text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Horrela, estatistikaren erabilerak ekar dezakeen alborapena saihesteko, jasotzen diren datuen ingurua eta eremua kontuan hartzea, salbuespenak baztertuz banakoak biltzen dituen agregatuak edo multzoak aztertzea eta ikertzaileak berak fenomenoan nahiz datuak jaso eta interpretatzean izan dezakeen eragina eta joera deuse...
'orela, est'atistikaɾen eɾ'aβiʎeɾak ek'ar deʂ'akeen alβ'oɾapena saj'esteko, ɟas'otʂen diɾ'en dat'uen inɡ'uɾua eta eɾ'emua k'ontuan 'artʂea, salβ'uespenak baʂt'ertuʂ ban'akoak b'iltʂen dit'uen aɣr'eɣatuak eðo multʂ'oak aʂt'ertʂea eta 'ikertʂaʎeak beɾ'ak fen'omenoan n'aiʂ dat'uak ɟ'aso eta int'erpretatʂean iʂ'an deʂ'akee...
Estatistika ikerketa bat populazio bat eta bertan jasoko diren aldagaiak zehatz definituz abiatzen da, ikergai den eremua zehaztuko dutena.
est'atistika ik'erketa βat pop'ulaʂio βat eta β'ertan ɟ'asoko ðiɾ'en ald'aɣaʝak ʂe'aʂ def'inituʂ aβ'iatʂen da, 'ikerɡaj ð'en eɾ'emua ʂe'aʂtuko ðut'ena.
Erabili beharreko estatistika teknikak zehazterakoan, aldagaiak kuantitatiboak edo kualitatiboak diren hartu behar da kontuan.
eɾ'aβili βe'areko est'atistika tekn'ikak ʂe'aʂteɾakoan, ald'aɣaʝak ku'antitatiβoak eðo ku'alitatiβoak diɾ'en 'artu βe'ar d'a k'ontuan.
Populazio horren gainean datuak jasotzerakoan bi prozedura izaten dira aukeran : zentsua, non populazioko elementu guztien datuak biltzen diren ; eta laginketa, non populazioko elementu batzuk soilik jasotzen diren, lagin bat osatzeko.
pop'ulaʂio 'oren ɡaɲ'ean dat'uak ɟas'otʂeɾakoam b'i proʂ'eðuɾa iʂ'aten diɾ'a awk'eɾan: ʂents'ua, n'om pop'ulaʂioko el'ementu ɣuʂt'ien dat'uak b'iltʂen diɾ'en; eta laɣ'inketa, n'om pop'ulaʂioko el'ementu β'atʂuk sojl'ik ɟas'otʂen diɾ'en, laɣ'im bat os'atʂeko.
Datuek populazio bateko lagina osatzen dutenean, lagina populazioaren adierazgarria izan dadila saiatu behar da ; horretarako lagina osatzen duten elementuak zoriz aukeratu behar dira, ikerketan izan daitezkeen alborapenak baztertuz.
dat'uek pop'ulaʂio βat'eko laɣ'iɲa os'atʂen dut'enean, laɣ'iɲa pop'ulaʂioaɾen að'ieɾaʂɡaria iʂ'an dað'iʎa saʝ'atu βe'ar d'a; 'oretaɾako laɣ'iɲa os'atʂen dut'en el'ementuak ʂoɾ'iʂ awk'eɾatu βe'ar diɾ'a, ik'erketan iʂ'an dajt'eʂkeen alβ'oɾapenak baʂt'ertuʂ.
Saiakuntzaren kasuan, aldagaiak eta errore esperimentala kontrolatzeko teknika estatistiko bereziak daude ; behaketazko ikerketetan, berriz, inkesta eta datubilketa zorrotz diseinatu eta planifikatu behar dira, datu bilketak zenbatespen estatistikoetan alborapenik ez sorrarazteko.
saʝ'akuntʂaɾen kas'uan, ald'aɣaʝak eta er'oɾe esp'eɾimentala kontr'olatʂeko tekn'ika est'atistiko βeɾ'eʂiak dawð'e; be'aketaʂko 'ikerketetan, ber'iʂ, ink'esta eta ðat'uβilketa ʂor'oʂ dis'eɲatu eta plan'ifikatu βe'ar diɾ'a, dat'u βilk'etak ʂemb'atespen est'atistikoetan alβ'oɾapenik 'eʂ sor'aɾaʂteko.
