date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205785/escriva-ez-dago-ezer-berririk-pentsioak-kalkulatzeko-sistemari-buruz.htm | Ekonomia | Escriva: «Ez dago ezer berririk» pentsioak kalkulatzeko sistemari buruz | Pentsioa kalkulatzeko epea «luzatuko» duela dio Espainiako Gobernuak eta Europako Batzordeak Next Generation funtsak jasotzeko akordioak. Promesa hori aurretik bazegoela nabarmendu du ministroak. | Escriva: «Ez dago ezer berririk» pentsioak kalkulatzeko sistemari buruz. Pentsioa kalkulatzeko epea «luzatuko» duela dio Espainiako Gobernuak eta Europako Batzordeak Next Generation funtsak jasotzeko akordioak. Promesa hori aurretik bazegoela nabarmendu du ministroak. | Harrituta azaldu da Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte ministroa pentsioen erreformari buruzko azken eztabaidarekin. «Ez dago ezer berririk. Ezer ere ez, ezer ere ez». Hitz horiekin amaitu nahi izan du debatea, pentsioen zenbatekoa kalkulatzeko kotizazio urte gehiago kontuan hartzeari buruzkoa. Gai hori sindikatuekin eta patronalekin datorren urtean negoziatuko dutela gogorarazi du, eta asmoa ez dela, inondik ere, pentsio guztiak jaistea.
Apirilean, Next Generation funtsak jaso ahal izateko asmoz Europako Batzordera bidalitako akordioaren lehen testuan jada agertzen zen kotizazio epea zabalduko zela, eta Escrivak berak probako baloi bat bota zuen, 25 urtetik 35era zabaltzeko aukera aipatuta —aurten azken 24 urteak dira, baina 2022. urtean 25 izango dira, 2011n PSOEren orduko gobernuak epea hamabost urtetik 25era zabaltzeko indarrean jarritako erreformaren ondorioz—.
Baina Escrivaren baloiak bote okerra eman zuen, Unidas Podemos gobernu koalizioko kide txikiak hitz gogorrekin baztertu zuelako, batez besteko pentsioak %6 jaits zitezkeelako. Ondorioz, beste zirriborro batean, udan, «kotizazio epea lan bizitzaren errealitate berrietara egokitzea» baizik ez zen aipatzen. Behin betiko akordioan berriro agertzen da «luzatu» hitza, baina ez du kopururik aipatzen, ezta zer beste aukera sortuko den ere. Izan ere, Escrivak hizpidera ekarriko duen gai bat da langileek aukera izatea beren kotizazio urterik txarrena pentsioa kalkulatzeko epetik ateratzea.
«Lan harremanak aldatu dira»
Historikoki, kalkulurako epea luzatzeak pentsioak txikitzea esan nahi izan du, ohikoa izan delako lan bizitzan aurrera eginez gero enpresan gora egitea eta soldatak handitzea. Baina azkenaldian, Atzeraldi Handiaz geroztik batez ere, ugaritzen ari dira lanpostua galdu duten adineko langileak, baina baita lan bizitza oso gorabeheratsua dutenak ere. Azken bi talde horiei kalte baino mesede egingo lieke kotizazio epea luzatzeak, betiere urterik kaskarrenak kentzeko aukera badute. Escrivak gaur aipatutako kalkuluek diote langileen %30 leudekeela egoera horretan. Hortaz, «ez gabiltza pentsioen gastua txikitu nahian, baizik eta sistema aldatu nahian, lan harremanak aldatu direlako».
Escrivak, Elena Calviño Ekonomia ministroak, eta Isabel Rodriguez bozeramaileak ere nabarmendu dute kotizazio epeei buruzkoak gizarte eragileekin negoziatuko dituztela. Oso erantzun ona ez duela jasoko aurreratu daiteke, CCOOk eta UGTk berriro baieztatu dutelako ez daudela kalkulurako epea luzatzearen alde. Gainera, eztabaida orain zabaltzea deitoratu dute. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205786/cop26ko-promesekin-9-murriztuko-litzateke-15-graduren-helburua-lortzeko-tartea.htm | Mundua | COP26ko promesekin, %9 murriztuko litzateke 1,5 graduren helburua lortzeko tartea | Metanoaren, ikatzaren, garraioaren eta deforestazioaren inguruan harturiko erabakiek ez dute aldatuko egungo norabidea, Climate Action Tracker ikerketa taldearen arabera. | COP26ko promesekin, %9 murriztuko litzateke 1,5 graduren helburua lortzeko tartea. Metanoaren, ikatzaren, garraioaren eta deforestazioaren inguruan harturiko erabakiek ez dute aldatuko egungo norabidea, Climate Action Tracker ikerketa taldearen arabera. | COP26 Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiari buruzko goi bilera azken txanpan den honetan, Climate Action Tracker ikerketa taldeak neurria hartu die herrialdeen konpromisoei, eta mezua ez da positiboa: promes horiek kontuan harturik, 1,5 graduren helburua lortzeko tartea —egungo egoeraren eta egon beharrekoaren arteko diferentzia— %9 murriztuko litzateke, eta ez litzateke aldaketarik izango egungo norabidean.
Metanoaren, ikatzaren, garraioaren eta deforestazioaren inguruan harturiko erabakiek 2,2 gigatona murriztuko lituzkete karbono dioxido emisioak, baina hori gobernuek beren planei eustearen araberakoa litzateke, eta, orain arte halakorik ez dutela egin jakitun dagoela, ikerketa taldeak ondorioztatu du COP26ko orain arteko konpromisoak ez direla nahikoa. Horregatik, ohartarazi du badela hobekuntzarako tarterik, herrialde gehiago batuko balira erabaki horietara.
Niklas Hoehne New Climate Instituteko kidearen arabera —Climate Action Trackerreko kidea da—, «ez da harrigarria iniziatiba sektorialen eragina hasieran txikia» izatea; halere, uste du «presio horrek» lagun dezakeela luzera begirako xedeak betetzen. Ikerketa taldeak kalkulatu duen 2,2 gigatonako murrizketa hori Alemaniak, Erresuma Batuak eta Japoniak batera isurtzen duten kopurua litzateke, kasurako.
Climate Action Trackerren ondorioak azkenak dira asteotan egindako ohartarazpen zerrendan. Horren aurretik, eta COP26 hasi baino lehen, Nazio Batuen Ingurumen Programak adierazi zuen egungo konpromisoekin «klima hondamendirako bidean» dela mundua; gerora, iragan astean, topaketa bete-betean, Global Carbon Project egitasmoak jakinarazi zuen karbono isuriak 2032an eten beharko liratekeela egungo erritmoan jarraituz gero.
Herrialdeek zenbait erabaki hartu dituzte asteotan Glasgown (Eskozia) egiten ari diren COP26n, baina orain artekoak ez lirateke nahikoa izango jarritako helburuak betetzeko. Horien artean daude 40 estatuk ikatza hurrengo hamarkadetan baztertzea adostu dutela, nahiz eta kontsumitzaile handienetako batzuek erabaki duten akordiotik kanpo gelditzea; 34 herrialdek diesel eta gasolina autoen salmenta 2040rako amaitzea erabaki dutela; eta 25 estatuk eta hainbat finantza erakundek adostu dutela 2023tik aurrera diru publikorik ez bideratzea erregai fosilen sektorea atzerrian finantzatzera, esaterako.
Horiei gehitu zaie munduko 11 gobernuk gaur jakinarazitakoa: petrolioa eta gasa esploratzeko eta ustiatzeko lizentziak emateari utziko diotela. Danimarka, Costa Rica, Frantzia, Irlanda, Suedia, Gales, Quebec, Groenlandia, Zeelanda Berria, Kalifornia (AEB) eta Portugal dira sinatzaileak, eta, Danimarkako Klima eta Energia ministro Dan Jorgensenek aitortu duenez, erabaki hori hartzea ez da «erraza» izan.
Suediako Ingurumen eta Klima ministro Per Bolund ere pozik agertu da adostasun horrekin, argudiatuta etorkizuna «berriztagarria» izango dela. Eta iragarpen bat egin du: «Datorren udan, lege bat onartuko dugu erregai fosilen bilaketa debekatuko duena». Frantziaren kasuan, Trantsizio Ekologikorako ministro Barbara Pompilik ohartarazi du haren herrialdearen ekonomiaren «eraldatze osoa» lortu beharko dutela hori betetzeko.
Horietaz haratago, COP26ko akordiorako lehen zirriborroa atzo egin zuten publiko, eta horretan ez dute neurri zehatzik jasotzen erregai fosilak baztertzeko eta berotegi gasen isuriak mugatzeko. Aldiz, testuak proposatzen du konpromisoak zehazteko lana datorren urte amaierara arte atzeratzea.
Horretaz, Frans Timmermans Europako Batzordeko presidenteordeak gaur adierazi du «dinamika positibo batean» daudela, eta ados jartzeko «borondatea» dagoela herrialdeen artean. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205787/eaeko-ordezko-langileek-ez-dute-izango-lep-berezia-estatuak-araua-argitu-arte.htm | Ekonomia | EAEko ordezko langileek ez dute izango LEP berezia, estatuak araua argitu arte | Kidego eta Eskalen Legeak kanpoan utzi du ordezko gisa jarduten duten 55.000 langile publikoen lanpostua egonkortzeko arau berezia | EAEko ordezko langileek ez dute izango LEP berezia, estatuak araua argitu arte. Kidego eta Eskalen Legeak kanpoan utzi du ordezko gisa jarduten duten 55.000 langile publikoen lanpostua egonkortzeko arau berezia | Eusko Legebiltzarrak Kidego eta Eskalen Legea onartu du EAJren eta PSEren botoekin, eta oposizio osoaren aurka. Enplegu publikoaren behin-behinekotasuna apaltzeko helburua duen lege horrek ez du jaso, azkenerako, LEP lan eskaintza publiko berezi bat sortzea administrazio publikoan ordezko gisa jarduten duten 55.000 langileentzat. Lege berriaren bidez, ordezkoak langile publiko egonkor bihurtzeko tresna bat eratu nahi zuten tramiterako onartu zenean. Urte askoan jardun duten ordezkoek beste edozein hautagaik gainditu behar duen lan eskaintza publiko bera gainditu beharko dute, beraz, harik eta Espainiako araua argitzen den arte behintzat.
Izan ere, EAEko Polizia Legeak pareko klausula bat jaso zuen bere azken moldaketan, eta konstituzioaren aurkakotzat jo du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. PPrekin batera, EAJk eta PSEk berridatzi egin dute Eskalen Legea, klausula hori kenduta, «berme judizial guztiak» eduki ditzan; hala azaldu du Olatz Garamendi Gobernantza Publikoko sailburuak.
Legearen jatorrizko idatzian jasota zegoen ordezkoen tasa %40tik gorakoa denean eskaintzen diren lan publikoen alorrean haiek eskuratzeko «txanda bereiz batera» deitu ahalko zuela administrazioak. Aukera hori baztertu du legeak; onartutakoak dio «salbuespen batzuetan enplegua kontsolidatzeko prozesu bereziak» antolatu ahal izango direla, baina betiere Espainiako arauak baimentzen duenaren barruan; Espainiako Kongresuan da tramiterako lege hori.
ELAren eta LABen kritikak
Legea erabaki judizialek «baldintzatuta» sortu dela onartu du EAJk, baina esan du «oso erabilgarria» izango dela aurrerantzean. EH Bildurentzat, alor publikoko ordezkoen auzia «soluziorik gabe» utzi du, eta Elkarrekin Podemosek LEP berezien «derrigortasuna» ez jasotzea kritikatu du.
ELA sindikatuak, berriz, gogor salatu du legebiltzarrak aurrera atera duen legea, enplegu publikoa kontsolidatzeko zen legeak «arriskuan jartzen dituelako milaka lanpostu publiko». Sindikatuak azaldu du oposizioa «baztertzailea» dela oraindik ere, eta deialdiko lanpostuan jardundako denbora ez dela «erabakigarria» izango lan eskaintza publikoen emaitzetan. Lege berriak jaso du ordezko langileen merituak «modu desberdindu» batean hartuko direla kontuan, baina meritu horiek ez dute gaindituko puntuazio osoaren %20.
«Milaka langileren lanpostua kolokan jartzen du xedapenak, kontsolidaziorako bermerik gabe», ELArentzat, eta, horrez gain, estatuarekiko «erabateko sumisioa» adierazten du, aurreikusten duelako kontsolidazio prozesuak Espainiako lege aldaketen barnean egitea. EAEko langile publikoen %40ri irtenbidea emango dien «kontsolidazio lege bermatzaile bat» eskatu dio sindikatuak Eusko Jaurlaritzari. «Lege horrek egungo argazkia berriro ez errepikatzeko mekanismoak jaso beharko lituzke. eta Madrilek ezartzen dituen oztopoak kentzea ahalbidetuko".
LAB sindikatuak ere legearen aurka egin du: «EAJ eta PSOEk ezerezean utzi dute behin-behineko kontratazioaren abusua amaitzeko Jaurlaritzaren tresna legal bakarra omen zena». Sindikatu abertzaleak dio ezezkoa eman zaiola «oposizio faseko proba ez-baztertzaileak ahalbidetzeari»; hautaketa prozesurik gabe edota sententziarik gabe, hiru urte baino gehiagoz dagokion sailkapen taldeetan aldi baterako kontratazioaren «abusua pairatzen ari diren langileei» eman ei zaie ezezko hori. Jaurlaritzak «Madrildik zer etorriko zain» jarraitzen duela erantsi du. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205788/psoek-eta-ppk-konstituzionalerako-adostutako-hautagaiak-onartu-ditu-kongresuak.htm | Mundua | PSOEk eta PPk Konstituzionalerako adostutako hautagaiak onartu ditu Kongresuak | Odon Elorzak eta beste hamar diputatuk alderdiak agindutakoaren kontra bozkatu dute. Angel Gabilondo donostiarra Espainiako ararteko izango da. | PSOEk eta PPk Konstituzionalerako adostutako hautagaiak onartu ditu Kongresuak. Odon Elorzak eta beste hamar diputatuk alderdiak agindutakoaren kontra bozkatu dute. Angel Gabilondo donostiarra Espainiako ararteko izango da. | PSOEk eta PPk duela hiru aste Espainiako Auzitegi Konstituzionala berritzeko egindako akordioak aurrera egin du Kongresuan, eta Concepion Espejel, Juan Ramon Saez Valcarcel, Inmaculada Montalban Huertas eta Enrique Arnaldo Alcubilla Konstituzionaleko kide izango dira.
Gehiengoa ziurtatuta zegoen Kongresuko bozketan, baina, azkenean, ezkerreko 11 diputatuk euren alderdiak esandakoaren kontra bozkatu dute, Arnaldoren izendapenagatik. Horien artean egon da Odon Elorza. ERCk, EAJk, EH Bilduk, BNGk, Voxek eta Ciudadanosek ez dute bozketan parte hartu.
Espejel Auzitegi Nazionaleko Zigor Aretoko presidentea da, eta PPk proposatuta sartuko da Konstituzionalean. Bera izan zen Altsasuko auziko epaileetako bat. Gazteen defentsak kasutik ateratzeko eskatu zuen, Guardia Zibileko koronel batekin ezkonduta dagoela argudiatuz, eta, «agerikoa» delako «lotura psikologiko edo afektibo sendoak» dituela haren bikotekidea kide den erakundearekin. Gainera, gogoratu zuten Guardia Zibilaren Meritu Ordenaren domina eman ziola Espainiako Barne Ministerioak Espejeli.
Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian ere PPren eskutik sartu zen. Horregatik, alderdi horren ustelkeria argitzeko Gurtel auziko epaile izendatu ondoren, aldeetako batek apartatzeko eskatu zuenean, Ustelkeriaren Aurkako Fiskaltzak bat egin zuen eskaerarekin.
Juan Ramon Saez Valcarcel PSOEk proposatuta egongo da Konstituzionalean, baina zenbaitzuek adierazi dute Podemosi utzitako kuota betetzen duela. Euskaldunon Egunkaria-ren auziko epailea izan zen, Javier Gomez Bermudezekin eta Manuela Fernandezekin batera.1996tik 2001era Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko kide izan zen Izquierda Unidak proposatuta.
Egunkaria auziko auzipetuak absolbitzeaz gain, Josep Lluis Trapero Kataluniako Poliziaren burua ere absolbitu zuen, 2017ko erreferendumean izan zuen parte hartzeagatik epaitu zutenean (Espejel ere epaile izan zen epaiketa hartan, eta absoluzioaren kontrako boto partikularra eman zuen). 2011n Kataluniako Parlamentua blokeatu zuten antisistemak ere absolbitu zituen.
Memoria historikoari buruzko hainbat artikulu idatzi ditu, auzitegi frankisten epaiak baliogabetzea defendatu zuen, eta diktadurako krimenei nazioarteko legedia ezarri behar zitzaiela ere bai.
Espainiako ararteko, berriz, Angel Gabilondo donostiarra izango da, Jose Luis Rodriguez Zapateroren garaian —2009 eta 2011 artean— Espainiako Hezkuntza ministro izandakoa. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205789/ehunmiliak-lasterketetarako-dortsal-gehienak-bukatu-dira.htm | Kirola | Ehunmiliak lasterketetarako dortsal gehienak bukatu dira | Gaur ireki da izena emateko epea, eta ordu laurden eskasean bukatu dira Goierriko Bi Handiak eta Marimurumendi lasterketetan aritzeko dortsalak. Ehunmilietakoak badaude oraindik eskuragarri | Ehunmiliak lasterketetarako dortsal gehienak bukatu dira. Gaur ireki da izena emateko epea, eta ordu laurden eskasean bukatu dira Goierriko Bi Handiak eta Marimurumendi lasterketetan aritzeko dortsalak. Ehunmilietakoak badaude oraindik eskuragarri | Mendi lasterketen zaleak euren burua neurtzeko irrikaz daude. Koronabirusaren pandemia dela eta, denbora luzez egon dira hori egin ezinik, eta ez dute denbora pasatzen utzi nahi. Hori ondorioztatu daiteke Ehunmiliak lasterketaren 11. aldiaren harira gertatu dena kontuan hartuz gero. Gaur arratsaldeko bostetan ireki da haren inguruan jokatzen diren hiru lasterketetan izena emateko epea, eta ziztu bizian amaitu dira dortsal gehienak. Uztailaren 8an, 9an eta 10ean jokatuko dira. Azken bi urteetan bertan behera geratu ziren, pandemiak eragindako osasun egoeragatik.
Ordu laurden eskasean bukatu dira Goierriko Bi Handiak (88 kilometroko ibilbidea eta 6.000 metroko desnibela) eta Marimurumendi (42 kilometroko ibilbidea eta 2.300 metroko desnibela) probetakoak. Aurrenekoan, 515 dortsal zeuden eskuratzeko, eta bigarrengoan, 265. 515 dortsal daude Ehunmilietakoan parte hartzeko ere (168 kilometroko ibilbidea eta 11.000 metroko desnibela), eta oraindik badaude eskuragarri.
Parte hartu nahi eta dortsalik gabe geratu direnek, ordea, beste aukera bat izango dute, BERRIAri esker. Izan ere, dortsal bat zozkatuko du. Dortsala hiru probetako edozeinetan baliatu ahal izango da, eta mediku probaren ziurtagiria beharko da. Parte hartzeko azken eguna hilaren 21a izango da, eta hurrengo egunean jakinaraziko da sariduna. Zozketan izena emateko, jo webgune honetara |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205790/feministaldia-azaroaren-16tik-20ra-egingo-dute-tabakaleran.htm | Gizartea | Feministaldia azaroaren 16tik 20ra egingo dute, Tabakaleran | Hitzaldiak, mahai inguruak, kontzertuak eta performanceak antolatu dituzte, eta «emakumeen bizitzek eta gorputzek jasaten dituzten dardara bortitzetan» jarriko dute arreta. Sarrera librea izango da, eta jarduera gehienak streaming bidez ikusi eta entzun ahal izango dira. | Feministaldia azaroaren 16tik 20ra egingo dute, Tabakaleran. Hitzaldiak, mahai inguruak, kontzertuak eta performanceak antolatu dituzte, eta «emakumeen bizitzek eta gorputzek jasaten dituzten dardara bortitzetan» jarriko dute arreta. Sarrera librea izango da, eta jarduera gehienak streaming bidez ikusi eta entzun ahal izango dira. | Sismika leloa oinarri hartuta, «gorputzak, lurraldeak eta ezarritako ordena astinduko» dituzte XVI. Feministaldian. Gaur egin dute jaialdiaren aurkezpena, Tabakaleran, eta bertan izan dira: Asun Urbieta, Plazandreok kolektiboko antolatzailea; Leire San Martin, Maider Zilbeti eta Laura Muelas Feministaldiko koordinatzaileak; Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria; eta Clara Montero Tabakalerako kultura zuzendaria. Azaroaren 16tik 20ra egingo dute Feministaldia, Donostiako Tabakaleran.
Antolatzaileek azaldu dutenez, jaialdiak «kultura feminista gaurkotuenari lotutako ahots, sorkuntza eta diskurtsoen topagune» izatea du helburu, eta aurtengo programazioak «emakumeen bizitzek eta gorputzek jasaten dituzten dardara bortitzetan» jarriko du arreta. Landaidak «jaialdiaren garrantzia» nabarmendu du, feminismoak «mugimendu eraldatzaileak» sortzen baititu. Gaineratu du horrelako espazioak «beharrezkoak» direla, batez ere «emakumeen eta pertsona guztien eskubideak errespetatuko dituen mundu bat irudikatzeko».
«Diskurtso kritikoari eta mundu hegemonikoa ikusteko moduari ihes egiten dioten begiradei» zuzenduta, hitzaldiak, mahai inguruak, kontzertuak eta performanceak antolatu dituzte, 30 artista, ekintzaile eta pentsalariren baino gehiagoren eskutik. Sarrera librea izango da edukiera bete arte, eta jarduera gehienak streaming bidez jarraitzeko aukera egongo da.
Feministaldiarekin elkarlanean, Tabakalerak bi jarduera antolatu ditu: batetik, azaroaren 16an, «bisita performatibo» bat egingo dute. Bestetik, azaroaren 18an, Memoria-ariketak proiektatuko dira, eta Nucbeade taldeak hitzaldi bat emango du. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205791/gas-hornikuntza-eteteko-mehatxua-egin-dio-lukaxenkok-ebri-iragarri-dituen-zigorrak-direla-eta.htm | Mundua | Gas hornikuntza eteteko mehatxua egin dio Lukaxenkok EBri, iragarri dituen zigorrak direla eta | Bielorrusiako presidenteak eskatu dio armadari «kontrola» ditzala Poloniako armada eta NATOren tropak mugan egiten ari diren mugimenduak. NBE laguntza humanitarioa ematen hasi zaie etorkinei. | Gas hornikuntza eteteko mehatxua egin dio Lukaxenkok EBri, iragarri dituen zigorrak direla eta. Bielorrusiako presidenteak eskatu dio armadari «kontrola» ditzala Poloniako armada eta NATOren tropak mugan egiten ari diren mugimenduak. NBE laguntza humanitarioa ematen hasi zaie etorkinei. | Migratzaileak EB Europako Batasuna ezegonkortzeko erabiliz «gerra hibrido bat» hastea egozten dio talde komunitarioak Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenkori. Akusazio horren arrazoia ulertzeko, hilabete batzuk egin behar dira atzera. Iazko boz orokorren ondorengo manifestazioei erantzuteko asmoz indarkeria erabili zuela leporatuz, Mendebaldea hasi zen Minski zigorrak jartzen. Uda honetan heldu zen Lukaxenkoren erantzuna. «Guk drogak bahitzen genituen, eta immigranteak frenatzen. Orain zuek hartuko dituzue, eta zuek harrapatuko». Eta Bielorrusia hasi zen, Bruselaren esanetan, Iraketik, Siriatik eta Afganistandik, besteak beste, etorkinak hegazkinetan ekartzen, eta horiei Poloniarekiko mugarako bidea errazten. Poloniako mugazainen arabera, azken hilabeteotan 30.000 bat papergabe ahalegindu dira alanbre hesi arantzaduna zeharkatzen eta EBn sartzen. Etorkin gehiago iritsi dira, eta tentsioak gora egin du azken egunotan mugan, Hrodna inguruan (Bielorrusia). Europako Batzordeak eta AEBek, beraz, zigor gehiago iragarri zituen atzo, eta gaur iritsi da Lukaxenkoren erantzuna: gas hornikuntza moztearekin mehatxu egin dio EBri.
«Berokuntza jartzen diogu eskura Europari, eta, halere, muga ixtearekin mehatxu egiten digu. Eta gas hornikuntzaren igarobidea ixten badugu? Zigor gehiago jartzen badizkigute, erantzun beharra daukagu», adierazi du Bielorrusiako presidenteak, ministroen kontseiluan egindako bilera batean, Belta estatuko berri agentziak argitaratu duenez.
Gainera, Poloniako armadaren soldaduek eta NATOko tropek mugan egindako mugimenduak «kontrolatzeko» agindua eman die Defentsa Ministerioari eta KGB zerbitzu sekretuari. Joan den astelehenaz geroztik 15.000 soldadu bidali ditu Poloniako Gobernuak mugara, eta Lukaxenkok aurpegiratu dio Varsoviari horren berri ez ematea, nahiz eta, haren hitzetan, horretara «behartuta» dauden. «Kontraerasorako planak behar dira. Ez gara ari armada hedatzen; ez dut agindu hori eman. Baina dena aurreikusi beharra dago, ez diezaguten mugan gerratxo bat sortu, eta gu ez gaitezen horretarako prest egon», ohartarazi du. Bielorrusiak atzo jakinarazi zuenez, Errusiako armadaren bi bonba hegazkinek mugaren gainean hegan egin zuten, eremua ezagutzeko.
Europar Kontseiluak emandako datuen arabera, Polonia eta Bielorrusia arteko mugan 2.000 bat migratzaile daude behin-behineko kanpalekuetan baldintza eskasetan bizitzen —Poloniaren arabera, horietako 468 muga zeharkatzen ahalegindu dira azken 24 orduetan—. Poloniarentzat, baina, 4.000-5000 inguru dira etorkinak. Nolanahi ere, Varsoviak azpimarratu nahi izan du krisia politikoa dela eta Lukaxenko dela horren erantzulea. «Ez da ez krisi humanitario bat, ezta migrazio krisi bat ere», adierazi dio Pawel Jablonski Atzerriko Estatuko idazkariordeak El País egunkariari, elkarrizketa batean. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteordeak ere atzo nabarmendu zuenez, ez dago migrazio krisirik. Hori bai, Jablonskik pentsatzen du azken 30 urteotako «krisi larriena» pairatzen ari dela herrialdea.
Mugako kanpalekuetan dauden errefuxiatuei laguntza humanitarioa banatu diete, gaur, IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeko kideek. «Orain, lehentasuna da heriotzak saihestea eta jendea Bielorrusiako leku seguruetara eramatea», adierazi du, Twitterren, Filippo Grandi UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak.
EBrentzat eta AEBentzat immigrante horiek hegazkinez heldu dira Bielorrusiara, Lukaxenkok bide hori sustatuta. Hori aintzat hartuta, Von der Leyenek jakinarazi zuen, atzo, Bruselak eta Washingtonek elkarrekin koordinatuta jokatuko dutela Bielorrusiari erantzuteko, eta «giza trafikoa» errazten duten airelineak zigortuko dituztela. Irakeko eta Jordaniako aire konpainiek Bielorrusiara zituzten hegaldiak eten dituzte behin-behinean, eta Bielorrusiako airelinea publikoak azpimarratu du, ohar batean, ez duela zerikusirik giza trafikoarekin, eta ezin zituela baztertu paperak zuzen dituzten bidaiariak.
Korridore bat, itzultzeko
Lituaniako Gobernuak proposatu du, bestalde, Hrodnako aireportura arteko giza korridore bat irekitzea Bielorrusia eta Polonia arteko mugan, etorkinak haien herrialdetara bueltatu daitezen. «Bielorrusiako basoetan noiz erreskatatuko dituzten zain egon beharrean, izan liteke pertsona horiek haien etxeetara itzultzeko modu bat», esan dio, gaur, Gabrielius Landsbergis Atzerri ministroak, Lituaniako hedabide bati. Horretarako, laguntza eskatu dio NBE Nazio Batuen Erakundeari.
Alemaniako Parlamentuan Bielorrusiari jarritako zigorrez mintzatu ziren, atzo, eta Heiko Maas jarduneko Atzerri ministroak «elkartasuna» adierazi zion Poloniari, eta azpimarratu arazoa ez dela Poloniarena. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek herenegun azaldu zuenez, Bruselak diruz lagundu dezake Varsoviak mugan eraiki nahi duen hesia.
Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak ohar barean azpimarratu duenez, Lukaxenkok «jende babesgabea» erabiltzen du EBri «eraso» egiteko. Hori jakinarazi dio Vladimir Putini telefonoz, eta eskatu dio Errusiako presidenteari baliatu dezala Minsken gain duen eragina. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205792/elizondo-eta-irurita-espainiako-gabonetako-loteriako-aurtengo-iragarkiaren-agertoki.htm | Bizigiro | Elizondo eta Irurita, Espainiako Gabonetako loteriako aurtengo iragarkiaren agertoki | Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik zuzendu dute telebistako iragarkia, eta urrian grabatu zuten. Milioika pertsonak ikusten dute urtero iragarkia. | Elizondo eta Irurita, Espainiako Gabonetako loteriako aurtengo iragarkiaren agertoki. Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik zuzendu dute telebistako iragarkia, eta urrian grabatu zuten. Milioika pertsonak ikusten dute urtero iragarkia. | Lagun ikusezina dabil Baztanen (Nafarroa), herritarren artean loteria txartelak ezkutuan banatzen. Horra aurten Espainiako Loteriaren iragarkiak kontatzen duen istorioa. Albiste da aurtengoa, Euskal Herrian grabatu dutelako. Elizondon eta Iruritan. Kolore saturatuarekin eta ipuinetako estetikarekin agertzen dira kaleak, kafetegiak, dendak eta soroak, Wes Anderson zuzendariaren kutsuarekin.
Izan ere, Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik zuzendu dute iragarkia; hurrenez hurren, Loreak, Handia eta La trinchera infinita filmen zuzendariak.
Elizondon, hainbat herritar agertzen dira, besteak beste, abesbatzako kideak, baina baita hainbat euskal aktore ere: Ana Elordi Aristondo, Itziar Aizpuru, Patxi Perez eta Pako Revueltas, esaterako. Aizpuruk hainbatetan egin du lan Garañorekin, Goenagarekin eta Aitor Arregirekin, besteak beste, 80 egunean eta Loreak filmetan.
Urriaren bigarren hamabostaldian grabatu zuten, eta orduan ez zuten esan zer iragartzeko zen lana. Gaur jakin da, azkenean, Espainiako Loteriako abenduaren 22ko zozketa dela gaia. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205793/antzerki-ekoizleek-gaitzetsi-egin-dute-altsasu-antzezlana-gasteizen-zentsuratzeko-ahalegina.htm | Kultura | Antzerki ekoizleek gaitzetsi egin dute 'Altsasu' antzezlana Gasteizen zentsuratzeko ahalegina | PPk eskatu du obra Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialditik kentzeko, «doktrinamendu nazionalistaren» adibide bat dela iritzita. Eskena elkarteak elkartasuna agertu dio La Dramatica Errante konpainiari. | Antzerki ekoizleek gaitzetsi egin dute 'Altsasu' antzezlana Gasteizen zentsuratzeko ahalegina. PPk eskatu du obra Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialditik kentzeko, «doktrinamendu nazionalistaren» adibide bat dela iritzita. Eskena elkarteak elkartasuna agertu dio La Dramatica Errante konpainiari. | Gaur taularatu dute Gasteizen La Dramatica Errante konpainiak sortutako Altsasu antzezlana, Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialdian. 2016an Altsasuko Koxka tabernan bi guardia zibilekin eta haien bikotekideekin izandako liskar baten harira Auzitegi Nazionalak epaitutako zortzi gazteen kasuaren inguruko interpretazio fikzionatua planteatzen du lanak. Baina, azken egunotan, PP alderdiak Gasteizko Udalean duen eledun Ainhoa Domaikak antzezlana programaziotik kentzeko eskatu du, «Gasteizko gizarteari ezarri nahi dioten doktrinamendu nazionalistaren» adibide bat delakoan. Arte eszenikoen enpresak biltzen dituen Eskena elkarteak agiri bat plazaratu du gaur, antzezlana zentsuratzeko ahalegina gaitzesteko, eta konpainiari elkartasuna agertzeko.
Adierazpen askatasuna defendatu beharrean dagoela esanez hasi du agiria elkarteak. «Eraso egiteak, ukatzeak, zauri bat eragiten du, eta, horren ondorioz, odola galtzen du askatasunak». Elkarteak «gogor» gaitzetsi du obra zentsuratzeko asmoa. «Ez dugu arrazoirik aurkitzen intolerantzia ekintza horrek konpainiaren jardun profesionalari eragin nahi dion kalte ekonomiko eta morala justifikatzeko». Elkartasuna agertu diote konpainiako talde osoari, eta jaialdiaren programazioa «irizpide onez» egin dela adierazi dute.
Argudiatu dutenez, antzerkiak bere helburu osoa betetzen du ikusleak «emozioaren eta kritikaren ispiluaren aurrean» jartzea lortzen duenean. Horretan ezinbestekoa da, antzerkigileon arabera, ikusle bakoitzari «bere burua ezagutzeko erronka» botatzea eta haren kontraesanak azaleratzea. «Ezer ezin du hemen aurkitu bere egia bakarrik bilatzen duenak, bere kontsignak bakarrik dituenak, bere aurreiritziak bakarrik onartzen dituenak».
Erronka hori onartzea edo ez ikusle bakoitzari dagokiola adierazi dute, eta esaldi honekin amaitu dute agiria: «Antzerki lana ez dago sobran, zentsoreak daude sobran».
Euskaraz eta gazteleraz antzeztu du konpainiak lana, besteak beste Bilboko Arriaga antzokian. Orain arte ez da arazorik egon, eta Gasteizko emanaldia udatik zegoen iragarrita.
Koxka tabernako liskarrarengatik terrorismoa egotzita, 375 urteko kartzela zigorra eskatu zuen Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak gazteen aurka, baina, azkenean, terrorismo akusazioa baztertu, eta bi eta hamahiru urte arteko kondena ezarri zien epaileak. Helegitea jarri, eta laburtu egin zituzten zigor horiek, eta oraindik indarrean jarraitzen du zigorrak zenbaiten kasuan. Maria Goirizelaiak ahozko epaiketaren transkripzioak erabili zituen antzezlana garatzeko. «Espero dugu Altsasu honekin ikusleari etorkizunerako begirada sendagarri bat eskainiko diogula», esan zuen estreinaldian. Egoitz Sanchez, Aitor Borobia, Ane Pikaza eta Nagore Gonzalez aktoreak taularatzen ari dira. |
2021-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/205794/ordezkoak-finko-egingo-dituzte-lanpostu-publiko-bat-bost-urtez-betez-gero.htm | Ekonomia | Ordezkoak finko egingo dituzte lanpostu publiko bat bost urtez betez gero | Administrazio publikoetan behin-behinekotasun tasa handia txikitzeko akordio bat lortu dute Ogasun Ministerioak, UPk, ERCk eta EAJk | Ordezkoak finko egingo dituzte lanpostu publiko bat bost urtez betez gero. Administrazio publikoetan behin-behinekotasun tasa handia txikitzeko akordio bat lortu dute Ogasun Ministerioak, UPk, ERCk eta EAJk | Administrazio publikoetan dagoen behin-behinekotasun tasa handiak txikitzeko akordio bat lortu du Espainiako Ogasun eta Funtzio Publikoko Ministerioak, UP Unidas Podemosekin, EAJrekin eta ERCrekin. Horren bidez, azken bost urteetan lanpostu publiko bat eta bera bete duten ordezkoek automatikoki eskuratuko dute lanpostu hori modu finkoan, oposizio prozesutik pasatu behar izan gabe.
Funtzio publikoaren egonkortasunaren lege bat lantzen ari dira orain Kongresuan, gaur egungo legediarekin ezinezkoa baita lanpostu publiko finko bat lortu oposiziorik egin gabe. Azken urteetan oso oposizio gutxi egin dira, gastu publikoa jaitsi nahian, PPren gobernuek debekatu egin zuelako erretiroa hartutako, hildako edo funtzio publikoa utzitako langile finko gehienak ordezkatzea. Horrek eta administrazioen zenbait praktikak berekin ekarri dute behin-behinekotasuna %40 ingurukoa izatea Hego Euskal Herriko funtzio publikoan.
PSOE, UP, EAJ eta ERCren zuzenketa bateratu gisa sartuko da bost urteko araua lege berrian. Helburua da epe ez oso luzean behin-behinekotasun tasa %8ra jaistea.
Espainiako hedabideek atzo iluntzean aurreratu zutenez, baldintza batzuk jarri dituzte horretarako: ezohiko neurria izatea, behin bakarrik egitea, eta administrazio bakoitzak bere lege edo araudi propioa egitea. Baina bada beste baldintza bat ere: hain zuzen ere, ordezko batek postu finko bat nahi badu, leku hura bete behar izan duela 2016ko urtarrilaren 1az geroztik, etenik gabe. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205820/inflazioak-52ra-egin-du-salto-erregaiek-bultzatuta.htm | Ekonomia | Inflazioak %5,2ra egin du salto, erregaiek bultzatuta | XXI. mendeko inflazioaren marka berdindu urrikoak, energiaren garestitzearen eskutik. Soldatak prezioen oso azpitik igotzen ari dira, eta negoziazio kolektiboa zailduko dute datorren urtean | Inflazioak %5,2ra egin du salto, erregaiek bultzatuta. XXI. mendeko inflazioaren marka berdindu urrikoak, energiaren garestitzearen eskutik. Soldatak prezioen oso azpitik igotzen ari dira, eta negoziazio kolektiboa zailduko dute datorren urtean | Beste garai bateko zenbakietara itzuli da inflazioa. Urrian, Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %5,2 garestiago zeuden. Halako igoera soilik behin ikusi da mende honetan, 2008ko udan —%5,2 2008ko uztailean—, petrolioaren gorakadak inflazioaren sukarra bat-batean igo zuenetik; orduan berehala jaitsi zen, Lehman Brothersen porrotak Atzeraldi Handiari atea ireki ziolako, eta harekin inflazio txikiaren eta inflazio negatiboaren aro luze bat zabaldu zuelako.
Orduan bezala orain ere energia izan da prezioak igotzearen arduradun nagusia. Petrolioa izan zen 2008an, eta gasa eta argindarra 2021ean. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, argindarra, gasa eta beste erregaiak %47,3 garestitu dira azken urtean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %49,6 Nafarroan. Argindarra bera %62 garestitu da azken urtean Espainian —INEk ez du ematen Hegoaldeko daturik—.
Igoera horren zati handi bat urrian gertatu da, eta horri esker hilabetean izan den %1,8ko inflazioaren erdia elektrizitateari lepora dakioke. Are gehiago, bere eragina handiago izango zatekeen baldin eta Espainiako Gobernuak argindarraren faktura jaisteko zenbait neurri hartu izan ez balitu, hala nola, BEZ eta argindarraren gaineko zerga jaistea. Neurri horiek gabe, Espainian %6,1era iritsiko zatekeen inflazioa (%5,4ean geratu da).
Gas eskari handia eta eskaintza txikia izan da argindarra garestitzearen arrazoi nagusia, baina baita petrolioaren garestitzearena ere, hura ordezkatu duelako argindarra sortzeko iturri gisa. Petrolioaren prezioa bikoiztu egin da azken urtean —40 dolarretan salerosi zen iazko urrian, eta 80tik gora aurtengoan—, eta horren ondorioz gasolina inoizko garestien izatera igaro zen urrian, 1,50 eurotik gora salerosi zelako Euskal Herriko gasolindegi gehienetan.
Energiaren garestitzeak bete-betean eragiten die ekoizpen kostuei, baina oraingoz ez du isla zuzena izan beste produktu eta zerbitzu askoren inflazioan. Horrela, elikagaiak duela urtebete baino %1,1 garestiago daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %2,1 garestiago Nafarroan. Jantzien prezioa, berriz, %0,8 handitu da Nafarroan, eta %1,1 beste hiru lurraldeetan.
Soldatak, azpitik
Hurrengo hilabeteetan iazko mailaren oso gainetik jarraituko dute prezioek, neurri handi batean iaz koronabirusak eragindako krisiaren errebote baten ondorio direlako: iaz asko jaitsi zen eskaria, eta aurten berreskuratu denean, ekoizpen sistema ez da gai izan hari erantzuteko. Baina ez da baztertu behar igoera pixkat apaltzea, badirudielako goia jo duela energiaren prezioak. Gasa merkatu egin da Errusia Europa mendebaldeko biltegiak motel betetzen hasi denetik, eta argindarra ez da urriko marketara ailegatu.
Edonola ere, ez da jaitsiera ikusgarririk espero, eta horrek erosteko ahalmen galera ekar dezake herritar gehienentzat. Horrela, 2021ean indarraldian dauden lan hitzarmenetako langileen soldatak %0,91 igo dira batez beste irailera arte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurten berritutakoen batezbestekoa apur bat handiagoa da: %1,27 hain zuzen.
Igoera apala da, eta iaz inflazio negatiboa izatearen ondorio dela nabarmendu zuen Tomas Arrieta Lan Harremanen Kontseiluko presidenteak, urriaren amaieran Berria-ri eskainitako elkarrizketan. Izan ere, hitzarmen gehienetan aurreko urteko KPIa hartzen da erreferentzia gisa eta, hortaz, aurtengo gorakada handia ez lukete datorren urtera arte berreskuratuko. Eta hor sor daiteke arazo bat datorren urteko negoziazio kolektiboan, enpresa eta sektore askotan soldaten igoera handi baterako erresistentzia handiak egon daitezkeelako. Pentsioak, %2,5 dira igotzekoak, eta %2 soldata publikoak. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205822/irizarrek-33-autobus-elektriko-saldu-ditu-bulgarian.htm | Ekonomia | Irizarrek 33 autobus elektriko saldu ditu Bulgarian | Stara Zagora hiriko udal enpresak egin du eskaera handi hori | Irizarrek 33 autobus elektriko saldu ditu Bulgarian. Stara Zagora hiriko udal enpresak egin du eskaera handi hori | Irizar ie bus modeloko 33 autobus elektriko saldu ditu Ormaiztegiko kooperatibak, Bulgarian, Adunako fabrikatik aterako diren hamabi metroko ibilgailuak. Irizar ie bus modeloa "modernoa eta berritzailea da", enpresak jakinarazi duenez, eta "desberdintzen den ibilgailu baten aldeko apustua" egin du Bulgariako hiriko udak kudeatzaileak. "Erosotasun gorenekoa da, oso erraz igo eta jaistekoa, eta segurtasun handikoa gidari eta bidaiarientzat", dio Irizarrek ohar batean.
Irizar ie bus autobus elektrikoa da, zero igorpenekoa, eta soinu apalekoa. "Autonomiaren eta kostuaren arteko oreka bermatzen du, gainera". Erosleak bideo zaintzako sistema batekin jasoko ditu 33 autobusak, eta eCo3 aire garbitzailearekin, "birus, bakteria eta hautsik gabeko giroa eskaintzeko".
2021aren hondarrean lortutako eskaera hau herrialde horretan jaso duen bigarrena da Irizarrentzat. Burgas hiritik ere jaso zuen beste bat, 44 autobusekoa, eta enpresa gustura azaldu da Europako ekialdeko herrialde horretan merkatu kuota nabarmena lortu duelako. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205823/epaileak-ez-dio-kargurik-egotzi-iruntildeeko-espetxean-hil-zen-emakumearen-zeldakideari.htm | Gizartea | Epaileak ez dio kargurik egotzi Iruñeko espetxean hil zen emakumearen zeldakideari | Hildako emakume presoaren zeldako bizikidea atxilotu zuten heriotzaren egunean berean, astelehenean; hilketa leporatu zioten. Atzo itzuli zen presondegira, lehendik ezarriak zituen zigorrengatik. Atxilotua eta hildakoa suizidioaren prebentziora bideratutako protokolo batengatik zeuden elkarrekin zelda berean. | Epaileak ez dio kargurik egotzi Iruñeko espetxean hil zen emakumearen zeldakideari. Hildako emakume presoaren zeldako bizikidea atxilotu zuten heriotzaren egunean berean, astelehenean; hilketa leporatu zioten. Atzo itzuli zen presondegira, lehendik ezarriak zituen zigorrengatik. Atxilotua eta hildakoa suizidioaren prebentziora bideratutako protokolo batengatik zeuden elkarrekin zelda berean. | Astelehen goizaldean, Iruñeko kartzelako emakumeen moduluan ziren presoetako bat hil zen. Nafarroako Salhaketa erakundeak eman zuen heriotzaren berri, atzo, emakumezkoa zendu eta hiru egunera. Salhaketak emandako informazioaren arabera, zeldakideak eman zien abisu espetxeko arduradunei; hark esan zien bizikidea hila zela. Astelehenean bertan, Poliziak atxilo eraman zuen hildakoarekin zelda berean bizi zen emakume preso hori, hilketa leporatuta. Ordea, epaileak iritzi dio atxilotuak ez duela ardurarik, eta ez dio kargurik egotzi. Emakumezkoa kartzelara itzuli da, beraz, lehendik ezarriak zituen zigorrengatik. Iruñeko Bigarren Instrukzio Epaitegiaren esku izan da auzia.
Salhaketak BERRIAri aitortu dionez, erakundeak astelehenetik zuen atxiloketaren berri. Ordea, sinetsiak dira arreta beste nonbait jarri beharra dagoela: beste preso bat hil da, eta horrek behar du arreta bereganatu, haien iritziz.
Zabaldutako informazioaren arabera, astelehen goizaldean hildako emakumea eta zeldakidea suizidioaren kontrako protokolo batengatik bizi ziren elkarrekin. Neurri horrek zera dakar: batak hartzen du bestea zaintzeko eta hari behatzeko ardura. Kasu honetan, Salhaketak zehaztu duenez, hildako emakumeak bestea zaindu beharra zuen, protokoloaren esanetan. Atxilotua izandakoa da suizidioaren prebentziorako baliabide premia duena.
Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak maiz jarri du zalantzan protokolo horren egokitasuna. Iritzi berekoak dira Salhaketa erakundeko kideak ere. Erakundeko eledun Libertad Francesen iritziz, «zentzugabea» da erantzukizunak horrela banatzea. «Nola da posible gaizki dagoen norbaiten zainketa beste preso baten esku uztea? Profesionalek hartu behar lukete ardura», adierazi du. Ez hori bakarrik: «Onartezina da kartzelan sartua edukitzea horrelako osasun egoeran dagoen norbait, suizidioa prebenitzeko protokolo baten premia izateraino gaizki dagoen norbait». |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205824/euskararen-aldeko-eta-zonifikazioaren-aurkako-adierazpena-sinatuko-dute-cortesen.htm | Gizartea | Euskararen aldeko eta zonifikazioaren aurkako adierazpena sinatuko dute Cortesen | Nafarroako erdialdeko eta Erriberako herritar talde batek antolatu du egitasmoa, pairatzen duten «bereizkeria behingoz bukatzea» aldarrikatzeko | Euskararen aldeko eta zonifikazioaren aurkako adierazpena sinatuko dute Cortesen. Nafarroako erdialdeko eta Erriberako herritar talde batek antolatu du egitasmoa, pairatzen duten «bereizkeria behingoz bukatzea» aldarrikatzeko | Nafarroako erdialdeko eta Erriberako herritar talde batek euskararen aldeko adierazpen bat aurkeztuko du bihar, Cortesen (Nafarroa). Aragoiren mugakidea den udalerri hori aukeratu dute, bihar aurkeztuko dutena «behetik gora doan mugimendua» izatea espero dutelako, eta baita «zonifikazioak kalte gehien eginikoetatik abiatu» nahi izan dutelako ere.
Bihar aurkeztuko duten adierazpenean, aldarrikatuko dute «euskara Nafarroako berezko hizkuntza» dela, eta erakundeei eskatuko diete «Erriberak eta Erdialdeak jasaten duten bereizkeria behingoz bukatzeko». Antolatzaileen esanetan, adierazpenaren helburua da «pertsonak eta eskubideak erdigunean paratzea eta euskara Nafarroa osoko parte gisa aldarrikatzea». Horretarako, hitza emanen diete Erriberako hainbat herritarri: «Garrantzitsua da zonifikazioak kalterik handiena egiten dien pertsonak mintzatzea, eta beraiek izatea nafar guztien hizkuntza eskubideak errespetatuko dituen irtenbide baten beharra agenda politikoan jarriko dutenak».
Adierazpenaren sustatzaileek azpimarratu dute euren egitasmoa ez dela beste ezein mugimenduren edo eragileren parte: «Dinamika berri bati ekin nahi diogu, Erriberan zein Nafarroa osoan euskararen alde ahal den indar guztia bilduko duena. Ildo horretan, euritako moduko bat sortuko dugu, eslogan batekin eta izen propioarekin». Cortesen ezagutaraziko dute egitasmo berri horren izena, «aurrerantzean Nafarroan eginen diren ekimenak bateratzeko balio izanen duena».
Adierazpenaren aurkezpenaren karira, festa eguna antolatu dute herrian: 10:00etan, pilota partida jokatuko dute Retegi pilotalekuan. Horren ostean, musika emanaldia, jota kantaldia eta dantzak egingo dituzte frontoia bertan, eta adierazpena irakurriko dute 12:20 aldera. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205825/geuria-guaixe-karkara-eta-goierri-irrati-telebista-saritu-dituzte.htm | Bizigiro | ‘Geuria’, ‘Guaixe’, ‘Karkara’ eta Goierri Irrati-Telebista saritu dituzte | Tokikom sariak emateko ekitaldia egiten ari dira Arrasaten (Gipuzkoa). Kazetaritza jardunaldi bat ere antolatu dute, nazioarteko profesionalekin. | ‘Geuria’, ‘Guaixe’, ‘Karkara’ eta Goierri Irrati-Telebista saritu dituzte. Tokikom sariak emateko ekitaldia egiten ari dira Arrasaten (Gipuzkoa). Kazetaritza jardunaldi bat ere antolatu dute, nazioarteko profesionalekin. | Geuria, Guaixe eta Karkara aldizkariek eta Goierri Irrati-Telebistak jaso dituzte aurten Tokikom sariak. Sari banaketa Arrasateko (Gipuzkoa) Garaia parke teknologikoan ari dira egiten. Euskarazko komunikazioaren arloko ehun lagun inguru batu dira ekitaldira, eta kazetaritza jardunaldi bat ere egingo dute nazioarteko zenbait profesionalekin. Seigarren urtea da Euskal Herriko tokiko hedabideen lan onenak saritzen dituztela.
