text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Hainbat probintziatan bananduta, erromatarrek ere hiriak fundatu zituzten Galian : Lugdunum edo Narbonensis. Galiar asko esklabo bihurtu ziren, edo beste leku batera mugiarazi zituzten. Galiako zelta latinek ordezkatu zuen pixkanaka. Mendeetan erromatarren eskupean, Galiako kultura erromatar bilakatu zen. Britainia Han...
ajmbat proβ'intʂiatam ban'anduta, er'omatarek eɾ'e 'iɾiak fund'atu ʂit'uʂten ɡal'ian: luɣd'unum eðo narb'onensis. ɡal'iar 'asko eskl'aβo βi'urtu ʂiɾ'en, eðo β'este l'eku βat'eɾa muɣ'iaɾaʂi ʂit'uʂten. ɡal'iako ʂelt'a lat'iɲek ord'eʂkatu ʂu'em piʃk'anaka. mend'eetan er'omataren esk'upean, ɡal'iako kult'uɾa er'omatar biʎ'...
Hala ere, laurehun eta hamarrean Erroma bera arpilatu zuten, eta Tolosa aldean kokatuta zeuden.
'ala eɾ'e, lawɾ'eun eta 'amarean er'oma β'eɾa arp'iʎatu ʂut'en, eta tol'osa ald'ean kok'atuta ʂewð'en.
Bretoiek hiru erresuma osatu zituzten : Domnonia, Cornouaille eta BroArec.
bret'oʝek 'iɾu er'esuma os'atu ʂit'uʂten: domn'onia, korn'owajʎe eta βro'aɾek.
Saliar frankoen buruak, klobis Iak, laurehun eta laurogeita seian Siagrio garaituta Galiako iparraldea eta erdialdea batu zituen bere agindupean. laurehun eta laurogeita hamaseian, katoliko bihurtu zen. Honela, legitimazioa eta boterea lortu zuen beste erresumen aurrean, eta bisigodoen kontra egiteko, apaizen babesa lo...
sal'iar frank'oem buɾ'uak, kloβ'is 'iak, lawɾ'eun eta lawɾ'oɣejta seʝ'an si'aɣrio ɣaɾ'ajtuta ɣal'iako ip'araldea eta erd'ialdea βat'u ʂit'uem beɾ'e aɣ'indupean. lawɾ'eun eta lawɾ'oɣejta 'amaseʝan, kat'oliko βi'urtu ʂen. 'onela, leɣ'itimaʂioa eta βot'eɾea lort'u ʂu'em b'este er'esumen 'awrean, eta βis'iɣoðoen k'ontra eɣ...
merobingiarren erpina Karlomagnok, Pepin Laburraren seme eta ondorengoak lortu zuen, lombardiarrak, babaria, abaroak, Bartzelona eta Saxonia Beherea konkistatuta eta garaituta.
meɾ'oβinɡiaren erp'iɲa karl'omaɣnok, pep'in laβ'uraɾen s'eme eta ond'oɾenɡoak lort'u ʂu'en, lomb'ardiarak, baβ'aɾia, aβ'aɾoak, bartʂ'elona eta saʃ'onia βe'eɾea konk'istatuta eta ɣaɾ'ajtuta.
Edonola ere, haien aurkako borroketan, Parisko Odon kondea eta Roberto, bere anaia, nabarmendu ziren.
eð'onola eɾ'e, 'aʝen awrk'ako βor'oketan, paɾ'isko oð'on kond'ea eta roβ'erto, beɾ'e an'aʝa, naβ'armendu ʂiɾ'en.
Saint Louisen eta Filipe i uvearen agintaldiekin eta, Frantzia erresuma zentralizatu bilakatu zen.
s'ajnt low'isen eta fil'ipe 'i uβ'eaɾen aɣ'intaldiekin et'a, frantʂ'ia er'esuma ʂentr'aliʂatu βiʎ'akatu ʂ'en.
Filipe i uveak Tenpluko Ordena amaiarazi eta Aita Santuak abignonera ekarri ahal izan zituen, hain zen boteretsua.
fil'ipe 'i uβ'eak templ'uko ord'ena am'aʝaɾaʂi eta ajt'a sant'uak aβ'iɣnoneɾa ek'ari a'al iʂ'an ʂit'uen, 'ajn ʂ'em bot'eɾetsua.
Ingalaterrako erregeekiko gatazka nagusia Ehun Urteko Gerra izan zen.
inɡ'alaterako er'eɣeekiko ɣat'aʂka naɣ'usia e'un urt'eko ɣer'a iʂ'an ʂen.
Garai gogorra izan zen frantziarrentzat, Izurri Beltzaren garaia ere izan zelako.
ɡaɾ'aj ɣoɣ'ora iʂ'an ʂen frantʂ'iarentʂat, iʂ'uri β'eltʂaɾen ɡaɾ'aʝa eɾ'e iʂ'an ʂ'elako.
Baina heroiak ere agertu ziren, Joana Arcekoa kasu.
baɲa 'eɾoʝak eɾ'e aɣ'ertu ʂiɾ'en, ɟ'oana arθ'ekoa kas'u.
Tokian tokiko aldeak gorabehera, Frantziako estatua gero eta zentralizatuago bilakatu zen hamaseigarren mendean. Baina ezkontzak eta hitzarmenak zirela eta, Frantzia jabsburgo leinuaren lurraldeek inguratuta geratu zen. Hortaz, Karlos baren kontra hainbat gerretan, Italiakoan esaterako, borrokatu ziren frantziarrak.
t'okian t'okiko ald'eak ɡoɾ'aβeeɾa, frantʂ'iako est'atua ɣeɾ'o eta ʂentr'aliʂatuaɣo βiʎ'akatu ʂen 'amasejɣarem mend'ean. baɲa eʂk'ontʂak eta 'itʂarmenak ʂiɾ'ela et'a, frantʂ'ia ʝabsb'urɡo leɲ'uaɾen lur'aldeek inɡ'uɾatuta ɣeɾ'atu ʂen. ortaʂ, karl'os baɾ'en k'ontra ajmbat ɡer'etan, it'aliakoan es'ateɾako, bor'okatu ʂiɾ'e...
westfaliako Bakeak gerraren amaiera ekarri bazuen ere, Frantzian gatazkek jarraitzen zuten : Fronda eta Espainiaren aurkako gerra.
u'estfaliako β'akeak ɡer'aɾen am'aʝeɾa ek'ari βaʂ'uen eɾ'e, frantʂ'ian ɡat'aʂkek ɟar'ajtʂen ʂut'en: frond'a eta esp'aɲiaɾen awrk'ako ɣer'a.
