text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Orban Gorri Handia, Jupiterren hego hemisferioan dagoen ecáitz obalatua, mila seiehun eta hirurogeita lauan Robert Hookek deskribatu zuen, eta mila seiehun eta hirurogeita bostan kasinik, baina honen inguruko eztabaida dago.
orb'an ɡor'i 'andia, ɟup'iteren 'eɣo 'emisfeɾioan daɣ'oen ek'ajtʂ oβ'alatua, miʎ'a seʝ'eun eta 'iɾuɾoɣejta law'an roβ'ert 'ookek deskr'iβatu ʂu'en, eta miʎ'a seʝ'eun eta 'iɾuɾoɣejta βost'an kas'iɲik, baɲa 'onen inɡ'uɾuko eʂt'aβajða ðaɣ'o.
Orban Gorri Handia ez zen ikusi mila seiehun eta hirurogeita bostetik hamazazpi mila bederatziehun eta zortzira, baina askotan ikusi zen mila zortziehun eta hirurogeita hamazortzian, mila zortziehun eta laurogeita hiruan berriro eta hogeigarren mendearen hasieran indarra galduz hainbat alditan.
orb'an ɡor'i 'andia e tʂ'en ik'usi miʎ'a seʝ'eun eta 'iɾuɾoɣejta βost'etik 'amaʂaʂpi miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta ʂortʂ'iɾa, baɲa ask'otan ik'usi ʂem miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂian, miʎ'a ʂortʂ'ieun eta lawɾ'oɣejta 'iɾuam ber'iɾo eta 'oɣejɣarem mend'eaɾen 'asieɾan ind'ara ɣald'uʂ ajmbat ald'itan.
giobani Borelli eta kasinik Jupiterren sateliteen taula zehatzak egin zituzten, Jupiterren eguzkieklipseak eta ilargieklipseak aurretik esateko balio handikoak ziren. mila seiehun eta hirurogeita hamarreko hamarkadan ikusi zen Jupiter Eguzkiaren aurkako aldean zegoenean, eklipse horiek uste baino hamazazpi minutu beran...
ɡi'oβani βoɾ'eʎi eta kas'iɲik ɟup'iteren sat'eliteen tawl'a ʂe'atʂak eɣ'in ʂit'uʂten, ɟup'iteren eɣ'uʂkieklipseak eta iʎ'arɡieklipseak 'awretik es'ateko βal'io 'andikoak ʂiɾ'en. miʎ'a seʝ'eun eta 'iɾuɾoɣejta 'amareko 'amarkaðan ik'usi ʂen ɟup'iter eɣ'uʂkiaɾen awrk'ako ald'ean ʂeɣ'oenean, ekl'ipse 'oɾiek 'uste βaɲo 'ama...
Ole RA merrek pentsatu zuen hori bakarrik zela posible argiak ez bazuen batbatean bidaiatzen, eta abiadura finitu bat baldin bazuen.
ol'e r'a mer'ek pents'atu ʂu'en oɾi βak'arik ʂ'ela pos'iβle arɡ'iak eʂ p'aʂuem batb'ateam bið'aʝatʂen, eta aβ'iaðuɾa fin'itu β'at bald'im baʂ'uen.
kasinik ez zuen konklusio horrekin bat egin, baina lehen aldiz argiaren abiadura neurtu ahal izan zen.
kas'iɲik e tʂ'uen konkl'usio 'orekim bat eɣ'in, baɲa le'en ald'iʂ arɡ'iaɾen aβ'iaðuɾa newrt'u a'al iʂ'an ʂen.
Objektu hain txikia ikustearen zailtasunaz jakitun, laster izan zen pertsona famatua.
obʝ'ektu 'ajn tʃik'ia ik'usteaɾen ʂajlt'asunaʂ ɟak'itun, l'aster iʂ'an ʂem perts'ona fam'atua.
Zuzeneko behaketaren ondorioz aurkitu zen azken ilargia izan zen.
ʂuʂ'eneko βe'aketaɾen ond'oɾioʂ awrk'itu ʂen aʂk'en iʎ'arɡia iʂ'an ʂen.
mila bederatziehun eta hogeita hamabian Rupert wiltek amoniakoa eta metanoa identifikatu zituen Jupiterren espektroan.
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejta 'amaβian rup'ert ujlt'ek am'oniakoa eta met'anoa ið'entifikatu ʂit'uen ɟup'iteren esp'ektroan.
mila bederatziehun eta hogeita hamazortzin hiru antizikloi obalatu zuri ikusi ziren. Hainbat hamarkadaz bereizita egon ostean, lehenengo biak mila bederatziehun eta laurogeita hamazortzian batu ziren, eta hirugarrena bi milan obal BA deitzen den orbana sortuz.
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejta 'amaʂortʂin 'iɾu ant'iʂikloj oβ'alatu ʂuɾ'i ik'usi ʂiɾ'en. ajmbat 'amarkaðaʂ beɾ'ejʂita eɣ'on ost'ean, le'enenɡo βi'ak miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaʂortʂiam bat'u ʂiɾ'en, eta 'iɾuɣarena β'i miʎ'an oβ'al βa ðejtʂ'en d'en orb'ana sort'uʂ.
mila bederatziehun eta berrogeita hamabostan Bernard Burkek eta kenet Franklinek hogeita bi, bi eme hatxe zeta te a ene Jupiterretik zetozen irrati seinaleak detektatu zituzten.
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta 'amaβostam bern'ard burk'ek eta ken'et frankl'iɲek 'oɣejta β'i, b'i em'e 'atʃe ʂet'a t'e 'a en'e ʝup'iteretik ʂet'oʂen ir'ati s'eɲaleak det'ektatu ʂit'uʂten.
Irrati emisio hauen periodoa planetaren errotazioarekin lotuta zegoela ikusi zuten, eta informazio hau baliatu zuten errotazio abiaduraren datua hobetzeko.
ir'ati em'isio 'awem peɾ'ioðoa plan'etaɾen er'otaʂioaɾekin lot'uta ʂeɣ'oela ik'usi ʂut'en, eta inf'ormaʂio 'aw βal'iatu ʂut'en er'otaʂio aβ'iaðuɾaɾen dat'ua 'oβetʂeko.