Adibidez, etxez etxeko inkestak egiten badira etxe bakoitzean bizi den pertsona kopuruaz galdezka, pertsona asko bizi diren etxeetan atea zabaltzeko probabilitatea handiagoa da eta txikiagoa pertsona bakarra bizi den etxeetan ; erantzunik jaso ez den etxeak baztertzen badira, etxeko pertsona kopurua gehiegiz zenbateste...
að'iβiðeʂ, etʃ'eʂ etʃ'eko ink'estak eɣ'item bað'iɾa etʃ'e βak'ojtʂeam b'iʂi ðem perts'ona kop'uɾuaʂ ɡald'eʂka, perts'ona 'asko β'iʂi ðiɾ'en etʃ'eetan at'ea ʂaβ'altʂeko proβ'aβilitatea 'andiaɣoa ð'a eta tʃik'iaɣoa perts'ona β'akara β'iʂi ðen etʃ'eetan; eɾ'antʂunik ɟ'aso 'eʂ t'en etʃ'eak baʂt'ertʂem bað'iɾa, etʃ'eko pert...
Nolanahi ere, datu bilketa zeharkako datuak nahiz luzetarako datuak osatuz egin daiteke ; sailkapen horrek ere teknika estatistiko bereiziak ekartzen ditu.
nol'anai eɾ'e, dat'u βilk'eta ʂe'arkako ðat'uak n'aiʂ luʂ'etaɾako ðat'uak os'atuʂ eɣ'in dajt'eke; sajlk'apen 'orek eɾ'e tekn'ika est'atistiko βeɾ'ejʂiak ek'artʂen dit'u.
Beste irizpide baten arabera, azterketa estatistiko baterako hartzen diren datuak lehen mailakoak nahiz bigarren mailakoak izan daitezke : lehen mailako datuak ikertzaileak zehazturiko helburuei jarraiki jasotzen diren bitartean, bigarren mailako datuetara eta horiek jasotzeko erabili den metodologiara moldatu beharra ...
b'este iɾ'iʂpiðe βat'en aɾ'aβeɾa, aʂt'erketa est'atistiko βat'eɾako 'artʂen diɾ'en dat'uak le'em maʎ'akoak n'aiʂ biɣ'arem maʎ'akoak iʂ'an dajt'eʂke: le'em maʎ'ako ðat'uak 'ikertʂaʎeak ʂe'aʂtuɾiko 'elβuɾuej ʝar'ajki ʝas'otʂen diɾ'em bitartean, biɣ'arem maʎ'ako ðat'uetaɾa eta 'oɾiek ɟas'otʂeko eɾ'aβili ðem met'oðoloɣiaɾa...
Datuak bildu ondoren, horiek maiztasuntaula batean azaldu nahiz modu grafikoan irudikatu behar dira, datuak modu ulergarri batez plazaratu nahiz ondorengo azterketa zorrotz baterako esploraziotresna moduan.
dat'uak b'ildu ond'oɾen, 'oɾiek majʂt'asuntawla βat'ean aʂ'aldu n'aiʂ moð'u ɣr'afikoan iɾ'uðikatu βe'ar diɾ'a, dat'uak moð'u ul'erɡari βat'eʂ plaʂ'aɾatu n'aiʂ ond'oɾenɡo aʂt'erketa ʂor'oʂ bat'eɾako espl'oɾaʂiotresna moð'uan.
Horrekin batera eta helburu berdinez, ohikoa da datuak laburbiltzeko neurri, koefiziente eta teknika estatistiko sinpleak erabiltzea.