Espainia garaituta eta Espainiako Herbehereak inbadituta, Ingalaterrak eta Suediak Frantziaren kontra egin zuten.
esp'aɲia ɣaɾ'ajtuta eta esp'aɲiako 'erbeeɾeak imb'aðituta, inɡ'alaterak eta su'eðiak frantʂ'iaɾen k'ontra eɣ'in ʂut'en.
Herbehereetako Errepublika askeek ere pairatu zuen Frantziako erasoa.
'erbeeɾeetako er'epuβlika ask'eek eɾ'e pajɾ'atu ʂu'en frantʂ'iako eɾ'asoa.
Frantziak FrancheComtA eta Espainiako Herbehereetako hainbat gune estrategiko erdietsi zituen.
frantʂ'iak frantʃ'ekomta eta esp'aɲiako 'erbeeɾeetako ajmbat ɡun'e estr'ateɣiko erd'ietsi ʂit'uen.
Fontainebleauko Ediktuaren bidez, mila seiehun eta laurogeita bostean, higanoten eliza eta eskola guztiak suntsitu behar izan ziren.
font'aɲeβleawko eð'iktuaɾem bið'eʂ, miʎ'a seʝ'eun eta lawɾ'oɣejta βost'ean, 'iɣanoten el'iʂa eta esk'ola ɣuʂt'iak sunts'itu βe'ar iʂ'an ʂiɾ'en.
Luis ixa i uveak gerra egiten eta irabazten jarraitu zuen.
l'ujs iʃ'a 'i uβ'eak ɡer'a eɣ'iten eta iɾ'aβaʂten ɟar'ajtu ʂu'en.
Eta, mila zazpiehun eta batean, Espainiako Ondorengotza Gerra piztu zen.
et'a, miʎ'a ʂ'aʂpieun eta βat'ean, esp'aɲiako ond'oɾenɡotʂa ɣer'a p'iʂtu ʂen.
Blenheimgo batailan porrot ikaragarria nozitu behar izan zuen Frantziak.
blen'ejmɡo βat'aʎam por'ot ik'aɾaɣaria noʂ'itu βe'ar iʂ'an ʂu'en frantʂ'iak.
Hal ere, Ramillies eta Malplaquet bataila odoltsuen ondoren, Frantziako etsaiek ezin izan zuten borrokan segitu.
'al eɾ'e, ram'iʎies eta malpl'aket bat'aʎa oð'oltsuen ond'oɾen, frantʂ'iako ets'aʝek eʂ'in iʂ'an ʂut'em bor'okan seɣ'itu.
Luis ixa i uvea mila zazpiehun eta hamalauan hil zen, baina gerrek jarraitu zuten : bat zazpi bat zortzi a bat zazpi bi zero Espainiaren aurka, Poloniako Ondorengotza Gerra, Austriako Ondorengotza Gerra, Zazpi Urteko Gerra.
l'ujs iʃ'a 'i uβ'ea miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'amalawan 'il ʂen, baɲa ɣer'ek ɟar'ajtu ʂut'en: b'at ʂ'aʂpi βat ʂortʂ'i a β'at ʂ'aʂpi β'i ʂeɾ'o esp'aɲiaɾen awrk'a, pol'oniako ond'oɾenɡotʂa ɣer'a, awstr'iako ond'oɾenɡotʂa ɣer'a, ʂ'aʂpi urt'eko ɣer'a.
Herritarren Eskubideen Adierazpena eta Konstituzioa, baita Izualdi Handia ere, izan ziren Iraultzaren lehen etapetako ondorioak.
'eritaren esk'uβiðeen að'ieɾaʂpena eta kost'ituʂioa, bajta iʂ'ualdi 'andia eɾ'e, iʂ'an ʂiɾ'en iɾ'awltʂaɾen le'en et'apetako ond'oɾioak.
Baina berritzeko grina ez zen horretan geratu, egutegia, neurrisistema eta herrialdeko barneegitura ere erreformatu ziren.
baɲa βer'itʂeko ɣr'iɲa e tʂ'en 'oretan ɡeɾ'atu, eɣ'uteɣia, n'ewrisistema eta 'erialdeko βarn'eeɣituɾa eɾ'e er'eformatu ʂiɾ'en.
Erregeak, Austriaren kontrako gerra babestu zuen, Iraultzak ekarriko zituen askotako lehena. mila zazpiehun eta laurogeita hamaikako abuztuaren hamarrean, baina, gerraren aurkako jakobinoek erregea atzeman zuten.
er'eɣeak, awstr'iaɾen kontr'ako ɣer'a βaβ'estu ʂu'en, iɾ'awltʂak ek'ariko ʂit'uen 'askotako le'ena. miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta 'amajkako aβ'uʂtuaɾen 'amarean, baɲ'a, ɡer'aɾen awrk'ako ʝak'oβinoek er'eɣea atʂ'eman ʂut'en.
Errestaurazio garai honetan, atzerakoien eta aurrerakoien arteko gatazka areagotu zen.
er'estawɾaʂio ɣaɾ'aj 'onetan, atʂ'eɾakoʝen eta 'awreɾakoʝen art'eko ɣat'aʂka aɾ'eaɣotu ʂen.
Hala ere, mila zortziehun eta berrogeita zortzian, beste iraultza batek boteretik kendu zuen, Bigarren Errepublika sortuz.
'ala eɾ'e, miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta ʂortʂ'ian, b'este iɾ'awltʂa βat'ek bot'eɾetik kend'u ʂu'en, biɣ'aren er'epuβlika sort'uʂ.