Edukirik onenaren saria Hego Uribeko Geuria aldizkariarentzat izan da, Etxerreko putzua eta Hego Uribeko uren altxorrak monografikoagatik. Hilabetekariak hainbat uztarketa «interesgarri»egin zituen udako zenbaki berezian. «Alde batetik gaia, hainbat fenomeno global (aldaketa klimatikoa, kontsumismoa, hirigintza) tokiko ikuspegitik lantzen. Lanketa horretan, gainera, kazetaritza genero ezberdinak eta informazio iturrietan askotarikoak uztartu ditu», dio epaimahaiak. «Testuaren eta alde grafikoaren arteko oreka ere mimo handiz zainduta dago, bai eta online eta offline euskarrien artekoa ere: infografiak, ilustrazioak, argazkiak eta bideoak ez dira falta, ez eta paperezko edukia digitalarekin lotzeko QR kodeak».
Azalik onenaren saria Sakanako (Nafarroa) Guaixe aldizkariaren Uda Sakanan lanarentzat izan da. «Alde estetikotik txukuna eta bizia izateaz gain, Guaixe astekariak udako zenbaki berezirako landutako azalak balio informatibo handia ere badu, eta primeran islatzen du eskualdeko mapa erreferentziala». Honakoa gaineratu du epaimahaiak: «Begi-kolpe batean ikusten da herri bakoitzean zer dagoen, eta bertako kultur eta natura ondarea oso modu bisualean islatzen da».
Ikus-entzunezkorik onenaren saria Goierri Irrati-Telebistak (Gipuzkoa) jaso du, Ateak itxi, leihoak ireki lanari esker. Goierri Irrati-Telebistak lan «bikaina» egin du, COVID-19aren ondoriozko itxialditik urtebetera, «orain hain urrun geratzen den esperientzia kolektibo horren testigantza gordetzeko». Etxealdiko esperientziaren ikuspegi eta errelato «zabala» eskaintzen du, hainbat herritarren bizipenak eta oroitzapenak jasoz, estetika «oso zainduarekin» eta edukia hitzen bidez ez ezik, irudiak erabiliz ere transmititzeko ahalegina eginez. «Gerora begira ere, dokumentu ederra da, etorkizuneko ikusleek jakin dezaten nola bizi izan den itxialdia bertatik bertara», azaldu du epaimahaiak.
Komunitatearen saria herritarrek erabaki dute, Internet bidezko bozketa egiteko galdetegi baten bitartez. Aukerarik bozkatuena, jasotako 373 bozken %25arekin, Karkara aldizkariak (Orio, Gipuzkoa) aurkeztutako Bandera da Orion azala izan da.
Sariak emateaz gain, kazetaritza jardunaldi bat egiten ari dira Arrasaten. Nazioarteko adituekin batera hedabideen inguruko komunitateen sorkuntzaz eztabaidatzen ari dira.
Kazetaritza sariak emateko epaimahaia Maria Gorosarri Gonzalezek, Edorta Arana Arrietak eta Amaia Pavon Arrizabalagak osatu dute. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205826/ibarrako-udalak-ueman-sartzeko-eskaera-egin-du.htm | Gizartea | Ibarrako Udalak Ueman sartzeko eskaera egin du | Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide izatea erabaki du Ibarrako Udalak, oso bilkuran. PSEko zinegotzia da aurka agertu den ordezkari bakarra. | Ibarrako Udalak Ueman sartzeko eskaera egin du. Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide izatea erabaki du Ibarrako Udalak, oso bilkuran. PSEko zinegotzia da aurka agertu den ordezkari bakarra. | Atzoko osoko bilkuran hartu zuen erabakia Ibarrako Udalak (Gipuzkoa): Uemaren estatutuak onartu eta mankomunitateko kide izateko eskaera egin zuen. EH Bilduren sei zinegotzien eta EAJren lau zinegotzien aldeko botoekin hartu zuten erabakia. PSE-EEko zinegotzia izan zen aurka agertu zen bakarra.
2016ko datuen arabera, herritar guztien %74,86 euskaldunak dira Ibarran. «Oro har euskaraz bizi dira herrian, baina udalerri euskaldun gehienetan bezala, hauskortasunaren inguruko kezka ere badu Ibarrako Udalak, edozein aldaketarekin egoera iraultzeko arriskua benetakoa delako», azaldu du Uemak. «Euskararen kale erabilerari dagokionez, esaterako, 2019ko datuen arabera %54,60ra egiten du behera ehunekoak, haurren (%79) eta gazteen (%66,92) artean datuak askoz hobeak diren arren. Uemako kide bihurtuta, Ibarrako Udalak euskararen biziberritzean hizkuntza politika sendo eta bateratuekin eragiteko asmoa du, elkarlanean, Tolosaldeko gainerako udalekin eta Uemarekin batera».
Uemak abenduaren 18an eginen du batzar nagusia, Idiazabalen (Gipuzkoa). Batzar horretan aztertuko dituzte Uemako kide izateko herri berrien eskaerak. Ibarra Ueman sartzea onartzen badute, Tolosaldeko 28 herrietatik 20 izanen dira mankomunitateko kideak. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/205827/barnahus-eredua-sexu-abusuak-pairatu-dituztenak-berriz-ez-biktimizatzeko-tresna.htm | Gizartea | Barnahus eredua: sexu abusuak pairatu dituztenak berriz ez «biktimizatzeko» tresna | Jardunaldiak egin dituzte Gasteizko Artiumen, Save The Children erakundeak eta Eusko Jaurlaritzak antolatuta. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bortz umetatik batek jasaten dute indarkeria sexuala. Iñaki Subijana EAEko Auzitegi Nagusiko presidenteak nabarmendu du garrantzitsua dela ume eta nerabeek behin bakarrik deklaratzeko aukera izatea. | Barnahus eredua: sexu abusuak pairatu dituztenak berriz ez «biktimizatzeko» tresna. Jardunaldiak egin dituzte Gasteizko Artiumen, Save The Children erakundeak eta Eusko Jaurlaritzak antolatuta. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bortz umetatik batek jasaten dute indarkeria sexuala. Iñaki Subijana EAEko Auzitegi Nagusiko presidenteak nabarmendu du garrantzitsua dela ume eta nerabeek behin bakarrik deklaratzeko aukera izatea. | «Zergatik joan behar du umeak justizia sistemara? Eta zergatik ez doa, kontrara, justizia sistema umearengana?». Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak egin duen galdera da. Euskadi Barnahus eredurantz: sexu-abusuen biktima diren haur eta nerabeei zuzendutako arreta integrala jardunaldietan hartu du hitza, gaur, Gasteizko Artium museoan.
Save The Children erakundeak eta Eusko Jaurlaritzak antolatu dituzte jardunaldiak, iragarri dutenez, Gasteizen eta 2022rako martxan jarri nahi duten «proiektu pilotu» baten berri emateko: Barnahus eredua, hain justu —islandieraz, «haurren etxea»—. Sexu abusuak jasan dituzten edo pairatzen ari diren umeak behin baino gehiagotan ez «biktimizatzea» litzateke sistemaren helburua, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak azaldu duenez: «Ume eta nerabeen interesen alde jardun nahi dugu, birbiktimizazioa eragozteko eta arta sendoa emateko, espezializatua, eta ingurune lagunkoi batean». Artolazabalen hitzetan, gune «integral» bat litzateke Barnahus, zeinetan sexu abusuak jasan dituzten ume eta nerabeentzako zerbitzuak bateratu eginen lituzketen.
Save The Childreneko zuzendari Charo Arranzek eman du arazoaren hedaduraren berri: «Datuak lazgarriak dira». Azaldu du, hain zuzen, 18 urtetik beheitikoen %10 eta %20 artean direla indarkeria sexuala pairatzen dutenak: «Bost umetatik batek jasan du». Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa batuta, 2.000 eta 4.000 ume eta nerabe artean izan daitezke. Arranzek nabarmendu du gizartean indarkeria sexuala jasan duten bi pertsonatik bat adingabeak direla, eta ohartarazi du, gainera, «izebergaren punta» baino ez direla datu horiek guziak: «Kasuen %15 bakarrik salatzen dira, eta salatutako kasuetatik, gainera, %70 ez dira iristen ahozko epaiketara. Kasu gehienak artxibatu egiten dira froga faltagatik». Arranzen ustez, «hedadura garrantzitsuko arazoa» da, baina maiz «ikusezina». Hark ez dio inportantziarik kendu, ordea: «Adingabeek pairatzen duten indarkeria forma okerrenetariko bat da». Arazoari aurre egiteko Etxepe berean izeneko txostena argitaratu berri du Save The Childrenek: gaur egungo egoera eta Barnahus eredua aletu dituzte dokumentuan.
Nola babestu umeen interesak
Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak «umeen interes gorena» babestearen alde egin du haren mintzaldian. Azaldu duenez, «gatazka» bat dagoenean «umearen interesak» izan beharko luke «baliorik handiena»: «Hori garrantzitsua da ikustean zein erabaki hartu behar diren umeak dauden prozesuetan». Nabarmendu du «entzunak izateko eskubidea» dutela umeek, baina baita kontrakorako ere: «Batzuetan soberatan ez entzutea ere izan daiteke, oso biktimizatuak izan baitaitezke».
Zehaztu du garrantzitsua dela erabakitzea umeek parte hartu behar ote duten prozesuan, eta, hala izatekotan, noiz eta zein modutan egin behar duten. Eta, hori erabakitzeko, «komunikazioari» eman dio garrantzia, baita «espazio egokia» izateari ere. Nagusiki, Subijanaren ustez, garrantzitsua litzateke ume edo nerabeek behin bakarrik deklaratu ahal izatea, eta azaldu du horretan aitzinamenduak egin direla Europako jurisprudentzian. Erraterako, 14 urtetik beheitiko umeek eskubidea dute deklarazio hori ahozko epaiketa gertatu aurretik egiteko —deklarazio horren grabazioa erabiliko litzateke epaiketan, eta ume edo nerabeak ez luke zertan epaitegira joan—. «Batzuetan, umea epaiketan egoteak ez du bat egiten biktima babestearen printzipioarekin, eta, beraz, proba egin daiteke epaiketa baino lehen», azaldu du. 14 urtetik aitzinerakoekin hutsune bat dago horretan, ordea, Subijanaren hitzetan.
Hainbat «erronka» zerrendatu ditu Subijanak: arlo ezberdinetako langileek prestakuntza espezifikoa jasotzea, behin bakarrik deklaratu ahal izatea, hori ingurune «atsegin» batean egin ahal izatea —Barnahus ereduan, erraterako—, zerbitzuen kudeaketa elkarlanean egitea, eta ebaluazio periodikoak egitea. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205828/berriak-zuzenean-eman-eta-kontatuko-du-gaur-xilabako-finala.htm | Kultura | BERRIAk zuzenean eman eta kontatuko du gaur Xilabako finala | Gaur egingo dute finala, Donibane Lohizuneko Jai Alai gunean. Arratsaldean izango da, 17:00etan, eta BERRIAk 'streaming' bidez emango du webgunean. | BERRIAk zuzenean eman eta kontatuko du gaur Xilabako finala. Gaur egingo dute finala, Donibane Lohizuneko Jai Alai gunean. Arratsaldean izango da, 17:00etan, eta BERRIAk 'streaming' bidez emango du webgunean. | Gaur amaituko da Xilaba, Zuberoako, Lapurdiko eta Nafarroa Behereko VI. Bertsolari Txapelketa. Donibane Lohizunen (Lapurdi) egingo da, Jai Alai ezkerparetan, 17:00etan. BERRIAk zuzenean eman eta kontatuko du finala. Batetik, saioa streaming bidez ikusteko aukera izango da www.berria.eus atarian, eta webgunean bertan zuzeneko kontakizuna ere egingo du Ainhoa Larretxea kazetariak. Igandean, Hodei Iruretagoiena kazetariaren kronika irakurri ahal izango da.
Txapelketa abiatu zenetik parte hartu duten 24 bertsolarietatik sei izango dira Jai Alain: Amets Arzallus Antia, Odei Barroso Gomila, Maddalen Arzallus Antia, Maddi Ane Txoperena Iribarren, Patxi Iriart Hiribarren eta Miren Artetxe Sarasola. Amaia Castorene eta Aritz Bidegain izango dira gai jartzaileak, eta Andoni Iturrioz arduratuko da garaileari txapela jartzeaz.
Finalerako sarrera eguerdiko 13:00ak arte erosi ahal izango dute bertaratu nahi duten bertsozaleek, www.bertsosarrerak.eus atarian zein Zuberoako, Lapurdiko eta Nafarroa Behereko hainbat puntutan. Jai Alai ezkerparetan, berriz, 15:30ean irekiko dute leihatila.
Sartzerakoan, koronabirusaren ziurtagiri bat erakutsi beharko da; izan txertaketa prozesuarena, izan PCR edo antigeno proba egin ondoren emaitza negatibo bat erakusten duena –ez dituzte balioztatuko etxean egindako proben ziurtagiriak–. Behin barrura sartzean, ez da maskararik jarri beharra izango.
«Gozatzera» doaz
Finalerako egun gutxiren faltan, egun handirako gogotsu daudela aitortu dute bertan izango diren sei bertsolariek. Testuinguruak baldintzatuta ohi baino entzule gutxiago izango den arren, «giro ona» aurreikusten dute guztiek, eta urduritasun zantzuak ere sumatzen hasiak dira. Hala ere, gauza guztien gainetik «gozatzera» doazela azpimarratu dute. Irakurri artikulu honetan finalera iritsi diren parte hartzaileen sentipen eta emozioak. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205829/astelehenetik-aurrera-nahi-duen-orori-jarriko-diote-gripearen-txertoa-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Astelehenetik aurrera, nahi duen orori jarriko diote gripearen txertoa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Gaur arte, 287.500 dosi baino gehiago jarri ditu Osakidetzak; horietatik %82 inguru, 65 urtetik gorakoei. | Astelehenetik aurrera, nahi duen orori jarriko diote gripearen txertoa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur arte, 287.500 dosi baino gehiago jarri ditu Osakidetzak; horietatik %82 inguru, 65 urtetik gorakoei. | Osakidetzak gripearen aurkako txertaketa kanpainari eutsiko dio, eta, datorren astean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanle orori aukera emanen diote ordua hartzeko. Azaroaren 15etik aurrera, gripearen aurkako txertoa hartu nahi duen edonork hartu ahalko du, arrisku talde batean egon ala ez. Urriaren 18an kanpaina abiarazi zenetik, Osakidetzak 287.500 dosi baino gehiago eman ditu; horietatik % 82 inguru, 65 urtetik gorakoei. 2019an baino %30 dosi gehiago dira horiek, baina 2020an baino %15 gutxiago. Hala ere, Osakidetzak gogorarazi du iaz «ezohiko parte hartzea» antzeman zutela gripearen txertaketa kanpainan, COVID-19aren izurria dela eta.
Astea amaitu bitartean, adin tarte horri emanen diote lehentasuna, eta baita gaixotasun kronikoren bat dutenei edo haurdun dauden emakumeei ere. Astelehenetik aurrera, berriz, fokua zabalduko dute, immunitate kolektibo sendoagoa lortze aldera.
70 urtetik gorakoen multzoan, gripearen aurkako txertoa hartu dutenen %35i COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jarri zaie aldi berean, bigarren dosia hartu zutenetik sei hilabete igaro badira, bederen.
Ordua Internet bidez hartzeko gomendioa egin du Osakidetzak, telefono lineak osasun arretarako libre uzteko xedez. Hala ere, Internet bidez ordua hartzeko arazoren bat dutenek osasun zentrora deitu ahalko dute. Deitzean, jarraibideak segitu beharko dituzte, txanda behar bezala eskatzeko. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205830/eh-bilduk-eta-erck-espainiako-gobernuari-eskatu-diote-aurrerapauso-bat-emateko-aurrekontuei-dagokienez.htm | Politika | EH Bilduk eta ERCk Espainiako Gobernuari eskatu diote «aurrerapauso bat» emateko aurrekontuei dagokienez | Koalizioak eta Esquerra Republicana alderdiak salatu dute Espainiako Gobernuak oraindik ez diela erantzun aurrekontuen zuzenketei. Esan dutenez, ez daukate asmorik aurrekontuak «blokeatzeko», baina ez dago «soilik» beraien eskuetan. | EH Bilduk eta ERCk Espainiako Gobernuari eskatu diote «aurrerapauso bat» emateko aurrekontuei dagokienez. Koalizioak eta Esquerra Republicana alderdiak salatu dute Espainiako Gobernuak oraindik ez diela erantzun aurrekontuen zuzenketei. Esan dutenez, ez daukate asmorik aurrekontuak «blokeatzeko», baina ez dago «soilik» beraien eskuetan. | «Espainiako Gobernuak ez du eman espero genuen neurria». Horrela adierazi du Mertxe Aizpuruak EH Bilduk eta ERCk Espainiako Gobernuaren aurrekontuen inguruan daukaten kezka. Arnaldo Otegik eta Aizpuruak gaur goizean egin dute agerraldia, eta, azaldu dutenez ERCrekin batera agertu ez diren arren, bi alderdien artean «koordinatu» dute ekitaldia.
Aizpuruak adierazi du ERCk eta EH Bilduk aurrekontuetarako bi proposamen egin dituztela, baina Espainiako Gobernuak ez dituela egin «etxeko lanak»: «Ez diete erantzun gure proposamenei, baina garaiz gaude oraindik». Esan duenez, neurri «anbizio handikoak» baina «egingarriak» proposatu dituzte, Euskal Herriko eta Kataluniako gizartearen «gehiengoak» babesten dituztenak: «Eskubide sozialak zabaltzeko neurriak dira, herritar ahulenak babesteko, hezkuntza sistema hobetzeko, gure lurraldeak egituratzeko eta indartzeko, eta gure hizkuntzak babesteko».
Aurrekontuen negoziazioetan, bi alderdiek hasieratik «jarrera argia» izan dutela azpimarratu du Otegik; « EH Bilduk eta ERCk oso harrera koherentea izan dute. Argi eta garbi esan genuen zeintzuk ziren gure funtsezko oinarriak». Era berean, azaldu du gobernu bat sostengatzeko ez duela balio alternatiba «txarragoa» dela esateak: «Gobernu bat ona da gauzak beste era batera egiten dituenean. Eskuina geldiarazteaz gain, ezkerreko politikak egin behar dira».
Era berean, esan du Espainiako Gobernuak «ekintzekin» frogatu behar duela zeintzuk diren bere «babes parlamentarioak» eta «zein nazionalitate» duten: «Ez dugu inongo interesik aurrekontu hauek blokeatzeko, baina ez dago soilik gure eskuetan». |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205831/ikatza-baztertzeko-eskatzen-du-bigarren-zirriborroak-ere-baina-diskurtso-leunagoarekin.htm | Mundua | Ikatza baztertzeko eskatzen du bigarren zirriborroak ere, baina diskurtso leunagoarekin | Ez da espero konpromiso ausartagoak hitzartzea Glasgowko goi bileran. Hori dela eta, zenbait herrialde presio egiten ari dira estatuek asmo handiagoko planak zehaztu ditzaten 2022 amaierarako. | Ikatza baztertzeko eskatzen du bigarren zirriborroak ere, baina diskurtso leunagoarekin. Ez da espero konpromiso ausartagoak hitzartzea Glasgowko goi bileran. Hori dela eta, zenbait herrialde presio egiten ari dira estatuek asmo handiagoko planak zehaztu ditzaten 2022 amaierarako. | Negoziazioak azken txanpan sartu dira Glasgown (Eskozia), Nazio Batuen Erakundeak klima larrialdiari aurre egiteko antolatu duen nazioarteko COP26 goi bileran. Estatuek akordio bat negoziatzeko tartea izango dute, ofizialki, gaurko 19:00ak arte. Dena den, aurreko COP goi bileretan elkarrizketak larunbat iluntzera arte eta igandera arte ere luzatu izan dira. Adierazpena onartzeko ia 200 estatu parte hartzaileen aho bateko adostasuna behar denez, eta batzuek eta besteek interes oso desberdinak dituztenez —askotan aurkakoak—, elkarrizketak korapilatsuak izan dira.
Adierazpen bateratu bat lortzeko azken ahaleginetan, herrialdeek esku artean darabilten akordiorako bigarren zirriborroa egin dute publiko gaur goizean. Aurreko zirriborroan bezala, ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria jasotzen du testuak, baina diskurtso leunagoarekin. Bestetik, herrialdeek orain arte hartu dituzten konpromisoak gaindituko dituzten planak aurkezteko eskatu die, 2022rako, ezarriko dituzten neurriak bateragarri izan daitezen Parisko Hitzarmenean jasotako helburuekin.
COP26a hartzen duen eraikinaren kanpoaldean, ekintzaile ekologistak protestan ari dira agintariei exijitzeko neurri ausartagoak har ditzatela.
Sustatzaileek eginkizun argi bat jarri zioten COP26 goi bilerari hasieratik: Lurraren berotzeak mende amaieran 1,5 graduko tenperatura ez gainditzea, industriaurreko datuekin alderatuta. Parisko Hitzarmenean jasotako helburu hori berresten du zirriborroak, herrialdeen konpromisoak neurtzeko erreferentzia gisa, eta, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak galdegin bezala, ezinbestekotzat jo du berotegi gasen isuriak 2030. urterako %45 murriztea eta karbono neutraltasuna 2050erako lortzea.
Egoera horretara iritsi ahal izateko, adituen iritziz, gakoa izango da ikatzaren eta gainerako erregai fosilen erabilera baztertzea, horien errekuntza baita Lurraren berotzearen arrazoi nagusia. Akordiorako lehen zirriborroak «ikatza eta erregai fosilei bideratutako diru laguntzak baztertzeko neurriak azkartzea» eskatzen zien estatuei, energia iturri horien erabilera amaitzeko epemugarik zehaztu gabe. Aipamen horren inguruan, ordea, presio egin dute erregai fosilekiko mendekotasun handia duten herrialdeek, eta testua leuntzea lortu dute bigarren zirriborroan. Horrek dio estatuek «murriztu gabeko ikatz energia baztertzeko» neurriak azkartu behar dituztela —hau da, karbonoa xurgatzeko sistemarik erabiltzen ez duten ikatz azpiegiturak alboratu beharko dituztela—, eta «eraginkorrak ez diren erregai fosilentzako diru laguntzak» emateari utzi.
Azken orduko negoziazioetan aipua ezabatzen ez badute, lehen aldia izango da COP goi bilera bateko adierazpen batek erregai fosilak amaitu beharra aipatzen duela. Petrolio, gas eta ikatz ekoizle handiak diren estatuek —Saudi Arabiak eta Australiak, esaterako— kontrako jarrera irmoa agertu dute testuaren pasarte horren aurka, eta erregai fosilen aipamena kentzeko exijitu dute.
Bestetik, estatuek 2030. urterako emisioak murrizteko hartuak dituzten konpromisoak indartu behar dituztela nabarmentzen du dokumentuak, eta datorren urteko COP27rako plan ausartagoak aurkezteko eskatu die, 1,5 graduren xedeari eutsi ahal izateko.
Lehenengo dokumentuak ez zuen aipatu isuriak gutxitzeko helburu zehatzik, eta negoziazioei erreparatu zietenek ez dute itxaropen handirik aurtengo goi bileran konpromiso konkreturik adostuko dutenik. Hori dela eta, datorren urtean helburuak berrikusteko akordioa lortzean jarri dituzte indarrak. Parisko Hitzarmenaren arabera, sinatzaileek bost urtean behin aztertu behar dute klima larrialdiari aurre egiteko onartu dituzten planen eraginkortasuna, baina hainbat herrialde, batez ere garabidean daudenak, presio egiten ari dira epe hori urtebetera laburtzeko.
Herrialde horiek, gainera, estatu aberatsenei finantza konpromisoak betetzeko eskatzen ari dira. Estatu aberatsek, klima aldaketaren erantzule historikoak direnek, 2009an adostu zuten urtero 85.000 milioi euro bideratuko zituztela garabidean dauden estatuetara 2020tik aurrera, klima larrialdiari aurre egiteko egin behar dituzten aldaketak bultzatzeko eta, berotzearen ondoriorik larrienak jasango dituztenez, kalteak ahalik eta gehien gutxitzeko. Konpromiso hori bete eta diru kopuru handiagoa bideratu beharko lukete herrialde aberatsek garabidean diren estatuetara, 2025erako, bigarren zirriborroaren arabera.
Aldea nabaria da COP26ko akordioa izan daitekeenaren zirriborroek orain arte jaso dutenaren eta klima larrialdia ikertu duten hainbat elkarte zientifikok kaleratu dituzten txostenen artean. Zirriborroen arabera, datorren urterako atzeratuko da asmo handiagoko konpromisoak eta neurri eraginkorrak zehazteko lana. Txosten zientifikoek «berehalako» urratsen premia nabarmendu dute hamarkada «kritiko» honetan, 1,5 graduko helburuak lorgarria izaten jarrai dezan.
Gizadia xede hori lotzeko bidetik oso urrunduta dagoela ohartarazi dute hainbat adituk. Ildo horretan, Climate Action Tracker ikerketa taldeak atzo adierazi zuen egungo egoeraren eta 1,5 graduren helburua bete ahal izateko sortu beharko liratekeen baldintzen arteko aldea %9 murriztuko litzatekeela baldin eta estatuek orain arte COP26n iragarri dituzten konpromisoak beteko balituzte. Beste txosten batean nabarmendu zuenez, neurri horiekin, 2,1 gradu egingo luke gora Lurraren tenperaturak mende amaierarako. Dagoeneko, planetaren berotzea 1,1 gradukoa da industriaurreko datuekin alderatuta. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205832/oposizio-arrunta-gainditu-gabe-funtzionario-izateko-atea-ireki-dute.htm | Ekonomia | Oposizio arrunta gainditu gabe funtzionario izateko atea ireki dute | Jaurlaritzak dio ‘Iceta legearen’ aldaketek bidea emango diela «milaka» langile publikori enplegua egonkortzeko. Lanpostu publiko bat bost urtez betez gero ordezkoak finko egiteko akordioa «ELAk egindako proposamenaren ildotik doa». LABek, berriz, uste du akordio horren bidez ez direla «pertsonak» kontsolidatuko, «lanpostuak baizik». | Oposizio arrunta gainditu gabe funtzionario izateko atea ireki dute. Jaurlaritzak dio ‘Iceta legearen’ aldaketek bidea emango diela «milaka» langile publikori enplegua egonkortzeko. Lanpostu publiko bat bost urtez betez gero ordezkoak finko egiteko akordioa «ELAk egindako proposamenaren ildotik doa». LABek, berriz, uste du akordio horren bidez ez direla «pertsonak» kontsolidatuko, «lanpostuak baizik». | EAJk eta PSEk onartuta, atzo EAEko Kidego eta Eskalen Legeak baztertu egin zuen LEP berezi bat egitea ordezko gisa jarduten duten 55.000 langile publikoren enplegua egonkortzeko, eta, handik ordu gutxira, EAJk berak ituna egin zuen Espainiako Gobernuarekin, bost urtez jarraian lanpostu berean jardundako ordezko publikoak funtzionario izan daitezen oposizio arruntik gainditu gabe. Iceta legeak zenbait aldaketa jasoko ditu, beraz, eta horrek bete-betean eragingo du atzo bertan Eusko Legebiltzarrak onartutako Kidego eta Eskalen Legean.
Emaitza da Olatz Garamendi Funtzio Publikoko sailburuak berak «denbora gehiago» eskatu duela Madrilgo ituna aztertzeko, litekeena baita lege onartu berriak moldaketak jasotzea Espainiako Kongresuko akordiora egokitzeko. Enplegua finkatu nahi duten ordezko publikoei aukera berezia emateko lirateke aldaketa horiek, bost urteko jardunaren baldintza betetzen badute. Edonola ere, Garamendik onartu du «milaka» langile publikori eragingo dietela Madrilen egindako aldaketek.
Euskal sindikatuek ez dituzte berdin hartu Iceta legean egingo diren aldaketak. Aspaldian ari dira eskatzen ordezkoen enplegua egonkortzeko mekanismo eraginkorrak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Europako behin-behinekotasun tasarik handiena baitago: %42 ingurukoa. Baina ez dago adostasunik hartu berri diren erabakien inguruan. «ELAk egindako proposamenaren ildokoak dira» erabaki horiek, Mitxel Lakuntza idazkari nagusi duen sindikatuaren arabera, eta «aurrerapauso bat» dira. LABek, berriz, uste du akordio horren bidez ez direla «pertsonak» finkatuko, «lanpostuak baizik».
Espainiako Gobernuak, EAJk eta ERCk adostutako zuzenketak hiru puntu aldatzen ditu. Sei hilabetez luzatuko da egonkortze prozesuetarako epea, batetik. Lehenago, prozesuak 2021eko abenduaren 31rako onartuta egon behar zuen, eta deialdia eginda; orain, epea 2022ko ekainaren 1ean bukatuko da.
LAB oso kritiko da Madrilgo itunarekin
Bigarren aldaketa da «oposizio kanporatzailearena», ELAren arabera. Orain, oposizio ez-kanporatzailea izateko «aukera badagoela» dio. Gainera, hiru xedapen gehigarri ezartzen dira, eta horietan aipatzen da aukera izango dela, salbuespen gisa eta behin bakarrik, meritu lehiaketa bat egiteko lanpostu jakin batzuentzat. Hor zabalduko litzateke funtzionariotzaren atea milaka langile ordezkorentzat.
«Hiru aldaketa hauekin, testua hobetu egingo da», esan du ELAk, eta Legebiltzarrean bozkatutako Eskalen Legea «nabarmen» uzten dutela ere bai. Baina egingo diren aldaketak «ez dira nahikoa», ELAren arabera, «finkatzeko aukerarik gabe uzten baititu milaka langile publiko». Izan ere, egiturazko lanpostu asko ez daude etenik gabe beteta, esaterako, osasungintzan eta hezkuntzan. «Eremu horietan dago behin-behineko langile gehien. Hezkuntzan, bitarteko irakasleen izendapenak ikasturtearen amaiera bakoitzean eteten dira; eta osasunean, batzuetan lehenago».
LABek bestelako balorazioa egin du. Esan du ezen, «behin-behineko langileen egoerari konponbide serio eta adostu bat bilatu ordez», EAEko agintariek muzin egin diotela lanpostuak finkatzea lortzeari, Kidego eta Eskalen Legea onartuz. Hori gertatu eta ordu gutxira, albistea iritsi zen Madrildik: EAJk adostu zuen Espainiako Gobernuarekin Iceta legea aldatzea, bost urte lanpostu berean daramaten ordezkoak funtzionario bihurtu daitezen mekanismo berezi baten bidez.
«Esku batekin untxi bat ateratzen zuten bitartean, Madrilen beste eskuarekin zartada eman zuten, eta zuzenean bost urtez etengabe beteta egon diren lanpostuak merezimendu lehiaketa bidez finkatzea adostu dute». LABek dio akordio horren bidez ez direla «pertsonak» kontsolidatuko, «lanpostuak» baizik: «Eta euskal administrazioetan sor dezakeen anabasa itzela izan daitekeela uste dugu».
Gauzak horrela, ikusteko dago Iceta legea nola egokitzen den Hego Euskal Herrian, bai eta juridikoki arazoak sortuko ote diren ere funtzionarioak egitekoa den arau bereziarekin. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205833/errusiak-esan-du-jarraituko-duela-europa-gasez-hornitzen.htm | Mundua | Errusiak esan du jarraituko duela Europa gasez hornitzen | Lukaxenkoren mehatxuak gorabehera, Kremlinaren bozeramailearen arabera, ez dago «Errusiaren fidagarritasunaz zalantza egiteko inongo motiborik». Gazprom enpresa publikoaren bidez Europari saltzen dion gasaren %20 Bielorrusiatik igarotzen da. Irak, Siria eta Yemengo herritarrek ezingo dute Turkiatik Bielorrusiara hegazkinez joan. | Errusiak esan du jarraituko duela Europa gasez hornitzen. Lukaxenkoren mehatxuak gorabehera, Kremlinaren bozeramailearen arabera, ez dago «Errusiaren fidagarritasunaz zalantza egiteko inongo motiborik». Gazprom enpresa publikoaren bidez Europari saltzen dion gasaren %20 Bielorrusiatik igarotzen da. Irak, Siria eta Yemengo herritarrek ezingo dute Turkiatik Bielorrusiara hegazkinez joan. | Bielorrusia eta Polonia arteko mugan piztutako migrazio krisia dela eta, Europako Batzordeak asteon iragarri du zigor gehiago jarriko dizkiola Bielorrusiari. Hori aintzat hartuta, eta erantzun gisa, hango gobernuko presidente Aleksandr Lukaxenkok gas hornikuntza eteteko mehatxua egin zion, atzo, EB Europako Batasunari: «Berokuntza jartzen diogu eskura Europari, eta, halere, muga ixtearekin mehatxu egiten digu. Eta gas hornikuntzaren igarobidea ixten badugu? Zigor gehiago jartzen badizkigute, erantzun beharra daukagu». Baina mehatxu horiek gorabehera, Errusiak gaur jakinarazi du jarraituko duela, sinatutako kontratuak betez, Europa gasez hornitzen. Errusiak Gazprom enpresa publikoaren bidez Europari saltzen dion gasaren %20 Bielorrusiatik igarotzen da.
Errusiako Gobernuaren Presidentetzako Ministerioaren bozeramaile Dmitri Peskovek egunero ematen duen prentsaurrekoan nabarmendu duenez, Lukaxenkoren adierazpen hori ez zegoen Vladimir Putin Errusiako presidentearekin adostuta. «Putinek esana dauka Errusiak beti bete dituela bere konpromisoak». Eta Bielorrusia Errusiaren aliatua izanagatik, Kremlinaren bozeramaileak gogoratu du estatu burujabea dela eta adierazpenak bere kabuz egin ditzakeela.
Ostegunean, Lukaxenkoren mehatxua eta gero, Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak Putini deitu zion telefonoz, eta eskatu baliatu zezala Minsken gain duen eragina. «Ez dago Errusiaren fidagarritasunaz zalantza egiteko inongo motiborik», azpimarratu du Putinen bozeramaileak.
Bestalde, eta migrazio krisiarekin lotuta, Europako Batzordeko bozeramaile Dana Spinantek adierazi du Ekialde Hurbilean lan egiten duten hainbat aire konpainien «konpromisoa» dutela Bielorrusiara immigranterik ez eramateko. Bruselak uste du Bielorrusiak, behin haien mugetan egonda, EBko herrialdeetarako bidea errazten diela errefuxiatuei. «Kontaktatutako aire konpainiek giza trafikoaren edozein aldaera gaitzesten dute, eta horri aurre egiteko haien konpromisoa adierazi dute», azaldu du Spinantek, gaur, eguneroko prentsaurrekoan.
Irakeko eta Jordaniako konpainiek Bielorrusiara zituzten hegaldiak eten dituzte behin-behinean asteon, eta gaur Turkiatik iritsi da albistea. Irak, Siria eta Yemengo herritarrek ezingo dute Turkiatik Bielorrusiara hegazkinez joan, Istanbulek hala erabakita. «Europako Batasunaren eta Bielorrusiaren arteko mugan ematen ari diren legez kanpoko zeharkatzeen arazoa dela, erabaki da Irak, Siria eta Yemengo herritarrek ezingo dutela txartelik erosi Turkiako aireportuetatik Bielorrusiara bidaiatu ahal izateko», iragarri du Turkiako Hegazkintza Zibilak, Twitterren. Turkish Airlines airelineak hamar bat hegaldi ditu, astero, Turkia eta Bielorrusia artean; eta bide bera egiten duen Belavia Bielorrusiako aire konpainia publikoaren hegaldi kopurua ere antzekoa da. Belaviak ere ezingo ditu eraman herrialde horietako bidaiariak Turkia eta Bielorrusia arteko hegaldietan.
Turkiako Atzerri ministerioak atzo jakinarazi zuenez, «erabateko babesa» eman nahi die Poloniari, Lituaniari eta Letoniari —Bielorrusiaren mugakideak dira—, NATOn Turkiaren aliatuak diren neurrian. Poloniak leporatu izan dio Turkiako Gobernuari hegaldi horien bidez immigranteen Bielorrusiarako sarbidea erraztea. Istanbulek erantzun dio akusazio hori «oinarririk gabea» dela.
Laguntza humanitarioa
IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeko kideek laguntza humanitarioa banatu zieten, atzo, mugan, Hrodna (Bielorrusia) inguruan, zeuden immigranteei. Europar Kontseiluaren arabera, 2.000 inguru daude hango kanpalekuetan, baldintza eskasetan bizitzen. Eta gaur Gurutze Gorriaren Bielorrusiako bulegoak sei kamioi bidali ditu eremu horretara, immigranteei hotzari aurre egin ahal izateko «mantak, eskularruak, bufandak, txanoak, galtzerdiak» banatzeko. Immigrante gehienak Siriatik, Iraketik eta Afganistandik heldu dira.
OME Osasunaren Mundu Erakundearen Europarako zuzendari Hans Klugen esanetan, mugan dauden errefuxiatuek «errespetua» eta «duintasunez» tratatuak izatea merezi dute. Azpimarratu du, gainera, osasun arreta behar dutela; batzuek, urgentziaz. Esan du haien segurtasuna bermatu behar dela, eta elkarrizketa eta berehalako ekintza eskatu ditu. Giza eskubideen alde lan egiten duten hainbat elkartek ere salatu dute immigrante horien egoera.
Mendebaldearen eskaera
NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun kontseiluko Mendebaldeko herrialdeek Bielorrusiaren jarrera gaitzetsi dute, eta «helburu politikoekin» pertsonen bizitzak «arriskuan jartzea» leporatzen diote Lukaxenkori. AEBk, Erresuma Batuak, Estoniak, Frantziak, Irlandak, Norvegiak eta Albaniak adierazpen bateratu bat sinatu eta kaleratu dute, auziari buruz egindako bileraren ondoren. Iruditzen zaie Bielorrusiak nahi dituela mugakide dituen herrialdeak eta EBren kanpoko muga «ezegonkortu». |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205834/lcd-soundsystem-eta-j-balvin-ere-ariko-dira-2022ko-bbk-liven.htm | Kultura | LCD Soundsystem eta J Balvin ere ariko dira 2022ko BBK Liven | Nathy Pelusok eta Four Tetek ere parte hartuko dute XV. jaialdian, lehenagotik iragarrita zeuden talde ospetsuez gain: The Killers eta Pet Shop Boys, besteak beste. | LCD Soundsystem eta J Balvin ere ariko dira 2022ko BBK Liven. Nathy Pelusok eta Four Tetek ere parte hartuko dute XV. jaialdian, lehenagotik iragarrita zeuden talde ospetsuez gain: The Killers eta Pet Shop Boys, besteak beste. | Bi urteko geldialdiaren ondoren, datorren urtean egin egingo dute BBK Live jaialdia, uztailaren 7an, 8an eta 9an. XV. ediziorako izen handiak pilatzen hasiak ziren lehenagotik, eta programazioaren berri eman dute gaur. LCD Soundsystem izango da protagonista nagusia; taldeak Europako beste jaialdi batean ere ez du parte hartuko datorren urte osoan. J Balvin reggaeton izarrak ere joko du Kobetamendin; munduan entzule gehien dituen musikarietako bat da.
BBK Liven izango dira, bestalde, Stromae belgikarra, zortzi urtez abesti berririk atera gabe egon eta gero; Nathy Peluso, Calambre diskoa aurkezten; Four Tet musikari eta ekoizle eklektikoa; Moderat elektronika hirukotea; Caribou kanadarra; M.I.A. dance musikaria; eta Bomba Estereo fusio talde kolonbiarra, besteak beste.
Azken bi urteetan jo ezin izan duten talde batzuk ere gorde dituzte datorren urteko jaialdirako: The Killers, Pet Shop Boys eta Placebo kartelburuetako batzuk dira.
Zenbait euskal musikari ariko dira Kobetamendin: Chill Mafia, Ezpalak, Nogen eta Verde Prato.
Basoa gunean egingo diren elektronika emanaldi lasaiagoen artean dira The Blessed Madonna, Carl Craig, Helena Hauff, Lena Willikens eta JASSS.
Bonuak salgai daude, eta eguneko sarrerak ere bai, gaurtik hasi eta abenduaren 16ra bitarte. Antolatzaileek adierazi dute kanpin dendak jartzeko tokia egongo dela, aurreko edizioetan bezala. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205835/disney-plusek-balentziagari-buruzko-telesail-bat-ekoitziko-du-gaztelaniaz.htm | Bizigiro | Disney Plusek Balentziagari buruzko telesail bat ekoitziko du, gaztelaniaz | Jon Garañok, Aitor Arregik eta Jose Mari Goenagak zuzenduko dute ikus-entzunezkoa. | Disney Plusek Balentziagari buruzko telesail bat ekoitziko du, gaztelaniaz. Jon Garañok, Aitor Arregik eta Jose Mari Goenagak zuzenduko dute ikus-entzunezkoa. | Deus gutxi aurreratu dute, baina egin dute iragarpena: Cristobal Balentziaga moda diseinatzaile getariarrari buruzko telesaila ekoitziko du Disney Plus plataformak. Gaur goizean eman dute proiektuaren berri, konpainiaren Twitter kontuaren bidez, txio batean. «Albistea emateko irrikan ginen», idatzi dute, gaztelaniaz, eta eman dute albistea. «Bere estatus sozialari desafio egin zion gizona», Balentziaga, izanen da protagonista, jakinarazi dutenez.
Espainian ekoitziko dute ikus-entzunezkoa, eta, hala, argitu dutenez, hori izanen da Disney Plusek Espainian ekoitziko duen fikziozko lehenbiziko eduki originala. Dena dela, Balentziaga ez da telesailean rol inportantea duen euskal herritar bakarra: Jon Garaño, Aitor Arregi eta Jose Mari Goenaga dira zuzendariak. Hala eta guztiz ere, ekoizpena gaztelaniaz izanen da. Hain zuzen, hautatutako hizkuntza erdara izateak dagoeneko ekarri du erreakziorik. Kritika egin du, besteak beste, Disney Euskaraz plataformak:
Loterian ere bai
Garañok, Arregik eta Goenagak osatutako hirukotea bi aldiz izan da albiste denbora tarte aski estuan. Hain zuzen, Loreak, Handia eta La trinchera infinita filmen zuzendariak izan dira aurten Espainiako Loteriaren iragarkia gidatzearen arduradunak. Euskal Herrian grabatu dute. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205836/lacosteren-hipotesi-demokratikoa-aurkeztu-dute-baionan.htm | Politika | Lacosteren ‘Hipotesi demokratikoa’ aurkeztu dute, Baionan | Lehen aldiz eman dute euskal gatazkaren aterabide demokratikoa ardatz duen film hori. Zinemagilea duela lau urte hasi zen euskal auzia kontatzen | Lacosteren ‘Hipotesi demokratikoa’ aurkeztu dute, Baionan. Lehen aldiz eman dute euskal gatazkaren aterabide demokratikoa ardatz duen film hori. Zinemagilea duela lau urte hasi zen euskal auzia kontatzen | Thomas Lacostek ibilbide luzea du zineman, baina 2017an egin zuen euskal gatazkarekin lotura zuen lehen lana: ETAren armagabetzearen eta bakegileen ingurukoa. Iaz Pays Basque et liberté, un long chemin vers la paix (Euskal Herria eta askatasuna, bide luze bat bakerantz) dokumentala aurkeztu zuen, eta atzo iluntzean lehen aldiz erakutsi zuen bere azken filma, Baionan, Atalante zinema aretoan: L’hypothèse démocratique une histoire basque (Hipotesi demokratikoa, euskal historia bat).
Aitzineko filmean bezala, Lacostek oraingoan ere gatazkarekin lotura desberdinak ukan dituen pertsona andana baten solasak bildu ditu haria osatzeko: Paul Rios Lokarriko koordinatzaile ohia, Eugenio Etxebeste Antton ETAko solaskide ohia, Iñaki Anasagasti EAJko diputatu eta senatari ohia, Anaiz Funosas Bake Bideko presidentea, Gerry Adams Sinn Feineko buru izandakoa, Jesus Egiguren PSE-EEko presidente ohia, Brian Currin bitartekaria, Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria eta Amaia Muñoa ELA sindikatuko idazkari nagusiaren albokoa, besteak beste.
Filmak seriean
Hari bereko hirugarren lan gisara aurkeztu du azken dokumentala. Luhusoko atxiloketen biharamunean, “armagabetze prozedura laguntzea” zuen xede Lacostek La paix maintenant Une exigence populaire filmarekin (Bakea orain, herri exijentzia); joan den urtean Pays Basque et liberté, un long chemin vers la paix filmarekin, berriz, narrazioa nazioarteko pertsonalitateen esku utzita, “gatazka eta irtenbideaz sarrera labur bat eskaini nahi” zuen telebista formatuan (52 minutukoa da dokumentala). L’hypothèse démocratique une histoire basque-rekin, “denbora luze batean (140 minutu) hitza eskaini nahi genien gatazka honetako aktoreei, biktimei eta negoziatzaileei”.
Segida ere ukan behar luke luzerako proiektuak, azken bost urteetako filmak osatzeko egin dituen 70 elkarrizketak formatu luzean eskuragarri eta libre utzi nahi lituzketelako, plataforma numeriko batean. Baina etapa horretarako, finantzaketak eskas dituzte oraindik.
Gaur aurkeztuko den filmarentzat, fama handiko zinemagile batek egin kritika baliatzen dute ekoizleek filmaren promozioa egiteko; nola ez, Ken Loachen hitzek jakin-mina pizten baitute: “Pozik naiz film hau ezagutu ahal izan dudalako. Lagungarria da bertan agertzen diren pertsonek euskal gatazkan zergatik parte hartu zuten ulertzeko. Hausnartutako kontakizun bat da, sakrifizio asko egin dituztenen ahotik kontatutakoa. Nabarmena da haien zintzotasuna”.
Zinemagilea, editorea eta saiakera idazlea da Thomas Lacoste (Bordele, Okzitania, 1972). Sorkuntza andana baten egilea da, eta, besteak beste, Pentsamendu kritikoa, krisia garaietan bizirauteko kit etiko eta politikoa plazaratu zuen 2012an, DVD batean, 47 zinema elkarrizketa bilduta. 2013an, Gure mundua filmarekin, argitara eraman zituen gizartearen disfuntzioak agerian ezartzen zituzten ikerlariak, proiekzio bakoitzarekin batean eztabaidak antolatuta.
Pentsamendu kritikoa eta hitza ematearen beharrak eraman zuen Euskal Herriko gatazka politikoaz interesatzera. 2017an, Bakea orain, herri exijentzia film laburrak Luhusoko atxiloketak eta ETAren armagabetze prozesua zituen aipagai. 2020an, formatu luzeagoan, telebista frantsesera eraman zuen 1936 urtetik bake prozesura Euskal Herrian egin zen bidea. Gaur iluntzean Baionan aurkeztuko duen dokumental luzean —L’hypothèse démocratique une histoire basque— gai berari heltzen dio, lekukotasun gehiago eta luzeagoekin, kamera aitzinean mintzatzeko denbora eskainita.
Zure filmekin ekarpen bat egin nahi ote diozu bake prozesuari?
Segur aski, eta Euskal Herrian gertatu den agertoki aldaketa laguntzea ere bai, borroka politiko-militar batetik arras agertoki politikora pasatu baita. Filma serie honekin [La Paix Maintenant, une exigence populaire, Pays Basque et liberté, un long chemin vers la paix eta gaur aurkeztuko duen filma], eta bereziki L’hypothèse démocratique-rekin, proposamena da entzunaraztea, gatazkaren aktore izan eta aterabidean engaiatu diren bozak, bekan gertatzen baita.
Euskal Herria eta askatasuna filma egin zenuen iaz. Nolako oihartzuna ukan du?
Ikus-entzule tasa ona ukan du, eta oihartzunak arras positiboak izan dira, salbuespen guti batzuk izan ezik. Denek azpimarratzen dute gatazkari eta aterabideari nazioarteko pertsonalitateek agertu interesaren garrantzia.
'Hipotesi demokratikoa' aitzineko filmaren ildo beretik ote doa?
Proposatzen du, zinemaren baliabideekin, Euskal Herriko historia honetan murgiltzea narrazio zabal batekin, lehen pertsonan kontatua.
Lekukotasun andana bat bildu duzu dokumentala osatzeko. Hitza hartzeko beharra sumatu duzu haien partetik?
Hitza hartzeko beharra agerikoa da, eta azpimarratzen du lurralde honetako bizitasun politiko eta sentsiblea.
Azken filma erakustearekin helburu bat bete nahi duzu?
Hitza askatzea bera ezinbestekoa iduri zait prozesu honentzat. Orain ikusleen esku da beren esku hartzea eta erabakitzea oihartzuna eman nahi dioten. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205837/zangozako-anarkista-argitara.htm | Gizartea | Zangozako anarkista, argitara | CNTk Mari Luz Lozano liburutegi anarkista sortu du, IrunÌeko Hilarion Eslava kaleko bere egoitzan. 1913an jaio zen Lozano, eta sindikatu horretako kide izan zen. 2003an hil zen. | Zangozako anarkista, argitara. CNTk Mari Luz Lozano liburutegi anarkista sortu du, IrunÌeko Hilarion Eslava kaleko bere egoitzan. 1913an jaio zen Lozano, eta sindikatu horretako kide izan zen. 2003an hil zen. | Denborak ohartu gabe egiten dio aurrera Mariela Diaz Tapiari, institutu bateko bi gazteren aurrean anarkismoaren inguruko azalpenak ematen dituen bitartean. Lan baterako laguntza bila joan zaizkio ikasleak, eta Iruñeko CNTk Hilarion Eslava karrikako bere egoitzan ireki berri duen liburutegian hartu ditu.
“Toki bizi bat izatea nahi dugu; CNTren aspaldiko asmoa zen liburutegi anarkista bat sortzea, eta, azkenean, lortu dugu”. Poza sumatzen zaio Diaz Tapiari hitzetan. Urriaren 30ean aurkeztu zuten proiektu berria jendaurrean, eta geroztik martxan dira. Astearte eta ostegun arratsaldez da liburutegia zabalik —18:00etatik 20:00etara—, eta larunbat goizetan. 2.000 liburu inguru jaso dituzte Iruñeko Alde Zaharreko egoitzako apalategietan. Mari Luz Lozano anarkistaren izena jarri diote, emakume horren borroka oroitzeko eta omentzeko.
Borroka eta bide ezezaguna izan da Lozanorena orain arte, hein handi batean. Izan ere, 1936ko gerra bukatu eta diktadura ezarri zutenean, bere iraganari buruzko arrasto oro isilpean gorde zuen Lozanok —semeari izena eta abizena aldatu zizkion, bertzeak bertze—, errepresio gehiagoren beldur, eta haren familiak Lozano hil eta gero baino ez du jakin CNT sindikatuko kide eta ekintzaile anarkista eta antifaxista bat izan zela urte luzez sukaldari lanetan aritu zen emakumea.