Irrati seinaleak bi motakoak ziren, luzeak, hainbat segundo irauten zituztenak, eta laburrak segundo ehuneko baten iraupena zutenak.
ir'ati s'eɲaleak b'i mot'akoak ʂiɾ'en, luʂ'eak, ajmbat seɣ'undo iɾ'awten ʂit'uʂtenak, eta laβ'urak seɣ'undo e'uneko βat'en iɾ'awpena ʂut'enak.
Ondoren, ikusi zuten uhinluzeraren arabera hiru motakoak zeudela : dekametrikoak, Jupiterren errotazioaren eta Io satelitearekiko elkarrekintzaren arabera aldatzen zirenak ; dezimetrikoak, Jupiterrek bere ekuatorean duen toroide itxurako ziklotroi erradiazioan jatorria dutenak ; eta Jupiterren atmosferaren beroak sortz...
ond'oɾen, ik'usi ʂut'en u'inluʂeɾaɾen aɾ'aβeɾa 'iɾu mot'akoak ʂewð'ela: dek'ametrikoak, ɟup'iteren er'otaʂioaɾen eta i'o sat'eliteaɾekiko elk'arekintʂaɾen aɾ'aβeɾa ald'atʂen ʂiɾ'enak; deʂ'imetrikoak, ɟup'iterek beɾ'e ek'uatoɾean du'en toɾ'ojðe itʃ'uɾako ʂikl'otroj er'aðiaʂioan ɟat'oria ðut'enak; eta ʝup'iteren atm'osfe...
mila bederatziehun eta hirurogeita hamahirutik aurrera hainbat satelite artifizial eta zundek bisitatu dute Jupiter. Askotan Jupiter erabili da beste planeta batzuetarako bidaiak egiterakoan, duen grabitazioindarrak aukera ematen duelako deltaf aldatu eta asistentzia grabitatorioa eskuratzeko, nahiz eta bidaia luzeagoa...
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaiɾutik 'awreɾa ajmbat sat'elite art'ifiʂial eta ʂund'ek bis'itatu ðut'e ʝup'iter. ask'otan ɟup'iter eɾ'aβili ða β'este plan'eta βatʂ'uetaɾako βið'aʝak eɣ'iteɾakoan, du'en ɡraβ'itaʂiojndarak awk'eɾa em'aten du'elako ðelt'af ald'atu eta as'istentʂia ɣraβ'itatoɾioa esk'uɾatʂeko, n'a...
Jupiterren inguruan orbitatu zuen lehen espaziomisioa Galileo izan zen, mila bederatziehun eta laurogeita hamabosteko abenduaren zazpian.
ɟup'iteren inɡ'uɾuan orb'itatu ʂu'en le'en esp'aʂiomisioa ɣal'iʎeo iʂ'an ʂen, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaβosteko aβ'enduaɾen ʂ'aʂpian.
Zazpi urtez egon zen planetaren inguruan orbitatzen, eta galilear ilargiez gain Amalteara ere gerturatu zen.
ʂ'aʂpi urt'eʂ eɣ'on ʂem plan'etaɾen inɡ'uɾuan orb'itatʂen, eta ɣal'iʎear iʎ'arɡieʂ ɡ'ajn am'alteaɾa eɾ'e ɣert'uɾatu ʂen.
ese hatxe o e eme a ka e erre a ele e uve i grekoa bederatzi kometaren talka ere ikusi zuen, mila bederatziehun eta laurogeita hamalauan gerturatzen ari zela.
es'e 'atʃe 'o 'e em'e 'a k'a 'e er'e 'a el'e 'e uβ'e 'i ɣrek'oa βeð'eɾatʂi kom'etaɾen t'alka eɾ'e ik'usi ʂu'en, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amalawan ɡert'uɾatʂen aɾ'i ʂ'ela.
Antenarekin izandako arazoak direla eta, ezin izan ziren bere gaitasun guztiak erabili.
ant'enaɾekin iʂ'andako aɾ'aʂoak diɾ'ela et'a, eʂ'in iʂ'an ʂiɾ'em beɾ'e ɣajt'asun ɡuʂt'iak eɾ'aβili.
mila bederatziehun eta laurogeita hamabosteko uztailean hirurehun eta berrogei kilogramoko titaniozko zunda bat jaurti zuen atmosferara, abenduaren zazpian iritsi zena. ehun eta berrogeita hamar kilometro egin zituen bere paraxutekin beherantz, bi mila bostehun eta hirurogeita hamabost ka eme hatxe abiaduran eta berrog...
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaβosteko uʂt'aʎean 'iɾuɾeun eta βer'oɣej kil'oɣramoko tit'anioʂko ʂund'a β'at ɟawrt'i ʂu'en atm'osfeɾaɾa, aβ'enduaɾen ʂ'aʂpian iɾ'itsi ʂen'a. e'un eta βer'oɣejta 'amar kil'ometro eɣ'in ʂit'uem beɾ'e paɾ'aʃutekim be'eɾantʂ, b'i miʎ'a βost'eun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaβos k'a em'e 'atʃe ...
Litekeena da urtu eta lurrundu izana. bi mila eta hiruko irailaren hogeita batean sateliteak bide berdina egin zuen, nahita bota baitzen planetaren aurka bizia eduki dezakeen Europa satelitea ez kutsatzeko helburuarekin.
lit'ekeena ð'a urt'u eta lur'undu iʂ'ana. b'i miʎ'a eta 'iɾuko iɾ'aʎaɾen 'oɣejta βat'ean sat'eliteak bið'e βerd'iɲa eɣ'in ʂu'en, na'ita β'ota βajtʂ'em plan'etaɾen awrk'a β'iʂia eð'uki ðeʂ'akeen ewɾ'opa sat'elitea 'eʂ kuts'atʂeko 'elβuɾuaɾekin.
Zunda desagertu aurretik hiru zero zero AA gradu ze ka o tenperatura eta seiehun eta berrogeita lau ka eme ko haizeak neurtu zituen.
ʂund'a ðes'aɣertu 'awretik 'iɾu ʂeɾ'o ʂeɾ'o a'a ɣrað'u ʂe k'a 'o temp'eɾatuɾa eta seʝ'eun eta βer'oɣejta l'aw k'a em'e k'o ajʂeak newrt'u ʂit'uen.