Luis Napoleon Bonaparte presidente izendatu zuten, baina mila zortziehun eta berrogeita hamabian enperadore izendatu zuen bere burua.
l'ujs nap'oleom bon'aparte pres'iðente iʂ'endatu ʂut'en, baɲa miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta 'amaβian emp'eɾaðoɾe iʂ'endatu ʂu'em beɾ'e βuɾ'ua.
Bigarren Inperio horretan, industrializazioa garatu zen, baina denboraren poderioz errepublikazaleen kritikak gero eta ugariagoak ziren.
biɣ'aren imp'eɾio 'oretan, ind'ustrialiʂaʂioa ɣaɾ'atu ʂen, baɲa ð'emboɾaɾem poð'eɾioʂ er'epuβlikaʂaleen kr'itikak ɡeɾ'o eta uɣ'aɾiaɣoak ʂiɾ'en.
Alemania batu zen Prusiaren inguruan eta Frantziak Alsazia eta Lorrena galdu zituen.
al'emania βat'u ʂem prus'iaɾen inɡ'uɾuan eta frantʂ'iak als'aʂia eta lor'ena ɣald'u ʂit'uen.
Honela, Frantziak Errusia eta Serbiaren alde egin zuen.
'onela, frantʂ'iak er'usia eta serb'iaɾen ald'e eɣ'in ʂu'en.
Erresuma Batuak ere, Alemaniak Belgika konkistatutakoan, haiekin egin zuen bat.
er'esuma βat'uak eɾ'e, al'emaniak belɣ'ika konk'istatutakoan, aʝekin eɣ'in ʂu'em b'at.
Gerra laburra izango zen ustea oso hedatuta egon arren, lubakisare bilakatutako fronteak, batik bat mendebaldean oso egonkorrak izan ziren lehenengo mugimenduen ostean. berdun, Marne edo Somme gisako borroketan lurra behin eta berriro galtzen eta irabazten zen, aurrerapen handirik egin gabe. Azkenean, hein handi batean...
ɡer'a laβ'ura iʂ'anɡo ʂen 'ustea os'o 'eðatuta eɣ'on ar'en, luβ'akisaɾe βiʎ'akatutako front'eak, bat'ik bat mend'eβaldean os'o eɣ'onkorak iʂ'an ʂiɾ'en le'enenɡo muɣ'imenduen ost'ean. berd'un, marn'e eðo som'e ɣis'ako βor'oketan lur'a βe'in eta βer'iɾo ɣ'altʂen eta iɾ'aβaʂten ʂen, awr'eɾapen 'andiɾik eɣ'in ɡaβ'e. aʂk'en...
Edonola ere, mila bederatziehun eta hogeita hemeretziko irailaren batean Hitlerrek Polonia inbaditzean, Frantziak eta Erresuma Batuak gerra deklaratu zioten Alemaniari.
eð'onola eɾ'e, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejta 'emeɾetʂiko iɾ'aʎaɾem bat'ean 'itlerek pol'onia imb'aðitʂean, frantʂ'iak eta er'esuma βat'uak ɡer'a ðekl'aɾatu ʂi'oten al'emaniaɾi.
Frantzia eta Alemaniaren arteko buruz buruko borrokak mila bederatziehun eta berrogeiko maiatzean hasi ziren.
frantʂ'ia eta al'emaniaɾen art'eko βuɾ'uʂ buɾ'uko βor'okak miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejko maʝ'atʂean asi ʂiɾ'en.
Nolanahi ere, Londrestik Charles de Gaullek erbesteko Frantzia Askeko gobernuburua izendatu zuen bere burua.
nol'anai eɾ'e, londr'estik tʃarl'es d'e ɣawʎ'ek erb'esteko frantʂ'ia ask'eko ɣoβ'ernuβuɾua iʂ'endatu ʂu'em beɾ'e βuɾ'ua.
Baina Frantziako benetako askapena Normandiako Lehorreratzearekin hasi zen.
baɲa frantʂ'iako βen'etako ask'apena norm'andiako le'oreɾatʂeaɾekin asi ʂen.
Gerra amaitutakoan, mila bederatziehun eta berrogeita seiko urriaren hamahiruan indarrean ezarri zen konstituzioak Laugarren Errepublika aldarrikatu zuen. Hurrengo hamasei urteetan, Inperio Koloniala guztiz desegin zen. Dien Bien Phu batailaren ondoren, Indotxina galdu zuen : bietnan bi estatutan banandu zen, eta Kanbo...
ɡer'a am'ajtutakoan, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta sejk'o ur'iaɾen 'amaiɾuan ind'arean eʂ'ari ʂen kost'ituʂioak lawɣ'aren er'epuβlika ald'arikatu ʂu'en. 'urenɡo 'amasej 'urteetan, imp'eɾio kol'oniala ɣuʂt'iʂ des'eɣin ʂen. di'em bi'em p'u βat'aʎaɾen ond'oɾen, ind'otʃiɲa ɣald'u ʂu'en: bi'etnam b'i est'atutam ban'and...
Bestela, mila bederatziehun eta hirurogeita hamazazpiko irailaren hamarrean Hamida jandoubi hiltzailea gillotinatu zuten, azken zigorexekuzioa izan zena. mila bederatziehun eta laurogeita batean heriotza zigorra ezeztatu zuten herrialde osoan.
bestela, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂaʂpiko iɾ'aʎaɾen 'amarean 'amiða ʝand'owβi 'iltʂaʎea ɣiʎ'otinatu ʂut'en, aʂk'en ʂiɣ'oɾeʃekuʂioa iʂ'an ʂen'a. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βat'ean 'eɾiotʂa ʂiɣ'ora eʂ'eʂtatu ʂut'en 'erialde os'oan.
Lehendakariak legegintzarako hauteskundeak deitu zituen ; alderdi sozialistak irabazi zituen eta Michel Rocard izendatu zuten Lehen Ministro.
le'endakaɾiak leɣ'eɣintʂaɾako 'awteskundeak dejt'u ʂit'uen; ald'erdi soʂ'ialistak iɾ'aβaʂi ʂit'uen eta mitʃ'el rok'ard iʂ'endatu ʂut'en le'em min'istro.