'orekim bat'eɾa eta 'elβuɾu βerd'iɲeʂ, o'ikoa ð'a ðat'uak laβ'urbiltʂeko n'ewri, ko'efiʂiente eta tekn'ika est'atistiko simpl'eak eɾ'aβiltʂea.
Datuak plazaratu eta azterketa sinple bat egiteaz haraindi, azterketa zorrotza burutu nahi bada, jasotako aldagaien arteko erlazio konplexuak bilatuz edota datuak probabilitatezko eredu batera egokituz, teknika estatistiko eta matematiko konplexuagoak baliatu beharko dira, aldagai anitzeko analisiaren edo inferentzia e...
dat'uak plaʂ'aɾatu eta aʂt'erketa simpl'e βat eɣ'iteaʂ 'aɾajndi, aʂt'erketa ʂor'otʂa βuɾ'utu na'i βaða, ɟ'asotako ald'aɣaʝen art'eko erl'aʂio kompl'eʃuak biʎ'atuʂ eðota ðat'uak proβ'aβilitateʂko eɾ'eðu βat'eɾa eɣ'okituʂ, tekn'ika est'atistiko eta mat'ematiko kompl'eʃuaɣoak bal'iatu βe'arko ðiɾ'a, ald'aɣaj an'itʂeko an'...
Sarri, datuei egokitu beharreko eredua zehaztea da helburua, parametroak zenbatetsiz edo balio jakin zenbaitetarako kontrastatuz, ereduaren propietate eta ondorioak datuek islatzen duten fenomenora zabaltzeko.
sar'i, dat'uej eɣ'okitu βe'areko eɾ'eðua ʂe'aʂtea ð'a 'elβuɾua, paɾ'ametroak ʂemb'atetsiʂ eðo βal'io ʝ'akin ʂemb'ajtetaɾako k'ontrastatuʂ, eɾ'eðuaɾem prop'ietate eta ond'oɾioak dat'uek isl'atʂen dut'en fen'omenoɾa ʂaβ'altʂeko.
Teknika horiek aplikatzerakoan, maiz ezartzen dira datuei buruzko aldez aurretiko suposizio eta hipotesiak, hala nola datuak zoriz jaso direla eta populazio homogeneo batetik eratorritakoak direla ; erabilitako tekniken bitartez eskuratutako emaitzak balioztatzeko, baldintza haiek ere egiaztatu egin behar dira.
tekn'ika 'oɾiek apl'ikatʂeɾakoan, m'ajʂ eʂ'artʂen diɾ'a ðat'uej βuɾ'uʂko ald'eʂ awr'etiko sup'osiʂio eta 'ipotesiak, 'ala n'ola ðat'uak ʂoɾ'iʂ ɟ'aso ðiɾ'ela eta pop'ulaʂio 'omoɣeneo βat'etik eɾ'atoritakoak diɾ'ela; eɾ'aβilitako tekn'ikem bit'arteʂ esk'uɾatutako em'ajtʂak bal'ioʂtatʂeko, bald'intʂa aʝek eɾ'e eɣ'iaʂtatu ...
Nolanahi ere, datu multzo baten azterketa estatistikorako teknika anitz izaten da aukeran eta zaila izaten da erabakitzea zein den egokiena.
nol'anai eɾ'e, dat'u multʂ'o βat'en aʂt'erketa est'atistikoɾako tekn'ika an'itʂ iʂ'aten da awk'eɾan eta ʂaʎ'a iʂ'aten da eɾ'aβakitʂea ʂ'ejn d'en eɣ'okiena.
Beti hartu behar da kontuan prozedura estatistiko asko lortu behar diren aplikagarritasuna baldintzatzen duten emaitzen froga matematikoetan oinarritzen direla ; froga matematiko horietako pausoak ezagutu gabe, azkenean emaitzak eskuratuko dira, baina ez dira fidagarriak izango.
b'eti 'artu βe'ar d'a k'ontuam proʂ'eðuɾa est'atistiko 'asko lort'u βe'ar diɾ'en apl'ikaɣaritasuna βald'intʂatʂen dut'en em'ajtʂen fr'oɣa mat'ematikoetan oɲ'aritʂen diɾ'ela; fr'oɣa mat'ematiko oɾietako p'awsoak eʂ'aɣutu ɣaβ'e, aʂk'enean em'ajtʂak esk'uɾatuko ðiɾ'a, baɲa eʂ t'iɾa fið'aɣariak iʂ'anɡo.