Jupiter ezaguna izan da antzinarotik. Zeruan oso erraz ikusten da begihutsez gauean, eta batzuetan egunargiz ere ikus daiteke eguzkia baxu dagoenean. Babilonian Marduk jainkoaren errepresentazioa zen. Jupiterrek ekliptika osoa zeharkatzeko behar dituen hamabi urteak euren zodiakoko konstelazioak identifikatzeko erabilt...
ɟup'iter eʂ'aɣuna iʂ'an da antʂ'iɲaɾotik. ʂ'eɾuan os'o er'aʂ ik'usten da βeɣ'iutseʂ ɡaw'ean, eta βatʂ'uetan eɣ'unarɡiʂ eɾ'e ik'us dajt'eke eɣ'uʂkia βaʃ'u ðaɣ'oenean. baβ'iloniam mard'uk ɟ'ajnkoaɾen er'epresentaʂioa ʂ'en. ɟup'iterek ekl'iptika os'oa ʂe'arkatʂeko βe'ar dit'uen 'amaβi urt'eak ewɾ'en ʂoð'iakoko kost'elaʂio...
Jupiterren inguruan asko idatzi da literaturan, batez ere zientziafikzioan. Hiru esparru bereiz daitezke : planetari buruzko testuak, bere sistema eta sateliteei buruzkoak eta balizko estralurtarrei buruzkoa, jupitertarrak. Jupiterren izaera gaseosoa zehazki deskribatu aurretik, lehenengoari buruzko lanak ugariak ziren...
ɟup'iteren inɡ'uɾuan 'asko ið'atʂi ða lit'eɾatuɾan, bat'eʂ eɾ'e ʂi'entʂiafikʂioan. 'iɾu esp'aru βeɾ'ejʂ dajt'eʂke: plan'etaɾi βuɾ'uʂko test'uak, beɾ'e sist'ema eta sat'eliteej βuɾ'uʂkoak eta βal'iʂko estr'alurtarej βuɾ'uʂkoa, ɟup'itertarak. ɟup'iteren iʂ'aeɾa ɣas'eosoa ʂe'aʂki ðeskr'iβatu 'awretik, le'enenɡoaɾi βuɾ'uʂk...
Mozarten berrogeita batgarren sinfoniak Jupiter izena darama ere.
moʂ'artem ber'oɣejta βatɡ'aren sinf'oniak ɟup'iter iʂ'ena ðaɾ'ama eɾ'e.
Hala ere, izen hori joan píter Salomon enpresaburuak jarri zion, eta mitologiako Jupiterri buruzkoa zela esan zuen, ez planetari buruz.
'ala eɾ'e, iʂ'en oɾi ʝ'oam p'iter sal'omon empr'esaβuɾuak ɟar'i ʂi'on, eta m'itoloɣiako ʝup'iteri βuɾ'uʂkoa ʂ'ela es'an ʂu'en, 'eʂ plan'etaɾi βuɾ'uʂ.
Uztailaren hemeretzia gregoriotar egutegiaren urteko berrehungarren eguna da, berrehun eta bata bisurteetan. ehun eta hirurogeita bost egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'emeɾetʂia ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eunɡaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta βat'a βis'urteetan. e'un eta 'iɾuɾoɣejta β'ost eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeia gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta batgarren eguna da, berrehun eta bia bisurteetan. ehun eta hirurogeita lau egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣeʝa ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta βatɡ'aren eɣ'una ð'a, ber'eun eta βi'a βis'urteetan. e'un eta 'iɾuɾoɣejta l'aw eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita bata gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta bigarren eguna da, berrehun eta hirua bisurteetan. ehun eta hirurogeita hiru egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta βat'a ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta βiɣ'aren eɣ'una ð'a, ber'eun eta 'iɾua βis'urteetan. e'un eta 'iɾuɾoɣejta 'iɾu eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita bia gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirugarren eguna da, berrehun eta laua bisurteetan. ehun eta hirurogeita bi egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta βi'a ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta 'iɾuɣaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta law'a βis'urteetan. e'un eta 'iɾuɾoɣejta β'i eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita hirua gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta laugarren eguna da, berrehun eta bosta bisurteetan. ehun eta hirurogeita bat egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta 'iɾua ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta lawɣ'aren eɣ'una ð'a, ber'eun eta βost'a βis'urteetan. e'un eta 'iɾuɾoɣejta β'at eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita laua gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta bosgarren eguna da, berrehun eta seia bisurteetan. ehun eta hirurogei egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta law'a ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta βosɡ'aren eɣ'una ð'a, ber'eun eta seʝ'a βis'urteetan. e'un eta 'iɾuɾoɣej eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita bosta gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta seigarren eguna da, berrehun eta zazpia bisurteetan. ehun eta berrogeita hemeretzi egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta βost'a ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta sejɣ'aren eɣ'una ð'a, ber'eun eta ʂ'aʂpia βis'urteetan. e'un eta βer'oɣejta 'emeɾetʂi eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita seia gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta zazpigarren eguna da, berrehun eta zortzia bisurteetan. ehun eta berrogeita hamazortzi egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta seʝ'a ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta ʂ'aʂpiɣaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta ʂortʂ'ia βis'urteetan. e'un eta βer'oɣejta 'amaʂortʂi eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita zazpia gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta zortzigarren eguna da, berrehun eta bederatzia bisurteetan. ehun eta berrogeita hamazazpi egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta ʂ'aʂpia ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta ʂortʂ'iɣaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta βeð'eɾatʂia βis'urteetan. e'un eta βer'oɣejta 'amaʂaʂpi eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita zortzia gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta bederatzigarren eguna da, berrehun eta hamarra bisurteetan. ehun eta berrogeita hamasei egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta ʂortʂ'ia ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta βeð'eɾatʂiɣaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta 'amara βis'urteetan. e'un eta βer'oɣejta 'amasej eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita bederatzia gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamargarren eguna da, berrehun eta hamaika bisurteetan. ehun eta berrogeita hamabost egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta βeð'eɾatʂia ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta 'amarɡaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta 'amajka βis'urteetan. e'un eta βer'oɣejta 'amaβost eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita hamarra gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamaikagarren eguna da, berrehun eta hamabia bisurteetan. ehun eta berrogeita hamalau egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta 'amara ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta 'amajkaɣaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta 'amaβia βis'urteetan. e'un eta βer'oɣejta 'amalaw eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Uztailaren hogeita hamaika gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamabigarren eguna da, berrehun eta hamahirua bisurteetan. ehun eta berrogeita hamahiru egun falta dira urtea amaitzeko.
uʂt'aʎaɾen 'oɣejta 'amajka ɣreɣ'oɾiotar eɣ'uteɣiaɾen urt'eko βer'eun eta 'amaβiɣaren eɣ'una ð'a, ber'eun eta 'amaiɾua βis'urteetan. e'un eta βer'oɣejta 'amaiɾu eɣ'un f'alta ðiɾ'a urt'ea am'ajtʂeko.