Urte horretan bertan adit kresonek hartu zuen Rocarden lekua ; gobernua bere gain hartzen zuen lehenengo emakumea izan zen.
'urte 'oretam b'ertan að'it kres'onek 'artu ʂu'en rok'arden l'ekua; ɡoβ'ernua βeɾ'e ɣ'ajn 'artʂen ʂu'en le'enenɡo em'akumea iʂ'an ʂen.
Bederatzi hilabete geroago Mitterrandek ekonomia ministro ohia, Pierre BA rA goboi, industria eta finantza agintarien babesa zuena, jarri zuen kresonen ordez.
beð'eɾatʂi 'iʎaβete ɣeɾ'oaɣo mic'erandek ek'onomia min'istro o'ia, pi'ere βa r'a ɣoβ'oj, ind'ustria eta fin'antʂa aɣ'intaɾiem baβ'esa ʂu'ena, ɟar'i ʂu'en kres'onen ord'eʂ.
mila bederatziehun eta laurogeita hamabian, bestalde, poliziak ETAko buruzagiak atxilotu zituen Bidarten. mila bederatziehun eta laurogeita hamahiruan ezkerrak berriro galdu zituen legegintzarako hauteskundeak eta Mitterrandek Adouard Balladur kontserbadorea izendatu zuen Lehen Ministro. mila bederatziehun eta laurogei...
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaβian, bestalde, pol'iʂiak et'ako βuɾ'uʂaɣiak atʃ'ilotu ʂit'uem bið'arten. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaiɾuan eʂk'erak ber'iɾo ɣald'u ʂit'uen leɣ'eɣintʂaɾako 'awteskundeak eta mic'erandek að'oward baʎ'aður konts'erbaðoɾea iʂ'endatu ʂu'en le'em min'istro. miʎ'a βeð'eɾatʂ...
Gizarte egoeran tirabira handiak zeuden oraindik, ez bakarrik langabezia gero eta handiagoa zelako, baita errentaren eta jabetzaren banaketan gorabehera handiak zeudelako biztanleen artean.
ɡiʂ'arte eɣ'oeɾan t'iɾaβiɾa 'andiak ʂewð'en oɾ'ajndik, 'eʂ bak'arik lanɡ'aβeʂia ɣeɾ'o eta 'andiaɣoa ʂ'elako, bajta er'entaɾen eta ʝaβ'etʂaɾem ban'aketan ɡoɾ'aβeeɾa 'andiak ʂewð'elako βiʂt'anleen art'ean.
JuppA ren gobernuak bere politika zorrotzari eutsi zion eta aurre egin behar izan zien sindikatuen erasoei. mila bederatziehun eta laurogeita hamazazpian lege berri bat onartu zen etorkinen sarrera eta egonaldiak murrizteko.
ɟupp'a r'en ɡoβ'ernuak beɾ'e pol'itika ʂor'otʂaɾi 'ewtsi ʂi'on eta 'awre eɣ'im be'ar iʂ'an ʂi'en sind'ikatuen eɾ'asoej. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaʂaʂpian l'eɣe βer'i βat on'artu ʂen et'orkiɲen sar'eɾa eta eɣ'onaldiak mur'iʂteko.
Sozialistek irabazi zituzten, komunisten, berdeen eta ezkerreko beste hogeita hamahiru diputaturen laguntzarekin.
soʂ'ialistek iɾ'aβaʂi ʂit'uʂten, kom'unisten, berd'een eta eʂk'ereko β'este 'oɣejta 'amaiɾu ðip'utatuɾen laɣ'untʂaɾekin.
Eskuineko koalizioak berrehun eta berrogeita hamasei diputatu lortu zituen eta Bilgune Nazionalak bakarra.
esk'ujɲeko ko'aliʂioak ber'eun eta βer'oɣejta 'amasej ðip'utatu lort'u ʂit'uen eta βilɣ'une naʂ'ionalak b'akara.
Lionel Jospinek hartu zuen Lehen Ministro kargua, komunistek bi ministerio, eta ekologistek bakarra, lehendakarigai ohi Dominique boinetek hartu zuena. mila bederatziehun eta laurogeita hamazazpian, langabeziari aurre egin nahirik, Jospinek hogeita hamabost orduko lan astea ezartzea proposatu zuen.
li'onel ɟosp'iɲek 'artu ʂu'en le'em min'istro karɡ'ua, kom'unistek b'i min'isteɾio, eta ek'oloɣistek b'akara, le'endakaɾiɣaj o'i ðom'iɲike βoɲ'etek 'artu ʂu'ena. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaʂaʂpian, lanɡ'aβeʂiaɾi 'awre eɣ'in na'iɾik, ɟosp'iɲek 'oɣejta 'amaβost ord'uko l'an ast'ea eʂ'artʂea prop'osatu ʂu'en.
Hurrengo hilabeteetan manifestazio eta agerraldi handiak egin ziren neurri hori berehala ezar zedin eskatzeko.
'urenɡo 'iʎaβeteetam man'ifestaʂio eta aɣ'eraldi 'andiak eɣ'in ʂiɾ'en n'ewri oɾi βeɾ'eala eʂ'ar ʂeð'in esk'atʂeko.
Gertaera horrek aztoramen izugarria sortu zuen Frantziako gizartean, eta eskuin muturraren gaitzespen erabatekoan bat egin zuten eskuinetik ezker muturrerainoko hautesle askok eta, hala, Chiracek, Le Penen aurkako hautagai bakarrak, botoen ehuneko laurogeita birekin irabazi zituen hauteskundeak.
ɡert'aeɾa 'orek aʂt'oɾamen iʂ'uɣaria sort'u ʂu'en frantʂ'iako ɣiʂ'artean, eta esk'ujm mut'uraɾen ɡajtʂ'espen eɾ'aβatekoam bat eɣ'in ʂut'en esk'ujɲetik eʂk'er mut'ureɾaɲoko 'awtesle 'askok et'a, 'ala, tʃiɾ'aθek, l'e pen'en awrk'ako 'awtaɣaj β'akarak, b'otoen e'uneko lawɾ'oɣejta βiɾ'ekin iɾ'aβaʂi ʂit'uen 'awteskundeak.