Familia anarkista
1913. urtean sortu zen Mari Luz Lozano, Zangozan. “Familia anarkista batean hazi zen; aita, Martin Lozano, Zangozako anarkista ezagun bat zen; familiako bertze kide anitz ere ziren CNTko kide”, erran du Diaz Tapiak. 1936an, altxamendu militarra gertatu zenean, Mari Luz Lozanoren aita Martin atxilotu egin zuten; urte bereko abenduaren 3an fusilatu omen zuten, Zaragozako (Espainia) Torreroko espetxean. “Garai hartan, 25 kide inguru zituen CNTk Zangozan; haietako hemezortzi fusilatu zituzten. Haietako seiri buruz ez da inolako arrastorik; ezta agiri bakar bat ere haien heriotzari buruz; existitu izan ez balira bezala”, kontatu du CNTkoak, saminez.
Mari Luz Lozanoren gisako emakumeek egindako bideari buruzko argibideak aurkitzea ere ez da lan erraza. “Ezkutuan gelditu zaizkigu. Oraindik ere, frankismoaren egunerokoan emakumeek egindako lanari buruz deus gutxi dakigu. Gizonak fusilatu zituzten, baina emakumeok etxean gelditu ziren, familiaren zama haien bizkar”.
Mari Luz Lozanok Jose Ojer zuen bikotekide; Santiago Ojer izeneko semea izan zuten. Ojer 1936an fusilatu zuten, eta Lozano bakarrik gelditu zen semearekin. “Gerrako urteetan egin zuenaz informaziorik ez dugu”, azaldu du Mariela Diaz Tapiak. Haurra Ojerren familiarekin utzi zuen. “Zaragozan eta Bartzelonan izan zen, eta muga ere zeharkatu zuen; baliteke gerran parte hartu izana”. Gerra amaituta, Nafarroara itzuli, eta Iruñean gelditu zen.
Herentzia baten bidez
“Beti aritu zen lanean. Semea auto istripu batean hil zitzaion, eta haren hiru alabak zaintzen lagundu zion haurren amari; etxean hartu zituen denak”. Lozanoren bilobek duela bost urte jakin zuten CNTko kidearen iraganaren berri. “Jose Ojerrek haur bat izan zuen bertze emakume batekin, Mari Luz ezagutu baino lehen; haren aldetik herentzia baten berri emateko deitu zietenean hasi ziren iragana ikertzen senideak”, kontatu du Diaz Tapiak.
Lozanok inoiz ez zuen deus erran. “Emakume langilea izan zen, eta independentea. Ez zuen bete bere garaian emakumeei egokitutako rola”. Gerrak utzitako beldurra, baina, ez zuen inoiz galdu. 2003an zendu zen. “CNTko kide izan zeneko garaiko argazkiak zituen etxean gordeta”.
Diaz Tapia erabat murgildu da Mari Luz Lozanoren bidea argitzeko lan horretan. “Gisa horretako erreferentziak behar ditugu”. Horretan lagundu nahi du Mari Luz Lozano liburutegi anarkistak, Iruñeko Hilarion Eslava karrikako 11. zenbakitik. |
2021-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/205838/haizeberritutako-eskaera.htm | Kultura | Haizeberritutako eskaera | Urtarrilean beteko dira hamar urte Txillardegi hil zenetik. Ia ordukoa da Donostiako Udal Liburutegiari haren izena jartzeko eskaera ere. Idazle talde batek berriro heldu dio proposamenari, eta sinadurak biltzen ari dira. «Giro politiko normalizatuago bat» egonik, aurrera egitea espero dute. | Haizeberritutako eskaera. Urtarrilean beteko dira hamar urte Txillardegi hil zenetik. Ia ordukoa da Donostiako Udal Liburutegiari haren izena jartzeko eskaera ere. Idazle talde batek berriro heldu dio proposamenari, eta sinadurak biltzen ari dira. «Giro politiko normalizatuago bat» egonik, aurrera egitea espero dute. | Duela ia hamar urte, 2012ko urtarrilaren 14an, hil zen Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi hizkuntzalari, idazle eta politikaria. Hura omentzeko hainbat ekitaldi egin zituzten hurrengo hilabeteetan, eta idazleek eskainitakoa izan zen haietako bat. Donostiako Viktoria Eugenia antzokian elkartu ziren, Txillardegiren lehen hiru nobelak —Leturiaren egunkari ezkutua, Peru Leartzako eta Elsa Scheelen— ozen irakurtzeko. Eskaera bat ere atera zen ekitaldi hartatik: izenik ez duen Donostiako Udal Liburutegiari Txillardegirena jartzekoa, hain zuzen ere. Haren heriotzaren hamargarren urteurrenaren harira, eskaerak indarra hartu du berriro, eta, 2012ko ekitaldi hartan parte hartu zuten idazle batzuen ekimenez, sinadurak biltzen ari dira.
Beñat Sarasola eskaeraren sustatzaileetako baten esanetan, «ikuspuntu kultural eta literariotik, inork ez du eztabaidatzen Txillardegiren garrantzia». Horregatik, «alderdikeriak alde batera utzita», Donostiako Udalak «detaile hori» izatea espero dutela esan du, Txillardegiren figurarekin egin dezaketen «gauza gutxienetako bat delako».
Lehen proposamen hura Donostia Kultura enpresa publikoaren administrazio kontseilura iritsi zen, eta, 2013ko abenduaren 20an, bozketa egin zuten. Alabaina, ez zuen aurrera egin. EH Bildu zegoen orduan alkatetzan, eta udal gobernuaren babesa izan zuen egitasmoak. Oposizioan zeuden PSE-EE, PP eta EAJ alderdiek, ordea, kontra bozkatu zuten. Ezezko botoa arrazoitzeko, Txillardegi ETAren sortzaileetako bat izan zela aipatu zuten lehen bi alderdietako ordezkariek; EAJkoek, berriz, esan zuten adostasunik ez zuen izena zenez, ez zutela babestuko. «Giro politiko normalizatuago batean ea aukera dagoen Txillardegik Donostian bere liburutegia izateko, horretarako arrazoiak sobran baitaude», esan du Sarasolak.
Koldo Mitxelenaren adibidea aipatu du. Hizkuntzalaria, idazlea, unibertsitateko irakaslea eta euskara batuaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen hura ere. «Koldo Mitxelenak badu bere izeneko liburutegia, Donostian, eta uste dugu oso egokia dela euskara batuaren sorrerako bi erreferente nagusien izeneko liburutegiak kilometro bat baino gutxiagoko distantzian egotea».
Lehen eskaera hura sinatu zuten idazle guztiei galdetu diete ea ikusmolde berari eusten dioten, eta guztiek erantzun dute ados daudela eskaerarekin. Kulturaren arloko beste esparru batzuetara ere zabaldu dute sinadura bilketa, eta, sare sozialetan izandako oihartzuna medio, bestelako herritar batzuek ere izenpetu dute proposamena. Sinadura kopuru «txukun» batera iristean, bide formalari ekin, eta Donostiako Udalarekin hartu-emanetan jartzeko asmoa dutela iragarri du Sarasolak.
Aitortza falta
Nahiz eta orain idazle talde batek hartu duen bere gain udal liburutegiari Txillardegiren izena jartzeko sinadura bilketa, Txillardegi Udal Liburutegia herri ekinaldiak ere lanean dihardu oraindik. «Oso begi onez ikusten dugu idazle horiek lekukoa hartu eta beste planteamendu bat egin izana, Txillardegi hil eta hamar urtera hasieran bezala baikeunden», esan du Fito Rodriguez elkarteko lehendakariak.
Haren esanetan, Euskal Herrian askotan gertatu izan da gauzak «erabat trabatuta eta enkistatuta» geratzea. «Horietako bat bideratzeko aukera dugu: batez ere, euskal kulturarentzat izan daiteke onuragarria, baina eguneroko normal bat partekatzeko ekarpena ere izango litzateke».
Hil zenetik, hainbat omenaldi egin dizkiote Txillardegiri. AEK-k 21. Korrikan egin zion, eta Txillardegiren klika dokumentala ere atera zuen; euskara batuaren 50. urteurrenaren harira, Oñatiko Udalak Arantzazuko Milikua etxean hura omentzeko oroigarria jarri zuen; EHUk Donostiako campusean Txillardegi erakusketa aretoa sortu zuen, hogei urtean izan baitzen unibertsitate horretako irakasle; EHUk eta Soziolinguistika Klusterrak elkarrekin antolatzen duten ikerketa saria Txillardegi Hausnartu soziologia saria izendatu zuten; Jakin-ek haren idazlanak sarean jarri zituen…
Tokian-tokian, izan dira ekitaldi gehiago ere. Alabaina, Rodriguezen ustez, aitortza publikoa ez da izan merezi adinakoa. «Hasieran, uste nuen jendeak ez zekiela zer-nolako ekarpena egin zuen». Bestelako iritzia du orain: «Konturatu naiz jendeak oso ondo ezagutzen duela Txillardegiren lana, eta horregatik baztertu nahi dutela. Orain dauden politikariak eta erreferentzia literarioak nanoak dira harekin konparatuta, eta ez dute ikusi nahi, oso gaizki geratuko liratekeelako». Aipatu du Katalunian, esate baterako, Pompeu Fabrak bestelako aitortza bat izan duela. «Katalana batzeko lan izugarria egin zuen, eta, egun, haren izena duen unibertsitate bat dago. Txillardegirekin, bazterketa egon da; gainera, intentzio txarreko bazterketa, eta ezin dugu onartu, Txillardegi bera eta haren ekarpena ezagutzen dugulako».
Udal liburutegiak Txillardegirentzat zer-nolako garrantzia izan zuen gogoratu du Rodriguezek. «Ordu asko eman zituen han, dokumentu zaharren bila». Donostia ere haren literaturan asko agertzen zela nabarmendu du. «Batez ere, Haizeaz bestaldetik argitaratu zuenetik, Donostia etengabeko erreferentzia bat izan zen Txillardegiren lanetan. Harentzat, Donostia ez da geografia bakarrik; agertoki bat da, haren literatura guztian ikusten dugun erreferentzia bat, eta erreferentzia horiek udal liburutegitik ateratzen zituen gehienetan».
Mahai inguruak eta sorpresa
Txillardegi Udal Liburutegia elkarteak urtero antolatzen ditu zenbait ekitaldi haren heriotzaren urteurrenaren harira, eta prest dute aurtengo egitaraua ere. San Telmo museoarekin elkarlanean, bi mahai inguru egingo dituzte: Txillardegik bere garaian Argia aldizkarian egindako kroniketan oinarritutako liburu bat aterako du Susa argitaletxeak, eta hura izango da lehen mahai inguruaren gaia, urtarrilaren 11n. Hauek izango dira parte hartzaileak: Koldo Izagirre —kronikak hautatu ditu—; Juan Luis Zabala —sarreraren egilea da—; Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakaria —han ohorezko bazkidea zen Txillardegi—, eta Gorka Bereziartua Argia-ko kazetaria. «Aipagarria da liburu hori narratiba sailean argitaratuko dutela, ez saiakeran; erakusten du narratiban ere bazuela estilo propio bat, ez pentsalari gisa bakarrik», dio Rodriguezek.
Bigarren mahai inguruan, hizkuntzaren filosofiatik eta soziolinguistaren arlotik abiatuz aztertuko dute Txillardegi Alaitz Aizpuru Jakineko kideak eta Iñigo Urrutia EHUko irakasleak. Urtarrilaren 14an, heriotzaren 10. urteurrenean, ohiko omenaldia ere egingo du Txillardegi Udal Liburutegia elkarteak, Donostian, Antiguan, jendeak Txillardegi plaza esaten dion Gaskonia plazan —Txillardegi ageri den horma irudi bat dago han—. «Nahiko ekitaldi aktiboa eta hunkigarria ez ezik, emankorra ere izaten da; beti eman digu gauza berriren bat. Aurten ere emango dugu, baina sorpresa da». |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205839/gizakiok-uste-dugu-ekarpen-txiki-batekin-mundua-salba-dezakegula.htm | Gizartea | «Gizakiok uste dugu ekarpen txiki batekin mundua salba dezakegula» | Machadok ongi ezagutzen ditu Itsas Salbamendu Humanitarioa erakundearen barrunbeak. Lanik ez zaie falta gaur egun, ezta horretarako gogorik ere; errefuxiatuei laguntzea dute xede. | «Gizakiok uste dugu ekarpen txiki batekin mundua salba dezakegula». Machadok ongi ezagutzen ditu Itsas Salbamendu Humanitarioa erakundearen barrunbeak. Lanik ez zaie falta gaur egun, ezta horretarako gogorik ere; errefuxiatuei laguntzea dute xede. | Itsas Salbamendu Humanitarioko (ISH) kudeatzailea da Nerea Machado (Azpeitia, 1975). Aurretik ere boluntario lanetan aritutakoa da Azkoitiko bi taldetan, eta ISHn murgilduta dabil azken bi urteetan. Aitortu du ez dela erraza halako erakunde bateko kudeatzailearen lana, «dena burokrazia» delako. Haren arabera, «zaila» da nahia eta ezina kudeatzea.
Oztopo askorekin egiten al duzue topo eguneroko jardunean?
Euskal Herriko politikariek borondate ona dute, baina legeak direnak dira. Hau da, diru laguntza jakin batzuk eskuratzean, gurea bezalako proiektuek ez dute lekurik. ISHren proiektuek ez dute lekurik kooperazioko laguntzetan: martxan ditugun proiektuak larrialdikoak dira. ISH oso erakunde txikia da, eta lagun kuadrilla baten gisan funtzionatu izan du hasieratik. Orain, baina, hartu duen neurriarekin, aldaketa prozesu bat gauzatzen ari gara.
ISHk bi proiektu ditu martxan gaur egun, ezta? Zeintzuk?
Aita Mari ontzian oinarritzen den Maydayterraneo da bata, beharbada ezagunena. Bestea, berriz, Kios [Grezia] uharteko Vial errefuxiatuen kanpalekuko osasun sorospenari lotutakoa da. Kioseko proiektua 2016an sortu zen, ISHren sorrerarekin batera. Sasoi hartan, errefuxiatu asko iristen ziren Greziara, baina beste asko bidean gelditzen ziren. 2018ko maiatzean, Stella Maris berria itsasontzia —gaur egun Aita Mari dena— erosi zuen ISHk, Getarian, baina ontzia ez zen atera itsasora 2019ko martxora arte.
Zerk bultzatuta sortu zen ISH?
2015eko irailean Aylan Kurdi haurra Turkiako hondartza batean hilik agertu zenean hasi zen mugimendua. Geldirik egoterik ez zegoela eta, bideari ekin zioten hainbat herritarrek; Greziara joan ziren hango egoera ezagutzera.
Zu noiz batu zinen proiektura?
2016an. Geroago, Aita Mari Pasaian zela eta sukaldari bat behar zutela esan zidaten, eta itsasontzia han zen bitartean langileentzako otorduak prestatzeko pronto agertu nintzen. Ondoren, dibortziatu egin nintzen, lana behar nuen, eta kudeatzaile postua eskaini zidaten. Harrezkero, zera esaten diet kideei: Aita Mari-k itsasora atera aurretik egin zuen lehen erreskatea nirea izan zela.
Lanean hasi aurretik, baina, boluntario jarduten zenuen erakundean. Zerk erakarri zintuen ISHren proiektura?
Aylan Kurdiren irudia ikustean hasi nintzen egoeraz edo errealitateaz jabetzen. Egia esan, beti izan naiz mugitua; talde askotan aritutakoa naiz. Gizarteak aurrera egiteko modu bakarra denok elkarri laguntzea eta bat egitea dela uste dut; bakoitza bere neurrian, baina denok zerbait eginez.
Errefuxiatuen gaiak hartu du leku pixka bat gizartean. ISHren proiektuarekiko atxikimendu handiagoa nabaritzen al duzue?
Uste baino jende gutxiagok ezagutzen du, adibidez, Aita Mari. Inguruko jende askok esan izan dit nire bidez ezagutu duela proiektua; ordura arte ez zuela ezer entzun ISHz eta Aita Mari-z. Oso mediatikoa da Aita Mari, bai, baina hedabideetan arreta jartzen duenarentzat. Telebistan aritzen dira errefuxiatuez, baina erraza da katea aldatu eta ezer entzun ez bagenu bezala jokatzea. Gizartean ez dakit, baina erakundeetan ezagun egin da ISH; oso diru laguntza publiko gutxi jasotzen zuen hasieran, eta orain, askoz gehiago.
Zein da halako proiektu batean lan egiteak duen alderik neketsuena?
Beti eskean ibiltzea eta burokraziarekin topo egitea. Gizakiak, gainera, badu beste gaitz bat: edozertarako gai dela eta mundua salba dezakeela pentsatzen duela, baina hori ez da horrela. Gizakiok uste dugu ekarpen txiki batekin mundua salba dezakegula, baina ez; pretentsio hori duenak distortsioa dauka. Egunero egin behar da lan, eta, egia esan, astuna egiten da askotan. Gauzak oso desberdinak dira proiektu bat barrutik bizi duzunean; kanpotik begiratuta errazagoa eman dezake, baina ez da erraza erakundeekin lanean aritzea, diru faltarekin borrokatzea, pertsonekin lan egitea… Dena den, gaia gizartean presente egotea da xedea, eta Mediterraneoan errefuxiatuei ahalik eta gehiena laguntzea.
Nola moldatzen zarete boluntarioak aurkitzeko?
Horretarako ez dugu izaten batere arazorik; jendea prest egoten da itsasora joateko, baina bestelako lanetarako falta izaten dira boluntarioak. Kontua da zer boluntariotza klase egin behar dugun: hara doanak erakunde baten parte dela jakin behar du, eta gauzak ezin dituela egin bere erara. Beste pertsona batzuei laguntzea da helburua, norbere burua alde batera utzita.
Beste erreskate bat egin berri du 'Aita Mari'-k. Zenbat denbora eskatzen du misio bat prestatzeak eta egiteak?
Seigarren misioa egin berri du ontziak, aurtengo hirugarrena. Lehen aldiz egin ditu urte berean hiru misio; izan ere, 2019an bat egin zuen,eta 2020an bi. Portu bakoitzak egiten dituen eskaeren araberakoa izaten da misioaren iraupena. Azken erreskatea urrian egin zuen Aita Mari-k, baina abuztuaren 29rako Burrianan [Herrialde Katalanak] zegoen tripulazioa. Handik Mediterraneora irteteko baimena, berriz, urrian eman zioten. Erreskatetik bueltan zortea izan du taldeak: berrogeialdia egin behar izaten dute beti portura iristean, baina zazpi egun igarota itzuli ahal izan dira. Kontua da diru pila bat ordaindu behar izaten dela ontzia portuan egoten den egun bakoitzeko. Ekainetik dago Aita Mari Burrianan, eta 6.000-7.000 euro ordainduko genituen ordutik. Borondate falta itzela dago burokraziaren izenean.
Zazpigarren misiorik ba al duzue eskuen artean?
Urtarrilean egin nahi dugu hurrengo erreskatea. Lehenago egiteko aukerarik ez dago, langileen atsedena errespetatu egin behar delako. Dirua izanez gero, beste tripulazio bat kontratatu eta berriz ere itsasora joan zaitezke. Baina izugarria da misio bakoitzaren gastua, eta guk ezin dugu egin misio bat bestearen atzetik. Nahi genuke, baina…
Inoiz itsasoratu al zara?
Ez. Izugarrizko gogoa daukat, baina… Aita Mari-k Getarian egin zuen proba batera joan nintzen, eta haren ostean, “bat eta gehiago ez!” esan nion neure buruari. Hori da botaka egitea hori! Oso gaizki pasatu nuen. Dena den, tripulazio osoa botaka itzuli zen azken misiotik, eta horrek kontsolatu egin nau [barrez]. Auskalo zer olatu izan zituzten bidean. Probatu nahiko nuke, baina kontua da titulazioren bat behar dela Aita Mari-rekin boluntario aritzeko; soroslea, medikua, argazkilaria, sukaldaria, suhiltzailea, kazetaria edo halakoren bat izan behar duzu ikasketaz, eta nik ez daukat halako titulurik.
Lehorretik nola jarraitzen duzue erreskate bat?
Ontziren bat bistaratu dutela esanez abisua bidaltzen dute taldera, normalean. Hori bai, egoeraren arabera, erreskatea egin aurretik edo ondoren iristen da abisua. Gertatu izan zaigu Eusko Jaurlaritzarekin harremanetan jarri behar izatea, erreskate prozesua azkartzeko laguntza eskatzeko. Martxoko erreskatean, adibidez, Jaurlaritzara deitu behar izan genuen, erakunde horrek Espainiako Gobernuari Italiakoarekin hitz egin zezala eskatzeko.
Erabakiak zeuen kasa hartuz gero, arazoak sor al daitezke?
Kontuz ibili behar da; izan ere, ontziko kapitainak irteterako badaki milioi bat euroko isuna jar diezaioketela. Gobernuren batek —Italiakoak, esaterako kapitainak hanka sartzea egin duela erabakitzen badu… Duela bi urte, esaterako, arazoak izan zituen Carola Rackete Sea Watch itsasontziko patroiak. Ez zioten porturik adjudikatzen, eta Italiako portu seguru batera sartzea erabaki zuen, bere kasa; kartzelan sartu zuten, desobedientzia zibila leporatuta. Gauza bera gertatzen da ontzi bat ikustean eta erreskatatzeko baimenik ematen ez dutenean. Ez dituzte egoera ederrean jartzen kapitainak! Patroia lanera joaten da, eta mila gauza egin ditzake, baina legez jokatzea hautatzen dute normalean.
Kasurik txarrenean, ontzia bistaratu eta errefuxiatuak egoera larrian badaude?
Desobedientzia zibilaren aldeko hautua egingo genuke denok.
Horrela ibiltzeak ez al du ezina sentiarazten?
Bai, izugarria. Barruan zaudela, ikusten duzu zer dagoen, baina kanpoan hori ez dela ulertzen jakitea… Jendeak galdetzen du: «Zergatik ez zaudete itsasoan?». Eta erantzuna argia da: ezin dugulako; dirurik ez dagoelako edo ez digutelako uzten.
Bizi izandakoaz zer esaten dute esperientzia probatu duten boluntarioek eta langileek?
Normalean, esperientzia oso-oso gogorra dela esaten dute, eta emozionalki jota egoten dira. Erreskateko unea oso gogorra dela ere kontatzen dute, bukatzean behea jotzen dutela, lehertu egiten direla fisikoki eta emozionalki. Erreskatearen araberakoa ere bada aldartea lehengoratzeko behar den denbora. Ondo atera dira Aita Mari-k egin dituen erreskate guztiak, baina gaizki atera daitekeela pentsatze hutsarekin… Lehorreratzean errefuxiatuak nola tratatzen dituzten ikustea ere oso gogorra dela diote; kriminalak edo zenbakiak balira bezala tratatzen dituzte. ISHren protokoloak dioenez, errefuxiatuekin ahalik eta harreman gutxien izan behar dute tripulazioko kideek, emozionalki kateatzeko aukera erreala delako eta horrek distortsioa sor dezakeelako. Ez da erraza, ordea, hori ulertzea, ezta praktikan jartzea ere. Hortxe daude errefuxiatuak, aurrean, baina distantzia mantentzea eta giza laguntza duina ematea da gure lana.
Bereziki kezkatzen al zaitu migratzaileen gaiak?
Bai, baina gizarte arazo guztiek kezkatzen naute. Irakaslea naiz, eta gertutik ari naiz ikusten umeekin zer ari garen egiten eta zer gizarte ari garen bultzatzen. Nire aita Zamoratik [Espainia] etorri zen Euskal Herrira, eta etxean bizi izan dut garai bateko migratzaileek jasan zutena. Horrek ere eragin egiten du. Zein naiz ni inori non bizi behar duen esateko?
Gizartea zer ari da, bada, bilakatzen?
Gezurrez betetako gizarte bat da gurea. Lehen ere baziren halakoak, eta orain ere bai. Ama kuadrillatik bota zuten aita zamorarra zelako, eta Zamorara joaten nintzenean «aquí vienen las vascas, las de ETA» esaten ziguten [hemen datoz euskaldunak, ETAkoak]. Haien arabera, euskalduna nintzelako ETAkoa nintzen, eta, gaur egun, aurrean duten marokoarra lapurra da, marokoar bat lapurra baita. Horixe izaten da errazena: errudun bat bilatzea. Migratzaileak dira jopunturik errazenak; zaurgarriak dira, baldintza eskasetan bizi dira asko, eta errazena izaten da haren gainetik zaudela sinestea eta hura zapaltzea.
Gizartean ba al dago GKEak laguntzeko borondaterik?
Norbere buruari begira bizi gara, eta uste dut dezente utziak garela oro har. Hau da, niretzat etekinik ikusten ez badut, agur. Elkartasuna ez da Gabonetan kilo bat arroz erostea eta janaria biltzeko postuan uztea. Etxean hasten da elkartasuna; ez gara solidarioak aldamenekoarekin, eta, beraz, nola izango gara beste aldekoarekin? Ahoa beteta hitz egiten dugu, baina… Askotan entzun izan dut batzuek laguntzeko balio dutela eta besteak harmailetatik begiratzeko jaioak direla. Harmailetatik begira dagoen jende gehitxo dago!
Baloratuta al dago boluntariotza?
Bai. Dena den, boluntariotza mota baten inguruan nahasmena dagoela uste dut. Afrikara joatea modan jartzen bada, denak hara joaten dira. Baina ba al dakigu zer den boluntario izatea? Bi ume beltzekin selfie-ak ateratzeko al zoaz boluntario lanetara? Hori egin eta mundua salbatuko duela pentsatzen du zenbaitek, baina ez, oker dago. Esker handiko lana da boluntariotza, baina nahastu egiten dira boluntarioen funtzioak. Sortzen ari garen gizarte ereduaren isla da: dominak jartzeko joera dugu, geure buruari soilik begiratzekoa. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205840/gure-proposamenak-pazienteen-arreta-hobetzea-du-helburu.htm | Gizartea | «Gure proposamenak pazienteen arreta hobetzea du helburu» | 2017tik dago iraungita Arrasateko Aita Menni ospitale psikiatrikoko lan ituna. Pedro Cuevas Arrasateko Aita Menni ospitale psikiatrikoko langile batzordeko kideak dio langileak falta direla, lan karga gero eta handiagoa dela, eta gero eta arreta okerragoa ematen zaiela pazienteei. | «Gure proposamenak pazienteen arreta hobetzea du helburu». 2017tik dago iraungita Arrasateko Aita Menni ospitale psikiatrikoko lan ituna. Pedro Cuevas Arrasateko Aita Menni ospitale psikiatrikoko langile batzordeko kideak dio langileak falta direla, lan karga gero eta handiagoa dela, eta gero eta arreta okerragoa ematen zaiela pazienteei. | Lan hitzarmen berri baterako proposamena uztailean igorri ziotela enpresari, hala esan du Pedro Cuevas Arrasateko Aita Menni ospitale psikiatrikoko langile batzordeko kideak (Arrasate, 1974). «Baina oraindik ez dugu erantzunik jaso». Eskatzen dute, besteak beste, KPIaren igoera lineal bat, urtean 1.592 orduko lanaldia, lan poltsa bat sortzea, eta arrisku plusa. ELAk deituta —sindikatu horretakoak dira batzordeko ordezkari guztiak—, hamar greba egun egin dituzte orain arte. «Enpresak proposamen duin bat eginez gero, berehala eseriko ginateke. Baina proposamen hori etorri arte, protestan jarraitzea beste erremediorik ez dugu», esan du Cuevasek.
2017an iraungi zen Aita Menniko lan hitzarmena. Zer egoeratan daude negoziazioak?
Erabat geldirik. Uztailean bidali genion lan hitzarmen berrirako proposamen bat zuzendaritzari, baina ez dugu erantzunik jaso. Grebarekin ere, haren eraginak pazienteek sufritzen dituztela leporatzen digu etengabe, pazienteak gure kontra jartzeko; eta bai, greba egunean igarriko dute pazienteek, baina guk enpresari galdetzen diogu ea irakurri duen egin dugun hitzarmen proposamena, gure proposamenak pazienteen arreta hobetzea baitu helburu; horretara dago bideratua erabat.
Zer eskatzen duzue langileok?
Gure helburua da langileek sufritzen duten prekaritatea amaiaraztea, eta pazientearen ongizatea bermatzea. Gero eta lan karga handiagoa dago ospitalean, langileak falta dira, minimoen azpitik gaude beti, eta, gure ustez, zerbitzuek ez dute behar luketen arretarik.
Ospitale psikiatrikoak eta gizarte zerbitzuen arloko enpresa batek osatzen dute Aita Menni taldea, eta zenbait unitate espezifiko ditu. Guztiei eragiten die lan gatazkak?
Bai, unitate batzuetan egoera prekarioagoa da besteetan baino, baina talde osoko langileak ari gara egoera salatzen.
Zer gabezia ikusten dituzue gaixoei ematen zaien arretan?
Adibide bat: ni gaueko langilea nintzen, eta, egunekoak guztia egitera iristen ez zirenez, pazienteak goizeko seietan jaiki behar izaten genituen garbiketa pertsonalerako. Gero korridorean uzten genituen, goizeko langileak iristen zirenean, gauzak aurreratuta izateko. Paziente horiek teorian seniderik ez zutenak izaten ziren, kexatu ezin zirenak. Pandemia iritsi zen, eta txandak aldatu zituzten langile guztiak batera ez sartzeko lanera, baina pandemia batek etorri behar izan zuen goizeko ordu horietan egiten ziren garbiketak amaitzeko. Halako adibide ugari eman ditzakegu. Erizaintza zuzendaritzara, giza baliabideetara, gainbegiraleengana eta abarrengana jo izan dugu, kexaka, eta pazienteek beraiek ere eskutitz bat bidali dute, jasotzen duten arreta okertzen ari dela salatuz.
Zuzendaritza Arrasateko ospitalea «bazterrean» uzten ari dela ere esan duzue. Zergatik?
Zentro espezializatu ugari eskuratu ditu, eta, ospitalera begira baino gehiago, zentro periferiko horiei begira dago, irabazi handiagoak ematen dizkielako. Zentroak irekitzeko badauka dirua, baina langileoi KPIaren igoera lineal bat onartzeko, ez.
Igoera horrez gain, zein dira zuen beste eskaera ekonomikoak?
Gure lanak arrisku maila bat baduela uste dugu, eta urteak daramatzagu arrisku plus bat eskatzen: hozkadak eta era guztietako erasoak izaten ditugu, baina enpresak esaten digu pazienteak medikatuta daudela eta ez dagoela arriskurik. Duela urte batzuetatik zigor arloko unitate psikiatriko bat ere badago Aita Mennin. Delituak egin dituen jendea dago ospitaleratuta, baina bata zuria da haiek zaindu ahal izateko gure tresna bakarra.
Gainerakoan, zer eskaera egin dituzue lan hitzarmen berrirako?
Lanorduei dagokienez, gaur egun, urtean 1.624 orduko lanaldia daukagu, eta eskatzen dugu 1.592 ordura jaistea, arlo soziosanitarioan hori delako batezbestekoa. Parekatzea, ez dugu gehiago eskatzen. Lan poltsa bat sortzeko ere eskatzen dugu, eta jendea finko egiteko ere bai; izan ere, batzuek hamalau urte ere badaramate aldi baterako kontratuekin enpresan. Egonkortasuna eman nahi diegu langileei, ez daitezela hain egoera prekarioan egon hainbeste urtean, bestela jende hori joan egiten zaigu. Udan ere arazoak izaten ditugu, eta inolako titulurik eta osasun ezagutzarik gabeko jendea ekarri izan du enpresak; pentsa, gazteleraz ez dakien jendea ere bai. Nola moldatu behar du jende horrek gaixoei medikazioa emateko? Zentzugabeko gauzak dira. Oporrak hartu behar dituztenean, langileek kezkatuta ibili behar izaten dute, ez dakitelako ordezko langilerik egongo den.
Hamar greba egun egin dituzue orain arte. Protestekin jarraitzeko asmoa al duzue?
Enpresak proposamen duin bat eginez gero, berehala eseriko ginateke. Baina proposamen hori etorri arte, protestan jarraitzea beste erremediorik ez dugu.
Joan den astean Eusko Jaurlaritzaren aurrean egin zenuten elkarretaratzea. Zer eskatzen diezue erakunde publikoei?
Elkarrizketa bat, baina Jaurlaritzaren erantzunik ere ez dugu jaso. Gipuzkoako Diputazioa ere interpelatu dugu, azken batean, diru publikoa nora bideratzen den jakin nahi baitugu; izan ere, gu ez gara diru hori ikusten ari arretaren kalitatean. Enpresa pribatu bat gara, baina diru laguntzak dituena. Ia bostehun langile ditu Aita Mennik, eta Arrasateko enpresarik handienetakoa izango da, baina alkateak ere ez digu kasu handirik egin. Ahizpa Ospitalariak kongregazioa da enpresaren jabea, eta haiengana ere jo dugu, jabe gisa ea pazienteen sufrimendua ikusten duten. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205841/ioseba-fernandezek-munduko-urrezko-domina-jantzi-du-kolonbian.htm | Kirola | Ioseba Fernandezek munduko urrezko domina jantzi du, Kolonbian | Iturmendiko (Nafarroa) abiadura patinatzailea munduko 100 metroko proban nagusitu da bigarrenez, Ibaguen (Kolonbia). Munduko Txapelketan irabazten duen laugarren urrezko domina du Fernandezek. Ruth Arza iruñearrak, bestalde, zilarra lortu du, junior mailako 200 metroko proban. | Ioseba Fernandezek munduko urrezko domina jantzi du, Kolonbian. Iturmendiko (Nafarroa) abiadura patinatzailea munduko 100 metroko proban nagusitu da bigarrenez, Ibaguen (Kolonbia). Munduko Txapelketan irabazten duen laugarren urrezko domina du Fernandezek. Ruth Arza iruñearrak, bestalde, zilarra lortu du, junior mailako 200 metroko proban. | Ioseba Fernandez abiadura patinatzaileak (Iturmendi, Nafarroa, 1989) munduko 100 metroko proban garaiezina dela berretsi du. 2018an nagusitu bezala, aurtengo Munduko Txapelketan ere azkarrena izan da proba horretan, Ibaguen. Kolonbian. Iturmendikoa denborarik onena eginda sailkatu da finalera, eta lasterketa erabakigarrian ez du hutsik egin; Steven Villegas kolonbiarraren eta Jorge Luis Martinez mexikarraren aurretik helmugaratu da. Hori gutxi ez, eta bi munduko marka berri ezarri ditu: lehena, proba horretan; eta bigarrena, 300 metrokoan. Gisa horretara erakutsi du punta-puntako patinatzailea dela.
Fernandezek Munduko Txapelketan irabazten duen laugarren urrezko domina du; 2012an, 200 metroko proban jantzi zuen lehena; 2014an, 500 metrokoan bigarrena; eta orain dela hiru urte, 100 metrokoan. Guztira, bederatzi alditan lehiatu da Munduko Txapelketan, eta hamalau domina eskuratu ditu. Ruth Arza iruñearrak, bestalde, zilarrezko domina kolkoratu du, junior mailako 200 metroko proban. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205842/gipuzkoako-zahar-etxeetako-langileek-bilera-bat-eskatu-dute-aldundiarekin.htm | Gizartea | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek bilera bat eskatu dute aldundiarekin | Eserialdi bat egin dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean, eta erakundeari exijitu diote bere gain hartzeko gatazkaren «ardura». | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek bilera bat eskatu dute aldundiarekin. Eserialdi bat egin dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean, eta erakundeari exijitu diote bere gain hartzeko gatazkaren «ardura». | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek Donostiako kaleak hartu dituzte beste behin. ELA eta LAB sindikatuek deituta, ehundik gora lagun mobilizatu ziren atzo goizean, eta, Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean eginiko eserialdi batekin, Gizarte Politiketako diputatu Maite Peñarekin bilera bat egiteko eskatu zuten.
Egoitzetako langileek 254. greba eguna izan zuten atzo, hura «%100eko gutxieneko zerbitzuekin» egin behar izan badute ere. Hala, aldundiak lan gatazkan duen jarrera kritikatzeko baliatu zuten protesta, zeren, ELAren eta LABen hitzetan, hark ez baitu «negoziatzeko borondaterik». Bi sindikatuek azaldu dutenez, haiek eta Senideak elkarteak duela hiru aste egin zioten Peñari biltzeko eskaera, baina oraindik ez dute erantzunik jaso.
Hori ikusita, hainbat manifestari aldundiaren egoitzan sartzen saiatu ziren. Segurtasun indarrek atea itxi zizkieten, baina, azkenean, ELAko eta LABeko lau ordezkari sartu ziren eraikinera. Haiek jakinarazi dutenez, Gizarte Politiketako diputatuarekin biltzeko eskaera berretsi dute, eta aldunditik adierazi diete astelehenean izango dutela horren erantzuna, bilerarik egingo ote duten baieztatu gabe.
ELAko kide Janire Diezek «lotsagarritzat» jo zuen aldundiaren jarrera, eta gogor kritikatu «hainbeste sufritu» duten langile horiei instituzio publiko bateko ateak itxi izana. Sindikatu hark Gipuzkoako Foru Aldundiari exijitu dio bere gain har dezala lan gatazkan duen «ardura», eta «lan baldintza prekarioen, lan karga handien eta langile faltaren» inguruan hitz egitera esertzeko: «Hiru urte baino gehiago luzatu den greba bati amaiera eman eta zerbitzu duin eta kalitatezko bat emateko».
«[Aldundiak] Propaganda besterik ez du egiten egoitzen sektorearekin», gehitu zuen LABeko Leire Ormazabalek. Haren hitzetan, langileek «borrokan» jarraituko dute «hitzarmen duin bat» lortu arte. Era berean, sindikatutik salatu zuten egoitzetako langileen eta egoiliarren egoera «sostengaezina» dela: «Presazkoa da gatazkaren konponbide bat, presazkoa da lan baldintza eta zerbitzu duin batzuk bermatuko dituen hitzarmen bat hitzartzea».
Kontrara, Gipuzkoako Foru Aldundiak protesta egiteko moduan jarri du begirada. Erakundeak salatu egin du manifestariek eraikinean sartzen saiatzeko «erabilitako indarkeria»; zehazki, segurtasun langileak «bultzatu» izana. «Indarkeria ez da bidea», adierazi du Eider Mendoza bozeramaileak, jarrera horrek elkarrizketa «zailtzen» duela argudiatuta. Haren arabera, «ateak ixtera» behartu dituzte goizean, eta ordu erdiz «langileak eta herritarrak sartu eta ateratzea galarazi» dute. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205843/espainiako-federazioak-hiru-puntu-kendu-dizkio-realari-azken-neurketan-lehiaketaren-logotipoa-ez-eramateagatik.htm | Kirola | Espainiako Federazioak hiru puntu kendu dizkio Realari, azken neurketan lehiaketaren logotipoa ez eramateagatik | Talde txuri-urdinari isun ekonomikoa ere jarri diote. Horrenbestez, donostiarrek 18 puntu izango dituzte, 21 izan beharrean. Levanteri eta Vila-reali ere zigor berberak ezarri dizkie Lehiaketa Batzordeko epaile bakarrak. | Espainiako Federazioak hiru puntu kendu dizkio Realari, azken neurketan lehiaketaren logotipoa ez eramateagatik. Talde txuri-urdinari isun ekonomikoa ere jarri diote. Horrenbestez, donostiarrek 18 puntu izango dituzte, 21 izan beharrean. Levanteri eta Vila-reali ere zigor berberak ezarri dizkie Lehiaketa Batzordeko epaile bakarrak. | Espainiako Futbol Federazioak argitaratu duen oharraren arabera, Lehiaketa Batzordeko epaile bakarrak bi zigor ezarri dizkio Realari, Betisen aurka jokatu zuen azken partidan lehiaketaren logotipoa ez eramateagatik. Bata, hiru puntuko galera —18 puntu izango lituzke orain, 21 izan beharrean—; eta bigarrena, isun ekonomikoa, 602 eta 3.006 euroren artekoa, lehiaketako 88. artikuluaren arabera. Hain zuzen, Levantek eta Vila-realek ere Realari ezarri dizkioten zigor berberak jaso dituzte, arrazoi beragatik.
Horrez gain, Rayo Vallecano, Betis eta Valentzia ere zigortu ditu epaileak, baina isun ekonomikoa bakarrik jarri die, «aurrez ez zeudelako jakinarazita», antza.
Realak ez du ebazpenaren inguruko adierazpenik egin oraindik. Klubak hamar eguneko epea du erabakiaren aurkako errekurtsoa aurkezteko.
Bestalde, Realeko akziodunen batzar nagusia azaroaren 14an egingo da, Viktoria Eugenia antzokiko areto nagusian, 19:00etan. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205844/margarethe-von-trotta-inoren-bizitza-kontatzean-ere-beti-txertatzen-duzu-zure-begirada.htm | Kultura | Margarethe von Trotta: «Inoren bizitza kontatzean ere, beti txertatzen duzu zure begirada» | Bilboko Zinebi jaialdiak Ohorezko Mikeldi sariarekin aitortu nahi izan du zinemagile alemaniarraren lan aitzindaria. Gaur jasoko du garaikurra jaialdiaren irekiera ekitaldian, eta haren film bat proiektatuko dute bihar | Margarethe von Trotta: «Inoren bizitza kontatzean ere, beti txertatzen duzu zure begirada». Bilboko Zinebi jaialdiak Ohorezko Mikeldi sariarekin aitortu nahi izan du zinemagile alemaniarraren lan aitzindaria. Gaur jasoko du garaikurra jaialdiaren irekiera ekitaldian, eta haren film bat proiektatuko dute bihar | «Eta honaino, beraz, nire diskurtso feminista; orain hasi gaitezke nire lanari buruz hizketan». Behin eta berriz antzeko galderak erantzutera ohituta daudenen soltura alai horrekin apartatu du gainetik nazioarteko aitortza duen zinema zuzendari izatera iritsi arterainoko borrokaldien zama Margarethe Von Trotta aktore, gidoigile eta zuzendariak (Berlin, 1942), baina trabak argi aitortu ostean bakarrik. «Hainbeste borrokatu dugu... Hasieran ez gintuzten onartzen, kritikariek eta gure gizonezko kideek ez zuten gustuko guk filmak egiterik. Orain normal bilakatzen doa emakumeak zuzendari izatea, eta espero dut egunen batean emakumezko zuzendariak zuzendari deituko dituztela, gizonezko zuzendariak gizonezko zuzendari izendatzen ez dituzten bezala. Oraindik ere mirari txiki baten parekoa baita emakumezkoek filmak egitea, baina aldatu egingo da hori etorkizunean». Eta hori esan ostean egin du txantxa, eta orduan bakarrik.
Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko jaialdiak eman dion Ohorezko Mikeldi saria jasotzeko dago zuzendaria Euskal Herrira, eta haren aitzindaritza lana nabarmendu du horregatik Vanesa Fernandez jaialdiko zuzendariak. «Jarraitu beharreko eredu bihurtu zen mundu osoko emakume zinemagileentzako». Gaur jasoko du garaikurra, Bilboko Arriaga antzokian egingo den irekiera ekitaldian.
1960ko hamarkadan Herbert Achternbusch, Reinhard Hauff eta Rainer Werner Fassbinder zuzendarien aktore kuttunetako bat izan zen Von Trotta, eta, lehenik gidoigile, eta ondoren zuzendari izatera pasatu zen horren ostean. Alemaniako Zinema Berria izeneko mugimenduaren autore nagusietako bat da, adituen hitzetan, eta baita emakumezkoek sortutako zinemagintzaren erreferente handietako bat ere. Veneziako zinema jaialdiko Urrezko Lehoia jaso zuen lehen emakumezkoa izan zen 1981. urtean, esaterako, Die bleierne Zeit filmari esker, eta, hain zuzen ere, lan horren proiekzio berezia antolatu du Zinebik bihar Bilboko Arte Ederren Museoan. Publikoarekin solasean ere arituko da zuzendaria proiekzioaren ostean, eta Helena Taberna zinemagilea izango du alboan horretarako.
Gerra osteko Alemania
Alemaniako Armada Gorriko kide izandako Gudrun Ensslin eta haren ahizpa Christiane Ensslini buruzko kontakizun fikzionatua da filma, eta, benetako izenak erabili beharrean, Juliane eta Marianne deitu zituen pelikulan. «Sasoi garrantzitsu eta larriak izan ziren haiek Alemanian», gogoratu du zuzendariak. «Terrorista deitu zituzten oso ezkerreko talde haiek herrialdea aldatzen saiatu ziren. Christian Ensslin ezagutzeko aukera izan nuen, eta adinkide dudanez, horrek aukera eman zidan haien bidez neure esperientziaz ere hitz egiteko. Oso garrantzitsua eta zirraragarria izan zen topaketa hura, eta gauza asko kontatu zizkidan 1977an lurperatu zuten bere ahizpari eta harekin izan zuen bizitzari buruz. Eta bat-batean sentitu nuen bi emakume horien bidez II. Mundu Gerra ondorengo Alemeniaren historia kontatu nezakeela».
Bi ahizpen arteko adiskidetasuna eta elkar ulertzeko saiakera kontatzen ditu pelikulak, eta, Von Trottak Bilbon esan duenez, Christine Ensslinek bere ahizparen heriotzagatik sentituko dolua eta oinazearekin bat egiteko modua izan zen.
Ingerborg Bachman eta Max Frisch
Von Trottari ezagun zaio emakume historiko esanguratsuen bizitzak filmatzeko zaletasuna. Besteak beste, Rosa Luxembourg (1986), Hildegard von Bingen moja (2009) zein Hannah Arendt pentsalaria (2012) erretratatu ditu bere filmetan, eta iragarri duenez ildo hori izango du bere hurrengo lanak ere. Hiru urtez gidoia lantzen egon ostean, martxoan da Ingerborg Bachmann idazlearen eta Max Frisch idazlearen arteko harremana kontatuko duen filma errodatzen hastekoa.
«Lau urteko bikote harremana izan zuten biek», azaldu du zuzendariak, «baina oso zaila da hori bi pertsona sorkuntza olatu berean ari direnean». Eta bere kasu pertsonala ere aipatu du horren adibide modura. Volker Schlöndorff zinemagilearekin ezkonduta egon zen Von Trotta, izan ere, eta elkarrekin aritu ziren, besteak beste, Die verlorene Ehre der Katharina Blum filma sortzen, 1975ean. Hamar urteren buruan, ordea, bereiztea erabaki zuten. Eta Bachmann eta Frischen ispiluaren bidez kontatu du hori zinema zuzendariak. «Moztu zutenean, Bachmann baino are gazteagoa zen emakume batekin hasi zen Frisch, eta min handia izan zuen idazleak». Onartu duenez, historikoa da filma, pertsonaia historikoak lantzen dituen heinean, baina ez du istorioarekiko identifikaziorik ezkutatu. «Bachmannek babesa nahi zuen, baina, era berean, aske sentitu nahi zuen, oso zaila zen hori sasoi hartan». Eta oraindik ere ez dela erraza esanez borobildu du azalpena, erdi barrez. «Nik neuk horren bila jarraitzne dut orain».
Zinemagilearen begirada
Von Trottaren ustez pertsonaia historikoak filmatzeak ez du zuzendariaren ikuspegia desagerrarazten. «Emakume horiek hilda dude, eta, beraz, nire fantasia, nire sentimenduak proiektatu ditzaket beren bizitzetan eta filmean, eta akaso protagonistak bizirik baleude baino askeago sentitzen naiz horrela». Ezinezkoa da horri ihes egitea, dioenez. «Inoren bizitza kontatzerakoan ere, beti txertatzen duzu zeure burua eta mundua begiratzeko zure modua filmetan, beti zara zu, hori da interesatzen zaidana».
Eta umorea berriz ere, onartu duenez, Alemanian ere behin eta berriz egiten dioten galdera bat uxatzen saiatzeko. Ea egingo ote lukeen Angela Merkel kantziler ohiari buruzko film bat. Kolpean eman du lehen erantzuna: «Ene jainko maitea...». Eta ñabardura gehitu dio gero. «Ez naiz haren soka politikokoa, baina beti esaten dut hildako jendeari buruzko filmak egiten ditudala, eta hura hil artean itxaron beharko dudala, beraz, baina ez dut erraza, bera ni baino gazteagoa delako». |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205845/ramuntxo-camblong-hil-da.htm | Gizartea | Ramuntxo Camblong hil da | Seaskaren sortzaileetako bat izan zen, Euskal Herriko Garapen Kontseiluko lehendakaria, eta EAJren Ipar Buru Batzarreko presidentea, bertzeak bertze. Gaur zendu da, 82 urte zituela. | Ramuntxo Camblong hil da. Seaskaren sortzaileetako bat izan zen, Euskal Herriko Garapen Kontseiluko lehendakaria, eta EAJren Ipar Buru Batzarreko presidentea, bertzeak bertze. Gaur zendu da, 82 urte zituela. | Seaskaren eta Elkar argitaletxearen sortzaile; EKEko, Euskal Herriko Garapen Kontseiluko eta EAJren Ipar Buru Batzarreko presidente; Angeluko zinegotzi; euskaltzain urgazle; Euskaldunon Egunkaria-ko administrazio kontseiluko kide; kooperatiben elkarte anitzen sortzaile eta kide; Eusko Jaurlaritzaren Euskararen Aholku Batzordeko kide... Ipar Euskal Herrian euskalgintzan, euskal kulturaren alde, kooperatibismoan eta politikan jarduera handia eta zabala eduki zuen Ramuntxo Camblongek. Gaur zendu da, 82 urte bete berriak zituela.
Camblong Makean sortu zen (Lapurdi), 1939ko azaroaren 11n, eta, Haritza Camblong semeak nabarmendu duenez, «afrikar erran zuhurrak» dioena aplikatu zuen haren bizitza osoan zehar: «Bakarrik fiteago goaz, bainan elgarrekin urrunago». Hala, egitasmo ugaritako sustatzaile eta parte izan zen Ramuntxo Camblong, bertze hainbat eta hainbat herritarrekin batera.
Camblongek ingeniaritza ikasketak egin zituen Parisen eta Angersen (Frantzia), eta Hazparneko San Josepe lizeoko (Lapurdi) irakaslea izan zen 1966tik 1975era bitartean. Jardun hori utzita, Milafrangako (Lapurdi) Copelec kooperatibako sortzaileetariko bat izan zen 1975ean, eta 1998ra arte kooperatibako zuzendari aritu zen. Ondotik Sokoa enpresako kanpo harremanez arduratu zen, 2002an erretreta hartu zuen arte.
Garai horretan guzian lan profesionalarekin batera uztartu zuen lan militantea. Euskalgintzan eta kulturan, 1969an Seaska Ipar Euskal Herriko ikastolen elkarteko sortzaileetako bat izan zen, eta 1977an Elkar argitaletxearen sustatzaileetako bat. Horrez gain, Euskal Herriko Kultur Zentroko lehendakari aritu zen 1984tik 1988ra, eta EKE Euskal Kultur Erakundeko buru 1990etik 1994ra. Herria eta Jakin aldizkarietan artikuluak idatzi zituen, baita Euskaldunon Egunkaria-n ere.