Zenbaki arrazionalak zatiki bidez adieraz daitezkeen zenbakiak dira.
ʂemb'aki ar'aʂionalak ʂ'atiki βið'eʂ að'ieɾaʂ dajt'eʂkeen ʂemb'akiak diɾ'a.
Adibidez, zenbakia ez da arrazionala : irrazionala da.
að'iβiðeʂ, ʂemb'akia eʂ t'a ar'aʂionala: ir'aʂionala ð'a.
Zenbaki arrazionalak identifikatzeko pista bat hau da : dezimal kopuru mugatua dute.
ʂemb'aki ar'aʂionalak ið'entifikatʂeko pist'a βat 'aw ð'a: deʂ'imal kop'uɾu muɣ'atua ðut'e.
Zenbaki irrazionalek aitzitik, dezimal kopuru infinitua dute.
ʂemb'aki ir'aʂionalek ajtʂitik, deʂ'imal kop'uɾu inf'initua ðut'e.
Zenbaki arrazionalen multzoa formula beheko gidoia hiru ikurrez izendatzen da.
ʂemb'aki ar'aʂionalem multʂ'oa form'ula βe'eko ɣið'oʝa 'iɾu ik'ureʂ iʂ'endatʂen da.
Zenbaki arrazional baten grafia hamartarra zenbaki hamartar finitua edo zenbaki erdiperiodikoa da.
ʂemb'aki ar'aʂional βat'en ɡraf'ia 'amartara ʂemb'aki 'amartar fin'itua eðo ʂemb'aki erd'ipeɾioðikoa ð'a.
Hau ez da egia hamar oinarrian idatzitako zenbakientzat bakarrik, bitarrean, hamaseitarran edo beste edozein osoko oinarrian ere egia da.
'aw eʂ t'a 'eɣia 'amar oɲ'arian ið'atʂitako ʂemb'akientʂat bak'arik, bit'arean, 'amasejtaran eðo β'este eð'oʂejn os'oko oɲ'arian eɾ'e 'eɣia ð'a.
Era berean, hedapen finitua edo periodikoa onartzen duen edozein zenbakia zenbaki arrazionala da.
eɾ'a βeɾ'ean, 'eðapen fin'itua eðo peɾ'ioðikoa on'artʂen du'en eð'oʂejn ʂemb'akia ʂemb'aki ar'aʂionala ð'a.
Egiptoarrek problema praktikoen ebazpena kalkulatzen zuten izendatzaile bezala zenbaki oso positiboak dituzten zatikiak erabiliz ; zenbaki oso baten zatiak irudikatzeko erabili ziren lehenengo zenbaki arrazionalak dira, zenbaki oso baten alderantzizkoaren kontzeptuaren bidez.
eɣ'iptoarek proβl'ema prakt'ikoen eβ'aʂpena kalk'ulatʂen ʂut'en iʂ'endatʂaʎe βeʂ'ala ʂemb'aki os'o pos'itiβoak dit'uʂten ʂ'atikiak eɾ'aβiliʂ; ʂemb'aki os'o βat'en ʂ'atiak iɾ'uðikatʂeko eɾ'aβili ʂiɾ'en le'enenɡo ʂemb'aki ar'aʂionalak diɾ'a, ʂemb'aki os'o βat'en ald'eɾantʂiʂkoaɾen kontʂ'eptuaɾem bið'eʂ.
Edozein ene zenbaki oso ene bat zenbaki arrazional bezala adieraz daiteke, horregatik idazten da maiz formula beheko gidoia bat sei bezala.
eð'oʂejn en'e ʂemb'aki os'o en'e β'at ʂemb'aki ar'aʂional βeʂ'ala að'ieɾaʂ dajt'eke, 'oreɣatik ið'aʂten da m'ajʂ form'ula βe'eko ɣið'oʝa β'at s'ej βeʂ'ala.
Izendatzaileetako bat negatiboa bada, zatikiak, lehenik, izendatzaile positiboak dituzten beste batzuk bihurtu behar dira, ekuazio hauei jarraituz.
iʂ'endatʂaʎeetako βat neɣ'atiβoa βaða, ʂ'atikiak, le'enik, iʂ'endatʂaʎe pos'itiβoak dit'uʂtem b'este β'atʂuk bi'urtu βe'ar diɾ'a, ek'uaʂio awej ʝar'ajtuʂ.
Batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa eragiketei eragiketa arrazionalak deitzen zaie.
bat'uketa, kenk'eta, bið'erketa eta ʂat'iketa eɾ'aɣiketej eɾ'aɣiketa ar'aʂionalak d'ejtʂen ʂaʝ'e.
Bi zenbaki arrazionalen batuketa edo gehiketa zenbaki arrazionalen pare orori bere batuketak egokiarazten dion eragiketari deitzen zaio.
b'i ʂemb'aki ar'aʂionalem bat'uketa eðo ɣe'iketa ʂemb'aki ar'aʂionalem paɾ'e oɾ'oɾi βeɾ'e βat'uketak eɣ'okiaɾaʂten di'on eɾ'aɣiketaɾi ð'ejtʂen ʂaʝ'o.
Bi zenbaki arrazionalen biderketa edo biderkadura.
b'i ʂemb'aki ar'aʂionalem bið'erketa eðo βið'erkaðuɾa.
Erabat definituta dagoen eragiketa bat da, baina biderketaren alderantzizko eragiketa dela onartzen da, ese A ixa berdin erre, sa zero ekuazioa ebazten duena.
eɾ'aβat def'inituta ðaɣ'oen eɾ'aɣiketa βat d'a, baɲa βið'erketaɾen ald'eɾantʂiʂko eɾ'aɣiketa ðel'a on'artʂen da, es'e 'a iʃ'a βerd'in er'e, s'a ʂeɾ'o ek'uaʂioa eβ'aʂten du'ena.