Hauteskunde horiek beste ondorio batzuk izan zituzten : alderdi komunistaren gainbehera, ezker muturraren goraldia, alderdi sozialistaren ahultasuna, eta eskuinaren berrantolamendua alderdi bakarrean.
'awteskunde 'oɾiek b'este ond'oɾio β'atʂuk iʂ'an ʂit'uʂten: ald'erdi kom'unistaɾen ɡajmb'eeɾa, eʂk'er mut'uraɾen ɡoɾ'aldia, ald'erdi soʂ'ialistaɾen a'ultasuna, eta esk'ujɲaɾem ber'antolamendua ald'erdi β'akarean.
Hurrengo udal hauteskundeetan, ordea, alderdi sozialista nagusitu zen, eta sistema politikoak bipartidismora bideratu zen aezkerrean, ezker muturreko hainbat alderdi, alderdi komunista eta alderdi berdeak ; eskuinean, berriz, FranA ois bairouren u de efea.
'urenɡo uð'al 'awteskundeetan, ordea, ald'erdi soʂ'ialista naɣ'usitu ʂen, eta sist'ema pol'itikoak bip'artiðismoɾa βið'eɾatu ʂen a'eʂkerean, eʂk'er mut'ureko ajmbat ald'erdi, ald'erdi kom'unista eta ald'erdi βerd'eak; esk'ujɲean, ber'iʂ, fran'a 'ojs bajɾ'owɾen 'u ð'e ef'ea.
bi mila eta zazpiko hauteskundeetan, Nicolas sarkozi hautatu zuten lehendakari, sozietate anonimo golA ne Royal hautagai sozialistarekin lehian ibili ondoren. Le Penen alderdiak gainbehera izugarria izan zuen, eta ezkerreko alderdiek ere behera egin zuten, ele ze errek izan ezik. bi mila eta hamabiko presidentetzarako ...
b'i miʎ'a eta ʂ'aʂpiko 'awteskundeetan, nik'olas 'arkoʂi 'awtatu ʂut'en le'endakaɾi, soʂ'ietate an'onimo ɣol'a n'e roʝ'al 'awtaɣaj soʂ'ialistaɾekin le'ian iβ'iʎi ond'oɾen. l'e pen'en ald'erdiak ɡajmb'eeɾa iʂ'uɣaria iʂ'an ʂu'en, eta eʂk'ereko ald'erdiek eɾ'e βe'eɾa eɣ'in ʂut'en, el'e ʂe er'ek iʂ'an eʂik. b'i miʎ'a eta '...
Frantzia errepublika erdipresidentziala da, eta bere sistema legegilea Frantziako ube Errepublikaren arabera mugitzen da.
frantʂ'ia er'epuβlika erd'ipresiðentʂiala ð'a, eta βeɾ'e sist'ema l'eɣeɣiʎea frantʂ'iako uβ'e er'epuβlikaɾen aɾ'aβeɾa muɣ'itʂen da.
Nazioak bere burua AErrepublika zatiezin, sekular, demokratiko eta sozialA'gisa izendatzen du.
naʂ'ioak beɾ'e βuɾ'ua a'erepuβlika ʂ'atieʂin, s'ekular, dem'okratiko eta soʂ'iala' ɣ'isa iʂ'endatʂen du.
Frantziako konstituzioak botereen banaketa aldarrikatzen du eta Frantzia AGiza Eskubideei eta mila zazpiehun eta laurogeita bederatziko Adierazpenean agertzen den burujabetza nazionalaren printzipioei atxikitzenA'zaiela.
frantʂ'iako kost'ituʂioak bot'eɾeem ban'aketa ald'arikatʂen du eta frantʂ'ia aɣ'iʂa esk'uβiðeej eta miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta βeð'eɾatʂiko að'ieɾaʂpenean aɣ'ertʂen dem buɾ'uʝaβetʂa naʂ'ionalaɾem printʂ'ipioej atʃ'ikitʂena' ʂaʝ'ela.
Frantziako sistema politikoan botere exekutiboa, botere legegilea eta botere judiziala existitzen dira.
frantʂ'iako sist'ema pol'itikoam bot'eɾe eʃ'ekutiβoa, bot'eɾe l'eɣeɣiʎea eta βot'eɾe ʝuð'iʂiala eʃ'istitʂen diɾ'a.
Botere exekutiboa Frantziako Errepublikako presidenteak eta Gobernuak osatzen dute.
bot'eɾe eʃ'ekutiβoa frantʂ'iako er'epuβlikako pres'iðenteak eta ɣoβ'ernuak os'atʂen dut'e.
Gobernua lehen ministroak eta ministroek osatzen dute.
ɡoβ'ernua le'em min'istroak eta min'istroek os'atʂen dut'e.
Lehen ministroa presidenteak izendatzen du, eta Parlamentuaren aurrean dauka ardura.
le'em min'istroa pres'iðenteak iʂ'endatʂen du, eta parl'amentuaɾen 'awrean dawk'a ard'uɾa.
Horrela ziurtatzen da lehen ministroak beti duela behe ganbararen gehiengoaren babesa.
'orela ʂi'urtatʂen da le'em min'istroak b'eti ðu'ela βe'e ɣ'ambaɾaɾen ɡe'ienɡoaɾem baβ'esa.
Behe ganbarak goi ganbarak baino garrantzitsuagoa da kasu gehienetan.
be'e ɣ'ambaɾak ɡ'oj ɣ'ambaɾak baɲo ɣar'antʂitsuaɣoa ð'a kas'u ɣe'ienetan.
Parlamentua Nazio Biltzarrak eta Senatuak osatzen dute.
parl'amentua naʂ'io βiltʂ'arak eta s'enatuak os'atʂen dut'e.