Politikagintzan, abertzaletasunari lotuta egon zen, eta, azken hamarkadotan, EAJri. Enbata mugimenduan egin zituen lehen urratsak, 1963tik 1974ra, zuzendaritza batzordeko kide gisa; EA Eusko Alkartasunako kide izan zen 1986tik 1994ra; ondotik lau urtez Euskal Herriko Garapen Kontseiluko lehendakaria izan zen, eta 1997 bukaeratik aitzinera EAJko kide egin zen. Angeluko (Lapurdi) zinegotzi lanetan ere aritu zen, eta, horren bidez, Euskal Kosta-Aturri Elkargoko delegatu izendatu zuten 2001etik 2008ra. 2004tik 2008ra, berriz, EAJren IBB Ipar Buru Batzarreko presidentea izan zen. Udalbiltzako zuzendaritzan ere parte hartu zuen.
Alderdian ezagutu zuen Camblong zena Peio Etxeleku gaur egungo EAJren IBBko presidenteak. «Alderdian sartzeko idatzi nuen gutuna berak erantzun zidan»; hamar urtez aritu ziren elkarrekin. «Erran nezake egiazko abertzale bat zela. Bere herria bihotzez maite zuen», adierazi du: «Aurpegi anitzeko pertsona zen, biziki osoa: lantegi burua, zientifikoa, kultura gizona, lurralde garatzailea eta politika arduraduna. Ukan ditu anitz bizi». EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek, berriz, «gauza guztien gainetik», «gizon ona» zela nabarmendu du: «Bizitza oparoa izan zuen Ramuntxok, eta, berari esker, bere inguruan egon ginenok ere are oparoagoa izan genuen gurea».
Kooperatibismoa ipar
Copelec kooperatibako sortzaile eta zuzendaria izanik, kooperatibismoa sustatzeko hainbat egitasmo bultzatu zituen Camblongek, halaber. Partzuer elkartearen sortzaileetako bat izan zen 1974an, erraterako: Ipar Euskal Herrian kooperatibak sustatzea zen asmoa, eta hortik sortu zen Copelec kooperatiba bera.
1980an, Herrikoa arrisku-kapital sozietatea sortzen aritu zen, eta Akitaniako kooperatiben SCOP batasuneko lehendakari eta Akitaniako lurraldeko batzorde ekonomiko eta sozialeko kide izan zen 1986tik 1996ra. Era berean, Iparraldeko Kooperatiben Batasuneko sortzaileetariko bat ere izan zen. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205846/frantziak-abenduaren-12ari-eutsi-dio-hirugarren-independentzia-erreferenduma-egiteko.htm | Mundua | Frantziak abenduaren 12ari eutsi dio hirugarren independentzia erreferenduma egiteko | Kaledonia Berriko independentistek data atzeratzeko eskatu zuten, osasun krisia dela eta. Parisen erantzuna ikusirik, galdeketan ez parte hartzera deitu dute. | Frantziak abenduaren 12ari eutsi dio hirugarren independentzia erreferenduma egiteko. Kaledonia Berriko independentistek data atzeratzeko eskatu zuten, osasun krisia dela eta. Parisen erantzuna ikusirik, galdeketan ez parte hartzera deitu dute. | Irudia esanguratsua izan da: ekialdeko kostako Ponerihouen herri independentistan zegoela, eta UC Kaledoniar Batasuna indar subiranista garrantzitsueneko idazkari nagusi Pierre-Chanel Tutugoro aurrean zuela, Frantziako Goi Komisario Patrice Faurek jakinarazi du Parisek deskolonizazio prozesuko hirugarren erreferendumaren datari eustea erabaki duela, galdeketa atzeratzeko arrazoirik ez dagoela argudiatuta. Hortaz, aurreikusi bezala, bozketa erabakigarria hilabete barru egingo dute, abenduaren 12an; oraingoan, baina, aldaketa nagusi batekin: galdeketa horretan ez parte hartzera deitu dutela indar, mugimendu eta sindikatu independentistek.
Datorren hilabeteko erreferenduma Kaledonia Berriko deskolonizazio prozesuko azken pausoa izango da, eta 1998an adosturiko Noumeako Akordioak indarrean egoteari utziko dio. Saio erabakigarria izanik ere, Frantziatik ateratzearen aldekoek data atzeratzeko eskatu zioten Parisi, koronabirusaren pandemiak kanpaina egiteko modua baldintzatu diela argudiatuta.
Frantziako Gobernuak, baina, azken independentzia erreferenduma egiteko nahikoa berme daudela uste du, Goi Komisarioak azaldu moduan, «osasun egoera nabarmen hobetu» delako. Azken datuen arabera, Kaledonia Berrian 267 lagun hil dira, intzidentzia tasa 120 da, eta biztanleen %60k txertoaren bi dosiak hartuak dituzte; nahikoa arrazoi, Parisen iritziz, datorren hilabeteko datari eusteko.
Independentistak, ordea, ez dira iritzi berekoak, eta orain arte bi argudio nagusi eman dituzte beren jarrera azaltzeko: batetik, ez dagoela galdeketarako baldintzarik, beren kanpaina atez atekoa delako; eta, bestetik, COVID-19ak eragindako osasun krisiak egoera zaildu duela.
Izan ere, uste dute errespetatu beharra dagoela melanesiar kulturan heriotzari eta doluari egiten zaion lekua, eta horregatik ezin diete botoa eskatu doluan dauden herritarrei —Kaledonia Berriko hildakoen %60 kanakak dira—.
Iragan urriaren 20an jakinarazi zuen FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanaka koalizio independentistak ez zuela bozketan eta kanpainan parte hartuko, baldin eta datari eusten bazitzaion; gerora, iragan asteartean, presioa handitze aldera, Frantziatik ateratzearen aldeko alderdi, mugimendu eta sindikatu guztiek jarrera bera helarazi zuten, elkarrekin egindako agerraldi batean.
Independentisten eskariak, baina, ez du baiezkorik jaso, eta, gaur ere, Faureren iragarpenaren ostean, Daniel Goa UCko presidente eta FLNKSko bozeramaileak berretsi egin du aurrera jarraituko dutela estrategia horretan. Frantziako Gobernuari, berriz, ohartarazi dio datorren hilabeteko erreferendumeko parte hartzeak eta emaitzak zalantzan jarriko dutela galdeketaren zilegitasuna: «Guretzat ez da ezer aldatzen. [Frantziako] Estatuak emaitzaren baliozkotasuna mantentzen badu, ez da era horretara pasatuko. 100 urteko kolonizazioari amaiera eman beharko zaio. Ez gara biolentziara deitzen ari, militanteei etxean gera daitezela baizik».
Hala, Goak oroitarazi du Sebastien Lecornu Frantziaren Itsasoz Haraindiko ministroaren alde bakarreko erabakia izan zela abenduaren 12ko data jartzea —loialistek ahalik eta azkarrena egin nahi zuten—, independentistek 2022 amaieran nahi baitzuten galdeketa hori.
Edouard Philippe lehen ministro zenak 2019ko urrian esandakoa ere ekarri du hizpidera: hirugarren erreferenduma ez zela egingo «2021eko irail erdialdearen eta 2022ko abuztuaren» artean; tartean, 2022ko apirilean, Frantziako presidentetzarako bozen bi itzuliak egingo dituztelako.
Poza loialisten artean
Beste aldean, poza agerikoa izan da Frantzian geratzearen aldekoen artean, Parisek erabakitako dataren aldekoak baitira, eta osasun egoera nahikoa hobetu dela uste baitute haiek ere bai.
Goi Komisarioaren iragarpenaz, indar loialista ia guztiak biltzen dituen Ezezkoaren Ahotsak taldearen kanpainako zuzendari Christopher Gygesek adierazi du «erabat poztu» direla Parisen erabakiarekin, eta, orain, kaledoniarrei «egiazko perspektibak» eskaintzen dizkien bozketan parte hartzeko garaia dela.
Hala, asteotako adierazpenak kontuan hartuta, deskolonizazio prozesuko azken erreferendumeko kanpaina eta bozketa bera independentistarik gabekoa izango da, eta ez dago batere argi zer gertatuko den horren ondoren ere, Frantziatik ateratzearen aldekoek datozen negoziazioetan ez parte hartzeko asmoa ere helarazi baitute.
Izan ere, Lecornuren planaren arabera, Kaledonia Berria trantsizio epe batean egongo da abenduaren 13tik 2023ko ekainera arte. Horretan, Frantziako Gobernuaren asmoa da alde guztiekin eztabaidatzea eta finkatzea zein izango den Ozeaniako uhartediaren estatus instituzionala, gerora beste erreferendum batera eramateko.
Deskolonizazio prozesuko lehen galdeketa 2018an egin zuten, eta bigarrena, iaz; bietan, Frantzian jarraitzearen aldeko jarrerak irabazi zuen, baina kontsulta batetik bestera txikitu egin zen baiezkoaren eta ezezkoaren arteko tartea. Iragan urteko urriaren 4koan, Kaledonia Berriko herritarren %46,74 independentziaren alde agertu ziren; duela hiru urtekoan, berriz, %43,33.
Azken erreferendumeko galdera aurreko bien berbera izango da: Nahi duzu Kaledonia Berriak burujabetza osoa eskuratzea eta independente bilakatzea?. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/205847/ertzaintzako-sindikatu-nagusiak-dei-egin-du-mozal-legearen-erreformaren-aurka-protestatzeko.htm | Politika | Ertzaintzako sindikatu nagusiak dei egin du Mozal Legearen erreformaren aurka protestatzeko | Lege berriak poliziak «herritarren desobedientzia gero eta handiagoaren aurrean babesik gabe» utziko dituela salatu du Ernek | Ertzaintzako sindikatu nagusiak dei egin du Mozal Legearen erreformaren aurka protestatzeko. Lege berriak poliziak «herritarren desobedientzia gero eta handiagoaren aurrean babesik gabe» utziko dituela salatu du Ernek | Ertzaintzako Erne sindikatuak dei egin die bere kideei parte har dezaten mozal legearen erreformaren aurkako protestetan. Gaur plazaratu duen ohar baten bidez, «lege berriak are eta babesgabeago utzi nahi gaitu herritarren desobedientzia gero eta handiagoaren aurrean», adierazi du sindikatuak. Argudiatu dutenez, «ikaragarri» areagotu dira istiluak. Gaineratu dute klase politikoak bazterrean utzi dituela poliziak.
«Gizarte moderno batek gainetik kendu behar ditu iraganeko konplexuak, eta polizia guztiei eman gure lana egiteko behar diren ahalmen guztiak». Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari sostengua eskatu diote ertzainen eta udaltzainen izenean. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205885/hordago-egitasmoa-sortu-dute-nafarroan-zonifikazioa-salatzeko.htm | Gizartea | Hordago egitasmoa sortu dute Nafarroan, zonifikazioa salatzeko | Hizkuntza eskubideak aldarrikatu dituzte sustatzaileek, Cortesko adierazpenean | Hordago egitasmoa sortu dute Nafarroan, zonifikazioa salatzeko. Hizkuntza eskubideak aldarrikatu dituzte sustatzaileek, Cortesko adierazpenean | Egitasmo berria sortu dute Nafarroan, euskararen aldeko aldarriei bidea emateko: Hordago! izena eman diote ekinbideari, eta herrialde osoan eragin nahi dute, hegoaldetik iparraldera eta mendebaldetik ekialdera, hizkuntza eskubideak ardatz gisa hartuta. Hain zuzen, hegoaldekoen den herria aukeratu dute aurkezpena egiteko: Cortes.
«Erronka bota nahi dugu, punta batetik bertzera. Foru komunitateko leku, herri, kontzeju, hiribildu eta hiri guztiak zeharkatuz; eta hordago horrek lau haizeetara zabalduko du aurrera urratsak egin nahi ditugula, edozein nafarrek, edonon dagoela eta edonon bizi dela, lurralde osoan euskara ezagutu eta erabiltzeko duen eskubidea praktikan jartzea eragozten duten oztopo guztiak kentzeko», irakur daiteke elkartearen sortze-agirian, Cortesko adierazpena izena eman dioten horretan, alegia.
Hizkuntz eskubideak bermatze aldera, Euskararen Legeak ezarritako zonifikazioa «oztopo handia» dela uste dute Hordago egitasmoaren sustatzaileek: «Zonifikazio hori bidegabea zen duela lau hamarkada, eta orain, gainera, anakronikoa ere bada». Banaketa administratibo hori «diskriminazio, desberdinkeria eta desadostasun iturri» dela adierazi dute.
Horri aurre egite aldera, «hordago handira» jo nahi dute Cortesko adierazpenaren sinatzaileek: «Justizia nahi dugu, Nafarroan inongo bereizkeriarik egon ez dadin, ezta arrazoi linguistikoengatik ere. Denok berdinak izanen garen lurralde batean bizi nahi dugu: berdinak betebeharretan, berdinak eskubideetan, Nafarroako zein eremutan gauden kontuan hartu gabe».
Erakunde sortu berriaren arduradunen esanetan, errealitate soziolinguistikoa ezin da aitzakia izan hizkuntza eskubideak murrizteko: «Euskara dakiten pertsonen kopurua txikia izateak ez du zilegitasunik ematen beren eskubideak urratzeko. Eskubideak pertsona guztiei dagozkie leku guztietan. Eta, horregatik, justiziagatik, eskatzen dugu euskaraz bizi nahi duten pertsonak ez ditzatela tratatu bigarren mailako herritarren gisara».
Nafarroan, euskarak eta gaztelaniak «parez pare» egon beharko luketela aldarrikatu dute, gainera: «Guk, Cortestik, Nafarroako hegoaldetik, aldarrikatzen dugu bi hizkuntzek parez pare egon behar dutela, eta halaxe izan behar dutela tratatuak; ez bata goian eta bertzea behean, baizik eta parean. Euskara Nafarroako nortasunaren berezko parte da, bere izatearen eta bertakoen zati bat, ezin baita bata bertzea gabe ulertu, euskararik gabe Nafarroa, Nafarroarik gabe euskara».
Horregatik, zonifikazioari «hordagoa jo» nahi diotela esan dute agiria sinatu duten eragile eta norbanakoek, «karta onak» dituztela sinetsita: «Bereizkeriarik, segregaziorik edo eskubideen urraketarik gabeko etorkizuna irabazi nahi dugu. Euskaraz bizi, euskaraz lan egin, euskaraz jokatu eta euskaraz maitatu nahi duten nafarrek halaxe egitea posible izanen duten etorkizuna. Lurraldea eta gizartea zatikatuta izanen ez diren etorkizun bat. Beraz, gaur hordagoa jotzen diogu Nafarroako euskararen zonifikazioari».
Azkenik, dei egin diete Nafarroako udalerri guztietako biztanle eta alor guztietako eragileei, Cortesko adierazpenarekin bat egin dezaten: «Animatzen ditugu eskaera hau beren esparruetan zabal dezaten, eta osa dezaten beren ikuspegitik eta beren eskaerekin». Datozen hilabeteetan, gainera, «ekintza eta mobilizazio gehiago» izanen direla iragarri dute, eta horietan parte hartzera dei egin diete herritarrei. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205886/pentsiodunak-karrikara-atera-dira-hego-euskal-herrian-legearen-erreformaren-kontra.htm | Ekonomia | Pentsiodunak karrikara atera dira Hego Euskal Herrian, legearen erreformaren kontra | Manifestazioak egin dituzte Espainiako Gobernua prestatzen ari den pentsioen erreforma geldiarazteko. Gasteizen, Iruñean, Eibarren eta Donostian eguerdian egin dituzte mobilizazioak, Bilbon arratsaldean. | Pentsiodunak karrikara atera dira Hego Euskal Herrian, legearen erreformaren kontra. Manifestazioak egin dituzte Espainiako Gobernua prestatzen ari den pentsioen erreforma geldiarazteko. Gasteizen, Iruñean, Eibarren eta Donostian eguerdian egin dituzte mobilizazioak, Bilbon arratsaldean. | Luze da pentsiodunen borroka honezkero, eta hitzordu inportantea izan dute gaurkoa: Hego Euskal Herriko pentsiodunen elkarteek kaleak hartu dituzte pentsioen legearen erreformaren kontrako mezuak ozen aldarrikatzeko. Mobilizazio jendetsuak izan dira oro har; Iruñekoan, esaterako, 700 bat lagunek egin dute bat martxarekin. Iruñean ez ezik, Gasteizen, Eibarren, Donostian eta Bilbon ere aditu dira pentsioen murrizketaren kontrako mezuak.
Bilbon jendetza batu da manifestazioan, Moyua plazatik udaletxerainoko ibilbidean, pankarta nagusiaren atzean: Murrizketarik ez, pentsio publikoak eta duinak bai. Gutxieneko pentsioa 1.080. Manifestazioa hasterako jadanik entzun zitezkeen manifestarien oihuak, eta bizia eta zaratatsua izan da azkenera arte. Bozgorailu eta pankarta propioak eraman dituzte deialdira mugimenduaren lekuan lekuko taldeek, eta hamaika aldarrikapen eta lelo oihukatu dituzte: «Publikoa dena ez dago salgai», «Hilabete amaierara ez heltzea terrorismoa da» eta «Pentsionistak aurrera», besteak beste.
Espainiako Gobernuak egin asmo duen pentsioei buruzko lege proposamena izan zen atzoko mobilizazioen jomuga nagusia, halere, eta erreforma bertan behera uzteko eskari zuzena egin dute manifestazio amaierako irakurketan. Pentsiodunen mugimenduko kideen ustez, murrizketak ekarriko ditu lege berriak, eta horregatik egin dute hura geldiarazteko deia. Espainiako Gobernuari, Madrilgo kongresuan ordezkaritza duten alderdi politikoei, eta Euskal Herriko erakundeei helarazi diete mezua. «Ken dezatela».
Bi helburu nagusi ditu erreformak, gaur salatutakoaren arabera: 2011ko eta 2012ko erreformek ezarritako «murrizketei eustea», batetik; eta «denbora gehiagoz lan egitea eta pentsio gutxiago kobratzea», bestetik. Pentsiodunen mugimenduaren hitzetan, «iraupeneko laguntza sistema bat» bilakatu nahi du Madrilek pentsio sistema publikoa, pentsio plan pribatuak sustatzeko. Kotizazioak kalkulatzeko erabiliko den indizea moldatzeko asmoa ere azaldu du Espainiako Gobernuak, eta pentsioen kalterako izango da hori ere, manifestazioa deitu dutenen irakurketaren arabera. «Lege proiektuaren pentsioak goratzeko indizea iruzurra da, eta ez du bermatzen pentsioen erosteko ahalmena».
Pentsionisten kalkuluen arabera, indize berriarekin urteroko KPI indizearekin alderatuta, aurten eta hurrengo urtean, %3 eta %2,4 murriztuko ditu kotizazio peko pentsioak, eta gutxieneko pentsioak, hurrenez hurren. «Iraunkortasun faktorea ez da indargabetuko, eta, besterik gabe, izena aldatuko zaio, pentsioak murrizten jarraitzeko».
Duela lau urte hasi ziren mobilizatzen, eta orduko eskari berberei eusten dietela nabarmendu dute. «Ez dugu onartuko eskatzen ditugun premiazko aldarrikapenak jasotzen ez dituen erreformarik». Besteak beste, ondorengoak dira eskari horietako batzuk: 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzea, 1.200 euroko lanarteko gutxieneko soldata adostea, eta alargunei pentsio osoa jasotzeko aukera aitortzea.
Alor publikoaren defentsa egin beharrean, gehien dutenen alde aritzea ere aurpegiratu diete agintariei. «Murrizketak gure bizi-baldintzak okertzen ari dira, eta gobernuek politika fiskalak ezartzen dituzte, gehien dutenei mesede egiten dietenak». Eta zerbitzu publikoak murriztu bitartean, banku zerbitzuen prezioak igotzea ahalbidetzea ere aurpegiratu diete gobernuei, «gutxi batzuen onurarako».
Dimisio eskaria Jendetsuak izan dira eguerdiko mobilizazioak ere. Iruñean, esaterako, 700 manifestari inguru bildu dira, eta Gasteizen, «Escriva, dimisioa!», izan da oihukatutako leloetako bat, Espainiako Gizarte Segurantza ministroari erreferentzia eginez. Oihartzuna izan du eskari horrek beste mobilizazioetan ere.
Orain arteko eskari zehatzei eusteko asmoa du pentsionisten mugimenduak etorkizunean ere. Mobilizazioekin jarraitzeko asmoa azaldu dute, eta abenduaren 1erako deitutako mobilizazioekin bat egitera deitu dituzte herritarrak. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205887/txuri-urdinek-garaipen-handia-lortu-dute-azken-unean.htm | Kirola | Txuri urdinek garaipen handia lortu dute azken unean | Nerea Eizagirrek 93. minutuan penaltiz sartu du golak Realeko jokalariak Espainiako Futbol Federazioaren ikurra eraman dute elastikoan, baina estali egin dute. Gainera, bi taldeetako jokalariak 30 segundo geratu dira, liga profesionalizatzeko bidean izandako etena salatzeko. | Txuri urdinek garaipen handia lortu dute azken unean. Nerea Eizagirrek 93. minutuan penaltiz sartu du golak Realeko jokalariak Espainiako Futbol Federazioaren ikurra eraman dute elastikoan, baina estali egin dute. Gainera, bi taldeetako jokalariak 30 segundo geratu dira, liga profesionalizatzeko bidean izandako etena salatzeko. | Oraindik luzea da liga. Baina Reala partidaz partida erakusten ari da benetako hautagai dela Txapeldunen Ligan sartzeko. Natalia Arroyoren taldeak balio handiko garaipena lortu du Atletico Madrilen zelaian. Balio handikoa arrazoi askorengatik. Lehenik, horri esker Realak sendotu egin duelako bigarren postua; bigarrenik, espainiarrak aurkari zuzenak direlako Txapeldunen Ligara sailkatzeko lehian; hirugarrenik, buruz buru eta sendo lehiatu delako ligako talderik indartsuenetako baten kontra; eta, laugarrenik, azken unean gertatu delako, min gehien egiten duenean. Gola penaltiz izan da, 93. minutuan, eta Nerea Eizagirrek sartu du.
Aldarrikapenaren garaipena ere izan da gaurkoa. Hala hasi baita. Txuri-urdinei hiru puntuko zigorra jarri zien atzo Espainiako Futbol Federazioak, haren ikurra ez jartzeagatik elastikoan, baita zigor ekonomikoa ere. Realeko jokalariek hori salatzeko keinua egin dute neurketa hasieran. Ikurra eraman dute elastikoan, baina eskuarekin tapatu dute. Beste aldarrikapen bat ere egon da. Izan ere, jardunaldi honetako partida guztietan bezala, bi taldeak 30 segundoz geratu dira neurketa hasieran, liga profesionalizatzeko bidean izaten ari den etena salatzeko.
Behin hori eginda, bete betean hasi da neurketa. Hasieratik lehiakor aritu dira txuri-urdinak, eta sufritzen jakin dute hala egin behar zutenean. Atletico Madrilen ahalmen fisikoa handia da, eta hori baliatzen du partidaren agintea izan, eta aurkaria atzean sartzeko. Are gehiago etxean jokatzen duenean. Ludmila Da Silva aurrelariaren abiadurak min handia egin ohi izan dio Realari. Gaurkoan ere sortu du arriskua, eta izan du bere taldea aurreratzeko aukeraren bat, baita Deyna Castellanosek ere. Baina Ana Tejadak eta Ane Etxezarretak ondo eutsi diete. Realak ere sortu behar zuen arriskuren bat etxekoak deseroso sentiarazteko. Atzean ondo aritzearekin ez da nahikoa halako taldeen aurrean. Horixe egin dute Iris Arnaizek eta Gaby Garciak. Baina ez dute asmatu. Lola Gallardo etxekoen atezainak gelditu onak egin dizkie. Horiek izan dira lehen zatian Realak izandako minuturik onenak: 15. eta 30. minutuen artekoak. Azken txanpan berriz ere eusten jakin dute txuri-urdinek.
Hasi bezala amaitu da lehen zatia: 0-0. Bigarrenean Atletico Madril agindu egin du. Elene Lete txuri-urdinen atezainak pare bat gelditu on egin ditu. Lete atera itzuli da, azken neurketak Adriana Nanclaresek jokatu ostean. Estutzen ari ziren etxekoak, eta taldearen defentsako lana sendotzeko Iraia Iparragirre eta Izarne Sarasola zelairatu ditu Arroyok. Helburua lortu du. Realak lehiakor segitu du, hortzak ondo estutuz, eta partida 0-0 amaituko zela zirudienean iritsi da Sanni Franssiri egindako penaltia. Nerea Eizagarriek ez du huts egin, eta txuri-urdinak hiru puntuak zakuratuta bueltatu dira etxera. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205888/migratzaile-siriar-baten-gorpua-topatu-du-poliziak-polonian-bielorrusiako-mugatik-gertu.htm | Mundua | Migratzaile siriar baten gorpua topatu du Poliziak Polonian, Bielorrusiako mugatik gertu | Iturri ofizialen arabera, jada 11 dira Bielorrusiaren eta EBko mugaren artean hildakoak, migrazio krisia piztu zenetik. Putinek Mendebaldeko herrialdeak jo dituen krisiaren erantzuletzat | Migratzaile siriar baten gorpua topatu du Poliziak Polonian, Bielorrusiako mugatik gertu. Iturri ofizialen arabera, jada 11 dira Bielorrusiaren eta EBko mugaren artean hildakoak, migrazio krisia piztu zenetik. Putinek Mendebaldeko herrialdeak jo dituen krisiaren erantzuletzat | Siriako gazte baten gorpua topatu dute Polonia ekialdeko Wolka Terechowska herrian, baso batean, Bielorrusiako mugatik oso gertu, Poliziak jakinarazi duenez. Beraz, iturri ofizialek jakinarazitakoa kontuan hartuz, jada 11 dira Bielorrusiak Poloniarekin, Lituaniarekin eta Letoniarekin, EB Europako Batasunarekin, alegia, dituen mugetan migrazio krisia piztu zenetik bi aldeetan hildako etorkinak. Bruselaren arabera, Minskek sortu du krisi hori. Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak, baina, akusazio hori egiaztatu dezaketen «frogak» eskatu dizkio EBri, Errusiako hedabide batek gaur kaleratutako elkarrizketa batean.
Poloniako hedabideek kaleratu dutenez, 20 urte zituen hildakoak. Poliziak ohar batean adierazi du ezin izan dutela argitu heriotza zerk eragin zion. Poloniako mugazainek esan du azken 24 orduetan 219 papergabe ahalegindu zirela Bielorrusiatik muga zeharkatzen; Lituaniakoek ere eman dute zenbaki bat: 144 saiatu ziren gauza bera egiten. Varsoviarentzat, Bielosurriako polizia indarrek bultzatzen dituzte horretara.
Tentsioak nabarmen egin du gora, azken astean, batez ere Polonia eta Bielorrusia arteko mugan. Mariusz Kaminski Poloniako Barne ministroak RMF irrati pribatuan gaur nabarmendu zuenez, 1.500 bat pertsona daude mugako kanpalekuetan, Hrodna (Bielorrusia) inguruan, eta iruditzen zaio zenbaki horrek goraka jarraituko duela. Baldintza oso kaskarretan bizi dira han kanpatuta dauden errefuxiatuak —gehienak Irak eta Siriakoak dira—.
Gainera, oraindik negua izan ez arren, urteko sasoi honetan tenperaturak nekez igotzen dira 0 gradutik eremu horretan. Horrek are gehiago zaildu du egoera, eta Poloniak, Lituaniak, Letoniak, Estoniak eta Austriak eskatu diete nazioarteko giza eskubideen aldeko taldeei laguntza humanitarioa emateko eta osasun arreta eskaintzeko Bielorrusiako mendebaldeko mugan dauden migratzaileei.
Vladimir Putin Errusiako presidentea auziaz mintzatu da, gaur, Errusiako telebista publikoan, eta Mendebaldeko herrialdeak jo zituen krisiaren erantzuletzat. «Ez da ahaztu behar nola hasi ziren migratzaileen krisiak. Bielorrusiak eragin zituen? Ez, Mendebaldeko herrialdeek sortutako arrazoien bide gertatu ziren».Eta Putinek aipatu zituen, besteak beste, Iraken eta Sirian aurrera eramandako operazio militarrak. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205889/bera-berari-asko-zaildu-zaio-europan-segitzea.htm | Kirola | Bera Berari asko zaildu zaio Europan segitzea | Partida bikain hasi arren, sei golen aldez galdu dute donostiarrek Errumanian, bigarren zatian aurkariaren defentsa gainditzeko zailtasunak izan eta gero. Hurrengo larunbatean erabakiko da kanporaketa, Donostian. | Bera Berari asko zaildu zaio Europan segitzea. Partida bikain hasi arren, sei golen aldez galdu dute donostiarrek Errumanian, bigarren zatian aurkariaren defentsa gainditzeko zailtasunak izan eta gero. Hurrengo larunbatean erabakiko da kanporaketa, Donostian. | Bera Berak sei golen errentari eman beharko dio buelta datorren larunbatean, Europako ligan jarraitu nahi badu. Donostiarrek 34-28 galdu dute Ramnicu Valcearen kontra, txapelketako hirugarren kanporaketako joanekoan. Imanol Alvarezenek ezin izan dute egindako partida hasiera ona baliatu, eta bigarrenean trabatu egin dira aurkariak ezarritako 5-1eko defentsaren aurrean. Horrenbestez, asko zaildu zaie kanporaketa.
Bi dira Bera Bearen oinarria: defentsa eta kontraerasoa. Bada, partidako lehen minutuetan bikain aritu dira defentsan donostiarrak. Horren adierazle, lehen hamar minutuetan hiru gol baino ez dituzte egin etxekoek. Hori Europan ez da erraza. Atzean hain ondo egoteak, patxada eman dio erasoan Alvarezen taldeari, eta Esther Arrojeriak gidatuta oso ondo aritu da. 15. minutuan, sei golen errenta zuen: 5-11. Baina minutuak aurrera joan ahala partida aldatzen joan da, eta etxekoak esnatzen hasi dira. Horretarako hainbat gako egon dira. Batetik, etxekoek buruz buruko defentsa egin diote Arrojeriari, donostiarren erasoko jokoak zuen argitasuna itzali nahirik. Bestetik, atezaina aldatu du Valceak, Isabell Roch kantxaratuz. Alemaniarrak hainbat gelditu egin ditu segidan. Gainera, erasoan, errumaniarren izarretako bat agertzen hasi da: Irina Glibko.
Bera Berak hainbat minutu eman ditu golik sartu gabe, eta erasoz eraso etxekoak aldea murrizten joan dira, 12na berdindu arte. Berriz ia zerotik hasi behar. Alvarezek zerbait aldatu beharra zuen, batez ere erasoan. Emma Boada atera du, Arrojeriarekin batera taldea gidatzeko, eta jokoari argitasun taktiko gehiago emateko. Malena Cavoren gol batek eten du donostiarren lehortea, ohikoa duen ausardiarekin berneraketa bat eginez.
Une garrantzitsua izan da. Izan ere, gai izan dira partidan izan duten lehen txakalaldiari buelta ematen. Horretarako, Valceak azken bizpahiru minutuetan galdutako pare bat baloi inozo baliatu dituzte, eta Sara Gilen bi goli esker atsedenaldira errenta txukun samar batekin joateko modua izan dute donostiarrek: 13-16
Defentsan ezin asmatu, eta erasoan presaka
Bigarren zati hasieran lehendabizikoan aukerarik izan ez duten jokalarien alde egin du Alvarezek: Mirene Moreno, Maria O’Mullony eta Ainhoa Etxeberria, besteak beste. Valcea berriro ere gol batera jarri da: 16-17. Joan-etorriko partida bihurtu da hurrengo minutuetan, kontrolik gabea. Bera Berak patxada eman behar zion norgehiagokari. Maitane Etxeberriak pare bat aukera izan ditu Bera Berak zuen gol bateko errenta handitzeko. Baina hegaletik ez du asmatu. Eta etxekoak aurretik jarri dira berriro: 20-19.
Oraingo honetan, Bera Berak ezin izan du partida onbidera itzuli. Defentsan ez du lehen zatiko sendotasuna erakutsi, eta hori gabe Europan oso zaila da lehiatzea. Kontraeraso dezente ahalbidetu dizkiete errumaniarrei. Horrek ekarri du erasoan presaka jokatzea eta ez asmatzea. Ezin izan du bidea topatu Errumaniako taldearen 5-1eko defentsa hori gainditzeko. Oraingoan Boadari egin diote buruz buruko defentsa.
Zuloa handitzen joan dira etxekoak. Pixkanaka ihes egin dio neurketak Bera Berari, eta maldan gora jarri zaio kanporaketa. Zazpi gol atzetik ere egon da. Azken unean Arrojeriak sartutako gol batek seira murriztu du aldea. Etxerako bidaia luzearen ostean, asteazkenean Gijonen aurkako jokatuko du Bera Berak ligan, eta larunbatean itzulerako neurketa izango du errumaniarren kontra. Zail du sailkatzea, baina balentria handiagoak eginda daude donostiarrak. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205890/eskertuta-eta-irabaziz-esan-du-agur-aimar-olaizolak.htm | Kirola | Eskertuta eta irabaziz esan du agur Aimar Olaizolak | Goizuetakoak omenaldi hunkigarria jaso du herrian, eta azken partida 22-14 irabazita esan du agur. Azken tantoa ezker gantxoz egin du. | Eskertuta eta irabaziz esan du agur Aimar Olaizolak. Goizuetakoak omenaldi hunkigarria jaso du herrian, eta azken partida 22-14 irabazita esan du agur. Azken tantoa ezker gantxoz egin du. | Eskerrak emanez agurtu da Aimar Olaizola, etxean, etxekoen aurrean, eta haren 42. urtebetetze egunean. Goizuetako (Nafarroa) pilotariak azken partida jokatu du, eta hura amaitutakoan erantzi ditu galtza zuriak betirako. Arrasto sakona utzita egin du: 23 urte pasatxo egin ditu profesionaletan, 1.321 partida jokatu, 27 final, eta hamabost txapel irabazi. Haren izena letra larriz azalduko da pilotaren historian. Badoa, eta txapelik handiena jasota doa: jendearen maitasuna. Hark aitortu du duela bi hilabete erretiratuko zuela jakinarazi zuenetik ez dela egon egun bakar bat ez duenik jaso maitasun keinuren bat. Ez zuen halakorik espero, eta oso zoriontsu egin du.
Eta horrek guztiak goia jo du gaur, etxean, etxekoen aurrean. Maitasun festa izan da Argi zuen Olaizolak, baina are eta argiago geratu zaio, ez dagoela etxekoen maitasuna jasotzearen pareko txapelik. Eta hori jaso eta sentitu du. Ametsetako agurra izan da. Ez du inoiz ahaztuko.
Olaizolak berak hala eskatuta, espresuki etxekoentzat antolatutakoa zen haren agurreko jaialdia. Horrela eskertu nahi izan die herrikideei haren pilotari ibilbidean emandako babesa. 17:15ean zen hitzordua, Andres Narbarte Xalto eskolako pilotalekuan. Beste bat da Goizuetako ohiko frontoia, baina jende gutxi sar daiteke bertan, eta oso txiki geratuko zen. Jendetza espero zen. Hala, auzolanean, atondu dute. Itxura ederra zuen.
Jaialdiko lehen partida hasten denerako jendea egon ohi da pilotalekura iritsi gabe. Gaur, ez. Denek izan nahi zuten tokirik onena. Hala, jaialdia hasi baino ordu erdi lehenago jada jendea zegoen ilara egiten. Tartean ziren Baikoko pilotari gehienak, baita zenbait pilotari eta pilotari ohi. Eta horien artean, Juan Martinez de Irujo, Olaizolaren areriorik handiena. Lehia ikusgarria izan zuten biek, baina beti esan dute biek harreman ona dutela. Agerian geratu da. Ilaran zegoen ere Amaia Uitzi goizuetarra. «Guretzat jainkoa da Aimar. Izugarri maite dugu, eta oso harro gaude. Asko eskertzen diogu azken partida herrian jokatu nahi izatea. Lana izan dugu dena antolatzen, baina gustura egin dugu. Merezi du».
Lehen partida hasi orduko beteta zegoen pilotalekua: ia 800 ikusle; Goizueta osoa baino gehiago. Herriko beste pilotari profesionalak, Iker Salaberriak, jaialdiko lehen neurketa jokatuko zuen, eta hori ere amu polita zen. Harentzat izan dira txalo gehienak. Gainera, hark eta Jon Erasunek 18-10 irabazi diete Iraitz Zubizarretari III.ari eta Iker Elizegiri.
Partida amaitu bezain laster hasi da burrunba, eta goia jo du Olaizola kantxara irten denean. Ander Imaz izan du bikotekide, eta Erik Jaka eta Andoni Aretxabaleta aurkari. «Emozionatuta» zegoen Imaz. «Sekulako poza hartu nuen jakin nuenean Aimarren bikotekide izango nintzela haren agurrean. Niretzat, handiena izan da. Ohorea da hemen egotea».
Hasteko, ‘Zorionak zuri’ Jokatzen hasi baino lehen jaso du lehen maitasun keinua Olaizolak. Pilotalekuan bildutakoek zorionak zuri kantatu diote. Jarraian hasi da partida. Goizuetarrak lehiakor izanda utzi nahi zuen, eta oso ondo aritu da. Makina bat tanto lortu diu, eta guztien ondoren sekulako burrunba sortu da. Inoiz ez zuen jokatuko halako babesarekin. Eta dena biribiltzeko, irabazi egin du: 22-14. I kusgarria izan da nola jarraitu duten ikusle guztiek azkeneko tantoa, zutik. Eta Olaizolak erremate ederra jarri dio guztiari, ezker gantxoz tantoa lortuta. Jokaldi klasikoa eginda esan du agur. Ibilbide bikain batek merezi zuen amaiera izan da.
Handik gutxira hasi da omenaldia. Lehenbizi, agurra kantatu eta dantzatu diote. Jarraian, Iturengo eta Zubietako joaldunak sartu dira, eta haiek ere dantzatu diote. Baita ondoren sartu dira herritarrek ere. Zahagi dantza egin diote eta Olaizola bera animatu da dantzatzera. Hamaika oroigarri eta opari eman dizkiote segidan. Unai Miranda Goizuetako alkateak haren ibilbidea goratu du, eta eskertu egin dio azken partida herrian jokatu izana. Ondoren, pantaila erraldoi baten laguntzaz, Manolo Arozena haren osabak hari eskainitako bertsoak kantatu dituzte. Pantaila berean eman dituzte segidan Olaizolaren bizitzaren irudi mordoa. Gontzal Mendibilek Olaizolaren gustuko kanta bat abestu du segidan, eta kantaren erdian azaldu ziren haren emaztea eta lau seme-alabak. Txapela jarri diote, eta elkarrekin entzun zuten kanta. Azkenean, Olaizolak hartu du hitza gero, eta eskerrak eman dizkie guztiei, eta bereziki Josu Apezetxea pilotari zenaren familiari. «Eskerrik asko hemen zaudeten guztioi hau posible egiteagatik. Lehen, zuekin zorretan banengoen, are gehiago orain». Halaxe agurtu da, txalo artean. Mereziak. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205891/otxarkoagan-bikote-bat-hiltzeagatik-itxialdian-dagoen-gazteetako-baten-bila-dabiltza.htm | Gizartea | Otxarkoagan bikote bat hiltzeagatik itxialdian dagoen gazteetako baten bila dabiltza | Zumarragako adingabeen zentroan ari da itxialdia betetzen, eta baimen baten bidez kanpoan ibili eta gero, ez da bueltatu | Otxarkoagan bikote bat hiltzeagatik itxialdian dagoen gazteetako baten bila dabiltza. Zumarragako adingabeen zentroan ari da itxialdia betetzen, eta baimen baten bidez kanpoan ibili eta gero, ez da bueltatu | Ezinegona sortu zuen 2018ko urtarrilaren 18an, adineko bi pertsonaren hilketak, Bilbon, Otxarkoaga auzoan. Indarkeria zantzuekin, kolpeka hilda aurkitu zituzten, etxean. 87 urte zeuzkaten, eta urteak zeramatzaten auzoan bizitzen. Ertzaintzak berehala delinkuentziarekin lotutakoa zuen hipotesi nagusia, eta aurrerago hiru adingabe atxilotu zituzten gertaerarekin lotuta; 14 urtekoak ziren bi, eta 16koa bestea. Adingabeen epaile batek epaitu zituen; seina urteko itxialdia ezarri zien lehenengo biei, eta absolbitu egin zuen hirugarrena. Gaur jakin da, itxialdian dagoen gazteetako bat falta dela Zumarragako Ibaiondo adingabeen zentroan; baimen baten bidez irtena zen, eta ez da bueltatu. Ertzainak bila dabiltza.
Zentroko iturriek aditzera eman dutenez, ezarri zioten itxialdiaren erdia konplitua du gazteak, eta era izan du aurrez ere, iragan hilabeteetan, hainbat baimenen bidez kanpoan ibiltzeko. Aurreko horietan ezarritako epeetan itzuli izan dela adierazi dute, «batere arazorik gabe» ibili dela. Oraingoan, agertu ez dela ikusi dutenean, Adingabeen Fiskaltzari eta Ertzaintzari abisu eman diete, eta gaztearen bila ari dira. Jakinarazi dute ja ez dela adingabea.
Biolentziarekin egindako lapurreta eta homizidioa egotzi zizkien epaileak bi adingabeei, itxialdia ezarri zienean. |
2021-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/205892/cop26ko-akordioan-ez-dute-jaso-ikatza-energia-iturri-gisa-erabiltzeari-uzteko-eskaria.htm | Mundua | COP26ko akordioan ez dute jaso ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria | Indiak azken orduan egindako eskariarengatik aldatu dute testua. Herrialdeei eskatzen diete 2030erako aurreikusita zituzten isurketa helburuak «gainbegiratzeko eta sendotzeko» | COP26ko akordioan ez dute jaso ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria. Indiak azken orduan egindako eskariarengatik aldatu dute testua. Herrialdeei eskatzen diete 2030erako aurreikusita zituzten isurketa helburuak «gainbegiratzeko eta sendotzeko» | Akordioa bozkatua izan aurretik egindako osoko bilkuran azkena hitz egiten izan da Alok Sharma. «Testua inperfektua da», nabarmendu du, gaur, NBE Nazio Batuen Erakundeak klima larrialdiari aurre egiteko Glasgown (Eskozia) urriaren 30etik aurrera eramandako COP26 goi bileraren presidenteak. «Baina adostasuna eta babesa dago. Erantzuten dio [testuak] helarazi dizkiguten espektatiba eta lehentasunei». Ez zekien, ordea, zer gertatuko zen ordubete pasa geroago, akordioa bozkatua izan aurretik. Indiako ordezkariak eskaera bat egin du: itunak jaso zezala ikatza energia iturri gisa «pixkanaka murrizteko» eskaria, eta ez, idatzita zegoen bezala, «erabiltzeari uzteko eskaria». Bi formulazioen arteko aldea handia da, argi dago. Hainbat herrialde haserre agertu dira eskariarekin, eta Sharmak adierazi die ulertzen zituela. «Ulertzen dut zuen atsekabea, baina ezinbestekoa da neurri sorta hau babestea». Eta handik gutxira amaitutzat eman dute COP26, neurri zehatzegirik gabeko akordio batekin.
Ordubete lehenago bozkatua izan zain zegoen akordioarekin alderatuta aditz bat aldatu zuten azkeneko itunean. Eta hori ulertzeko aintzat hartu behar da Txina eta India munduko herrialderik industrializatuenetakoak direla, eta bien artean munduan kontsumitzen den ikatzaren %65 erabiltzen dutela.
Azken orduko aldaketa esanguratsu hori kenduta, itunean ez dago azken egunetan plazaratutako zirriborroekin konparatuta alde handiegirik. Baina badira berritasun gehiago. Izan ere, herrialdeei eskatzen die 2030erako aurreikusita zituzten CO2 isurketen helburuak «gainbegiratzea eta sendotzea» 2022an —aintzat hartuta «herrialde bakoitzaren baldintzak»—, 2050erako deskarbonizazioa lortze aldera. Itunean jasotakoek helburu dute, 2015eko Parisko Hitzarmenean zehaztu moduan, XXI. mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago, industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta.
Erresuma Batuak goi bileraren anfitrioi bezala atzo aurkeztu eta proposatutako testuak jaso zuen ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria —gero aldatua izan dena—. Eta artikulu horretan bada nobedaderik: galdegiten du karbonoa xurgatzeko sistemarik erabiltzen ez duten ikatz azpiegiturak alboratzeko, eta «eraginkorrak» ez diren erregai fosilentzako diru laguntzak amaitzeko, baina «trantsizio bidezko bat egiteko laguntzaren beharra» aitortuz. Hau da, sektoreari laguntzak emango dizkiotela, birziklatu dadin, nolabait esatearren. Nolanahi ere, aintzat hartu behar da akordioan jasotakoak ez direla lotesleak.
2030erako karbono dioxidoaren isuriak %45 murriztu eta «mende erdialde ingururako» karbono neutraltasuna lortzeko helburua ere jaso du akordioak, argitaratutako lehen zirriborroan bezala.
Finantzaketa
Garabidean dauden herrialdeei eman beharreko diru laguntzak ezinbestekoak dira helburu horiek erdiesteko, eta itunean onartzen dute herrialde horiek klima larrialdiak eragindako kolpeei erantzuteko eta egoera berrira egokitzeko herrialde aberatsen aldetik jasotzen duten finantzaketa ez dela aski. Hori dela eta planteatzen die herrialde aberatsei, 2019ko kopuruekin alderatuta 2025erako bikoiztu dezatela, «gutxienez», garabidean dauden herrialdeentzako finantzaketa. Horren harira, eskatzen die «garapenerako bankuei, beste finantza instituzioei eta sektore pribatuari», lagundu dezatela finantzaketa «hobetzen». Joan den azaroaren 3an, goi bilera hasi eta gutxira, deskarbonizazioa finantzatzeko konpromisoa hartu zuten 45 herrialdetako hainbat kreditu instituzio pribatuk.
197 herrialdek parte hartu dute COP26an, eta gaur, herrialde horietako bakoitzeko ordezkariak osoko bilkuran haien iritzia ematen ari zirenean, Frans Timmermans Europako Batzordearen presidenteordeak ere hitza hartu du. «Jainkoarren! Ez ezazue momentu hau hil! Onartu ezazue testu hau, gure seme-alaben eta biloben bihotzetara itxaropena eramateko. Gure zain daude. Ez digute barkatuko huts egiten badiegu». Horrela mintzatu da, apur bat lehenago Txinako ordezkariak akordioari buruzko zalantzak plazaratu dituelako.
G77+Txina taldeko herrialdeak, munduko hego hemisferiokoak, gehiengoa ziren goi bileran —130 egon dira ordezkatuta—, eta talde horretako potentzietako bat da, hain zuzen, India. Iran ere talde horretako kide esanguratsuenetako bat da, eta haren ordezkariak bileran azpimarratu du «erregai fosilen erabilera» beharrezkoa dutela «ekonomia garatze aldera». Ikatza erregai fosil bat da.
Akordioaren berri eman eta berehala iritsi dira aurreneko erreakzioak. Greepeaceko zuzendari Jennifer Morganek ohar batean adierazi zuenez, hitz bat aldatu dute azken unean, baina ezin dute kendu goi bilerak bidalitako seinalea: «ikatza bukatzen ari dela». Hori «inportantea» iruditzen zaio. Laurence Tubiana Parisko Itunaren egile eta Klimarako Europako Fundazioko zuzendaria pozik agertu da, iritzita Parisko Hitzarmenean jasotakoak «funtzionatzen» ari direla eta ikatza testuan dagoela. «Baina asko dago egiteko».
COParen hurrengo aldia, 27.a, Sharm El Sheikhen (Egipto) dira egitekoak, 2022an. |
2021-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/205893/amets-arzallusek-irabazi-du-xilabako-txapela-laugarrenez.htm | Kultura | Amets Arzallusek irabazi du Xilabako txapela, laugarrenez | Amets Arzallusek irabazi du Xilabako txapela, laugarrenez, Miren Artetxerekin buruz burukoa jokatu ondoren. Nork beretik emeanez, final bizia osatu dute sei bertsolariek. Zuzenean ere kontatu du BERRIAk. | Amets Arzallusek irabazi du Xilabako txapela, laugarrenez. Amets Arzallusek irabazi du Xilabako txapela, laugarrenez, Miren Artetxerekin buruz burukoa jokatu ondoren. Nork beretik emeanez, final bizia osatu dute sei bertsolariek. Zuzenean ere kontatu du BERRIAk. | Xilabako laugarren txapela jantzi du Amets Arzallus Antiak. Sekulako jarioa duela behin eta berriz erakutsi du txapeldunak; hizketan ari balitz bezala ekarri du bertsoa goitik behera, errima estuekin ari zela ere. Puntu erantzunetan, esaterako, argi erakutsi du hori. Kartzelakoan ere bertsoaldi biribila utzi du, eta Miren Artetxerekin egindako buruz burukoan biribildu du saioa. Artetxek ere ariketa guztietan utzi du beretik, argudiaketan nola umoretik, kolpe ederrak emanez.
Irakurri gehiago: horrela kontatu du BERRIAk finaleko saioa.
Buruz burukora bidean, lehen bi sailkatuez gain, Odei Barroso eta Maddalen Arzallus nabarmendu dira gehien, eta Maddi Ane Txoperenak eta Patxi Iriartek ere ale ederrak utzi dituzte han-hemenka. Guztien artean, final ederra osatu dute Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Jai-Alai pilotalekuan, 1.200 entzuleren aurrean. Amaieran, Andoni Iturriozek jantzi dio txapela Arzallusi, eta, besteak beste, Ziburun (Lapurdi) trenak harrapatuta hildako migranteak izan ditu gogoan azken agurrean: «Biriatuko mendira lore bat eta musu bi/ beste bat urte osoko bertsozale maite zuri/ muga madarikatu bat erantsi ziguten guri/ jendea han ibiltzen da itolarrian urduri/ zuriak ez baikara beltz, beltzak ez baitira zuri/ har dezadan makila hau ta mugak bihurtu zubi/ Bidasoak ez dezala beste malkorik isuri/ primaderan hiru lore baietz hazi Zibururi».
Zortziko handian hasi dute saio puntuagarria. Afganistango bi emazte gazteren ahotik aritu dira Maddalen Arzallus eta Txoperena. «Haiek ikusi nahi didate bakarrik nere begia/ ta nik etsaien aurrean eman nahiko nuke aurpegia», hasi da Arzallus, eta halaxe eman dio segida Txoperenak, talibanak aipatuz: «Ta manifara joan nahi nuke nahiz ta ez nagoen lasai/ hola bizitza arriskatzen dut, baina bertzela ere bai».
Irakurri gehiago: Bertsolariak eta zaleak elkartasunak loturik
Iriartek eta Artetxek, berriz, eskuin muturreko militante batzuk ikusi dituzte tindaketa faxista bat egiten. Lehen bertsoa eta azkena lotuz, ofizioaren haria ongi josi du Artetxek. Hala hasi da: «Liberté hitza idatzi dute haiei begira ginela/ ta nork erranen zigun aspaldi egun batean horrela/ askatasuna hitza faxista bilakatuko zutela». Lagunaren erantzuna: «Faxisten kontra borrokatuko gira, Miren, biak tinko/ askatasuna ez dugu soilik hitzekin irabaziko». Besterik ez baina, «karrikak geureak» direla kantatuz biribildu du saioa Artetxek: «Egin dezagun zerbait batera, etorri nirekin, Patxi/ liberté hori ezabatu ta askatasuna idatzi».
