak 78 boto behar zituen; hain zuzen, horiexek lortu ditu. Joan den urriaren 13an aurkeztu zuten testua, eta Piñerari leporatu zioten «zintzo» ez jokatzea eta «nazioaren ohorea arrisku larrian jartzea» bere jarrerarekin. Pandoraren paperak direlakoen filtrazioan agertu zen presidentearen izena, urriaren hasieran. Gainera, Txileko Fiskaltza Nagusiak ikerketa bat hasi zuen haren aurka orain dela aste batzuk, dokumentu horiek jasotzen dutenarengatik. Txileko pertsonarik aberatsenetako bat da Piñera, eta adierazi du ez duela irregulartasunik egin. Presidentea ez da bozetara aurkeztuko, baina Sebastian Sichel hautagai ofizialista ez dago irabazteko faboritoen artean.
Eta epaiketa politikoari bidea irekitzea erabaki duen saioa bitxia izan da, oposizioak filibusterismo ariketa bat egin behar izan baitu beharrezko babesa lortzeko. Saioa hasi denean ziurra zen 76k alde bozkatuko zutela, baina 78 behar ziren. COVID-19ak eragindako pandemiaren ondorioz ezarritako salbuespen egoera jada ez dago indarrean Txilen; horrenbestez, boto telematikoa ere ez dago onartuta kongresuan. Baina Giorgio Jackson ezkerreko Frente Amplioko diputatua ez zegoen hemizikloan, ezta Jorge Sabag kontserbadorea ere ez, zeina Chillan hirian zegoen, Santiago hiriburutik 400 kilometro pasara, osasunez pattal.
Jackson konfinatuta zegoen 00:00ak arte, Gabriel Boric Apruebo Dignidad ezkerreko koalizioaren presidentetzarako hautagaiak COVID-19an positibo eman zuelako lehengo astean, eta haren kontaktu estua zelako. Hortaz, gutxienez 00:00ak igaro arte eutsi behar zitzaion saioari. Jaime Naranjo sozialistak hitz egin du mozioa aurkeztu zuen diputatu taldearen izenean, eta hamabost orduz aritu da. «Behar dudan denbora guztia hartuko dut lehen orritik azkeneraino irakurtzeko, horrela inork ez dezan esan ez zuela aurrekarien berri», nabarmendu du, hasi aurretik. 1.300 orrialde izan dira: ingurumen auzitegietako epaiak, legeen zatiak, ikerketa juridikoak, prentsako artikuluak... Hamabost ordu horietan bi etenaldi baino ez ditu egin komunera joateko eta tentsio arteriala neurtzeko. Mahaspasa batzuk janda elikatu da. «Baditut energia eta indarra. Herrialde honetako justiziaren alde egindako baraualdia da. Diktadura militarrean ikasi nuen ordu luzez jan gabe egoten». Alderdikideek txalo jo diote tarteka, eta kartel batzuk zituzten eskuetan, mezu honekin: Eutsi, Naranjo diputatua!
00:00ak igarota heldu da Sabag, baita kostata iritsi ere. Izan ere, Santiagora bidean zegoela ondoezik sentitzen hasi da, eta PCR proba bat egin diote. Osasun agintariek adierazi diote probaren emaitza eduki arte bakartu zedila, baina ez die kasurik egin eta hiriburura ailegatu da. Diputatuen Ganberako osasun agintariak saihestuz heldu ahal izan da bere jarlekura. 77 boto orduan oposizioarentzat; eta 78, nahikoa prozesua aurrera eramateko, Jackson heldu denean. Frente Ampliokoak eta Naranjok elkar besarkatu dute saioaren amaieran. «Txilek epaituko ditu herrialdean inpunitate hau onartzen ari direnak», azpimarratu du Naranjok, bukaeran.
Piñeraren abokatu Jorge Galvezek hartu du hitza ondoren, eta oposizioaren jokatzeko modua kritikatu du. «Gaur bizi izan duguna eta akusazioa prestatzeko modua —inprobisatuta, hauteskundeen aurretik kokatzeko— kontuan hartuta, nola ez ulertu politikak fama txarra edukitzea».
Bi ikuspuntu mozioaz
Inkesta gehienen arabera, Boric ezkerreko hautagaiak lortuko du boto gehien azaroaren 21ean, baina Jose Antonio Kast (Alderdi Errepublikanoa) eskuin muturrekoa ez da harengandik urruti ibiliko. Beraz, eta ezustekorik ezean inork ez duenez lortuko botoen %50 baino gehiago, biak dira abenduaren 19an egitekoa den bigarren itzulira igarotzeko faboritoak. Boricek diputatuen ganberak abiarazitako prozesua txalotu du sare sozialetan: «Ez dugu baimenduko agintari gorenak herrialdearen ohorea kaltetzea». Kastek kanpainako bere mezua indartzeko baliatu du gertatutakoa. «Zalantzarik gabe, gure kongresuko zitalenetako baten gisan gogoratua izango da gaurko gaua. Maniobra politikoak, iruzurrak eta gezurrezko heroismoa, oinarririk ez duen ekintza politiko-elektoral bat justifikatzeko», idatzi du bere Twitter kontuan.
Bigarren agintaldia du Piñerak presidentetzan (2010-2014, eta 2018tik), eta bigarrenez hasi dute impeachment bat haren aurka. 2019ko udazkenekoak, eztanda sozialaren ondoren hasitakoak, ez zuen biderik egin. Salvador Allenderen kontra militarrek 1973an egindako estatu kolpeaz geroztik, Txileko presidente guztiek agintaldiak bukatu dituzte. Piñera 2022ko martxoaren 11ra arte da agintean egotekoa. Prozesua bukatu bitartean, Piñerak debekatua edukiko du herrialdetik ateratzea. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205682/eusko-jaurlaritza-laquomemoriaren-eguna-aukera-paregabea-da-biktimen-tokian-jartzekoraquo.htm | Politika | Eusko Jaurlaritza: «Memoriaren Eguna aukera paregabea da biktimen tokian jartzeko» | Bihar Memoriaren Eguna izango dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hainbat ekitaldi antolatu dituzte. ETAren biktimak gogoan izan dituzte gaur Irunen (Gipuzkoa). | Eusko Jaurlaritza: «Memoriaren Eguna aukera paregabea da biktimen tokian jartzeko». Bihar Memoriaren Eguna izango dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hainbat ekitaldi antolatu dituzte. ETAren biktimak gogoan izan dituzte gaur Irunen (Gipuzkoa). | Memoriaren Eguna izango dute bihar Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Legebiltzarrak 2010ean erabaki zuen azaroaren 10a «terrorismoaren biktimak oroitzeko eta omentzeko» Memoriaren Eguna izendatzea. Data hori aukeratu zuen, hain justu, ez alde bateko eta ez besteko biktimarik egon ez den eguntzat jotzen delako. Ordutik, erabateko batasunik gabe gogorarazi izan da egun hori, bereziki ETArenak ez diren gainerako biktimak gogoratzea alboratu duelako PPk. Memoriaren Egunaren bezperan, gaia ahotan izan dute gaur hainbat erakunde eta alderditako ordezkariek. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak azpimarratu du garrantzitsua dela guztiek gogoraraztea Memoriaren Eguna, «denak batera edo nork bere aldetik, baina ospatzea». Zupiriaren iritziz, biharko data «aukera paregabea» da biolentziaren biktimen eta haien familien tokian jartzeko. Indarkeria guztien biktimak aintzat hartzeko eta haien tokian jartzeko eguna dela zehaztu du, hori delako modua haiek pairatutako egoera «ilegitimoa eta bidegabea» ulertzeko eta jasandako «sufrimenduarekin eta saminarekin» elkartasuna agertzeko. Bestalde, Itxaso Atutxa Bizkai Buru Batzarreko EAJko presidenteak adierazi du Memoriaren Eguna lagungarria dela bizikidetza eraikitzen jarraitzeko. Bide horretan, autokritika egitea ezinbestekoa dela esan du Atutxak: «Aitortu beharko da kasu batzuetan ez ginela egon egoerak eskatzen zuen mailan». Ildo horretan, salatu du EH Bilduk ETAren biolentzia gaitzesten ez duen bitartean ezin izango dela bizikidetza normalizaturik erdietsi. «Pertsona bakoitzak autokritika egin beharko du, baina alderdi politikoek are gehiago», gaineratu du. Terrorismoaren Biktimen Oroimenezkoa Bihar, hainbat ekitaldi instituzional egingo dira biktimen alde, baina gaur Espainiako Gobernuak eta Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroak elkarrekin gogorarazi dute eguna Irungo Udaletxean (Gipuzkoa). Ekitaldian, protagonismo osoa eman nahi izan diete «terrorismoaren biktimei», baina, bereziki, ETAren biktimei. Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak gogora ekarri du urteetan biktima izatea «estigma» bihurtu zela, eta Memoriaren Egunarekin zor hori kitatu nahi dela: «Euskal herritar horien guztien ausardia eta kemena omendu eta aitortu nahi ditugu, demokrazia eta Zuzenbide Estatua babesteko mehatxuak eta xantaia pairatu zutelako». Bestelako ekitaldirik ere egongo da bihar Memoria Eguna gogorarazteko; nagusia Gogora Institutuak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak antolatu dute, Donostian. Ekitaldian, bakearekin konprometitutako pertsonak eta mugimenduak aitortuko dituzte. Eusko Legebiltzarrak, berriz, Gauerdiko iparrorratza eskulturaren pareko suontzia piztuko du goizean, eta biktimei gorazarre egingo diete. Ekitaldian izango dira, besteak beste, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, gobernuko sailburuak, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea eta legebiltzarkideak. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205683/psoeri-podemosi-eajri-eta-eh-bilduri-laquoindargabetu-dela-indargabetzearaquo-gogoraraziko-die-gutunez-labek.htm | Ekonomia | PSOEri, Podemosi, EAJri eta EH Bilduri «indargabetu dela indargabetzea» gogoraraziko die gutunez LABek | LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk berretsi du sindikatu abertzaleak lanean jarraitzen duela «mobilizazio ziklo berri bat» martxan jartzeko. | PSOEri, Podemosi, EAJri eta EH Bilduri «indargabetu dela indargabetzea» gogoraraziko die gutunez LABek. LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk berretsi du sindikatu abertzaleak lanean jarraitzen duela «mobilizazio ziklo berri bat» martxan jartzeko. | LABeko idazkari nagusi Garbiñe Aranburuk berretsi du sindikatu abertzaleak lanean jarraitzen duela «mobilizazio ziklo berri bat» martxan jartzeko, eta ziklo horren barruan greba orokorra ere sartzen dela. LAB adi aztertzen ari da laster Madrilen hartuko dituzten «erabaki garrantzitsuak», baina, hori kontuan izanik, Euskal Herriarentzat «bere bide orria» lantzeko beharra azpimarratu du. Lan erreforma eta pentsioen erreforma erabakitzen ari diren honetan, «begirada Madrilen jarrita, bai, baina Madrilen posible den hori Euskal Herrian egiaz egiteko helburuz» jardun behar dute euskal sindikatuek, haren ustez.
Horregatik, CEN eta Confebask patronalen egoitzen aurrean manifestatzera deitu du LABek, azaroaren 17rako, «orain delako garaia», eta euskal gehiengo sindikalak «ezin duelako denbora gehiago galdu» kalera atera gabe. «Urrats berriak egin behar dira, eta determinazioarekin jokatu», esan du Aranburuk. LABeko gidariak uste du «urte askoan erreformekin martxan jarri duten egitura osoa desegiteko garaia» dela. Lan harremanak eta pentsioen sistema berreskuratzeko unea da, Aranbururen irudiko,«langileek lana izan dezaten, eta pentsiodunek, pentsioa; biak ala biak duinak».
Euskal alderdien botoak langileen alde nahi dituzte
Madrilen «zabalik dauden eztabaidetan eragiteko» aukera badagoela esplikatu du LABeko idazkari nagusiak. Euskal gehiengo sindikalak «ez du ordezkaritzarik» negoziazio mahai horietan, eta, horregatik, eskutitzak igorriko dizkie Espainiako Gobernuko bi alderdiei, PSOEri eta Unidas Podemosi. «Lan erreforma indargabetzeko promesa betetzeko» exijituko die: «Indargabetu da indargabetzea, eta ez dugu onartuko hitzekin jolasean aritzea». Gobernu bazkideei «pentsio duinak bermatzeko» eskatuko die, halaber, eta gutxieneko soldata igotzeko. «Indargabetzea eta patronalarekin adostea ez datoz bat», esan du LABeko buruak; «ez dago itsasgarririk horiek lotzeko, patronalari betoa ematea litzatekeelako hori».
Dena den, LABek ez die erreparatuko soilik Madrilgo gobernuko alderdiei; EAJri ere gutun bat bidaliko dio, azaltzeko «euskal langileek ez dutela AHTa behar, lan baldintza eta bizitza duinak baizik». EH Bilduri ere igorriko dio eskutitz bat: eskatuko dio Madrilgo gobernuarekin lan erreforma indargabetzeko egin duen akordioa defendatzeko. «Eskatzen dieguna da beren botoak jar ditzatela Euskal Herriko langileen zerbitzura, erreformak indargabetu daitezen, eta murrizketa gehiago galarazteko».
Aranburuk defendatu du sindikatuek alderdi politikoei erreparatu behar dietela; «akatsa» litzateke, izan ere, haien erabakien zain geratzea. «Elkarrizketa sozialetik aterako den horren esperoan gelditzea akats bat da, patronalak beto eskubidea duelako, eta estatuko sindikatuek ez dutelako gaitasunik gizarte mailan estu hartzeko gobernua». |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205684/ticket-bai-2022ko-urtarrilaren-1ean-jarriko-da-martxan.htm | albisteak | Ticket Bai 2022ko urtarrilaren 1ean jarriko da martxan | Enpresa edo autonomoa bazara, Ticket Baik eragiten dizu, eta informazio hau zuretzat da. | Ticket Bai 2022ko urtarrilaren 1ean jarriko da martxan. Enpresa edo autonomoa bazara, Ticket Baik eragiten dizu, eta informazio hau zuretzat da. | Azken hilabeteetan, Ticket Bai eta Batuz prozedura Araba, Bizkai eta Gipuzkoako talde profesional guztien ahotan egon da.
Eskakizunek, softwarearen garapenak, foru ogasun bakoitzaren arteko aldeek eta abarrek kezka piztu dute sektore guztietan. Epeetan egindako aldaketek ere aparteko lana ekarri diete negozio bakoitzeko arduradunenei.
Ticket Bai hiru foru ogasunen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko proiektu bat da, eta kontrol bide bateratu bat ezartzen du autonomia erkidegoaren barruan diharduten fakturazio sistema guztientzat, ihes egitea eta iruzur fiskala eragozteko. Errepasa ditzagun baldintza horietatik eratorritako betebeharrak, eta nola aplikatzen diren lurralde bakoitzean.
ARABA
Arabako Foru Ogasunak eskatuko du jaulkitako faktura guztiak XML artxibo baten bidez bidaltzeko, faktura sortzen den unean bertan. XML fitxategi horrek fakturen trazabilitatea eta egiazkotasuna bermatzen duten baldintza batzuk bete behar ditu.
Araban, derrigortasuna 2022ko urtarrilaren 1ean hasiko da, honako egutegi honen arabera:
2022/01/01 à Borondatez erabakitzen duten enpresak (ezeztaezina).
2022/04/01à Arabako Foru Aldundiaren laguntzaile diren aholkularitzak (pertsona fisikoak eta juridikoak).
2022/07/01 à Sendagaien, osasun produktuen eta higiene pertsonaleko produktuen txikizkako merkataritza, bai eta JEZeko epigrafeen 2. atalean sartutako lanbide jarduerak ere.
2022/10/01 à Gainerako zergadunak.
Gainera, sistema goiz ezartzen duten pertsonek eta enpresek kenkari hauek izango dituzte:
• %60raino SZn 2022ko urtarrilaren 1a baino lehen instalatzen dutenentzat (kenkari oinarria: gehienez 5.000 €, gutxienez. 1.500 €)
• %30 arte 2020ko, 2021eko, 2022ko eta 2023ko ekitaldietan SZn, 2022/01/01etik aurrera instalatzen dutenentzat (kenkari oinarria gehienez 5.000 €, gutxienez. 500 €)
BIZKAIA
Bizkaian, Ticket Bai eta Batuz prozeduraren nahitaezko epea 2024ko urtarrilaren 1era arte atzeratu da.
Kasu honetan, eskakizunek hiru arlo hartzen dituzte: Ticket Bai bera, 140 eta 240 ereduak, eta BEZa, sozietate zerga eta errenta.
EEEL osoa bidaliko da (jaulkitako fakturak, jasotako fakturak, inbertsio ondasunak eta erkidego barruko eragiketak) 140 eta 240 ereduen bidez.
Fakturak hiru hilean behin bidaliko dira ogasunera, salbu eta IBESari atxikita dauden enpresek. Kasu horretan, fakturak aurkezten jarraitu beharko dute, gehienez ere 4 eguneko epean.
Modu goiztiarrean egin daiteke, honako kenkari hauekin:
• 2022an edo 2023an sistema informatikoak Batuz-era egokitzeko gastuen % 30eraino SZn.
• 2022an edo 2023an Batuz ezartzen duten autonomo, mikroenpresa eta ETEentzat, %15eraino PFEZn edo SZn, pizgarrien taularen arabera.
GIPUZKOA
Araban bezala, faktura sortzeko unean trazabilitatea eta baliozkotasuna bermatuko duen XML formatu espezifiko bat bidaltzea eskatuko da. Araudia bete beharrekoa da 2022ko urtarrilaren 1etik aurrera, honako ezarpen egutegi honekin:
2022/01/01 à Zerga kudeaketako profesionalak.
2022/03/01 à Jarduera profesionalak.
2022/05/01 à Txikizkako merkataritza, ostalaritza eta ostatua eta gainerako profesionalak.
2022/10/01 à Eraikuntza eta higiezinen sustapena, garraioa eta jolas, kultura eta pertsona zerbitzuekin lotutako beste sektore batzuk.
2022/12/01 à Fabrikazioa, handizkako merkataritza, telekomunikazioak eta finantzak, eta artistak.
Era berean, SZn % 60rainoko kenkariak aurreikusi dira (gehienez 5.000 €).
Kasu guztietan, aldundiek plataforma digitalak gaitu dituzte faktura gutxien sortzen dituzten enpresentzat (FakturAraba Araban, Egin Zure Faktura Bizkaian, FakturBai Gipuzkoan), baina bolumen handiagoa duten enpresentzat beharrezkoa izango da software egokia izatea, prozedura osoaren bidalketan eta jarraipenean behar bezala kudeatuko duena.
Zure enpresaren tamaina edozein dela ere, Oreka ITn, Ticket Bai-ren baldintzak betetzeaz gain,zure prozesuak modu integratuan kudeatzeko aukera emango dizun softwarea daukagu, zeinaren bidez informazioa denbora errealean lortu ahal dezakezun, erabakiak ahalik eta ondoen hartzeko. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205685/epsilonen-haize-tunela-martxan-jarriko-dute-berriz.htm | Ekonomia | Epsilonen haize tunela martxan jarriko dute berriz | CTA fundazioak akordiorako oinarriak lortu ditu Arabako Parke Teknologikoarekin, eta bi urterako alokatuko du instalazioa. 2012az geroztik geldirik zegoen, eta 600.000 euro beharko dira hura teknologikoki berpizteko. | Epsilonen haize tunela martxan jarriko dute berriz. CTA fundazioak akordiorako oinarriak lortu ditu Arabako Parke Teknologikoarekin, eta bi urterako alokatuko du instalazioa. 2012az geroztik geldirik zegoen, eta 600.000 euro beharko dira hura teknologikoki berpizteko. | Epsilon Euskadik Miñaoko (Araba) parke teknologikoan eraikitako haize tunela ufadaka hasiko da berriz. BERRIAk jakin ahal izan duenez, CTA fundazioak akordiorako oinarriak lortu ditu Arabako Parke Teknologikoarekin, hura da Epsilonek utzitako instalazioen jabea, eta gutxienez bi urterako alokatuko du tunela. CTA fundazioa aeronautikan erabiltzen diren osagaien probak egiten dituen laborategi bat da, eta sektoreko enpresa batek eginiko eskakizunei erantzuteko behar dute tunelaren teknologia. Tunela 2012az geroztik dago geldirik, eta hura teknologikoki berpizteak 600.000 euro inguruko kostua izango du parkearentzat, baina alokairuarekin estaliko luke lehen inbertsio hori.
Haize tunela Epsilon Euskadiren porrotaren ikur nagusia izan zen. 2009an eraiki zuten puntako teknologia instalazioa, 1 Formulako talde izan asmo zuenaren aerodinamika azterketak egiteko. Epsilon Euskadik, baina, porrot egin zuen 2012an, eta, hartaz geroztik, turbina geldirik egon da. Hamar urte geroago, teknologia ez da hain puntakoa, baina bai lehiakorra, eta CTA fundazioak hura berpizteko pausoa eman du. Garai hartan, tunelak 25-30 milioi euroko balioa zuela zabaldu zuten bultzatzaileek. 1.000 zaldiko potentziadun turbina du, orduko 270 kilometroko haize ufadak sor ditzakeena. 2009an, tankera horretako bi tunel zeuden Europan; egun, 30 inguru dira.
Horrelako instalazio bat berpizteko, baina, egitasmo sendo bat behar da, eta hor sartzen da jokoan CTAk esku artean duen egitasmoa. CTAk aurretik hainbat kontratu izan ditu aeronautika enpresa handiekin (Airbus, Boeing...), eta bezero berriaren nahia asetzeko tunela behar du. Parkearekin lorturiko aurreakordioaren arabera bi urterako alokatuko du tunela, eta, hortik aurrera, urtez urtez luzatu ahal izango du. Dena den, ez litzateke harritzekoa beste bizpahiru urtez luzatzea. Aurreikuspen baikor horrek eta berme osoko bezero bat izateak eraman ditu CTAko patronoak (Jaurlaritza, Bizkaiko eta Arabako aldundiak, ITP; Aernnova, Sener eta 11 enpresa txikiren elkarte bat) tunela martxan jartzera. Fundazioak Miñaon du egoitza.
Tunela berpiztea Arabako parke teknologikoaren aspaldiko helburu bat zen. Urtez luzez saltzen saiatu ondoren, azkenean alokatzea erabaki dute. Egokitze lanetarako 600.000 euroko funts bat onartu du aurrekontuetan. Egokitze lan horien artean daude, besteak beste, softwarea eta lizentziak berritzea, tuneleko tapiz mugikorra aldatzea, entsegu banku berria eraikitzea... Aeronautika probetarako egokituko dute, erabilera konplexuena dena. Ondorioz, prest legoke ere beste erabilera sinpleagoetarako, esaterako, trengintzakoak edo akademikoak.
Tunelaren berpizkundearekin Miñaoko Marie Curie eraikin osoa okupatuta legoke. Epsilon Euskadik hutsik utzi zuen 15.000 metro koadroko pabiloia da. Egun bi enpresa daude bertan: AVS NASArekin lankidetzan diharduen aeronautika enpresa eta Alisea Esco energia sektorekoa. Azken horrek 250 langile gehiago eman nahi ditu Miñaora. Handitze horrekin eta haize tunelaren aktibazioarekin, eraikin osoa okupatuta legoke.
CTAk operatuko du tunela, baina ez dio bezero bakarrari eskainiko. BERRIAk jakin duenez, lehen enkarguarekin kostuen zati handi bat estaliko luke, baina asmoa ahalik eta gehien erabiltzea da. Hainbat enpresari eskaini die dagoeneko. Bere garaian Epsilon saiatu zen tunelari erabilera industriala ematen, baina ez zuen lortu. Erakunde publikoek badakite tunela martxan jartzea albiste ona dela. Pandemiaren ondoren, aeronautika apurka berpizten ari da, eta enpresa bat erakarri izana beste batzuentzat amu ona izan daitekeela uste dute.
Urteak galerak pilatzen
Tunela berpiztu dute, bai, baina kostako zaio urteetan pilaturiko zorrak kitatzea. Izan ere, 2012an parkeak bere gain hartu behar izan zuen Epsilonek Kutxabankekin sinaturiko 16,4 milioi euroko mailegua. 2020an, esaterako, parkeak 2,8 milioi euroko ordainketa bat egin zuen, eta, ondo bidean, 2032an bukatuko du ordaintzen. Eta izan al du diru sarrerarik? Bada, hamar urtean 61.935 euro lortu dituzte bakarrik, eta horiek zinema grabazioen bitartez izan da. Urrunago joan gabe, 2019an eta 2020an instalazioek ez zuten euro bakar bat ere eman. Gauzak hala, ulertzeko da CTAren pausoak sorturiko itxaropena.
Epsilon Euskadi Euskal Herrian oinarri izango zuen 1 Formula talde bat bultzatzeko egitasmoa izan zen. World serieetan lehiatzera iritsi zen, 1 Formula azpiko mailan, baina inoiz ez zuen pauso hori eman. Azkoitian eman zituen lehen pausoak, eta 2009an eman zuen jauzia Miñaoko instalazioetara. Kalkulu ezberdinen arabera, 50 milioi euroko laguntza publikoa jaso zuen Jaurlaritzatik, baina ez zuen segidarik izan. Auziak epaitegietan bukatu zuen, eta porrot ekonomikoaren eskutik hasi zen likidazio prozesua. Hartaz geroztik, Arabako parke teknologikoaren gain erori zen instalazioen jabetza eta zorraren ardura. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205686/errusia-gas-gehiago-bidaltzen-hasi-da.htm | Ekonomia | Errusia gas gehiago bidaltzen hasi da | Gasaren prezioa beherantz egiten ari da, Gazpromek Putinen agindua bete eta Europa mendebaldera gas gehiago igortzen hasi ondoren. | Errusia gas gehiago bidaltzen hasi da. Gasaren prezioa beherantz egiten ari da, Gazpromek Putinen agindua bete eta Europa mendebaldera gas gehiago igortzen hasi ondoren. | Gasaren prezioak beheranzko bidea hartu du berriro, Gazprom Europa mendebaldeko bere biltegiak betetzen hasi dela egiaztatu ondoren. Hilabete barru entregatu beharreko gasaren kotizazioa ia %7 ari zen jaisten, eguna zalantzekin hasi ondoren.
Gaur goizean orduko 860.000 metro kubiko gas bidali ditu Alemaniara Gazpromek, Jamal-Europa gasbidearen bitartez, bezperan bidalitakoa halako bi baino gehiago. Eustream Eslovakiako gasbidearen kudeatzaileak ziurtatu du Ukraina eta Eslovakia zeharkatzen duen gasbidetik ere gas gehiago igarotzen ari dela.
Vladimir Putin Errusiako presidenteak duela bi aste Gazpromeko buru Aleksei Millerri agindu zion mendebaldeko biltegiak betetzeko, behin Errusiakoak bete ondoren. Prozesu hori atzo zen bukatzekoa.
Gas biltegien maila txikiak eskasiari buruzko kezka areagotu du azken asteetan, eta gorantz egin dio tira gas naturalaren prezioari. Putinek ukatu egin du berak bilatutako egoera izan dela, Alemaniara zuzenean doan Nord Stream 2 gasbide berriarentzat funtzionamendu baimena bizkortzeko —urte amaierarako espero da—. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205687/bihar-estreinatuko-dute-bilbon-fake-begiari-tranpa-antzezlana-familia-barruko-bortxaketa-bat-gai-hartuta.htm | Kultura | Bihar estreinatuko dute Bilbon 'Fake, begiari tranpa' antzezlana, familia barruko bortxaketa bat gai hartuta | Hasieran komedia kutsua duen pieza ilunduz joango da, erasoa azaleratuz joan ahala. Erre produkzioak konpainiak sortu du lana, eta gazteleraz ere emango dute euskaraz aurkeztu ondoren | Bihar estreinatuko dute Bilbon 'Fake, begiari tranpa' antzezlana, familia barruko bortxaketa bat gai hartuta. Hasieran komedia kutsua duen pieza ilunduz joango da, erasoa azaleratuz joan ahala. Erre produkzioak konpainiak sortu du lana, eta gazteleraz ere emango dute euskaraz aurkeztu ondoren | «Baina zer da pentsatu behar duzuna?». Gabon zahar gaua da, elkarrekin afaltzeko elkartu dira Lucia eta Celia ahizpak beren familiekin, baina pixkanaka ilunduz joango da hasierako ospakizun giroa, harik eta, antzezlanaren erdialdean, dena kolpean eta betiko lehertuko den arte: lehengusuak bortxatu egin du Uxue. Albistea ezin erabat digeriturik, izoztuta bezala geratu da haren ama une batez, ahizparen etxetik atera ez atera. «Itxoin segundo bat, pentsatu beharra dut». Eta orduan helduko da alabaren galdera. Itxura batean, komedia maskara jantzita hasten den tragedia bat kontatzen du Erre produkzioak konpainiaren Fake, begiari tranpa antzezlanak, eta bihar estreinatuko dute Bilboko Arriaga antzokian. David Caiñarena da testua; Gorka Minguez eta Caiñak zuzendu dute lana, eta Maria Urzelai, Aitor Fernandino, Leire Ucha, Lorea Intxausti eta Albar Cirarda aktoreak izango ditu oholtzan. «Ez dugu inolaz ere gaia fribolitatez lantzen», esan du idazleak, «komediarako tarterik ez dagoen lekuan ez dago komediarako tarterik».