Azkenik, emaitza estatistikoak heldu nahi den hipotesi edo helburu zientifikoaren ikuspuntutik baloratu behar da eta ez emaitza soil moduan.
aʂk'enik, em'ajtʂa est'atistikoak eldu na'i ð'en 'ipotesi eðo 'elβuɾu ʂi'entifikoaɾen ik'uspuntutik bal'oɾatu βe'ar d'a eta 'eʂ em'ajtʂa s'ojl moð'uan.
Estatistika deskribatzailea, probabilitateteoria eta inferentzia estatistikoa.
est'atistika ðeskr'iβatʂaʎea, proβ'aβilitateteoɾia eta inf'eɾentʂia est'atistikoa.
Estatistikaren eraketa teorikoa hiru hiru mailatan zatitu ohi da : estatistika deskribatzailea, probabilitateteoria eta inferentzia estatistikoa.
est'atistikaɾen eɾ'aketa te'oɾikoa 'iɾu 'iɾu m'aʎatan ʂat'itu o'i ð'a: est'atistika ðeskr'iβatʂaʎea, proβ'aβilitateteoɾia eta inf'eɾentʂia est'atistikoa.
Zatiketa hori izaten da, gainera, estatistikaren irakaskuntzan modu ordenatuan jarraitzen dena, estatistika deskribatzailea estatistikaren sarrera moduan baliatuz.
ʂat'iketa oɾi iʂ'aten da, ɡaɲ'eɾa, est'atistikaɾen iɾ'akaskuntʂam moð'u ord'enatuan ɟar'ajtʂen den'a, est'atistika ðeskr'iβatʂaʎea est'atistikaɾen sar'eɾa moð'uam bal'iatuʂ.
Probabilitateteoria eta inferentzia estatistikoaren teknikak garatu eta horien baliozkotasuna frogatzeko matematika erabiltzen da.
proβ'aβilitateteoɾia eta inf'eɾentʂia est'atistikoaɾen tekn'ikak ɡaɾ'atu eta oɾiem bal'ioʂkotasuna froɣ'atʂeko mat'ematika eɾ'aβiltʂen da.
Hori dela eta, arlo horietako oinarri, kontzeptu eta teoremen multzoari estatistika matematiko deitu izan zaio.
oɾi ðel'a et'a, 'arlo oɾietako oɲ'ari, kontʂ'eptu eta te'oɾemem multʂ'oaɾi est'atistika mat'ematiko ðejt'u iʂ'an ʂaʝ'o.
Estatistika deskribatzaileak datuen deskribapen hutsa egiten du, teknika sinpleak erabiliz, datuak irudikatu eta laburtzeko.
est'atistika ðeskr'iβatʂaʎeak dat'uen deskr'iβapen 'utsa eɣ'iten du, tekn'ika simpl'eak eɾ'aβiliʂ, dat'uak iɾ'uðikatu eta laβ'urtʂeko.
Aplikazio askotan ez da beharrezkoa zehaztasun handia eta datuen ezaugarri nagusienak lortu eta sinpletasunez erakusteko nahikoa izaten da.
apl'ikaʂio ask'otan eʂ t'a βe'areʂkoa ʂe'aʂtasun 'andia eta ðat'uen eʂ'awɣari naɣ'usienak lort'u eta simpl'etasuneʂ eɾ'akusteko na'ikoa iʂ'aten da.
Datu diagramak, maiztasunbanaketak, batezbestekoen eta bariantzaren kalkulua eta bestelako estatistiko edo neurriak biltzen ditu estatistika deskribatzaileak.
dat'u ði'aɣramak, majʂt'asumbanaketak, bat'eʂbestekoen eta βaɾ'iantʂaɾen kalk'ulua eta βest'elako est'atistiko eðo n'ewriak b'iltʂen dit'u est'atistika ðeskr'iβatʂaʎeak.