Estatutuak onartu eta aurrekontuaren gainean bozkatzen dute ; exekutiboaren lana kontrolatzen dute galdera formalen bidez edo batzorde finkoen bitartez.
est'atutuak on'artu eta awr'ekontuaɾen ɡaɲ'eam boʂk'atʂen dut'e; eʃ'ekutiβoaɾen lan'a kontr'olatʂen dut'e ɣ'aldeɾa form'alem bið'eʂ eðo βatʂ'orde fink'oem bit'arteʂ.
Kontseilu horretako kideek Errepublikako presidenteak, Nazio Biltzarreko presidenteak eta Senatuko presidenteak izendatzen dituzte.
konts'eʎu 'oretako k'iðeek er'epuβlikako pres'iðenteak, naʂ'io βiltʂ'areko pres'iðenteak eta s'enatuko pres'iðenteak iʂ'endatʂen dit'uʂte.
Aurretik Errepublikaren presidente izan direnak kontseilu horretako kide dira.
'awretik er'epuβlikaɾem pres'iðente iʂ'an diɾ'enak konts'eʎu 'oretako k'iðe ðiɾ'a.
Independentzia judiziala Napoleondar kondearen garapenetik osatutako kode zibil baten bidez ziurtatzen da. Adar judiziala eta adar administratiboa daude, eta bakoitzak euren goi mailako apelazio gorte independentea du : Kasazio Auzitegia gorte judizialentzat eta Estatu Kontseilu administratiboentzat. Frantziako gobernu...
ind'ependentʂia ʝuð'iʂiala nap'oleondar kond'eaɾen ɡaɾ'apenetik os'atutako koð'e ʂiβ'il βat'em bið'eʂ ʂi'urtatʂen da. að'ar ʝuð'iʂiala eta að'ar aðm'inistratiβoa ðawð'e, eta βak'ojtʂak ewɾ'en ɡ'oj maʎ'ako ap'elaʂio ɣort'e ind'ependentea ð'u: kas'aʂio awʂ'iteɣia ɣort'e ʝuð'iʂialentʂat eta est'atu konts'eʎu aðm'inistrati...
Hala, hainbat banaketa administratibo ditu eta hauek hainbat lan legal dituzte.
'ala, ajmbat ban'aketa aðm'inistratiβo ðit'u eta awek ajmbat l'an leɣ'al dit'uʂte.
Frantzia Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoaren sortzaileetako bat zen, ondoren Europar Batasuna izango zena.
frantʂ'ia ik'atʂaɾen eta altʂ'ajɾuaɾen ewɾ'opako erk'iðeɣoaɾen sortʂ'aʎeetako βat ʂ'en, ond'oɾen ewɾ'opar bat'asuna iʂ'anɡo ʂen'a.
Frantziako Gobernuak, beraz, Europako tratatu, direktiba eta erregulazioak bete behar ditu.
frantʂ'iako ɣoβ'ernuak, beɾaʂ, ewɾ'opako trat'atu, diɾ'ektiβa eta er'eɣulaʂioak bet'e βe'ar dit'u.
Frantziako biztanle gehienak Europako oinarrizko hiru taldeen nahasketaren ondorengoak dira : ipartarrena, alpetarrena eta mediterraneotarrena.
frantʂ'iako βiʂt'anle ɣe'ienak ewɾ'opako oɲ'ariʂko 'iɾu t'aldeen na'asketaɾen ond'oɾenɡoak diɾ'a: ip'artarena, alp'etarena eta með'iteraneotarena.
Biztanleen ehuneko zazpi inguru da jatorriz atzerritarra : Ipar Afrikakoa, Saharatik behera izandako kolonietakoa eta Europakoa.
biʂt'anleen e'uneko ʂ'aʂpi inɡ'uɾu ð'a ʝat'oriʂ atʂ'eritara: ip'ar afr'ikakoa, sa'aɾatik be'eɾa iʂ'andako kol'onietakoa eta ewɾ'opakoa.
Frantzia gehien hazten ari den herrialdeetako bat da Europan, Irlandaren ondoren : ehuneko zero, bost urtean.
frantʂ'ia ɣe'ien 'aʂten aɾ'i ð'en 'erialdeetako βat d'a ewɾ'opan, irl'andaɾen ond'oɾen: e'uneko ʂeɾ'o, b'ost urt'ean.
Demografiaren beste eragile nagusia immigrazioa da.
dem'oɣrafiaɾem b'este eɾ'aɣiʎe naɣ'usia im'iɣraʂioa ð'a.
Lehenengo etorkinak hemeretzigarren mendean iritsi ziren : italiarrak, belgikarrak eta espainiarrak. mila bederatziehun eta hirurogei ondorengo urteetan afrikarrak hasi ziren iristen, lehenagoko frantses kolonietatik, eta portugaldarrak.
le'enenɡo et'orkiɲak 'emeɾetʂiɣarem mend'ean iɾ'itsi ʂiɾ'en: it'aliarak, belɣ'ikarak eta esp'aɲiarak. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣej ond'oɾenɡo 'urteetan afr'ikarak asi ʂiɾ'en iɾ'isten, le'enaɣoko frants'es kol'onietatik, eta port'uɣaldarak.
Hurrengo hamarraldian, krisi ekonomikoak Frantzia jo zuen urteetan : etorkinen kopurua gutxituz joan zen, baina erabat eten gabe, hala ere.
'urenɡo 'amaraldian, kr'isi ek'onomikoak frantʂ'ia ʝ'o ʂu'en 'urteetan: et'orkiɲen kop'uɾua ɣutʃ'ituʂ ɟ'oan ʂen, baɲa eɾ'aβat et'en ɡaβ'e, 'ala eɾ'e.
Erlijioari dagokionez, biztanleen ehuneko berrogeita hamaika katolikoak dira.
erl'ixioaɾi ðaɣ'okioneʂ, biʂt'anleen e'uneko βer'oɣejta 'amajka kat'olikoak diɾ'a.
Bigarren erlijio nagusia, arabiar munduko etorkinena, islama da, eta ondoren protestantismoa eta judaismoa.
biɣ'aren erl'ixio naɣ'usia, aɾ'aβiar mund'uko et'orkiɲena, 'islama ð'a, eta ond'oɾem prot'estantismoa eta ʝuð'ajsmoa.