«Familiako kideek maiz ez dute gehiegitan elkar ikusten, eta itxura garrantzitsua da horregatik», azaldu du Minguezek. «Festa giroan murgilduta dirudi denak hasieran, eta irudiko du antzezlana ere komedia arin bat izango dela, baina puntu batean zerbait gertatzen da, eta horrek goitik behera irauliko ditu pertsonaia hauen bizitzak eta haien arteko harremanak». Zuzendari eta aktorearen hitzetan, sendoa da pertsonaien eraikuntza, eta ikuslea pertsonaia guztiekin identifikatuko dela iritzi dio, «batzuekin gehiago eta besteekin gutxiago», eta haietako batzuk berehala lotuko ditu bere gertuko inguruko jendearekin.
Kontaera ez-lineala
Kronologikoki apurtuta taularatuko dituzte gertakariak antzezlanean, eta, beraz, «puzzle bat balitz bezala» osatu beharko du ikusleak eszenan ikusten duena. «Publikoak pertsonaiek baino informazio gehiago izango du, eta, ondorioz, gezurretan noiz ari diren ere jakingo du», azaldu du Caiñak. Eta gezurra izango da nagusi, gainera, lehen eszenatik hasi eta azkenera arte. Minguezek eman du antzezlanean kontatzen den gezurrik onberenaren adibidea: «22:00etan jango dituzte mahatsak, itxura batean, amonaren mesedetan». Baina pertsonaiek kontatzen dituzte gezur larriagoak ere, eta publikoa izango da guztien lekuko. «Komedia irudi lezakeen eszena bat ez da agian hain komikoa, badakizunean zeri buruz ari diren gezurretan pertsonaiak».
Eta, ildo horri jarraituta, antzerkiaren artifizioa ere bistara uztea izan da konpainiaren apustua.
Antzerkiaren barrunbeak bistara
Ideia horri tiraka osatu dute eszenografia ere. Haren aurrez aurre jarriz gero, etxe barrualde errealista bat baino ez du ikusiko ikusleak: afarirako prest dagoen mahaia, sutondoa gainean Pazko lore batekin, Gabonetako arbolaren argiak piztu eta itzalian, eta baita Olentzeroren iruditxoa ere leihora igotzen jostailuzko eskailera batzuetan gora. Ez du bere gezurra ezkutatzen egia horrek, ordea, zeren eta nahikoa baita lerro zuzen horretatik metro erdi bat apartatzea, irudi hori ere atrezzo hutsa dela ikusi ahal izateko, eta agertokiaren bazterreko tresnez eta txokoez ohartzeko.
Antzera jokatuko dute aktoreek ere, eszenaren erdian ez daudenean, haren ertzetan ikusi ahalko dituelako publikoak, eserita, zain. «Antzerkiaren barrunbeak erakutsi nahi nituen, horiek ere artifizio bat diren neurrian», azaldu du Minguezek.
«Antzerki akrobatak». Hala sentitzen dira aktoreak antzezlanean, Leire Ucha aktorearen hitzetan. «Kontakizuna ez dagoenez kronologikoki ordenatuta, aktoreok ziztu bizian aldatu behar dugu animo egoera batetik bestera, eta segundo bakarra izaten dugu maiz kontzentratzeko».
Bi bertsio egitearen onurak
Konpainiak aurrez ere lan talde ia berberarekin egin izan du lan. Nola heldu gara honetara? izeneko komedia estreinatu zuten iaz, esaterako, eta Albar Cirarda eta Lorea Intxausti aktoreak batu zaizkie taldera oraingoan. Pozik azaldu dira biak aukerarekin, eta taldera ekarri duten «aire freskoa» eta «indarra» eskertu dute gainerako kideek.
Jatorriz gazteleraz idatzi du testua Caiñak, eta Maria Urzelaik itzuli du. Biharko estreinaldiaz aparte, hurrengo urterako beste bost emanaldi ere badituzte itxita. Gazteleraz ere emango dute pieza, eta Arriagan bertan egingo dute estreinaldia, etzi. Kasu horretan Maribel Salas, Gemma Martinez eta Gorka Minguez aktoreak arituko dira, hurrenez hurren, Urzelairen, Ucharen eta Fernandinoren ordez. Antzezlan berak bi aktore talde izan ditu, beraz, eta, Aitor Fernandinoren hitzetan, hasieran horrek «defizit bat» irudi lezakeen arren, aktoreentzako onuragarria izan da. «Gure rol bera jokatzen ikusi ahal izan ditugu gure lankideak, eta aberasgarria izan da hori». |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205688/25000-parte-hartzailetik-gora-izango-dira-igandean-behobia-donostian.htm | Kirola | 25.000 parte hartzailetik gora izango dira igandean Behobia Donostian | COVID-19 tarteko %25 gutxitu dute parte hartzea. Gainera, hainbat neurri hartu dituzte. Hala, derrigorrezkoa izango da musukoa erabiltzea irteeran eta helmugan, anoa nahiz berreskuratze guneak kendu dituzte eta 15 minutu luzatu dute irteeren ordutegia lasterketaren dentsitatea murrizteko ibilbide osoan. | 25.000 parte hartzailetik gora izango dira igandean Behobia Donostian. COVID-19 tarteko %25 gutxitu dute parte hartzea. Gainera, hainbat neurri hartu dituzte. Hala, derrigorrezkoa izango da musukoa erabiltzea irteeran eta helmugan, anoa nahiz berreskuratze guneak kendu dituzte eta 15 minutu luzatu dute irteeren ordutegia lasterketaren dentsitatea murrizteko ibilbide osoan. | Urtebeteko etenaren ostean bueltan da Behobia-Donostia lasterketa. Koronabirusaren pandemia tarteko, parte hartzaile gutxiago izango dira, 25.000 inguru, duela bi urte baino %25 gutxiago. Kategoria guztiak kontuan hartuta, 27.000 izango dira. Emakumeen parte hartzea %25etik gora egongo da. Aurtengo elastikoan ageri den ortzadarrari jarraituz, antolatzaileak ilusioz begiratzen diote igandeari. Lasterketa antolatzeko ohi baino denbora gutxiago izan dute, eta osasun neurriak ere ezarri behar izan dituzte. Baina dena prest dute iganderako.
Aipatu bezala, COVID 19a tarteko hainbat osasun neurri hartu behar izan dituzte. Hala, derrigorrez musukoa erabili beharko da irteera taldeetan, abiatu arte; baita helmugan, hornidura poltsa jaso arte. Bestalde, Lksterketan musukoa ez da jantzita eramango, baina gainean eraman beharko da. Gainera, pilaketak saiheste aldera, Gainera, 15 minutu luzatu da irteeren ordutegia lasterketaren dentsitatea murrizteko ibilbide osoan. Bestalde, ez da ohiko korrikalarien azoka. egingo. Horren ordez, Kamisetak eta dortsalak jasotzeko puntua Reale Arenan jarriko da, Ostiralean 12:00etatik 21:00etara jaso ahalko dira, eta larunbatean 10:00eatik 20:00etara. Horrekin batera, irteerako kontsignan pilaketak ahal bezainbeste saihesteko, irteera aurreko kontsignak erabiltzea gomendatzen dute, eta irteerara talde bakoitzari egokitutako ordua baino 45 minutu baino lehenago ez sartzea, eta tarte hori murriztea euria eginez gero. Osasun agintarien aholkuak jarraituz, solidoen anoa puntuak kendu dituzte. Ur eta isotonikoenak, berriz, kendu egin dituzte. Indarberritze guneak ere kendu egin dituzte:
Irteten lehenak handbikekoak izango dira, 09:30ean. Bost minutu beranduago patinatzailea. Lasterkariei dagokionez, emakumeen proba 09:55ean abaituko da, eta emakumezkoena 10:00etan. Faboritoen artean izen hauek aipatu behar dira: Carles Castillejo, Jaume Leiva, Jesus Olmo, Nuria Lurgueros, Raquel Lardin eta Susana Rodriguez. Aipatzekoa da Maite Maiora mendi korrikalariak bertan parte hartuko duela. Azken aldietan bezala, larunbatean Behobia Txikia jokatuko da. Ohi baino parte hartze txikiagoa izango du honek ere, 1-500 haur inguru. Anoetako estadio txikian izango da, eta haur bakoitzak heldu batekin sartu ahal izango du. |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205689/sexu-jazarpena-salatzeko-metoo-kanpaina-bat-abiatu-dute-frantziako-hedabideen-munduan.htm | Bizigiro | Sexu jazarpena salatzeko '#MeToo' kanpaina bat abiatu dute Frantziako hedabideen munduan | Zortzi emakumek sexu indarkeria leporatu diote Frantziako telebistako aurkezlerik ezagunenetako bati: Patrick Poivre d'Arvor TF1 kateko albistegi nagusiko aurkezlea izan zen 21 urtez. Libération kazetak argitaratu ditu zortzi emazteen testigantzak, izen-abizenekin. | Sexu jazarpena salatzeko '#MeToo' kanpaina bat abiatu dute Frantziako hedabideen munduan. Zortzi emakumek sexu indarkeria leporatu diote Frantziako telebistako aurkezlerik ezagunenetako bati: Patrick Poivre d'Arvor TF1 kateko albistegi nagusiko aurkezlea izan zen 21 urtez. Libération kazetak argitaratu ditu zortzi emazteen testigantzak, izen-abizenekin. | Patrick Poivre d'Arvor Frantziako aurpegirik ezagunenetako bat da. Ez zen alferrik egunero agertu TF1eko gaueko albistegia aurkezten, 1987tik 2008ra. Baina aurretik ere Antenne 2 kateko 20:00etako albisteen aurkezlea izan zen 1976tik 1983ra. Salatu dutenez, kazetari gisa eginiko ibilbide hori bezain luzea da haren sexu indarkeria. Aurtengo otsailean salatu zuten bortxaketarengatik lehen aldiz. Gaur, Libération agunkariak zortzi emakumeren lekukotasuna argitaratu du. Izen-abizenekin, eta aurpegia erakutsiz, bortxaketa, jazarpena eta sexu indarkeriako bestelako ekintzak leporatu dizkiote.
Aurtengo otsailean hasi zen salaketa zaparrada: Florence Porcel idazleak epaitegian salatu zuen Poivre d'Arvorrek bortxatu egin zuela hainbatetan, 2004tik 2009ra. Salatzaile guztiek adierazi dute aurkezleak bere boterea erabilita egiten ziela eraso emakumeei, askotan menpeko lankideei, eta inguruko askoren isiltasunak egin zuela posible salaketarik eta zigorrik gabe zenbait hamarkadaz jarraitu izana horretan.
Porcelen salaketak zabaldu zuen lekukotasun zaparrada. Izan ere, hurrengo aste eta hilabeteetan hainbat emakumek kontatu zuten aurkezleak sexu erasoa egin ziela. Le Monde egunkariak zortzi lekukotasun argitaratu zituen martxoan. Denera 22 emakumek salatu zuten aurkezlea Poliziaren aurrean.
Edonola ere, Nanterreko Auzitegiak afera artxibatzea erabaki zuen ekainaren 24an, lau hilabeteko ikerketa egin ostean, lege hausteak preskribatuta zeudelakoan, edo behar adina proba ez zegoelakoan. Uztailean beste emakume batek salatu zuen, eta adierazi zuen aurkezleak bortxatu zuenean 16 urte baino ez zituela.
Libération-ek ikerketaren txostena aipatu du. Horren arabera, ikertzaileek ondorioztatu zuten aurkezleak bere ospeaz abusatzen zuela, eta sistematikoki egiten ziela eraso erredakzioko langileei. «Antzera jokatzen zuen beti biktimengana hurbiltzeko, eta bortitz aritzen zen, limurtzeko inongo saiorik egin gabe, eta kontra egitera ausartzen ziren emakumeenganako inongo errespeturik gabe».
Egunkariaren arabera, Porcelek datorren astean beste salaketa bat aurkeztuko du, afera berriz zabaltzeko. Salaketa jarri duten emakumeek elkarte bat sortuko dutela iragarri dute, #MeTooMedias izenekoa. Adierazi dutenez, euren helburua «hedabideetan isilean sufritzen ari diren gizon-emakumeen» borroka bultzatzea litzateke.
Poivre d'Arvorrek 74 urte ditu egun, eta erretiroa hartuta dago. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205690/irati-jimenezek-begiak-zabalduko-zaizkizue-saiakera-kaleratu-du.htm | Kultura | Irati Jimenezek 'Begiak zabalduko zaizkizue' saiakera kaleratu du | Literaturari eta euskal letren sistemari buruzko gogoetak jaso ditu bertan, arazoez ohartaraziz eta aterabideak proposatuz. Elkar etxeak argitaratu du. | Irati Jimenezek 'Begiak zabalduko zaizkizue' saiakera kaleratu du. Literaturari eta euskal letren sistemari buruzko gogoetak jaso ditu bertan, arazoez ohartaraziz eta aterabideak proposatuz. Elkar etxeak argitaratu du. | Genesian, sugeak Evari esaten dio jainkoak gezurra esan diela, ez direla hilko sagarra jaten baldin badute: «Begiak zabalduko zaizkizue, eta dena ikusteko gai izango zarete». Irati Jimenez idazlearen ustez, literaturak badu irakurlea ernarazteko gaitasun hori, «lagun dezake errealitatea ikusten». Horregatik jarri dio Begiak zabalduko zaizkizue izena literaturari buruz «maitasunez» eta «pasioz» idatzi duen liburuari. Elkar etxearekin eman du argitara.
Liburua zera da, Xabier Mendiguren editorearentzat: «Altxor bat, mirari bat eta maitasun adierazpen bat; bere bikotekideari, euskal letrei, literaturari, irakurleei eta idazleei, literaturaren zeremonian parte hartzen duten guztiei». Jimenezek 280 orrialdeko saiakera mardul batean bildu ditu azken urteetan idatzitako gogoetak; literaturari buruz, orokorrean, eta euskal letren sistemari buruz ere bai, haren azterketa kritiko bat egin baitu. «Baina kritika egiteko moduan bereizten da gurean ohi den estilotik», Mendigurenen ustez. «Normalean oso ozpinduta aritzen gara, eta Irati, berriz, maitasunez ari da, sutsu, eta esanez: ‘Ez, ez, hau konpondu egin behar dugu’».
Literatura irakurketa dago liburuaren sorburuan, jakina: literatura onarena eta txarrarena. Izan ere, Jimenezek azaldu du «gaizki idatzitako era guztietako testuak» irakurtzeko afizioa izan zuela bolada batean, eta horrek balio izan ziola bere buruari galdetzeko zerk funtzionatzen zuen eta zerk huts egin; zer den ondo eta gaizki idaztea.
Horren ondoren, beste muturrera jo du. «Momentu txar batzuk pasatu nituen laguntasun bat apurtu zelako, eta ez neukan gogorik testu eskasak irakurtzeko; kontrakoa, literaturak ase zidan nik neukan edertasun eta laguntasun egarria», azaldu du.
Liburua lau atal nagusitan dago banatuta, eta eranskin bat, bibliografia bat eta izenen aurkibide bat ditu amaieran. Hor ageri diren izenek balio dute liburuak proposatutako bidaiak izango dituen geldialdi batzuk imajinatzeko: aipamen asko dituzte Charles Baudelairek, Miguel de Cervantesek, Raymond Chandlerrek eta Rainer Maria Rilkek, besteak beste; baita Gabriel Arestik, Axularrek, Harkaitz Canok eta Joseba Sarrionandiak ere.
Horiez gain, Jorge Manriqueren poesia lirikoa, Joxe Austin Arrietaren Abuztuaren 15eko bazkalondoa, Mikel Hernandez Abaituaren Narrazio tailerra, Jose Martiren diskurtsoak eta Txomin Agirreren sermoiak aipatu ditu idazleak. Horiek guztiak ageri dira liburuan.
Arazoak eta aukerak
Liburua bera nola sortu duen kontatu du Jimenezek lehen zatian, hipotesi bat jarrita mahai gainean: «Momentu baxu batean gaude sorkuntzari eta beste hainbat gaitz historikori dagokienez». Hor ohartarazi du literatura, irakurleak konkistatu beharrean, irakurleak galtzen ari dela. «Uste dut arazoa ez dela inolaz ere konponezina, eta arazoak ditugula onartzea bera dela dagoen erresistentziarik handiena».
Bigarren atalak Hotz egiten du euskal literaturan du izena. Euskal literatura garaikidearen analisi edo diagnostiko bat egin du egileak, eta, aurretik aurkeztutako hipotesian sakonduz, arazoetako batzuk azaldu ditu: irakurleen galera, zer eratako literatura egiten eta prestigiatzen den, zer eratakoa ez den egiten... Euskaldunen ustezko «hoztasunaren» bidez adierazi du hori: «Arazo historiko ebidenteengatik, ez gara munduko komunitaterik irekiena; pudorea daukagu, eta hori da gure literatura».
Literaturari orokorrean heldu dio hirugarren zatian. «Asko hitz egiten dugu literaturaz, baina batere ez dugu hitz egiten literaturaz». Jimenezen ustez, literatura ez zaie esplikatzen ez irakurleei ez idazleei. «Gaizki ikusita dago ikasten egotea, kalera jakinda atera behar duzu. Idazleok autodidaktismo basati batera gaude behartuta, inork ez dizulako esplikatzen nola idazten den».
Zati horretan azalpen praktiko batzuk eman ditu: zer den denbora literarioa, narratzailea, autofikzioa, egia, egiantza, sinesgarritasuna, dialogoak... Irakurleei hitz eginda, zuzenean.
Izan ere, errespetuz hitz egin nahi du irakurleez. «Irakurleei etengabe esaten zaizkie haiei buruzko gauza oso itsusiak; euri fin bat erortzen da haien gainean egunero». Asko saltzen diren liburuak txarrak diren ustea kritikatu du, esaterako: «Munduko libururik itzuliena On Kixote da; beraz, hori ez da posible».
Liburuko laugarren zatian, aurretik azaldutako arazoei aurre egiteko moduak proposatu ditu. Zer behar du gure literaturak? izena eman dio atalari. «Horrelakoetan kritika aipatzen dugu, izango ez bagenu bezala, eta uste dut izan badugula, ez dakidana da ondo egindakoa den; sormena, adibidez, ez da aipatzen, bermatuta balego bezala, baina ez dago bermatuta, eta sormena sortzea zaila da». Berdin umorearekin; haren falta sumatzen du: «On egingo liguke».
Liburuaren kumeak
Jimenezek beste liburu bat aurkeztu zuen joan den urrian: Ogia eta zirkua, Harkaitz Canoren Neguko zirkua liburuko ipuinei buruzko saiakera bat. Anbizio handiagoko liburu honetatik sortutako kume bat da hura, idazlearen ustez, baita Deabruaren eskola ataria ere. Elkarrekin irakurtzeko ariketa bat proposatu nahi izan die irakurleei.
Gainera, hilaren 19an, emankizun bat egingo du Literaktum jaialdian: «Entzuleak konbentzitu nahi ditut euskal literatura, begirada aldatzen baldin badugu, ez dela urrun eta aspergarria, baizik eta literatura apasionante bat». |
2021-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/205691/65-urtetik-gorakoek-eta-zaurgarrienek-hirugarren-dosia-beharko-dute-osasun-ziurtagiriari-eusteko-iparraldean.htm | Gizartea | 65 urtetik gorakoek eta zaurgarrienek hirugarren dosia beharko dute osasun ziurtagiriari eusteko Iparraldean | Macron Frantziako presidenteak positiboen gorakadari aurre egiteko neurriak iragarri ditu, eta beste dosi bat hartzera deitu ditu herritarrik zaharrenak. Abenduaren 15ean sartuko da indarrean baldintza berria. | 65 urtetik gorakoek eta zaurgarrienek hirugarren dosia beharko dute osasun ziurtagiriari eusteko Iparraldean. Macron Frantziako presidenteak positiboen gorakadari aurre egiteko neurriak iragarri ditu, eta beste dosi bat hartzera deitu ditu herritarrik zaharrenak. Abenduaren 15ean sartuko da indarrean baldintza berria. | Positibo kasuen eta ospitaleratzeen gorakadaren aurrean, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak koronabirusari aurre egiteko neurri berriak iragarri ditu. Ez die, ordea, herritar guztiei eragingo: 65 urtetik gorakoek eta zaurgarrienek hirugarren dosia hartu beharko dute osasun ziurtagiria eduki nahi badute abenduaren 15etik aurrera ere. «Hori da irtenbidea».
Frantziako presidentea osasun krisia hasi zenetik bederatzigarren aldiz mintzatu zaie herritarrei. Agerraldia osasun egoeraz aritzeko baliatu nahi izan du, baina batez ere «txertatze kanpaina berpizteko», Asanbleako presidente eta Macronen alderdikide Richard Ferrandek bezperan azaldu duenez.
Estatuburuaren iritziz, txertoari eta osasun ziurtagiriari esker «epidemia menperatzea lortu» dute, baina oraindik ez dute hura «amaiarazi», bosgarren olatua hasi baita. 2020ko abenduaz geroztik, Frantziako Estatuan 100 milioi dosi baino gehiago jarri dituzte, baina aurrera jarraitzeko beharra ikusi du Macronek, eta hirugarren dosia hartzeko deia egin die herritarrik zaharrenei.
Iragan ostiralean, Frantziako Asanbleak baiezkoa eman zion osasun ziurtagiriaren erabilera uztailaren 31 arte luzatzeari, eta Konstituzio Kontseiluak gaur onartu du erabaki hori; datorren astelehenera arte irautekoa zen, baina orain diputatuek ziurtagiria hurrengo udaraino derrigortzeko ahala eman diote Frantziako Gobernuari. Halere, horrek ez du esan nahi epe horretan guztian beharrezkoa izanen denik.
Hainbat lekutan sartzeko, derrigorrezkoa da osasun ziurtagiria aurkeztea: besteak beste, ostatuetan, merkataritza guneetan, kultur eta kirol guneetan, eta distantzia handiko trenetan. Gainera, osasun zentroetara sartzeko ere beharrezkoa da, larrialdietan salbu.
Hortaz, leku horietara joateko, PCR edo antigeno proba negatibo bat, COVID-19aren kutsatze froga bat edo txertoaren pauta osoaren ziurtagiria behar dute herritarrek.
«Tratamendu eraginkorragoak», urtea amaitu aurretik
Osasun ziurtagiriari buruzko erabakiaz gain, Macronek jakinarazi du COVID-19aren kontrako «tratamendu eraginkorragoak» urtea amaitu aurretik izango dituztela eskura.
Ez du, ordea, xehetasun handirik eman horietaz: «Frantzia goiz hasi zenez ikerketak egiten, birusaren kontrako arma berri bat izango dugu». |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205716/emakume-bat-hil-da-uztaritzen-errobi-ibaian-itota.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Uztaritzen, Errobi ibaian itota | Atzo arratsaldean aurkitu zuten 59 urteko emakumea, eta larrialdi zerbitzuek ezin izan zuten ezer egin. | Emakume bat hil da Uztaritzen, Errobi ibaian itota. Atzo arratsaldean aurkitu zuten 59 urteko emakumea, eta larrialdi zerbitzuek ezin izan zuten ezer egin. | 59 urteko emakume bat hil zen atzo arratsaldean Uztaritze (Lapurdi) zeharkatzen duen Errobi ibaian, itota. Larrialdi zerbitzuek 15:30ak aldera jaso zuten abisua, baina bertaratu ziren suhiltzaileek eta anbulantziek ezin izan zuten ezer egin.
Suhiltzaileek uretan egin behar izan zuten bilaketa, baina emaztea aurkitu zutenerako hilda zegoen. Argitzeko dago zergatik erori zen. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205717/bortxatu-egin-dutela-salatu-du-emakume-batek-abandon.htm | Gizartea | Bortxatu egin dutela salatu du emakume batek Abandon | Emakumeak salaketa jarri du, eta Ertzaintza gertatu zena ikertzen ari da. Donostian, gizon bati sei urteko kartzela zigorra ezarri diote 2017an egindako eraso bategatik. | Bortxatu egin dutela salatu du emakume batek Abandon. Emakumeak salaketa jarri du, eta Ertzaintza gertatu zena ikertzen ari da. Donostian, gizon bati sei urteko kartzela zigorra ezarri diote 2017an egindako eraso bategatik. | Emakume batek salatu du gizonezko batek bortxatu egin zuela joan den asteburuan, Bilbon. Abandon gertatu zen erasoa, hiriburuko erdigunean, larunbat goizaldean, El Correo kazetak jakinarazi duenez. Emakumearen esanetan, gizonezkoak kale txiki batera eraman zuen, eta bertan bortxatu egin zuen.
Ezagutu berri zuen, eta sakelako telefonoa eta diru zorroa ere lapurtu zizkion.
Emakumeak salaketa jarri du: erasoa gertatu eta berehala, kalean zeuden udaltzainengana jo zuen, eta gero Ertzaintzan jarri zuen salaketa. Hain justu, ertzainak arduratu dira ikerketaz; oraindik ez dute inor atxilotu.
Sei urteko zigorra
Donostiako Auzitegiak gaur jakinarazi du sei urteko kartzela zigorra ezarri diola gizon bati 2017ko otsailean emakume bati egin zion sexu eraso bategatik.
Hasieran, fiskaltzak bederatzi urteko zigorra eskatzen zuen, baina ahozko epaiketan gertatutakoa aitortu du akusatuak, eta akordio batera heldu da akusazioarekin eta fiskaltzarekin. Mozkorra zegoela aitortu dute leungarri gisa.
Kartzela zigorraz gain, 6.000 euroko kalte ordainak ordaindu beharko dizkio biktimari, eta hamar urtez ezingo du harengana hurbildu, ezta harekin harremanik izan ere. Kartzelatik irtendakoan sei urtez behatuko dute.
Erasoa 2017ko otsailaren 10ean izan zen, biktima, erasotzailea eta beste gizon bat hainbat tabernatan parrandan ibili ostean, Intxaurrondo auzoko garaje batzuetara joan zirenean. Hirugarrenak alde egin zuen unea baliatu zuen zigortuak erasoa egiteko. 26 urte zituen une hartan. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205718/ehun-positiboren-langa-gainditu-dute-nafarroan-lehen-aldiz-irailetik.htm | Gizartea | Ehun positiboren langa gainditu dute Nafarroan, lehen aldiz irailetik | Nafarroako Osasun Departamentuaren behin-behineko datuen arabera, 129 kasu atzeman dituzte egun bakarrean | Ehun positiboren langa gainditu dute Nafarroan, lehen aldiz irailetik. Nafarroako Osasun Departamentuaren behin-behineko datuen arabera, 129 kasu atzeman dituzte egun bakarrean | COVID-19aren transmisio kurba goranzkoan da berriro; mantso, baina etenik gabe. Eusko Jaurlaritzak astean behin ematen ditu egunean eguneko kutsatzeei buruzko datuak; Nafarroako Gobernuak, berriz, egunero. Atzo Osasunbideak eginiko PCR eta antigeno proben behin-behineko emaitzek agerian utzi dute izurria ez dela bukatu: beste 129 positibo egun bakarrean. Kopuru handiena da abuztuaren 31tik, eta ehun positiboren langa gainditzen den lehen aldia irailaren 2az geroztik. 208 kasu atzeman dituzte astelehenetik.
Transmisioak lau astez jarraian egin du gora Nafarroan. Intzidentziaren hazkundeak, baina, ez du isla zuzenik izan ospitaleen egoeran, oraingoz. Oraintxe, 29 pertsona daude Nafarroan ospitaleratuak COVID-19ak jota, eta, horietatik, sei gaixo larri daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.
Adituek arretaz begiratzen diote goranzko joerari, eta lasaitzeko motiborik ez dela diote.
Azken hamalau egunotako intzidentzia metatuari adin tarteka erreparatuta, bost multzok dute kutsatze tasa handia: 11 urtetik beherako haurrak (186 kasu 100.000 biztanleko), 40 eta 49 urte arteko herritarrak (148 kasu 100.000 biztanleko), 50 eta 59 urte artekoak (101 kasu) eta 70-79 artekoak (141).