Zenbaki arrazionaletan aurkako eta alderantzizkoak daude.
ʂemb'aki ar'aʂionaletan awrk'ako eta ald'eɾantʂiʂkoak dawð'e.
Eguna hogeita lau ordu dituen denbora unitatea da, hau da, Lurrak bere ardatzaren inguruan bira oso bat emateko behar duen denbora. Eguna gauaren aurkakoa ere bada, hau da, egunsentitik ilunabarrera arteko denbora tartea, eguzkiak argitzen duen denbora.
eɣ'una 'oɣejta l'aw 'ordu ðit'uen d'emboɾa un'itatea ð'a, 'aw ð'a, lur'ak beɾ'e ard'atʂaɾen inɡ'uɾuam b'iɾa os'o βat em'ateko βe'ar du'en d'emboɾa. eɣ'una ɣaw'aɾen awrk'akoa eɾ'e βaða, 'aw ð'a, eɣ'unsentitik iʎ'unaβareɾa art'eko ð'emboɾa tart'ea, eɣ'uʂkiak arɡ'itʂen du'en d'emboɾa.
Hona euskarazko izenak : astelehena, asteartea, asteazkena, osteguna, ostirala, larunbata eta igandea.
'ona 'ewskaɾaʂko iʂ'enak: ast'eleena, ast'eartea, ast'eaʂkena, ost'eɣuna, ost'iɾala, laɾ'umbata eta iɣ'andea.
Egun sekuentzialen bilduma egutegietan antolatzen da data gisa, ia beti aste, hilabete eta urteetan.
eɣ'un sek'uentʂialem bild'uma eɣ'uteɣietan ant'olatʂen da ðat'a ɣ'isa, 'ia β'eti ast'e, 'iʎaβete eta 'urteetan.
Egutegi gehienen dataantolamenduak Eguzkia darabil bere lau urtaroekin edo Ilargiaren aldiekin.
eɣ'uteɣi ɣe'ienen dat'aantolamenduak eɣ'uʂkia ðaɾ'aβil βeɾ'e l'aw urt'aɾoekin eðo iʎ'arɡiaɾen ald'iekin.
Egun baten hasieratzat gauerdia hartu ohi da, zero zero : zero zeroak edo hamabi : zero zeroak idatzia hogeita lau edo hamabi orduko erlojuetan, hurrenez hurren.
eɣ'um bat'en 'asieɾatʂat ɡaw'erdia 'artu o'i ð'a, ʂeɾ'o ʂeɾ'o: ʂeɾ'o ʂeɾ'oak eðo 'amaβi: ʂeɾ'o ʂeɾ'oak ið'atʂia 'oɣejta l'aw eðo 'amaβi ord'uko erl'oʝuetan, 'ureneʂ 'uren.
Gauerdiko ordutegia tokiaren arabera aldatzen denez, ordutegi estandar uniforme baten erabilera errazteko, ordueremuak ezartzen dira.
ɡaw'erdiko ord'uteɣia t'okiaɾen aɾ'aβeɾa ald'atʂen den'eʂ, ord'uteɣi est'andar un'iforme βat'en eɾ'aβiʎeɾa er'aʂteko, 'ordueɾemuak eʂ'artʂen diɾ'a.
Gauerdia ez da egun berri baten hasiera erabakitzeko erabiltzen den hitzarmen bakarra.
ɡaw'erdia eʂ t'a eɣ'um ber'i βat'en 'asieɾa eɾ'aβakitʂeko eɾ'aβiltʂen den 'itʂarmem b'akara.
Historian zehar, beste une zehatz batzuk ere erabili izan dira, eta batzuk gaur ere erabiltzen dira, hala nola egutegi erlijioso judua : hor, egunak ilunabarretik ilunabarrera kontatzen dira ; beraz, larunbat judua ostiral ilunabarrean hasten da.
'istoɾian ʂe'ar, b'este un'e ʂe'aʂ b'atʂuk eɾ'e eɾ'aβili iʂ'an diɾ'a, eta β'atʂuk ɡ'awr eɾ'e eɾ'aβiltʂen diɾ'a, 'ala n'ola eɣ'uteɣi erl'ixioso ʝuð'ua: 'or, eɣ'unak iʎ'unaβaretik iʎ'unaβareɾa kont'atʂen diɾ'a; beɾaʂ, laɾ'umbat ɟuð'ua ost'iɾal iʎ'unaβarean 'asten da.
Astronomoek ere badute beren eguna eguerdi garaian hasten den hitzarmen bat.
astr'onomoek eɾ'e βað'ute βeɾ'en eɣ'una eɣ'uerdi ɣaɾ'aʝan 'asten den 'itʂarmem bat.
Horrela, gau bakar batean zehar egindako behaketa guztiak egun berean gertatzen direla erregistratzen da.
'orela, ɡ'aw β'akar bat'ean ʂe'ar eɣ'indako βe'aketa ɣuʂt'iak eɣ'um beɾ'ean ɡert'atʂen diɾ'ela er'eɣistratʂen d'a.
Izan ere, gauerdia egunaren hasieratzat erabiltzen denean, egutegiko egun bakoitza gaueko bi aldi berezirekin lotzen da.
iʂ'an eɾ'e, ɡaw'erdia eɣ'unaɾen 'asieɾatʂat eɾ'aβiltʂen den'ean, eɣ'uteɣiko eɣ'um bak'ojtʂa ɣaw'eko β'i ald'i βeɾ'eʂiɾekin l'otʂen da.
Aplikazio espezifikoetan, egun baten definizioa zertxobait aldatzen da, hala nola Kantitateen Nazioarteko Sistema egunean, ordenagailuak eta denboraren estandarrak gordetzeko erabiltzen dena, Lurraren eguzkiegun baten fluktuazio naturala denbora ertainean kontabilizatzen duena eta izareguna eta egun siderala astronomia...
apl'ikaʂio esp'eʂifikoetan, eɣ'um bat'en def'iniʂioa ʂertʃ'oβajt ald'atʂen da, 'ala n'ola kant'itateen naʂ'ioarteko sist'ema eɣ'unean, ord'enaɣaʎuak eta ð'emboɾaɾen est'andarak ɡord'etʂeko eɾ'aβiltʂen den'a, lur'aɾen eɣ'uʂkieɣum bat'en flukt'uaʂio nat'uɾala ð'emboɾa ert'aɲean kont'aβiliʂatʂen du'ena eta iʂ'aɾeɣuna eta ...