Hizkuntza ofiziala eta nagusia frantsesa da.
'iʂkuntʂa of'iʂiala eta naɣ'usia frants'esa ð'a.
Etorkinek zeinek berea hitz egiten dute : portugesa, arabiera, gaztelania eta abar.
et'orkiɲek ʂeɲ'ek beɾ'ea 'itʂ eɣ'iten dut'e: port'uɣesa, aɾ'aβieɾa, ɡaʂt'elania eta aβ'ar.
Bretainian bretainieraz egiten da ; Alsazia eta Lorrenan, alemanez ; iparekialdean, flandrieraz ; hegoekialdean, katalanez ; hegomendebaldean, euskaraz ; probentzan, probentzeraz ; Korsikan, korsikeraz.
bret'aɲiam bret'aɲieɾaʂ eɣ'iten da; als'aʂia eta lor'enan, al'emaneʂ; ip'aɾekialdean, flandr'ieɾaʂ; 'eɣoekialdean, kat'alaneʂ; 'eɣomendeβaldean, 'ewskaɾaʂ; proβ'entʂan, proβ'entʂeɾaʂ; kors'ikan, kors'ikeɾaʂ.
Biztanleen banaketa ez da berdina lurralde osoan.
biʂt'anleem ban'aketa eʂ t'a βerd'iɲa lur'alde os'oan.
Alderdi batzuetan, nekazaritzaaldeetan batez ere, biztanle dentsitatea Frantziako batez bestekoa baino lau aldiz apalagoa da, eta beste batzuetan, berriz, askoz handiagoa, hala nola, iparraldean, Paris aldean, Alsazia eta Lorrenan, eta ese a i ene te a te i e ene ene e lotzen dituen ardatzean, eta Mediterraneoko itsasa...
ald'erdi βatʂ'uetan, nek'aʂaɾitʂaaldeetam bat'eʂ eɾ'e, biʂt'anle ðents'itatea frantʂ'iako βat'eʂ b'estekoa βaɲo l'aw ald'iʂ ap'alaɣoa ð'a, eta β'este βatʂ'uetan, ber'iʂ, ask'oʂ 'andiaɣoa, 'ala n'ola, ip'araldean, paɾ'is ald'ean, als'aʂia eta lor'enan, li'on eta es'e 'a 'i en'e t'e 'a t'e 'i 'e en'e en'e 'e l'otʂen dit'...
Hauek dira hiri eta metropoli eremu handienak.
awek diɾ'a 'iɾi eta m'etropoli eɾ'emu 'andienak.
Hamar mila biztanle inguruko eta gutxiagoko herriak hazten ari dira azkenaldi honetan, hirian lan egiten duten profesionalek gero eta gehiago jotzen dutelako herrietako bake girora hiriko itomenetik ihes.
'amar miʎ'a βiʂt'anle inɡ'uɾuko eta ɣutʃ'iaɣoko 'eriak 'aʂten aɾ'i ðiɾ'a aʂk'enaldi 'onetan, 'iɾian l'an eɣ'iten dut'em prof'esionalek ɡeɾ'o eta ɣ'eiaɣo ʝ'otʂen dut'elako 'erietako β'ake ɣ'iɾoɾa 'iɾiko it'omenetik i'es.
Frantziako landa ingurunean bi habitat mota daude : bat sakabanatua, klima ozeanikoko eskualdeetan, eta beste bat bildua, Mediterraneo aldeko eskualdeetan.
frantʂ'iako land'a inɡ'uɾuneam b'i 'aβitat mot'a ðawð'e: b'at sak'aβanatua, kl'ima oʂ'eanikoko esk'ualdeetan, eta β'este β'at b'ildua, með'iteraneo ald'eko esk'ualdeetan.
Frantziako hiri nagusia, beraz, hiriburua da, Paris : hamabi milioi biztanle baino gehiago ditu hiriguneak, aldiriak eta hiriaren eragin eremua hartuta. Izen bereko departamenduko hiriburua da, eta IledeFrance eskualdeko erdigunea. Ekonomian eta politikan duen garrantzia kulturan eta historian duenaren parekoa da eta, ...
frantʂ'iako 'iɾi naɣ'usia, beɾaʂ, 'iɾiβuɾua ð'a, paɾ'is: 'amaβi mil'ioj βiʂt'anle βaɲo ɣ'eiaɣo ðit'u 'iɾiɣuneak, ald'iɾiak eta 'iɾiaɾen eɾ'aɣin eɾ'emua 'artuta. iʂ'em beɾ'eko ðep'artamenduko 'iɾiβuɾua ð'a, eta iʎ'eðefranθe esk'ualdeko erd'iɣunea. ek'onomian eta pol'itikan du'en ɡar'antʂia kult'uɾan eta 'istoɾian du'ena...
Frantsesa estatuko hizkuntza zabalduena eta mila bederatziehun eta laurogeita hamabitik hizkuntza ofizial bakarra da.
frants'esa est'atuko 'iʂkuntʂa ʂaβ'alduena eta miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaβitik 'iʂkuntʂa of'iʂial β'akara ð'a.
Hala ere, frantsesaz gain, Bernard Cerquiglini linguistaren erreportajearen arabera beste hirurogeita bost hizkuntza hitz egiten dira Frantzian, eskualdehizkuntza, etorkinen jatorrizko hizkuntzak eta itsasoz bestaldeko dialektoak kontuan harturik.
'ala eɾ'e, frants'esaʂ ɡ'ajn, bern'ard θerk'iɣliɲi linɡ'ujstaɾen er'eportaʝeaɾen aɾ'aβeɾa β'este 'iɾuɾoɣejta β'os 'iʂkuntʂa 'itʂ eɣ'iten diɾ'a frantʂ'ian, esk'ualdeiʂkuntʂa, et'orkiɲen ɟat'oriʂko 'iʂkuntʂak eta its'asoʂ best'aldeko ði'alektoak k'ontuan 'artuɾik.