Azken asteotako datuez hitz egin zuen Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak, Ser irrati katean. Intzidentzia «handia» dela onartu zuen kontseilariak, «kasu guztiak azaleratzen ari garelako, detekzio sistemari esker». Hala ere, izurriaren larritasuna neurtzeko aldagairik garrantzitsuena uneotan «ospitaleen egoera» dela azpimarratu zuen Indurainek: «Oraingoz, apala da izurriak Nafarroako ospitale sisteman duen eragina: ohe gutxi erabiltzen ari dira COVID-19rako, %2 inguru, eta gaixo kritikoak ere gutxi dira». |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205719/neurri-zehatzik-gabeko-lehen-zirriborroa.htm | Mundua | Neurri zehatzik gabeko lehen zirriborroa | NBEk filtratu egin du COP26ko partaideei aurkeztu dieten hitzarmenerako zirriborroa. Bertan ez da aipatzen erregai fosilei jarri beharreko mugarik; lanean jarraitzeko beharra azpimarratzen du soilik. | Neurri zehatzik gabeko lehen zirriborroa. NBEk filtratu egin du COP26ko partaideei aurkeztu dieten hitzarmenerako zirriborroa. Bertan ez da aipatzen erregai fosilei jarri beharreko mugarik; lanean jarraitzeko beharra azpimarratzen du soilik. | Bezperan Greenpeacek egin bezala, goizaldean NBE Nazio Batuen Erakundeak ere zabaldu egin du COP26ko goi bileran parte hartzen ari diren estatuei aurkeztuko dieten negoziaziorako lehen dokumentua. Idatziak ez du aipatzen erregai fosilei jarri beharreko muga zehatzik; soilik ohartarazten du tenperaturak dagoeneko 1,1 gradu igo direla industria aurreko mailekin alderatuta, eta igoera gehigarri batek klima larrialdia okerragotu eta muturreko fenomenoak ugarituko dituela.
Alok Sharma COP26ko presidenteak egindako zirriborroak bai eskatzen die Parisko Hitzarmena sinatu zuten herrialde aberatsei diru gehiago jar dezatela garabidean diren herrialdeen esku, emisioen murrizketarako beharrezko aldaketak martxan jar ditzaten eta klima larrialdiaren ondorioetara egokitu daitezen, horiek jasango dituzte-eta kalterik larrienak. Zirriborroak «atsekabea» adierazten du, oraindik ez delako lortu 2012an herrialde aberatsek hartu zuten konpromisoa: 2020tik aurrera 85.000 milioi euro baino gehiago bideratzea urtero garabidean diren herrialdeetara. Gainera, estatu horiek «babes nabarmen handiagoa» beharko dutela dio testuak.
Horrez gain, Parisko Hitzarmenean jasotako helburuak egin ditu bere. Hau da, Lur planetaren berotzea mende amaierarako bi gradutara mugatzea —industriaurreko tenperaturarekin alderatuta—, eta 1,5 graduko helburura ahalik eta gehien hurbiltzeko saiakera egitea. Azken xede hori posible egiteko, ordea, nabarmendu du «ekintza eraginkor esanguratsuak» behar direla «hamarkada kritiko» honetan, 2030erako karbono dioxidoaren isuriak %45 murriztu eta «mende erdialde ingururako» karbono neutraltasuna lortzeko.
Dokumentuak «kezka handia» aitortzen du estatuek orain arte beren buruari ezarri dizkieten konpromiso ez lotesle guztiak beteta ere karbono dioxido isuriak %13,7 igoko liratekeelako 2030erako, 2010eko kopuruekin alderatuta. Hala, proposatzen du estatuen arteko mahai bat sortzea, zeinak kideak urtez urte konpromiso handiagoak hartzera bultzatuko dituen eta aurrez hartutakoak betetzen dituztela gainbegiratuko duen.
Parisko Hitzarmenaren arabera, estatuek bost urtero berrikusi behar dituzte isuriak mugatzeko beren buruari ezarritako konpromisoak. Ildo horretan, Anbizio Handiko Koalizioa deiturikoak —AEBak, EB Europako Batasuna eta klima aldaketarengatik arriskurik handienean dauden herrialdeak biltzen dituenak— proposatu du epe hori urtebetera murriztea, 1,5 graduko helburua betetzeko bidetik kanpo dauden herrialdeen kasuan.
Parisen hitzartutakoa betetze aldera, 2022rako neurri gehigarriak har ditzatela eskatzen die dokumentuak estatuei. Neurri horien artean, ikatzaren erabilera eta erregai fosilen ustiaketara bideratutako diru laguntzak «lehenbailehen» alboratzeko galdegin die.
Zirriborroaren edukia negoziatuko dute munduko agintariek datozen hiru egunetan, eta dokumentua COP26ren amaierarako espero den akordioaren oinarria izatea espero da.
Negoziaziorako idatziaren edukia publiko egin da Climate Action Tracker klimaren ikerketarako egitasmoak mende amaierarako egin duen azken iragarpenaren biharamunean. Talde horretako zientzialariek atzo ohartarazi zutenez, estatuek 2030erako ezarriak dituzten konpromisoetan oinarrituta, Lur planetaren tenperatura 2,4 gradu berotuko da mende honetan, eta gisa horretako tenperatura igoera batek klima hondamendi ugari eragingo lituzke mundu osoan. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205720/kasedako-hilketagatik-zigortutakoetako-bati-45-urtera-jaitsi-diote-zigorra.htm | Gizartea | Kasedako hilketagatik zigortutakoetako bati 45 urtera jaitsi diote zigorra | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du espetxealdi iraunkor berrikusgarria kendu behar zaiola, aitari arma emateagatik ezin zaizkiolako egotzi semeari hiru hilketak. | Kasedako hilketagatik zigortutakoetako bati 45 urtera jaitsi diote zigorra. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du espetxealdi iraunkor berrikusgarria kendu behar zaiola, aitari arma emateagatik ezin zaizkiolako egotzi semeari hiru hilketak. | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak zigorra murriztu dio Emilio Jimenezi, Kasedako hilketa hirukoitzean tiro egin zezan aitari arma eman zionari, eta, espetxealdi iraunkor berrikusgarriaren ordez, 45 urteko espetxe zigorra ezarri dio, Kasedan 2018an hil zituzten familia bereko pertsona bakoitzeko hamabost urte.
Joan den ekainean, Nafarroako Auzitegiak Emiliori eta Juan Carlos Jimenez aitari espetxealdi zigor berrikusgarria ezarri zien, 2018an Fermin Jimenez Etxeberria eta haren seme Jose Antonio eta Cristian tiroz hiltzeagatik. Epaiketan, Juan Carlos Jimenezek bere gain hartu zituen hilketak, baina Emilio semeari ere, aitari bezala, espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezarri zioten, bera izan zelako aitari tiro egiteko arma eman ziona. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak orain ebatzi du, ordea, arma emateagatik ezin zaiola egotzi ondoren gertatutakoaren hildakoen kopurua, hori tiro egin zuenari dagokiola argudiatuz.
Gakoa da Espainiako Zigor Kodearen arabera bi pertsona baino gehiago hiltzea dela espetxe zigor berrikusgarria ezartzeko arrazoietako bat, hilketa oso larritzat jotzen duelako. Nafarroako Auzitegi Nagusiak azaldu du arma emate hutsagatik ezin zaizkiola Emilio Jimenezi hiru hilketak leporatu, hildako kopurua haren kontrolpean ez zegoen aldagai bat delako.
Nafarroako mota horretako lehen zigorrak
Nafarroan ezarri diren lehen espetxe zigor berrikusgarriak izan ziren Jimenez aita-semeenak. 2018ko irailaren 18an, Fermin Jimenez eta haren bi seme hil zituzten Kasedan. Nafarroako SOS larrialdi zerbitzuek 18:53an jaso zuten abisua: hainbat bizilagunek salatu zuten Kasedako kale batean «istiluak» piztu zirela eta eztabaidan ari zirenetako batzuek eskopetak zeramatzatela. Larrialdi zerbitzuek Foruzaingoko zenbait patruila igorri zituzten hara, baita anbulantziak eta helikoptero medikalizatu bat ere. Hiru hilotz topatu zituzten kalearen erdian.
Fiskalaren arabera, Juan Carlos Jimenezek eta Emilio eta Juan Carlos semeek zuzeneko parte hartzea izan zuten erasoan, eta bakoitzarentzat 60 urteko kartzela zigorra eskatu zuen epaiketan. Akusazio partikularrak, halaber, espetxealdi iraunkor berrikusgarria eskatu zuen hirurentzat. Epaia aurtengo ekainaren 1ean eman zuten. Aitari hogei urteko espetxe zigorra ezarri zioten Fermin Jimenez hiltzeagatik, beste hogei urte Cristian Jimenez hiltzeagatik, eta espetxealdi iraunkor berrikusgarria Jose Antonio Jimenez hiltzeagatik.
Epaiketan, ebatzi zuten hiltzailearen seme nagusiak, Juan Carlos izenekoa hori ere, ez zuela parte hartu hilketetan, baina Emilio Jimenez beste semeari hamabost urteko espetxe zigorra ezarri zioten lehen bi hilketetako bakoitzarengatik eta espetxealdi iraunkor berrikusgarria hirugarrenagatik. Orain, baina, Nafarroako Auzitegi Gorenak espetxealdi iraunkor berrikusgarria kendu dio, eta beste hamabost urte gehitu dizkio lehenengo bi hilketengatik ezarritako zigorrari. Beraz, 45 urteko espetxe zigorra bete beharko du. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205721/muguruza-eta-brouard-oroituko-dituzte-hilaren-20an-bilbon.htm | Politika | Muguruza eta Brouard oroituko dituzte hilaren 20an, Bilbon | Egiari Zor fundazioak antolatu ditu ekitaldiak. 12:00etan eta 12:30ean eginen dituzte. | Muguruza eta Brouard oroituko dituzte hilaren 20an, Bilbon. Egiari Zor fundazioak antolatu ditu ekitaldiak. 12:00etan eta 12:30ean eginen dituzte. | Azaroaren 20an hil zituzten biak: Santi Brouard, 1984an, duela 37 urte; eta Josu Muguruza, 1989an, duela 32. Egiari Zor fundazioak ekitaldiak antolatu, urtero bezala, Herri Batasuneko bi kideak oroitzeko, Ametzolan eta Errekalden, Bilbon: 12:00etan lore eskaintza eginen diote Brouardi, haren omenezko eskulturan, Ametzolako parkean; eta 12:30ean ekitaldia eginen dute Errekalden. Ekitaldi nagusia bigarrena izanen da.
Herri Batasuneko bi kideez gain, «estatuaren biolentziak gatazkaren testuinguruan hil dituen ehunka herritarrak» izanen ditu Egiari Zor fundazioak gogoan. Deialdia iragartzeko afixan berean hala adierazi dute: «Santi, Josu... ez ziren bakarrak izan». |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205722/ordezkari-politikoek-indarkeriaren-biktimak-omendu-dituzte-memoriaren-egunean.htm | Politika | Ordezkari politikoek indarkeriaren biktimak omendu dituzte Memoriaren Egunean | Jaurlaritzak eta Gogora-k Donostian egin dute ekitaldi nagusia. PP+C's eta Vox ez dira izan Eusko Legebiltzarreko ekitaldian. Etxeratek «salbuespen politikak eragindako biktimak» izan ditu gogoan. | Ordezkari politikoek indarkeriaren biktimak omendu dituzte Memoriaren Egunean. Jaurlaritzak eta Gogora-k Donostian egin dute ekitaldi nagusia. PP+C's eta Vox ez dira izan Eusko Legebiltzarreko ekitaldian. Etxeratek «salbuespen politikak eragindako biktimak» izan ditu gogoan. | 2010. urtetik urtero azaroaren 10ean egin ohi den moduan, Memoriaren Eguna ospatu dute gaur ere Hego Euskal Herriko hainbat eragilek eta erakundek. Ekitaldi nagusia Donostian egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Gogora institutuak, eta biktimak omentzeaz gain, aitortu dituzte bakearekin konprometitutako pertsonak eta mugimenduak ere.
Lehenik, Eider Mendoza Gipuzkoako Foru Aldundiko bozeramaileak hitz egin du han: «Terrorismoa eta indarkeria politikoa erabat bidegabeak izan ziren; ez zuten inolako zentzurik gure herrian». Elkartasuna adierazi die «ETAren biolentzia jasan zuten pertsonei eta haien familiei, nahiz bestelako bortizkeria eta urraketak jasan zituzten herritarrei eta haien gertukoei». Etorkizunera begira, berriz, biktimen memoria zaintzea ezinbestekoa dela esan du.
Jarraian, Gogora-k ekoitzitako bideo bat jarri dute, eta oroigarriak eman dizkiete iraganean bakearen aldeko mugimenduetan «aktiboki» parte hartu zuten pertsonei.
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak hartu du hitza gero: «Iraganari orainetik begiratzen diogu, etorkizun hobea eraikitzeko». Nabarmendu du euskal gizartearen «gehiengo zabal batek duen konpromiso zibikoa terrorismoaren aurrean eta bakearen, askatasunaren eta bizikidetzaren alde». Gainera, eskerrak eman dizkie «ehunka mila pertsona anonimori isiltasunarekin ahotsa altxatuz edo lazo urdina eramanez ETAren, indarkeriaren eta terrorismoaren amaierarako ekarpen erabakigarria» egin zutelako.
Ia denak
Aurretik, goizean, Eusko Legebiltzarraren kanpoaldean egin duten ekitaldian bildu dira ganberan ordezkaritza duten alderdi politiko guztiak, PP+C's eta Vox izan ezik. Beste ekitaldi bat egingo dute haiek.
Legebiltzarreko ekitaldia iragan urteetakoaren antzekoa izan da: eraikinaren sarreran dagoen Gauerdiko iparrorratza eskulturaren parean lore eskaintza egin dute, eta haren alboan suontzi bat piztu dute. Minutu bateko bi isilune egin dituzte, eta Agur jaunak eta andreak ereserkia ere entzun dute.
Ordezkari politikoak soilik bildu dira han: Urkullu, Bakartxo Tejeria Legebiltzarreko presidentea, eta EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemoseko ordezkariak. Han izan dira hainbat sailburu eta Gorka Urtaran Gasteizko alkatea ere. Legebiltzarreko ateak irekita egongo dira egun osoan, nahi duen orok lore eskaintza egin dezan.
Amaitutakoan, PSE-EEko kideek egin dituzte adierazpenak. Eneko Anduezak esan du gaur gogoan dituztela «terrorismoaren biktimak, baita polizia gehiegikeriarenak ere», eta esan du memoria ezinbestekoa dela: «Bestela irudituko zaigu hemen ez dela ezer gertatu». Idoia Mendia lehendakariordeak adierazi du ez duela azalpenik «ETAk eragin zuen bidegabeko minak, ezta beste terrorismo batzuek eta poliziaren gehiegikeriek eragindakoak ere».
Salbuespen politikaren biktimak
Etxeratek, berriz, Legebiltzarraren kanpoaldean egin du elkarretaratzea, eta «salbuespen politikak eragindako biktimak» gogoratu ditu. Bizikidetzan aurrera egiteko «sufrimenduaren berdintasun morala» aldarrikatu du elkarteak, eta kontakizun bakarraren aurka egin du. Elkarretaratzean izan dira EH Bilduko hainbat ordezkari, tartean Maddalen Iriarte legebiltzarreko bozeramailea.
Patricia Belez bozeramaileak azaldu duenez, euskal presoen senideak eta lagunak minduta daude erakundeek eman dieten tratua dela eta: «Oraindik ez dute aitortu salbuespenezko espetxe politika anker baten eraginez bizitza galdu duten presoen eta haien senitartekoen mina». Salatu du azken urteetan pausoak atzerantz ematen ari direla, eta gaiaren inguruko «eztabaida lasai bat» eskatu du.
Indarkeriaren biktima batek edo bestek ere egin ditu adierazpenak. Maria Jauregik, adibidez, biktima guztien eguna dela gogorarazi du, eta «gertatu den guztia ezagutzeko eskubidea» dutela aldarrikatu. PPri eta Voxi ere zuzendu zaie: «Noiz elkartuko ote dira?», galdetu du, Eusko Legebiltzarreko ekitaldiari erreferentzia eginez. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205723/genero-berdintasunerantz-bultzatu-asmo-duen-programazioarekin-abiatuko-dute-zinebi-etzi-bilbon.htm | Kultura | Genero berdintasunerantz bultzatu asmo duen programazioarekin abiatuko dute Zinebi etzi, Bilbon | Etzi hasi eta azaroaren 19ra bitartean 123 film proiektatuko ditu 63. Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiak. Emakumeek zuzendutako lanak izango dira proiektatuko dituzten erdiak baino gehiago. | Genero berdintasunerantz bultzatu asmo duen programazioarekin abiatuko dute Zinebi etzi, Bilbon. Etzi hasi eta azaroaren 19ra bitartean 123 film proiektatuko ditu 63. Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiak. Emakumeek zuzendutako lanak izango dira proiektatuko dituzten erdiak baino gehiago. | «Jaialdi baten programazioa intentzio deklarazio bat da». Vanesa Fernandez Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko jaialdiko zuzendariarena da esaldia, eta, ikuspegi horren arabera, emakumezko sortzaileen lanen ikusgaitasuna sustatzea da jaialdiaren intentzio argienetako bat, etzi hasi eta azaroaren 19ra bitarte egingo den festibalean. Izan ere, andrazko zuzendariek zuzendutakoak dira jaialdian proiektatuko diren 123 filmen erdiak baino gehiago. Iaz hibridoa izan zen jaialdia, erdi digitala eta erdi presentziala, koronabirusak eragindako osasun krisiari aurre egiteko, eta eutsi egingo diote aurten ere eredu bikoitz horri. Bilboko aretoetan ez ezik, Filmin plataforman ere hainbat film jarriko dituzte ikusgai. Euskarazko azpidatziak izango dituzte lan guztiek bai aretoetan eta baita sarean ere. Eta, guztiaren gainetik, eskaintzaren kalitatea ere defendatu du zuzendariak. Fernandez: «Harro egoteko modukoa da programazioa». Jaialdiaren webgunean ikus daiteke osorik jadanik.
Ostiralean egingo dute irekiera jaialdia, Bilboko Arriaga antzokian. Sra Polaroiska kolektiboak zuzenduko du ekitaldia. Capsula taldearen emanaldia ere hartuko du saioak, eta lehiaketa ofizialean parte hartuko duten zazpi euskal film proiektatuko dituzte. Hilaren 19an ere Sra Polaroiskakoak arduratuko dira itxiera ekitaldiaz; kasu horretan, Moonshakers taldearekin batera egongo dira oholtzan, eta palmaresaren berri emango dute. Eta zinema ordu sorta batek lotuko ditu jaialdiaren bi mutur horien bitarteko guztiak.
Sail ofizialak
3.500 proposamen jaso ostean hautatu dute antolatzaileek programazioa osatuko duen film multzoa. 55 lehiatuko dira jaialdian guztira, eta aurrez ere sariren bat edo beste jasotakoak dira haietako 54. Bi atalek osatzen dute sail ofiziala: Film Laburren Nazioarteko Lehiaketan proiektatutakoek, batetik, eta ZIFF Zinebi First Film Nazioarteko Lehiaketaren barruan emango direnek, bestetik. Azkenak beren lehen lana aurkezten dabiltzan zuzendari berrien filmak hartzen ditu.
Dokumental luzeak
Urteko lanik onenak biltzen dituen antologia moduko bat da Beautiful Docs saila. Jaialdi batean zein bestean proiektatutako film dokumental luzeak programatu dituzte izenburu horren pean, eta aurten hamar hautatu dituzte, guztiak lehiaketatik kanpo emango dituztenak. 2017an Zinebiko Ohorezko Mikeldi saria jaso zuen Marco Bellocchio zinemagilearen Marx puó aspettare lana izango da tartean, baita, 2018an Ohorezko Mikeldi saria jaso zuen Mariano Llinas zuzendariaren Concierto para la batalla de El Tala ere.
Emanaldi bereziak
Pandemiaren arrastoa igarriko da oraindik Zinebin. Koronabirusak eragindako osasun krisiari aurre egiteko ezarritako itxialdian filmatutako hainbat lan labur proiektatuko dituzte Itxitik izeneko programan. Eusko Jaurlaritzak, Zineuskadik, Zinemaldiak eta Zinebik lagunduta, itxialdi betean film labur bana sortzeko laguntzak jaso zituzten zortzi euskal zinemagilek, eta lan horiek ikusteko aukera emango du jaialdiak. Iban del Campo, Borja Crespo, Imanol Lopez de Segura, Kevin Iglesias, Pedro Rivero, Maider Oleaga, David Perez Sañudo eta Mikel Rueda dira sortzaile horiek.
Focus: Mexiko, zinema eta emakumeak izeneko atalean herrialde horretako hainbat emakumezko zinemagileren lanak proiektatuko dituzte, guztiak ere hizkuntza gutxituetan sortutakoak. Kasu horretan, Yunuen Cuencak egin ditu komisario lanak. Greziako hiru film ere eskainiko dituzte Peloponnisos at Zinebi atalean.
Bilboko Vulk taldeak ere diziplinarteko emanaldi berezia eskainiko du igandean. Zuzeneko kontzertu baten eta film dokumental baten arteko hibrido bat da Vulk ez da izeneko emanaldia, eta BBK aretoan aurkeztuko dute, doako sarrerarekin.
Azaroaren 20an, jaialdia bukatu ostean, emanaldi berezi bat egingo dute, sarituak suertatu diren lan guztiekin.
Euskal ekoizpenak
Guztira, Euskal Herrian sortutako 45 film ikusi ahalko dira jaialdian. Lehiaketa ofizialean izango dira haietako zazpi: Miel Arranzek zuzendutako Azaletik azalera; Berak baleki Aitor Gametxorena; Kinka Maider Oleagarena; Txuspo Poyoren Love Needs Time to Kill; Aitor Oñederraren Ur azpian lore; Vatios David Perezena; eta Yungai 7020 Raquel Calvo eta Elena Molinarena. Eta, hain zuzen ere, horiek dira inaugurazio ekitaldian ikusiko diren lanak.
Horiez gainera, Bertoko Begiradak izeneko atala ere antolatu du jaialdiak. Kasu horretan, Euskal Herrian sortutako hamar film dokumental luzek eta hogei film laburrek osatzen dute hautaketa, eta, antolatzaileek diotenez, 2021ean izan denaren «laburpen» moduko bat eskainiko du.
Ohorezko sariak
Urtero bezala, aurten ere bi ohorezko Mikeldi sari emango ditu jaialdiak. Margarethe Von Trottak jasoko du bata, eta Imanol Uribek bestea. «Bere zinemaren sendotasunagatik eta zintzotasunagatik» saritu dute aktore, gidoilari eta zuzendari alemaniarra, eta baita Alemaniako Zinema Berriaren «emakumezko ahots handia» izan eta erakutsi duen «bikaintasunagatik» ere, jaialdiko antolatzaileen hitzetan, «zinemaren historiako zinemagile feministarik eragingarrienetako bat» baita Von Trotta.
Imanol Uriberen kasuan, jaialdiarekin ia hasieratik izan duen gertutasuna nabarmendu dute, haren ibilbidearen lorpenekin batera. «Trantsizioko euskal gizartearenganako begirada zinematografiko nagusietako bat da».
Sariak
Ia 60.000 euro inguru banatuko ditu jaialdiak saritan. 7.000 euro jasoko ditu, esaterako, Zinemaldiaren Sari Nagusia jasotzen duenak; 12.000 euro ZIFF Sari Nagusiaren irabazleak, eta 2.000 euro ZIFF Gazte Epaimahaiaren Sariarenak. 6.000 euroko saria izango dute Euskal Zinemaren Sari Nagusiak eta Espainiako Zinemaren Sari Nagusiak, eta 5.000 eurona fikziozko, animaziozko eta dokumental laburrik onenek. Horrez gainera, ikus-entzuleen saria, gidoirik onenaren saria, FAS Zineklubarena, Publikoaren EITB Saria eta Unicef saria ere banatuko dituzte.
Bost kidek osatuko dute sail ofizialeko epaimahaia: Isabel Herguera animazio zuzendariak, Itandehui Jansen zuzendariak, Jone Laspiur aktoreak, James Lattimer programatzaileak eta Florencia de Mugica ekoizleak. Eta hiru kide izango ditu ZIFF Zinebi First Film saria hautatuko duen epaimahaiak: Helena Wittmann zinemagilea, Paula Arantzazu kazetaria eta Eva Sangiorgi idazle eta programatzailea.
Ekoizpena laguntzeko sari bat ere badauka jaialdiak. Orain dela hiru urte sortu zuten Zinebi Networking izeneko laguntza, Euskal Herrian ekoiztu eta koproduzitutako film dokumental luzeak bultzatzeko, eta 10.000 euro bideratuko dituzte horretarako. Itxiera ekitaldian jakinaraziko dute sari hori ere.
Sarrerak
Proiekzio gehienek 4,5 euroko prezioa izango dute, baina izango da hamar saioko bonu bat erosterik ere, 35 euroan, eta langabeek, erretiratuek eta gazteek 20 euroko bonuak izango dituzte eskura. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205724/azpiazuk-balizko-akordioen-mugak-zehaztuz-abiatu-ditu-aurrekontuei-buruzko-negoziazioak.htm | Politika | Azpiazuk balizko akordioen mugak zehaztuz abiatu ditu aurrekontuei buruzko negoziazioak | Jaurlaritzako Ogasun sailburuak gaur goizean ditu bilerak EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP+C's-ekin. | Azpiazuk balizko akordioen mugak zehaztuz abiatu ditu aurrekontuei buruzko negoziazioak. Jaurlaritzako Ogasun sailburuak gaur goizean ditu bilerak EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP+C's-ekin. | Eusko Jaurlaritzaren 2022rako aurrekontuak negoziatzeko lehen bilera sorta egiten ari da gaur Eusko Jaurlaritza oposizioko alderdi politikoekin. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburua PP+Ciudadanos koalizioko ordezkariekin batzartu da 09:30ean, eta Elkarrekin Podemos-IUkoekin elkartu da ondoren. EH Bildu izango da bilera sortako azkena.
Azpiazuk, ordea, argi utzi nahi izan ditu balizko akordio baten mugak. Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean, Azpiazuk nabarmendu du fiskalitatea ez dagoela negoziatzekoen artean: «Iritsiko da unea. Orain, aurrekontu honetarako baliabideak dauzkagu».
Azpiazuren hitzetan, «Euskadiko fiskalitate maila ona da, eta enpresen jarduera bultzatu egiten du». Alderdiekin egingo duen lehen bilera sorta izango da gaurkoa, eta, Azpiazuren esanetan, balioko du ezagutzeko alderdi bakoitzak zer jarrera duen aurrekontu proiektuaren inguruan eta zer eskatzen duen. Jaurlaritzak «ahalegina» egingo du alderdien ekarpenak jasotzeko, betiere «aurrekontuen eta eskumenen markoaren barruan».
Lehen bileraren ostean, PP+C's koalizioko buru Carlos Iturgaizek azaldu du aurrekontuak negoziatzen jarraituko dutela, baina zergak apaltzea nahi dutela: «Eduki daitezke gastu gehiago eta zerga gutxiago».
Jaurlaritzak bermatuta dauka kontuen onarpena, EAJk eta PSE-EEk gehiengo absolutua baitaukate Eusko Legebiltzarrean. Iaz, Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUrekin negoziatu zituen kontuak nagusiki, baina ez ziren ados jarri, eta Jaurlaritzako alderdiek baino ez zuten babestu 2021erako proiektua. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205725/nafarroako-gobernuaren-euskara-planak-anbizioa-falta-duela-salatu-dute-kontseiluak-eta-behatokiak.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuaren Euskara Planak «anbizioa» falta duela salatu dute Kontseiluak eta Behatokiak | 67 neurri zuzentzaile erregistratu dituzte euskalgintzako eragileek, planean aintzat har ditzaten | Nafarroako Gobernuaren Euskara Planak «anbizioa» falta duela salatu dute Kontseiluak eta Behatokiak. 67 neurri zuzentzaile erregistratu dituzte euskalgintzako eragileek, planean aintzat har ditzaten | Euskararen II. Plan Estrategikoaren zirriborroa aurkeztu zuen Nafarroako Gobernuak duela hilabete. Besteak beste, Nafarroako haur guztiei euskara ikasgaia ematea proposatu zuen Euskarabideak, beste hainbat neurrien artean. Plana ontzeko prozesuan, bestalde, euskalgintzako zenbait eragilek parte hartu dute, tartean Euskalgintzaren Kontseilua eta Hizkuntz Eskubideen Behatokia. Gaur, plangintzari egin dizkioten ekarpenak erregistratu dituzte bi erakundeok, Nafarroako Gobernuaren egoitzan.