Tropikotik kanpoko herrialde gehienetan, udako ordutegia egiten da eta, urtero, hogeita hiru orduko egun zibil bat eta hogeita bost orduko egun zibil bat daude.
trop'ikotik kamp'oko 'erialde ɣe'ienetan, uð'ako ord'uteɣia eɣ'iten da et'a, urt'eɾo, 'oɣejta 'iɾu ord'uko eɣ'un ʂiβ'il β'at eta 'oɣejta β'ost ord'uko eɣ'un ʂiβ'il β'at dawð'e.
Lurraren errotazioaren aldakuntza txikien ondorioz, oso gutxitan sartzen da bigarren segundo gehigarri bat Denbora Unibertsal Koordinatu egun baten amaieran eta, beraz, ia egun guztiek laurogeita sei mila eta laurehun segundo dirauten arren, egun bateko laurogeita sei mila laurehun eta bat segundoko salbuespenezko kasu...
lur'aɾen er'otaʂioaɾen ald'akuntʂa tʃik'ien ond'oɾioʂ, os'o ɣ'utʃitan s'artʂen da βiɣ'aren seɣ'undo ɣe'iɣari βat d'emboɾa un'iβertsal ko'ordiɲatu eɣ'um bat'en am'aʝeɾan et'a, beɾaʂ, 'ia eɣ'un ɡuʂt'iek lawɾ'oɣejta s'ej miʎ'a eta lawɾ'eun seɣ'undo ðiɾ'awten ar'en, eɣ'um bat'eko lawɾ'oɣejta s'ej miʎ'a lawɾ'eun eta β'at se...
Egunargiaren hasiera egunsentia da eta amaiera, ilunabarra.
eɣ'unarɡiaɾen 'asieɾa eɣ'unsentia ð'a eta am'aʝeɾa, iʎ'unaβara.
Eguneko animalia gehienentzat, eguna egunsentian hasten da berez eta ilunabarrean amaitu.
eɣ'uneko an'imalia ɣe'ienentʂat, eɣ'una eɣ'unsentian 'asten da βeɾ'eʂ eta iʎ'unaβarean am'ajtu.
Gizakiek, beren arau kultural eta ezagutza zientifikoekin, eguneko hainbat muga erabili dituzte historian zehar.
ɡiʂ'akiek, beɾ'en aɾ'aw kult'uɾal eta eʂ'aɣutʂa ʂi'entifikoekin, eɣ'uneko ajmbat m'uɣa eɾ'aβili ðit'uʂte 'istoɾian ʂe'ar.
Antzinako Egipton eta Mesopotamian, eguna egunsentitik kontatzen hasten zen.
antʂ'iɲako eɣ'ipton eta mes'opotamian, eɣ'una eɣ'unsentitik kont'atʂen 'asten ʂ'en.
laugarren mendean aurkitu zuten eguna gaua zergatik gertatzen ziren ; eklipseen arrazioa aurkitu eta horri esker ulertu ahal izan zuten zergatik iluntzen zen eguna.
lawɣ'arem mend'ean awrk'itu ʂut'en eɣ'una ɣaw'a ʂerɡ'atik ɡert'atʂen ʂiɾ'en; ekl'ipseen ar'aʂioa awrk'itu eta 'ori esk'er ul'ertu a'al iʂ'an ʂut'en ʂerɡ'atik iʎ'untʂen ʂen eɣ'una.
Egunak zein iraupen duen jakiteko, Lurrak argizagi baten inguruan bira emateko behar duen denbora neurtu behar da.
eɣ'unak ʂ'ejn iɾ'awpen du'en ɟak'iteko, lur'ak arɡ'iʂaɣi βat'en inɡ'uɾuam b'iɾa em'ateko βe'ar du'en d'emboɾa newrt'u βe'ar d'a.
Beraz, erreferentzia gisa zein argizagi hartzen den, halakoa izango da egunaren iraupena, puntu beretik bi aldiz igarotzeko ez baitute guztiek denbora bera behar.
beɾaʂ, er'efeɾentʂia ɣ'isa ʂ'ejn arɡ'iʂaɣi 'artʂen den, 'alakoa iʂ'anɡo ða eɣ'unaɾen iɾ'awpena, p'untu βeɾ'etik b'i ald'iʂ iɣ'aɾotʂeko eʂ p'ajtute ɣuʂt'iek d'emboɾa β'eɾa βe'ar.
Garai geologikoetan egunak izan duen bilakaera esperimentalki egiaztatu da koral fosilen hazkundeeraztunak kontuan hartuz.
ɡaɾ'aj ɣe'oloɣikoetan eɣ'unak iʂ'an du'em biʎ'akaeɾa esp'eɾimentalki eɣ'iaʂtatu ða koɾ'al fos'iʎen 'aʂkundeeɾaʂtunak k'ontuan 'artuʂ.
Koralek eguneko argiztapenari lotutako hazkuntza dute : eguna luzeagoa edo laburragoa den arabera, ildoa zabalagoa edo txikiagoa da, eta maiztasuna urtero izaten denez, geologi garaietan urteko zenbat egun izaten diren zehaztu daiteke.
koɾ'alek eɣ'uneko arɡ'iʂtapenaɾi lot'utako 'aʂkuntʂa ðut'e: eɣ'una luʂ'eaɣoa eðo laβ'uraɣoa ð'en aɾ'aβeɾa, 'ildoa ʂaβ'alaɣoa eðo tʃik'iaɣoa ð'a, eta majʂt'asuna urt'eɾo iʂ'aten den'eʂ, ɡe'oloɣi ɣaɾ'aʝetan urt'eko ʂemb'at eɣ'un iʂ'aten diɾ'en ʂe'aʂtu ðajt'eke.
mila bederatziehun eta hirurogeita zazpi hirurogeita zortzian, Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoaren hamahirugarren biltzarrean segundoaren iraupena adostu zen : perturbatu gabeko zesio gidoia bat hiru hiru atomoaren oinarrizko egoeraren maila hiperfin bien artean bederatzi mila ehun eta laurogeita hamabi miloi se...