Ironia finez bete dute Maddalen eta Amets Arzallusek zortziko txikiko ariketa. Lagun batek utzitako etxean dira oporretan, eta haurrak pareta margotzen aurkitu ditu Ametsek; horiek filmatzen ari da Maddalen. Aurrekoen gaiari aipamen eginez ekin dio Maddalenek: «Hara Patxik idatzi du askatasuna/ Amets ez al da hori eskatzen duguna?». «Zeren esan ziguten etortzean hala/ lasai egon gintezen etxean bezala», jarraitu du gero. Ametsek, erantzuna: «Hain zuzen ere hori ari naiz esaten/ nik ez dut nahi etxean hau egin dezaten».
Irakurri gehiago: Artzaina nagusi, Gorka Azkarateren iritzia
Kartzelako lanean bertso ederrak utzi dituzte. Hauxe izan dute bakarkako gaia: «Orain arte, besteen begiradak arranguratu izan zaitu». Transexualitateaz aritzeko baliatu dute batzuek. «Baina berdin zait ni izango naiz orain mutil bat osoa/ eta norbaitek ez badu ulertzen ez da nere arazoa», kantatu du Maddalen Arzallusek. Barrosok, bide beretik, puntu motzak dotore lotuz: «Ta azken aldian burua eta gorputza orain bat gara/ lehen beldurti nenbilen nonbait/ baina gaur egun hori berdin zait/ maite dudalako hara/ nere barne begirada».
Migrazioen eta arrazismoaren ertzetik heldu dionik ere izan da. Halaxe egin dute Amets Arzallusek eta Artetxek, eta lan indartsuak utzi dituzte biek ala biek. Txapeldunaren bigarren bertsoa: «Elkartasun jende eta progresisten elkarte/ denek ustez badituzte bihotz ta borondate/ inertziak begirada mugitzen dien arte». Artetxek, berriz, «beltza nintzela ikusi nuen zuen denen begietan», kontatu du lehen bertsoan, eta hirugarrenean: «Ze arriskua homosexuala, puta, beltza, arabiarra/ aberatsena da arriskutsua den minoria bakarra».
Sabeletik eskuetara
Bizia izan da finala, baita buruz burukoa ere. Seiko motzean, jendea barrez jartzea lortu dute Artetxek eta Arzallusek, estralurtarren begiradatik, gizakien miseriak aletuz. Bakarkakoan, bertso indartsuak kantatu dituzte biek. Hona gaia: «Beste batzuen haurra zure sabelean eraman duzu. Oraintxe, haien eskuetan utziko duzu».
Bangladeshko neska baten bizia xehe deskribatu ondoren, horrela bukatu du Artetxek: «Haurra utzita berriz hartuko dut nire ohe epela/ sabela hutsik nekatuta ta horren triste nagoela/ nire buruari sinestaraziz nire hautua izan dela». Arzallusek, bigarrena: «Ukraniara haurra erostera datoz europar ta gringo/ baina ahalko baldin banu hau ez nuke inoiz egingo». Azkena, berriz: «Agur haur txiki luzea izan zazula bizi jolasa/ eta nik pasa behar izan dudan hontatik ez zaite pasa».
Sailkapena
Amets Arzallus Antia. 1.012 puntu. Miren Artetxe Sarasola. 975 p. Odei Barroso Gomila. 605 p. Maddalen Arzallus Antia. 586,5 p. Patxi Iriart Hiribarren. 562,5 p. Maddi Ane Txoperena Iribarren. 561,5 p. |
2021-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/205923/eneko-agirrezabal-eta-nuria-lugueros-gailendu-dira-behobia-donostian.htm | Kirola | Eneko Agirrezabal eta Nuria Lugueros gailendu dira Behobia-Donostian | Agirrezabal segurarrak 1.01.41eko denbora egin du. Luguerosek, berriz, 1.12.42 behar izan du ibilbidea amaitzeko. | Eneko Agirrezabal eta Nuria Lugueros gailendu dira Behobia-Donostian. Agirrezabal segurarrak 1.01.41eko denbora egin du. Luguerosek, berriz, 1.12.42 behar izan du ibilbidea amaitzeko. | Euskal herritar batek irabazi du Behobia-Donostia lasterketa: Eneko Agirrezabalek, Txindoki Atletismo Taldeko korrikalari segurarrak. Ezustekoa emanda irabazi du, gainera, ez baitzen ageri hautagai nagusien zerrendan. Emakumezkoetan faborito nagusia gailendu da, Nuria Lugueros espainiarra.
Agirrezabaleko Gaintxurizketako gainean jo du erasoa, eta, horri esker, hiru lagunera murriztu da liderren multzoa: Agirrezabal zegoen han, Jaume Leiva eta Alejandro Gonzalezekin batera. Jesus Olmosek harrapatu ditu Mirakruz kaletik behera, eta, azkenean, lau korrikalari horien artean erabaki da garailea, esprintean.
Agirrezabalek Kursaalera iritsi aurretik jo du erasoa, eta aise gailendu da, nahiz eta aitortu duen azken metroak luzeak egin zaizkiola. Helmugan 1.01.41eko denbora egin du. Olmos izan da bigarren, eta Gonzalez hirugarren.
Lugueros, aurkaririk gabe
Emakumezkoetan, berriz, bakarrik helmugaratu da faborito nagusia: Lugueros. 1.12.42eko denbora egin du, eta ia minutu baten aldea atera dio bigarren sailkatuari, Elena Silvestreri (1.13.36)
Iazko etenaldiaren ostean, berriz ere egin da lasterketa aurten, eta, eguraldia lagun, 25.000 lagunek baino gehiagok hartu dute parte. |
2021-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/205924/motogpk-agur-esan-dio-valentino-rossiri.htm | Kirola | MotoGPk agur esan dio Valentino Rossiri | Il Dottore-k gaur jokatu du bere azken lasterketa Valentzian (Herrialde Katalanak). Bederatzi aldiz izan da munduko txapeldun —zazpi aldiz MotoGPn—, eta motoziklismoaren ikur nagusia izan da azken bi hamarkadetan. | MotoGPk agur esan dio Valentino Rossiri. Il Dottore-k gaur jokatu du bere azken lasterketa Valentzian (Herrialde Katalanak). Bederatzi aldiz izan da munduko txapeldun —zazpi aldiz MotoGPn—, eta motoziklismoaren ikur nagusia izan da azken bi hamarkadetan. | MotoGPko zirkuituetan ez da berriz ibiliko Il Dottore. Ez da berriz ikusiko 46 zenbaki horia. Ez ditu lasterketa gehiago irabaziko Valentino Rossik. Italiarrak amaitutzat jo du bere ibilbide oparoa, gaur, 42 urterekin, Valentziako (Herrialde Katalanak) Ricardo Tormo zirkuituan. Hamargarren amaitu du —aurten lortu dituen postuetarik onenetakoan—, baina gutxienekoa izan da hori.
Izan ere, txapeldun handia izateaz gain, motoziklismoak azken bi hamarkadetan izan duen ikurrik handiena da Rossi. Azkarra izateaz gain, karisma handia duelako, eta mundu osoan milaka jarraitzaile dituelako. Garaipen zerrenda oparoa du: bederatzi aldiz izan da munduko txapeldun —zazpi aldiz MotoGPn—, eta 115 garaipen lortu ditu 1996an debuta egin zuenetik, duela 26 denboraldi.
Gaur, Valentzian, aurreikusita zegoenez, hainbat omenaldi egin dizkiote: besteak beste, box batean bildu dituzte munduko txapelketak irabazteko baliatu dituen bederatzi motorrak, grafiti bat egin dute haren aurpegiarekin, eta hark duen VR Academy taldeko kideak Rossiren bereizgarri diren kaskoekin irten dira zirkuitura. Emazteak eutsi dio aterkia lasterketa aurretik, eta besarkatuz agurtu dute elkar, Rossiren azken itzulien aurretik.
Azkena ez da izan Rossiren denboraldirik onena, inondik inora ere —sailkapen nagusian 18. amaitu du—, baina duin amaitzea lortu du gaur. Azken egunetan, ordea, aitortu du baduela hamargarren txapela jantzi ez izanaren arantza; azken aldiz, 2015ean izan zuen gertu, baina azken orduan kendu zion Marc Marquezek. Senidez eta lagunez inguratuta, malko artean agurtu da Il Dottore.
Ibilbide oparoa
Rossiren ibilbidean zehar garaipen gogoangarriak eskuratu ditu 46.ak. Haren hitzetan, garrantzitsuena, 2004 Hegoafrikan lortu zuena: Yamaha markako motor batekin eskuratu zuen lehenengoa izan zen. Izan ere, horren aurretik, Hondako pilotua zen Rossi, baina dena irabazten zuen talde hura utzi egin zuen italiarrak. Askok zorotzat jo zuten.
Etsai eta aurkari asko izan ditu Rossik, belaunaldi ezberdinetakoak: Sete Gibernau, Max Biaggi, Casey Stoner, Jorge Lorenzo, Marc Marquez... guztiekin izan ditu bere gorabeherak, baina gaur gehienak Valentzian izan dira italiarra agurtzeko.
Eta orain, zer? Rossik esan duenez, goitik behera aldatuko zaio bizitza; hasteko, lehen aldiz aita izango delako. Abiadura, ordea, ez du alde batera utziko: automobilismoan murgiltzeko asmoa erakutsi izan du, eta gidarien akademiarekin ere jarraituko du. Pilotu soil bat baino gehiago izan da Il Dottore. |
2021-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/205925/altuna-iiiak-irabazi-du-lau-eta-erdiko-txapela.htm | Kirola | Altuna III.ak irabazi du lau eta erdiko txapela | Final ikusgarria jokatu dute Lasok eta biek, eta une erabakigarrian gehiago asmatu du txapeldunak. Hirugarren txapela lortu du kaiolan, bosgarrena profesionaletan. | Altuna III.ak irabazi du lau eta erdiko txapela. Final ikusgarria jokatu dute Lasok eta biek, eta une erabakigarrian gehiago asmatu du txapeldunak. Hirugarren txapela lortu du kaiolan, bosgarrena profesionaletan. | Historiako pilotaririk handienetako bat erretiratu zela atzo, baina Jokin Altuna ere ez da atzean geratuko martxa honetan. Markak hautsita eta marka utzita agurtu zen kantxetatik atzo Aimar Olaizola, Goizuetan. Ordea, Altuna III.ak ere zenbaki distiratsuak ditu, oraindik 25 urte besterik ez eta. Final ikusgarria jokatu eta Unai Lasori 22 eta 20 irabazi ondotik, lau eta erdiko hirugarren txapela jantzi du amezketarrak, profesionaletako bosgarrena. Lehen zatian nagusi izan eta gero, bigarrenean dezente sufritu behar izan du txapeldunak, baina une erabakigarrian ez du hutsik egin. Kasik galduta ere izan du uneren batean, baina txapeldun izaerak halakoetarako balio du. Negar malkotan, hunkituta agertu da txapela jantzi berritan. «Izugarri pozik nago. Nire gertukoek bakarrik dakite zenbat lan egin behar izaten dudan halako egunak bizitzeko, eta haiei eskaintzen diet txapela. Oso final gogorra izan da, estua, baina indarra eman digu harmailak beteta ikusteak. Zoriontsu sentitzen naiz».
Neurketa hasi aurretik sumatzen zen giro berezia harmailetan, Altunak esan bezala, aspaldiko partez publikoarekin jokatu baita finala. Pilotazale gazteak izan dira nagusi, batez ere goiko harmailetan, eta ozen animatu dute pilotari bat zein bestea. Hasieran, boxeolariak balira bezala aurkeztu dituzte pilotariak: argiak itzali eta ilunpetan kantxaratu da Altuna III.a errebote aldetik. Laso aurreko hormatik sarrarazi dute, hori ere ilunpetan. Sekula ikusi gabeko final hasiera osatu dute.
Horrek urduritasuna areagotuta edo, ez du behar bezala hasi neurketa Lasok: lehen sakea luzeegi atera du. Hurrengo tantoan, ordea, argi utzi dio Altunari ez ziola ezer oparituko, eta amorruz ospatu du. Lehen tantoetako urduritasunak alde batera utzita, Altunak hartu du neurketaren kontrola. Haren erritmora ibili da Laso alde batera eta bestera. Amezketarrak jo du musika, eta dantzan ibili da Laso. Lehen zati luzean aipagarria izan da txapeldunak nola aurkitu dituen kantxako bazterrak. Batez ere, pilota ezker hormara bideratuta egin du min.
Aurreneko atseden luzetik bueltan, nafarra erasokorrago kantxaratu da, eta 13-14 aurretik jartzea lortu du. Jon Mariezkurrena aholku emailearekin eta enpresako kideekin batera, taktika aldatzea erabaki du Baikoko pilotariak, eta asmatu du. Hazi egin da, eta sakea bera ere konfiantza handiagoarekin egin du. Hortik etorri da bere hobekuntza. Pilotek distira apur bat galdu dutenean, erosoago jokatu ahal izan du Lasok. Tanto ikusgarriak egin ditu. Harekin batera, zaleak ere gora etorri dira. Tentsioa eta urduritasuna areagotzen hasi dira Bilboko Bizkaia pilotalekuan.
Etenaldia
Dena aurka zuenean ere, ordea, ez du amore eman Altunak, eta Lasoren bolada moztea lortu du (16-15). Tantoak gogortu egin dira, eta nekea ere hasi da agertzen. Horrela, tanto ikusgarriak tarteko, 19-19ra arte. Orduan, protagonismoa harmailetara joan da: finala eten dute, ikusle asko musukorik gabe zeudelako. Bozgorailuetatik esan eta esan ari ziren musukoa janzteko, baina pilotazale askok kasurik egin ez eta, finala eten dute. Koronabirus garaiaren kontuak. Bi pilotariak haserre erretiratu dira aldageletara, unerik erabakigarrienean agertu dutelako halako zorroztasuna. Altuna kritiko mintzatu da. «Lehenago ere musukorik gabe egongo ziren jarraitzaile horiek, eta finala une horretan moztea errespetu falta galanta da gurekiko».
Zorionez, etenaldiak ez du iraun hiru minututik gora, nahiz eta finalistak jertsea jantzita berotzen aritu diren, eta hortik amaierara artekoa ikusgarria izan da. Tanto bakoitza hil edo bizikoa izan da, eta Altunak gehiago asmatu du. Hogeinakoan tantoa ia egina izan du Lasok, baina erabakiarekin ez du asmatu, eta amezketarrak ez du barkatu. Halako erabakietan ia beti asmatzen du, eta ez da kasualitatea. Azken tantoa sakez eginda, txapela merezita jantzi du Altuna III.ak.
Lasok, berriz, penaz eta tristuraz bukatu du, baina badu pozik egoteko motiborik. Hilabete gutxiren buruan langabeziatik podiumaren bigarren koskara egin du jauzi, eta azaldu du izarren artean baduela tokia. Lau urte pasaren ondoren bere enpresari titulua emateko zorian izan da, baina ezin izan du. «Oso gertu izan dut garaipena, baina azken detaile horietan huts egin dut. Pasatutakoak pasatuta, harro nago finalean maila ona eman dudalako. Orain lanean jarraitzeko garaia da». |
2021-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/205926/txertatu-ez-direnen-joan-etorriak-mugatuko-ditu-austriak.htm | Mundua | Txertatu ez direnen joan-etorriak mugatuko ditu Austriak | COVID-19aren aurkako txertoa hartu ez dutenak lanera, ikastera edo oinarrizko beharrak asetzera soilik atera ahalko dira kalera. Neurriak bihartik aurrera ezarriko dituzte. | Txertatu ez direnen joan-etorriak mugatuko ditu Austriak. COVID-19aren aurkako txertoa hartu ez dutenak lanera, ikastera edo oinarrizko beharrak asetzera soilik atera ahalko dira kalera. Neurriak bihartik aurrera ezarriko dituzte. | Neurri murriztaileak berrezartzeko mehatxua bete egingo du Austriako Gobernuak: bihartik aurrera, COVID-19aren txertoa jasota ez duten austriarrek mugatuak izango dituzte euren joan-etorriak. Zehazki, lanera, ikastera edo elikagaiak eta botikak erostera soilik atera ahalko dira kalera.
Azken asteetan gora egin du kutsatuen kopuruak eta ospitaleetako presioak, eta horregatik hartu du neurri hori gobernuak. Hala azaldu du Alexander Schallenberg kantzilerrak: «Laugarren olatua bi arrazoigatik eragiten ari zaigu: delta aldaeragatik, eta txertaketa tasa txikiagatik». Izan ere, gaur hartutako neurriak Austriako ia bederatzi milioi biztanletik biri eragingo die; herritarren %65 dago txertatuta. Hori «lotsagarria» dela esan du Schallenbergek.
Neurriak, oraingoz, ez die eragingo 12 urtetik beherakoei eta emakume haurdunei, ezta institutuko ikasleei ere.
Gaurkoa ez da Austriak azken egunetan iragarritako neurri bakarra. Izan ere, txertatu gabeko pertsonek joan den azaroaren 8tik dute debekatua jatetxe eta tabernetan sartzea. Neurriak ugaritu egin du txertatu nahi dutenen kopurua, eta joera hori indartzea da asmoa. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205927/poliziak-laquoterrorismotzatraquo-jo-du-atzo-liverpoolgo-ospitale-batean-izandako-bonba-erasoa.htm | Mundua | Poliziak «terrorismotzat» jo du atzo Liverpoolgo ospitale batean izandako bonba erasoa | Bonbak taxi bat lehertu zuen, eta ibilgailuan zen bidaiaria hil egin da eztandaren eraginez. Gidaria, berriz, zaurituta dago. Guztira lau gizonezko dira atxiloturik erasoaren harira. Eraso terrorista bat izan dela iritzita, alerta egoera ezarri dute herrialdean. Hilabetean izandako bigarren erasoa da. | Poliziak «terrorismotzat» jo du atzo Liverpoolgo ospitale batean izandako bonba erasoa. Bonbak taxi bat lehertu zuen, eta ibilgailuan zen bidaiaria hil egin da eztandaren eraginez. Gidaria, berriz, zaurituta dago. Guztira lau gizonezko dira atxiloturik erasoaren harira. Eraso terrorista bat izan dela iritzita, alerta egoera ezarri dute herrialdean. Hilabetean izandako bigarren erasoa da. | Atzo, Euskal Herrian 12:00ak zirenean, auto batek eztanda egin zuen Liverpoolgo (Ingalaterra) Women's Hospital erietxearen aurrean, ospitale guneko aparkalekuan, hain zuzen. Hara ailegatu eta berehala lehertu zen ibilgailua. Autoa taxi bat zen, eta, eztandaren ondorioz, barrenean zen bidaiaria zendu egin da. Halaber, taxiaren gidariak lortu zuen ibilgailutik ateratzea, suak erabat hartu aurretik; zauriturik dago, baina egonkor. Erresuma Batuko Poliziak gaur plazaratu du erasoaren gaineko informazio zabalagoa: baieztatu egin dituzte orain arteko hipotesiak, eta, hala, eraso terroristatzat jo dute leherketa. Hain zuzen, terrorismoaren aurkako legea ezarrita, lau pertsona atxilotu dituzte Kensington auzoan. Horietako hiru atzo eraman zituzten atxilo –21 eta 29 urte bitarteko gizonezkoak dira–. Gaur, laugarren atxiloketa bat jakinarazi du Poliziak: 20 urteko gazte bat atzeman dute.
Londresko Poliziaren Terrorismoaren Kontrako Unitateko buru Russ Jacksonek eman du orain arteko ikerketek ondorioztatutakoen berri: ez dute argitu bidaiariak zergatik joan nahi zuen emakumeen erietxera, baina zehaztu dute zeraman lehergailua etxean egina zela. Halaber, atzoko datak gertakariarekin izan dezakeen lotura nabarmendu du Jacksonek. Atzo Oroitzapen Igandea ospatu zuten Erresuma Batuan. Azaroaren bigarren igandean egiten da, Mendebaldeko frontean Lehen Mundu Gerraren amaiera ekarri zuen 1918ko azaroaren 11ko armistizioa gogoratzeko. Leherketa ospakizunaren harira egiten den bi minutuko isilunea hasi baino pixka bat lehenago gertatu zen, eta omenaldietako batzuk ospitale horretatik hurbil zeuden antolatuta. «Ikerketa lerro bat dago hor», zehaztu du poliziak.
Alerta egoera
Giroa gaiztotua da oraintxe bertan. Erresuma Batuko lehen ministro Boris Johnsonek bilerara deitu ditu segurtasun zerbitzuetako buru nagusiak, azken asteotako gertakarien harira erabakiak har daitezen. Oraingoz, alerta egoera ezarrita dago herrialdean. Izan ere, segurtasun zerbitzuetako ordezkariek ohartarazi dute «litekeena» dela eraso gehiago gertatzea datozen egunetan. Ez da lehenbizikoa ere: urriaren erdialdean, Poliziak 25 urteko gizonezko bat eraman zuen atxilo David Amess Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko diputatua labanaz hiltzea egotzita.
Polizia hainbat etxebizitza miatzen ari da, operazio handi batean. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205928/peronistek-galdu-dute-senatuko-gehiengoa-baina-lehen-indarra-dira-diputatu-kopuruan.htm | Mundua | Peronistek galdu dute Senatuko gehiengoa, baina lehen indarra dira diputatu kopuruan | Galdeketek aurreikusitako porrota ez da horren handia izan agintean dagoen peronismoarentzat, eta garaipen gisa ospatu dute. Oposizioa 2023ko bozetara begira jarri da. | Peronistek galdu dute Senatuko gehiengoa, baina lehen indarra dira diputatu kopuruan. Galdeketek aurreikusitako porrota ez da horren handia izan agintean dagoen peronismoarentzat, eta garaipen gisa ospatu dute. Oposizioa 2023ko bozetara begira jarri da. | Porrot egin bai, baina garaipentzat hartu dute peronistek Argentinan. Izan ere, galdeketek askoz kolpe latzagoa iragartzen zioten, eta iraileko hauteskunde primarioetan pairaturiko hondamendiak okerrenerako prestatu zuen peronismoa. Azkenean, ez da horrenbesterako izan, Buenos Airesen hiru puntu irabazi dituztelako boto zenbaketaren azken orduetan.
Senatuko gehiengoa galdu dute peronistek, eta horrek zailduko die eztabaidagaiak ezartzea. Orain, oposizioarekin adostu beharko du zer eztabaidatzen den Senatuan. Diputatuetan, ordea, lehenengo indarra izango dira aurrerantzean ere, eta horrek aukera emango dio Alberto Fernandezen gobernuari 2023ra arte agintean jarraitzeko, bidaia zaildu arren.
«Hasi da gobernu honen bigarren etapa», esan zuen atzo Daniel Santoro diputatugai peronistak Buenos Airesen.
Oposizioak garaipena lortu du herrialdeko 24 barrutietako 13tan (peronistek bederatzi baino ez dituzte lortu). Baina hiriburuko emaitzek leundu dute kolpea. Azkenean, peronistek diputatu bat galdu dute, eta 118rekin geratu dira. Oposizio kontserbadoreko Juntos Por El Cambiok 116 lortu ditu. Senatuan, berriz, sei ordezkari galdu dituzte, eta 35rekin geratu dira. Erabateko gehiengoa eskuratzeko, beste bi beharko lituzkete. Gehiengo hori eduki dute peronistek azken hiru hamarkadetan.
34 milioi pertsonak baino gehiagok zuten atzoko bozetan botoa emateko eskubidea.
«Hutsegiteak egin ditut, eta neure betebeharra da horietatik ikastea», esan du Fernandez gobernuburuak, telebistaren bidez zabalduriko hitzaldian.
Hiru urtez darama Argentinako ekonomiak krisian murgilduta. 38.000 milioi euroko zorra du Nazioarteko Diru Funtsarekin. Fernandezek adierazi zuenez, lege asmo bat bidaliko du Kongresura, erakunde harekin lorturiko akordioak lantzeko.
Oposizioa, beraz, 2023ko bozetara begira jarri da. «Trantsizio bat daukagu 2023rako, eta denon artean kudeatu behar dugu, planik eta norabiderik gabeko Gobernu baten aurrean gaudelako», esan du oposizioko buru Mauricio Macrik. Oposizioak beste aukera bat duela esan zuen, eta iraganeko hutsegiteak berriz ez egiteko eskatu zuen. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205929/joanes-illarregik-irabazi-du-leitzako-saioa-eta-zehaztu-da-finala.htm | Kultura | Joanes Illarregik irabazi du Leitzako saioa, eta zehaztu da finala | Azken finalaurrekoa irabazita, azaroaren 28an izango den finalerako sailkatzea lortu du Illarregik. Hauek izango dira finalean izango direnak: Eneko Lazkoz, Julio Soto, Joanes Illarregi, Saioa Alkaiza, Josu Sanjurjo, Xabat Illarregi, Xabier Silveira eta Eneko Fernandez. | Joanes Illarregik irabazi du Leitzako saioa, eta zehaztu da finala. Azken finalaurrekoa irabazita, azaroaren 28an izango den finalerako sailkatzea lortu du Illarregik. Hauek izango dira finalean izango direnak: Eneko Lazkoz, Julio Soto, Joanes Illarregi, Saioa Alkaiza, Josu Sanjurjo, Xabat Illarregi, Xabier Silveira eta Eneko Fernandez. | Leitzan jokatu da 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken finalaurrekoa, 500 lagunen baino gehiagoren aurrean. Han aritu dira kantari, zozketak agindutako ordenan, ondoko bertsolariak: Xabier Silveira Etxeberria, Eneko Fernandez Maritxalar, Julen Zelaieta Iriarte, Joanes Illarregi Marzol, Iker Gorosterrazu Elizagoien eta Sarai Robles Vitas. Horien denen artean, Joanes Illarregik eskuratu du puntu gehien (495,5), eta, horrenbestez, zuzenean sailkatu da azaroaren 28an Iruñean jokatuko den finalerako. Hau izan da, zehazki, Leitzako saioko sailkapena:
1. Joanes Illarregi Marzol (495,5) 2. Xabier Silveira Etxeberria (462) 3. Eneko Fernandez Maritxalar (461,5) 4. Sarai Robles Vitas (449,5) 5. Iker Gorosterrazu Elizagoien (429) 6. Julen Zelaieta Iriarte (420)
Horrenbestez, argitu da finalean ariko diren zortzi bertsolarien zerrenda (hiru finalaurrekoetako irabazleak, eta puntuazioaren araberako beste bost sailkatu):
1. Eneko Lazkoz Martinez (Altsasuko saioko irabazlea) 2. Julio Soto Ezkurdia (Berriozarko saioko irabazlea) 3. Joanes Illarregi Marzol (Leitzako saioko irabazlea) 4. Saioa Alkaiza Guallar 5. Josu Sanjurjo Altzuri 6. Xabat Illarregi Marzol 7. Xabier Silveira Etxeberria 8. Eneko Fernandez Maritxalar
Azaroaren 28an jokatuko da finala, Iruñeko Anaitasuna kiroldegian, 17:00etan hasita. Sarrerak eskuragarri daude dagoeneko, www.bertsosarrerak.eus atarian. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205930/atxilotu-egin-dute-etxean-ustez-arma-batekin-gotortu-den-gizon-bat.htm | Gizartea | Atxilotu egin dute etxean ustez arma batekin gotortu den gizon bat | Auzo batek salatu du gizonezkoak arma batekin egin diola mehatxu. Buruko gaitz bat dauka, eta, Ertzaintza bertaratu denean, etxean itxi da amarekin. | Atxilotu egin dute etxean ustez arma batekin gotortu den gizon bat. Auzo batek salatu du gizonezkoak arma batekin egin diola mehatxu. Buruko gaitz bat dauka, eta, Ertzaintza bertaratu denean, etxean itxi da amarekin. | Goizean, 06:30 aldera atxilotu du Ertzaintzak gizonezko bat Bilboko Otxarkoaga auzoan, etxean bere amarekin gotortu dena. Adierazi dutenez, buruko gaitzen bat dauka.
Ertzaintzak 02:40 aldera jaso du abisua. Auzo batek deitu du, antza, eta adierazi du litekeena zela aipatu gizonak arma bat edukitzea. Aurretik, auzoak eztabaida bat eduki zuen gizonezkoarekin.
Ertzaintza heldu denean, gizona etxean gotortu da, ama ere barruan zegoelarik.
Lau orduz negoziatzen egon dira, eta, azkenean, Ertzaintza etxebizitzan sartu da. Inork minik hartu gabe atxilotu dute, Segurtasun Sailaren arabera. Gizonezkoa psikiatriko batera eraman dute, eta ama etxean bertan artatu dute, antsietateak jota baitzegoen.
Gizonak ea arma bat ote zuen ikertzen ari dira. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205931/kontserba-sektoreko-bizkaiko-langileek-greba-egingo-dute-hilaren-30ean.htm | Ekonomia | Kontserba sektoreko Bizkaiko langileek greba egingo dute hilaren 30ean | Lan hitzarmena berritzeko zazpi bilera egin dituzte, eta ez dute akordiorik lortu | Kontserba sektoreko Bizkaiko langileek greba egingo dute hilaren 30ean. Lan hitzarmena berritzeko zazpi bilera egin dituzte, eta ez dute akordiorik lortu | Kontserba sektoreko Bizkaiko langileek greba egingo dute hilaren 30ean. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek asteartean inskribatuko dute deialdia. Iragan ostiralean manifestazioa egin zuten Bilbon, eta protesten indarra bizituko zutela iragarri zuten. Lan hitzarmena berritzeko zazpi bilera egin dituzte patronalarekin eta jarrerak urrun daude.
Sindikatuek ostiralean azaldu zutenez, sektoreko soldaten batezbestekoa ez da mila eurora iristen, eta 1.200era igotzea eskatu dute negoziazioan. Asteko lanaldia 35 ordura mugatzea da eskaeretako bat. 1.850 langilek dihardute sektorean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, gehienak Bermeon eta Lea-Artibaiko eskualdean. Emakumeak dira horien gehiengo handi bat. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205932/maguette-mbegouren-hilketa-matxista-epaitzen-hasi-dira-bilbon.htm | Gizartea | Maguette Mbegouren hilketa matxista epaitzen hasi dira Bilbon | 2018ko irailaren 25ean hil zuen senarrak 25 urteko emakumea, bi alaben aurrean, Atxuri auzoan. Protokoloek eta emakumea indarkeriatik babesteko neurriek huts egin zuten haren kasuan ere. | Maguette Mbegouren hilketa matxista epaitzen hasi dira Bilbon. 2018ko irailaren 25ean hil zuen senarrak 25 urteko emakumea, bi alaben aurrean, Atxuri auzoan. Protokoloek eta emakumea indarkeriatik babesteko neurriek huts egin zuten haren kasuan ere. | Joan den astean epaimahaia eratu ostean, hasi da Maguette Mbeugouren hilketari buruzko epaiketa. Akusatua Bara N. da, biktimaren senarra izandakoa; aitortu du berak hil zuela emaztea, baina haren defentsa daraman abokatuak esan du «bere burua defendatzeko» aritu zela eta zortzi urteko espetxe zigorra eskatu du. Akusazioek, berriz, uste dute Mbeugouren hilketa emakumeak pairatzen zuen indarkeria matxistaren azken adierazpidea izan zela, eta 25 eta 44 urte bitarteko zigorrak eskatzen dituzte.
Alde bakoitzak gertatutakoaren inguruan egindako kontakizunarekin hasi zen epaiketa. Lau akusazio daude: fiskaltzarena, familiaren akusazio partikularrarena, eta bi herri akusazio, Bizkaiko Foru Aldundiarena eta Bilboko Udalarena. Ñabardura batzuk gorabehera, denek egin dute antzeko kontakizuna: esan dutenez, Mbeugouk lehenagotik ere pairatu zuen senarraren erasoak eta irainak, eta haren kontrako salaketa ere jarri zuen, epaiketan senarra errugabetzat hartu zuten arren. Gizarte zerbitzuei eta lagunei adierazi zien harengandik banatzeko nahia, eta senarrak kontrolatu egiten zuela, Mbeugou gazteleraz gaizki moldatzen zela baliatuta.
Akusazioen arabera, 2018ko irailaren 24an senarrak emazteari eraso egin zion, goizaldean. Zenbait ganibet erabili zuen horretarako: orotara, 83 zauri eragin zizkion gorputz osoan, eta gero lepoa egin zion. Pisuan bikotearen bi alabak zeudelarik gertatu zen hilketa: orduan 2 eta 4 urte zuten, hurrenez hurren.
Hiltzaileak eta bi alabek 24 ordu eman zuten pisuan, emaztearen gorpua han zeudela. Irailaren 25eko goizaldean, akusatuak alde egin zuen etxetik, bi neskatoak han utzita, eta etxeko atea zabalik lagata. Odolez zikindutako jantziak eta bost aizto zakarretara bota zituen, eta gero, autobusa hartu eta Mutrikura (Gipuzkoa) alde egin zuen, han lagun batzuk zituelako. Ertzainek lagun horietako baten etxean aurkitu zuten, eta atxilotzera joan zirenean, akusatua leiho batetik alde egiten saiatu zen.
Kontakizun horretan oin hartuta, akusazioek oso zigor eskaera desberdinak egin dituzte. Fiskalak erailketa leporatzen dio, senidetasun eta genero larrigarriekin, eta 25 urteko espetxe zigorra eskatzen dio. Familiaren abokatu Jone Goirizelaia bat etorri da eskaera horrekin, baina, gainera, beste zortzi urte eskatzen ditu adin txikiko biak bakarrik lagatzeagatik, eta beste hiru urte Maguette Mbeugouri «ohiko tratu txarra» emateagatik; 36 urteko zigor eskaera, orotara.
Bizkaiko Foru Aldundiaren akusazioa daraman Yolanda Gustran abokatuak ere hiru delitu leporatu dizkio akusatuari, baina «erailketa» barik «giza hilketa» egotzi dio, eta 25 urteko eskaera hamabost urtera jaitsi du: denera, 26 urteko espetxe zigorra eskatu du. Eskaerarik handiena Bilboko Udalaren abokatu Marta Doradok: familiaren akusazioak egotzitako delitu guztiak berresteaz gain, zortzi urteko beste zigor bat eskatu du, bi haurrei «lesio mentalak» eragiteagatik. Hortaz, 44 urteko zigorra eskatu du.
«Beldur gaindiezina»
Guztiz desberdina izan da akusatuaren abokatuak egindako kontakizuna. Onartu du Bara N.-k emaztea hil zuela, baina argudiatu du «bidezko defentsan» eta «gainditu ezineko beldurrak» bultzatuta aritu zela: «hemen denak izan dira biktimak», esan du. Hilketa gertatu aurretik Mbeugouri ustez emandako tratu txarren auzian ez sartzeko eskatu die epaimahaikideei, «afera hori epaiturik dagoelako, eta epaia izan zen Bara errugabetzea». Akusazioen eta defentsaren hitzaldien ostean, akusatuak deklarazioa egin du, eta saiatu da abokatuak emandako bertsioa berresten. Esan duenez, bera egongelan lo zegoen bitartean emaztea hara sartu zen eta aizto batekin eraso egin zion. Baina hortik aurrera ez du azalpen gehiagorik eman: akusazioek galdetu diotenean nola zen posible emaztearen gorpuak 83 zauri izatea, edo ustezko liskar horretan aizto bakarra edo gehiago erabili ote ziren, akusatuak ez du erantzun nahi izan: «Oso gogorra egiten zait hori gogoratzea, eta ez diet horren inguruko galderei erantzungo», esan du. Beste lekuko batzuek ere deklaratu dute epaiketaren lehenengo saioan: bikotearen auzokideek, akusatuaren lagunek eta abarrek.
Biktimaren senide eta lagunek «justizia» eta «egia» eskatu dute gaurko saioan. Haren neba Mamadou Mbeugou Frantziatik etorri da epaiketarako: «Gizon-emakumeek badute ezkontzea, eta banatzea ere bai, inor hil beharrik gabe. Egindakoa eginda dago, arreba ez da itzuliko, baina balioko ahal du honek emakume gehiago hil ez ditzaten».
Familiaren abokatu Jone Goirizelaia ere mintzatu da: «Familiak justizia nahi du, baina haientzat egia eta zer gertatu zen jakitea ere badira justiziaren parte».
Senegaldik etorriak
Emakumea senegaldarra zen sortzez, senarra bezala. Gizonak 38 urte ditu, eta 2008an iritsi zen Bilbora. Mbeugou, berriz, 2015ean etorri zen. Bikotea Bilboko Atxuri auzoan bizi zen, Ollerietagoieneko 25. atarian. Han aurkitu zuten emakumearen hilotza. Gizonak alaben aurrean hil zuen, eta, gero, ihes egin zuen handik. Umeek 24 ordu pasatu zituzten amaren hilotzarekin etxean bakarrik.
Bizilagunak Poliziari abisatu zion, eta handik ordu batzuetara atxilotu zuten gizona, Mutrikuko etxe batean. Ertzainak bertaratu zirenean, balkoi batetik kalera salto egin, eta ihes egiten saiatu zen. Atxilotua izan eta epailearen aurrean deklaratu ostean, Basauriko espetxean sartu zuten, epaiketa egin arte.
Protokoloek eta emakumea indarkeriatik babesteko neurriek huts egin zuten Mbeugouren kasuan ere. Juan Luis Ibarra EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak barkamena ere eskatu zuen, Justiziak «porrot» egin duelako, Mbeugouren kasuan arriskua gaizki neurtu zutelako eta neurriak ez zituztelako garaiz hartu.
Izan ere, 2017ko abenduan, emakumeak udaltzainetara jo zuen; alegia, senarrak hil baino bederatzi hilabete lehenago. Salaketa aurkeztu zuen, eta babes neurriak eskatu zituen, baina ez ziren iritsi. Emakumeak, bolada batez, etxetik alde ere egin zuen, bi alabak hartuta. Baina itzuli egin zen.
Hilketa gertatu baino lehentxeago, beste alarma bat ere eman zuen Mbeugouk. Medikuarengana jo zuen, laguntza eske. Medikuak, emakumearen egoeraz jabetuta, martxan jarri zuen horrelako kasuetarako protokoloa. Ez zen aski izan. Bide horretatik inolako neurririk iritsi aurretik hil zuen senarrak.
Hilketaren ondoren, Marie Lucia Monsheneke emakume afrikarren elkarteak ohar bat plazaratu zuen: «Emakume afrikar batek, gainean duen pisu kultural guztiarekin, ate guztiak gainditu eta salatzeko ausardia duenean, aintzat hartu behar da». |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205933/turkiako-bere-adarra-osorik-erosteko-asmoa-du-bbvak.htm | Ekonomia | Turkiako bere adarra osorik erosteko asmoa du BBVAk | 2.249 milioi euro ordainduko ditu Garanti bankuaren %50,15 erosteko. | Turkiako bere adarra osorik erosteko asmoa du BBVAk. 2.249 milioi euro ordainduko ditu Garanti bankuaren %50,15 erosteko. | BBVAk zabalkunde operazio bat egingo du Turkian. Erosteko eskaintza publiko aurkako bat proposatu du Garanti bankuaren %50,15 erosteko. BBVA bankuaren beste zatiaren jabe da, eta eragiketa honekin oso-osorik kontrolatuko du. 2.249 milioi euro ordainduko ditu akzioen zati horrengatik. Garanti bankua garrantzitsua da Turkian, herrialdeko maileguen %20aren jabe baita.
BBVAk eginiko eskaintzak %15eko prima bat du, Garantiren akzioek azaroaren 12an zuten prezioaren aldean. Duela sei hilabeteko prezioarekin alderatuta, berriz, gainkostu hori %34 da. Eragiketa, dena den, oraindik ez dago itxita; BBVAk Turkiako agintarien oniritzia behar du, eta hura lortzean emango ditu xehetasun gehiago. Halere, erosleak dagoeneko jakinarazi du bere kalkuluen arabera Garantiren akzioak %13,7 handituko direla 2022an. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205934/cafek-nafarroako-orbital-critical-systems-enpresa-erosi-du.htm | Ekonomia | CAFek Nafarroako Orbital Critical Systems enpresa erosi du | OCSk trengintzan eta sektore aeroespazialean dihardu, eta 100 ingeniari ditu. | CAFek Nafarroako Orbital Critical Systems enpresa erosi du. OCSk trengintzan eta sektore aeroespazialean dihardu, eta 100 ingeniari ditu. | CAFek Nafarroako Orbital Critical Systems enpresa erosi du. 2018an, lehen akzio erosketa egin zuen, eta, orain, guztiak bereganatu ditu. Trengintzarako eta sektore aeroespazialerako sistema kritikoak diseinatzen ditu Orbitalek, eta urteak dira CAFekin lankidetza estua duela. Enpresaren egoitza nagusia Artikan dago (Nafarroa), eta zenbait bulego ditu Espainian eta Alemanian. Guztira, 100 ingeniariko lantaldea du.
Orbitalek Tier 1 izendapena du; alegia, zuzeneko hornitzailea da, eta, besteak beste, Airbus eta CAF enpresentzat egin du lan orain arte. Iaz, sei milioi euroko fakturazioa izan zuen. Erosketa honen bidez, CAFek «aukera izango du aireko eta espazioko sektoreetan gehien aurreratuta dauden teknologiak trenaren sektorean aplikatzeko». |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205935/astebetean-87-ugaritu-dira-positiboak-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Astebetean %87 ugaritu dira positiboak Hego Euskal Herrian | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak bihar jakinaraziko ditu murrizketa berriak; zortzi udalerri daude eremu gorrian. Nafarroako Gobernua, berriz, gaueko aisialdian COVID ziurtagiria ezartzeko aukera aztertzen ari da. | Astebetean %87 ugaritu dira positiboak Hego Euskal Herrian. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak bihar jakinaraziko ditu murrizketa berriak; zortzi udalerri daude eremu gorrian. Nafarroako Gobernua, berriz, gaueko aisialdian COVID ziurtagiria ezartzeko aukera aztertzen ari da. | COVID-19aren transmisioaren kurbak goranzko bidea hartu du berriro Hego Euskal Herrian, eta pandemiaren bilakaera kezkarako zio bihurtu da atzera. Azken astean, azaroaren 8tik 14ra, 3.507 positibo atzeman dituzte, joan den astean baino 1.631 kasu gehiago; hau da, %87 handitu da positibo kopurua astebetean. Positibo tasak ere ematen du egoeraren neurria: atzo, 5.480 test diagnostiko egin ziren Hego Euskal Herrian, eta horietatik 439k eman zuten positibo. Hala, azken datuen arabera, oraintxe %8 da positiboen ehunekoa Hegoaldean, OME Osasunaren Munduko Erakundeak ezarritako langatik oso urrun (OMEk %5ean du ezarria izurritea kontrolpean izateko gehienezko muga).
Egoera bereziki kezkagarria da Gipuzkoan: astebetean 1.421 kasu atzeman dituzte, Hego Euskal Herriko kasu guztien %41. Azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 308 kasukoa da lurralde horretan, Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera. Gainerako lurraldeetan positibo gutxiago erregistratu dituzte. Nafarroan, 931 lagunek eman dute positibo astebetean; Bizkaian, 898 positibo erregistratu dituzte, eta, azkenik, Araban, 215 herritarrek eman dute positibo.
Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 157 lagun daude gaitzak jota erietxean; horietako 38, ZIUetan. Azken astearekin alderatuta bada igoera bat: duela astebete baino hemeretzi gaixo gehiago daude ospitaleetan, eta zortzi gehiago ZIUetan. Zortzi herri eremu gorrian Hala, neurri murriztaileak berriro ere ate joka daude. Izan ere, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak atzo jakinarazi zuen 100.000 biztanleko 150 kasuko intzidentzia langa gainditu dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta horrek esan nahi duela COVID-19aren transmisio handia dagoela. Hori horrela, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eremu gorrian diren udalerrietan neurri murriztaile berriak iragarriko ditu bihar Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Argi gorria piztu den udalerrietan zorroztuko dituzte neurriak, hau da, 400 kasutik gorako tasa dutenetan. Osakidetzak gaur bertan eguneratu du izurriaren bilakaerari buruzko txostena, eta zortzi dira gorri dauden udalerriak: Gipuzkoan, Astigarraga, Azpeitia, Pasaia, Tolosa, Urretxu eta Zumarraga; Bizkaian, Elorrio, eta Araban, Agurain. Jaurlaritzak bihar iragarriko ditu neurriak, eta, EITBk aurreratu duenez, badirudi jende pilaketak eragoztearekin lotura izango dutela.
COVID ziurtagiria Bilakaera epidemiologikoarekin kezkatuta mintzatu da gaur Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, eta azpimarratu du kutsatzeak saihesteko lanean segitzen duela Jaurlaritzak, birusa ez delako desagertu, eta txertaketa ez delako irtenbide bakarra. Txertaketaz galdetuta, Urkulluk esan du COVID pasaportea eskatzeko erabakia «modu bateratuan» hartu beharko litzatekeela Espainian, eta, beraz, zaila dela Jaurlaritzak horrelako neurri bat hartzea, «estatu osoko erabaki bat» delako. Irizpide bera defendatu du langile jakin batzuk derrigor txertatzeko aukerari buruz. «Estatu osoan erabaki bateratua merezi duten eztabaidak dira. Eskumen mugatuak ditugu, eta, une honetan, gainera, osasun larrialdian ez gaudenez, ezin da aplikatu Eusko Legebiltzarrak ekainaren 24an onartutako pandemiaren aurkako legea».
COVID pasaportearen alde mintzatu da asteburu honetan Gorka Urtaran Gasteizko alkatea eta Eudeleko presidentea, SER irrati katean. Esan duenez, birusaren aurkako txertoa ez hartzea norberaren eskubidea da, baina hautu hori egiten dutenek «bestelako bizimodua» egin beharko lukete. COVID ziurtagiria non eta zein egoeratan eskatu beharko litzatekeen ez zuen zehaztu Urtaranek. Nafarroan ere intzidentziaren igoerarekin kezkatuta dago foru gobernua, eta ostalaritzan osasun ziurtagiria ezartzeko aukera aztertzen hasi da. Azken orduetan, beste 130 positibo zenbatu dituzte Nafarroan, seigarren egunez jarraian 100eko langa gaindituta. Positibo tasa ere kezkatzekoa da: 1.365 proba egin zituzten atzo, eta, beraz, %9,5 da positiboen portzentajea. Intzidentzia metatuak ere okerrerako joera hori berresten du: 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 158 da.
Egoerarekin kezkatuta, osasun departamentua aste honetan biltzekoa da ostalaritzako sektorearekin. Neurriak zorroztu behar izanez gero, Nafarroako Gobernua aztertzen ari da gaueko aisialdian ez ezik ostalaritzako establezimendu guztietan ere ezartzea COVID ziurtagiria eskatzeko neurria. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205936/2023an-egin-nahi-ditu-ebk-lehen-maniobra-militarrak.htm | Mundua | 2023an egin nahi ditu EBk lehen maniobra militarrak | Bruselaren helburua litzateke «esku hartzerako indar operatibo bat» osatzea 2025erako. Gaur eta bihar eztabaidatuko dute egitasmoa Atzerri ministroen goi bileran. | 2023an egin nahi ditu EBk lehen maniobra militarrak. Bruselaren helburua litzateke «esku hartzerako indar operatibo bat» osatzea 2025erako. Gaur eta bihar eztabaidatuko dute egitasmoa Atzerri ministroen goi bileran. | El País egunkariak zabaldu duenez, Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek proposatu die estatu kideei maniobra militarrak egiten hastea. Lehenak 2023an egingo lirateke, baldin eta Atzerri ministroek proposamena onartzen badute gaur eta bihar egitekoa duten goi bileran.
Bruselaren asmoa litzateke «esku hartzerako indar operatibo bat» osatzea 2015erako. «Europa arriskuan dago. Azkar erantzuteko gaitasuna behar dugu», adierazi zuen Borrellek joan den asteazkenean, ministroei proposamena helarazi zienean. «Hau ez da europarrok aukeratu dugun mundua, baina honi egin behar diogu aurre», dio dokumentuak.
Bruselaren lehen asmoa litzateke 5.000 soldadu inguruko indar berezi bat sortzea, zeina EBk kudeatuko lukeen, eta zeinak ez lukeen behar 27 estatu kideen onespena, gatazkaren batean esku hartu nahi izanez gero. «Herritarrek Europa babestu nahi dute, jakin badakitelako gure segurtasuna ez dela gure mugetan hasten; gure aliatuen segurtasunaren menpe ere badago», esan zuen diplomaziaburuak. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205937/hamabortz-urteko-bertze-zigor-bat-marixol-iparragirreri.htm | Politika | Hamabortz urteko bertze zigor bat Marixol Iparragirreri | 1996an Amurrioko epaitegiaren aurka egindako atentatua leporatu dio Espainiako Auzitegi Nazionalak. | Hamabortz urteko bertze zigor bat Marixol Iparragirreri. 1996an Amurrioko epaitegiaren aurka egindako atentatua leporatu dio Espainiako Auzitegi Nazionalak. | Lehendik zigor ugari ditu pilatuak Marixol Iparragirre euskal presoak, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak bertze hamabortz urte gehitu dizkio aitzinetik zituen kartzela zigor urteei. Oraingoan, 1996an Amurrioko (Araba) epaitegiaren aurka egitea leporatu dio. Efe berri agentziak zehaztu duenez, Iparragirrek berak onartu du delitu hori egin izana, eta hamabortz urteko zigorra onartu du.
Fiskalak argudiatu duenez, Iparragirrek delitua onartu badu ere, «ezin» izan diote kondena gutitu, halako atentatuak epaitzeko zigorrik «txikiena» eskatua baitzuen haren aurka, lehendik.
Gaur Espainiako Auzitegi Nazionalean egin dutena izan da Iparragairre 2019an Espainiaratu zutenetik haren aurka egin duten bederatzigarren epaiketa. Aurten izan ditu horietako anitz, eta zigor ugari eta luzeak jaso ditu. Ekainean, 46 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, 1987ko maiatzean bi hilketa saio egitea eta Eskoriatzan (Gipuzkoa) lehergailu bat jarri eta kalteak eragitea egotzita. Otsailean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen Auzitegi Nazionalak iazko uztailean ezarritako 122 urteko espetxe zigorra, 1995ean Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantea hiltzea leporatuta. Martxoan, 61 urteko zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta. Apirilaren 27an, berriz, 39 urteko zigor bat ezarri zioten, 1985eko atentatu batengatik. Espainiako Estatuan, praktikan, 40 urtekoa da espetxean bete daitekeen urte kopururik handiena. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205938/spahijak-ordezkatu-du-ivanovic-baskonian.htm | Kirola | Spahijak ordezkatu du Ivanovic Baskonian | Gasteizko taldeak Montenegroko entrenatzailea kendu du kargutik, taldearen emaitza bolada eta irudi txarrarengatik: azken hamar partidetatik zortzi galdu ditu | Spahijak ordezkatu du Ivanovic Baskonian. Gasteizko taldeak Montenegroko entrenatzailea kendu du kargutik, taldearen emaitza bolada eta irudi txarrarengatik: azken hamar partidetatik zortzi galdu ditu | Soka tenkatuz gero, beti hausten da mutur ahulenetik. Halaxe gertatu ohi da goi mailako kirolean ere: talde baten egoera muturrekoa denean, entrenatzaileak ordaindu ohi du, lanik gabe geratuta. Dusko Ivanovici horixe gertatu zaio. Krisi larrian dago Bitci Baskonia, ACB ligan eta Euroligan jokatutako azken hamar partidetatik zortzi galdu baititu. Hori ikusita, Gasteizko klubak kargutik kendu du entrenatzaile montenegroarra. Gaur hartu du erabakia, «taldearen emaitza bolada txarra eta ematen ari den itxura eskasa» argudiatuta.