Aldagaien arteko erlazioak ere modu deskribatzaile batez azter daitezke, diagramak baliatuz nahiz korrelaziokoefizienteak kalkulatuz.
ald'aɣaʝen art'eko erl'aʂioak eɾ'e moð'u ðeskr'iβatʂaʎe βat'eʂ aʂt'er dajt'eʂke, di'aɣramak bal'iatuʂ n'aiʂ kor'elaʂiokoefiʂienteak kalk'ulatuʂ.
Estatistikak tresna sinpleak ere eskaintzen ditu datuak aztertzeko : batzuetan nahikoak dira datuen tabulazioa eta batezbestekoaren kalkulua datuak laburbiltzeko.
est'atistikak tresn'a simpl'eak eɾ'e esk'ajntʂen dit'u ðat'uak aʂt'ertʂeko: batʂ'uetan na'ikoak diɾ'a ðat'uen taβ'ulaʂioa eta βat'eʂbestekoaɾen kalk'ulua ðat'uak laβ'urbiltʂeko.
Adibidez, ikasgela bateko hogeita bost haurren matematika kalifikazioak jaso dira : sei zazpi zortzi zazpi sei bost bost gidoia sei bost bederatzi zazpi zortzi bederatzi zazpi zortzi zazpi zortzi zazpi zortzi zazpi zazpi sei gidoia sei zortzi zazpi ; datuak maiztasun taula batean bilduz gehien agertzen den kalifikazioa...
að'iβiðeʂ, ik'asɡela βat'eko 'oɣejta β'os awrem mat'ematika kal'ifikaʂioak ɟ'aso ðiɾ'a: s'ej ʂ'aʂpi ʂortʂ'i ʂ'aʂpi s'ej β'os b'os ɡið'oʝa s'ej β'os beð'eɾatʂi ʂ'aʂpi ʂortʂ'i βeð'eɾatʂi ʂ'aʂpi ʂortʂ'i ʂ'aʂpi ʂortʂ'i ʂ'aʂpi ʂortʂ'i ʂ'aʂpi ʂ'aʂpi s'ej ɣið'oʝa s'ej ʂortʂ'i ʂ'aʂpi; dat'uak majʂt'asun tawl'a βat'eam b'ilduʂ ...
Deskribapenaz haraindi doa estatistika : datuen aldakortasunaren iturburua zorizkotasuna denez, probabilitateteoriak datuak eta populazioak matematika eta probabilitate kontzeptua erabiliz islatzen dituzten ereduak zehazten ditu.
deskr'iβapenaʂ 'aɾajndi ðo'a est'atistika: dat'uen ald'akortasunaɾen it'urbuɾua ʂoɾ'iʂkotasuna ðen'eʂ, proβ'aβilitateteoɾiak dat'uak eta pop'ulaʂioak mat'ematika eta proβ'aβilitate kontʂ'eptua eɾ'aβiliʂ isl'atʂen dit'uʂten eɾ'eðuak ʂe'aʂten dit'u.
Eredu hauek zehaztu gabeko parametroak izaten dituzte, datuak aztertuz kuantifikatuko direnak.
eɾ'eðu awek ʂe'aʂtu ɣaβ'eko paɾ'ametroak iʂ'aten dit'uʂte, dat'uak aʂt'ertuʂ ku'antifikatuko ðiɾ'enak.
Probabilitateteoriak eredu hauen propietateak, ondorioak eta beraien arteko erlazioak ere aztertzen ditu.
proβ'aβilitateteoɾiak eɾ'eðu 'awem prop'ietateak, ond'oɾioak eta β'eɾaʝen art'eko erl'aʂioak eɾ'e aʂt'ertʂen dit'u.