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta ʂ'aʂpi 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'ian, p'isuen eta n'ewrien naʂ'ioarteko βul'eɣoaɾen 'amaiɾuɣarem biltʂ'arean seɣ'undoaɾen iɾ'awpena að'ostu ʂen: pert'urbatu ɣaβ'eko ʂes'io ɣið'oʝa βat 'iɾu 'iɾu at'omoaɾen oɲ'ariʂko eɣ'oeɾaɾem m'aʎa 'iperfim bi'en art'eam beð'eɾatʂi miʎ'a e'un eta lawɾ'oɣejta...
Horrela, egun batek zazpiehun eta laurogeita hamalau biloi berrehun eta berrogeita hiru mila hirurehun eta laurogeita lau miloi bederatziehun eta hogeita zortzi mila periodo ditu.
'orela, eɣ'um bat'ek ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta 'amalaw βiʎ'oj βer'eun eta βer'oɣejta 'iɾu miʎ'a 'iɾuɾeun eta lawɾ'oɣejta l'aw miʎ'oj βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejta ʂortʂ'i miʎ'a peɾ'ioðo ðit'u.
Denbora unibertsal koordinatua izeneko denboraeskalako egun batek segundo interkalar positibo edo negatibo bat izan dezake, eta, beraz, laurogeita sei mila hirurehun eta laurogeita hemeretzi edo laurogeita sei mila laurehun eta bat segundo izan.
d'emboɾa un'iβertsal ko'ordiɲatua iʂ'eneko ð'emboɾaeskalako eɣ'um bat'ek seɣ'undo int'erkalar pos'itiβo eðo neɣ'atiβo β'at iʂ'an deʂ'ake, et'a, beɾaʂ, lawɾ'oɣejta s'ej miʎ'a 'iɾuɾeun eta lawɾ'oɣejta 'emeɾetʂi eðo lawɾ'oɣejta s'ej miʎ'a lawɾ'eun eta β'at seɣ'undo iʂ'an.
Egunargia, egunean zehar eguzkiargi zuzen eta zeharkako guztien konbinazioa da, hau da, eguzkiargi zuzena, eguzkierradiazio barreiatua eta, maiz, Lurrak eta lurreko objektuek islatutako argia.
eɣ'unarɡia, eɣ'unean ʂe'ar eɣ'uʂkiarɡi ʂuʂ'en eta ʂe'arkako ɣuʂt'ien komb'iɲaʂioa ð'a, 'aw ð'a, eɣ'uʂkiarɡi ʂuʂ'ena, eɣ'uʂkieraðiaʂio β'areʝatua et'a, m'ajʂ, lur'ak eta lur'eko obʝ'ektuek isl'atutako arɡ'ia.
Egunargiaren batez besteko iraupena hogeita lau orduko egunaren erdia baino gehixeago da.
eɣ'unarɡiaɾem bat'eʂ b'esteko iɾ'awpena 'oɣejta l'aw ord'uko eɣ'unaɾen erd'ia βaɲo ɣe'iʃeaɣo ð'a.
Eguna gaua baino batez beste luzeagoa, bi efektuk eragiten dute.
eɣ'una ɣaw'a βaɲo βat'eʂ b'este luʂ'eaɣoa, b'i ef'ektuk eɾ'aɣiten dut'e.
Eguzkia ez da puntu bat, baizik hogeita hamabi armin den disko itxurako azalera bat.
eɣ'uʂkia eʂ t'a p'untu βat, bajʂik 'oɣejta 'amaβi arm'in d'en d'isko itʃ'uɾako aʂ'aleɾa β'at.
Gainera, atmosferak eguzkiargia errefraktatzen du, are eguzkia horizontearen azpitik hogeita hamalau armin dagoenean ere.
ɡaɲ'eɾa, atm'osfeɾak eɣ'uʂkiarɡia er'efraktatʂen d'u, aɾ'e eɣ'uʂkia 'oɾiʂonteaɾen aʂp'itik 'oɣejta 'amalaw arm'in daɣ'oenean eɾ'e.
Beraz, eguna batez beste hamabi ordu baino zazpi minutu luzeagoa da.
beɾaʂ, eɣ'una βat'eʂ b'este 'amaβi 'ordu βaɲo ʂ'aʂpi min'utu luʂ'eaɣoa ð'a.
Gauerdiko eguzkia bizi den lekuetan, eguna hogeita lau ordutik gora heda daiteke, are hilabeteetara ere.
ɡaw'erdiko eɣ'uʂkia β'iʂi ðen l'ekuetan, eɣ'una 'oɣejta l'aw ord'utik ɡoɾ'a 'eða ðajt'eke, aɾ'e 'iʎaβeteetaɾa eɾ'e.
Gizakien eta beste espezie askoren biologikoki zehaztutako biziereduak Lurreko eguzkiegunarekin eta gauegun zikloarekin hertsiki lotuta daude.
ɡiʂ'akien eta β'este esp'eʂie 'askoɾem bi'oloɣikoki ʂe'aʂtutako β'iʂieɾeðuak lur'eko eɣ'uʂkieɣunaɾekin eta ɣaw'eɣun ʂikl'oaɾekin 'ertsiki lot'uta ðawð'e.
Estatistika matematikaren adar bat da, datuak biltzeaz, sailkatzeaz, aztertzeaz, interpretatzeaz eta aurkezteaz arduratzen dena.
est'atistika mat'ematikaɾen að'ar b'at d'a, dat'uak biltʂ'eaʂ, sajlk'atʂeaʂ, aʂt'ertʂeaʂ, int'erpretatʂeaʂ eta awrk'eʂteaʂ ard'uɾatʂen den'a.
Helburutzat du datu horien baitan dauden erregulartasunak eta erlazioak hautematea, horietarako ereduak eratzea, iragarpenak egitea, konklusio zehatzak ematea, eta erabaki egokiak hartzea.
'elβuɾutʂat d'u ðat'u oɾiem bajt'an dawð'en er'eɣulartasunak eta erl'aʂioak 'awtematea, oɾietaɾako eɾ'eðuak eɾ'atʂea, iɾ'aɣarpenak eɣ'itea, konkl'usio ʂe'atʂak em'atea, eta eɾ'aβaki eɣ'okiak 'artʂea.