Paul Bilbaok, Kontseiluko idazkari nagusiak, nabarmendu du plan berriak «anbizioa» falta duela. Arazoaren oinarria, baina, arau eta legeetan dagoela uste du: «Hizkuntza politika hiru zutabetan ardazten da: araugintza, plangintza eta baliabideak. Tamalez, Nafarroan araugintzaren bidean ez da aldaketarik planteatu asteotan, eta horrek eskubideen urraketen betikotzea dakar. Kontseiluan eta Behatokian ohartuak gaude egun Nafarroan zein arazo eta oztopo ezartzen dituen araugintzaren zutabeak. Euskaldunon eskubideak lurraldearen arabera aitortzen dituen legea oinarri, kezkaz bizi ditugu lege horren garapenerako indarrean dagoen araudiak sortzen dituen bidegabekeriak. Eta legegintzaldian ez dugu inolako aurrerapausorik ikusi; are gehiago, atzerapausoak izan dira».
Hori dela eta, Euskararen II. Plan Estrategikoak «bidegabekeria horiek zuzentzeko» bidea eman beharko lukeela esan du Kontseiluko buruak: «Horretan saiatu gara, gaur aurkeztu ditugun ekarpen hauen bidez, eta, horregatik, neurriotako askok izaera politikoa dute». Bilbaok gaineratu du hizkuntz eskubideak ezin direla «unean uneko adostasunen arabera» definitu: «Eskubideak direnak dira; ezin dira mugatu balizko kontsentsu baten aitzakian».
Anbizioz jokatzeko deia
Planari eginiko 67 zuzenketen berri eman du Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak. «Testuan erabilitako aditzak aldatu beharra» ikusi dute nagusiki, planean jasotako neurriak eraginkorrago bihurtze aldera: «Zazpi urteko plan batez ari gara, eta neurriek konkrezioa edo zehaztasuna behar dute: bermatu, egin, burutu… Ezin dira une oro aztertu, lagundu edo antzekoak erabili», adierazi du.
Horrez gain, faltan sumatu dituzte «neurri estrategikoak eta proposamen zehatzak, eskubideak bermatzeko». Planaren testuari, adibidez, puntu hau gehitzea eskatu dute: «Departamentuz departamentu eta erakunde autonomoz erakunde autonomo, euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzeko beharrezkoak diren lanpostu elebidunen proposamena Nafarroako Gobernuari helarazi, lan deialdiak horren arabera egin ditzan».
Aurreko planean jasota egon arren, bete gabe dauden neurri batzuk ere berreskuratu dituzte, Euskararen II. Plan Estrategikoari eransteko; bereziki, kontratazioen edo diru laguntzen irizpideetan hizkuntza klausulak txertatzeari buruzkoak. «Zalantzarik gabe, gobernuari badagokio sustapen lana egitea, baina araugintza ere erabili behar da. Ez dugu ulertzen zergatik desagertu ziren neurri horiek, eta berreskuratu nahi ditugu», azaldu du Gaubekak.
Oro har, Nafarroako Gobernuak aurkeztutako planari «anbizioa» erantsi diotela nabarmendu dute Kontseiluko eta Behatokiko ordezkariek. «Anbizioz jokatu behar da, eta hizkuntza politiketan jauzi bat eman», adierazi du Behatokiko zuzendariak: «Plan honek baliabide egokiak beharko ditu. Hor ere anbizioz jokatu beharko da, eta jauzia eman beharko da aurrekontuetan baldin eta planaren neurriak egoki beteko badira». Izan ere, Euskararen II. Plan Estrategikoa, Euskarabiderena ez ezik, «Nafarroako Gobernu osoarena» dela azpimarratu dute Bilbaok eta Gaubekak: «Beraz, departamentu guztiek hartu beharko dituzte neurriak hura betetzeko eta hari jarraipena emateko». |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205726/googleri-ezarritako-lehen-isuna-berretsi-du-europako-auzitegi-orokorrak.htm | Ekonomia | Googleri ezarritako lehen isuna berretsi du Europako Auzitegi Orokorrak | Luxenburgoko auzitegiak ez du onartu erraldoi teknologikoak jarritako helegitea, eta 2017an ezarritako 2.420 milioi euroko zigorra mantendu du. | Googleri ezarritako lehen isuna berretsi du Europako Auzitegi Orokorrak. Luxenburgoko auzitegiak ez du onartu erraldoi teknologikoak jarritako helegitea, eta 2017an ezarritako 2.420 milioi euroko zigorra mantendu du. | Europako Auzitegi Orokorrak ez du onartu Googlek jarritako helegitea, eta hark ordaindu beharreko 2.420 milioi euroko isuna berretsi du. Horrenbestez, epaileek arrazoia eman diote Europako Batzordeari (EB) Google Shopping auzian, konpainiari ezarritako hiru isunetako aurrenekoan. 2017ko auzia da,eta, epaileen ustez,frogatuta gelditu da Googlek lehiaren aurkako jarduna izan zuela bere salmenta atari propioa promozionatzean. Dena den, auzibidea ez da bukatu, Googlek Europako Batasuneko Justizia Auzitegian beste helegite bat jartzeko eskubidea baitu. Hura da Europako epaitegi gorena.
Margrethe Vestager EBko Lehia komisarioak beste round bat irabazi du enpresa teknologiko handien aurkako borrokan. 2017an Europak isuna ezarri zion Googleri Google Shopping atariaren erabilerarengatik. Internet bidezko merkatuan duen aginte posizioa lehiakideei kalte egiteko baliatu izana egotzi zion. Googlek helegitea jarri zionzigorrari, eta, lau urte geroago, Auzitegi Orokorrak Vestagerren tesia berretsi du bere ebazpenean: «Lehiakideen arteko prezioen alderaketa egitean, Googlek bere zerbitzuak lehenesten ditu eskaintzarik onena besteen gainetik jarri beharrean».
Epaileek Googleren defentsako argudio nagusia ezeztatu dute ebazpenean. Konpainiak esan zuen bere algoritmoak aldatu zituela zerbitzuaren kalitatea hobetzeko, baina, epaileen ustez, ez da nahikoa: «Googlek ez du frogatu jardun horrekin hobeturiko eraginkortasunak lehiari egindako kaltea indargabetzen duenik». Konpainia, baina, ez dago ados, eta, enpresako bozeramaile batek azaldu duenez, 2017az geroztik gogor aritu dira lanean egoera konpontzeko, eta «milioika klik» eragin dituzte salmenta zerbitzuak konparatzen dituzten 700dik gora ataritan.
Helegitea
Azalpen hori zabaldu arren, Googlek ez du erantzun ofizialik eman. Ebazpena «xehetasun handiz» aztertu nahi du lehenbizi, eta gero erabakiko du helegitea jarriko duen ala ez. Izan ere, epaileek beste argudio batzuk ere jarri dituzte auzitan. Esaterako, atariak Internet bidezko merkatuan duen aginte posizioa ez da «kritikoa» bere horretan, baina bai hura baliatzea Google Shoppingen kokapenari mesede egiteko. Epaileen ustez, «merituen bidezko lehiari» kalte egiten dio.
Batzordeak pozez hartu du erabakia, bere irakurketaren arabera epaitegiak garbi esan duelako atariaren bidez bilaketak egitean Googlek bere zerbitzu propioak orrialdearen goialdean kokatzen zituela, eta lehiakideenak zokoratu. «Ebazpenak argi esan du Googlen jarduna lehiaren aurkakoa izan zela, eta merkatuak behar duen lege argitasuna bermatu du».
Batzordearentzat ebazpen oso garrantzitsua da; are gehiago, Internet bidezko salerosketak izaten ari diren zabalkundearekin. Alde horretatik, eskura dituen erremintak erabiltzen jarraituko du zerbitzu digitaletan lehia garbia egon dadin bermatzeko.
Bi helegite gehiago
EBk beste bi isun jarri zizkion Googleri. Isunik handiena bigarrena izan zen, 2018koa, Google Android auziarengatik: 4.340 milioi euro. Hirugarren isuna 2019ko martxoan jarri zion, 1.490 milioi eurokoa. Adsense For Search plataforma zigortu zuen batzordeak. Googlek helegitea jarria die beste bi isunei, irmoki defendatu izan baitu helburu bakarra bezeroei zerbitzu hobea ematea duela. Iragan ekainean batzordeak Googleren aurkako beste ikerketa bat hasi zuen Internet bidezko publizitatearen kudeaketarengatik. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205727/migrazioen-eta-harrera-linguistikoaren-inguruko-jardunaldia-egingo-du-bihar-soziolinguistika-klusterrak.htm | Gizartea | Migrazioen eta harrera linguistikoaren inguruko jardunaldia egingo du bihar Soziolinguistika Klusterrak | Euskara biziberritzeko ikerguneak migrazio mugimenduek azaleratzen dituzten erronkei «arrakastaz erantzuteko gakoak» identifikatu nahi ditu Iruñean egingo duen egun osoko jardunaldian. Gaian adituak eta arituak ariko dira hizlari. | Migrazioen eta harrera linguistikoaren inguruko jardunaldia egingo du bihar Soziolinguistika Klusterrak. Euskara biziberritzeko ikerguneak migrazio mugimenduek azaleratzen dituzten erronkei «arrakastaz erantzuteko gakoak» identifikatu nahi ditu Iruñean egingo duen egun osoko jardunaldian. Gaian adituak eta arituak ariko dira hizlari. | Migrazioaren eta hizkuntzaren arteko harremana aztergai izango dute bihar Iruñeko Baluarte jauregian, Soziolinguistika Klusterrak antolatutako Euskal Soziolinguistika Jardunaldian. Gaiak egun duen eta aurrerago ere izango duen gaurkotasuna azpimarratu dute antolatzaileek: «Fenomeno berria ez den arren, atzerrian jatorria duen biztanleriaren proportzioa hazten ari da, eta hurrengo urteetan gehiago haziko dela aurreikusten da». Migrazio mugimenduekin askotariko «egoera sozial, ekonomiko eta politikoak» azaleratzen direla azaldu du Klusterrak, eta horiei heltzearen garrantzia azpimarratu du: «Aurreikusi gabeko konplexutasuna kudeatzea ezinbestekoa izango da euskararen biziberritze-prozesuan gizarteak aurrera egin dezan eta kulturen eta hizkuntzen arteko errespetuan eraikitako gizarte kohesionatua bideratu dadin».
Erronka horri «arrakastaz erantzuteko gakoak identifikatzeko saiakera» egingo dute bihar, erakundearen arabera, eta, horretarako, «gaia ikuspegi desberdinetatik lantzen duten pertsonak» elkartuko dituzte. «Adituen zein arituen arteko iritzi trukerako guneak» sortu nahi dituzte antolatzaileek, eta, besteak beste, demografia, gizarte ikerketa, hezkuntza eta politika publikoen ikuspegitik gaiari begiratu.
Goizez eta arratsaldez izango dira hitzaldiak eta mahai inguruak, eta horietan hizlari arituko dira, besteak beste, Arkaitz Fullaondo Ikuspegiko ikertzailea, Eguzki Urteaga soziologoa, Belen Uranga Soziolinguistika Klusterreko ikertzailea eta Amelia Barquin Huheziko irakaslea. Migrazioaren eta hizkuntzaren arteko harremanak Kataluniak izandako bilakaeraren eta egun dituen erronken inguruan arituko da, berriz, Eunice Romero Generalitateko Migrazio, Babes eta Antiarrazismo zuzendaria, arratsaldean. Egitarau osoa ikusgai dago Klusterraren webgunean. Presentzialki nahiz streaming bidez ikusi ahalko dute saioa izena emana dutenek. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205728/autokontsumo-instalazioek-65-70eko-laguntza-publikoa-izango-dute-hegoaldean.htm | Ekonomia | Autokontsumo instalazioek %65-70eko laguntza publikoa izango dute Hegoaldean | Nafarroan, gaurtik aurrera eska daitezke laguntzak, eta bihar irekiko du epea Energiaren Euskal Erakundeak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrentzat. | Autokontsumo instalazioek %65-70eko laguntza publikoa izango dute Hegoaldean. Nafarroan, gaurtik aurrera eska daitezke laguntzak, eta bihar irekiko du epea Energiaren Euskal Erakundeak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrentzat. | Eztabaida gutxi kasu honetan. Etxeetan, pabiloietan eta eraikuntzetan, teilatuetan eta abarretan, ahalik eta azalera gehien erabili behar da eguzki eta haize energia harrapatzeko, herritarren eta enpresen argindar kontsumoa ahalik eta garbiena izateko. Klima larrialdiak derrigortuta, aldatzen ari dira energia sortzeko eta kontsumitzeko ereduak, eta autokontsumoa izango da sakoneko aldaketa horietako bat.
Gero eta gehiago diren arren, autokontsumo instalazioen kopurua oraindik mugatua da Euskal Herrian; are gehiago beste herrialde batzuekin alderatuta. Besteak beste, halakoek inbertsio bat eskatzen dutelako, nahiz eta azken urteetan plaka fotovoltaikoen prezioak merkatu egin diren, eta denborarekin inbertsio horrek ordaina izan argindar fakturatik aurreztutako diruan.
Horregatik, lehen inbertsio horretarako eta instalazio berrietarako bultzada handia izango dira aste honetan Nafarroako Gobernuak eta EEE Energiaren Euskal Erakundeak zabaldu dituzten laguntza deialdiak, batez ere laguntzetarako diru kopurua nabarmen handitu delako, Europako Batasuneko Next Generation funtsei esker.
Bi erakundeek, zehazki, 42 milioi euro inguru jarriko dituzte energia berriztagarrietako autokontsumo instalazioak eta haiei lotutako metagailuen instalazioak laguntzeko, bai plaka fotovoltaikoetarako, bai haize errota txikietarako. Laguntzetan hamabi milioi euro kudeatuko ditu Nafarroako Gobernuak, eta 30 milioi euro EEEk Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Helburua
Nafarroako Gobernuaren helburua da autokontsumo instalazioetan eta instalazio termikoetan Nafarroan orotara 13,8 megawattera iristea, eta metagailuen instalazioak 5,8 megawatt-ordura handitzea.
Pandemiak hainbat egitasmo geroratu arren, instalazioak ugalduz joan dira Hego Euskal Herrian. Adibidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gaur egun, 15 MWeko potentzia dago instalatuta. Energiaren Euskal Erakundeak, laguntza hauekin bultzatutako proiektuekin, instalatutako potentzia 45 MWera handitzea du helburu.
Nork eska ditzake laguntzak?
Enpresek eta etxebizitzek, baita administrazioek ere. Bai EEEren eta bai Nafarroako Gobernuaren laguntzak sei programatan banatzen dira. Bost dira autokontsumo instalazioak eta metatze sistemak laguntzeko, eta beste bat dago etxebizitzetarako energia berriztagarri termikoei lotutakoa.
Dena den, bi erakundeek espero dute enpresetatik eta batez ere argindar kontsumo handia duen industria sektoretik iristea eskaera gehienak, eta gero etxebizitza sektoretik, nahiz eta balitekeen hor zailtasun gehiago egotea: besteak beste, etxebizitzetan korapilatsuagoa izan daitekeelako halako instalazioetarako prozedura; hasteko, bizilagunek ados jarri behar dute.
Etxebizitza bloke bateko teilatuan, adibidez, plaka fotovoltaiko bat instalatzeko, etxepeko bizilagun guztien adostasuna behar da, nahiz eta gero instalazio hori bizilagunek indibidualki edo modu kolektiboan egin eta hor parte hartzea borondatezkoa izan.
Laguntzetatik kanpo gelditu dira sarera konektatu gabeko autokontsumo instalazioak.
Zenbaterainokoak dira laguntzak?
EEEk kudeatutako laguntzetan, enpresentzako instalazioen eta metagailuen kostuaren %15etik %45eraino irits daiteke laguntzak, enpresaren tamainaren arabera. Nafarroan, berriz, potentziaren arabera, laguntzak %15etik %50erainokoak dira. Soilik metatze sistema ezarri behar den kasuan, inbertsioaren %45etik %65eraino laguntzen dute bai EEEk bai foru gobernuak.
Etxebizitzetan, herri administrazioetan eta hirugarren sektorean, instalatutako moduluen potentziaren araberakoa izango da laguntzen banaketa. Nafarroako Gobernuak kalkulatu du partikular batek 5.300 euro inguruko inbertsioa egingo lukeela 2,5 kwp-ko instalazio fotovoltaikoa eta 4,5 kwh-ko metatze sistema jartzeko. Kasu horretan, laguntza 3.460 eurokoa litzateke (1.960 euro metagailuak), hots, gastuaren %65 inguru. EEEren kalkuluetan, moduluen araberako banaketa horretan, inbertsioaren %70 ingurura iris daiteke laguntza.
Noiz hasten da epea?
Energiaren Euskal Erakundeak bihar zabalduko deialdia, eta Nafarroako Gobernuak gaur zabaldu du. EEEren laguntzen kasuan, helburu ekonomikoa duten erakundeetan, hots, enpresetan, eskaera egin ondorengo inbertsioak lagunduko dira. Etxebizitzen sektorean eta herri administrazioetan, joan den ekainaren 30etik aurrera abiatutako inbertsioak lagunduko dira.
Kontsumitzaile aktiboak
Autokontsumoarekin, orain arte kontsumitzaile soila zena nolabait sortzaile ere bihurtzen da, eta hori beste sakoneko aldaketa bat da, bai enpresentzat, baita herritar arruntentzat ere. Bide horretan, autokontsumoaren inguruko araudiak nahiko argiak dira, eta zehazten dute halako instalazioek ez dutela izan behar negozioa egiteko, eta baldintza horri lotuta doaz laguntza gehienak.
Normalena da enpresetako eta etxebizitzetako autokontsumo instalazioak sarera konektatuta egotea, eta sorkuntzan soberakinak izatea ordu jakin batzuetan, hots, sorkuntza kontsumoa baino handiagoa izatea. Autokontsumo indibidualean zein kolektiboan soberakin hori sareratu egin daiteke. Kasu horretan, argindar merkaturatzailearekin salmenta prezio moduko bat ezartzen da (erosketa prezioaren moduan), eta nolabaiteko poltsa bat osatzen da, merkaturatzaile horrek berak hornitutako argindarraren zenbatekoa konpentsatzeko izango dena. Gerta daiteke, beraz, argindar konpainiaren faktura zero eurokoa izatea. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205729/arabako-diputazioaren-mugarri-zahar-bat-aurkitu-dute-trebinun.htm | Gizartea | Arabako Diputazioaren mugarri zahar bat aurkitu dute Trebiñun | Herritarrek zalantza dute Trebiñuko egungo mugak «okerrak» ote diren | Arabako Diputazioaren mugarri zahar bat aurkitu dute Trebiñun. Herritarrek zalantza dute Trebiñuko egungo mugak «okerrak» ote diren | Gasteiz Hoy hedabideak eman zuen aurkikuntzaren berri. Informazioaren arabera, Trebiñuko konderriko (Araba) Argantzon herriko bizilagunek Arabako Diputazioaren mugarri bat aurkitu zuten iragan asteburuan. Foru aldundiaren mugarria N1 errepide zaharraren 334. kilometroaren parean dago, Argantzongo herrigunetik gertu.
Argantzongo bizilagunek baieztatu dute mugarria XlX. mendearen bukaerakoa edo XX. mendearen hasierakoa izan daitekeela. Garai hartan, Arabako Foru Aldundia arduratzen zen Trebiñuko konderriko errepideez. Halere, aurkikuntzarekin batera, herritarrek orain zalantza dute «Gaztela eta Leongo Juntak bere gain hartzen dituen egungo mugak okerrak ote diren».
Bitxia izan zen nola aurkitu zuten mugarria. Larunbatean, auzokide batzuek auzolana antolatu zuten panpa belarraren inbasioa eragozteko. Landare horrek arazoak eragin ditu konderrian, eta, hain zuzen, landare horietako batek irentsi zuen mugarria. «Eremua garbi geratu ahala, ikusi genuen landarearen barrualdean zementuzko egitura bat zegoela, eta egitura horrek erabat irentsita zeukala. Mugarri hori izan zen, eta are gehiago harritu ginen Arabako Foru Aldundiarena zela jakitean», esan zuten bizilagunek.
Gasteiz Hoy hedabidean, bizilagunek salatu zuten Trebiñu Araba da aldarrikapenak ere «indarrean» jarraitzen duela eta Trebiñuko herriak lotzen dituzten errepideak «gero eta okerrago» daudela. Gaur egun, oraindik, administratiboki Gaztela eta Leonen (Espainia) esku dago Trebiñu. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205730/tplfko-borrokalariek-hainbat-emakume-bortxatu-dituztela-salatu-dute.htm | Mundua | TPLFko borrokalariek hainbat emakume bortxatu dituztela salatu dute | Salaketa horien arabera, TPLFko milizianoek 16 bat emakume bortxatu dituzte Nifas Meucha udalerrian. Amnesty International erakundeak azaldu duenez, pistolaz mehatxatuta bortxatu zituzten emakumeak. | TPLFko borrokalariek hainbat emakume bortxatu dituztela salatu dute. Salaketa horien arabera, TPLFko milizianoek 16 bat emakume bortxatu dituzte Nifas Meucha udalerrian. Amnesty International erakundeak azaldu duenez, pistolaz mehatxatuta bortxatu zituzten emakumeak. | Joan den astean urtebete bete zen Etiopiako Gobernuak Tigrayren aurkako erasoaldia abiatu zuenetik, aurrez TPLF miliziak Mekelleko base militar baten aurka egindako atentatuari erantzuteko aitzakiarekin. Geroztik, milizianoak gero eta eremu gehiago bereganatuz joan dira, eta inguruko bizilagun batzuek hainbat talde bortxaketaren erantzule direla ere salatu dute. Salaketa horien arabera, TPLFko milizianoek 16 bat emakume bortxatu dituzte Nifas Meucha udalerrian, Amhara eremu inguruan, iparraldean.
Amnesty International erakundeak eraman ditu argitara salaketak. Erakundeak jaso dituen adierazpen eta testigantzen arabera, pistolaz mehatxatuta bortxatu zituzten emakumeak. Lapurtu ere egin zieten, eta instalazio medikoak arpilatu eta suntsitu ere egin zituzten. Bortxatuak izana salatu duten 16 emakumeetatik ia guztiek taldean bortxatu zituztela xehatu dute, eta azaldu dute era jarraituan jasan zituztela eraso horiek –abuztuaren 12tik 21era bitartean, TPLFko milizianoek eremu hori bereganatu zutenean, hain justu ere–. Salaketa horiez gain, eskualdeko agintariek adierazi dute 70 bat emakumeren hainbat lekukotza jaso dituztela Nifas Meuchan inguruan TPLFko milizianoek bortxatu egin dituztela esanez.
Ekintza horiek gaitzetsi ditu Agnes Callamard ordezkari nagusiak: «Bizirik atera zirenen testigantza horiek TPLFko borrokalarien ekintza mespretxagarriak deskribatzen dituzte; gerra krimen ugari, eta, potentzialki, gizateriaren aurkako krimen ugari». Halaber, azpimarratu du «moraltasunari edo gizadiaren beste edozein alderdiri aurre» egiten dioten jokabideak direla horiek, eta TPLF miliziari galdegin dio «giza eskubideen abusuak eta zuzenbide humanitarioaren urraketa guztiak berehala amaitzeko, sexu indarkeria eta genero indarkeria barne». Hala, nabarmendu du miliziako goi karguek «argi utzi behar dutela gehiegikeria horiek ez direla onartuko».
Testigantza ugari
GKEak elkarrizketatutako emakumeek TPLFko borrokalari gisa identifikatu dituzte erasotzaileak, beren azentuagatik, biktimen aurka erabilitako irain eta mehatxu etnikoengatik, eta talde horretako kide izateari buruz egindako baieztapenengatik.
Emakumeetako baten lekukotzaren arabera, milizianoak etxera iritsi eta kafe bat prestatzeko eskatu zioten, eta, gero, horietako hiruren artean bortxatu zuten. «Haien asmoen susmoak nituen. Etxetik urruntzeko esan nien alabei. Itzultzeko esateko eskatu zidaten, baina ez zirela etorriko esan nien», azaldu du.
Bere lekukotza eman duen beste emakume baten kasuan, seme-alaben aurrean bortxatu zuten. «Hiru gizonen artean bortxatu ninduten nire seme-alabek negar egiten zuten bitartean. Nahi zutena egin, eta joan egin ziren. Gainera, eraso egin zidaten, eta zenbait jaki lapurtu zizkidaten». Gainera, pistolarekin apuntatu zutela ere kontatu du, «benetan tiro egitera joango balira bezala».
Urtebete igaro da
Iazko azaroaren 4an hasi zen gerra. Bakearen Nobel saridun Abiy Ahmed lehen ministroak eman zuen Tigrayren aurka jotzeko agindua, bezperan TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontea miliziak Mekelle hiriko base armatu baten aurka egindako erasoari erantzunez. Baina Tigray gobernatzen zuen TPLFren eta Addis Abebako gobernuaren arteko gatazka antzinatik zetorren. 1991tik, militarrak agintetik kenduz geroztik, agintean egon zen lau alderdiko koalizio gobernuko kideetako bat zen TPLF. Orduz geroztik, herrialdearen egoera ekonomikoa hobetuz joan zen, eta agintean ziren alderdien boterea handituz, harik eta ustelkeria salaketak agertzen hasi ziren arte. 2018an, testuingurua irauli egin zen. Abiyren Aberastasunaren Alderdiak irabazi zituen bozak, eta hark erreformak egin zituen gobernuan, baita TPLFko kideak agintetik baztertu ere, errepresioa bultzatzea egotzita.
Nazioartearen txaloak ere jaso zituen 2019an Abiyk, urte luzez Eritrearekin izandako gatazka amaitu zuenean —hori izan zen Bakearen Nobel saria emateko arrazoia ere—, eta urtebete geroago hasiko zen gatazkarako aliatu bat irabazi zuenean. Etxean, bitartean, krisiak okerrera egin zuen. Tigrayko buruzagiek Abiyri leporatu zioten 1994tik indarrean zen sistema federala bertan behera uztea, eta boterea zentralizatu nahi izatea. Iazko irailean urrats bat gehiago egin zuen TPLFk, eta, Addis Abebari entzungor eginez —hauteskundeak atzeratzea erabaki zuen hark, koronabirusak eragindako osasun krisia medio—, bozak egin zituen eskualdean. Etiopiako Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen emaitzak, eta urrian blokeatu egin zituen Tigrayko Gobernuaren aurrekontuak, eta harremanak eten zituen. TPLFk gerra deklaraziotzat jo zuen erabakia.
Hamabi hilabete joan dira geroztik, eta egoerak nabarmen egin du okerrera. NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordeak eta Etiopiako Giza Eskubideen Batzordeak elkarlanean egindako ikerketa baten arabera, tarte horretan epaiketarik gabeko exekuzioak, torturak, bortxaketak, eta errefuxiatu eta desplazatuen aurkako erasoak salatu dituzte, baita gerra krimenak ere. Bi aldeetan salatu dituzte giza eskubideen urraketok. «Zantzuak daude pentsatzeko bi aldeek zuzenean eraso dietela zibilei edo haien jabetzei —erietxeak, eskolak, otoitzerako guneak eta abar—, eta bereizi gabeko erasoaldiak egin dituztela horien aurka, zibilak hilez eta eraikin publikoak suntsituz», ohartarazi du Michelle Bacheletek, NBEren Giza Eskubideetarako Batzordeko buruak. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205731/6-eta-11-urte-bitarteko-haurrei-moderna-jartzeko-aukera-ikertzen-ari-da-ema.htm | Gizartea | 6 eta 11 urte bitarteko haurrei Moderna jartzeko aukera ikertzen ari da EMA | Txerto hori adin horretako haurrentzat segurua den aztertuko du Sendagaien Europako Agentziak. | 6 eta 11 urte bitarteko haurrei Moderna jartzeko aukera ikertzen ari da EMA. Txerto hori adin horretako haurrentzat segurua den aztertuko du Sendagaien Europako Agentziak. | 12 urtetik gorakoei bakarrik jar dakieke Moderna txertoa gaur egun, baina EMA Sendagaien Europako Agentzia ikerketa bat egiten ari da adin tarte hori zabaltzeko; 6 eta 11 urte bitarteko haurrei ere zabaldu nahi die. Hala ere, aztertu behar dute txerto hori eraginkorra izango den haurrek COVID-19tik babesteko. Emaitzak bi hilabeteko epean jasotzea espero dute, eta Europako Batzordeari jakinaraziko dizkiote.