Hura kargugabetu eta gutxira jakinarazi du nork ordezkatuko duen: Neven Spahija kroaziarrak, Baskoniako entrenatzaile izandakoak. Bihar goizeko hamarretan aurkeztuko dute, eta gauean egingo du estreinakoa, Buesa Arenan, Izar Gorriaren aurka, Euroligako hamagarren jardunaldian (20:30, Dazn). Spahijak 2007-2008ko sasoian entrenatu zuen Baskonia, eta, haren esanetara, taldeak bigarrenez irabazi zuen ACB liga, hirugarrenez Espainiako Superkopa, eta Euroligako eta Espainiako Kopako txapeldunorde izan zen. Geroztik, Europan (Valentzia, Fenerbahce, Cibona eta Maccabi) eta Txinan (Shanghai Sharks) entrenatu du, eta entrenatzaile laguntzaile izan da NBAn, Atlanta Hawksen eta Memphis Grizzliesen.
Baskoniaren arabera, taldeak ez du eman «espero zen maila, ezta klubak berezkoa duen izaera borrokalaria ere». Horregatik dio klubaren goi arduradunen egitekoa dela «lehenbailehen» erabakiak hartzea «norabidea zuzentzeko, berriro lehiakor izateko eta zaleengan berriz ilusioa pizteko»; izan ere, klubaren iritziz, zaleek jokalariekin «identifikatuta» sentitu behar dute.
Klubak «argi» du denboraldiaren ingurukoak ez direla errazak izan. «Batetik, jokalari berriak iritsi dira, eta taldearen erreferente bilakatu behar zuten; bestetik, jokalari garrantzitsu batzuek min hartu dute; eta, azkenik, taldeak denbora gutxi izan du egokitzeko, Olinpiar Jokoen, Afrikako Txapelketaren, Euroligaren eta ACB ligaren egutegi betea dela eta. Nolanahi ere, emaitzak ez dira izan espero bezalakoak, eta horren ondorioz hartu dugu erabaki zail hau».
Baskoniak «bihotzez» eskertu dio Ivanovici urte guztietan taldean egindako lana. «Harekin lortu dira kirol arrakasta gehienak. Haren lana erabakigarria izan zen taldeak duela urte eta erdi ACB liga irabaz zezan, baita haren eta klubaren artean maitasun harreman estua sor zedin ere. Hark lagundu egin du klub honen arrakastan». Horregatik, klubak dio «erabaki zaila» izan dela, baina «batasun handiagoa» lortu nahi dutela taldean, «jokalari guztien errendimendua hobea» izan dadin. «Funtsezkoa da Baskoniaren parte sentitzen garen guztiok, kluba, zaleak, teknikariak eta jokalariak batuta egon gaitezen eta onena eman dezagun ahaleginaren bidea berriro hartu eta Baskoniaren izaera berreskuratzeko».
Ikusi gehiago:
Arturs Kurucs, Bitci Baskoniako jokalaria: «Espero dugu zaleek gugan sinisten segitzea».
Steven Enoch, Baskoniako jokalaria: «Ivanovic ez da gogorra, exijentea baizik; gustuko dut».
Mikel Reinaren analisia: Denbora. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205939/jaurlaritzak-adineko-emakumeen-aurkako-indarkeria-jarri-du-erdigunean-a-25erako-kanpainan.htm | Gizartea | Jaurlaritzak adineko emakumeen aurkako indarkeria jarri du erdigunean A-25erako kanpainan | Gaurtik azaroaren 30era bitartean egingo dute, eta gizarteari eskatu diote «adi» egon dadila eguneroko indarkeria egoeren aurrean. | Jaurlaritzak adineko emakumeen aurkako indarkeria jarri du erdigunean A-25erako kanpainan. Gaurtik azaroaren 30era bitartean egingo dute, eta gizarteari eskatu diote «adi» egon dadila eguneroko indarkeria egoeren aurrean. | Eta zuk... ikusten duzu? Adi dagoen gizarte batek soilik detektatzen du indarkeria ezkutuena leloa oinarri hartuta, indarkeria «ezkutuena» jarri nahi izan du erdigunean Emakundek azaroaren 25a dela-eta egingo duen kanpainan. 55 eta 79 urte bitarteko emakumeen testigantzetan zentratzen da kanpaina, eta gizartea «sentsibilizatzea» du helburu. Gaurtik azaroaren 30era bitartean egingo dute kanpaina, eta, besteak beste, telebistan, irratietan, egunkarietan, hedabide digitaletan eta sare sozialetan zabalduko dute.
Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak adierazi duenez, indarkeria egoera «asko» normalizatuta egon dira, eta, «askotan, biktimek berek ere ezin izan dute indarkeria gisa izendatu». Kanpainaren bitartez, gizarteari eskatu nahi diote eguneroko indarkeria egoerei «adi» egon dadila, eta, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak azaldu duenez, kanpaina «baliagarria» izan daiteke, testigantzak entzun ondoren «errazagoa» delako indarkeria identifikatzea.
Landaidaren arabera, adineko emakumeen aurkako indarkeriak duen «ikusezintasunagatik» jarri dute kanpainaren erdigunean; izan ere, emakume horiek kasu «askotan» ez dute autonomia ekonomikorik, eta haien garaiko gizarteak «ez du genero indarkeria onartzen». Emakundeko zuzendariak adierazi duenez, «emakume adinduak askotarikoak izan arren», haien «zaurgarritasuna handiagoa izan daiteke adina dela eta». |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205940/nafarroan-praktiketako-irakasleei-formakuntza-euskaraz-ere-emateko-eskatu-dute-elak-labek-eta-steilasek.htm | Gizartea | Nafarroan praktiketako irakasleei formakuntza euskaraz ere emateko eskatu dute ELAk, LABek eta Steilasek | Irakasleentzako prestakuntzaren %80 gaztelaniaz dela salatu dute sindikatuek. Praktikaldietako irakasleek sinadura bilketa bat erregistratu dute Hezkuntza Departamentuan, prestakuntza euskaraz eman diezaietela eskatzeko. | Nafarroan praktiketako irakasleei formakuntza euskaraz ere emateko eskatu dute ELAk, LABek eta Steilasek. Irakasleentzako prestakuntzaren %80 gaztelaniaz dela salatu dute sindikatuek. Praktikaldietako irakasleek sinadura bilketa bat erregistratu dute Hezkuntza Departamentuan, prestakuntza euskaraz eman diezaietela eskatzeko. | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak ikasturte hasieran gaztelera hutsean eskaini zien formakuntza praktiketako funtzionarioei, ELAk, LABek eta Steilasek salatu dutenez, baita «beren lan jarduna euskaraz egiten duten irakasleei» ere; hots, D ereduko lanpostuak eskuratu zituztenei.
Hiru sindikatuek deituta, agerraldi bat egin dute Iruñean, Hezkuntza Departamentuaren atarian, praktiketako hainbat funtzionariorekin batera. «Praktiketako funtzionario kaltetuek» sinadura bildu dituzte hainbat ikastetxetan, «prestakuntza euskaraz izan dadila eskatuz», eta sinadura horiek erregistratu dituzte. Halaber, bilera bat eskatu diote Hezkuntza Departamentuko Prestakuntzaren eta Kalitatearen atalburuari, «egoera hau bideratu ahal izateko, nafar irakasle euskaldunen hizkuntza eskubideak errespetatuz».
Sindikatuek azaldu dute egoera salatu zutenean baino ez ziotela aukera eman «prestakuntzaren zati bat» euskaraz egiteko, baina, hala ere, deitoratu dute Lan Osasuna eta Laneko Arriskuen Prebentzioa atala gazteleraz egitera behartuta egotea oraindik. Zehaztu dutenez, «atal hori emateko mediku euskaldunik» ez dagoela argudiatu du Hezkuntza Departamentuak egoera hori justifikatzeko.
Hala ere, praktikaldiaren prestakuntzatik haragoko arazoa dela ohartarazi dute: «Hezkuntza Departamentuak irakasleentzat oro har eskaintzen duen prestakuntzaren %16,5 soilik da euskaraz, %80 gaztelaniaz izanik». Formakuntzarekin gertatutakoa «euskararen kontrako beste eraso bat» dela uste dute sindikatuek: «Irakasleek prestakuntza euskaraz jasotzeko eskubidea dute. Gainera, beren jardun profesionala ere euskaraz denez, hizkuntza horretan izango zaie baliagarri prestakuntza». |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205941/laquoaro-berri-batiraquo-ekiteko-aurrekontuak-aurkeztu-ditu-arabak.htm | Ekonomia | «Aro berri bati» ekiteko aurrekontuak aurkeztu ditu Arabak | Aldundiak 574 milioi izango ditu eskura datorren urtean, inoizko kopururik handiena da hori. | «Aro berri bati» ekiteko aurrekontuak aurkeztu ditu Arabak. Aldundiak 574 milioi izango ditu eskura datorren urtean, inoizko kopururik handiena da hori. | Arabak ere inoiz baino diru gehiago izango du eskura datorren urtean. Gipuzkoak eta Bizkaiak bezala, inoizko aurrekonturik handiena izango baitu 2022an. Gaur aurkeztu du proposamena aldundiak: 574,4 milioi euro izango ditu guztira gastatzeko, aurreko urtean baino %8,9 gehiago. Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiaren hitzetan, gizarte politikak berritzeko, proiektu estrategikoak abian jartzeko, trantsizio energetikoari heltzeko eta ekonomia nahiz enplegua sustatzeko izango dira.
Gonzalezek adierazi du diru bilketa onari, Europako funtsei eta defizitaren malgutzeari esker «anbizio eta ilusio handiko» aurrekontuak egin dituztela. Eta azpimarratu du «aro berri bat» abiaraziko dutela Araban, «ilusio handiko etapa bat», oraina finkatu eta etorkizunari «ziurtasunez» begiratzeko beta emango dutenak. «Diputazio honek hedadura handiagoko proiektuei ekingo die, ekonomia berri bat eta gainera, ingurumena zaintzen duen gizarte bat eraikitzeko».
Susperraldia egonkortzeko kontuak izango dira, eta, horretarako, «ezinbestekoa da sustapen politikak indartzea», Itziar Gonzalo ogasun diputatuak azaldu duenez. Bada, ekonomia eta enplegua sustatzeko ahaleginean jarriko ditu indarrak aldundiak. Hor daude, besteak beste, Forondako aireportua edo CIC Energigune sustatzeko diru sailak edota Aiaraldeko ekonomia bultzatzeko inbertsio plana.
Aldundiak, halere, «aurrez inoiz egin gabeko ahalegina» egingo du inbertsioak areagotzeko. Denera, 135,3 milioi jarriko ditu, aurten baino %28 gehiago da hori. Hiru helburu zehaztu ditu bereziki datorren urterako: trantsizio energetikoa, digitalizazioa eta berrikuntza. Eta helburu horiekin lotutako proiektuak bultzatuko ditu. Edonola ere, diru sailik handiena gizarte eta zaintza politikak indartzeko izango da, 222 milioi guztira –iaz baino %9,3 gehiago–.
Berritasunik ez
Oposizioko alderdiak kritiko azaldu dira proposamenarekin. EH Bildu ez dago gustura aldundiak aurkeztutako kontuekin, eta uste du ez dietela herrialdearen beharrei erantzuten. «Aurrekontuek ez dute inolako berritasunik eskaintzen», koalizioaren arabera, besteak beste, aurretik lantzen ari ziren proiektuak direlako aldundiak aurkeztu dituenak. «Aipatu dituen lehentasunetan bat etor gaitezke, baina, zehaztapenetara etorrita, iragarri dituenak ez dituzte herrialdearen eraldaketan sakontzen», adierazi du Kike Fernandez de Pinedok.
Koalizioaren bozeramailearen hitzetan, gainera, inoizko aurrekonturik handienak badira ere, gizarte zerbitzuen arloari eskainitakoa diru saila «eskasa» da. Gauza bera esan du energia trantsizioari buruz ere: «Etengabe aipatu den ideia izan da, baina etsigarria eta kezkagarria da ikustea nola ez den ezer aldatu». Eta ohartarazi du norabide aldaketa «behar-beharrezkoa» dela, Arabaren etorkizuneko beharrei erantzuteko. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205942/amiantoak-kalte-egindakoentzako-konpentsazio-neurriak-hartzera-dei-egin-dio-elak-nafarroako-gobernuari.htm | Ekonomia | Amiantoak kalte egindakoentzako konpentsazio neurriak hartzera dei egin dio ELAk Nafarroako Gobernuari | Amiantoa erabili duten enpresen zerrenda kaleratzea galdegin dio sindikatuak Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuari, eta egun abian diren auzi judizialak ez ditzatela atzeratu erreklamatu die enpresei. | Amiantoak kalte egindakoentzako konpentsazio neurriak hartzera dei egin dio ELAk Nafarroako Gobernuari. Amiantoa erabili duten enpresen zerrenda kaleratzea galdegin dio sindikatuak Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuari, eta egun abian diren auzi judizialak ez ditzatela atzeratu erreklamatu die enpresei. | Esteban Apeztegia Piquerrek pena du Esteban Apeztegia Iturralde aitak ezin izan duela ikusi bere aldeko epaia. Iruñeko Gizarte arloko lehen aretoak ondorioztatu zuenez, 1977tik 1992ra bitartean, Tafallako Victoriano Luzuriaga enpresan, «amiantoarekin egindako babes ekipamenduak ematen zizkieten langileei», 40 urtez ez zen egin lan osasun eta segurtasun arloko kontrolik, eta langileek eurek etxean garbitzen zuten ekipamendua, eta etxera eramaten amiantoa. Hala, epaitegiak ebatzi du Fagor Ederlanek, Victoriano Luzuriagaren enpresa ordezko gisa, erantzukizun zibileko 200.000 euroko kalte ordaina eta alargun pentsioaren %40ko gainordaina pagatu behar diola sendiari.
Esteban Apeztegia aita gogoan, txapela jantziz hasi du prentsaurrekoa izen-abizen bereko semeak, ELAren Iruñeko egoitzan. Hamarkadatan amiantoarekin lan egin ostean, erretiratuta zegoela, minbizia zuela iragarri zioten aitari. Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak amiantoarekin erlazionatu zuen gaixotasun hura, eta familiak, ELAren babesarekin, auzitara jo zuen.
Esteban Apeztegia semeak gogora ekarri du arduradun zuzena Victoriano Luzuriaga izan zela, baina haren ordezko gisa, Fagor Ederlanen jarrera gaitzetsi du. «Enpresako arduradunek oso modu txarrean jardun dute, nire ustez, langilearen eta familiaren sufrimendua denboran luzatuz. Azkenean justiziak arrazoi ematerako, berandu zen, aitak ez baitu epaia ikusi». Semearen esanetan, lau adiskidetze saio egin ziren, eta hirutan ez zen enpresa aurkeztu, eta, «agertu zen hartan, ez zen langilea errespetatu». Gerora, behin hilda, akordio bat lortu zutela aipatu du.
Minduta agertu da horregatik. «Jarrera ankerra» izan dela deritzo, eta aitak errespetua merezi zuela uste du: «Eskola zaharreko langilea zen, inoiz gaixo agiririk hartzen ez duten horietakoa». Neurriak hartzeko ere eskatu du. Egun, berak ere Fagor Ederlanen lan egiten du eta espero du iraganeko «akats bera» ez dela egingo. Enpresari eskatu dio fabrikako osagaiak araututako segurtasun mailaren barruan erabil eta kontrola ditzala, baina «zalantzak» agertu ditu hala egiten ote duen.
Beste bi kasu
David Pena ELAko abokatuaren arabera, Fagor Ederlanen sindikatuak beste bi kasu ditu irekiak. Esteban Apeztegiarekin gertatu bezala, erretiratuta zeuden bi langileok, eta minbizia zutela iragarri diete haiei biei ere —diagnostiko hori gaixotasun profesionalarekin erlazionatu diete—. Horregatik, ELAk enpresari eskatu dio prozesu horiek ez ditzala denboran atzeratu, errekurtsoak jarriz eta auzia luzatuz, «familien sufrimendua areagotu besterik ez baitute egiten». Beste bi kasu horietan ere, langileak erretiratuta, erantzukizun zibilari dagokionez, 770.000 euroren kalte ordainak eskatu dituzte orotara; lan ikuskaritzak, berriz, proposatu du pentsioaren %40 eta %50eko gainkarga aplikatzea.
Esteban Apeztegiaren epaia «gordina» dela deritzo Penak , eta langileen baldintzei buruzko hiru aldardi azpimarratu ditu. Batetik, bizitza babesteko helburua izan behar luketen ekipamenduak eurak amiantoarekin eginak ziren: «Hau da, bizitza salbatu behar lizuketen ekipamenduak eurak ari zitzaizkizun hiltzen». Bigarrenik, larria deritzo 40 urtez ez zuela arrisku ebaluaziorik eta ez zuela kontrolatu langilek zer arnasten zuten. Hirugarrenik, «langileek arropa etxean garbitzen zuten, amiantoa etxera eramaten zuten eta euren senideengana heltzen zen».
Penaren arabera, aspalditik ezaguna zen amiantoa osagai arriskutsua zela: amiantoaren ondorioetatik babesteko lan segurtasun arloko legedia zegoelako 1940etik, eta txosten zientifikoek ere aspalditik ohartarazten zutelako bere arriskuaz. «Enpresek interes ekonomikoa lehenesten zuten, eta langileen osasunaren aurretik jarri».
2017tik, 700 kaltetu Fagor Ederlanen ez ezik, beste enpresa askotan ere erabili zen. Berriki, Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak amiantoarekin erlazionatu ditu Sunsundeguiko lau langileren minbizi kasuak. Sindikatuak azpimarratu du amiantoaren aurkako borroka lehenesten dutela, eta hala nahi duten langileei aurrera egitera dei egin die. Kaltetuen elkarteen datuen arabera, 2017tik 700 kaltetu erregistratu dira Hego Euskal Herrian, baina sindikatuak argi du errealitatea lazgarriagoa dela.
Izan ere, ELAren arabera, amiantoaren egiazko errealitatea «ezkutuan» dago, eta beste lurralde batzuekin alderatuta, indize hobea izan arren, mutualitateen jarduerak errealitate hori agerraraztea oztopatzen du. Horregatik, Gizarte Segurantzako eskumen guztiak eta bereziki lan ikuskaritza bereganatzearen aldeko jarrera izan dezan galdegin dio Nafarroako Gobernuari, batik bat PSNri «kontrako jarrera zuzendu dezan». Andoni Larralde ELAko osasun arloko arduradunak gaitzetsi du Espainian ez dagoela borondate politikorik amiantoak kalte egindakoentzako konpentsazio funts bat sortzeko. Horregatik, Nafarroako Gobernuari eskatu dio kaltetuentzat «konpentsazio sistema propio bat» sortzeko urratsak egin ditzala.
Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuari eskatu dio amiantoa erabili duten enpresen eta haien ordezkoen zerrenda atera dezala. Larralderen arabera, «amiantoaren drama lan arlotik kanpokoa da, eta munduan osasun publikoko arazo gisa aitortua da». Nafarroan sei milioi metro koadrotik gora eta 500 kilometro instalatu ziren amiantoa daramaten estaldurekin. Hura kentzeko kostua 240 milioi eurokoa da. Plan bat landu da 2020tik 2032ra amiantoa kentzeko, baina ELAk salatu du 2022ko aurrekontuetan 50.000 euroko ordain saila baino ez dagoela, eta, aldiz, 800.000 euro baliatzen direla lan osasunaren arloko gizarte elkarrizketarako, «hura sinatu zuten eragileak finantzatzeko». «Horrela jarraituz gero, beste 600 urtez jarraituko du amiantoak», gaineratu du. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205943/lukaxenkok-dio-ez-duela-laquogatazkarik-nahiraquo-poloniako-mugan.htm | Mundua | Lukaxenkok dio ez duela «gatazkarik nahi» Poloniako mugan | Bielorrusiako presidenteak erronka jo dio EBri: onar ditzala bere eremuan sartu nahi duten migratzaileak. Irak bere herritarrak aberriratzen hasiko da ostegunean. | Lukaxenkok dio ez duela «gatazkarik nahi» Poloniako mugan. Bielorrusiako presidenteak erronka jo dio EBri: onar ditzala bere eremuan sartu nahi duten migratzaileak. Irak bere herritarrak aberriratzen hasiko da ostegunean. | Migratzaileen egoera oraindik bideratzeko dagoen arren, badirudi Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentea atzera egiten hasia dela, oraingoz bada ere. Europarako gas hornikuntza eteteko mehatxua ezerezean geratu ostean —Errusiaren konpromisoari esker—, Lukaxenkok gaur adierazi du ez duela «gatazkarik nahi» Poloniako mugan, eta herrialde bizilagunari egotzi dio «krisi baten beharra» izatea «barne arazoak» ezkutatzeko. Horrekin batera, Bielorrusiako aire konpainia Belaviak jakinarazi du Afganistango, Irakeko, Siriako eta Yemengo herritarrek ezingo dutela Europa ekialdeko herrialdera bidaiatu Arabiar Emirerri Batuetatik —aurrez Turkiatik debekatu zieten—, joan den astean beste konpainia batzuek inposaturiko debekuarekin bat eginez.
Iragan asteartetik larrialdi egoeran da Polonia, hainbat migratzaile mugan elkartu baitira EB Europako Batasunean sartzeko. Ekialde Hurbileko bidaia agentzien laguntzarekin, turista bisak jasota iristen dira Bielorrusiara, eta, Europako Batzordearen ustetan, Minskek laguntza ematen die bi estatuen arteko mugara ailegatzeko; beste modu batera esanda, Lukaxenko migratzaileak baliatzen ari dela talde komunitarioa desegonkortzeko.
Egoera hori ikusirik, Poloniako Gobernuaren erreakzioa izan da muga militarizatzea, eta migratzaileei sarrera debekatzea; horretan Bruselaren babesa izan du, baita NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearena ere. Are, Mateusz Morawiecki lehen ministroak atzo jakinarazi zuen Letoniarekin eta Lituaniarekin hizketan ari dela NATOri «neurri zehatzak» eskatzeko; horretarako, 4. artikulua erabiliko lukete, kontsultetara deitzeko balio duena «lurraldearen osotasuna, independentzia edota segurtasuna mehatxupean» dagoela uste denerako.
Beste aukera bat litzateke Poloniaren eta Bielorrusiaren arteko muga ixtea, Morawieckik hizpidera ekarri zuenez. Baina, oraingoz, ez da berehalako neurri gehigarririk espero; ezta migratzaileak onartzea ere, nahiz eta Lukaxenkok hori egiteko erronka jo dion gaur talde komunitarioari. «2.000 eta 3.000 pertsona har ditzake. Poloniarrek ez badute korridore humanitarioa ahalbidetzen, Belaviak Municheraino eraman ditzake», adierazi du Bielorrusiako presidenteak, Bavariako Gobernuaren (Alemania) eskaintzari erreferentzia eginez.
Kontrako norabidean, Irakek gaur jakinarazi du bere herritarrak aberriratzen hasiko dela, eta lehen hegazkina ostegunean aterako dela; hori bai, erabakia «borondatezkoa» izango da, eta, beraz, badirudi ez dutela inor behartuko itzultzera. Irakeko Atzerri Ministerioaren eledun Ahmed al-Sahafek ez du xehetasunik eman operazio horren inguruan, baina azaldu du «571 irakiar» daudela Poloniaren eta Bielorrusiaren artean.
Varsoviaren arabera, 4.000-5.000 migratzaile inguru daude mugan, eta hori gurutzatzeko 118 saiakera izan dira egunotan; azkena atzokoa izan zen, poliziez osaturiko hesi bat igarotzen ahalegindu baitziren 60 iheslari. Bien bitartean, zeropeko tenperaturak jasaten ari dira, eta jada 11 lagun hil dira —iragan larunbatean 14 urteko gazte bat— Kuznicaren (Polonia) eta Bruzgiren (Bielorrusia) arteko mugako pasabidean.
Eremu horretan izatearen arrazoia politikoa eta militarra izan daiteke, NATOrentzat oso sentibera den Suwalki korridorearen ondoan baitago; 90 kilometrokoa da, eta Kaliningradoko oblasta (Errusia) Bielorrusiarekin lotzen du. Aldi berean, lurreko pasabide bakarra da Baltikoko herrialdeak EBkoekin lotzen dituena, eta, hortaz, NATOrekin; mugaren parte hori itxiz gero —edo Errusiak okupatuz gero—, Estonia, Letonia eta Lituania lurretik bakartuta geratuko lirateke.
Hain justu, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenberg Errusiara begira jarri da gaur migratzaileen aferaz aritzean, eta hango gobernuari eskatu dio «tentsio goraldirik» ez eragiteko. Horrekin batera, Poloniaren eta Bielorrusiaren arteko krisia Ukrainarekin lotu du, argudiatuta atentzioa desbideratu nahi duela azken herrialde horrekiko mugan bildu dituen militarretatik.
Stoltenbergen aurretik, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek ideia bera aipatu zuen, iragan asteburuan; horren aurrean, Errusiako Gobernuaren bozeramaile Dmitri Peskovek gaur erantzun die egoeraren «interpretazio okerra» egin dutela.
Migrazio bideak, «kontrolpean»
Lukaxenkoren hitzak entzun ostean, Josep Borrell EBren diplomaziaburuak adierazi du aireko migrazio bideak «kontrolpean» daudela Europako Batzordearen, hamar bat aire konpainiaren eta 30 bat herrialderen arteko lankidetzari esker: «Aztertu behar dugu nola konpon dezakegun arazo hau. Hasteko, aireko bideei galga ezarri behar zaie; hori ez dago erabat egina. Egunotan [migratzaileen] jatorriko herrialdeekin eta gurutzatzen dituztenekin hitz egin dugu, eta fluxua kontrolpean dago».
Adierazpen horrekin batera, Borrellek baieztatu egin du talde komunitarioak Bielorrusiaren aurkako zigor gehiago onartuko dituela; izan ere, goizean, hori egiteko esparru legala adostu dute EBko estatu kideetako Atzerri ministroek.
Orain arte, talde komunitarioak 116 norbanakoren —besteak beste, Lukaxenko— eta hamabost erakunderen aurkako neurriak onartu ditu; besteak beste, EBn sartzeko debekua —aire konpainiei ere bai— eta estatu kideetan dituzten ondasunak izoztea.
Bruselak iazko abuztuan Bielorrusian egin zituzten presidentetzarako bozen ondoren hartu zituen erabaki horiek: Lukaxenko izan zen garailea —botoen %80—, baina Europako Batzordeak «iruzurtzat» jo zituen. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205944/tapiarentzat-inperfektua-baina-historikoa-da-cop26ko-akordioa.htm | Gizartea | Tapiarentzat, «inperfektua, baina historikoa» da COP26ko akordioa | Isuriak murrizteko helburua eta «herrialde kalteberei» laguntzekoa lortutzat eman ditu Jaurlaritzako Ekonomia, Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak. Eusko Jaurlaritza Glasgown ezarritako helburuen «aurretik» dago, haren esanetan. | Tapiarentzat, «inperfektua, baina historikoa» da COP26ko akordioa. Isuriak murrizteko helburua eta «herrialde kalteberei» laguntzekoa lortutzat eman ditu Jaurlaritzako Ekonomia, Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak. Eusko Jaurlaritza Glasgown ezarritako helburuen «aurretik» dago, haren esanetan. | Asteburuan Glasgowko (Eskozia) goi bileran egindako akordioaren inguruko «premiazko balorazioa» egin du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia, Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak, ohar batean, nahiz eta biharko Gobernu Kontseilurako utzi duen Jaurlaritzak «balorazio formala». Tapiaren ustez, «akordio inperfektu baten aurrean gaude, nahiz eta akordio historikoa eta erabakigarria izan». Bi «helburu» lortutzat eman ditu: «Isuriak murrizteko konpromisoak, 1,5 graduko berotze globalaren mugari eusteko» eta «garapen bidean diren eta kalteberak diren herrialdeentzat urtean 100.000 milioi dolar» ematea.
Sailburuaren esanetan, «munduko potentzia guztiek klima erronka lehentasunezko gaitzat hartzea lortu da», eta «historikoa» da hori: «Esan dezakegu apustu klimatikoa munduko agendaren parte dela. Historian ez zen ezagutzen horrelako akordioen adostasun maila hain zabala». Halaber, «Parisko Akordioaren helburuen erregelamendua» adostu dela nabarmendu du, eta horrek «konpromisotik ekintzara jauzi egiteko bidea» ematen duela.
Tapiak adierazi du «herrialde kalteberak finantzatzeko» konpromisoa hartu dutela herrialde garatuek, eta horretan oinarritu du baieztapen hau: «Planeta honetan gizateriarentzako espazio seguru eta oparoa eskain dezakegula uste dugu». Hala ere, ohartarazi du ez dela «erlaxatzeko astirik» izango, «oraindik lan gogorra baitago aurretik».
«Euskadi Glasgown ezarritako helburuen aurretik doala» erakusten du akordioak, Tapiaren esanetan. 2050erako «zero emisio garbi egiteko konpromisoa» hartua zutela azaldu du, baita berotegi efektuko gasen emisioa %45 murriztekoa ere. «Eusko Jaurlaritzak mundu mailako akordioarekin bat egiten du, hartutako konpromisoak baino urrats bat harago».
Hala ere, «anbizio handiagoz jokatu» beharra azpimarratu du, eta horretarako baldintzatzat ezarri ditu «ekintza eta finantzaketa». Azkenik, gogoratu du hurrengo urtean Eusko Jaurlaritzak 13.108 milioi euroko aurrekontutik 304 milioi euro erabiliko dituela «klima aldaketaren aurkako ekintzetarako». 13.108 milioi eurokoa izango da Jaurlaritzaren hurrengo urteko aurrekontua, eta %2,32 bideratuko du klima aldaketaren kontra egitera. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205945/gipuzkoak-lanpostu-berdeen-sorkuntzan-duen-indarra-erakutsi-nahi-du-aldundiak.htm | Gizartea | Gipuzkoak «lanpostu berdeen sorkuntzan» duen «indarra» erakutsi nahi du aldundiak | Ekonomia zirkularra sustatzeko hainbat ekimen egingo ditu Gipuzkoako Aldundiak | Gipuzkoak «lanpostu berdeen sorkuntzan» duen «indarra» erakutsi nahi du aldundiak. Ekonomia zirkularra sustatzeko hainbat ekimen egingo ditu Gipuzkoako Aldundiak | Hondakinak Prebenitzeko Europako Astearen harira eman dute hondakinak «baliabide» bihurtzeko planaren berri. Azaroaren 20tik 28ra bitartean egingo dute, eta, besteak beste, Garbera merkataritza gunean, bigarren eskuko arropa denda bat ipiniko dutela azaldu du Jose Ignacio Asensio Ingurumen diputatuak gaur goizean: «Herritarrei moda jasangarria beste edozein aukera bezain eskura jartzea da helburua».
Ingurumen diputatuak aldaketa klimatikoaren arloko «politika guztiak» bizkortzearen beharra nabarmendu du: «Gai izan behar gara krisi honetatik erantzun berde batekin ateratzeko, eta gure apustua hazkunde ekonomiko jasangarriaren aldekoa izan behar da».
Ekonomia zirkularreko eragileekin egin dute lan. Haiek ez ezik, moda jasangarriarekin lan egiten duten diseinatzaileek ere parte hartuko dute ekimenean. Ingurumen diputatuak jakinarazi du iazko edizioan zortzi ekimen egin zituztela, eta aurten, hamahiru egingo dituztela. Gipuzkoako Elikagaien Bankuarekin afari jasangarri eta solidario bat antolatu dute, eta Donostiako Scientia Karmelo Ikastetxean «naturarekin kontaktuan» egongo den ikasgela bat aurkeztuko dute.
Asensiok Gipuzkoako Foru Aldundiaren Ingurumen Sailaren azken urteotako lana azpimarratu du, eta esan du 2015etik daramatela lanean lurraldeko ekonomia zirkularra sustatzeko. Berrerabilpena eta birziklatzea indartzeko GK Recycling taldea sortu zuten, eta moda jasangarriaren diseinatzaileak batzeko, GK Green Fashion. 80 eragile biltzen ditu lehenak, eta 40 bigarrenak. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205946/landarte-egitasmoak-oso-positibotzat-jo-ditu-aurten-garatu-dituen-sei-proiektuak.htm | Kultura | Landarte egitasmoak «oso positibotzat» jo ditu aurten garatu dituen sei proiektuak | Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiak bultzatzen du egitasmoa. Sormen garaikideko prozesuak bultzatzen dituzte Nafarroako landa eremuan. | Landarte egitasmoak «oso positibotzat» jo ditu aurten garatu dituen sei proiektuak. Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiak bultzatzen du egitasmoa. Sormen garaikideko prozesuak bultzatzen dituzte Nafarroako landa eremuan. | Landarte ez da ohiko kultur programa bat: proposamen irekiak egiten ditu, eta prozesua du xede emaitza baino gehiago. Hori dela eta, ez da erraza hura azaltzea, ezta garatzea ere. Hala aitortu dute egitasmoaren antolatzaileek; baina, zailtasunak zailtasun, aurten ere «oso balantze positiboa» egin dute. Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiko Kultur Ekintza zerbitzuak antolatzen du programa, Landa Garapeneko Departamentuaren lankidetzarekin, eta Kanpoko Bulegoa kolektiboaren bitartekaritza lanarekin. Gaur aurkeztu dute balorazioa, Nafarroako Museoan.
Egitasmoaren oinarria zera da: zenbait artista nafarrekin sormen garaikideko prozesuak bultzatzen dituzte despopulazio arriskuan diren Nafarroako zenbait herri eta ibarretan, horietan bizi direnen errealitate, interes eta beharrak aintzat hartuta. 2021ean sei artista eta kolektibo aritu dira lanean Nafarroako landa eremuko sei herritan, eta kultur sorkuntza garaikideko hainbat prozesu sortu dituzte, bertako biztanleekin lankidetzan. Taxio Ardanaz artistak Aiesan parte hartu du; Conjunta arkitektura estudioak, Murietan; Ana Maestrojuan antzerkigileak, Murillo el Fruton; Arantza Santesteban zinemagileak, Araitz ibarrean; Protokolektibo taldeak, Artzibarren; eta Katixa Goldarazena artistak, Zubietan. Lanik handiena udako hilabeteetan egin zuten, baina proiektua, osotasunean, apiriletik azarora bitartean gauzatu dute.
Ignacio Apeztegia Kultura zuzendari nagusiaren hitzetan, Landartek administrazio publikoetan ezohikoak diren planteamenduak ditu oinarri: «Kultur sorkuntza garaikideko laborategi bat da, eta sorkuntza prozesu irekietan parte hartzen duten eragileak ditu protagonista. Prozesuak pentsamendu kritikoa, hausnarketa, eta eraldaketa indibidual eta kolektiboa bultzatzen ditu».
Bide beretik, Lorenzo Garcia Kultur Ekintzako zuzendariak nabarmendu du egitasmoa ikuskizunen programazioaren logikatik harago doala: ez dituzte ikusleak bilatzen, parte hartzaileak baizik. «Prozesuak emaitzak baino garrantzi handiagoa du, ez dute merkataritza helbururik, eta alde guztiak aberasten dituen ezagutza trukeak izaten dira».
Planteamendu irekia izateak zailtasun batzuk dakartza, Kanpoko Bulegoa kolektiboko Anne Ibañezek onartu duenez: «Programaren azalpenak zalantzak sortzen ditu, eta askotan dugu erantzunik, eskaintza irekia baita, eta horrek deserosotasuna sortzen du». Uste du ezaugarri horietan dagoela proiektuaren indarra: «Edozer posible izateko aukerak sortzen dira». Haren kide Marc Badalek parte hartu duten sortzaileen aniztasuna azpimarratu du, hainbat esparrutatik datozelako, eta zenbait kasutan beren ohiko lan espazioetatik atera direla erantsi du.
Sortzaile batzuentzat, hain zuzen, proiektuaren ezaugarriek zailtasunak dakartzate. Ana Maestrojuanek kontatu du hasieran zaila egin zitzaiola proiektua, bere erosotasun eremutik irten behar izan zuelako. Sentimendu kontrajarriak izan ditu, eta prozesua batzuetan mingarria izan da harentzat, baina baita aberasgarria ere: «Bestela egongo ez zinen lekuetan kokatzen zaitu».
Proiektuak
Ana Maestrojuanek komunikazio proiektu bat garatu du Murillo el Fruton, Informazio kapsulak izenburupean, herritarren ahotsetan oinarrituta. Adin eta jatorri desberdinetako biztanleekin izandako topaketen grabazioen bidez, kontatu dute herria zer den eta zer izan den haientzat. Herriko elizako kanpandorreko megafoniatik entzungo diren hainbat soinu pilula sortu ditu.
Protokolektibo taldeak Descamino proiektua sortu du, oinarri harturik Artzibarren hedadura zabala, hango populazioaren sakabanaketa eta haren aniztasun sozial eta politikoa. Erabilera bakarreko argazki kamerak banatu zituzten hainbat herritako bizilagunen artean, bailararekiko dituzten ikuspegia eta harremana erregistra zitzaten. Ondoren, irudien arteko harremanak bilatu dituzte.
Katixa Goldarazenak, Zubietako tradizioan oinarrituz, gorputzak bizitzan duen presentziari buruzko gogoeta bultzatu du. Hainbat saiotan horri buruz hausnartzera gonbidatu ditu herritarrak, herriaren iraganeko uneak erakusten dituzten artxibotik abiatuta, esperimentatzeko.
Taxio Ardanazek antzerki erreferentziak dituen proposamen zinematografiko bat egin du, Aiesan, Cabalga cabalga izenburupean. Biztanleen arteko elkarrizketan oinarritzen da, ekintza guztia plano finko batean gertatzen da, eta giza paisaia bilbeari jarraituz eraldatzen da.
Conjunta kolektiboaren asmoa izan da Murietako biztanleek gogoeta kontzeptual bat egitea, Espeldoiako paraje zaharraren balioa handitzeko prozesu bat bultzatzeko, beste ikuspegi batzuetatik ikusteko eta haien erabilera potentzialak azaleratzeko. De Chopera a Chopera deitu diote proiektuari.
Azkenik, Arantza Santestebanek ikus-entzunezko pieza bat filmatu du, Liluraren kontra. Haraneko bizilagunek Maioetako paisaiarekin duten harreman afektiboa aztertu nahi izan du. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205948/hamar-urtez-kotizazioak-igoko-dituzte-pentsioen-erreserba-funtsa-betetzeko.htm | Ekonomia | Hamar urtez kotizazioak igoko dituzte pentsioen erreserba funtsa betetzeko | Belaunaldien arteko Ekitate Tresna hitzartu dute Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek. Patronalek aurka egin dute, lan kostuak handitzen dituelako. 2032rako 50.000 milioi euro biltzea espero dute, eta horiekin ordaintzea 'baby boom'-aren belaunaldien pentsioak. | Hamar urtez kotizazioak igoko dituzte pentsioen erreserba funtsa betetzeko. Belaunaldien arteko Ekitate Tresna hitzartu dute Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek. Patronalek aurka egin dute, lan kostuak handitzen dituelako. 2032rako 50.000 milioi euro biltzea espero dute, eta horiekin ordaintzea 'baby boom'-aren belaunaldien pentsioak. | Pentsioen erreserba funtsa betetzeko formula bat adostu dute Espainiako Gobernuak eta CCOO eta UGT sindikatuek. Hurrengo hamar urteetan bederen, langileen soldaten bitartez ordaintzen diren gizarte kotizazioak 0,6 puntu igoko dituzte. Horretatik, 0,5 puntu enpresek ordainduko dute, eta beste 0,1, berriz, langileek beraiek. Akordioak ez du Espainiako bi patronal nagusien sinadura, CEOEk eta Cepymek uko egin baitiote enpresen ekarpena handituko duen erreforma babesteari. «Behiak ez du esne gehiago ematen», argudiatu du Lorenzo Amor CEOEko presidenteordeak. «Espainiak ez du lan kostuen arazo bat», erantzun dio Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak.
Eurotan neurtuta, igoera ez da handia. Horrela, Hego Euskal Herrian batez besteko soldata duen batek gutxi gorabehera hamabi euro gehiago eman beharko dizkio Espainiako Gizarte Segurantzari: hamar euro enpresaren kontuetatik aterako dira —diru gehiago jarri beharko du—, eta bi euro, langileen patrikatik —gutxiago jasoko du hilero ordaintzen dioten soldatan—.
Gaur egun langileen soldata gordinaren %28,3koa da kontingentzia arrunterako kotizazioa: enpresak %23,6 jartzen du, eta langileak, %4,7. 2023ko urtarriletik, %28,9 izango da: %24,1 enpresak, eta %4,8 langileak. Horrez gain, langabezia sarirako eta formakuntzarako ekarpenak ere egiten dituzte enpresek eta langileek.
Neurri horren bidez espero dute hamar urtean 50.000 milioi gehiago bilduko dituela Gizarte Segurantzak. Dirua erreserba funtsean sartuko dute, eta horrekin ordaindu nahi dituzte baby boom-aren belaunaldien erretiroak sisteman eragingo dituen gastu gehigarrietako batzuk. Gaur egun 44 eta 64 urte artean dituztenak aurreko eta ondorengo belaunaldietakoak baino gehiago direnez, haien erretiroak asko handituko du gastua.
Belaunaldien Arteko Ekitate Tresna deitu dio hitzartutakoari Escriva ministroak. Tresna horrek ordezkatuko du pentsioen gastua kontrolatzeko PPren 2013ko erreformak sortutako sistema, Jasangarritasun Faktorea deitutakoa —ez da inoiz erabili—. Bien arteko desberdintasun nagusia da PPren sistemak pentsioak jaitsiko zituela baldin eta bizi itxaropena handituko bazen. Oraingo sistemak, ordea, ez ditu pentsioak ukitzen, baizik eta sistemaren diru sarrerak handitzen ditu. Horregatik jaso du CCOOren eta UGTren babesa. «Sindikatuen arrakasta ezin dudatuzkoa da», aldarrikatu du Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak, «tresna ez baita murrizketetan oinarritzen; Gizarte Segurantzaren diru sarrerak handitzen ditu».
Lehen zatia, urtarrilean
Pentsioen erreformaren bigarren zatia da atzo adostutakoa, baina agian ez da azkena izango. Izan ere, Espainiako Gobernuak datorren urtean negoziatu nahi du pentsioen zenbatekoa kalkulatzeko baliatzen den kotizazio epeari buruz. 2011n abiatutako erreformaren bitartez, orduz gero urtero urte bat handitu dira kalkulua egiteko kontuan hartzen diren urteak. Horrela, aurten lan bizitzaren azken 24 urteetan kotizatutakoa hartzen da kontuan; datorren urtean 25 izango dira, eta trantsizioa amaituko da. Escrivak aipatu izan du 25 urtetik 35era igotzea kopurua, baina aukera horren aurka mintzatu dira Unidas Podemos eta sindikatuak, uste baitute urte gehiago kontuan hartzeak pentsioa jaitsiko diela erretiratu guztiei. Escrivak, berriz, argudiatu du gaur egun gero eta langile gehiagok hutsuneak dituztela lan bizitzan, eta erretiroa gertu dutela kalean geratzen direla milaka langile. Horiei —herritarren %30, ministroaren arabera—, mesede egingo lieke kotizazio epea zabaltzeak, batez ere, asmoa duten moduan, urterik txarrenak kentzeko aukera ematen badute.
Uztailean iritsi zen erreformaren lehen zatia, eta urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean. Haren ondorioz, pentsioak aurreko urteko batez besteko inflazioaren arabera igoko dira urtero, Gizarte Segurantzaren aurrekontuetatik aterako dira espresuki bereak ez diren zenbait gastu, eta gehiago txikituko dira erretiroa adin ofizialaren aurretik hartzen dutenen pentsioak. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205949/kuban-aldaketa-politikoa-eskatzeko-mobilizazioak-deitu-dituzte-habanak-protestak-debekatu-arren.htm | Mundua | Kuban «aldaketa politikoa» eskatzeko mobilizazioak deitu dituzte, Habanak protestak debekatu arren | Plataforma deitzaileak uztailaren 11ko protestei eman nahi die segida, «demokrazia» eta «askatasuna» aldarrikatzeko. Habanaren iritziz, Washingtondik antolatutako «ezegonkortze kanpaina» baten parte dira mobilizazioak. | Kuban «aldaketa politikoa» eskatzeko mobilizazioak deitu dituzte, Habanak protestak debekatu arren. Plataforma deitzaileak uztailaren 11ko protestei eman nahi die segida, «demokrazia» eta «askatasuna» aldarrikatzeko. Habanaren iritziz, Washingtondik antolatutako «ezegonkortze kanpaina» baten parte dira mobilizazioak. | Kuban izan ziren azken ezohiko protestetatik lau hilabetera, «diktadura» amaitzearen aldeko mobilizazioak deitu ditu astelehenerako Archipielago plataformak uharteko hiririk handienetan eta atzerrian. Manifestazio «zibikoak eta baketsuak» iragarri dituzte, uharteko gizartearen «pluraltasunaren» alde, eta herritarrei eskatu diete zuriz jantzita irten daitezela kalera, izara zuriak zabaldu ditzatela etxeen kanpoaldean edo lapikoak jotzen eta telebista itzalita egin dezatela bat protestarekin. Gobernuak, baina, uztailean egin bezala, debekatu egin ditu mobilizazioak, Kuba «ezegonkortzea» helburu dutela eta konstituzioaren kontrakoak direla argudiatuta. Habanak salatu du AEBen esku hartze kanpaina bati erantzuten diotela.
Washingtonen aginduetara jarduten duenik ukatu du Archipielago taldeak, eta gobernuari leporatu dio esku hartzearen argudioa erabiltzea herritarren eskubideak murrizteko. Protestetarako deialdian azaldu du «miserian» bizi direnen egoera, «oinarrizko produktuak eskuratzeko dibisak» ez dituztenena, inflazioaren ondorioak pairatzen ari direnena salatu nahi dutela. Deitzaileek gaineratu dute Kubak ezin duela «burokraten etxalde bat izaten jarraitu», eta ezin duela «gutxiengo baten gutizien menpe egon».
Kuban 15:00ak direnerako daude deituta mobilizazioak —21:00ak Euskal Herian—. Aldiz, goizeko lehen ordutik gobernuaren aldeko hainbat taldek elkarretaratzeak egin dituzte Archipielagoko kide ezagunenen etxeen aurrealdean, «iraultza babesteko». Mobilizazioen sustatzaileek adierazi dutenez, segurtasun indarren presentzia handia da kaleetan. Plataformako hainbat kidek beren etxe aurreko elkarretaratzeak eta segurtasun indarren «jazarpena» salatu dituzte. Horien artean, Yunior Garcia Aguilera eta Saili de Amarillo buruzagiek. Beste hainbatek Poliziaren mehatxuak eta internet mozketak jasa dituztela adierazi dute.
Uztailaren 11an izan ziren ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen —pertsona bat hil zen protestetan—. Gainera, Manuel Diaz-Canel presidenteak AEBen esku hartzea salatu zuen, eta Kubako Gobernua «ezegonkortzeko» helburua izatea leporatu zien protesten bultzatzaileei. Archipielagok «preso politikoak» askatzeko galdegin dio Habanari.
Etxe Zuriaren ezkutuko eragin asmoekin lotu ditu gaurko protesta deialdiak ere Kubako Gobernuak. Bruno Rodriguez Parrilla Atzerri ministroaren esanetan, «AEBetako hainbat botere zentrotatik antolatutako operazio bati» erantzuten diote. Haren iritziz, AEB saiatzen da Kuba «porrot egin duen estatu baten modura» aurkezten, baina ahalegina «antzua, desesperatua eta inozoa» da. «Kubak ez du inoiz onartuko atzerriko gobernu batek gure lurraldean esku hartzea», ohartarazi zuen joan den astean.
Kubaren «ezegonkortze» politikorako AEBek «komunikazio makineria boteretsua» erabiltzen dute, ministroaren arabera, eta, bereziki, sare sozialen erabileraz ohartarazi du. «Facebooken badira talde pribatu batzuk legez kanpo jarduten dutenak. Horietatik, geolokalizazio sistemak moldatzen dituzte beste herrialde batean bizi diren pertsona batzuk, batez ere AEBetan, era masiboan Kuban daudela irudikatzeko», salatu du.
Uztaileko protesten ostean, Diaz-Canelek aitortu zuen herritarrengan «haserrea» eragin zutela oinarrizko elikagaien eta sendagaien gabeziak, elektrizitate sareko mozketek eta pandemiak egoera horri arazoak gehitu izanak. Herritarren kexuek gobernua zenbait neurri hartzera behartu zuten. Besteak beste, ezabatu egin zituen uhartera bidaiatzen zutenek herrialdean inportatu zezaketen elikagai, sendagai eta garbitasunerako produktuen gehienezko kopurua, herrialdeko zentral elektrikoak berrikusiko zituela agindu zuen, «ekoizpen ahalmena nabarmen hobetzeko», eta COVID-19aren kontrako txartatze kanpaina azkartuko zuela ere hitzeman zuen.
Ekonomiari arnasa
Kubak COVID-19aren kontrako hainbat txerto garatu ditu, eta, gaur gaurkoz, biztanleriaren %80 txertatuta dago horietakoren bat hartuta. Hilaren amaierarako, biztanleriaren %90 txertatuta egotea espero dute. Hori dela eta, ikasleak ikastetxeetara itzuli dira gaur, eta gaurkoa izan da gobernuak berriz ere atzerriko turismoari ateak ireki dizkion lehen eguna. Azken neurri horrek arnasa emango dio pandemiak eta AEBen zigor ekonomikoek estu hartua duten Kubako ekonomiari.
Herritarren kexen aurrean, Habanak nabarmendu du AEBek uhartearen kontrako enbargoa indartu zutela eta 243 zigor ekonomiko ezarri zizkiotela Donald Trumpen agintaldian, eta neurri horiek indarrean jarraitzen dutela Joe Bidenen agintean ere, nahiz eta Etxe Zuriak Kubarekiko politika «berrikusiko» zuela iragarri zuen, uztaileko protesten ostean. Rodriguez Parrillaren iritziz, AEBak «herritarrentzako sufrimendu egoerak sortzen» ahalegintzen ari dira «eztanda sozial baterako baldintzak» sustatze aldera.