Labur, estatistikaren helburua da jasotako datuetatik informazio baliagarria eskuratzeko teknikak garatu eta aplikatzea.
laβ'ur, est'atistikaɾen 'elβuɾua ð'a ʝ'asotako ðat'uetatik inf'ormaʂio βal'iaɣaria esk'uɾatʂeko tekn'ikak ɡaɾ'atu eta apl'ikatʂea.
Horretarako, matematika, probabilitate teoria eta erabakiteoria oinarritzat hartzen ditu.
'oretaɾako, mat'ematika, proβ'aβilitate te'oɾia eta eɾ'aβakiteoɾia oɲ'aritʂat 'artʂen dit'u.
Estatistikaren teknikak maila bitan erabiltzen dira : estatistika deskribatzailean teknika sinple eta errazak erabiltzen dira datuak irudikatu eta laburtzeko ; inferentzia estatistikoak, berriz, azterketa konplexuago eta zorrotzagoa egiten du, datuak eredu matematiko batera egokitu eta berarekin duten errore estatistik...
est'atistikaɾen tekn'ikak m'aʎa βit'an eɾ'aβiltʂen diɾ'a: est'atistika ðeskr'iβatʂaʎean tekn'ika simpl'e eta er'aʂak eɾ'aβiltʂen diɾ'a ðat'uak iɾ'uðikatu eta laβ'urtʂeko; inf'eɾentʂia est'atistikoak, ber'iʂ, aʂt'erketa kompl'eʃuaɣo eta ʂor'otʂaɣoa eɣ'iten du, dat'uak eɾ'eðu mat'ematiko βat'eɾa eɣ'okitu eta β'eɾaɾekin d...
Egun funtsezko metodologia da ikerketa zientifikoan eta alor guztietan zabaltzen da bere erabilera, hala nola ekonomian, medikuntzan, soziologian eta meteorologian.
eɣ'un funts'eʂko met'oðoloɣia ð'a ik'erketa ʂi'entifikoan eta al'or ɡuʂt'ietan ʂaβ'altʂen da βeɾ'e eɾ'aβiʎeɾa, 'ala n'ola ek'onomian, með'ikuntʂan, soʂ'ioloɣian eta met'eoɾoloɣian.
Hala ere, erabilera oker batengatik estatistika manipulazio eta erroreen iturburua izan da sarri ; hori dela eta, estatistikaren emaitzak behar bezala interpretatzeko garrantzitsutzat jotzen dira estatistikaren jendarteratzea eta estatistikahezkuntza zorrotza, estatistika teknikak eta horietarako programa informatikoen...
'ala eɾ'e, eɾ'aβiʎeɾa ok'er bat'enɡatik est'atistika man'ipulaʂio eta er'oɾeen it'urbuɾua iʂ'an da sar'i; oɾi ðel'a et'a, est'atistikaɾen em'ajtʂak be'ar beʂ'ala int'erpretatʂeko ɣar'antʂitsutʂat ɟ'otʂen diɾ'a est'atistikaɾen ɟend'arteɾatʂea eta est'atistikaeʂkuntʂa ʂor'otʂa, est'atistika tekn'ikak eta oɾietaɾako proɣr...
Errealitatea ezagutzeko eta zientziaren garapenerako enpirismo eta positibismo korronte epistemologikoak dira estatistika tresna zientifiko moduan balioesten dutenak.
er'ealitatea eʂ'aɣutʂeko eta ʂi'entʂiaɾen ɡaɾ'apeneɾako emp'iɾismo eta pos'itiβismo kor'onte ep'istemoloɣikoak diɾ'a est'atistika tresn'a ʂi'entifiko moð'uam bal'ioesten dut'enak.
Korronte horien arabera ezaguera zentzumenezko esperientzian oinarritu behar da eta esperientzia horren analisia da, logika induktibo batean oinarritua, errealitatearen fenomenoak ulertzen ahalbidetzen duena.
kor'onte oɾien aɾ'aβeɾa eʂ'aɣueɾa ʂentʂ'umeneʂko esp'eɾientʂian oɲ'aritu βe'ar d'a eta esp'eɾientʂia 'oren an'alisia ð'a, lox'ika ind'uktiβo βat'ean oɲ'aritua, er'ealitateaɾen fen'omenoak ul'ertʂen a'alβiðetʂen du'ena.
Logika induktiboan gertaeren errepikapenak ezaguera sendoak eratzeko balio du, maiz azaldu den gertaera batek etorkizunean ere gertatzeko aukera handiak baititu, kondizio berdinak gauzatzen badira ; hain zuzen ere, estatistikaren oinarria gertaeren maiztasun eta probabilitateetan datza, eta horrela, logika induktibozko...
lox'ika ind'uktiβoan ɡert'aeɾen er'epikapenak eʂ'aɣueɾa send'oak eɾ'atʂeko βal'io ð'u, m'ajʂ aʂ'aldu ðen ɡert'aeɾa βat'ek et'orkiʂunean eɾ'e ɣert'atʂeko awk'eɾa 'andiak bajt'itu, kond'iʂio βerd'iɲak ɡawʂ'atʂem bað'iɾa; 'ajn ʂuʂ'en eɾ'e, est'atistikaɾen oɲ'aria ɣert'aeɾem majʂt'asun eta proβ'aβilitateetan datʂ'a, eta 'o...
Zehatzago, giza eta gizarte fenomenoak zenbakiz eta estatistikaz aztertzen direnean, modu murriztaile batez jokatzen dela argudiatu izan da, fenomenoa isolatuz eta neurtuz.
ʂe'atʂaɣo, ɡiʂ'a eta ɣiʂ'arte fen'omenoak ʂemb'akiʂ eta est'atistikaʂ aʂt'ertʂen diɾ'enean, moð'u mur'iʂtaʎe βat'eʂ ɟok'atʂen del'a arɡ'uðiatu iʂ'an d'a, fen'omenoa is'olatuʂ eta newrt'uʂ.
Beste aldetik, ordea, giza eta gizarte fenomenoak modu teorikoan soilik aztertzeak ikerketari zientifikotasuna kentzen diola aipatzen da.
b'este ald'etik, ordea, ɡiʂ'a eta ɣiʂ'arte fen'omenoak moð'u te'oɾikoan sojl'ik aʂt'ertʂeak ik'erketaɾi ʂi'entifikotasuna k'entʂen di'ola ajp'atʂen da.