Urtarriletik jar dakieke Moderna helduei, eta uztailetik, 12 urtetik gorako nerabeei. 12 eta 19 urte bitarteko nerabeen %87k hartu dute COVID-19aren aurkako txertoa Hego Euskal Herrian. Pfizer, berriz, joan den urteko abendutik erabili daiteke, eta EMAri eskatu dio erabilera 5 eta 11 urte bitarteko haurrei zabaltzeko; hala ere, EMAk datuak aztertu behar ditu. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205732/zuzeneko-kontakizuna-amets-arzallusek-irabazi-du-xilaba-txapelketa.htm | Kultura | Zuzeneko kontakizuna: Amets Arzallusek irabazi du Xilaba txapelketa | Miren Artetxe sailkatu da bigarren. Arzallus eta Artetxerekin batera bertze lau bertsolari hauek ere aritu dira gaur kantuan: Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Maddi Ane Txoperena Iribarren eta Patxi Iriart Iribarren. | Zuzeneko kontakizuna: Amets Arzallusek irabazi du Xilaba txapelketa. Miren Artetxe sailkatu da bigarren. Arzallus eta Artetxerekin batera bertze lau bertsolari hauek ere aritu dira gaur kantuan: Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Maddi Ane Txoperena Iribarren eta Patxi Iriart Iribarren. | Laugarrenez irabazi du Amets Arzallus Antia Hendaiako bertsolariak Xilaba Xiberoa, Lapurdi eta Baxenabarreko bertsolari txapelketa. Final ederra izan da eta bertsolari guztiek eman dute berea. Amets Arzallusen atzetik sailkatu dira hurrenez hurren Miren Artetxe Sarasola, Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Patxi Iriart Iribarren eta Maddi Ane Txoperena Iribarren. Amaia Castorene eta Aritz Bidegain aritu dira dira gai jartzaile lanetan.
Arratsalde guztian giro beroa egon da Donibane Lohizuneko Jai-Alai frontoian.1.200 ikusle bertaratu dira, eta gogoz txalotu dute bertsolarien jarduna. Horrela geratu da puntuaketa:
1. Amets Arzallus Antia 1.012 puntu
2. Miren Artetxe Sarasola 975 puntu
3. Odei Barroso Gomila 605 puntu
4. Maddalen Arzallus Antia 586,5
5- Patxi Iriart Iribarren 562,5
6- Maddi Ane Txoperena Iribarren 561,5
Hasi eta buka saio ederra izan da. Indarrez hasi dute jarduna zortziko handian bertsolariek, arrazoietan sendo ibili dira eta ale politak utzi dituzte. Zortziko txikian egin du gora saioak, batez ere Amets eta Maddalen Arzallusek batera egindako bertsoaldian. Ofiziokako ariketan bereziki fin aritu dira Amets Arzallus, Maddalen Arzallus eta Artetxe, arrazoietan sendo eta bertsoak fin josiz.
«Orain arte besteen begiradak arranguratu izan zaitu izan dute gaitza kartzelako jardunean». Bertso ederrak utzi dituzte bertsolari denek, batez ere arrazismoa eta transexualitatea gaitzat hartuz. Nabarmentzeko izan da Odei Barrosoren kartzelako lana, fin josi ditu hiru bertsoak.
Arzallus eta Artetxe buruz burukora
Lehen fasea bukatuta, Miren Artetxe eta Amets Arzallus sailkatu dira buruz burukorako, eta horrekin bat egin du eztanda publikoak. Fite aritu dira bi bertsolariak buruz burukoan, eta umoretsu erantzun diote sei puntuko motzeko ariketari. Zortziko txikian ere fite aritu dira bertsolariak, eta ondotik hau izan dute kartzelako gaia: «Beste batzuen haurra zure sabelean eraman duzu. Oraintxe utziko duzu haien eskuetan». Ale politak utzi dituzte bi bertsolariek.
Lan puntuagarriak bukatuta, Andoni Iturriotz euskaltzaleak paratu dio txapela Amets Arzallus txapeldunari. Urte luzez Bertsularien Lagunak elkartearen alde egindako lana eskertu nahi izan dio horrela elkarteak. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205733/diesel-eta-gasolina-autoen-salmenta-2040rako-amaitzea-adostu-dute-34-estatuk.htm | Mundua | Diesel eta gasolina autoen salmenta 2040rako amaitzea adostu dute 34 estatuk | Bat egin dute zenbait auto ekoizlek, ibilgailu floten jabe diren enpresa batzuek eta hainbat eskualdek ere. | Diesel eta gasolina autoen salmenta 2040rako amaitzea adostu dute 34 estatuk. Bat egin dute zenbait auto ekoizlek, ibilgailu floten jabe diren enpresa batzuek eta hainbat eskualdek ere. | Zero isuriko ibilgailuak soilik saltzeko konpromisoa hartu dute 34 estatuk Glasgown, Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiari buruzko COP26 goi bileran. Aurkeztu duten akordioaren arabera, 2040. urterako amaituko dituzte diesel eta gasolina ibilgailuen salmentak, eta helburu hori 2035era aurreratuko dute «merkatu nagusietan».
Sinatzaileen artean dira Herbehereak, Danimarka, Irlanda, Austria, Zipre, Polonia, Norvegia, Lituania, Luxenburgo, Kanada eta Zeelanda Berria, besteak beste. Guztien artean, munduko ibilgailu merkatuaren %15 inguru hartzen dute. Aldiz, akordiotik kanpo gelditu dira ibilgailu gehien kontsumitzen dituzten herrialdeak: AEBak, Txina eta Japonia. Konpromisoa ez sinatzea erabaki dute Espainiak, Frantziak eta Alemaniak ere. Bultzatzaileek espero dute akordioarekin bat egingo duten estatuen zerrenda luzatuz joatea egunak aurrera egin ahala.
Konpromiso bera hartu dute hainbat eskualde eta hirik. Bartzelonak, Londresek eta New Yorkek, besteak beste. Eta akordioarekin bat egin dute 11 ibilgailu ekoizlek ere. Horien artean daude General Motors, Ford, Mercedes-Benz eta Volvo.
COP26ko presidentetzaren iritziz, akordioak argi uzten du ibilgailu ekoizpena hamarkada honetan elektrizitatera bideratzea lortzen ez duten enpresek merkatuan duten kuota galduko dutela.
Garraioak isurtzen du urtero atmosferan pilatzen diren berotegi gasen bosten bat, eta, horietatik, %90 inguru dagokio errepide bidezko garraioari. Horrenbestez, adituek garrantzi handia aitortzen diote ibilgailuek erregai fosiletatik elektrizitatera jauzi egiteari. Soilik energia berriztagarrien bidez lortutako elektrizitatearekin ibiliko litzatekeen auto batek isurien %80 murriztuko lituzke erregai fosilekin dabilen auto baten aldean. Murrizketa %50 ingurukoa litzateke egungo energia ereduarekin.
Aldaketa sakonagoa
Ekintzaile ekologistek, berriz, nabarmendu dute garraioan aldaketa sakonagoa behar dela. Era guztietako ibilgailu pribatuak alboratu eta hiriak eta herriak bizikletentzako, oinezkoentzako eta garraio publikorako egokitzeko eskatu diete agintariei. Hain justu, garraio publikora bideratutako inbertsioa handitzeko mobilizazioa egin dute gaur goizean Glasgown.
«Begi bistakoa da: ezin dugu gure itxaropena auto elektrikoen esku utzi. Oinarrizko aldaketa bat behar dugu mugikortasunean, eta asko dugu irabazteko arlo horretan", adierazi du Jools Townsend Sustainable Transport Alliance taldeko ordezkariak. Era horretan «komunitate osasuntsuagoak eta zoriontsuagoak» lor daitezkeela babestu du, baita «aukera berdintasun handiagoa» ere, «milioika auto ekoizteak dakartzan isuririk eta ingurumen arazorik gabe». |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205734/gatibuk-azaroaren-27ra-atzeratu-du-larunbat-honetan-becen-ematekoa-zuen-kontzertua.htm | Kultura | Gatibuk azaroaren 27ra atzeratu du larunbat honetan BECen ematekoa zuen kontzertua | Taldeko bi kidek positibo eman dute. | Gatibuk azaroaren 27ra atzeratu du larunbat honetan BECen ematekoa zuen kontzertua. Taldeko bi kidek positibo eman dute. | Gatibu taldeak jakinarazi duenez, taldeko bi kidek positibo eman dute, eta bertan behera utzi du larunbat honetan BECen ematekoa zen kontzertua. Bi astez atzeratu du, eta azaroaren 27an eskainiko dute. «Atsekabe handia hartu dugu, denbora luzez itxoiten ari ginen ekitaldia hain gertu zegoelako. Hala ere, erabaki arduratsua hartzea da premiazkoa, osasuna guztiaren gainetik kokatuta. Jakin badakigu, egoera berrira moldatu beharko zaretela, eta benetan sentitzen dugu, baina kontzertua osasun zein musika berme guztiekin ematea da gure xede nagusia», azaldu du ohar batean.
Gaineratu duenez, erositako sarrerak baliagarriak izango dira azaroaren 27an. Hala ere, itzultzeko aukera ere izango da.
Bizitzen ari garen egoerak erakutsi digu ziurgabetasuna kudeatzen ikasi behar dugula. Behin betikoa dena ez dela ziurra. Sarean erositako sarrera bat izanez gero, bost egun izango dira formulario bat betetzeko. Sarrera fisikoa itzuli nahi izanez gero, mezu elektroniko bat bidali beharko da datozen bost egunetan helbidera honetara: info@pandaartistmanagement.net. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205735/erasotzaile-matxisten-biktimak-salbatzen-dituen-keinua.htm | Bizigiro | Erasotzaile matxisten biktimak salbatzen dituen keinua | Kanadako Emakumeen Fundazioak zeinu bat asmatu zuen konfinamenduan, tratu txar emaileekin itxita zeuden emakumeek laguntza eskatzeko aukera izan zezaten. Asko zabaldu da sare sozialetan; besteak beste, Tik Token, eta berriki bahituriko neska bat salbatu ahal izan dute horri esker. | Erasotzaile matxisten biktimak salbatzen dituen keinua. Kanadako Emakumeen Fundazioak zeinu bat asmatu zuen konfinamenduan, tratu txar emaileekin itxita zeuden emakumeek laguntza eskatzeko aukera izan zezaten. Asko zabaldu da sare sozialetan; besteak beste, Tik Token, eta berriki bahituriko neska bat salbatu ahal izan dute horri esker. | Nola adierazi arriskuan zaudela, abusatzaile baten eskuetan bazaude, eta esaten duzuna hark ere entzun badezake?
Kanadako Emakumeen Fundazioak erantzuna eman zion galdera horri konfinamenduan, iazko apirilean. Ikusi zuten konfinamenduak asko zaildu ziela laguntza eskatzea arriskuan zeuden emakumeei, egun osoan erasotzailearekin egotera behartzen zituelako. Ezin, esaterako, telefonoa hartu eta lagun bati hots egin, edo indarkeria matxistaren aurkako zerbitzuetara deitu, erasotzaileak ere entzun gabe. Beraz, fundazioak laguntza keinua deiturikoa asmatu zuen.
Sinplea da keinua: esku ahurra kamerari begira jaso, erpurua sartuta. Ondoren, gainerako hatzekin, erpurua harrapatu.
Fundazioak bideo bat egin zuen keinua nola egin erakusteko. Horretan, emakume bat agertzen da, kamerari begira. Bideo dei baten bidez, errezeta baten inguruan ari da hitz egiten beste emakumezko batekin, baina deiaren erdian, keinua egiten du. Atzean gizonezko bat ikusten da tarteka.
«Keinuak laguntza modu seguruan eskatzen lagun diezaioke norbaiti. Izan ere, froga asko daude esateko hondamendi egoerek indarkeria sexista areagotzea ekar dezaketela», adierazi du fundazioak, keinua aurkezteko webgunean. Zehaztu dutenez, keinuak ez du esanahirik inongo zeinu hizkuntzatan.
Fundazioaren bideoa asko zabaldu da azken hilabeteotan sare sozialetan; besteak beste, batez ere gaztetxok erabiltzen duten Tik Tok sare sozialean. Eta orain, horren erabilera praktikoaren kasu erreal baten berri eman dute.
Bahiketa eta keinua
Joan den astean 61 urteko gizonezko batek 16 urteko neska bat bahitu zuen Ipar Karolinan. Kotxe batean sartu, eta ehunka kilometro egin zituen neskatoarekin. Baina autoa ostegunean Kentuckyko errepide batean zihoalarik, neskak leihotik keinua egin zien aldamenetik igarotzen ziren beste autoetako bidaiariei. Horietako batek ikusia zuen bideoa Tik Token, eta Poliziari deitu zion.
Handik gutxira, bahitzailearen autoa gelditu zuen Poliziak, eta neskak haiei ere egin zien keinua. Bahitzailea atxilotu egin zuten, eta neska, askatu. Neskatoak azaldu zuen keinua Tik Token ikasi zuela.
Fundazioa pozik agertu da, ikusi delako keinuak arriskuan dagoen jendea salba dezakeela, eta hura zabaltzeko lan gehiago egiteko eskatu die erakundeei. Zehaztu du keinuak ez duela esan nahi deitu Poliziari berehala, baizik eta jarri nirekin harremanetan modu seguruan. Keinua egiten duenari entzuteko eskatu dute, ez irudikatzen hasteko zer gertatzen zaion. «Beharbada, zer gertatzen ari den esan nahi dizute; agian entzuteko edo adi egoteko esan nahi dizute; edo zerbitzu bat aurkitzeko laguntza eska diezazukete». Edonola ere, keinua egiten duen pertsona arrisku bizian dela uste bada, larrialdi zerbitzuetara deitzeko aholkatu du fundazioak.
AEBetako bahitzailea atxilotu zuten poliziek ere ez zekiten hasieran neskak zer esan nahi zuen keinuarekin. Bahitzaileak uste zuen nerabea pasatzen ari ziren autoei agur esaten ziela. Keinuak galduko du komunikazio sekreturako ahalmena zabaldu ahala, noski. Baina, behintzat, hitzik gabe komunikatzeko beste bide bat emango die arrisku egoera batean daudenei. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205736/hendaia-eta-baiona-artean-migranteen-segurtasuna-bermatzeko-eskatu-diete-hautetsiei.htm | Gizartea | Hendaia eta Baiona artean migranteen segurtasuna bermatzeko eskatu diete hautetsiei | Elkartasuna Larhun kolektiboak gutuna bidali die Hego Lapurdiko hamar auzapezei eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariari. «Ez gaitzazue bakarrik utzi. Ezer eginen ez bagenu, arriskuan daudenei laguntza ez ematearen hobendun bihurtuko ginateke» | Hendaia eta Baiona artean migranteen segurtasuna bermatzeko eskatu diete hautetsiei. Elkartasuna Larhun kolektiboak gutuna bidali die Hego Lapurdiko hamar auzapezei eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariari. «Ez gaitzazue bakarrik utzi. Ezer eginen ez bagenu, arriskuan daudenei laguntza ez ematearen hobendun bihurtuko ginateke» | Migranteak laguntzen dituen Elkartasuna Larhun kolektiboko kideek Hego Lapurdiko hamar auzapezei eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariari dei egin diete Hendaia eta Baiona artean migranteen segurtasuna berma dezatela eskatzeko. Bakoitzari bidalitako gutun batean «neurriak» har ditzatela eskatu dute «drama berri bat gertatu aitzin». Urtea hasi denetik, sei pertsona hil dira migrazioen bidean: batek bere buruaz beste egin zuen, bi Bidasoa ibaian ito ziren, eta hiru trenak harrapatuta hil ziren Ziburun (Lapurdi) urri hasieran. «Nahi al dugu, nahi al duzue gure mugaldeko eskualdeko egoera honek iraun dezan? Ez dugu sinesten!».
Hautetsiei bidalitako eskutitzean oroitarazi dute 2018az geroztik, «herritar andana baten eskuzabaltasunari esker, nekez eta ahal dugun bezala» Baionako Pausa harrera zentrora iritsi nahi duten pertsona atzerritarrei laguntzen dietela. «Pertsona horiek garraiatzea, jende askok uste ez bezala, ez da arriskutsua. Arriskutsua da jendeari trenbidea hartzen uztea edo Bidasoa zeharkatzea horrek dituen arrisku guztiekin. Eta azken gertaerek tragikoki gogorarazten digute!», idatzi dute.
«Gizaki horiek gure anaiak izan litezke, gure arrebak, gure seme-alabak. Haien presentzia legezkoa ala zilegi da? Justifikatuta al dago beren herrialdetik irtetea? Arazo horiek politikarenak dira, ez gara horretaz arduratzen. Eremu politikoa ez da gurea, larrialdi humanitarioaz ari gara, arriskuan daudenekiko elkartasunaz, eta zentzuz ere bai», azpimarratu dute Larhun kolektibokoek. «Hor daude, migratzaileak, erbesteratuak –edonola deituta ere –, hor daude arrazoiak edozein direla ere; kanporatuak, tratu txarrak jasanak, baina hor daude!»
Koronabirusaren ondorengo garaietan beste lehentasunik izatea «ulertzen» badute ere, «zentzugabea» iruditzen zaie Larhun kolektiboko kideei hautetsiak ez daitezen ardura beren herrietatik iragaten direnen segurtasunaz. Hala, Baionako Pausa harrera guneari egin diote aipamena, oroitaraziz Euskal Hirigune Elkargoa osatzen duten Ipar Euskal Herriko 158 herriek laguntzen dutela diruz. «Tokiko biztanleekiko elkarbizitza eroso bat antolatzeko 'kanalizazio' irtenbide baten gisan hauteman ez dadin, pertsona horiek Hendaiatik Baionara bidean egiten duten bidaia segurtatzeko jokatu behar duzue», eskatu dute. «Ez gaitzazue utzi ekintza honetan gu bakarrik ahitzen. Ezer ez eginez gero, arriskuan daudenei laguntza ez ematearen hobendun bihurtuko ginateke». |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205737/martin-ugalderen-itzulera-baten-historia-nobelaren-irakurketa-jarraitua-haren-jaiotzaren-mendeurrenean.htm | Kultura | Martin Ugalderen 'Itzulera baten historia' nobelaren irakurketa jarraitua, haren jaiotzaren mendeurrenean | Ehun urte dira gaur Martin Ugalde idazle eta kazetaria jaio zela. | Martin Ugalderen 'Itzulera baten historia' nobelaren irakurketa jarraitua, haren jaiotzaren mendeurrenean. Ehun urte dira gaur Martin Ugalde idazle eta kazetaria jaio zela. | Gaur ehun urte Martin Ugalde Orradre jaio zela, Andoainen (Gipuzkoa). Kazetaria, idazlea, politikaria, euskaltzalea eta dibulgatzailea omentzeko hainbat ekitaldi egiten ari dira. Jakin fundazioak Ugalderen lan guztiak digitalizatuta sarean ondu duen tresna aurkeztu du, 10:30ean, Martin Ugalde kultur parkean, Andoainen.
Ondoren, Itzulera baten historia eleberriaren irakurketa jarraitua hasi da, leku berean. Nobela horretan kontatu zuen Ugaldek 1936ko gerrak eta frankismoak eragindako erbestetik Euskal Herrira itzuli zirenek bizi izandakoa, neska baten ahotsaren bidez. Izan ere, Ugalde bera eta haren familia Venezuelan erbesteraturik egon ziren urte luzez.
Mendeurrena ospatzeko, ekitaldiak antolatzen elkarlanean arituriko erakundeetako ordezkariak, euskalgintzakoak eta Andoaingo herritarrak ari dira irakurtzen, etenik gabe. Herriko bi lekutan pantailak jarriko dituzte, irakurraldia zuzenean jarraitu ahal izateko: bat udaletxeko atarian, eta beste bat Bastero kulturguneko kafetegi ondoko plazan. Edonola ere, Internet bidez ere ikusi eta entzun ahal da, BERRIAren webgunean.
Azken ekitaldia arratsaldean egingo da, 19:00etan, Basteron. Martin Ugalde ipuin lehiaketaren sariak banatuko dituzte. Sariak ere urteurren biribila du, aurten 25.a egingo baitute. 10-17 urteko gazteentzako lehiaketa da. Aurten 127 lan aurkeztu dituzte, «oso maila altukoak», udal ordezkarien arabera. Parte hartzaileek Ugalderen testu batetik abiatu behar zuten euren ipuina, edo aurretik lehiaketa irabazitako beste ipuin batetik.
Idazlearen inguruko erakusketa dago ikusgai Bastero kulturgunean, joan den ostiraletik. Abenduaren 4ra arte bisitatu ahalko da. Idazlearen «bizitza eta lan oparoa» ezagutaraztea da erakusketaren helburua, antolatzaileen arabera. Lehendik ere ikusgai egon da Hondarribian, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean eta Bilboko EHUko egoitzan.
Horrez gain, hainbat hitzaldi egin dituzte azken asteotan idazlearen inguruan, eta BERRIAk tarte zabala eman zion joan den igandean. Horiek guztiak ikus daitezke Martin Ugalderen jaiotzaren urteurrenaren inguruko testu bilduma honetan.
Eta asteartean, idazlearen inguruko Martin Ugalde: bidea etxe, euskara aberri dokumentala estreinatu zuten. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205738/bihar-hasiko-da-marxfem-konferentzia.htm | Gizartea | Bihar hasiko da MarxFem konferentzia | Hiru egunez, izen handiko pentsalariek parte hartuko dute marxismoaren eta feminismoaren inguruko hausnarketan. Azkenean online egingo dute konferentzia, baina Euskal herriko errealitateak ere bere lekua izango du. | Bihar hasiko da MarxFem konferentzia. Hiru egunez, izen handiko pentsalariek parte hartuko dute marxismoaren eta feminismoaren inguruko hausnarketan. Azkenean online egingo dute konferentzia, baina Euskal herriko errealitateak ere bere lekua izango du. | Marxismoaren eta feminismoaren uztarketaz eztabaidatuko dute datozen egunotan MarxFem Nazioarteko IV. Konferentzian. Bihar abiatuko da, 16:30ean, eta larunbat gauera arte marxismoan erreferente diren hainbat feminista izango dituzte hizlari. Bilbon egitekoak ziren, baina azkenean online izango da.
Bi ildo nagusi egongo dira konferentzian. Lehenik, hitzaldi nagusiak izango dira, Feminismo garaikidearen erronkak eta analisiak izenburupean; horietan parte hartuko dute, besteak beste, Silvia Federici, Lorena Cabnal, Tithi Bhattacharya, Elsa Dorlin, Nancy Fraser, Ochy Curiel eta Christine Delphy pentsalariek. Feminismo Marxistaren XIII tesiak ere aurkeztuko dituzte, lan hori kudeatu duen filosofoaren partaidetzarekin: Frigga Haug. Bigarrenik, panel ugari izango dira, askotariko gaiak jorratzeko: lana, erreprodukzio soziala, intersekzionalitatea, estatugintza, dekolonialitatea... Leku berezia izango du Euskal Herriko errealitateak ere: greba feministak eta militantziaren egoera aztertuko dituzte.
Izan ere, Jule Goikoetxea antolakuntza batzordeko kidearen hitzetan, horixe izan da konferentziaren helburuetako bat: «Euskal Herriko, Kataluniako eta estaturik gabeko nazioen ikuspegia txertatu nahi dugu Europako ezkerrean. Eta hegoalde globaleko ahotsak ere ekarri nahi izan ditugu, aurreko ekitaldietan haien falta sumatu izan baita». Gogoeta zabala egin nahi dutela nabarmendu du: «Gure asmoa da marxismo-feminismoaren inguruko hausnarketak egitea, barrutik zein kanpotik; alegia, elkarrizketan jartzea korronte desberdinak, elkar elikatzea eta aberastasun hori profitatzea». Ikuspegi uztarketa hori feminismoaren eremuetara ere eraman dute: «Ekarri ditugu militantzian eta akademian (edo ikerketan) aldi berean dabiltzan hizlariak, bi lekuetatik hitz egin dezaten».
Online ikusteko hainbat modu
Ezkerreko eta akademiako zenbait eragilek antolatu dute MarxFem konferentziaren laugarren aldi hau, hala nola Transform! Europe, Euskal Herriko Unibertsitatea, Iratzar Fundazioa, Critical Theory Bilbo-Barcelona, Rosa Luxemburgo fundazioa eta Berliner Institut für Kritische Theorie erakundeek. 2020ko udazkenean egitekoak ziren kongresua, Bilbon —mila lagun baino gehiago zeuden izena emanda—, baina, pandemiaren ondorioz, atzeratu egin zuten iaz, eta azkenik online izango da. Antolatzaileek webgunean eta sare sozialetan zabaldu dituzten plataformen bidez ikusi ahalko dira hitzaldiak eta panelak, aurrez izena eman beharrik gabe; aldibereko itzulpena izango da. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205739/goi-mendiko-sei-etapa-izango-ditu-giroak.htm | Kirola | Goi mendiko sei etapa izango ditu Giroak | Lau etapak mendate gainetan izango dute helmuga; nagusia, Salo eta Aprica artean izango da. Etapak ez dira luzeak izango. Baina, trukean desnibela handitu diete. | Goi mendiko sei etapa izango ditu Giroak. Lau etapak mendate gainetan izango dute helmuga; nagusia, Salo eta Aprica artean izango da. Etapak ez dira luzeak izango. Baina, trukean desnibela handitu diete. | Italiako Giroaren errezetari gatza bota diote. Su baxuan kozinatzen ari dira 2022ko aldia, eta, asteko lehen egunetarako esprintean amaitzeko aproposak eta malkar erdiko etapak aurkeztu baldin bazituzten, gaur gehitu diote ezinbesteko osagaia, produktua bizitzen duena: maldatzarretako etapen sorta, alegia. Sei izango dira guztira, eta, hasiera batean, hango aldapetan erabakiko da hurrengo urteko garailearen izena. Oro har, azken urteetako joerari segituz, kilometro kopuru gehiegizkorik gabeko etapak jokatuko dituzte goi mendietan; trukean, desnibela handitu diote.
Luzetara, mendiko etapa bakarrak gaindituko du 200 kilometroen langa. Salo eta Aprica artean jokatuko da hamaseigarren jardunaldiak. Huraxe izango da Italiako Giroko etapa nagusia: kilometro sortaz gain, desnibelik handiena izango duen eguna izango da —5.044 metrokoa—. Etapa horretan, hiru mendate nagusi igo beharko dituzte txirrindulariek; Goletto Di Cadino, azken aldiz 1998an igotakoa, Mortirolo mitikoa, eta Valico Di Santa Cristina. Giroa azkenekoz 1999an igaro zen handik.
Hara ailegatu aurretik ere izango da hanka zainak puzteko moduko maldarik, ordea. Siziliako errepideetan jokatuko da mendiko lehen etapa, lasterketako laugarrena, Avola eta Etna sumendiaren artean. Maldan gora amaituko den lau etapetako bat izango da, eta Sapienzako babeslekuan izango du helmuga. Azken igoerak 25 kilometro izango ditu, eta %5,6ko pendiza, batzuetan %15ekoak izateraino.
Lehen aste exijenteari halakoxe bigarrena gehitu diote antolatzaileek. Bederatzigarren etapa izango da goi mendiko bigarrena. Apeninoetan barrena, bi mendate kateatuz amaituko da. Lanciano izango da lehendabizikoa, eta handik Lettomanoppellora jaitsi ostean, Blockhaus gogorra igoz amaituko da. Ia 14 kilometro izango dira aldapa gora, batez beste %8,5eko maldekin, eta haiek gogortzera egingo dute amaiera gerturatu ahala.
Alpeak, eta azken estutua Koskak leunduz igaroko dituzte hurrengo etapak, harik eta berriz gorabidean jarri arte. Alpeetan barrena hiru egun egingo dituzte, 15.,16. eta 17. etapetan. Lehenengoan, Rivarolo eta Cogne lotuko dituzte ziklistek, 177 kilometro eta hiru mendateetan barrena: lehen mailako Pila-Le Freus eta Verrogne, eta bigarreneko Cogne. Aldapan gora amaituko diren etapetako bat izango da; azken 23 kilometroetan ariko dira langintza horretan. Osorik, 4.030 metroko desnibela izango du.
Jardun astun horri Salo eta Aprica arteko etapa nagusiak hartuko dio erreleboa, eta hurrengoa ere ez da atzera geratzekoa izango. Ponte di Legno eta Lavarone arteko ibilbide hautsia izango da, 165 kilometrokoa. Lehen mailako Vetriolo eta Menador igo beharko dituzte, suge formako errepideetan. %10eko pendizak ditu zortzi kilometroan.
Giroko azken-aurreko etapak ere zapore klasikoa izango du. Bellunon hasi eta Passo Fedaia-Marmoladako mendatetzarrean amaituko da, 2.057 metrora, 167 kilometro egin ostean. Bidean San Pelegrino (1.918 metro) eta Pordoitik (2.239 metro, Giroko punturik garaiena) igaro beharko dute. Hori eguraldiak ameto ematen badu: aurten ez da posible izan.