Washingtonek uhartera milioi bat txerto bidaltzeko egin duen eskaintza «oportunista» dela gaineratu du, «ia biztanleria guztia txertatuta dagoenean» egin duelako, eta Etxe Zuria ez delako gai izan pandemia hasi zenetik laguntza humanitarioa eskaintzeko. «Kubak herritarrek dituzten zailtasun ekonomikoak gainditzeko ahaleginean jarraituko du, gure lanarekin eta gure baliabide propioetan pentsatzen». |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205950/andoni-aldekoak-esan-du-eitbk-bikoizketa-indartuko-duela.htm | Bizigiro | Andoni Aldekoak esan du EITBk bikoizketa indartuko duela | Primeran streaming plataforma berrian euskara «oso garrantzitsua» izango dela azaldu du EITBko zuzendari nagusiak, Eusko Legebiltzarrean. | Andoni Aldekoak esan du EITBk bikoizketa indartuko duela. Primeran streaming plataforma berrian euskara «oso garrantzitsua» izango dela azaldu du EITBko zuzendari nagusiak, Eusko Legebiltzarrean. | «Kontsumo berrien eta euskarri digitalen aurrean, euskal ikus-entzunezko edukiak eta euskarazko edukiak bermatzea» da EITBk datozen urteei begira dituen erronka nagusietako bat. «Gure hedabideek erreferente izan behar dute euskal gizartearentzat informazioan eta zerbitzu publikoan, eta, aldi berean, gazteekin konektatu, munduari euskal leihoa ireki eta jasangarritasuna bermatu», azaldu du gaur Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak, Eusko Legebiltzarrean. Aldekoak EITB 2030 Estrategia dokumentua aurkeztu du azkeneko asteetan zenbait eremutan: Europako Parlamentuan, EITBko administrazio kontseiluan, Seriesland jaialdian eta sektoreko profesionalen aurrean. Legebiltzarrean aurkeztu zuen atzo datozen urteetarako estrategia.
EH Bilduko Jasone Agirreren galderei erantzutean, Aldekoak adierazi du bikoizketa indartu egingo duela EITBk —Jaurlaritzaren aurrekontuen arabera, bikoizketarako eta azpidatzietarako diru saila halako bi izango da 2022an, baina ez dute zehaztu zer hizkuntzatara bikoiztu eta azpidatziko den—.
Primeran streaming plataforma berrian euskara «oso garrantzitsua» izango dela azaldu du EITBko zuzendari nagusiak. «Filmak, fikzioak eta bestelako produkzioak euskaratzen saiatuko gara. Euskarazko biblioteka bat behar dugu». Edonola ere, onartu zuen plataforma horretan egongo direla gaztelaniazko edukiak. «Helburua da Primeran plataforma orokor bat izatea. Euskara erdigunean egongo da, eta edukiak izango dira gaztelaniaz eta beste hizkuntza batzuetan». Primeran plataformaren hizkuntza hautuaren inguruan, EAJko Joseba Diez Antxustegik zera esan du: «Modu inteligentean jokatu behar da. Dena euskaraz egiten badugu, egongo da jendea ez dena etorriko edo ihes egingo duena. Plataformak euskara izan behar du ardatz, baina gaztelaniazko edukiak badaude, jende gehiago etorriko da».
Primeran plataformaz gain, EITBk martxan jarri nahi ditu beste proiektu hauek: ETB Miramon Faktoria berria abiatzea; euskarazko eskubideak eta ekoizpena babestea; macrocasting bat egitea; gardentasun atari berria sortzea; eta Nafarroako egoitza berritzea.
PSE-EEko legebiltzarkide Miren Gallastegik gogoratu du kontratu programa berria sinatu behar duela EITBk, eta hori «funtsezkoa» izango dela. PP-Ciudadanoseko Luis Gordillok esan du EITBk «kalitatezko zerbitzu independente» bat eskaini behar duela, eta ez ETB2 erabili «audientzia lortzeko». Voxeko Amaia Martinezek, berriz, salatu du EITBko zenbait kazetari «delituaren mugan» ibiltzen direla bere alderdiaren aurka «isekan» aritzen direnean.
EH Bilduk Miramongo egoitzaren egoera kritikatu du, eta Agirrek gogorarazi du egoitzak zituen 150 lanpostuetatik 35 galdu egin direla azkeneko urteetan. «Ez dira bete hutsune horiek, eta lan hitzarmena ez da bete». Aldekoak zera erantzun du: «Hurrengo urtean Miramon Faktoria proiektuarekin hasiko gara. Kontratazioekin hasiko gara; proiektu mardula da, eta ondo egin behar dugu». Ikus-entzunezkoen ekoizpen gune handi bat sortu nahi luke EITBk Donostian. Datu bat: 2015eko abendutik hona, ETBk ez du telesail bakar bat ere grabatu Miramonen. Eskamak kentzen izan zen azkenekoa.
Berdintasuna pantailaren bi aldeetan Eusko Legebiltzarrak erdibideko zuzenketa bat onartu du —hasierako proposamena EH Bildurena zen, eta EAJrekin eta PSE-EErekin adostu du gero— EITBko zuzendaritzari eskatzeko emakumeen eta gizonen arteko presentzia orekatua saio eta esparru guztietan. BBCko ordezkari batek Eusko Legebiltzarrean 50:50 metodologiaren berri eman zuen, «On the screen and behind the screen» (pantailan eta pantailaren atzean) irizpideari jarraiki. Eta erdibideko zuzenketan, legebiltzarrak EITBko zuzendaritzari eskatu dio jartzeko harremanetan BBCrekin edo Europako beste hedabide publiko batzuekin, «berdintasuna bermatzeko erabiltzen dituzten metodologiak aztertzeko» eta 50:50 metodologia nola erabili ezagutzeko. Ez dute epe mugarik finkatu. Talde batzuek azaldu dutenez, EITBko langileen %58 dira emakumezkoak. Pantailan ikusten denaren oreka dute, beraz, landu beharrekoa. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205951/hego-euskal-herriko-60-eta-69-urte-bitarteko-herritarrei-hirugarren-dosia-emateko-aukera-ireki-dute.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko 60 eta 69 urte bitarteko herritarrei hirugarren dosia emateko aukera ireki dute | Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak esan du «logikoa» dela adin tarte hori izatea dosi gehigarria jasoko duen hurrengoa. | Hego Euskal Herriko 60 eta 69 urte bitarteko herritarrei hirugarren dosia emateko aukera ireki dute. Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak esan du «logikoa» dela adin tarte hori izatea dosi gehigarria jasoko duen hurrengoa. | Espainiako Gobernuko Osasun Publikoko Batzordeak —Madrilgo eta erkidegoetako gobernuak daude ordezkatuta hor— joan den urriaren hasieran erabaki zuen 70 urtetik gorako herritarrei hirugarren dosia ematen hasiko zirela. 65 urtetik gorakoei, berriz, bigarren dosia jarri zietenetik sei hilabete betetzen direnean jartzeko asmoa agertu zuen. Bada, gaur, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioko txertoen batzordeak 60 eta 69 urte bitarteko pertsonei COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia emateko gomendioa eman dio Osasun Ministerioari. Batzorde horretako iturriek Efe agentziari jakinarazi diotenez, 60 urtetik gorako pertsonen sistema immunitarioa indartzea komeni da, adinarekin azkarrago zahartzen delako. Batzordeak uste du «logikoa» dela 60-69 adin tartea izatea hirugarren dosia hartzen hurrengoa. Gripearen txertoarekin batera emateko ere gomendatu du batzordeak. Hirugarren dosia noiz emango duten ez dute oraindik erabaki. Espainiako Gobernuko Osasun Publikoko Batzordeak berretsi beharko du erabakia; hala eginez gero, Hego Euskal Herriko 60 eta 69 urte bitarteko herritarrek aukera izango lukete hirugarren dosi hori hartzeko.
Gainera, Nafarroan gaur hasi dira Johnson & Johnson botika etxearen Janssen txertoa hartu duten herritarrei bigarren dosi bat jartzen. Dosi bakarrekoa da Janssenena, eta hura hartu dutenek aukera dute Pfizerren edo Modernaren txertoaren dosi bat hartzeko. Nafarroan, 21.000 herritar inguruk hartu dute Janssenen txertoa.
Hipra txertorako boluntario bila
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Osakidetzak parte hartuko du COVID-19aren aurkako Hipra txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna frogatzeko ikerketa batean. Biocruces Bizkaia Osasun Ikerketako Institutuak egingo du azterlana, Espainiako beste bederatzi zentroekin batera, eta horretarako aurretik Pfizerren txertoa hartu duten 18 urtetik gorako 110 boluntario behar ditu. IIB fasean dago Hipra txertoaren saio klinikoa. Ikerketaren helburua hau da: jakitea ea Hipra txertoaren errefortzu dosi batek Pfizerren txertoa hartu dutenen koronabirusaren aurkako erantzun immunologikoa luzatzen duen. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205952/lau-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-24-urteko-gizonezko-bati-adingabe-bati-sexu-erasoa-egiteagatik.htm | Gizartea | Lau urteko kartzela zigorra ezarri diote 24 urteko gizonezko bati, adingabe bati sexu erasoa egiteagatik | 15 urteko neska bati eraso egitea leporatuta epaitu dute gizonezkoa; erasoa 2019ko urtarrilean gertatu zen, Donostiako Egia auzoko parke batean. Behin espetxetik aterata, zaintzapeko askatasunean izanen da beste bi urtez. | Lau urteko kartzela zigorra ezarri diote 24 urteko gizonezko bati, adingabe bati sexu erasoa egiteagatik. 15 urteko neska bati eraso egitea leporatuta epaitu dute gizonezkoa; erasoa 2019ko urtarrilean gertatu zen, Donostiako Egia auzoko parke batean. Behin espetxetik aterata, zaintzapeko askatasunean izanen da beste bi urtez. | Epaileen ebazpena jaso du 2019ko urtarrilaren 7an Donostiako Egia auzoan emakume adingabe bati sexu erasoa egiteagatik auzipetutako gizonezkoak: lau urteko kartzela zigorra ezarri diote, eta, horrez gainera, beste bi urtez zaintzapeko askatasunean izanen da. Kondenatuak 24 urte ditu, eta, epaian emandako datuen arabera, 15 urteko emakumezko bati egin zion eraso.
Sententzian jasoa denez, gizonezkoak iluntzean egin zion eraso adingabeari. Biek ala biek Donostiako noranzkoan zen trena hartu zuten Hernaniko geltokian; orduan ezagutu zuten elkar. Ondotik, Ategorrietako geltokian jaitsi ziren erasotzailea eta gaztea. Helmugara iritsitakoan, Matigotxotegi geltokitik hurbil den parkera joan zen neska, eta haren atzetik joan zen gizonezkoa. Ukituak egin zizkion biktimari. Neska gizonezkoa gainetik kentzen ahalegindu zen, baina erasotzaileak indarrez egin zuen haren kontra. Sententzian bildu dutenez, gizonak «itolarri sentsazioa eragiteraino» heldu zuen lepotik adingabea, besteak beste. Gero, ihes egitea lortu zuen biktimak. Epaileek ebatzi dute biktimaren bertsioa «sinesgarritasun osokoa» dela.
Dena dela, argitu dute zigorra ez dela irmoa oraindik ere, litekeena baita erasotzaileak helegitea aurkeztea EAEko Auzitegi Nagusiaren aitzinean. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205953/eh-bilduk-eskatu-du-espainiako-memoria-demokratikoaren-legean-erregearen-titulua-kentzeko.htm | Gizartea | EH Bilduk eskatu du Espainiako Memoria Demokratikoaren Legean erregearen titulua kentzeko | EH Bilduk, ERCk, Juntsek, CUPek, PDeCATek eta BNGk hainbat zuzenketa bateratu aurkeztu dizkiote Espainiako Demokratikoaren Legearen proiektuari. | EH Bilduk eskatu du Espainiako Memoria Demokratikoaren Legean erregearen titulua kentzeko. EH Bilduk, ERCk, Juntsek, CUPek, PDeCATek eta BNGk hainbat zuzenketa bateratu aurkeztu dizkiote Espainiako Demokratikoaren Legearen proiektuari. | EH Bilduk, ERCk, Juntsek, CUPek, PDeCATek eta BNGk zuzenketa bateratuak aurkeztu dizkiote Espainiako Demokratikoaren Legearen proiektuari. Hainbat eskaera zehatz egin dituzte alderdiek: besteak beste, errege titulua kentzea, baita «kargu horretatik eratorritako pribilegio pertsonal eta familiar guztiak ere». Esan dutenez, Francoren diktaduran du oinarria, eta herritarrek ez dute «modu eraginkorrean» estatu ereduaren inguruan bozkatzeko aukerarik izan.
Horretaz gain, beste zuzenketa batzuk ere egin dituzte. 1977ko Amnistia Legearen hainbat xedapen bertan behera uzteko eskatu dute, «frankismoaren krimenen eta gizateriaren aurkako krimenen zigorgabetasuna betikotzea ekiditeko». Hizkuntzari ere erreferentzia egin diote, esanez frankismo garaian gaztelera ez zen beste hizkuntza guztien irakaskuntza debekatu zutela, baita hizkuntza horietan argitalpenak egitea eta edozein egoeratan erabiltzea ere. Orain, nahi dute «arrazoi politikoengatik» kulturari egindako kaltea onartzea eta konpontzea. Gainera, hainbat erakunderi egindako espoliazioa onartzeko eta konpontzeko mekanismoak ere eskatu dituzte. Azkenik, Donostiako La Cumbre jauregia Donostiako Udalari itzultzea ere nahi dute. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205954/behobia-donostiaren-antolatzaileak-oso-pozik-daude.htm | Kirola | Behobia-Donostiaren antolatzaileak «oso pozik» daude | Iñigo Etxeberria lasterketaren koordinatzaileak azaldu duenez, korrikalari gutxiago egoteak lana erraztu die. | Behobia-Donostiaren antolatzaileak «oso pozik» daude. Iñigo Etxeberria lasterketaren koordinatzaileak azaldu duenez, korrikalari gutxiago egoteak lana erraztu die. | Koronabirusaren pandemiaren ondorioz urtebeteko etenaldia izan eta gero, atzo jokatu zen berriro Behobia-Donostia herri lasterketa jendetsua. Milaka korrikalarik hartu zuten parte; zehatzago izanda, 20.412k. Eneko Agirrezabal segurarra (1.01.41) eta Nuria Lugueros espainiarra izan ziren azkarrenak (1.12.43). Irabazleak, berriz, helmugara iritsi ziren guztiak izan ziren.
Burrunbaren ostean dator barealdia. «Lasai» daude antolatzaileak, «lasaitua»hartu baitute dena «ondo» irten dela ikusita. «Oso pozik gaude. Oso ondo atera zen dena», esan du Iñigo Etxeberria lasterketaren koordinatzaileak. Azaldu duenez, aspaldiko parte-hartzaile kopururik apalena izateak mesede egin die. «Errazagoa da dena kontrolpean izatea, eta azkarrago joka daiteke edozer gertatuz gero». Adibidez, korrikalariak artatzeko orduan. Atzo, bi atletak bihotzekoa izan zuten, baina DYAk berehala artatu zituen, eta ospitalera eraman zituen.
Hala, Etxeberriak aitortu du etorkizunera begira kontuan hartuko dituztela parte hartzaile gutxiago egoteak ematen dituen erraztasunak. Bestelakoan, eskertu egin du korrikalari guztiek izandako jarrera. «Bikain jokatu zuten, eta horri esker ondo joan zen dena». |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205955/euskarak-enpresetan-duen-egoera-autodiagnostikatzeko-tresna-bat-jarri-dute-martxan.htm | Gizartea | Euskarak enpresetan duen egoera autodiagnostikatzeko tresna bat jarri dute martxan | LH Duala euskaraz egitasmoarena da proiektua. Lau aldagai hartzen ditu kontuan lantoki batean euskarak duen egoera aztertzeko: harrera, hizkuntza paisaia, lankideak eta instruktoreak. | Euskarak enpresetan duen egoera autodiagnostikatzeko tresna bat jarri dute martxan. LH Duala euskaraz egitasmoarena da proiektua. Lau aldagai hartzen ditu kontuan lantoki batean euskarak duen egoera aztertzeko: harrera, hizkuntza paisaia, lankideak eta instruktoreak. | Lantokietan euskarak duen egoera autodiagnostikatzeko tresna bat: horixe aurkeztu dute Laneki Elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak, LH duala Euskaraz egitasmoaren barruan. Azkarra eta sinplea da tresna: 30 galdera laburrek osatzen dute, eta «edozein enpresak bost minututan bete dezake», sustatzaileen arabera.
Hala, lantokiaren egungo balorazio bat eskuratuko dute, eta euskarak enpresan duen egoeraren hurbilpen bat ere lortuko dute. Horretarako, tresnak lau aldagai hartzen ditu kontuan: harrera, hizkuntza paisaia, lankideak eta instruktoreak. Hobetzeko gomendioak ere eskaintzen ditu autodiagnostiko tresnak. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205956/hiru-aldundiek-modu-harmonizatuan-berrituko-dute-gainbalioen-zerga.htm | Ekonomia | Hiru aldundiek modu harmonizatuan berrituko dute gainbalioen zerga | Lantalde bat eratuko dute Auzitegi Konstituzionalaren ebazpena nola bete aztertzeko. Eudelek txalotu egin du «bizkor» erantzun izana | Hiru aldundiek modu harmonizatuan berrituko dute gainbalioen zerga. Lantalde bat eratuko dute Auzitegi Konstituzionalaren ebazpena nola bete aztertzeko. Eudelek txalotu egin du «bizkor» erantzun izana | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek modu harmonizatuan berrituko dute gainbalioaren zerga kalkulatu eta hura kobratzeko modua. Eudel udalen elkarteak pauso hori bizkor emateko eskatu zien joan den astean, eta astebete nahikoa izan dute Zerga Koordinaziorako Organoaren (ZKO) bilerara deitzeko. Auzitegi Konstituzionalak zerga kudeatzeko Espainiako Gobernuaren sistema indargabetu zuen, eta, Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren modua haren antzekoa denez, aldatu egingo dute. Horrekin batera, hiru aldundiek eta Jaurlaritzak erakunde arteko lantalde tekniko bat eratuko dute prozesuari jarraipena eman eta «udalen finantza nahikotasuna» bermatzeko.
Udalak presaka ziren, eta aldundiek bizkor erantzun dute. Azken bi asteetan egon diren etxebizitzen eta lur sailen salerosketa nola kudeatu ezin jakinda zebiltzan, eta erakundeetako goiko solairuko atea jo zuten argibide bila. Egoera ikusita, aldundiek Zerga Koordinaziorako Organoaren presazko bilerara deitu zuten atzorako, «segurtasun juridikoaren» izenean. Bakoitzak bere xedapenak bidali zituen, eta arauak bateratzeko konpromisoa bere egin zuten. Nafarroaren kasua antzekoa da, hark ere baduelako eskuduntza hori, eta aurki moldatzea espero da.
Gainbalioaren zergak, izan ere, udaletan du eragina. Etxejabeek udal lurraren erabilerari ateratzen dioten etekina zergapetzen du, eta azken asteetan eskuak lotuta zeuzkaten. Arau berriekin, udalek diru gutxiago bilduko dute, baina Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak eskertu zuen aurrerantzean izango duten jokalekua argitu izana: «Pozik gaude aldundiek bizkor argitu dutelako zalantza. Udalek gainbalioaren zerga aplikatzen jarraitu ahal izango dute, segurtasun juridiko osoz, ahalik eta galera txikienarekin, eta zergapekoentzat bidezkoen den moduan».
Espainiak dagoeneko erreformatu du zerga kalkulatzeko modua, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzko arauei orain dagokie. Dena den, foru ogasunek dagoeneko egina zuten moldaketa handi bat, 2017an erabaki baitzuten zergarik ez kobratzea etxebizitza saltzean irabazirik ez zegoenean; alegia, erosi zenean baino prezio txikiagoan saldu bazuten.
Errealitatetik hurbilago
Orain, ZKOren ustez, «higiezinen merkatuaren errealitatera hurbilduko da» hiru lurraldeetako gainbalioaren araudia. Onartuko dute udalek lurzoruaren katastro balioak beherantz zuzentzeko aukera izatea, eguneratze mailaren arabera. Halaber, gehieneko koefiziente batzuk ezartzen dira, lursaila erosi zenetik igarotako urte kopuruaren arabera. Koefiziente horiek urtero berrikusiko dituzte.
Aldaketa garrantzitsua da, eta hura bideratzeko ZKOk lantalde tekniko bat eratuko du gainbalioaren zergaren berritze prozesua kudeatzeko. Hiru lurralde mailek izango dute ordezkaritza: Jaurlaritzak, aldundiek eta udalek. Zergaren erreforma harmonizaturako proposamen bat prestatzea izango dute helburu, ahalmen ekonomikoaren printzipioa beteko duena. Udal asko urduri daude araudi berriak aurrekontuetan eragina izango duelako. |
2021-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/205957/erreformaren-gakoak.htm | Erreformaren gakoak | Erreformaren gakoak. | Belaunaldien arteko elkartasun tresnaren puntu nagusiak hauek dira: 1) Kotizazioak. Gaur egun, langilearen soldata gordinaren %28,3 doa Gizarte Segurantzaren kotizazioak ordaintzera. 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera eta hamar urtez, 0,6 puntu igoko da: %24,1 jarriko du enpresak, eta %4,8 langileak. 2) Helburua. Dirua Pentsioen erreserba funtsean sartuko dute. Orain, praktikoki hutsik dago (2.000 milioi utzi ditu gobernuak), baina bete egin nahi dute baby boom-aren garaiko belaunaldi handien pentsioak ordaindu ahal izateko.
3) Erabilera. 2033an has daitezke dirua erabiltzen, betiere prebisioek badiote 2050erako zuloa sortuko dela. Ez badago diruaren beharrik, kotizazioak jaisteko edo pentsioak handitzeko erabiliko dute. Nahikoa ez balitz, ordea, kotizazioak handitzeko aukera edo gastua txikitzeko «modu orekatu bat» negoziatuko dute gizarte eragileekin. | ||
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205982/kargurik-gabe-aske-utzi-dituzte-liverpoolgo-eztandaren-harira-atxiloturiko-laurak.htm | Mundua | Kargurik gabe aske utzi dituzte Liverpoolgo eztandaren harira atxiloturiko laurak | Ustezko erasotzailea identifikatu du Poliziak: Ekialde Hurbileko jatorrikoa, 32 urtekoa, 2017an kristau bihurtutakoa. Etxean eginiko lehergailu bat garraiatzen ari zen, eta horrek eztanda egiterakoan hil zen. | Kargurik gabe aske utzi dituzte Liverpoolgo eztandaren harira atxiloturiko laurak. Ustezko erasotzailea identifikatu du Poliziak: Ekialde Hurbileko jatorrikoa, 32 urtekoa, 2017an kristau bihurtutakoa. Etxean eginiko lehergailu bat garraiatzen ari zen, eta horrek eztanda egiterakoan hil zen. | Igandean Liverpoolen (Ingalaterra) gertaturiko leherketaren harira atxilotu zituzten lau pertsonak kargurik gabe aske utzi dituzte. Terrorismoaren aurkako legea ezarrita hartu zituzten preso. Poliziak identifikatu egin du erasoan hil zen gizonezkoa: Emad al Swealmeen. Adierazi dutenez, Ekialde Hurbileko asilo eskatzailea zen, 32 urtekoa, eta kristau bihurtu zen 2017an. Asiloa ukatu zioten 2014ean. Etxean eginiko lehergailu bat garraiatzen ari zen, eta horrek eztanda egiterakoan hil zen.
Igandean, Euskal Herrian 12:00ak zirenean, auto batek eztanda egin zuen Liverpoolgo (Ingalaterra) Women's Hospital erietxearen aurrean, ospitale guneko aparkalekuan, hain zuzen. Hara ailegatu eta berehala lehertu zen ibilgailua. Autoa taxi bat zen, eta, eztandaren ondorioz, barrenean zen bidaiaria hil egin zen. Halaber, taxiaren gidariak lortu zuen ibilgailutik ateratzea, suak erabat hartu aurretik; zauritu egin zen, baina sendagiria eman zioten atzo bertan.
Erresuma Batuko Poliziak «eraso terroristatzat» jo zuen leherketa atzo. Hain zuzen, terrorismoaren aurkako legea ezarrita, lau pertsona atxilotu zituzten, Kensington auzoan, 21 eta 29 urte bitarteko gizonezkoak. Atzo beste atxiloketa baten berri eman zuen Poliziak: 20 urteko gazte bat. Gaur, libre utzi dituzte, inolako akusaziorik gabe, eman dituzten azalpenekin aserik.
Poliziak ez du argitu bidaiariak zergatik joan nahi zuen emakumeen erietxera, baina zehaztu dute zeraman lehergailua etxean egina zela. Halaber, igandeko datak gertakariarekin izan dezakeen lotura nabarmendu zuten. Oroitzapen Igandea ospatu zuten Erresuma Batuan. Azaroaren bigarren igandean egiten da, Mendebaldeko frontean Lehen Mundu Gerraren amaiera ekarri zuen 1918ko azaroaren 11ko armistizioa gogoratzeko. Leherketa ospakizunaren harira egiten den bi minutuko isilunea hasi baino pixka bat lehenago gertatu zen, eta omenaldietako batzuk ospitale horretatik hurbil zeuden antolatuta. «Ikerketa lerro bat dago hor», zehaztu du poliziak.
Polizia Al Swealmeenek errentan harturiko etxe bat ikertzen ari da, Rutland etorbidean. Han hartu zuen taxia erietxera joateko. Adierazi dutenez, lehergailua nola egin zuen erakutsiko luketen zantzuak aurkitu dituzte. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205984/bertan-behera-geratu-dira-kuban-antolatutako-protestak.htm | Mundua | Bertan behera geratu dira Kuban antolatutako protestak | «Atzerriak antolatutako operazioak huts egin» duela aldarrikatu du Habanak. AEBek, berriz, herritarrei «jazartzea eta haiek isilaraztea» egotzi diote. | Bertan behera geratu dira Kuban antolatutako protestak. «Atzerriak antolatutako operazioak huts egin» duela aldarrikatu du Habanak. AEBek, berriz, herritarrei «jazartzea eta haiek isilaraztea» egotzi diote. | Ez da protestarik izan gauean Kuban. Euskal Herrian goizaldea zenean zituzten egitekoak, Archipielago plataformak antolatuta, baina bertan behera geratu dira. Kubako Atzerri ministro Bruno Rodriguezek txalotu egin du «atzerriak antolatutako operazioak huts» egin izana: «Washingtongo nire kideak festarako jantzi dira, eta esku hutsik geratu dira».
«Diktadura» amaitzearen aldeko mobilizazioetara zuen atzo deitua Archipielago plataformak, uharteko hiririk handienetan eta atzerrian. Manifestazio «zibikoak eta baketsuak» iragarri zituzten, uharteko gizartearen «pluraltasunaren» alde, eta herritarrei eskatu zieten zuriz jantzita irten zitezela kalera, izara zuriak zabal zitzatela etxeen kanpoaldean edo lapikoak jotzen eta telebista itzalita egin zezatela bat protestarekin. Gobernuak aurrez ohartarazia zuen ez zutela baimenik protestak egiteko, baina hasieran oposizioak entzungor egin zion debekuari. Azken orduan, baina, atzera egin behar izan zuten, eta salatu zuten «kaleak poliziaz bete» zituela gobernuak, hainbat lagun atxilotu, eta beste asko etxean itxita eduki.
Habanak, baina, AEBetako Gobernuari egotzi dio protestak sustatu izana. Hala adierazi du goizaldean Rodriguezek berak: «Joan den asteazkenean bertan esan nuen AEBetako Gobernuaren adierazpen ugari entzun nituela atzo gure Kuban gertatuko zenaz hitz egiten, baina ez da halakorik izan gure kaleetan».
Oso bestelako erantzuna eman du Washingtonek. Segurtasun Nazionalerako aholkulari Jake Sullivanek leporatu dio Habanari «jendea izutzeko teknikak» erabili izana «herritarrak isilarazteko». Haren esanetan, protestak hasi baino lehen Kubako Gobernuak hainbat lagun atxilotu zituen, eta «jazarri» egin zitzaien, protestak geldiarazi asmoz. «Kubako erregimenak entzun egin behar du herriak zer dioen, haien ezintasunei arreta jarri eta elkarlanerako bideak aurkitu kubatarren nahiak eta beharrak hobeto asetzeko».
Uztailaren 11an izan ziren ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen —pertsona bat hil zen protestetan—. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205985/gaueko-aisialdian-eta-jatetxeetan-covid-ziurtagiria-eskatzeko-baimena-galdegingo-dio-jaurlaritzak-justiziari.htm | Gizartea | Gaueko aisialdian eta jatetxeetan COVID ziurtagiria eskatzeko baimena galdegingo dio Jaurlaritzak justiziari | 150 kasu baino gehiagoko tasa duten udalerrientzako neurri osagarriak aurkeztu ditu Lakuak. Egoera horretan dauden herrietan bertan behera geratu edo atzeratu egingo dira ekitaldiak, udalek ikusten badute ez dagoela prebentzio neurriak bermatzerik. | Gaueko aisialdian eta jatetxeetan COVID ziurtagiria eskatzeko baimena galdegingo dio Jaurlaritzak justiziari. 150 kasu baino gehiagoko tasa duten udalerrientzako neurri osagarriak aurkeztu ditu Lakuak. Egoera horretan dauden herrietan bertan behera geratu edo atzeratu egingo dira ekitaldiak, udalek ikusten badute ez dagoela prebentzio neurriak bermatzerik. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur eguerdian iragarri duenez, gaueko aisialdirako lekuetan eta jatetxeetan COVID ziurtagiria eskatzeko baimena galdegingo dio EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari. Betiere, neurri horrek 100.000 biztanleko 150 kasu baino gehiagoko tasa duten udalerriei eragingo lieke, gaur azaldu dituen beste batzuekin batera. «Ez goaz ondo, eta neurriak indartu behar ditugu, atzera ez egiteko», esan du pandemiari aurre egiteko neurri murriztaile berriak aurkezteko agerraldian.
Ikusi gehiago: udalerrien intzidentziaren mapa
Bihartik aurrera sartuko dira indarrean neurriok:
-150etik gorako intzidentzia duen herrietan, bertan behera utzi edo atzeratu egingo dira ekitaldiak eta jaiak, udalek adierazten badute ezingo dituztela prebentzio neurriak bermatu, bereziki jana eta edana tartean daudenetan, horretarako maskara kendu behar delako.
-Neurriak indartu beharko dira bestelakoetan, barruan zein kanpoan: leku gehiago jarri, bideak ireki jendearen zirkulazioa arintzeko, eta mugatu jatekoak eta edatekoak emateko guneak. Ahal dela ekitaldiak kanpoan egiteko eskatu du.
-Bakarrik ura kontsumitu ahalko da barruan egiten diren ekitaldietan, kontzertuetan esaterako. Parte hartzaileek trazabilitatea ezartzen laguntzeko betebeharra edukiko dute.
Astean bitan bidaliko dute buletin epidemiologikoa, udalen lana errazteko: astelehenean eta ostegunean.
30 udalerri, begiradapean
Intzidentzia tasa metatua 196,25ean dago EAEn. Baina egoera oso diferentea da probintzia bakoitzean: Gipuzkoan, azkeneko hamalau egunetan, 100.000 pertsonako 300 kasu baino gehiago metatu dituzte, eta beste bi probintzietan, hiru aldiz gutxiago: 120 Bizkaian, eta 100 Araban. Ikusi koronabirusaren Euskal Herriko datu guztiak albiste honetan. Nafarroan, 200 kasu dituzte 100.000 biztanleko.
Ospitaleetan, berriz, Jaurlaritzako sailburuak adierazi du oraindik ez daudela egoera aurreko olatuetan bezain egoera txarrean, «oraindik». Baina ohartarazi du datu hori berantiarra izaten dela; hau da, geroago igartzen dela. «Pandemia hazkunde abiadura handiagoan egiten ari da gora», adierazi du.
Oraintxe hauek dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 150etik gorako tasa duten 5.000 biztanle baino gehiagoko herriak —baina neurriek biztanle gutxiago dituztenei ere eragingo diete—:
Araba: Agurain.
Bizkaia: Bermeo, Durango, Elorrio, Ermua, Gernika-Lumo, Lekeitio, Trapagaran.
Gipuzkoa: Astigarraga, Azpeitia, Beasain, Bergara, Donostia, Eibar, Elgoibar, Errenteria, Hernani, Irun, Lasarte-Oria, Lazkao, Legazpi, Oñati, Ordizia, Orio, Tolosa, Urretxu, Usurbil, Villabona, Zarautz, Zumarraga.
COVID-19aren hedapena etengabe zabalduz doa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; bereziki azken astean azkartu da igoera hori. Jaurlaritzak urriaren 7an osasun larrialdia indargabetu zuenean, apala zen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako intzidentzia metatua: 100.000 biztanleko 54 kasukoa zen Araban, 51 kasukoa Bizkaian, eta 69koa Gipuzkoan. Ordutik, goranzko bidea hartu du tasa horrek, nabarmen: orain 100 positibokoa da intzidentzia tasa Araban, 121koa Bizkaian, eta 309koa Gipuzkoan.
Ikusi gehiago: koronabirusaren azken datuak Euskal Herrian
Ospitaleetan ere sumatzen hasi dira transmisioaren gorakada, batez ere gela arruntetan. Osasun larrialdia indargabetu zenean, 40 pertsona zeuden gaitzarekin erietxeratuta, eta orain, aldiz, 114 daude. Ordea, 31 pertsona zeuden larri ZIUetan orduan, eta orain 30 daude, bat gutxiago.
Nafarroan, COVID ziurtagiria eskatzeko prest
Eusko Jaurlaritzak ez ezik, COVID ziurtagiria eskatzeko aukera hizpide izan du Nafarroako Gobernuak ere. Nafarrako Osasun Publikoko Institutuko zuzendari Marian Nuinek gaur izan du hizpide, intzidentziaren goraldiari aurre egiteko. Izurria harrotzen hasia dela eta egoerak «okerrera» egin duela ziurtatu du Nuinek: «Intzidentzia metatuak gora egin du, bai zazpi egunekoak, baita hamalau egunekoak ere, eta goranzko joera betean gaude oraindik». Kasuen hazkunde hori, gainera, hasia da ospitaleetan ere nabaritzen, «pixkanaka» bada ere: «Era progresiboan eta kutsatzeak baino askoz mantsoago, baina gora doaz ospitaleratzeak ere. Hurbiletik ari gara egoera hori zaintzen, ez baita ona».
COVID-19 pasaportea ezartzeko aukeraz harago, Nuinek azaldu du «eskura» dituzten aukera eta baliabide guztiak aztertuko dituztela, «kutsatzeen goraldiari eusteko». Norbanakoentzako prebentzio neurriei eta «oraindik txertatu ez direnak txertatzeko» estrategiari eusteko deia ere egin du Osasun Publikoko arduradunak. Maskararen erabilera eta espazio itxien aireztatzea aipatu ditu propio: «Izurriak azken asteotako joerari eusten badio, beste mota bateko neurriak aztertu beharko genituzke, egoera leheneratzeko».
Neurri horiek berandu helduko ote diren galdetuta, Nuinek esan du «une oro» ari direla egoera «monitorizatzen», eta horren arabera hartzen dituztela erabakiak: «Etenik gabe ari gara datuak aztertzen, gure artean hitz egiten eta neurriak planteatzen». Egungo hazkundea «onbideratzea» espero du Osasun Publikoko buruak, baina, halakorik gertatu ezean, esan du «beharrezkoak diren neurri guztiak» hartuko dituztela.
Haurren txertaketa, EMAren zain
12 urtetik beherakoen txertaketari dagokionez, Nuinek adierazi du EMA Sendagaien Europako Agentziak ez duela oraindik irizpide ofizialik agertu. «Posizioa ezartzen duenean, [12 urtetik beherakoei] txertoa jartzea onartzen badute, Espainiako Osasun Ministerioak aztertuko du auzia, eta Osasun Publikoko batzordera igorriko digu irizpen bat, hemen azter dezagun». Edonola ere, Nafarroak «horren alde» eginen duela aurreratu du: «EMAk ez du oraindik ezer onartu, baina, oniritzia emanen balu, eta txertatzeari esker talde immunitatea hobetuko balitz, ongi deritzot ildo horretan aurrera egiteari, transmisioa eteten saiatzeko». |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205986/baldintzapean-aske-utzi-dute-irkus-badillo-presoa.htm | Politika | Baldintzapean aske utzi dute Irkus Badillo presoa | Gregorio Vicario Durangoko presoa Burgosko espetxetik Leongo Ospitalera eraman dute, bypass koronario bat jartzeko ebakuntza egin ahal izateko. | Baldintzapean aske utzi dute Irkus Badillo presoa. Gregorio Vicario Durangoko presoa Burgosko espetxetik Leongo Ospitalera eraman dute, bypass koronario bat jartzeko ebakuntza egin ahal izateko. | Irkus Badillo Borde Ugaoko (Bizkaia) presoa aske geratu da, Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak jakinarazi duenez. Hamazazpi urte eta bederatzi hilabete egin ditu espetxean.
Badillo aurtengo apirilean Euskal Herriratu zuten, Basaurira, Fontcalentetik (Herrialde Katalanak, 745 kilometro). 2004ko martxotik zegoen kartzelan, eta, hogei urteko kartzela zigorra izanik, 2019ko otsailean bete zituen hiru laurdenak. Espainiako Espetxe Erakundeen eskariz, hirugarren graduan dago, baina fiskalak helegitea jarria zuen.
Bestalde, Etxerat-ek berak zabaldu du Gregorio Vicario Durangoko presoa Burgosko espetxetik Leongo Ospitalera eraman dutela bypass koronario bat jartzeko ebakuntza egin ahal izateko. Elkarteak azaldu du denbora batez bularraldean mina izan ondoren gaitzarekin lotutako lehen abisua 2020ko maiatzean eman zuela, Topaseko espetxean zegoela. Ospitaleko errebisio baten ondoren, kartzelara itzularazi zuten berriro. Burgosko espetxean egon den denboran, Vicario larrialdietara eraman dute aurtengo urtarrilean eta otsailean, mina eta zorabioak izateagatik. Joan den martxoan kardiologiako kontsulta bat izan zuen, ekainaren 17an baieztatu baitzioten esfortzu proba bat egiteko itxaron zerrendan zegoela.
Urriaren 26an egin zioten proba hori, Burgosko Ospitaleko Medikuntza Nuklearreko Departamentuan, eta euskal presoari hedadura handiko iskemia larria antzeman zioten. Larri zegoela eta, joan den azaroaren 3an kateterismo bat egin eta stent bat jarri zioten.
Euskal Herriko espetxe batera eramateko aukera ukatu izan diote. Joan zen uztailean, Tratamendu Batzordeak Euskal Herriko espetxe batera lekualdatzeko hartutako erabakiaren kontra, Burgoseko espetxean gelditzea agindu zuen Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak. Orain, haren osasun egoera ikusita, Durangoko presoak eskatu du aurreratzeko bere egoera aztertu behar duen tratamendu batzordea.
64 urte ditu Vicariok, eta 2001ean atxilotu zuten, Frantziako Estatuan. Espainiako Estatuak Frantzian betetako kondena zenbatzen ez dien 50tik gora euskal presoetako bat da.
Etxerat-en esanetan, «espetxean oso egoera txarrean egoteak, duen adinari gehituta, Durangoko presoaren osasuna apurka-apurka hondatzea dakar». Hortaz, elkarteak «babes osoa» helarazi die Vicariori eta haren familia osoari, eta espetxe administrazioari eskatu diote «berehalako irtenbide humanitarioak» har ditzala Vicario «espetxetik ateratzeko edo espetxeratze arindua egiteko, bai eta gaixotasun larriak dituzten beste 19 euskal presoei ere neurri bera aplikatzeko». |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205987/ela-lab-eta-confebask-pentsioei-buruzko-azken-akordioaren-aurka.htm | Ekonomia | ELA, LAB eta Confebask, pentsioei buruzko azken akordioaren aurka | Patronalak kotizazioen igoera salatu du, eta sindikatuek uste dute motz geratu dela, eta ez dela bermatzen murrizketak ez egitea. | ELA, LAB eta Confebask, pentsioei buruzko azken akordioaren aurka. Patronalak kotizazioen igoera salatu du, eta sindikatuek uste dute motz geratu dela, eta ez dela bermatzen murrizketak ez egitea. | Patronalen onespenik gabe egin du aurrera Gizarte Segurantzaren kotizazioak handitzeko itunak. CEOE eta Cepyme patronalak negoziazio mahaitik altxatu ziren atzo goizean, eta Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuen babesa ziurtatzera jo zuen, eta arratsaldean lortu zuen.
CEOEren jarrerarekin bat egin du gaur Confebaskek. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako patronala CEOEren kide da, eta hark esandakoa «hitzez hitz» bere egiten duela jakinarazi du; hau da, gizarte kotizazioak handitzea enpresen gastuak handituko dituela eta, hortaz, haien lehiakortasunari kalte egingo diola. «Kontratazioaren eta suspertzearen hegaletan beruna jartzea da», esamoldea baliatu du Confebaskek akordioa salatzeko, nahiz eta gizarte kotizazioen igoera ez den 2023ko urtarrilaren 1era arte ezarriko. Batez beste, enpresek hamar euro gehiago kotizatu beharko dituzte hilero, eta langileen soldata garbia pare bat euro txikituko da.
Kotizazioen igoera ez da Gizarte Segurantzaren kutxa arruntera joango, pentsioen erreserba funtsa hornitzera baizik. Funts hori hustu egin dute azken urteetako pentsioak ordaintzeko —2.000 milioi euro ditu—, baina Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak kalkulatu du 2032rako 50.000 milioi euro izango dituela. Diru horrekin estali nahi dute baby boom-aren belaunaldien erretiroak pentsio sisteman ekarriko duen gastu gehigarria.
Ministroak berak kotizazioak igotzeko erabakia defendatu du gaur, Onda Cero irratian: «Ongizate estatua ordaindu egin behar da, eta gurearen antzeko sistemak dituzten herrialdeetan modu honetara [kotizazioak handituta] egiten dute». Gainera, atzo bezala, Escrivak gezurtatu egin du patronalaren ezezkoaren arrazoi nagusia, hots, gizarte kotizazioak oso handiak direla jadanik. «Axola duena lan kostua da [...]. Espainia, lan kostuetan, [igotzeko] tartea duen egoera batean dago». Gainera, kotizazioen igoera «izugarri apala» dela aldarrikatu du.
ELAk pentsioen murrizketaz ohartarazi du
Sindikatu abertzaleek ere ez dute ongi ikusi Madrilgo akordioa, baina patronalaren aurkako irizpideengatik.
ELAk salatu du informazio-manipulazioa nabaria gertatzen ari dela Belaunaldien arteko Ekitate Tresnaren gaineko eztabaidan. Izan ere, «lehen osagaia baino ez baita azpimarratzen», hau da, gizarte-kotizazioak 0,6 puntu handituko direla. Baina ELAk nabarmendu du tresna horrek bigarren puntu bat ere baduela, eta horretan aukera zabaltzen dela 2033tik aurrera pentsioen gastuaren ehunekoa murrizteko neurriak hartzeko. «Beste era batera esanda, pentsioak murrizteko konpromisoa hartu du», dio ELAk.
Gainera, ELAk ziurtatu du kotizazioak 0,6 puntu igotzea ez dela nahikoa izango pentsioen sistema publikoaren egiturazko egoera aldatzeko, eta kotizazioak ez ezik, aurrekontuak eta zerga sistema ere erabili behar direla pentsioak ordaintzeko. Era berean, gogorarazi du Belaunaldien arteko Ekitate Tresna pentsioen erreformaren zati bat baizik ez dela, eta Kongresuan eztabaidatzen ari diren lege proiektuak erretiro aurreratuetan murrizketak egiten dituela eta ez duela «benetan» bermatzen erosteko ahalmena. Izan ere, Espainiako Gobernuaren asmoa da urtarrilean 2021eko batez besteko inflazioaren arabera igotzea pentsioak (%2,5 inguru) eta ez abenduko igoera.
ELAk ohartarazi du 2022an beste erreforma bat etorriko dela, «Bruselarekin hainbat murrizketa egiteko konpromisoarekin», eta horretan iritsiko dela pentsioa kalkulatzeko kontuan hartzen den urte kopurua 25 baino gehiagora zabaltzea.
«Horregatik guztiagatik, ELAk ez du onartzen Belaunaldien arteko Ekitate Mekanismoa, ezta epe laburrean eta ertainean planteatzen ari diren gainerako murrizketak ere. Hori dela eta, alderdi politikoei exijitu die ez dezatela beren botoekin neurri horietako bakar bat ere onartu, 2011ko eta 2013ko pentsio-erreformak indargabetu ditzatela eta hilean 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezar dezatela».
LABek, grebarako arrazoiak ikusten ditu
Madrilen CCOOk eta UGTk onartutakoaren irakurketa negatiboa egin du LABek ere. Hasteko, berriz ere salatu du pentsio erreformaren neurriak «tantaka» zabaltzen ari direla. «Ez da kasualitatea, argazki osoa izan dezagun ekidin nahi dute, orain hartzen ari diren neurriak partzialak, ez nahikoak eta epe ertainean kaltegarriak izanik ere, aurrerapauso moduan baloratu daitezen, eta aurrerago etorriko diren murrizketa berriei bidea irekitzeko».
Atzo onartutako Belaunaldien arteko Ekitate Tresna «ez da nahikoa», LABen arabera, «kotizazioei eskua sartuta ere ez delako pentsio publiko duinak bermatzeko gai izango eta kotizazio topeak altxatzen ez dituelako». «Urrun» gelditzen da 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren aldarrikapenetik eta genero arrakala gainditzeko beharrezkoak diren neurrietatik. «Norabide argia antzematen diogu erabakioi: pentsio publiko sistema hezurretan utzi, bizirauteko haina justu emango duen prestazio gisa eta pentsio pribatu osagarrien ereduari hedatu».
LABek erreformaren beste atalei ere erreparatu die. «Iruzurra» iruditu zaio pentsioak batez besteko inflazioaren arabera eguneratzea eta ez urte bukaerako datuaren arabera egitea. Erretiroa aurreratzeko zailtasunak areagotzea eta adina luzatzeko pizgarriak adostea ere ez zaio ongi iruditu. «Iruzur berri hau gutxi ez eta Bruselarekin kotizazio urteak 25etik 35era luzatzeko konpromisoa ezagutu berri dugu, baita pentsio pribatuak hedatzeko egitasmoak aurrera egiten duela ere. Azken pentsio erreformetako murrizketak bere horretan mantendu eta eraso berriak, beraz».
«Madrildik eta elkarrizketa sozialetik datorrenari geldirik eta begira geratzea akatsa litzateke», LABen arabera, «hemen artikulatu beharreko indar soziala moteldu egiten duelako». Sindikatuak dei egin die beste gizarte eragileei «Lan Harremanetarako eta Babes Sozialerako sistema propioa eraikitzeko indarrak biderkatzeko». Bide hori «soilik mobilizazio sozialaz eta borrokaz lortuko ditugu. Arrazoiak soberan daude Euskal Herritik eta Euskal Herrian errealki eragiteko greba orokorra egiteko». |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205988/taiwanen-geroa-izan-dute-hizpide-bidenek-eta-xik.htm | Mundua | Taiwanen geroa izan dute hizpide Bidenek eta Xik | Txinako presidenteak ohartarazi zion AEBetakoari Taiwanen independentziaren alde egitea «suarekin jolastea» dela. Hiru ordu eta erdiz egon ziren bilduta bi buruzagiak. | Taiwanen geroa izan dute hizpide Bidenek eta Xik. Txinako presidenteak ohartarazi zion AEBetakoari Taiwanen independentziaren alde egitea «suarekin jolastea» dela. Hiru ordu eta erdiz egon ziren bilduta bi buruzagiak. | Mendebaldeko eta Ekialdeko bi potentzia handienen arteko bilera telematikoa izan da. Iruditeria bera ere argigarria izan da: iluntzea planetaren mutur batean eta eguna argitzen bestean; bi mutur, bi jarrera kontrajarri aurrez aurre. Hain zuzen ere sokaren bi ertzak gerturatu asmoz egindako bilera izan da AEBetako estatuburu Joe Biden eta Txinako presidente Xi Jinpingena. Hiru ordu eta erdi luzatu da batzar telematikoa, espero baino gehiago, baina ez du, hala ere, tentsioa baretzeko balio izan.
Gai andana jorratu dituzten arren, Taiwan izan dute bi aldeek hizpide nagusi. Xik aukera baliatu zuen ohartarazteko Taiwanen independentziaren alde egitea «suarekin jolastea» dela, eta Pekinek gogor erantzungo lukeela, halakorik gertatuz gero: «Taiwango agintariak behin baino gehiagotan ahalegindu dira AEBen babesa lortzen independentzia eskuratzeko, eta AEBetan batzuek Taiwan baliatu nahi dute Txina kontrolatzeko. Oso joera arriskutsua da», esan zuen estatuburuak.
Bidenek, bere aldetik, giza eskubideen defentsa egin zuen, eta kezka agertu Pekinek Tibeten, Hong Kongen eta Xinjiangen «gutxiengoen aurka» bultzatutako politiken inguruan. Ez da lehen aldia Etxe Zuriak gutxiengoan eskubideak urratzea egozten diola Asiako potentziari, baina hark ukatu egin ditu salaketak. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205989/irribarriak-jokatuko-du-binakakoa-etxeberria-kanpoan-geratu-da.htm | Kirola | Irribarriak jokatuko du binakakoa; Etxeberria kanpoan geratu da | Aspek eta Baikok iragarri dituzte txapelketa jokatuko duten bikoteak. Berriozarren (Nafarroa) hasiko da, ostiral honetan, eta finala apirilaren 3an jokatuko da, Bilbon. Larunbatean Bartzelonan jokatuko da norgehiagoka bat. | Irribarriak jokatuko du binakakoa; Etxeberria kanpoan geratu da. Aspek eta Baikok iragarri dituzte txapelketa jokatuko duten bikoteak. Berriozarren (Nafarroa) hasiko da, ostiral honetan, eta finala apirilaren 3an jokatuko da, Bilbon. Larunbatean Bartzelonan jokatuko da norgehiagoka bat. | Egin dute Binakako Txapelketaren aurkezpena pilota enpresek. Berriozarren (Nafarroa) hasiko da txapelketa, ostiral honetan, eta finala apirilaren 3an jokatuko dute, Bilbon. Hauek dira iragarritako bikoteak:
Aspe: Altuna III.a-Martija; Ezkurdia-Tolosa; Elezkano II.a-Zabaleta; eta Irribarria-Rezusta.
Baiko: Laso-Imaz; Urrutikoetxea-Aranguren; Jaka-Mariezkurrena II.a; eta Peña II.a-Albisu.