Frantzia munduko bigarren herrialde frankofono populatuena da, Kongoko Errepublika Demokratikoaren ostean, baina lehena hizlari kopuruari dagokiola.
frantʂ'ia mund'uko βiɣ'aren 'erialde frank'ofono pop'ulatuena ð'a, konɡ'oko er'epuβlika ðem'okratikoaɾen ost'ean, baɲa le'ena 'iʂlaɾi kop'uɾuaɾi ðaɣ'okiola.
mila bederatziehun eta bosteko abenduaren bostean Frantzian estatuaren eta elizaren arteko banaketa legea onartu zen.
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βost'eko aβ'enduaɾem bost'ean frantʂ'ian est'atuaɾen eta el'iʂaɾen art'eko βan'aketa l'eɣea on'artu ʂen.
Lege horren bidez deuseztatu zen Napoleonek mila zortziehun eta bateko uztailaren hamabostean Pio uve i iarekin Parisen sinatutako konkordatua, zeinak erlijio ofizial egin baitzituen erromatar katolizismoa, protestantismo luteranoa, protestantismo kalbinista eta judaismoa.
l'eɣe 'orem bið'eʂ dews'eʂtatu ʂen nap'oleonek miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βat'eko uʂt'aʎaɾen 'amaβosteam pi'o uβ'e 'i 'iaɾekim paɾ'isen siɲ'atutako konk'ordatua, ʂeɲ'ak erl'ixio of'iʂial eɣ'im bajtʂ'ituen er'omatar kat'oliʂismoa, prot'estantismo lut'eɾanoa, prot'estantismo kalβ'iɲista eta ʝuð'ajsmoa.
Arrazoi historikoengatik, AlsaziaMoselleko departamendua salbuespena da ; mila bederatziehun eta bosteko legea idaztean alemaniar lurraldea zenez, Frantziarekin berrelkartzean zuzenbide lokala izeneko lege sistema eskuratu zuen.
ar'aʂoj 'istoɾikoenɡatik, als'aʂiamoseʎeko ðep'artamendua salβ'uespena ð'a; miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βost'eko l'eɣea ið'aʂtean al'emaniar lur'aldea ʂen'eʂ, frantʂ'iaɾekim ber'elkartʂean ʂuʂ'embiðe lok'ala iʂ'eneko l'eɣe sist'ema esk'uɾatu ʂu'en.
Zuzenbide lokalak Frantziako lege sistemarekiko paralelo funtzionatzen du, eta alemaniar estatuaren parte ziren garaiko estatutu onuragarriak mantentzen dizkio erlijioari, besteak beste mila zortziehun eta bateko konkordatua.
ʂuʂ'embiðe lok'alak frantʂ'iako l'eɣe sist'emaɾekiko paɾ'alelo funtʂ'ionatʂen du, eta al'emaniar est'atuaɾem p'arte ʂiɾ'en ɡaɾ'ajko est'atutu on'uɾaɣariak mant'entʂen diʂk'io erl'ixioaɾi, b'esteak b'este miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βat'eko konk'ordatua.
Frantziako estatuaren laikotasuna eztabaida biziko gaia da ; adibidez, bi zero zero hiru a bi zero zero lauan idatzi zen eskola publikoari eta erlijio ikurrei buruzko legea.
frantʂ'iako est'atuaɾen lajk'otasuna eʂt'aβajða β'iʂiko ɣaʝ'a ð'a; að'iβiðeʂ, b'i ʂeɾ'o ʂeɾ'o 'iɾu 'a β'i ʂeɾ'o ʂeɾ'o law'an ið'atʂi ʂen esk'ola puβl'ikoaɾi eta erl'ixio ik'urej βuɾ'uʂko l'eɣea.
Frantzian eskola publikoa laikoa eta doakoa da.
frantʂ'ian esk'ola puβl'ikoa lajk'oa eta ðo'akoa ð'a.
Alemania eta Ingalaterrarekin batera, Europako herrialde ahaltsuena da Frantzia, eta munduko ahaltsuenetako bat.
al'emania eta inɡ'alateraɾekim bat'eɾa, ewɾ'opako 'erialde a'altsuena ð'a frantʂ'ia, eta mund'uko a'altsuenetako βat.
ge zortzi taldeko kideetakoa da, hori da, munduko zortzi herrialde industrializatuenetako bat.
ɡ'e ʂortʂ'i t'aldeko k'iðeetakoa ð'a, oɾi ð'a, mund'uko ʂortʂ'i 'erialde ind'ustrialiʂatuenetako βat.
Lehen sektore oso emankorra, askotariko industria eta hirugarren sektore gero eta indartsuagoa dira Frantziako ekonomiaren oinarri nagusiak.
le'en sekt'oɾe os'o em'ankora, ask'otaɾiko ind'ustria eta 'iɾuɣaren sekt'oɾe ɣeɾ'o eta ind'artsuaɣoa ðiɾ'a frantʂ'iako ek'onomiaɾen oɲ'ari naɣ'usiak.
Lehen sektoreak biztanle aktiboen ehuneko hiru, zortzi besterik ez du enplegatzen, baina pisu handia du nazioaren ekonomian. Nekazaritzari dagokionez, laborea lantzen da gehienbat : garagarra, artoa eta batez ere garia. Garia iparraldean lantzen da nagusiki eta artoa, berriz, Akitanian batez ere, baina Loira eta Rodano...
le'en sekt'oɾeak biʂt'anle akt'iβoen e'uneko 'iɾu, ʂortʂ'i β'esteɾik eʂ t'u empl'eɣatʂen, baɲa p'isu 'andia ð'u naʂ'ioaɾen ek'onomian. nek'aʂaɾitʂaɾi ðaɣ'okioneʂ, laβ'oɾea l'antʂen da ɣe'iembat: ɡaɾ'aɣara, art'oa eta βat'eʂ eɾ'e ɣaɾ'ia. ɡaɾ'ia ip'araldean l'antʂen da naɣ'usiki eta art'oa, ber'iʂ, ak'itaniam bat'eʂ eɾ'e...