Probabilitatearen eta datuen arteko lotura maiztasuna da : adibidez, ikasgela batean maila bat gainditu dutenak ehuneko hirurogeita hamar badira, maila gainditzeko probabilitatea zero zazpi dela zenbatesten da.
proβ'aβilitateaɾen eta ðat'uen art'eko lot'uɾa majʂt'asuna ð'a: að'iβiðeʂ, ik'asɡela βat'eam m'aʎa βat ɡajnd'itu ðut'enak e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amar bað'iɾa, m'aʎa ɣajnd'itʂeko proβ'aβilitatea ʂeɾ'o ʂ'aʂpi ðel'a ʂemb'atesten d'a.
Horrela, inferentzia estatistikoaren xedea datuak aukeratutako probabilitateeredura doitzea da.
'orela, inf'eɾentʂia est'atistikoaɾen ʃeð'ea ðat'uak awk'eɾatutako proβ'aβilitateeɾeðuɾa ðojtʂ'ea ð'a.
Horretarako, ereduaren parametroak zenbatetsi egin behar dira datuek osatzen duten laginean oinarrituz.
'oretaɾako, eɾ'eðuaɾem paɾ'ametroak ʂemb'atetsi eɣ'im be'ar diɾ'a ðat'uek os'atʂen dut'en laɣ'iɲean oɲ'arituʂ.
Adibidez, hamabost urteko mutilen altuerak eta pisuak, kartesiar diagrama batean jarrita, ez dira guztiz egokitzen zuzen batera, baina zuzena eredu onargarria eta erosoa izan daiteke datu multzoa deskribatu eta sakonago aztertzeko ; zuzenaren ekuazioa, zuzenaren parametroak alegia, datuetan oinarrituz zenbatetsi behar ...
að'iβiðeʂ, 'amaβost urt'eko mut'iʎen alt'ueɾak eta p'isuak, kart'esiar di'aɣrama βat'ean ɟar'ita, eʂ t'iɾa ɣuʂt'iʂ eɣ'okitʂen ʂuʂ'em bat'eɾa, baɲa ʂuʂ'ena eɾ'eðu on'arɡaria eta eɾ'osoa iʂ'an dajt'eke ðat'u multʂ'oa ðeskr'iβatu eta sak'onaɣo aʂt'ertʂeko; ʂuʂ'enaɾen ek'uaʂioa, ʂuʂ'enaɾem paɾ'ametroak aleɣia, dat'uetan oɲ...
Parametroen zenbatespenek errorerik badute, noski, datuen zorizkotasunak eta populazio batetik eratorritako lagina izateak eragindakoa.
paɾ'ametroen ʂemb'atespenek er'oɾeɾik bað'ute, nosk'i, dat'uen ʂoɾ'iʂkotasunak eta pop'ulaʂio βat'etik eɾ'atoritako laɣ'iɲa iʂ'ateak eɾ'aɣindakoa.
Errorearen neurria izateko, konfiantzatarteak erabiltzen dira.
er'oɾeaɾen n'ewria iʂ'ateko, konf'iantʂatarteak eɾ'aβiltʂen diɾ'a.
Parametro ezezagunak kuantifikatzeko beste modu bat horien balioa finkatu eta datuak balio horrekin bat datozen aztertzea da, hipotesikontraste baten bitartez.
paɾ'ametro eʂ'eʂaɣunak ku'antifikatʂeko β'este moð'u βat oɾiem bal'ioa fink'atu eta ðat'uak bal'io 'orekim bat dat'oʂen aʂt'ertʂea ð'a, 'ipotesikontraste βat'em bit'arteʂ.
Ikerketa zientifikoetan inferentzia estatistikoak eskaintzen dituen teknikak erabiltzen dira egun, zehatzagoak eta zorrotzagoak baitira, eta estatistika deskribatzailea datuak esploratu, zein eredu mota izan daitekeen egokiena erabakitzeko, edota publikora zabaltzeko soilik erabiltzen da.
ik'erketa ʂi'entifikoetan inf'eɾentʂia est'atistikoak esk'ajntʂen dit'uen tekn'ikak eɾ'aβiltʂen diɾ'a eɣ'un, ʂe'atʂaɣoak eta ʂor'otʂaɣoak bajt'iɾa, eta est'atistika ðeskr'iβatʂaʎea ðat'uak espl'oɾatu, ʂ'ejn eɾ'eðu mot'a iʂ'an dajt'ekeen eɣ'okiena eɾ'aβakitʂeko, eðota puβl'ikoɾa ʂaβ'altʂeko sojl'ik eɾ'aβiltʂen da.