Behin ibilbidearen osagai gehienak aurkeztuta, Giroaren amaiera non izango den gaur iragarriko dute antolatzaileek. Postre gozoa nahi dute. Veronan izan daiteke, pandoro bizkotxaren hirian. Gozoa, bezperako maldek garrazten ez badute, bederen. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205740/bielorrusia-zigortzeko-aukera-aztertuko-du-ebk-krisi-bat-eragitea-egotzita.htm | Mundua | Bielorrusia zigortzeko aukera aztertuko du EBk, krisi bat «eragitea» egotzita | Ehunka migratzaile Polonia eta Bielorrusia arteko mugan harrapatuta daude oraindik ere. Gauean Varsoviak dozenaka lagun atxilotu ditu, muga legez kanpo igarotzea egotzita. | Bielorrusia zigortzeko aukera aztertuko du EBk, krisi bat «eragitea» egotzita. Ehunka migratzaile Polonia eta Bielorrusia arteko mugan harrapatuta daude oraindik ere. Gauean Varsoviak dozenaka lagun atxilotu ditu, muga legez kanpo igarotzea egotzita. | Irak, Siria eta Afganistandik joandakoak dira gehienak, eta askok, egunak ez ezik, asteak ere badaramatzate Bielorrusiako mugako behin-behineko kanpalekuetan bizitzen. Adin txikikoak ere badira tartean. Polonia aldera igaro nahi dute, eta handik EB Europako Batasuneko beste herrialderen batera joan, agian errefuxiatu estatusa eskatzeko. Baina Poloniak ateak itxi ditu, eta milaka soldadu bidali muga zaintzera. Horrez gain, iragarri du ez duela baztertzen NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari laguntza eskatzea.
EBko 27 estatu kideen ezohiko bilera ere eskatu du Varsoviak, Bielorrusiaren aurkako zigorrez hitz egiteko. Izan ere, Minski egozten diote krisi bat «eragitea», errefuxiatuei mugara heltzea erraztuz. «Ez dago zalantzarik [Bielorrusiako presidente Aleksandr] Lukaxenkoren gauza dela hau. Ez gara migrazio krisi batez ari, krisi politiko batez baizik, Minskek sortua Europako Batasuna desegonkortzeko», esan du Mateusz Morawiecki lehen ministroak. Varsovian eskaini du prentsaurrekoa Europar Kontseiluko presidente Charles Michelekin batera. Hark iradoki du aukera legokeela Bruselak diruz laguntzeko Poloniak Bielorrusiarekiko mugan eraiki nahi duen hesia —orain arte Europako batzordeko presidente Ursula von der Leyenek ukatu egin du halakorik—.
Astelehenaz geroztik 15.000 soldadu bidali ditu Varsoviak mugara, azken 3.000k gaur bertan —lau soldadu daude batez beste mugatik gertu dagoen migratzaile bakoitzeko—. EBrantz igarotzeko asmoa dutenei, berriz, SMS bana bidali diete ohartaraziz pasabideak itxita daudela, eta Bielorrusiari gezurretan aritzea egotziz. Alemaniako jarduneko kantziler Angela Merkelek aktore bat gehitu dio gatazkari: Errusia. Kantzilerrak telefonoz hitz egin du Vladimir Putin presidentearekin, eta ohartarazi dio «gizagabea» dela Bielorrusiako erregimenak migratzaileak «tresna gisa» baliatzea.
Bart gauerdiaz geroztik, eta Varsoviako iturrien arabera, Poloniako mugazainek 200 bat lagun atzeman dituzte Bialowieza herrian. Lituaniako indarrek ere 300 lagun inguru atxilotu dituzte azken orduetan, eta guztiak Bielorrusiara bidali dituzte berriz.
Michelle Bacheletek, Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Mandatariak, onartezintzat jo du mugako egoera, eta alde guztiei eskatu die neurriak har ditzatela tentsioa murrizteko: «Bi aldeek emandako erantzunak segurtasunean eta adierazpen politikoetan oinarritzen dira, eta suari egur gehiago botatzeak migratzaileen ahulguneak eta arriskuak handitzeko soilik balio du». Bacheletek gogorarazi du nazioarteko legediak asiloa eskatzeko eskubidea bermatzen duela, eta, beraz, inongo estatuk ezin dituela pertsona horiek guztiak beste gau batez aterperik gabe egotera derrigortu: «Estatuek babestu egin behar dituzte partekatzen duten mugan harrapatuta daudenen bizia eta duintasuna».
UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatari Filippo Grandik ere salatu zuen ezin zaiela hesiekin erantzun migrazioekin lotutako erronkei. Europako Parlamentuan hitz egin du Grandik Bielorrusiako mugako auziaz, eta nabarmendu du ez dagoela arrazoirik halako gertaerei errefuxiatuak jipoituz, harresiak eraikiz eta hitzaldi xenofoboak eginez erantzuteko. «Badaude beste bide batzuk, eta elkarlanetik abiatzen dira», esan du. Baina, aldi berean, ohartarazi du ez dagoela arrazoirik estatuek «desplazamenduan bultza» ditzaten.
Errusiako gerra hegazkinak Bielorrusiako aire eremuan
Ekialdetik ere heldu da erantzunik. Errusiak salatu egin du Bruselaren erantzuna, eta bi gerra hegazkin bidali ditu Bielorrusiako aire eremura, sostengu gisa. Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, hegazkinok gai dira buru nuklearrak eramateko.
Moskuk Bruselari egotzi dio krisiaren erantzukizuna, esanez «huts» egin duela bere balio humanitarioak bermatzeko garaian, eta Bielorrusia «ito» nahi dutela, mugako zati bat itxiz. Hala, onartezintzat jo du Minski zigorrak jarri nahi izatea, eta Minskekiko zuzeneko elkarrizketak abiatzeko aholkatu du, krisia konpontze aldera. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205741/kritiken-eraginez-frantsesa-ikasten-hasi-behar-izan-du-air-canadako-buruak.htm | Mundua | Kritiken eraginez, frantsesa ikasten hasi behar izan du Air Canadako buruak | Michael Rousseauk barkamena eskatu du, Quebecen 14 urtez bizi izanda ere orain arte ez duelako frantsesik ikasi. Hizkuntza Ofizialen Komisarioak 2.000 kexu baino gehiago jaso ditu astebetean haren inguruan. | Kritiken eraginez, frantsesa ikasten hasi behar izan du Air Canadako buruak. Michael Rousseauk barkamena eskatu du, Quebecen 14 urtez bizi izanda ere orain arte ez duelako frantsesik ikasi. Hizkuntza Ofizialen Komisarioak 2.000 kexu baino gehiago jaso ditu astebetean haren inguruan. | Azkenean bai. Hamalau urtez Quebecen bizi ondoren, Air Canada hegazkin konpainiako zuzendari Michael Rousseauk esan du irakasle pribatu bat hartu duela, herrialdean ofiziala den frantsesa ikasteko. Ez du bere kabuz erabaki. Herritarren eta ordezkari politikoen kexak baretzeko egin behar izan du. Izan ere, astebetean 2.000 kexu baino gehiago jaso ditu Kanadako Hizkuntza Ofizialen Komisarioak; hau da, herrialdean ofizial diren ingelesaren eta frantsesaren berdintasuna bermatzeko 1988an sorturiko bulegoak.
2007tik izan da Rousseau karguan, baina azaroaren 3an lehertu zitzaion afera esku artean. Hitzaldi bat eman zuen Montrealeko Markataritza Ganbaran, ia ingeles hutsez. Esaldi bakan batzuk besterik ez zituen bota frantsesez. Hitzaldia entzun zuten kazetari frantsesdunak harrituta geratu ziren, eta, ondoren, galdetu egin zioten zergatik ez duen ikasi frantsesik aspaldi Quebecen bizi arren. Rousseauren erantzuna: oso lanpetuta egon delako ez du ikasi. «Gauza izan naiz Montrealen bizitzeko frantsesez egin gabe, eta uste dut horrek oso leku onean uzten duela hiria».
Arrapostuak haserre handia eragin du Quebecen. Lehen ministro François Legaultek iraingarritzat jo zituen enpresaburuaren hitzak, eta barkamena eskatzeko eta frantsesa ikasten hasteko exijitu zion. Kanadako Gobernura ere heldu da sumina. Astelehenean, Justin Trudeauren gobernuko presidenteorde Chrystia Freelandek Air Canada konpainiaren administrazio kontseiluari eskatu zion aztertzeko zuzendari elebakarrak frantsesa ikasteko duen ezintasuna. Trudeau presidenteak berak onartezintzat jo du Rousseauren jarrera.
Aste honetan, konpainiako langileei gutun bat bidali zien Rousseauk. Hartan esaten du damu dela joan zen astean esandakoez, eta deitoratu egiten duela horiek enpresaren aurkako erreakzioak eragin izana.
Izan ere, Air Canadako buruak entzungor egin zien Quebeceko Gobernuak eta Hizkuntza Ofizialen Komisarioak egin zizkioten ohartarazpenei: hitzaldia bi hizkuntzetan egiteko eskatu zioten. Rousseauk frantsesezko esaldi sinboliko batzuk baino ez zizkion gehitu hitzaldiari.
«Joan zen asteko hitzen erantzukizun osoa neure gain hartzen dut. Ezagutzen nauen jendeak badaki hitz horiek ez dituztela islatzen neure baloreak eta konbikzioak». Gutunean iragartzen du irakasle pribatu batekin hasi dela ikasten.
Konpainiaren aldetik presioa jaso du Rousseauk. Vagn Sorensen administrazio batzordeko buruak gutun bat bidali zion Freeland Kanadako presidenteordeari joan zen ostegunean. Adierazi zion Rousseauk ikastaro trinko bat hasiko zuela, eta egingo dituen aurrerapenak haren errendimendu balorazioan sartuko dituztela. «Rousseau jaunarekin hitz egin dugu, eta konbentzituta gaude behar diren ahalegin guztiak egingo dituela gure enpresan frantsesaren erabilera bultzatzeko dugun helburua betetzeko».
Horrez gain, adierazi zuen enpresako zuzendaritzako postu askotarako promozioan oso kontuan hartzen dutela frantsesez komunikatzeko ahalmena. «Hizkuntza ofizialen legearekiko erantzukizunak oso serio hartzen ditugu».
2016tik hona, Hizkuntza Ofizialen Komisarioak 431 kexu jaso ditu Air Canadaren inguruan, frantsesaren erabilerarekin lotuta. Arazoa «sistemikoa» dela esan zuen Raymond Theberge komisarioak joan zen astean. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205742/40-urteko-emakume-bat-hil-da-astrainen-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | 40 urteko emakume bat hil da Astrainen, auto istripu batean | A-12 autobidean izan da istripua, autoa errepidetik irtenda. Sesmakoa (Nafarroa) zen hildakoa. | 40 urteko emakume bat hil da Astrainen, auto istripu batean. A-12 autobidean izan da istripua, autoa errepidetik irtenda. Sesmakoa (Nafarroa) zen hildakoa. | Gaur 14:25ak aldera, emakume bat hil da A-12 autobidean, Astrain parean (Nafarroa), Logroñorako (Espainia) norabidean, auto istripu batean. Sesmakoa (Nafarroa) zen emakumea. Autoa errepidetik irten da, errepideko erdibitzaile bat jo du lehenbizi, eta gero seinale baten aurka egin du talka, Guardia Zibilak eman duen informazioaren arabera. Autoaren gidaria zen hil den emakumea. Osasun zerbitzuak bertara joan dira, baina ezin izan dute emakumea suspertu. Suhiltzaileek auto barrutik atera behar izan dute andrazkoa. Auto istripuaren ondorioz, autobidearen ezkerreko erraila moztu behar izan dute. Guardia Zibilak ikerketa abiatu du istripuaren nondik norakoak argitzeko. |
2021-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/205743/euskal-kazetaritza-sariak-eman-dituzte-bilbon.htm | Gizartea | Euskal Kazetaritza sariak eman dituzte, Bilbon | Aurten Burkina Fason eraso batean hil zituzten David Beriain eta Roberto Fraile izan dituzte gogoan ekitaldian, besteak beste. | Euskal Kazetaritza sariak eman dituzte, Bilbon. Aurten Burkina Fason eraso batean hil zituzten David Beriain eta Roberto Fraile izan dituzte gogoan ekitaldian, besteak beste. | Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak antolatutako 2021eko Euskal Kazetaritza sariak emateko ekitaldia egin dute gaur arratsaldean, Bilboko BBK aretoan.
Aurten hildako hainbat kazetari gogoratzeko, bideo bat erakutsi dute. Hasteko, EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateari eman diote saria, aurten 40 urte bete dituelako.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak eman dio saria Ana Irene Valle fakultateko dekanoari.
Ondoren, gainerako sariak banatu dituzte. Julio Florri eman diote Kazetaritza Digitala-Narratiba Berriak saria, Blog Rioja Alavesa blogarengatik.
Begoña del Tesori Euskal Kazetariak ataleko saria eman diote, zinemaren inguruko «dibulgatzaile ezin hobea» dela argudiatuta. Besteak beste, Eppur si muove zutabea idazten du BERRIAren Kultura sailean.
Mirentxu Purroyri Ibilbide Profesionalaren Saria eman diote, urteetan egindako bidearengatik.
Fotokazetaritzari eskainitako Juantxu Rodriguez saria Angel Ruiz de Azuari eman diote.
Ingurumen Kazetaritza saria Eva Caballerori eman diote.
Apirilean, Burkina Fason eraso batean hil zituzten David Beriain eta Roberto Fraile izan dituzte gogoan ekitaldian. Adierazpen Askatasunaren Jose María Portell ematea erabaki zuten epaimahaikideek. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205744/ehunmiliak-mendi-lasterketan-izena-emateko-aukera-gaur-irekiko-dute-1700etan.htm | Kirola | Ehunmiliak mendi lasterketan izena emateko aukera gaur irekiko dute, 17:00etan | Bi urteko etenaldia izan eta gero, Ehunmiliak mendi lasterketaren 11. ekitaldia jokatuko da uztailean. Goierriko Bi Handietan eta Marimurumendi Maratoian izena emateko aukera ere izango da. | Ehunmiliak mendi lasterketan izena emateko aukera gaur irekiko dute, 17:00etan. Bi urteko etenaldia izan eta gero, Ehunmiliak mendi lasterketaren 11. ekitaldia jokatuko da uztailean. Goierriko Bi Handietan eta Marimurumendi Maratoian izena emateko aukera ere izango da. | Bi urteko etenaldia egin eta gero, mendi lasterketetako egutegira itzuliko da berriro ere Ehunmiliak. Iaz eta aurten, pandemiagatik jokatu gabe gelditu zen proba, baina datorren urterako berriro ere gogo biziz azaldu da antolakuntza taldea. Gaur irekiko da izena emateko aukera, 17:00etatik aurrera, lasterketaren webgunean.
2010az geroztik urtero jokatu izan ohi da Beasainen (Gipuzkoa) proba erraldoia, eta Euskal Herriko mendi korrikalarien artean lasterketa ezagun bihurtu da jada. Datorren urtekoa uztailaren 8an, 9an eta 10ean jokatuko da. Mikel Valdibielso lasterketaren zuzendari teknikoa da, eta irrikaz dago. «Gogotsu gaude jakiteko jendeak zer erantzun emango duen. Azkenekoz izen emateak ireki genituenean, dortsal guztiak amaitu ziren. Baina bi urte dira jada jokatzen ez dela, eta ez dakigu oraingoan nolako harrera izango duen».
Valdibielsok aipatu bezala, iazko aldirako izen emateak bukatu egin ziren, baina, jokatu ez zenez, korrikalari guztiei dirua itzultzea erabaki zuten. Zergatiagatik galdetuta, ez du zalantzarik egin: «Guretzat, aldia amaitzean dena amaitzen da. Orduan, erabakia argia izan zen: denei dirua itzuli, eta kito! Aurten berriz denek aukera bera izango dute izena emateko». Bidezkoena iruditzen zaie.
Datorren urtean ere hiru proba izango dira jokoan; Ehunmiliak (168 kilometro eta +11.000 metro), Goierriko Bi Handiak (88 kilometro eta +6.000 metro) eta Marimurumendi maratoia (42 kilometro eta +2.300 metro). Azken urteetan izen emateek izan zuten gorakada kontuan hartuta, Valdibielsok dortsal guztiak bukatuko diren itxaropena du. «Ia ziurra da G2H eta Marimurumendi lasterketetan hala izango dela, eta Ehunmiliekin zalantzak ditugu. Egun berean lasterketa berri batzuk ere badaude».
BERRIAk dortsal bat zozkatuko du
BERRIAk lankidetza hitzarmen bat sinatu du Ehunmiliekin, eta, horri esker, dortsal bat zozkatuko du. Irabazleak hautatuko du zein probatarako nahi duen dortsala. Kontuan izan behar da gaur hasiko dela probarako izena emateko epea, 17:00etan, eta orain dela bi urte dortsal guztiak amaitu zirela. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205767/sestaon-gizonezko-bat-atxilotu-dute-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Sestaon gizonezko bat atxilotu dute indarkeria matxista egotzita | Astearte arratsean atxilotu zuten. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, gizonak eraso egin zion emakumezkoari, bien etxebizitzan. | Sestaon gizonezko bat atxilotu dute indarkeria matxista egotzita. Astearte arratsean atxilotu zuten. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, gizonak eraso egin zion emakumezkoari, bien etxebizitzan. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Poliziak 45 urteko gizonezko bat atxilotu du Sestaon (Bizkaia), bikotekideari eraso egiteagatik. Zehazki, Jaurlaritzak emandako datuen arabera, indarkeria matxista delitua leporatuta eraman dute atxilo.
Jakinarazi dutenez, gizonak astearte arratsean egin zion eraso emakumezkoari, bien etxebizitzan zirela. Eragindako lesioak zirela eta, osasun zentro batean artatu zuten erasoaren biktima; ez zuten ospitaleratu beharrik izan. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205768/iruneko-espetxean-emakume-bat-hil-dela-salatu-du-salhaketa-erakundeak.htm | Gizartea | Iruñeko espetxean emakume bat hil dela salatu du Salhaketa erakundeak | Astelehen goizaldean hil zen. Salhaketa erakundeak jasotako informazioaren arabera, erantzuna ez zen espero bezain azkarra izan. Santos Indurain Osasun kontseilariaren eta Eduardo Santos Justizia kontseilariaren agerraldi bateratua eskatu du EH Bilduk. | Iruñeko espetxean emakume bat hil dela salatu du Salhaketa erakundeak. Astelehen goizaldean hil zen. Salhaketa erakundeak jasotako informazioaren arabera, erantzuna ez zen espero bezain azkarra izan. Santos Indurain Osasun kontseilariaren eta Eduardo Santos Justizia kontseilariaren agerraldi bateratua eskatu du EH Bilduk. | Salhaketa erakundeak adierazi duenez, astelehen goizaldean preso bat hil zen Iruñeko kartzelako emakumeen moduluan –espetxearen bitartez baieztatu du heriotza erakundeak–. Zeldako bizikideak eman behar izan zien espetxeko arduradunei eta osasun profesionalei gertatutakoaren berri. Erakundeak bildutako informazioaren arabera, espetxeko langileen erantzuna ez zen izan horrelako egoera batean espero zitekeen bezain azkarra.
Nafarroako Gobernuak Iruñeko espetxearen osasun eskumena bere gain hartu eta bi hilabetera gertatu da ezbeharra. Hala ere, Iruñeko espetxeak ez du guardiako medikurik egun osoan, eguneko 24 orduetan. Eta Salhaketa erakundearen arabera, «neurri hori guztiz beharrezkoa da presoen egoera sanitario espezifikoa kontuan hartuz gero».
Egoera ikusirik, lehenbailehen guardiako mediku bat jartzeko deia egin dio erakundeak Nafarroako Gobernuari, «eguneko 24 orduetan», espetxean «beste heriotza bat» izan delako eta espetxe osasuna bere gain hartzen duen kontu bat delako. Bigarrenik, espetxearen funtzionamenduari lotutako protokoloak, zerbitzu medikoen jarduna eta abisu protokoloak berrikusteko ere eskatu du erakundeak. Hirugarren puntuan, berriz, laguntza psikologikoan egin du azpimarra, eta Nafarroako Gobernuari galdegin dio premiazko laguntza eskaintzea Iruñeko espetxean dauden eta laguntza psikologiko hori jaso nahi duten emakume guztiei, «horrelako gertaerei aurre egin ahal izateko».
Santosek heriotza deitoratu du
Eduardo Santos Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilaria «nahigabetuta» azaldu da presoaren heriotzagatik, eta senideei doluminak azaldu dizkie, parlamentuan kazetarien aurrean egindako adierazpenetan. «Kartzelako heriotza oro zorigaitza da, eta hala eduki behar dugu kontuan. Gertutasuna adierazi behar dugu».
Heriotzaren zergatiei buruz «zuhur» agertu da Santos, eta nabarmendu du ikerketa judiziala abian dela. Emakumearen autopsiak argituko du, haren esanetan, heriotzaren arrazoi zehatza, baina oraingoz ezin du ezer aurreratu. «Gai honi buruz ezin da ondoriorik eman».
Abuztuaren 1etik Iruñeko espetxearen osasun zerbitzuak bere gain hartu ditu Osasunbideak, baina, Salhalketak salatu duenez, oraindik ez dago 24 orduko mediku zerbitzurik. «Eskumen partekatua da, eta zaintza espetxe administrazioarena da». Haren esanetan, osasun arloko batzorde mistoa biltzeko dago, eta han hitzartu behar dira osasun arretaren neurri zehatzak.
Gobernuko iturrien arabera, Salhalketaren aldarrikapenak zentzuzkoak dira. Berez, bi gobernuek hiru ordezkari bidaliko dituzte bilera horretara, eta aurretik ere hala zegoen aurreikusia, baina ez dute epe zehatzik ez bileraren dataz, ez noiz hartuko diren neurriok. EH Bilduko Bakartxo Ruizek txiokatu duenez, «ez dago aitzakiarik», eta berehala hartu behar dira neurriak.
Kontseilarien agerraldia
Albiste lazgarriaren aurrean, EH Bilduren talde parlamentarioak uste du «errealitate hori onartezina» dela gizarte demokratiko batean. Era berean, presoaren heriotzak agerian utzi du abuztuaren 1etik, eskumenak hartu zirenetik, ez dagoela medikurik 24 orduz Iruñeko espetxean. Hala, Santos Indurain Osasun kontseilariaren eta Eduardo Santos Justizia kontseilariaren agerraldi bateratua eskatu du koalizioak, hiru hilabeteotan hartu diren neurrien berri emateko.
Horrez gain, Santos Indurain kontseilariari zuzendutako galdera ere erregistratu du parlamentuan: koalizioak jakin nahi du gobernuak zer baliabide dituen kartzelan osasun arloko gertaerei aurre egiteko. Halaber, informazio eskaera bat egin du, espetxeetako Idazkaritza Nagusiak eta Nafarroako Gobernuak buruko osasunerako eta berdintasunerako programak sustatzeko sinatu duten hitzarmenaren kopia bat bidal dezaten. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205769/ahotseneak-50-kontzertu-eskainiko-ditu-abenduaren-4tik-8ra.htm | Kultura | Ahotseneak 50 kontzertu eskainiko ditu abenduaren 4tik 8ra | Saioak Plateruenan izango dira, eta hamarna kontzertu egongo dira bertan egunero, 11:00etatik 22:00ak arte, doako sarrerarekin. | Ahotseneak 50 kontzertu eskainiko ditu abenduaren 4tik 8ra. Saioak Plateruenan izango dira, eta hamarna kontzertu egongo dira bertan egunero, 11:00etatik 22:00ak arte, doako sarrerarekin. | Indartuta eta aldaketa txiki batzuekin itzuliko da Ahotsenea Durangoko Azokara aurten. Iazko ekitaldi ezohikoaren ondoren, 2021 honetan Ahotseneak 50 kontzertu antolatu ditu; hamar egun bakoitzeko. Sarrera doakoa izango da, eta ez da beharrezkoa izango aldez aurretik izena ematea, edukiera bete arte. Kontzertuak Plateruena espazioan antolatuko dira lehenengo aldiz, Azoka egunetarako irekiko baita, bertan Ahotseneko kontzertuak antola daitezen.
Taldeei dagokionez, musika estilo askotariko 50 banda igoko dira Ahotseneko eszenatokira. Musikari batzuek euren lehenengo diskoa aurkeztuko dute azokan, eta beste batzuk, berriz, ibilbide luzeko taldeak izango dira, azokan behin baino gehiagotan euren lanak aurkeztu dituztenak. Guztiek ordu erdiko tartea izango dute euren lan berria aurkezteko. Zuzeneko guztiak streaming bidez eskainiko dituzte zuzenean, www.durangokoazoka.eus webgunean.
Egunez eguneko egitaraua honako hau izango da:
Abenduak 4: Bulego, Eneritz Furyak, Habia, Serge, Kaserna, Katez, Rolan Garces & Bandatze, Anita Parker, Addar eta Anari.
Abenduak 5: Diabolo Kiwi, Lur Jota, Larrealde Trikitilariak, Kilimak, Skakeitan, Nikotina, Fufu, Kai Nakai, Sueder eta Lotura.
Abenduak 6: Trigger, Jabi Patxon & Kofradia Beltza, Bixente Martinez, Hibai, Iker Martinez eta Zaldi Herrenak, Bengo, McOnak, Etxekalte + Habi, Iheskide eta Jiel.
Abenduak 7: Ekiñe, Konpost, Esanezin, Willis Drummond, Vinilo Ridin' Rocket, Hegazkin, Estitxu, Wood Strings, Onki Xin eta Hipnosia.
Abenduak 8: S.A.D., Birkit, Astoturfer, Nahiak Nahi, Liher, Klak!son, Giante, Madeleine, Screamers and Sinners eta Errietan.
Durangoko Azokak diziplina askotariko egitaraua izango du 56. aldi honetan: solasaldiak, proiekzioak, arte eszenikoak, umeentzako ikuskizunak, ekitaldiak... Egitarau osoa azaroaren 22an aurkeztuko dute. Azokako egitaraua abenduaren 4tik 8ra izango da, erakusmahaiak Landako Gunean egongo diren egun berberetan. Online denda abenduaren 3tik 7ra egongo da martxan, www.durangokoazoka.eus webgunean. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205770/garraiolarien-greba-saihesteko-laquogaraizraquo-daudela-dio-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Garraiolarien greba saihesteko «garaiz» daudela dio Espainiako Gobernuak | Abenduaren 20rako, 21erako eta 22rako lanuztera deitu du Espainiako Errepideko Garraioaren Batzorde Nazionalak, «sektorea abandonatu» egin omen duelako Madrilgo gobernuak. Euskal Herriko garraiolarien elkarteek ez dute esan grebarekin bat egingo ote duten. | Garraiolarien greba saihesteko «garaiz» daudela dio Espainiako Gobernuak. Abenduaren 20rako, 21erako eta 22rako lanuztera deitu du Espainiako Errepideko Garraioaren Batzorde Nazionalak, «sektorea abandonatu» egin omen duelako Madrilgo gobernuak. Euskal Herriko garraiolarien elkarteek ez dute esan grebarekin bat egingo ote duten. | Gabonen bezperan egin nahi du greba Espainiako Errepideko Garraioaren Batzorde Nazionalak, Madrilgo gobernuarekin dituen negoziazioetan estu hartu nahian hura. «Sektorea abandonatu» duela azaldu du, ez diela kasurik egin urte askoan egin diren eskaerei. Gidariek zama manipulatzea galarazteko, eurotxartela ez ezartzeko, eta atsedengune sare bat eraikitzeko eskatzen diote Madrili, beste hainbat gauzaren artean.
Bada, Nadia Calviño Ekonomia ministroak esan die «garaiz» dabiltzala lan gatazka konpontzeko, eta, hortaz, abenduaren 20tik 22ra deitutako greba saihesteko. «Inork ez du nahi greba bat jaien bezperan, eta soluzio baten bila ariko gara garraiolariekin». Baina ez du argitu eurotxartela nola ezarriko duten eta nola geratuko den autobideen ordainketaren auzia kamioilarientzat. Gaitasun handiko errepideak «bideragarri» egingo dituen «sistema justu» bat defendatu du, ordea.
Euskal Herriko garraiolarien zain
Euskal Herriko garraiolarien elkarteek ez dute jakinarazi Espainiako elkarteak deitutako greba babesten duten ala ez. Gipuzkoako Foru Aldundiak N-1 errepidean ezarritako ordainketa sistemaren aurkako mobilizazioak egin zituen hura ezarri zenean, eta ikusteko dago sektoreak zer iritzi duen Gabonen atarian greba bat egiteari buruz.