Aspen, ezusteko nagusia izan da Iker Irribarria txapelketan sartzea, eta kanpoan geratzea Peio Etxeberria. Izan ere, lau eta erdiko txapelketa bikaina egin du nafarrak. Finalaurrekoa galdu zuen Lasoren aurka, eta, aurretik, Altuna III.ari irabazi zion final-laurdenetako ligaxkan. Baikon, bestalde, Iñaki Artola geratu da txapelketatik at.
Badira berrikuntza gehiago ere: Xabier Tolosa, adibidez, lehen aldiz izango da titularra txapelketa nagusian. Bestetik, iaz, Jakak eta Mariezkurrenak Asperekin jokatu zuten; aurten Baikorekin jokatuko dute biek, eta bikote moduan gainera. Joan den urtean Martija eta Altuna izan zituzten bikote, hurrenez hurren.
Egutegia
Lehen neurketa, ostiralean, Jaka-Mariezkurrena II.ak eta Peña II.a-Albisuk jokatuko dute. Lehen jardunaldiko nobedadea da, ordea, neurketa bat Bartzelonan jokatuko dela; zehazki, Altuna III.a-Martijak eta Irribarria-Rezustak jokatuko dutena. Final-laurdenetako ligak bi itzuli izango ditu, eta otsailaren 20an amaituko da.
Play off-a, berriz, otsailaren 27an jokatuko dute: hirugarren sailkatuak seigarrenaren aurka, eta laugarrenak bosgarrenaren aurka. Jarraian, martxoaren 6an, 13an eta 20an jokatuko dute finalerdietako ligaxka, eta, azkenik, apirilaren 3an finala. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205990/nord-streamen-balioztatzea-eten-du-alemaniak.htm | Ekonomia | Nord Streamen balioztatzea eten du Alemaniak | Gasbidea aurten martxan jartzeko aukerak gero eta urriagoak dira. | Nord Streamen balioztatzea eten du Alemaniak. Gasbidea aurten martxan jartzeko aukerak gero eta urriagoak dira. | Gasaren prezioak%15 egin du gora Europako merkatuetan, kontinenteko hornidura auzitan jar dezakeen erabaki bat hartu baitu Alemaniako energia merkatuko arautzaileak: Nord Stream 2 gasbide berria balioztatzea eten du, behin-behinean.
EBren araudiari jarraituz, hainbat enpresak sortu, garraiatu eta merkaturatu behar dute gasa. Hori dela eta, Nordstreamen jabe den Suitzako konpainiak Alemanian egoitza duen adar bat sortu du gasbideak lurralde hartan zeharkatzen dituen 33 kilometroak kudeatzeko, baina artean artean ez dizkio hornitu beharrezkoak diren materialak eta lantaldea. Behin hori eginda, balioztatze prozesuak jarraitu egingo du, eta ondoren Europako Batzordearen esku geratuko da azken oniritzia ematea.
Ez da baztertu behar haren eskuetara iristen denean Poloniak helegitea aurkeztea, Nord Stream 2ren emaria bere lurraldea zeharkatzen duen Jamal gasbidearen kaltetan irits daitekeelako. Atzerapenak ia guztiz zapuztu du gasbidea aurten martxan jartzeko aukera, eta aitzakia eman diezaioke Errusiari Europako Batasunaren hornidura ez handitzeko. Horretan aritzea egotzi diete Gazprom Errusiako gas konpainiari eta Vladimir Putin Errusiako presidenteari, baina salaketak ukatu egin dituzte, eta kontratuak bete dituztela erantzun dute.
Nord Stream 2 gasbidea eraikitzeko lanak irailean bukatu zituzten, baina oraindik ez dago irekita, balioztatze prozesua behar duelako. Gasbidea Vyborgetik (Errusia) Lubminera (Alemania) doa, Itsaso Baltikoaren azpian, eta urtero 55.000 milioi metro kubiko gas garraia dezake.<br />Gasa hornitzeko bide bat ez ezik, borroka geopolitikorako tresna bat da Nord Stream 2. Izan ere, Putinek gasbide hori erabili nahi du gaur egun Ukrainan barrena doan gasbidea gutxiago erabiltzeko eta, hartara, Kieveko gobernua zigortzeko. Ofizialki, ordea, gasbidea egiteko erabilitako argudioa da gasa merkatu egingo duela Europako erabiltzaileentzat, Ukraina zeharkatzen duenaren aldean 2.000 kilometro laburragoa delako gasak Alemaniara iristeko egin beharreko bidea.
Gasaren iturria
Gasaren prezioa laukoiztu egin da udazkenean, hornikuntza arazoak direla eta. Alde batetik dago Asiako herrialdeen eskaria asko handitu dela, besteak beste ikatza ordezkatzen ari delako argindarra sortzeko iturri gisa. Baina beste alde batetik dago Errusiak ez duela bere ekoizpena handitu nahi izan beste herrialde batzuekAsiara bideratutako gasarenhutsunea betetzeko, eta ez dituela bete mendebaldeko Europan dituen biltegiak.
Joan den astean, behin Errusiako gas biltegiak beteta zeudela, Putinen aginduari men egin zion Gazprom enpresak, eta pixka bat handitu zuen gas emaria Poloniatik eta Ukrainatik barrena mendebaldera doazen gasbideetan, baina oraindik iazkoen azpitik dago, eta ez da oso eraginkorra izan gasaren prezioa jaisteko. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205991/euskaldunon-egunkaria-ri-buruzko-torrealdairen-kontaketa-plazaratu-dute-liburu-batean.htm | Gizartea | 'Euskaldunon Egunkaria'-ri buruzko Torrealdairen kontaketa plazaratu dute, liburu batean | Joan Mari Torrealdairen gogoetak eta egunkari haren historia jasotzen ditu Egunkaria. Gizarte zibilaren arrakasta liburuak. BERRIAk zuzenean eman du arratsaldeko jendaurreko ekitaldia. | 'Euskaldunon Egunkaria'-ri buruzko Torrealdairen kontaketa plazaratu dute, liburu batean. Joan Mari Torrealdairen gogoetak eta egunkari haren historia jasotzen ditu Egunkaria. Gizarte zibilaren arrakasta liburuak. BERRIAk zuzenean eman du arratsaldeko jendaurreko ekitaldia. | Gertuko kontaketa bat, egitateak kontatzeko behar besteko distantzia hartzen duena. Halakoxea da Joan Mari Torrealdai kazetari, idazle eta euskaltzaleak Euskaldunon Egunkaria-ren inguruan emandako lekukotza, BERRIAk, Elkarrek eta Jakinek liburu batean argitaratutakoa: Egunkaria. Gizarte Zibilaren arrakasta —eskuragarri dago BERRIA Dendan—. Euskaldunon Egunkaria-ren sorreratik haren itxierara artekoak jasotzen ditu liburuan Torrealdaik, haren bizipenekin eta gogoeta pertsonalekin harilkatuta.
Bere azken bizi urteetan ekin zion kontaketari Torrealdaik, baina, eritasuna tarteko, Joanmari Larrarteri eman zion proiektua bururatzeko enkargua, zeina aurrez ere aritua baitzen egileari liburuarekin laguntzen. Larrartek izan du Torrealdaik landuta emandako pasarteak orrazteko ardura. Liburuaren egitura eta atal bakoitzaren mamia ziren Torrealdairen artikuluak jaso zituen Larrartek egilearengandik, eta horiek garatzen aritu da liburua argitaratu arteko tartean. «Joan Mariren testuei eta aurkibideari ahalik eta fidelen izaten» saiatu dela azaldu du gaur goizean, Martin Ugalde kultur parkean egindako aurkezpenean. Harekin izan dira Lorea Agirre Jakineko zuzendaria, Martxelo Otamendi BERRIAkoa eta Garazi Torrealdai Joan Mari Torrealdairen alaba.
Euskaldunon Egunkaria gizarte ekimenez gauzatutako proiektua izan zela eta «euskalgintzaren arrakasta» izan zela, horixe da liburuaren «tesi nagusia», Larrarteren esanetan. Hala azaltzen du garden Torrealdaik berak, liburuaren sarreran: «Nire iritziz, Egunkaria oso proiektu baliotsua izan da euskararentzat eta, bereziki, euskalgintzarentzat; Egunkaria euskalgintzaren arrakasta izan zen, nire ustez, eta oso ondo erakusten du euskalgintza zibilaren funtzioa eta ekarpena». Proiektuaren atzean herri ekimenaren bultzada zegoela erakustea «Joan Mariren obsesioetako bat» izan zela azaldu du Larrartek, eta hala izan zela, hein batean, «Egunkariaren bizitza osoan eta Egunkaria itxi ondoren erakusten ibili behar izan zuelako ez zuela ETAk sortu, baizik eta euskaltzaleen ekimena izan zela».
Tesi horren kontrako usteak ezeztatzetik haragoko baieztapena da hori, ordea, Larrarteren esanetan: «Adierazi nahi du euskalgintzak, nahi izan zuelako, posible egin zuela Egunkaria. Hau da, euskalgintzaren indarrak badirela zer aurrera egin nahi baldin bada». Ideia hori liburuan oso presente dagoela adierazi du; baita «independentziatik jardutearen» beharra ere: «Euskarak eta euskalgintzak independente izan behar dutela, inoren menpeko ez dutela izan behar, eta hortik lan egin behar dela euskalgintzako proiektuak gauzatzeko».
Larrarteren esanetan, Torrealdaik «gertuegi» sumatzen zuen Euskaldunon Egunkaria haren inguruko historia kontatu ahal izateko, eta horretarako mugatzat zuen, halaber, proiektu hartan izan zuen parte hartzeak ematen zion distantzia hartzeko zailtasuna. «Lehen pertsonan idatzita dago, eta posizioa oso argi izanda». Hala ere, gogoeta pertsonalen eta gertakarien arteko bereizketa egin nahi izan zuela azaldu du; gertaera horiek bere horretan kontatzen ahalegindu dela, alegia. Honela dio sarreran Torrealdaik: «Gertatutakoaren egitatea ezin da aldatu; hori hor geratuko da, eta bada nire interesa hori ezagutu dadin. Gertaerak gertaera dira, eta horiek hor daude; gertaeren gainean egingo den interpretazioa, berriz, norberarena da, eta liburu honetakoa nirea, Joan Mari Torrealdairena».
«Joan Mari ikerlaria»
«Euskal hedabideak sortu eta euskal hedabideak nolakoak izan behar zuten aztertzea» Torrealdairentzat «obsesioa» eta «kezka eremu» nagusietako bat zela azaldu du Lorea Agirre Jakineko zuzendariak, eta Euskaldunon Egunkaria-n gai horien inguruko galderei erantzuteko «leku eder bat» topatu zuela nabarmendu du. «Ikerlaritik asko» zuen Torrealdaik, Agirreren hitzetan, eta gaur aurkeztutako liburuan «Joan Mari ikerlaria» oso presente dagoela uste du. «Dokumentazio lan ikaragarri bat dago sakonean», haren arabera, eta "lan sistema" hori harengan oso sustraituta zegoela azaldu du: «Hortik, bere dokumentazio eta artxibo lan ikaragarri hura, Egunkaria-ren itxierarekin Guardia Zibilak ebatsi ziona, nahikoa lan izan zuena berreskuratzen eta berarentzat benetan garrantzitsua zena".
Jakinen eta Euskaldunon Egunkaria-ren arteko harremanaz ere aritu da Agirre. Torrealdaik euskarazko egunkariaren proiektuarekin bat egin izana «Jakin Taldearen erabakia» izan zela argitu du, sinetsita Jakinen eginbeharra zela, bere ekinbide propioetatik harago, euskalgintzako bestelako proiektuetan parte hartzea eta hauspotzea. «Jakinentzat oinarrizkoak izan diren sei premisa loratzen ikusteko» aukera eman zion horretan murgildu izanak Torrealdairi, Jakineko zuzendariaren esanetan: «euskalgintzaren autonomia eta buruaskitasuna lantzea eta hortik abiatzea»; «herri erakunde sendoak eta iraunkorrak sortzea»; «euskalgintzako beste erakunde, norbanako eta eragileekin lankidetzan jardutea»; «euskalgintzako langilearen profesional-militante figura oinarrian jartzea eta hori gauzatzea»; «erakunde publikoekin berdinetik berdinera eta modu horizontalean harremanak eta proiektuak lantzeko ahalegina egitea»; eta «gizarte zibilean oinarrituta eta gizarte zibiletik ekiteko beharra eta garrantzia, edozein dela ere proiektua, horrek ematen diolako oinarria eta sinesgarritasuna».
«Askatasunaren» berme
Euskaldunon Egunkaria-n harekin izandako harremanaz aritu da, aldiz, Otamendi, azalduz kazetaritzarekiko zuen ikuspegia. «Oso komunikabide gutxitako kazetari gutxik esan dezakete munduan egin dutela lan guk Egunkarian, Joan Mari lehendakari genuela, egin genuen askatasunarekin», azpimarratu du. Erredakzioko langileen lanean ez esku hartzen saiatzen zela azaldu du, ez zuela agindurik ematen, eta ezta egunkariko lanagatik jaso zitzakeen kexen berri ematen ere: «Seguru nago, gure egunkariaren figura publiko nagusia zelako, kanpoko kexak jasoko zituela, baina ez zizkigun transmititzen. Jan egiten zituen; seguruena, gure babeserako».
Iritzi pluraltasunari toki egiteko egiten zuen ahalegina ere azpimarratu du. «Bizitza guztian bultzatu zuen euskaltzaleen eta abertzaleen elkarlana, Egunkaria-ren sorreran eta garapenean dagoena. Beti eskatzen zuen ahalegina egiteko ikuspegi desberdineko jendea ekartzeko», erantsi du Otamendik. Euskara batuaren eztabaidan zuen posizio irmoa ere gogoratu du. «Batuaren lana aurrera eraman zuen belaunaldikoa» zela azaldu du, eta asko «haserretzen» zuela lan hori zapuztua ikusteko aukerak.
Euskaldunon Egunkaria aitarentzat «ametsa» izan zela azpimarratu du, berriz, Garazi Torrealdaik, «bizitza laburra izan bazuen ere». Orain, liburua argitaratuta, Torrealdaik aspaldi zuen beste «amets» bat gauzatu dela adierazi du; «Egunkaria eta bere historia liburu batean jasotzea, alegia». Horregatik, familiaren esker ona azaldu die Elkarri, Jakini eta BERRIAri, «liburua argitara eman, eta herriaren esku utzi dutelako», eta, bereziki, Larrarteri, Torrealdairen lana burura eramateagatik.
Jendaurrekoan ere, Torrealdairen grinak hizpide
Arratsaldez, liburuaren bueltan lanean aritu direnek herritarrengana eraman dituzte goizez prentsaren aurrean esanak. Joanmari Larrartek eta Imanol Muruak hitzaldia eman dute Martin Ugalde kultur parkean, liburuaren nondik norakoak hizpide.
Muruak eman dio hasiera saioari. Hark idatzia da liburuaren hitzaurrea, eta, azaldu duenez, «ohorea» izan da Torrealdairen eskakizunari men egitea. Izan ere, kontatu zuenez, Torrealdaik enkargu hori egin zion biek ala biek izan zuten azken elkarrizketan, hitzaurrea idatz zezala galdegin zion; kazetariak plazerez esan zion baietz.
Besteak beste, Muruak berretsi du liburuan bista-bistakoa dela Torrealdairen obsesioetako bat, hain zuzen ere, Egunkaria zernahi erakunde edo talderekiko independentea zela erakustea. «Liburuaren orrialde bakoitzaren atzean, lerro bakoitzean, Joan Mariren ahotsa sumatuko duzue esanaz gu euskalgintzatik gentozela, euskalgintzatik aritu ginela, ez ginela inoren menpeko eta guk hartzen genituela erabakiak», azaldu die Muruak ekitaldira bertaratutakoei. Gaineratu du, halaber, Torrealdairen esplikazio horiek ez zirela argudiatu gabeak: «Informazio mendi batekin ematen ditu azalpenak, ez ziren argudiaketa biluziak», adierazi du.
Ondotik, Larrartek hartu dio lekukoa Muruari, eta beste behin aletu ditu, jendaurrean, liburuan jasoak direnak. Berretsi du, gainera, Torrealdairen asmoa ez zela bere buruari buruz hitz egitea: «Atentzioa egunkarian jarri nahi zuen Joan Marik, inola ere ez Torrealdain», argitu du. Nahiz eta kontakizuna haren bizipenetan oinarritu, nahiz eta hurbileko esperientziekin jositako kontakizuna osatu. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205992/eh-bilduk-salatu-du-ingurumen-administrazioaren-legea-aldatzea-gauzak-atzeko-atetik-egitea-dela.htm | Politika | EH Bilduk salatu du Ingurumen Administrazioaren Legea aldatzea gauzak «atzeko atetik» egitea dela | «Udalerrian herritarren parte hartzearen bidez eraikitakoa» baliogabetuko duela azaldu du taldeak, eta ohartarazi du zuzenketa horrek atea zabalduko diela Eusko Jaurlaritzaren intereseko proiektu handiei. | EH Bilduk salatu du Ingurumen Administrazioaren Legea aldatzea gauzak «atzeko atetik» egitea dela. «Udalerrian herritarren parte hartzearen bidez eraikitakoa» baliogabetuko duela azaldu du taldeak, eta ohartarazi du zuzenketa horrek atea zabalduko diela Eusko Jaurlaritzaren intereseko proiektu handiei. | «Lurralde antolamenduaren Legearen aldaketa honela egitea gauzak atzeko atetik egitea da». EH Bilduk horrela egin dio kritika beste behin Eusko Jaurlaritzak Ingurumen Administrazioaren Legeari egin dion emendakinari. Pello Otxandiano EH Bilduko programa zuzendariak eta Onintze Oleaga EH Bilduko udalgintzako arduradunak agerraldia egin dute gaur, eta, azaldu dutenez, emendakin horrek lurralde ordenamenduko politiketan «erakunde sistemaren joko arauak aldatzea» dakar: «Batez ere, atea zabaltzen da leku jakin batzuetan zenbait proiektu inposatzeko». Izan ere, koalizioak hainbat aldiz zabaldu du Ingurumen Administrazioaren Legeari egindako aldaketa hori, berez, Lurralde antolamenduaren Legea aldatzeko mekanismo bat dela. Hau da, zuzenketa horren bitartez Jaurlaritzak eskumena izango luke proiektu bati oniritzia emateko, proiektu hori gauzatuko den herriko udala haren kontra badago ere.
Horrez gain, Oleagak eta Otxandianok salatu dute zuzenketa horrek «euskal gizartearen aniztasun politikoaren aurka» egiten duela: «Gobernuko alderdiek gehiengo absoluturik ez duten lekuetan azpiegiturak inposatzea da aldaketa honen helburua». Zuzenketaren bidez, EAJk eta PSEk sortzea proposatu duten Interes Publikoko Proiektuen figura berria ere gaitzetsi dute: «Proiektu horiek, behin interes goreneko gisa aitortuta, hirigintzako eta lurralde antolamenduko gainerako erregulazioen gainetik jarriko dira. Hau da, Eusko Jaurlaritzak aldebakarreko moduan egingo duen deklarazio batek ekarriko du erakunde eskudunek eta legitimoek hartutako erabakiak baliogabetzea».
Tokiko demokraziari ere kalte egingo diola salatu dute; izan ere, koalizioaren arabera, «udalerrian herritarren parte hartzearen bidez eraikitakoa» baliogabetuko du. Horren aurka, «gobernantza kolaboratiboa» aldarrikatu dute, eta ohartarazi dute klima erronka «erronka demokratikoa» ere badela.
Arantxa Tapiak, berriz, beste ertz batetik heldu zion demokraziaren gaiari iragan astean egin zuen agerraldian. Tapiaren arabera, emendakin hori aplikatzea «interes orokorra defendatzea» da, euskal gizarte osoari onura ekarriko dioten proiektuak «interes lokal partikularrek» oztopatzea eragotziko duelako. Azaldu zuenez, «interes orokorrekoak» ziren hainbat proiektu ezarri nahi izan dira hainbat herritan, eta herri horietako «interes partikularrek» proiektu horiek oztopatu izan dituzte. Ohartarazi du, gainera, horrek horrela jarraituz gero «arrisku egoerak» etor daitezkeela: «Esaterako, udal batek ez badu nahi hondakinen kudeaketarako lantegi bat bere herrian jartzerik, kolapso bat gertatu daiteke, ez dugulako izango hondakin horiek kudeatzeko baliabiderik» .
Gainera, azpimarratu du sortu nahi duten mekanismo hori jada martxan dagoela beste hamaika erkidegotan; esaterako, Kantabrian eta Errioxan.
COP26ri kritika
Atzo Tapiak Glasgowko goi bilera historikotzat jo zuen arren, EH Bilduk argi utzi du ez dagoela «mezu baikor eta triunfalistarik» bidaltzerik, eta, gainera, beste herrialdeetako erakundeek ez dutela halakorik egin: «Glasgowko gailurra historikotzat jotzetik urrun dago». Azpimarratu dute Glasgowko goi bilerak «argi baino itzal gehiago» utzi dituela, eta «konpromiso errealak» eskatu dituzte, «ez soilik adierazpenak». Bide beretik, salatu dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez dagoela «inolako ibilbide orririk» klimaren helburuak eskatutako epean lortzeko: «Indarrean dauden plan klimatikoak eta energetikoak Parisko Hitzarmena baino lehenagokoak dira». Gainera, adierazi dute Urkulluren agintaldian «ia 0» murriztu direla berotegi gasak, eta energia berriztagarrien garapena «erabat eskasa» dela. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205993/mariane-fernandes-bera-berako-jokalariak-arrazakeria-jasan-du-munichen.htm | Kirola | Mariane Fernandes Bera Berako jokalariak arrazakeria jasan du Munichen | Bera Bera Errumaniatik bueltan zetorrela, Brasilgo jokalaria hainbat minutuz atxiki du Poliziak, Alemanian egoteko paperik ez zuelakoan. Jokalariaren ahizpak salatu du gertatutakoa. | Mariane Fernandes Bera Berako jokalariak arrazakeria jasan du Munichen. Bera Bera Errumaniatik bueltan zetorrela, Brasilgo jokalaria hainbat minutuz atxiki du Poliziak, Alemanian egoteko paperik ez zuelakoan. Jokalariaren ahizpak salatu du gertatutakoa. | Joan den igandean gertatu zen: Super Amara Bera Bera Errumaniatik bueltan zetorren, Europako Ligan Ramnicu Valcearen aurka jokatu eta gero. Municheko (Alemania) aireportuan, hegazkina hartzera zihoazenean, jabetu ziren Imanol Alvarez entrenatzailea eta Mariane Fernandes jokalaria falta zirela. Minutu gutxi geroago azaldu zen entrenatzailea, Brasilgo jokalaria kontrol batean atxiki zutela jakinarazteko. Gainontzeko jokalariek arazorik gabe pasatu zituzten kontrol guztiak.
Poliziak dokumentazioa behar bezala ez izatea egotzi zion jokalariari, baina, geroago frogatu zen moduan, okerra zen hori. Bitartean, irtetear zen taldea Euskal Herrira ekarri behar zuen hegazkina, eta klubeko arduradunak hegazkin konpainiarekin harremanetan jarri ziren alternatibak aztertzeko. Orduan azaldu zen Fernandes, bi poliziarekin eta negar batean. Zorionez, azkenean, bere taldekideekin hartu ahal izan zuen hegazkina.
Salaketa
Jokalariaren ahizpak salatu eta gaitzetsi du gertatutakoa lehenik, sare sozialetan. Ondotik, baina, Mariane Fernandesek berak egin ditu jasandakoari buruzko adierazpenak. «Inoiz jasan dudan ekintza arrazistarik okerrena izan da», kontatu du. Halere, jokalariak argi utzi du ez dela izan arrazakeria sufritu duen aurreneko aldia: «Lehendik ere sufritu ditut keinu arrazistak. Rio de Janeirokoa naiz, Anchieta auzokoa. Nire familiarekin hegoaldera joaten naizen aldiro jasan behar izaten ditut halako begiradak, esanez bezala: «Ziur zara hau ordaintzen ahalko duzula? Edonola ere, Poliziak sekula ez nau atxiki; orain arte».
Bestalde, Fernandesek salatu du poliziak oldarkor azaldu zirela harekin. Entrenatzaileari behin baino gehiagotan esan zioten, bortizki, jokalariak ez zuela hegaldia hartzerik izanen: «Alvarezi esaten zioten bera joan zitekeela, baina nik haiekin gelditu beharko nuela», kontatu du. Euskal Herrira joateko aukera noiz izanen zuen galdetuta ere, gogor erantzuten zuten poliziek, jokalariaren esanetan. «Esaten zuten: 'Ez dakit noiz, ez dakit nola, soilik dakit zu [entrenatzailea] joan zaitezkeela baina bera gurekin doala'».
Eskubaloiaren munduan izan du oihartzuna albisteak; Brasilgo federazioak zabaldu du Fernandesen ahizpak idatzitakoa, baita hainbat jokalarik eta klubek ere. Jokalariak eskerrak eman dizkie guztiei Instagram bidez: «Ea egunen batean benetan aske izan gaitezkeen. Joan eta etortzeko eskubidea dugun, sartzekoa eta irtetekoa. Mundu hobeago batean bizitzeko borrokan jarraituko dugu».
Fernandesek 25 urte ditu, eta hirugarren denboraldia du Donostian. Bera Beraren erasoko jokalaririk arriskutsuenetako bat da; iaz, taldeko golegile nagusietan bigarrena izan zen, 29 neurketatan 110 gol sartuta. Aurten ere gakoa izan zen, adibidez, Bera Berak Europako Ligatik Paris 92 kanporatu zuenean. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205994/bertze-lau-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Bertze lau euskal preso Euskal Herriratuko dituzte | Santi Aragon Logroñotik Martutenera ekarriko dute; Juan Karlos Herrador, El Duesotik Basaurira, eta Josu Ginea eta Iker Lima, Leondik Basaurira. | Bertze lau euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Santi Aragon Logroñotik Martutenera ekarriko dute; Juan Karlos Herrador, El Duesotik Basaurira, eta Josu Ginea eta Iker Lima, Leondik Basaurira. | Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertze lau euskal preso ekarriko dituzte Euskal Herriko kartzeletara: Santi Aragon Logroñotik Martutenera (Donostia) ekarriko dute; Juan Karlos Herrador, El Duesotik Basaurira (Bizkaia), eta Josu Ginea eta Iker Lima, berriz, Leondik Basaurira.
BERRIAren zenbaketaren arabera, gaur egun 72 euskal preso daude Euskal Herriko kartzeletan, eta, horiek eta aitzinetik iragarrita dagoen bertze bat mugitzean, 77 izanen lirateke jada. Azken Euskal Herriratze iragarpenak urrian egin zituzten Espainiako Espetxe Erakundeek. Frantziako Estatuan 22 euskal preso daude, eta Espainian, 106. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205995/madrilek-berretsi-du-ikasturtea-errepikatzea-ez-dela-izanen-gainditu-gabeko-ikasgaien-araberakoa.htm | Gizartea | Madrilek berretsi du ikasturtea errepikatzea ez dela izanen gainditu gabeko ikasgaien araberakoa | Espainiako Gobernuak dekretu berria onartu du. Han jasotakoaren arabera, ikasturtea errepikatzea «oso salbuespenezko neurria» izanen da Hego Euskal Herrian. Irakasleena izanen da erabakia hartzeko ardura. | Madrilek berretsi du ikasturtea errepikatzea ez dela izanen gainditu gabeko ikasgaien araberakoa. Espainiako Gobernuak dekretu berria onartu du. Han jasotakoaren arabera, ikasturtea errepikatzea «oso salbuespenezko neurria» izanen da Hego Euskal Herrian. Irakasleena izanen da erabakia hartzeko ardura. | LOMLOE Hezkuntza Legea Hobetzeko Lege Organikoak jadanik jasoa zuen asmoa, eta, orain, dekretua onartuta, esperotakoa da neurriak are garatuago egitea aitzinera. Ikasle batek ikasturte bat errepikatzea «salbuespenezko neurri» izanen zela biltzen du LOMLOEk, Lehen Hezkuntzan, Bigarren Hezkuntzan, Batxilergoan zein Lanbide Heziketan. Espainiako Ministroen Kontseiluak errege dekretu berri bati eman dio gaur onespena, eta xehetasun gehiago jaso dituzte hala: ondoko ikasturtera igarotzea edo berbera errepikatu beharra ez da ikasleak gainditu gabe utzitako ikasgai kopuruari lotua izanen. Kontrara, erabakia irakasleen esku egonen da osoki; haiek zehaztuko dute errepikatu beharra den edo ez. Dekretua 2021-2022ko ikasturtean sartuko da indarrean.
Espainiako Gobernuko Hezkuntza eta Lanbide Heziketako ministro Pilar Alegriak nabarmendu du ebaluazio jarraituan jarri beharko dela arreta. Gainera, argitu du neurri berriarekin «motibazioa» indartu nahi dutela, «zigorra alde batera utzita». Alegriaren esanetan, aldaketa lagungarri izanen da ikasleek ikasketa prozesua hobea izan dezaten. Halaber, erabakia irakasleen esku uzteak balioko du «profesional horienganako konfiantza erakusteko». Nabarmendu duenez, haiek baitira ikasleak eta bakoitzaren premiak hobekien ezagutzen dituztenak. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205996/pfizerrek-covid-19aren-aurka-garatu-duen-botikaren-generikoak-egiteko-atea-ireki-dute.htm | Gizartea | Pfizerrek COVID-19aren aurka garatu duen botikaren generikoak egiteko atea ireki dute | Unitaid erakundeak jakinarazi du akordioa itundu dutela botika konpainiarekin, eta horren bidez errazagoa izango dela sendagaia eskuratzea baliabide urriak dituzten herrialdeentzat ere. | Pfizerrek COVID-19aren aurka garatu duen botikaren generikoak egiteko atea ireki dute. Unitaid erakundeak jakinarazi du akordioa itundu dutela botika konpainiarekin, eta horren bidez errazagoa izango dela sendagaia eskuratzea baliabide urriak dituzten herrialdeentzat ere. | Hilaren hasieran jakinarazi zuen Pfizer botika konpainiak COVID-19aren aurka egiteko botika bat garatu duela. Pilula batzuk dira, eta nabarmendu zuen zehazki %89 murrizten dutela COVID-19arengatik ospitaleratua izateko edo hiltzeko arriskua. Gaur OME Osasunaren Mundu Erakundearekin batera diharduen Unitaid erakundeak adierazi du akordioa itundu duela botika konpainiarekin, eta botikaren generikoak ekoitzi ahal izango direla horren bidez; adierazi dute era horretan botika eskuratzen errazagoa izango dela baliabide urriak dituztenentzat ere.
«Generikoak egiten dituzten ekoizle kualifikatuei lizentziak emanez, botika antibiralaren ekoizpena eta banaketa erraztuko dira», adierazi du Unitaideko eledun Herve Verhooselek gaur prentsaren aurreko agerraldi batean. Era horretan, botikaren hedatze «globala» ahalbidetuko dela nabarmendu du. Aditzera eman duenez, OME Osasunaren Mundu Erakundeak COVID-19ak eragindakoa larrialdi egoera dela ebatzia duen bitartean egongo da indarrean akordioa; Pfizer etxeak, berriz, uko egingo dio botika horren patenteengatik dagozkion irabaziak kobratzeari. Horrek egiten ditu merkeagoak botika generikoak.
Itun horren bidez sendagaia 95 herrialdetan zabaldu ahal izatea da asmoa. Nabarmendu dute, ondo funtzionatze aldera, ritonavir botikarekin batera hartu behar dela.
Oraindik ezin da merkaturatu Pfizerren, botika toki baimena eskuratu zain baitaude. Pfizerrena ez da COVID-19aren aurkako lehen botika. Urriaren amaieran, Sendagaien Europako Agentzia EMAk iragarri zuen Merck botika etxearen molnupirabir ahozko antibirala berrikusteko prozesuan zegoela, eta azaroaren hasieran oniritzia eman zion botika hori «larrialdi egoeretan» erabiltzeari. Sendagai horren generikoak egin ahal izateko akordioa ere itundu zuten. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205997/pertsona-bat-hil-da-carcarren-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Carcarren, trafiko istripu batean | Nafarroako suhiltzaileek jakinarazi dutenez, bi ibilgailuk aurrez aurre jo dute. | Pertsona bat hil da Carcarren, trafiko istripu batean. Nafarroako suhiltzaileek jakinarazi dutenez, bi ibilgailuk aurrez aurre jo dute. | Nafarroako suhiltzailek Twitter sare sozialean jakinarazi dutenez, gaur arratsaldean trafiko istripu bat izan da Carcarren (Nafarroa), eta pertsona bat hil da, eta beste bat zauritu.
NA-6230 errepidean gertatu da istripua, 1,5 kilometroan. Suhiltzaileen arabera, bi ibilgailuk aurrez aurre jo dute, furgoneta batek eta auto batek.
Lodosako suhiltzaileak eta Foruzaingoa joan dira istripua gertatu den tokira. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/205998/lehen-mailako-futbolariek-ez-dute-baztertzen-grebara-jotzea.htm | Kirola | Lehen Mailako futbolariek ez dute baztertzen grebara jotzea | Liga profesionalizatzeko prozesua "blokeatuta dagoela" salatu dute, eta ez direla agindu zizkieten pausoak eman. | Lehen Mailako futbolariek ez dute baztertzen grebara jotzea. Liga profesionalizatzeko prozesua "blokeatuta dagoela" salatu dute, eta ez direla agindu zizkieten pausoak eman. | Espainiako Lehen Mailako futbolariek ez dute baztertzen grebara jotzea, liga profesionalizatzeko prozesuak “blokeatuta” segitzen badu. Hala iragarri dute gaur. “Ez ditugu errudunak topatu nahi, baizik eta konponbideak nahi ditugu. Izan ere, egoeraren biktima bakarrak gu gara”. Hala salatu dute gaur, AFE futbolarien sindikatuen egoitzan egindako bilera eta gero. Iragan astean futbolariek komunikatu bat atera zuten egoera salatuz; asteburuan, berriz, 30 segundoko etena egin zuten partida guztietan. Hurrengo urratsa litzateke grebarena. “Ez genuke horretaraino iritsi nahi, baina nekatuta gaude zain egoteaz. Hiru hilabete daramatzagu egoera honetan. Liga profesionalizatzeak, aspalditik aldarrikatu eta merezi ditugun eskubideak bermatuko lizkiguke, eta hazten jarraitzea. Behin eta berriz esaten digute egingo dutela, baina ez da hala”.
Espainiako Kirol Kontseilu Nagusiak ekainean onartu zuen ligaren profesionalizazioa. Egun hiru ligak dute izendapen hori: Gizonezkoen Lehen eta Bigarren Mailak, eta ACB ligak. Behin lan hitzarmena sinatuta, hurrengo urratsa zen. Profesionalizazio prozesuak abiatua behar zuen: estatutuak idatziz, eta presidente bat eta presidenteorde bat izendatuz. Beste hainbat gauza ere zehaztu behar ziren. Adibidez, telebista eskubideen kudeaketa. Hori da traba nagusietako bat. Izan ere, akordio falta horren erruz, partida gutxi batzuk baino ez dituzte ematen telebistan edo klubetako Youtubeko kanalen bidez. Kirol Kontseiluak kudeaketa plataforma independente baten bidez egitea nahi du. Horrekin batera, erabakitzeke dago klubek zenbat diru jarri behar duten liga horretan sartzeko, eta klub txikienek jasoko lituzketen laguntzak. Horrek guztiak hainbat kluben bideragarritasuna arriskuan jartzen du.
Liga profesionala izatea, beste urrats bat litzateke, eta indartu egingo lituzke lan hitzarmenean jasotzen diren eskubideak. Gainera, txapelketari berari beste estatus bat emango litzaioke. Adibidez, COVID-19a tarteko amaitutzat eman ziren liga guztiak, profesional izendapena zutenak ezik.
Ez dute zehaztu, egitekotan, grebarako deialdia noizko izango zen. Baina AFE sindikatuaren babesa ez ezik, Kluben Elkartearen babesa ere badute futbolariek, hartu ditzaketen neurrien aurrean. Elkarte horretako kide diren kluben artean akordioa izan zen estatutuen inguruan. Hortik kanpo daude Athletic, Bartzelona, Real Madril eta Atletico Madril: “Prest gaude haien planteamenduak ere estatutuetan jasotzeko, baldin eta horrek egoera desblokeatzeko balio badu”. |
2021-11-17 | https://www.berria.eus/albisteak/205999/xviii-mendeko-merkataritzan-euskara-erabiltzen-zela-azaleratu-dute-euskaltzaindiak-kaleratutako-gutun-bildumek.htm | Kultura | XVIII. mendeko merkataritzan euskara erabiltzen zela azaleratu dute Euskaltzaindiak kaleratutako gutun bildumek | Euskaltzaindiak bi liburu aurkeztu ditu; Jose Ramon Minondo goizuetarraren gutunak daude horietan bildurik. Oiartzungo Olaberria burdinolaren harira bidalitako idazkiak dira, eta bistakoa da euskararen erabilera. | XVIII. mendeko merkataritzan euskara erabiltzen zela azaleratu dute Euskaltzaindiak kaleratutako gutun bildumek. Euskaltzaindiak bi liburu aurkeztu ditu; Jose Ramon Minondo goizuetarraren gutunak daude horietan bildurik. Oiartzungo Olaberria burdinolaren harira bidalitako idazkiak dira, eta bistakoa da euskararen erabilera. | Iraganeko garaietan eta euskararentzat bereziki ilunak ziren aldietan ere, euskara erabili egiten zen esparru sozialez haragoko giroetan. Hala berretsi dute Euskaltzaindiak Nafarroako Gobernuaren laguntzaz argitara atera berri dituen bi liburuek. Biak ala biak XVIII. mendearen hondarretik XIX. mende hasierara bitartean Jose Ramon Minondo goizuetarrak idatzitako gutunetan daude oinarriturik. Merkataritza kontuei buruzkoak dira idazkiak, 300dik gora, Oiartzunen jarduten zuen burdinola batean girotuak. Zehazki, Jose Ramon Minondo Goizuetarraren Gutunak. Olaberria (Oiartzun). 1790-1807. Edizioa eta Jose Ramon Minondo Goizuetarraren Gutunak. Olaberria (Oiartzun). 1790-1807. Hizkuntza Azterketa izenburupean kaleratu dituzte lanak. Gaur aurkeztu ditu Euskaltzaindiak, Iruñean eginiko agerraldi batean.
Euskaltzaindiako lehendakari Andres Urrutiaren esanetan, orain argitaratu diren gutunek balio dute ondorioztatzeko «euskara ez zela soilik esparru sozialetan erabiltzen». Hain zuzen, jakinarazpenak emateko gutunetan ere euskaraz aritzen zirela erakusten dute gutunok. Urrutiak azaldu duenez, gainera, Minondo «normaltasunez eta naturaltasunez» aritzen da gutun horietan, erabilera ohikoa zen seinale. Era berean, ezaugarri berberean jarri du arreta Mikel Arregi Euskarabideko zuzendariak ere, gaurko agerraldian. Nabarmendu du, hain justu, testuak ez direla erlijiosoak, eta argitu du: «Hori ez da hain ohikoa antzinako idazkietan».
Halaber, Urrutiak zehaztu du gutun horiek euskararentzat momentu «zaila» zen garai batean idatziak direla. «Jose Ramon Minondok gutur hauek idazten zituelarik, Espainiako Novísima recopilación lege testuen bildumak merkatariei debekatu egiten zuen gaztelaniaz idatzia ez zen liburu oro editatzea». Alegia, bistakoa da euskarak jazarpen sakona jasan zuen XVIII. mendearen bukaeratik XIX. mendearen hasierara bitartean, eta, oztopo horiek eduki arren, euskaraz egiten zuen Minondok. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/206000/lehiaren-mugak-zehazteko.htm | Mundua | Lehiaren mugak zehazteko | Bidenek eta Xik bilkura telematiko batean aztertu dituzte AEBen eta Txinaren arteko harremanak gaiztotu dituzten hainbat gai. Taiwani buruz, «probokazioak» eteteko eskatu dio Pekinek Etxe Zuriari. | Lehiaren mugak zehazteko. Bidenek eta Xik bilkura telematiko batean aztertu dituzte AEBen eta Txinaren arteko harremanak gaiztotu dituzten hainbat gai. Taiwani buruz, «probokazioak» eteteko eskatu dio Pekinek Etxe Zuriari. | Bi ontzi erraldoi itsaso berean nabigatzen bezala irudikatzen ditu AEB eta Txina azken herrialde horretako presidente Xi Jinpingek, eta, elkarren ondoan aurrera egiteko, lema «egonkor» erabiltzeari garrantzia aitortu dio, bi ontziek elkar jo ez dezaten. Ideia hori nabarmendu dute munduko bi ekonomia handienetako gobernuburuek gaur goizaldean elkarrekin egin duten bilera birtualaren ostean. Joe Biden AEBetako presidentearen esanetan, «lehia zintzoa» bermatu behar dute bi potentziek. «Txinaren eta AEBen erantzukizuna da ziurtatzea gure herrialdeen arteko lehia ez dela gatazka bihurtuko nahita edo nahigabe». Lehia horri «mugak» jartzearen alde agertu da.
Tentsioa baretzeko elkarrizketa saioa izan da Biden eta Xiren artekoa, azken hilabeteetan nabarmen mikaztu baitira Pekinen eta Washingtonen arteko harremanak. Bereziki, Donald Trump Etxe Zuriko aurreko maizterraren agintaldian. Hori dela eta, agenda zabala zuten agintariek aztertzeko. Klima larrialdia, energiaren mundu mailako merkatua, COVID-19aren pandemia, merkataritza lehia, Ipar Korea, Afganistan eta Iran izan dituzte hizpide, besteak beste. Taiwan ere bai. Txinak eta AEBek uhartearekiko duten politikek giroa nabarmen gaiztotu dute azken hilabeteotan Taiwango itsasartean.
Xiren hitzetan, Taiwango independentistak eta horiei babesa ematen dietenak «suarekin jolasean» ari dira. «Txina pazientzia handikoa da, eta bateratze baketsua bilatuko du, baina Taiwango sezesionistek probokatzen badute edo marra gorria zeharkatzen badute, ekintza irmoak hartu beharko ditugu».
Bidenek berretsi du AEBek «Txina bakarraren politika» onartzen dutela —hau da, Pekini aitortzen diola Taiwanen gaineko agintea—, baina Washingtonek «aurka egingo die statu quo-a aldebakarreko ekintzekin aldatzeko edo Taiwango itsasartean bakea eta egonkortasuna ahultzeko saiakerei».
Taiwanek bere burua gobernatu du 1949az geroztik, era independentean, eta bertako gobernuak estatu subiranotzat du irla, baina Txinarentzat bere lurraldeko probintzia bat da. Hori dela eta, AEBei Txinaren «barne auzietan esku hartzea» leporatu izan dio, Etxe Zuriak Taiwanekin dituen harremanengatik.
Washingtonek irlari armak saltzen jarraitzen du, eta bere armada Taiwangoarekin ariketa militarrak egiten aritu dela jakin zen urrian. Horrez gain, areagotu egin ditu harreman diplomatikoak Taipeirekin, eta ahaleginak egin ditu Taiwanek nazioarteko eremuan parte hartze handiagoa izan dezan. Uhartearekiko jarrera horrek eskualdearen egonkortasuna «arriskuan» jartzen duela salatu du Txinak.
Bidenek giza eskubideen defentsarekin loturiko beste auzi batzuk ekarri ditu hizpidera. Kezka agertu zuen Pekinek Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen gutxiengo etnikoei eta oposizioko sektore politikoei ezarri dizkien hainbat neurriren inguruan. Txinak, baina, «barne arazotzat» ditu horiek.
Arlo ekonomikoan, Etxe Zuriak merkataritza lehia «bidegabea» egotzi dio Pekini, eta harekin AEBetako langileei kalte egiten dela nabarmendu du. Txinak eta AEBek hitzartu zuten merkataritza ituna oso-osorik betetzearen garrantzia nabarmendu du Bidenek. Washingtonen esanetan, Pekin 170.000 milioi euroko gastua atzeratzen ari da AEBetan.
Pentagonoaren txosten baten arabera, Txina bere armategi nuklearra handitzen ari dela jakin zen hilaren hasieran, eta horrek ere arduratu egin du Bidenen gobernuan. Informazio horien arabera, Txinak 1.000 misil nuklear baino gehiago garatu ahal izango ditu 2030. urtea baino lehen.
Politika «arrazionala»
AEBek hainbat zigor ekonomiko ezarri zizkioten Txinari, Trumpen agintaldian, Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen giza eskubideak urratu dituela argudiatuta. Horrez gain, merkataritza gerra bat hasi zuen presidente ohiak, presioa handitu zien Txinako enpresa teknologiko handiei eta koronabirusa munduan hedatu izanaren ardura leporatu zion Pekini.
Trumpen ostean, Etxe Zurian Txinarekiko politika aldaketa bat eragiteko eskatu dio Xik Bideni. Politika esparru «arrazionalera eta praktikora» eramatea espero duela adierazi dio, Xinhua Txinako albiste agentziaren arabera. «Esparru ideologikoan» edota «taldekako enfrentamenduan» tematzeak nahitaez mundua «hondamendira» eramango du, Xiren iritziz. Txinako presidentearen esanetan, bi herrialdeek barne arazoak kudeatu behar dituzte eta nazioartean dituzten betebeharrei erantzun.
Bidenek eta Xik telefonoz hitz egin dute bi aldiz aurten, baina bien arteko lehen bilera izan da gaur goizaldekoa. Bideokonferentzia bidez egin behar izan dute, Xik ez baitu Txinatik kanpora bidaiarik egin iazko urtarriletik, koronabirusaren pandemiaren eraginez. Bien arteko lehen bilkura adierazpen bateratu bat gabe amaitu da, Trumpen eta Xiren arteko azken bilkura —2019an— amaitu zen bezala, baina bi aldeek azaldu dute elkarrizketa zintzoa, oparoa eta esanguratsua izan dela, eta kontaktuekin jarraitzea adostu dute, maila baxuagoko ordezkarien bitartez.
Harremanetan segiko dutenaren iragarpenak eta bi agintariek bileran erabili duten hizkerak aditzera eman dute Txinaren eta AEBen artean tentsioa apaldu egin daitekeela hurrengo hilabeteetan, edo, gutxienez, orain arteko gorakada geldiarazteko agertokia sor dezaketela. |
2021-11-16 | https://www.berria.eus/albisteak/206001/gizon-bat-hil-da-lantaronen-hondaturiko-tximinia-baten-isuriek-intoxikaturik.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Lantaronen, hondaturiko tximinia baten isuriek intoxikaturik | Hildakoaren bikotekidea zauritua dago. Ospitalera eraman dute, artatzeko. | Gizon bat hil da Lantaronen, hondaturiko tximinia baten isuriek intoxikaturik. Hildakoaren bikotekidea zauritua dago. Ospitalera eraman dute, artatzeko. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizon bat zendu da Lantaronen (Araba), intoxikatuta. Zauritu bat ere badago: hildakoaren emaztea intoxikaturik eraman dute ospitalera. Ezbeharra arratsaldeko seiak aldera gertatu da: lehen ikerketen arabera, etxebizitzako tximiniaren errekuntza sisteman akats bat zegoen, eta horrek eragin du intoxikazioa.
Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak adierazi duenez, bikotearen ezagun bat etxebizitzara joan da, eta zabalik ikusi du eraikineko atea. Etxean sartu da, eta konortea erdi galdurik aurkitu ditu gizonezkoa eta emakumezkoa. Hori ikusirik, larrialdi zerbitzuei eman die abisua. Osasun langileek, baina, ezin izan dute gizona bere onera ekarri. Emakumezkoa Burgosko (Espainia) erietxean dago ospitaleraturik. |
2021-11-17 | https://www.berria.eus/albisteak/206027/txileko-senatuak-eten-egin-du-pinera-kargutik-kentzeko-prozesua.htm | Mundua | Txileko Senatuak eten egin du Piñera kargutik kentzeko prozesua | Senatarien bi herenen babesa behar zuen akusazioak aurrera egiteko, eta ez du lortu. Meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote. | Txileko Senatuak eten egin du Piñera kargutik kentzeko prozesua. Senatarien bi herenen babesa behar zuen akusazioak aurrera egiteko, eta ez du lortu. Meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote. | Sebastian Piñera Txileko presidenteak ez dio epaiketa politiko bati aurre egin beharko. Diputatuen Ganberak joan den astean onartu zuen oposizioko diputatu multzo batek aurkeztutako zentsura mozioa, baina akusazioak ez du aurrera egin. Senatuan ez dute behar beste babes jaso akusazioaren bi atalek: senatarien bi herenen babesa behar zuten (29 boto), eta, lehenengoak aldeko 24 boto eskuratu eta gero, 22 lortu ditu bigarrenak.
Aurreikusita zegoen moduan, nahikoa izan da ofizialista guztiek Piñeraren alde bozkatzea. Babesa erakutsi diote presidenteari, nahiz eta izan den «politika eta negozioak bereizten ez jakitea» egotzi dion ahots kritikoren bat. Izan ere, 2010ean meategi baten salmentaren inguruan irregulartasunak egitea leporatzen diote Piñerari.
Oposizioko diputatu talde batek urriaren 13an aurkeztu zuten testua, eta Piñerari leporatu zioten «zintzo» ez jokatzea eta «nazioaren ohorea arrisku larrian jartzea» bere jarrerarekin. Pandoraren paperak direlakoen filtrazioan agertu zen presidentearen izena, urriaren hasieran. Gainera, Txileko Fiskaltza Nagusiak ikerketa bat hasi zuen haren aurka orain dela aste batzuk, dokumentu horiek jasotzen dutenarengatik. Txileko pertsonarik aberatsenetako bat da Piñera, eta adierazi du ez duela irregulartasunik egin. Presidentea ez da bozetara aurkeztuko, baina Sebastian Sichel hautagai ofizialista ez dago irabazteko faboritoen artean.
Hauteskundeak
Txilen azaroaren 21ean dira presidentetzarako eta Kongresurako hauteskundeak egitekoak. Inkesta gehienen arabera, Boric ezkerreko hautagaiak lortuko du boto gehien, baina Jose Antonio Kast (Alderdi Errepublikanoa) eskuin muturrekoa ez da harengandik urruti ibiliko. Beraz, eta ezustekorik ezean inork ez dituenez lortuko botoen %50 baino gehiago, biak dira faboritoak abenduaren 19an egitekoa den bigarren itzulira igarotzeko.
Bigarren agintaldia du Piñerak presidentetzan (2010-2014, eta 2018tik), eta bigarrenez hasi dute impeachment bat haren aurka. 2019ko udazkenekoak, eztanda sozialaren ondoren hasitakoak, ez zuen biderik egin. Salvador Allenderen kontra militarrek 1973an egindako estatu kolpeaz geroztik, Txileko presidente guztiek agintaldiak bukatu dituzte, eta, ondo bidean, hala gertatuko da orain ere. Piñera 2022ko martxoaren 11ra arte da agintean egotekoa. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.