Esploraziohelburua nabarmenduz, datuen azterketa esploratzaile izeneko teknika multzoa garatu zen hogeigarren mendearen mendean, ereduen zurruntasuna kritikatu eta bereziki tresna grafikoak proposatzen dituena, ereduetan muturreko datuek duten eragina nabarmenduz eta horiek hautemateko prozedurak ezarriz.
espl'oɾaʂioelβuɾua naβ'armenduʂ, dat'uen aʂt'erketa espl'oɾatʂaʎe iʂ'eneko tekn'ika multʂ'oa ɣaɾ'atu ʂen 'oɣejɣarem mend'eaɾem mend'ean, eɾ'eðuen ʂur'untasuna krit'ikatu eta βeɾ'eʂiki tresn'a ɣr'afikoak prop'osatʂen dit'uena, eɾ'eðuetam mut'ureko ðat'uek dut'en eɾ'aɣiɲa naβ'armenduʂ eta 'oɾiek 'awtemateko proʂ'eðuɾak e...
Korrelazioaren azterketaz bi aldagai kuantitatiboen arteko erlazio estatistikoaren norabidea eta sendotasuna ikertzen dira : batak gora egitean, besteak ere gora edo behera egiten duen eta erlazio hau oso argia den, alegia. Erregresio tekniken bitartez, bi aldagaien arteko erlazio estatistikoa zehazten da, bata bestear...
kor'elaʂioaɾen aʂt'erketaʂ b'i ald'aɣaj ku'antitatiβoen art'eko erl'aʂio est'atistikoaɾen noɾ'aβiðea eta send'otasuna ik'ertʂen diɾ'a: bat'ak ɡoɾ'a eɣ'itean, b'esteak eɾ'e ɣoɾ'a eðo βe'eɾa eɣ'iten du'en eta erl'aʂio 'aw os'o arɡ'ia ð'en, aleɣia. er'eɣresio tekn'ikem bit'arteʂ, b'i ald'aɣaʝen art'eko erl'aʂio est'atisti...
Bariantzaanalisia eta esperimentuen diseinua.
baɾ'iantʂaanalisia eta esp'eɾimentuen dis'eɲua.
Bariantzaanalisia, nazioartean a ene o uve a izenez ezagutu ohi dena, aldagai baten aldakortasuna, bariantzaren bitartez neurtzen dena, faktore edo eragile zenbaiten efektuengatiko osagaietan zatitzen du. Hipotesikontraste baten bitartez, faktore bakoitza eragingarritzat jo edota hautemandako aldakortasuna zoriari egot...
baɾ'iantʂaanalisia, naʂ'ioartean 'a en'e 'o uβ'e 'a iʂ'eneʂ eʂ'aɣutu o'i ð'ena, ald'aɣaj βat'en ald'akortasuna, baɾ'iantʂaɾem bit'arteʂ n'ewrtʂen den'a, fakt'oɾe eðo eɾ'aɣiʎe ʂemb'ajten ef'ektuenɡatiko os'aɣaʝetan ʂat'itʂen du. 'ipotesikontraste βat'em bit'arteʂ, fakt'oɾe βak'ojtʂa eɾ'aɣinɡaritʂat ɟ'o eðota 'awtemandak...
Populazio baten adierazgarri den lagin bat osatzeko, elementuak zorizko laginketaz jaso behar direla jakina da.
pop'ulaʂio βat'en að'ieɾaʂɡari ð'en laɣ'im bat os'atʂeko, el'ementuak ʂoɾ'iʂko laɣ'inketaʂ ɟ'aso βe'ar diɾ'ela ʝak'iɲa ð'a.