Grebara deitu duen elkarteak azaldu du erregaia asko garestitzen ari dela, eta beren bezeroak ez direla aintzat hartzen ari egoera berria. «Nagusitasun posizioa eman die egungo garraioaren araudiak, eta egoera hori gero eta kamioilari gehiagoren eskasia eragiten ari da». Haien bizkar geratzen ari da garestitzea, sektoreak azaldu duenez, eta lan baldintzak gero eta kaskarragoak dira. «Horregatik ez dago belaunaldien arteko erreleborik». Sektorean aspaldian sartu ziren konpainia handiak, autonomo faltsuak erabiliz soldatapekoen lana egiteko, kooperatiba faltsuak eratuz, eta egoitzak Europako ekialdera eramanez. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205771/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-haur-pornografia-zabaltzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen haur pornografia zabaltzeagatik | Espainiako Poliziak haur pornografiarekin loturiko hainbat eduki atzeman zituen atxilotuaren etxebizitzan. Adingabeak galbideratzea leporatu diote. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen haur pornografia zabaltzeagatik. Espainiako Poliziak haur pornografiarekin loturiko hainbat eduki atzeman zituen atxilotuaren etxebizitzan. Adingabeak galbideratzea leporatu diote. | Espainiako Poliziak gizonezko bat eraman du atxilo Gasteizen haur pornografiarekin loturiko artxiboak edukitzea eta zabaltzea leporatuta. Poliziak jakinarazi duenez, operazioak hiru bat hilabeteko iraupena izan du. Gasteizko etxebizitza batean zegoen gailu baten bitartez jakin zuten haur pornografia zabaltzen ari zirela, eta, hala, ikerketa bat abiatu zuten, behar adina froga biltzeko. Edukiak zer gailutatik deskargatzen ari ziren baieztatuta, atxilotuaren etxebizitzara jo zuten poliziek urri hasieran, eta miaketak egin zituzten. Horietan, hainbat irudi eta bestelako materiala aurkitu zituzten. Ondotik, atxilo eraman zuten gizonezkoa.
Zehazki, emandako datuen arabera, adingabeak galbideratzea leporatuta eraman zuten atxilo. Ondotik, Poliziak Gasteizko epaitegiaren esku utzi zuen gizonezkoa. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205772/aebak-eta-txina-elkarlanean-arituko-dira-hamarkada-honetan-isuriak-murrizteko.htm | Mundua | AEBak eta Txina elkarlanean arituko dira hamarkada honetan isuriak murrizteko | Karbono dioxido gehien sortzen duten bi herrialdeek agindu dute neurriak indartuko dituztela 2030. urterako, Parisko Hitzarmena bete ahal izateko. | AEBak eta Txina elkarlanean arituko dira hamarkada honetan isuriak murrizteko. Karbono dioxido gehien sortzen duten bi herrialdeek agindu dute neurriak indartuko dituztela 2030. urterako, Parisko Hitzarmena bete ahal izateko. | Lehia geopolitiko geroz eta garratzagoan murgilduta egon arren, «elkarlana» iragarri dute AEBek eta Txinak, munduko bi ekonomiarik handienek —eta karbono dioxido gehien isurtzen dutenek—, klima larrialdiari aurre egiteko eta Parisko Hitzarmenean jasotako helburuak betetzeko. Bi potentziek adierazi dute «krisi klimatikoaren larritasuna» aitortzen dutela, eta 2020ko hamarkadan konpromisoak areagotuko dituztela.
Adierazpen bateratuak jasotzen duenez, «trantsizioa azkartuko» dute «karbonoan neutrala» izango den ekonomia eredu baterantz. Horretarako, «ekintzak konkretuak» adosteko elkarrizketak agindu dituzte, bai Glasgown (Eskozia) egiten ari den COP26 goi bileran, baita haren ondoren ere.
Elkarlanerako zenbait esparru finkatu dituzte. 2030. urterako «esparru arautzaileak eta ingurumen estandarrak» zehaztea dute xede, eta «deskarbonizazioa eta elektrifikazioa sustatzeko politikak» indarrean jartzea. Horrez gain, «ekonomia zirkularra», «diseinu ekologikoa eta baliabide berriztagarrien erabilera» eta karbono dioxidoa biltegiratzeko teknologien garapena bultzatuko dituztela hitzeman dute.
Karbono isurien gutxitzea sustatzeko, gakotzat jo dute energia kontsumoaren «proportzio handi bat» energia berriztagarriekin asetzea. Adierazi dute «bestelako energia garbi batzuek» ere —energia nuklearra sartzen dute hainbat estatuk horien artean— ekarpen garrantzitsua egin dezaketela.
AEBek berretsi dute 2035. urterako elektrizitate kontsumoaren %100 karbono isuririk gabekoa bihurtzeko konpromisoa. Txinak, berriz, ziurtatu du «ahal den guztia» egingo duela «ikatzaren kontsumoa era mailakatuan» gutxitzeko.
Bi estatuek garrantzia aitortu diote hamarkada honetan metano isuriak murrizteari ere, eta 2022ko COP27 baino lehen emisio horien «kontrola hobetzeko neurri gehigarriak» hartuko dituztela iragarri dute. AEBek Glasgown adierazi dute metano isuriak gutxienez %30 murriztuko dituztela 2030. urterako, eta Txinak esan du hamarkada honetan metano emisioen «murrizketa esanguratsu bat» lortzeko «asmo handiko» plan bat onduko duela.
Bestalde, onartu dute mundu mailako legez kanpoko deforestazioa amaitzeak «ekarpen esanguratsua» egingo liokeela Parisko Hitzarmenean jasotako helburua betetzeko ahaleginari. Hori dela eta, legez kanpoko deforestazioarekin lotutako inportazioak debekatzeko konpromisoa hartu dute. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205773/sindikatuak-batu-egin-dira-erreformen-aurka-baina-greba-deitu-gabe-oraingoz.htm | Ekonomia | Sindikatuak batu egin dira erreformen aurka, baina greba deitu gabe, oraingoz | Abenduaren 1erako martxak antolatu dituzte, Hegoaldeko hiriburuetan, ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru, Etxalde, CGT eta CNT sindikatuek. Etorkizuneko bizi eta lan baldintzak Madrilen hartzekoak diren erabakien menpe daudela ohartarazi dute. | Sindikatuak batu egin dira erreformen aurka, baina greba deitu gabe, oraingoz. Abenduaren 1erako martxak antolatu dituzte, Hegoaldeko hiriburuetan, ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru, Etxalde, CGT eta CNT sindikatuek. Etorkizuneko bizi eta lan baldintzak Madrilen hartzekoak diren erabakien menpe daudela ohartarazi dute. | «Europako funtsak Damoklesen ezpata direlako», eta urte bukaerarako Madrilen hartzekoak diren «erabakien araberakoak izango direlako etorkizuneko bizi eta lan baldintzak», protesta eraginkorrak egin nahi dituzte euskal sindikatuek. Aldarri multzo bat osatu eta horiek lortzeko, mobilizazio bateratuari ekitea erabaki dute ELA, LAB, Steilas, ESK, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek. Lehena, abenduaren 1ean izango da: Hegoaldeko hiriburuetan manifestazioak antolatu dituzte.
Ez dute argitu greba orokorrera ere deituko ote duten mobilizazio sorta horretan, baina azaldu dute «garrantzi handiko garaia» dela hau, eta Europako funtsak «Damoklesen ezpata» bilakatzen ari direla. Horren aurrean, elkarrekin aritzea erabaki dute Madrilen erabakitzen ari diren lan eta pentsioen erreformen aurka. «Urte bukaerarako hartu nahi dituzten erabakien araberakoak izango dira etorkizuneko gure bizi eta lan baldintzak. Lan erreforma eta pentsioen erreforma ezinbesteko baldintza dira beltzez jantzitako gizon berriek atea zabal diezaioten Espainiako Estaturako funtsen transferentziaren bigarren zatiari».
Esplikatu dute murrizketak ezarri nahi dituztela erretiro aurreratuan, pentsioen erreformarako lege proiektuaren barruan; ez dela bermatzen 1.080 euroko gutxieneko pentsiorik, ez eta genero arrakala apaltzea ere. «Gutxi dakigu, baina dakigun horren argitan, orain arteko murrizketak ez dira indargabetuko. Lan erreformaren nondik norakoak are ilunagoak dira, baina ez dirudi Euskal Herrian gure lan hitzarmenak negoziatzeko eskubidea bermatuko denik, edota indargabetuko direnik aurreko erreformen funtsezko puntuak, esaterako kaleratzeko erraztasuna».
«Confebaskek eta CENek erabakitzen dituzte politikak»
Erreforma horiek «baldintzatzeko» deitu dute manifestazioetara.«Estatuak bere irizpideak inposatzen ditu». Izan ere, sindikatuen arabera, «ereduaren oinarrizko zutabeak aldatzeko aukera» baztertu dute Hego Euskal Herriko erakundeek, esaterako, osasun, hezkuntza eta zaintza sistema publikoari dagokionez. «Premiazko erreforma fiskalari ekitea ere» baztertu ei dute gobernuek. «Confebaskek eta CENek erabakitzen dituzte politika hauek». Uste dute zerbitzu publikoen pribatizazioa sustatzen duen eredua ezarri dutela. «2008ko krisialdian eta koronabirusaren pandemian ikasitakoa ez dute aintzat hartu nahi». Halaber, uste dute krisi sanitarioaren kudeaketak agerian utzi duela «sistema autonomikoa zein hauskorra den: estatuak bere irizpideak inposatzeko ahalmena dauka».
ELA, LAB, Steilas, ESK, Etxalde, Hiru, CGT eta CNTk beharrezkotzat jo dute bat egitea; esaterako, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak larunbaterako deitutako mobilizazioak babesteko. «Greba orokor baten erreferentzia ere aipatu izan dugu; horri buruz, bakoitzak bere iritzia eman du. Gaur esatera gatoz beharrezkotzat jo dugula testuinguru honetan abenduaren 1ean mobilizazio egun bat deitzea». Egun horretan, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan izango dira martxak, eta, arratsaldean, eskualdeetan, erreibindikazio hauekin: «Lan, pentsio eta bizi baldintza duinen alde; lan eta pentsio erreformei, ez; bizi duin baterako burujabetza |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205774/altuna-iiia-eta-laso-konforme-igandeko-finalerako-pilotekin.htm | Kirola | Altuna III.a eta Laso, konforme igandeko finalerako pilotekin | Eskuan ondo sartzen direla nabarmendu dute, eta nahiko antzekoak direla. Gogoz daude igandeko lau eta erdiko finala jokatzeko. | Altuna III.a eta Laso, konforme igandeko finalerako pilotekin. Eskuan ondo sartzen direla nabarmendu dute, eta nahiko antzekoak direla. Gogoz daude igandeko lau eta erdiko finala jokatzeko. | Jokin Altunak eta Unai Lasok aukeratu dituzte jada igandeko lau eta erdiko finalerako pilotak, Bizkaia frontoian. Bi pilotariak «gustura eta konforme» agertu dira topatu dituzten pilotekin. Nabarmendu dute oso antzekoak direla, eta bai batak zein besteak ezaugarri bat nabarmendu dute: eskuan ondo sartzen diren pilotak direla. «Ez dago aitzakiarik», berretsi dute.
Altuna III.a izan da aukeraketa egiten lehena. Sei minutu inguru behar izan ditu. Lehen Mailan jokatuko duen bederatzigarren finala da, seigarrena jarraian lau eta erdian. Faborito izateak ez du kezkatzen, eta garrantzia kendu dio. «Esperientzia alde izango dut. Baina final guztiak desberdinak dira, eta aurkariak ere bai». Umiltasunez helduko dio finalari. «Kontziente naiz ordubeteko jarduna izango dela, eta dena eman beharko dudala».
Fisikoki eta mentalki ondo dago. «Alde emozionalak garrantzi handia izango du, berriro ere publikoarekin jokatuko baitugu finala. Lasai egon behar dugu». Lasoren inguruan honako hau adierazi du Amezketakoak: «Behetik gora datorren pilotaria da, osoa. Sakean min handia egiten du, erritmo bizia ematen dio pilotari, eta errematatzaile petoa da».
Estreinako finala izango da Lasorentzat. 10 minutuan aukeratu ditu pilotak. Orkatilan min zuela amaitu zuen Peio Etxeberriaren aurkako finalerdia. Baina osatu da bi aste hauetan. «Ondo nago». Onartu du kosta egiten ari zaiola lo hartzea egun hauetan. «Baina normala da. Azken batean, lehen finala dut». Helburu argiarekin irtengo da kantxara: «Gozatu egin nahi dut guztiaren gainetik». Bizkarreta-Gerendiaingoak ere Altuna III.a jotzen du faborito.
Baina zer egin behar du berak irabazteko aukera izateko? «Pilotari ahalik eta abiadura handiena eman behar diot, eta sakea dudanean, nire aukerak baliatu. Garrantzitsua izango da baita ere hasieratik kantxaren erdia menderatzea, eta Altunari aurrean aukera gutxi ematea, ez baitu barkatzen». Finala publikoarekin jokatzea gustuko du. «Atsegin dut zarata hori; motibatu egiten nau». Frontoiari ere ez dio aitzakiarik jarri. «Bai ezkerpareta, baita zorua ere primerakoak dira». |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205775/de-klerk-hil-da-hegoafrikako-apartheid-aroko-azken-presidentea.htm | Mundua | De Klerk hil da, Hegoafrikako apartheid aroko azken presidentea | Eragile garrantzitsuenetako bat izan zen gutxiengo zuriaren agintean oinarritutako eredutik demokraziaranzko trantsizioan. | De Klerk hil da, Hegoafrikako apartheid aroko azken presidentea. Eragile garrantzitsuenetako bat izan zen gutxiengo zuriaren agintean oinarritutako eredutik demokraziaranzko trantsizioan. | Frederik Willem de Klerk Hegoafrikako presidente ohia (Johannesburgo, 1936ko martxoaren 18a - Lurmutur Hiria, 2021eko azaroaren 11) gaur goizean hil da, bere etxean. 85 urte zituen. «Presidente ohia era baketsuan hil da bere etxean, gaur goizean, mesotelioma minbiziaren kontra borrokatu ostean», adierazi du bere izena daraman fundazioak.
De Klerkek apartheid garaiko azken gobernua gidatu zuen 1994. urtera arte, Nelson Mandela Afrikako Biltzar Nazionala alderdiko buruak boterea hartu zuen arte. Hain justu, Mandelak eta Klerkek elkarrekin partekatu zuten Bakearen Nobel saria, 1993. urtean, apartheid sistematik demokraziarako «mirarizko» trantsizioa bultzatzeagatik. Hala ere, trantsizio horretan De Klerkek izan zuen jarrerak kritika ugari pizten ditu oraindik ere.
Trantsizio negoziatu bati hasiera eman zioten erreformak iragarri zituen presidente ohiak 1990. urtean, Hegoafrikako Parlamentuan eman zuen hitzaldi batean. Hartu zituen neurrien artean, Afrikako Biltzar Nazionala eta apartheidaren aurkako beste zenbait erakunde legeztatu zituen, eta preso politikoak askatzeko agindu zuen, Mandela bera, besteak beste —27 urte egin zituen espetxean—. Horrez gain, heriotza zigorra ezabatu zuen.
Hitzaldia mugarritzat hartu ohi da, segregazio politiken amaiera gisa, eta trantsizio baterako lehen urrats modura, Hegoafrikan herritar guztiei legearen aurrean berdintasuna aitortuko zien demokrazia konstituziogile bat ezarriko zuena. De Klerken diskurtsoa ez zen parlamentari guztien gustukoa izan, eta hainbatek legebiltzarretik alde egin zuten orduko presidentea hizketan ari zela.
Mandela bederatzi egun beranduago irten zen Victor Verstergo kartzelatik, 1990eko otsailaren 11n. Egun horretan bertan, Afrikako Biltzar Nazionaleko buruak bakearen aldeko hitzaldi bat egin zuen, eta Hegoafrikako gutxiengo zuriarekin adiskidetzeko konpromisoa agertu. Ohartarazi zuen gatazka armatua eragin zuten baldintzak ez zirela desagertu oraindik, eta negoziazio prozesu bat abian jartzearen alde mintzatu zen, borroka armatuaren beharrik izango ez zuen egoera berri bat sortzeko.
Lau urte geroago, Mandela Hegoafrikako presidente hautatu zuten. Herrialdeko lehen presidente beltza izan zen De Klerken ondorengoa, hegoafrikar beltzei bozkatzeko eskubidea aitortu zitzaien lehenengo bozen garailea.
De Klerkek eta Mandelak Bakearen Nobel saria jasoa zuten ordurako, Hegoafrikan erakundetutako bazterketa arrazista desegiteko bultzatu zuten elkarrizketa prozesuarengatik.
Apartheidaren azken presidentea Johannesburgen jaio zen, afrikaner familia batean —nagusiki herbeheretarren ondorengoa den Hegoafrikako talde etniko zurian—. Bere aita apartheidaren aldeko senataria zen, eta behin-behineko presidente ere izan zen. De Klerkek zuzenbide ikasketak egin zituen, parlamenturako ordezkari hautatua izan aurretik. Apartheida indarrean jarri zuen Alderdi Nazionaleko legebiltzarkide izan zen. 1989. urtean presidente kargua hartu aurretik, hainbat ministeriotako arduradun izan zen. 1994. urtera arte izan zen herrialdeko gobernuburu, Mandelak lehen hauteskunde demokratikoetan boterea eskuratu zuen arte.
De Klerkek emazte bat eta bi seme-alaba utzi ditu. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205776/eusko-legebiltzarrak-euneiz-unibertsitate-pribatua-sortzea-onartu-du.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak Euneiz unibertsitate pribatua sortzea onartu du | Unibertsitateak EAJren, PSE-EEren, PP+C's-en eta Voxen babesa jaso du. EH Bilduk Euskal Unibertsitate Sistemaren Legea aldatzeko lege proposamena aurkeztuko du, «irabazi asmoa duten unibertsitate pribatuak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitate sistematik kanpo uzteko». | Eusko Legebiltzarrak Euneiz unibertsitate pribatua sortzea onartu du. Unibertsitateak EAJren, PSE-EEren, PP+C's-en eta Voxen babesa jaso du. EH Bilduk Euskal Unibertsitate Sistemaren Legea aldatzeko lege proposamena aurkeztuko du, «irabazi asmoa duten unibertsitate pribatuak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitate sistematik kanpo uzteko». | Azken pausoa eman du European University Gasteiz (Euneiz) unibertsitate pribatuak: Eusko Legebiltzarrak Euneiz unibertsitate pribatu gisa onartzeko legea onartu du. EAJk, PSE-EEk, PP+C's-k eta Voxek alde bozkatu dute; aldiz, aurka agertu dira EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU.
Legeak jasotzen duenez, teknologia berrien eta kirol eta osasun zientzien arloetako ikasketak eskainiko ditu. Teknologia berrien eta ekonomia digitalaren esparrua entretenimenduaren, bideo jokoen eta joko aplikatuen industriara bideratua egongo da; osasun zientzien esparrua, berriz, kirol zuzendaritzaren eta berregokitzearen eremuetara egongo da bideratuta, batez ere. Hasieran, bi fakultate izango ditu: Osasun Zientzien Fakultatea eta Teknologia Interaktibo Berrien Fakultatea. Hasieran, bi fakultate izango ditu: sustatzaileen arabera, batez beste 8.000 euro inguru ordaindu beharko dira. Legeak ez du zehazten zein gradu eta graduondoko eskainiko dituzten, eta zenbat izango diren ere. Josean Kerejeta enpresariak eta haren Baskonia-Alaves kirol taldeak bultzatu du unibertsitatearen sorrera.
Gorka Alvarez EAJko legebiltzarkideak nabarmendu du Euneizek «ondorio positiboak» izango dituela: «Euskadin beste erreferente bat izango dugu prestakuntzaren, talentuaren, nazioartekotzearen eta ikerkuntza gehi garapena gehi berrikuntzaren arloetan». Eta hala erantsi du: «Euneizeko proiektua positiboa, erakargarria eta aberasgarria da, ez bakarrik Gasteizeko hiriarentzat, baizik eta Araba eta Euskadi osoarentzat ere bai». Halaber, eskatu du unibertsitate pribatua eta publikoa aurrez aurre ez jartzeko, «elkarren osagarri izan behar baitira»: «Ez bilatu, beraz, publikoaren eta pribatuaren arteko liskarra: osagarritasun eta lankidetza eredu baten alde egin, etorkizuneko erronkei gaitasun handiagoz erantzuteko. Lan egin dezagun harremanak sendotzeko, unibertsitate guztiak guztion onurako baitira». Haren esanetan, egin dituzten proposamenak gehituta, abuztuan Espainiako Gobernuko Unibertsitate Ministerioak onartutako errege dekretuaren eskakizunetara egokituko da Euneiz.
EH Bilduren izenean, Ikoitz Arresek esan du gaur bi aukera zeudela mahai gainean: batetik, «euskal unibertsitate sistema blindatzea, euskal unibertsitate sistema defendatzea eta babestea eta euskal unibertsitate publikoaren aldeko dekantazio bat egitea »; bestetik, berriz, «unibertsitate sistemara irabazi asmoa duten unibertsitateei sartzeko alfonbra gorria jartzea». Aurretik erantzuna jakina zela nabarmendu du: «Badakigu EAJk eta PSEk, duten gehiengo absolutuaz baliatuz, Euneiz unibertsitate proiektuak bere abala lortuko duela Legebiltzar honetan. Horregatik, Euskal Herria Bildun saiatu gara proiektu honetan baino euskal unibertsitate sisteman jartzen fokua, eta, bereziki, Euskal Herriko Unibertsitate publikoaren babesean». Esan duenez, koalizioak Euneizen lege proiektuari aurkeztutako zuzenketekin unibertsitate sistema bera aldatu nahi dute: «Unibertsitate sistemaren eta unibertsitatearen publikoaren finantzaketa blindatzea da guk bilatzen duguna». Gainera, ohartarazi du Euneizek ere diru publikoa jasotzeko aukera izango duela. Eta iragarpen bat egin du: Euskal Unibertsitate Sistemaren legea aldatzeko proposamen bat aurkeztuko dute gaur, «irabazi asmoa duten unibertsitate pribatuak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitate sistematik kanpo uzteko, eta, hala, finantzaketa publikoa jasotzeko aukera ukatzeko».
Elkarrekin Podemos-IUk irmoki egin du Euneizen aurka, Iñigo Martinez legebiltzarkidearen hitzetan, «unibertsitate publiko baten aldeko apustu sakon bat» egiten dutelako, eta Euneizek ez dituelako unibertsitate izateko gutxieneko baldintzak betetzen: «Ez zuen betetzen aurreko errege dekretuan agertzen ziren baldintzak, eta are eta gutxiago [Espainiako Gobernuko] Unibertsitate Ministerioak duela gutxi onartu eta abuztutik indarrean dagoen errege dekretukoak». Gainera, Euneizek dirua irabazteko asmoa duela gaitzetsi du, eta edonork ezingo duela bertan ikasi: «Eliteko unibertsitate bat martxan jarriko da Gasteizen. Hori berri on bat izango da dirudunentzat eta 8.000 euro ordain ditzaketenentzat, baina ez herritar guztientzat».
PP+C's-k eta Voxek, aldiz, proiektua babestu dute. Carmelo Barrio PP+C's koalizioaren legebiltzarkidearen irudiko, «hezkuntza eta kultur bizitza aberastuko du». «Hiri hau [Gasteiz] oraindik eta handiagoa egiten da unibertsitate ekarpen honekin». Aukeratzat du unibertsitate berria sortzea.
PSE-EEk ez du hitza hartu taldeen txandan. Behin alde bozkatuta, boto azalpena egiteko hitz egin du Jose Antonio Pastor legebiltzarkideak. Esan du Euneizek legea betetzen duela, eta ez du begi onez ikusi EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk irabazi asmokoa dela kritikatu izana: «Esadazu zein ekimen pribatu abiatzen den porrot egiteko asmoz. Bat ere ez».
Prozesuan argi-ilunak
Ezin liteke uka itzalak izan dituela gaur egunera arteko prozesuak: besteak beste, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak txosten bat egin zuen Euneizen aurka, eta Unibasq Euskal Unibertsitate Sistemaren Kalitate Agentziak ere beste bat. Iñaki Heras Unibasqeko zuzendariak Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordean esan zuenez, batzorde tekniko batek egin zuen txosten hori, eta ez zuen horri buruzko balorazirik egin nahi izan. Aldeko txostena ere egin zutela azaldu zuen.
Eusko Legebiltzarrean hainbat hilabeteko prozesuaren ostean iritsi da gaurko bozketa. Eusko Jaurlaritzak lege proiektuari baizkoa eman ostean, Euneiz onartzeko lege proiektuari ekarpenak egiteko Hezkuntza batzordean agerraldiak egin zituzten hainbat hezkuntza eragilek. Horretarako aukera izan zuten, besteak beste, haren sustatzaile Eusteiz 2018 SA enpresak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, Mondragon Unibertsitateak eta Deustuko Unibertsitateak.
Agerraldi horien bidez ezagutu ahal izan ziren proiektuaren xehetasunak eta gainerako eragileen iritziak. Jordi Roche izango da unibertsitateko presidentea, eta, hark azaldu zuenez, kirolari eta eduki digitalen diseinuari, garapenari eta merkaturatzeari lotutako bost gradu, gradu bikoitz bat eta lau master eskaini nahi dituzte, Gasteizen bost urterako alokatu duten Salburuko eraikin batean. Baskoniaren eta Alavesen kirol hirian finkatzeko asmoa dute gero. Langileei dagokienez, ziurtatu zuen 400 postu baino gehiago sortuko dituztela, lan kontratua zuzenean egingo dietela, ez dituztela azpikontratatuko, eta gehienak mugagabeak izango direla. Maiatzean oraindik hasi gabe zeuden horiek aukeratzen, baina, Rocheren arabera, pentsatua zuten zein izan daitezkeen. Aztertuta zituzten izan ditzaketen diru sarrerak ere: ikasleek 8.000 euro ordaindu beharko dituzte batez beste. Diru laguntza publikorik, berriz, ez dute jasoko, Rocheren esanetan. Ikasleentzat bekak egongo direla ere azpimarratu zuen. Euskararekiko «konpromisoa» dutela ere nabarmendu zuen Rochek. Haren hitzetan, ikasleek euskaraz ikasteko aukera izango dute, betiere hautu hori gutxienez hamabost lagunek egiten badute.
Kezkatuta agertu ziren, ordea, egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan finkatuta dauden hiru unibertsitateak. Ohartarazi zuten Euneiz irabazi asmoko unibertsitatea izango dela, orain artekoak ez bezala.
Unibertsitate «elitista»
Legebiltzarraren erabakia salatzeko, Euskal Herriko Unibertsitateko gehiengo sindikalak eta ikasle antolakundeek Euneiz unibertsitate elitista gelditu! lelopean elkarretaratzea egin dute Eusko Legebiltzarraren parean. ELA, LAB, Steilas, CCOO, CGT/LKN, ESK, Ikasle Kontseilua eta Ernai izan dira protesta antolatu dutenak. Nabarmendu dute hartutako erabakiarekin diru publikoaren kontrako «eraso larria» bete dutela EAJ, PSE, PP, Ciudadanos eta Vox alderdiek.
Elkarretaratzean esan dute Euneizek Euskal Herriko unibertsitateetan jada eskaintzen diren ikasketa batzuk «bikoiztu» egingo dituela, eta «atzerriko familia dirudunen ikasleei zuzenduta» egongo dela unibertsitatea. Esan dutenez, matrikula 8.000 euro izango da batez beste, urteko. Uste dute gizartearen eskaerak ez duela «justifikatzen» ikasketa berri hauen eskaintza. «Ikasketa berrien eskaera antzematen bada, unibertsitate publikoaren bidez eskaintzea dago, beharrezkoa den finantzaketa emanez». Diru publikoa zein ikasleak lortzeko EHUri Euneizek zekarkion «lehiaz» ohartuta, zuzendaritzari jarrera irmoa eskatu zioten, baina horren inguruan unibertsitateak «epeltasuna» ageri duela ere kritikatu dute.
Euskararen trataerak ere kezkatzen ditu EHUko sindikatuak eta ikasleak. Izan ere, Euneizen inguruan egindako txosten ofizialetan ez da zehazten ikasketetan euskarak zein presentzia izango duen. Horrez gain, langileen lan baldintzak nolakoak izango diren ez dira publikoak oraindik, antolatzaileen hitzetan. «Gaurko erabakiak argi uzten du hezkuntza unibertsitarioari dagokionez alderdien lehentasunak hezkuntza pribatuan daudela», amaitu dute. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205777/gipuzkoak-erabat-itxiko-du-a-15-autobidea-elurra-700-metrora-iragartzen-dutenean.htm | Gizartea | Gipuzkoak erabat itxiko du A-15 autobidea elurra 700 metrora iragartzen dutenean | Ibilgailu arinek GI-2130 errepidea erabili ahal izango dute Berastegitik Tolosaraino, eta astunek N-1 errepidetik eta Sakanako autobidetik eman beharko dute buelta. | Gipuzkoak erabat itxiko du A-15 autobidea elurra 700 metrora iragartzen dutenean. Ibilgailu arinek GI-2130 errepidea erabili ahal izango dute Berastegitik Tolosaraino, eta astunek N-1 errepidetik eta Sakanako autobidetik eman beharko dute buelta. | Gipuzkoako Foru Aldundiak gaur jakinarazi duenez, negu honetan Euskalmetek 700 metrora elurra iragartzen duenean erabat itxiko du Donostia eta Iruñea lotzen dituen A-15 autobidea, Gipuzkoako zatian. Aintzane Oiarbidek azaldu du Belabietako tuneletako lanen ondorioz elurra kentzeko makinak ezingo direla aurrera eta atzera ibili, eta horren ondorioz hartu dutela autobidea Berastegi eta Andoain artean ibilgailu guztientzat bi norabideetan ixteko erabakia.
A-15 autobidea Euskal Herriko errepide sare nagusiko bide bat da. Autobidea Andoainen hasten da Gipuzkoan, N-1 errepidean, eta Leitzan barrena sartzen da Nafarroan. Gipuzkoako Aldundiak jakinarazi du Andoain eta Berastegi artean trafikoa eteten duenean Nafarroarekin koordinatuko duela trafikoa. Ibilgailu arinek Berastegi eta Tolosa lotzen dituen GI-2130 errepidea erabili ahal izango dute. Kamioiek eta bestelako ibilgailu astunek, berriz, debekatuta izango dute bide hori, eta N-1 errepidea eta Sakanako autobidea baliatu beharko dituzte itzulbira egiteko.
Gipuzkoako aldean, Andoaingo irteeran bertan itxiko dute bidea. Iruñetik doazenak, berriz, Berastegiraino soilik joan ahal izango dira A-15etik. Puntu horretan, ibilgailu arinek GI-2130 errepidea hartu beharko dute, eta astunei buelta emanaraziko zaie, Sakanatik barrena joan daitezen Gipuzkoara. Oiarbidek gaineratu du A-15a ixten duten egunetan N-1ean eta GI-2130ean areagotu egingo dela errepide horietan mantentze lana egiten eta laguntza ematen dutenen zerbitzua, baita Berastegi eta Leitza arteko A-15aren zatian ere. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205778/jose-manuel-gil-cs-oraindik-egiten-dira-ongietorriak.htm | Politika | Jose Manuel Gil (C's): «Oraindik egiten dira ongietorriak» | Euskal presoei egiten zaizkien harrera publikoen aurka mintzatu da eskuin espainiarreko taldea Eusko Legebiltzarrean, eta halaber egin du Voxek. Pankartak eta pintaketak ongietorrien pare jarri ditu Gilek. EH Bilduk ez du bat egin legez bertzeko proposamenarekin: Arkaitz Rodriguezek gogorarazi du aurten bi ongietorri publiko baino ez direla egin. | Jose Manuel Gil (C's): «Oraindik egiten dira ongietorriak». Euskal presoei egiten zaizkien harrera publikoen aurka mintzatu da eskuin espainiarreko taldea Eusko Legebiltzarrean, eta halaber egin du Voxek. Pankartak eta pintaketak ongietorrien pare jarri ditu Gilek. EH Bilduk ez du bat egin legez bertzeko proposamenarekin: Arkaitz Rodriguezek gogorarazi du aurten bi ongietorri publiko baino ez direla egin. | «Oraindik egiten dira ongietorriak. Biktimak umiliatzen segitzen dute. Eta ez dira gertakari bakanak». Halaxe adierazi du Jose Manuel Gil Ciudadanoseko legebiltzarkideak gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran egindako hitzartzean, eta horien adibide jarri ditu, euskal presoei egiten zaizkien harrerez gain, hainbat pankarta eta pintaketa. «Jarrera antidemokratiko hauen aurka egin behar dugu». Gainerako talde parlamentarioei ongietorrien aurka egiteko proposatu die Gilek legez bertzeko proposamen batean, eta halaber egin du Voxek.
PSE-EEk, Elkarrekin Podemosek eta EAJk bat egin dute harrera publikoen aurkakotasunarekin. Ordea, Eneko Andueza PSE-EEko eledunak eta Elkarrekin Podemoseko Lander Martinezek Gili leporatu diote gaia berriro mahai gainera ateratzea, eta hori aldebakarrez egitea. Anduezaren ustez, «estrategia oportunista» bat da Ciudadanosek eta PPk sustatu dutena, Espainiako Gobernuaren aurka egitea helburu duena; Martinezentzat, «alderdikeriatan erortzen» ari dira PP eta Ciudadanos. EAJko Iñigo Iturratek ere salatu du legez bertzeko proposamena, «egindako bidean atzera» egiten duelakoan. Hiru talde horiek egindako erdibideko zuzenketa batekin egin du aitzinera proposamenak, azkenean.
EH Bilduk hasieratik adierazi du ez duela proposamenaren alde eginen, eta ez du erdibideko zuzenketaren alde bozkatu. Arkaitz Rodriguez legebiltzarkideak gogorarazi du aurten egin diren 25 ongietorritatik bi baino ez direla izan publikoak. Are, adierazi du ongietorriak ez direla «omenaldiak», euskal presoei egiten zaizkien «harrera» ekitaldiak baizik. Rodriguezek Espainiako Estatuak eragindako biktimak gogoratu ditu, eta ohartarazi du oraindik «aitortzarik» gabe daudela: «PPk segitzen du frankismoari gorazarre egiten, eta Guardia Zibilari ere egiten zaio gorazarre urriaren 12an, 1.589 tortura kasu dituzten arren». Estatuak eragindako hilketa eta tortura kasuen «ardura» hartzeko eskatu die hala daukatenei, eta Urriaren 18ko Adierazpenaren gisako bat egiteko proposatu die. PPri eta Ciudadanosi leporatu die ez direla ari «bakearen eta elkarbizitzaren eraikuntzaren» alde: «Hala balitz, ez zenukete segituko kontu hau desitxuratzen. Eta ez zenituzkete ekarriko proposamen kriminalizatzaileak, kartzelak betetzen segitzeko asmoz, horiek husteko garaian».
Gainerako taldeek EH Bilduren jarrera gaitzetsi dute. Iturrate (EAJ): «Giza eskubideak urratzea bidegabea dela eta gaizki dagoela esatea oinarrizko printzipioa da gizarte demokratiko guztietan. Eta hori onartzea ezinbesteko baldintza da partekatutako edozein proiekturentzat. Hain sinplea, eta, zoritxarrez, konplikatua». |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205779/haize-lekuak-eleberriak-jaso-du-zilarrezko-euskadi-saria.htm | Kultura | 'Haize-lekuak' eleberriak jaso du Zilarrezko Euskadi saria | Gipuzkoako liburu saltzaileek urtero ematen duten saria Amaia Telleriaren lehen nobelarentzat izan da. Gaztelaniazko literatura saria Jon Bilbaoren 'Basilisco'-k jaso du. | 'Haize-lekuak' eleberriak jaso du Zilarrezko Euskadi saria. Gipuzkoako liburu saltzaileek urtero ematen duten saria Amaia Telleriaren lehen nobelarentzat izan da. Gaztelaniazko literatura saria Jon Bilbaoren 'Basilisco'-k jaso du. | Aurreko urtean argitaratu eta «behar zuten merezimendua» jaso ez zuten bi liburu goraipatzeko helburuarekin sortu zituen Gipuzkoako Liburu Sailtzaileen Elkarteak Zilarrezko Euskadi sariak, eta aurten Amaia Telleriaren (Idiazabal, Gipuzkoa, 1993) lehen nobelari eman dio: Haize-lekuak (Alberdania). 1939an girotutako obra horrek Idiazabalgo nerabe baten istorioa kontatzen du. Mikela protagonista 13 urterekin Altsasura neskame joan, eta, bizipen gazi-gozoen artean, gerrak eragindako oinaze eta orbainak ezagutuko ditu bertan. Telleriaren beraren amonaren testigantzetan dago oinarrituta liburua, eta, liburu saltzaileek adierazi dutenez, bizipen horiek nobelari «ikuspegi pertsonal eta hunkigarria» ematen diote. «Garai krudeletan itzaletan izan ziren emakumeen testigantzei merezi duten espazioa ematen dion nobela da», adierazi dute sariaren berri ematearekin batera.
Gaztelaniazko saria, berriz, Jon Bilbao (Ribadesella, Espainia, 1972) idazlearen Basilisco-rentzat izan da. Kalifoniara (AEB) joan den ingeniari bat du protagonista liburuak. Han, Katharina gaztea ezagutuko du, eta baita John Dunbar ere, mende bat baino gehiago hilda daraman tranpa jartzaile eta pistolaria. Hainbat istoriok ehundutako nobela da Bilbaorena. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205780/1313-auzian-izandako-irregulartasunak-salatu-dituzte-ehun-bat-legelarik-manifestu-batean.htm | Politika | 13/13 auzian izandako irregulartasunak salatu dituzte ehun bat legelarik, manifestu batean | Bost ataletan aletu dituzte argudioak. Are, nabarmendu dute sumarioak iragan garaietako baten itxura duela, «gaur egungo batena baino gehiago». Auzipetuetako batzuek salatutako torturak oroitu dituzte. | 13/13 auzian izandako irregulartasunak salatu dituzte ehun bat legelarik, manifestu batean. Bost ataletan aletu dituzte argudioak. Are, nabarmendu dute sumarioak iragan garaietako baten itxura duela, «gaur egungo batena baino gehiago». Auzipetuetako batzuek salatutako torturak oroitu dituzte. | Bat eginik azaldu dira zuzenbide arloko ehun aditu baino gehiago, 13/13 auziko prozesuan atzemandako irregulartasunak gaitzestea helburu; tartean dira, esaterako, bost katedradun. Guziak elkarturik, idazki batean zerrendatu dituzte kritikak; batik bat, gogor deitoratu dituzte epaileek ETAri buruz esandakoak, bai eta auzipetuen eskubide urraketak ere. Gaur goizean aurkeztu dute manifestua, Bilbon.
Besteak beste, legelariek «harridura» azaldu dute Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den asteko epaiketa saioan aurkezturiko argudioen harira. Batik bat, gogora ekarri dute auzitegiak ukatu egin duela ETA desagertu izana; legelariek gogor gaitzetsi dute baieztapen hori. «Mezu horri nekez euts dakioke, gertatutakoak azterturik». Hala, juristek oroitarazi dute ETAk 2017an utzi zituela armak, eta desegin egin zela ondotik. Arrazoi hori eutsita, manifestuko sinatzaileek nabarmendu dute beharrezkoa dela salbuespen legedia eta jurisdikzio berezia «deseraikitzea». Izan ere, haien esanetan, arau horiek «jadanik desagertua den errealitate batean daude oinarriturik».
Gainera, non bis in idem printzipioa jaso dute manifestuaren bigarren atalean. Printzipio horrek dio pertsona bat ezin dela behin baino gehiagotan gertaera berarengatik zigortu. Kontrara, legelariek deitoratu dute hori ez dela errespetatzen ari 13/13 auzian. «Auzipetuetako batzuk dagoeneko kondenatuak izan dira talde armatuko kide izatea egotzita, eta betea dute horri loturiko zigorra. Hala eta guztiz ere, epaiketa saioetan idatzitako autoetan jasoa dagoena ikusirik, badirudi bigarrenez zigortu nahi dituztela akusazio berari eutsita, argudiatuta aurretik ebatzitako epaietan akusazioa ez zela talde armatuko kide izatea», adierazi dute.
Auzipetuetako batzuek jasandako torturen harira eginiko salaketek ere izan dute tokia manifestuan. Hain zuzen, «tratu txarrak eta torturak» aipatzen ditu testuak. «Giza eskubideen halako urraketa larria izan dela ikusita, beste deus gutxi gehi daiteke», berretsi dute.
Bestalde, juristek gaitzetsi dute defentsarako eskubidea ez dela beti bermatua izan. Nabarmendu dute, besteak beste, epaiketetarako erabilitako txostena osoki izan dela CNIk ekoitzia, eta, gainera, azpimarratu dute ez dela egon haien gaineko inolako kontrol judizialik. Halaber, epaiketaren luzapenei egin diete erreferentzia zuzenbide arloko adituek, 2010ean hasi baitzuten bidea. «Ezin dira ulertu, ezta onartu ere», adierazi dute. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205781/martin-ugalderen-obra-osoa-digitalizatu-eta-sareratu-du-jakinek.htm | Kultura | Martin Ugalderen obra osoa digitalizatu eta sareratu du Jakinek | Guztira, 2.049 idazlan jarri dituzte edonoren eskura, berariaz prestatutako bilatzaile batez lagunduta. Idazle, kazetari eta politikaria jaio zeneko mendeurrenean, haren ekarpena nabarmendu dute instituzioetako ordezkariek. | Martin Ugalderen obra osoa digitalizatu eta sareratu du Jakinek. Guztira, 2.049 idazlan jarri dituzte edonoren eskura, berariaz prestatutako bilatzaile batez lagunduta. Idazle, kazetari eta politikaria jaio zeneko mendeurrenean, haren ekarpena nabarmendu dute instituzioetako ordezkariek. | 58 urtez jardun zuen idazten Martin Ugaldek (Andoain, Gipuzkoa, 1921-Hondarribia, Gipuzkoa, 2004). Lehen artikulua 25 urterekin, 1946an eman zuen argitara, bere sorterriko kronika bat. Eta azkena, berriz, justu gaurko egunez orain 20 urte, 2001ean, 80 urte bete zituen egun berean argitaratu zuen Euskaldunon Egunkaria-n. Haren jaiotzaren mendeurrena baliatu du Jakinek Ugalderen obra osoaren digitalizazioa eta sareratzea aurkezteko, hainbat erakunde zein eragiletako ordezkariekin batera idazlearen izena daraman parkean egindako ekitaldian.
Jakin.eus webgunean edonorentzat eskuragarri dago orain Ugalderen obra osoa, Euskal pentsamenduari eskainitako atalean, Txillardegi, Joxe Azurmendi eta beste hainbaten obrekin «elkarrizketan», Lorea Agirre Jakineko zuzendariak azaldu duenez. Guztira, 2.049 idazlan daude, eta, horiez gainera, biografia bat eta haren obraren ekarpenari buruzko azterketa testu bat jaso dituzte, idazlanetan sartu aurretik obra bera kokatzeko lagungarri dena. 2.049 dokumentu horietatik 1.662 Ugaldek berak idatziak dira, eta gainontzeko 387ak haren gainean edo haren lanaren gainean beste batzuek idatzitakoak, baita hari egindako elkarrizketak eta liburu kritikak ere. Zenbaki horiek lehen begi kolpean erakusten dute Ugalderen produkzioa «ikaragarria» dela, Agirreren hitzetan; «Neurriz, Txillardegi edo Joxe Azurmendi baten pare dago. Horrek esan nahi du bizitza osoa eman zuela idazten. Eta ez bakarrik euskararen testuinguruan, agian beste hizkuntza batzuetara joango bagina ere, kopuru horiek ikaragarriak dira». Haren inguruan 188 testu idatzita egoteak ere esan nahi du «Ugalde bazela pertsona, pentsalari, idazle erreferentzial bat, kontuan hartzen zela eta bere gainean eta berak idazten zituenen gainean ere idazten zela, bere garrantzia zuelako», gaineratu du.
1.662 idazlan horietatik 46 liburuak dira. «Datu hau ere ikaragarria da», Agirreren esanetan. «Pentsa ezazue bizialdi batean 46 liburu idaztea. Ez dira asko egongo munduko hizkuntza diferenteetan». Eta 1.548, berriz, artikuluak, gehientsuenak kazetaritzari lotutakoak. «Eta hau ere asko da». Artikulu horiek, gainera, 69 egunkari eta aldizkaritan argitaratu zituen, Euskal Herrian eta Venezuelan. «Horrek esaten digu noraino iristen zen, norainoko sarbidea zuen, eta noraino iristen ziren bere lanak, eta noraino zen zabal eta pertsona askea zentzu horretan».
Idazlan digitalizatu horiek guztiak ordenatu ditu Jakinek, eta thesaurus propio bat egin du; hau da, Ugalderen obra aztertu, eta landu zituen gaien araberako bilatzaile berariazko bat sortu du. 45 item orokor identifikatzen ditu bilatzaile horrek: hizkuntza, erbestea, politika, erlijioa, historia... Eta horien barruan, gai espezifikoagoak ere zehazten dira, hala nola euskararen historia soziala, euskal hedabideak, euskal nazionalismoa, nazioarteko historia, lana, sindikalismoa... Hala ere, gaikakoa ez da Ugalderen obran arakatu eta bilaketa egiteko modu bakarra, egile, agerkari eta lan motaren arabera ere bila baitaitezke idazlanak, baita data jakinen arteko bilaketak egin ere. Liburu edo artikulu osoak ikusteko aukera edozeinen eskura jarri du Jakinek horrela.
Digitalizazio lana 1990eko hamarkadan hasi zuen Jakinek, Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzaz, baina gaur arte ez du argirik ikusi. Orain, azkenik, aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Andoaingo Udalaren babesarekin ikusi du argia.
Hain zuzen, digitalizazio eta sareratze lanen aurkezpenean erakunde horietako hainbat arduradun izan dira, Ugalde familiako kideekin eta hainbat eragiletako ordezkariekin batera. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntz Politika sailburuak eta Maider Lainez Andoaingo alkateak hartu dute hitza horien artetik, eta biek ala biek goraipatu eta eskertu dute Ugalderen ekarpena.
Aurkezpenaren ondotik, Ugalderen Itzulera baten historia (1990) liburuaren egun osoko irakurketa jarraituari ekin diote. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205782/hernaniko-apaiz-baten-mezetako-abestiak-debekatu-dituzte-los-angelesen-sexu-abusu-salaketengatik.htm | Gizartea | Hernaniko apaiz baten mezetako abestiak debekatu dituzte Los Angelesen, sexu-abusu salaketengatik | Gutxienez hamazazpi pertsonak salatu dute adingabeak zirenean Cesareo Gabarainen sexu abusuak jasan zituztela. | Hernaniko apaiz baten mezetako abestiak debekatu dituzte Los Angelesen, sexu-abusu salaketengatik. Gutxienez hamazazpi pertsonak salatu dute adingabeak zirenean Cesareo Gabarainen sexu abusuak jasan zituztela. | Los Angelesko (AEB) artzapezpiku barrutiak debekatu egin ditu Cesareo Gabarain (Hernani 1916-Antzuola, 1991) apaizak meza kristauetan kantatzeko sortu zituen kantak. Mezetako gaztelerazko kanta ezagunenetako batzuk sortu zituen Gabarainek, eta El País egunkariak argitaratu du Euskal Herrian eta Espainian hamazazpi adingaberen sexu-abusu kasuetan nahastuta dagoela. Los Angelesko artzapezpiku barrutiak sinesgarritasuna eman dio salaketa horri, eta, abesti horiek debekatzeko, argudiatu du «egokia ez den edozein sexu jokaeraren aurka» dagoela.
Gabarainen abesti horien artean daude Tú has venido a la orilla eta Juntos como hermanos, Euskal Herrian ere mezetan ohikoak diren kantak. El País-ek salaketa argitaratu zuenetik, ordea, Espainiako eta Euskal Herriko elizetan adierazpenik ez dute egin Gabarainen kasuaren inguruan.
Hernanin jaio zen Gabarain, eta 10 urterekin Zaragozara (Espainia) joan zen, apaiz ikasketak egitera. Musika ikasketak ere jaso zituen seminarioan, eta 1952an Donostiako seminario nagusira bidali zuten. Han egin zen apaiz, 1959an, eta Antzuolako (Gipuzkoa) Anaia Maristen Kolegioko kapilautzaren ardura eman zioten. 1964an, Donostiako Zorroagako zahar etxeko kapilautza hartu zuen, eta, 1966an, Madrilgo Anaia Maristen Chamberi Eskolakoa. Espainiako hiriburuan hasi zen musika konposatzen.
1978an egon zen Madrilen, eta urte hartan egin zizkioten lehen sexu-abusu salaketak: ikasle talde batek egin zituen. El País-ek abuztuan argitaratu zuenez, ikasleetako batek tutorearen aurrean egindako salaketaren ondorioz, ikertu eta kaleratu egin zuten Gabarain eskola hartatik. Elizak, baina, beste eskola batera aldatu zuen, Madrilgo San Fernando eskolara.
Bitarte hartan, haren abestiak oso ezagunak egin ziren, eta urrezko disko bat ere lortu zuen: La misa es una fiesta. Cantos para las misas con niños (Meza festa bat da. Haurrekin mezetan abesteko kantak). Sexu-abusu salaketak zituen arren, Joan Paulo II.a aita santuak bere kapilau izendatu zuen 1979an. Gabarain 1991n hil zen, biriketako minbiziz, Arrasateko ospitalean (Gipuzkoa), 54 urte zituela.
Sexu abusuen salaketa ezkutuan gorde zuen Elizak, El País-ek argitara atera dituen arte. Lehen ikasle horren salaketari beste batzuk gehitu zaizkio, eta irailaren 30ean gutxienez hamazazpi ziren haren sexu abusuak jasan zituztela diotenak. Lehenengoak 1959koak dira, Antzuloan kapilau zen garaikoak. Orain arte, ordea, ez Gipuzkoako Elizak, ez Espainiakoak eta ez Erromakoak ere ez dute ezer esan kasu horren inguruan.
Los Angelesko artzapezpiku barrutia AEBetako handiena da. 288 parrokia eta 265 eskola dauzka. Jose Gomez Los Angelesko artzapezpikuak ohar batean eman du Gabarainen kantak mezetan abesteko debekuaren berri. Neurri horren inguruan galdetuta, Espainiako apezpikuen bozeramaileak baztertu egin du hori erabakitzea: «Halako gaietan, bereizteko gaitasuna izan beharko genuke. Pertsona hori musika konpositorea bada, gehiegizkoa iruditzen zait esan zuenak edo egin zuenak haren obra musikala kutsatzea. Haren abestiak kalitate musikalagatik baloratu beharko lirateke. Zigor mota hori Erdi Arokoa da». |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205783/eudelek-hiru-proposamen-egin-dizkie-udalei-planeta-salbatzeko-asmoz.htm | Gizartea | Eudelek hiru proposamen egin dizkie udalei, planeta «salbatzeko» asmoz | Deskarbonizazioa bultzatu nahi dute udalerrietako garraio zerbitzuan, eta 2030erako udal instalazioen energia kontsumoa % 35 murrizteko asmoa daukate. | Eudelek hiru proposamen egin dizkie udalei, planeta «salbatzeko» asmoz. Deskarbonizazioa bultzatu nahi dute udalerrietako garraio zerbitzuan, eta 2030erako udal instalazioen energia kontsumoa % 35 murrizteko asmoa daukate. | Gaur goizean egin dute Eudel Euskadiko Udalen Elkarteko Batzar Orokorra Mungian; pandemia hasi zenetik modu presentzialean egin den lehena. Bertan finkatu du Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak elkartearen helburu nagusietako bat hurrengo hamarkadarako: «Estatuek hiriei eta herriei entzun behar diete. Udalerriok planeta salbatzeko politika eraginkorrenak bultzatzen dituen akuilua izan behar dugu».
Urtaranek hiru konpromiso hartzea proposatu du, 2030 Agendari ekarpen bat egiteko asmoz. «Euskal udalerri gisa partekatutako ibilbide orri bat» bideratzeko asmoa du elkarteak, berotze globala geldiarazten laguntzeko.
Alde batetik, 2023. urterako «metodologia komun bat lantzea» proposatu du presidenteak, toki erakundeek beren udal aurrekontuak «Garapen Jasangarriko Helburuetan oinarrituta» egin ahal izan ditzaten. Bigarren konpromisoak kontsumoarekin dauka zerikusia: «2022tik aurrera udaletan energia auditoretzak bultzatzea, 2030ean udal instalazioen energia kontsumoa % 35 murrizteko, eta, data horretarako, kontsumo horren % 32 hornitzeko adina energia berriztagarri instalatzeko». Urtaranek nabarmendu duenez, helburu hori lortzeko «tresna egokia» da Gauzatu Energiaren 100 milioi euroko laguntza programa. Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek martxan jarri duten egitasmoa da programa hori, eta diru laguntzak eskaintzen ditu auditoretza energetikoak egiteko.
Azkenik, hirugarren konpromisoa hiri garraioko zerbitzua duten udalerriei zuzendu die elkarteak, «2030erako deskarbonizatzeko konpromiso sendoa hartzeko». Presidenteak azpimarratu du «mugikortasun iraunkor eta osasungarri baten alde» apustu egiteak garraio zerbitzuaren deskarbonizazioaren aldeko «apustu irmoa» eskatzen duela.
Horrez gain, beste 15 proiektu aurkeztu ditu, hainbat herritan gauzatuko direnak, Garapen Jasangarriaren Helburuak betetzeko asmoz. Hala ere, adierazi du «udal bakoitzak eman nahi dion ibilbidea» izango dutela proposamen horiek, «udal autonomia errespetatuz». |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205784/3535-posturen-lan-eskaintza-publikoa-egingo-du-osakidetzak.htm | Gizartea | 3.535 posturen lan eskaintza publikoa egingo du Osakidetzak | Sindikatuen adostasunik ez du lortu; langileen ordezkarien arabera, lan deialdi honetan ere ez da bermatuko irregulartasunik ez egotea bidean | 3.535 posturen lan eskaintza publikoa egingo du Osakidetzak. Sindikatuen adostasunik ez du lortu; langileen ordezkarien arabera, lan deialdi honetan ere ez da bermatuko irregulartasunik ez egotea bidean | Lan eskaintza publikoa egitea erabaki du Osakidetzak, argudiatuz egiten ez bada «betiko» gal daitezkeela osasun sistema publikoko hainbat postu. Mahai sektorialeko bilera izan du langileen ordezkariekin, eta bileraren ostean eman du erabakiaren berri. Osasun sistemako zuzendari nagusi Rosa Perezek argudiatu du urtebete daramatela sindikatuekin «negoziatzen», ez dutela lortu haien babesik lan eskaintza egiteko irizpideen inguruan, eta «inondik inora ere» ezin dituztela onartu horren ondorioak.
Deialdia bi fasetan egingo dela jakinarazi du; lehena abenduan aurkeztuko da, eta azterketak apirilean eta maiatzean egingo dira; bigarrena heldu den udaberrian aurkeztuko da. Lehen epean gutxienez 1.499 postu eskuratzeko era egongo da, hemeretzi kategoriatan, eta esan dute tartean daudela lehen mailako osasun arta indartzeko lanpostuak. Lan eskaintza publikoaren bidez finkatuko diren postuak erretiroa hartu duten langileak ordezkatzeko direla esan du, eta badirela propio orain sortutako postu batzuk ere.
Perezek adierazi du «berme guztiekin» egingo direla lan eskaintza publiko honetako azterketak, baina zalantza airean dago, aurreko deialdian irregulartasunak atzeman zirelako, bertan behera utzi behar izan zirelako hainbat hautaketa prozesu, eta auzitara ere heldu direlako irregulartasun horien gaineko salaketak. Dagoeneko hogei auzipetu daude aurreko oposizioetako irregulartasunen auzian, eta zurrunbilo handia sortu da horren inguruan. 2018ko ekainean hasi zen auzia, eta azaroan Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak dimisioa aurkeztu zuen. 2019ko otsailean jarri zuen fiskaltzak Osakidetzaren aurkako salaketa, eta Jon Darpon Osasun sailburuak dimisioa eman zuen martxoan.
Irregulartasunen itzala saiheste aldera, orain epaimahaiak zozketaz hautatuko dituztela esan dute orain Osakidetzako buruek, urritu egingo dituztela horietan parte hartzen duten pertsonak, eta portaera ona bermatzeko kode bat ezarriko dutela.
Sindikatuek adierazi dute, ordea, neurri horiekin ez dela aski aurreko deialdian atzeman ziren «iruzurrak» eragozteko. ELAk ohartarazi du «gardentasuna» ez dagoela bermatuta deialdi honekin, eta, gainera, «behin-behinekotasunari» ez diola konponbiderik emango. Sindikatu horrek gogorarazi du 24.600 langile ari direla Osakidetzan behin-behineko postuetan. Horietatik, 9.000 langilek zortzi urte baino gehiago daramate egoera horretan, eta lan eskaintza honek ez du arazoa konponduko. Erantsi du mahai sektorialeko sindikatuek ez dutela babestu lan eskaintza. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.