Baldintza horrek datuak jasotzeko modu anitz uzten ditu zabalik.
bald'intʂa 'orek dat'uak ɟas'otʂeko moð'u an'itʂ 'uʂten dit'u ʂaβ'alik.
Laginketateoriak modu horiek garatu egiten dituen estatistikaren arloa da.
laɣ'inketateoɾiak moð'u 'oɾiek ɡaɾ'atu eɣ'iten dit'uen est'atistikaɾen 'arloa ð'a.
Populazioaren ezaugarriak zein diren, laginketa geruzatua, konglomeratuzko laginketa, etapa anitzeko laginketa eta laginketa sistematikoa izeneko prozedurak asmatu eta aztertu dira.
pop'ulaʂioaɾen eʂ'awɣariak ʂ'ejn diɾ'en, laɣ'inketa ɣeɾ'uʂatua, konɡl'omeɾatuʂko laɣ'inketa, et'apa an'itʂeko laɣ'inketa eta laɣ'inketa sist'ematikoa iʂ'eneko proʂ'eðuɾak asm'atu eta aʂt'ertu ðiɾ'a.
Baliatu beharreko laginketa prozeduraz gainera, laginketak errore eta zehaztasun jakin bateko zenbatespenetarako osatu beharreko lagin tamainaren kalkulua ere aztertzen du.
bal'iatu βe'areko laɣ'inketa proʂ'eðuɾaʂ ɡaɲ'eɾa, laɣ'inketak er'oɾe eta ʂe'aʂtasun ɟ'akim bat'eko ʂemb'atespenetaɾako os'atu βe'areko laɣ'in tam'aɲaɾen kalk'ulua eɾ'e aʂt'ertʂen du.
Horren aplikazioak zabalak dira demoskopia eta beste ikerketa soziologiko eta demografikoetan, baina baita natura zientzietan ere.
'oren apl'ikaʂioak ʂaβ'alak diɾ'a ðem'oskopia eta β'este ik'erketa soʂ'ioloɣiko eta ðem'oɣrafikoetan, baɲa βajta nat'uɾa ʂi'entʂietan eɾ'e.
Denbora serieak denboran zehar aldagai bat edo batzuen bilakaera adierazten duten datu multzoak dira.
d'emboɾa seɾ'ieak d'emboɾan ʂe'ar ald'aɣaj βat eðo βatʂ'uem biʎ'akaeɾa að'ieɾaʂten dut'en dat'u multʂ'oak diɾ'a.
Estatistikak denbora serieen bilakaera aurresateko teknikak garatzen ditu bereziki, iraganeko bilakaeran oinarrituta.
est'atistikak d'emboɾa seɾ'ieem biʎ'akaeɾa 'awresateko tekn'ikak ɡaɾ'atʂen dit'u βeɾ'eʂiki, iɾ'aɣaneko βiʎ'akaeɾan oɲ'arituta.
Horietan, ARIMA izeneko eredu konplexuak dira zientzia arloan gehien erabiltzen direnak baina azterketa sinpleagoak egiteko prozedura sinpleak ere badaude.
oɾietan, 'aɾima iʂ'eneko eɾ'eðu kompl'eʃuak diɾ'a ʂi'entʂia 'arloan ɡe'ien eɾ'aβiltʂen diɾ'enak baɲa aʂt'erketa simpl'eaɣoak eɣ'iteko proʂ'eðuɾa simpl'eak eɾ'e βað'awðe.
Nola nahi ere, azterketarako denbora serie bat joera, zikloa eta urtarokotasun osagaiek zehazten dutela pentsatzen da, aurresanezina den zorizko osagai batekin batera.
n'ola na'i eɾ'e, aʂt'erketaɾako ð'emboɾa seɾ'ie βat ɟo'eɾa, ʂikl'oa eta urt'aɾokotasun os'aɣaʝek ʂe'aʂten dut'ela pents'atʂen da, 'awresaneʂiɲa ð'en ʂoɾ'iʂko os'aɣaj βat'ekim bat'eɾa.
Datumeatzaritza hogeigarren mendearen bigarren erdian garatu den diziplina arteko arloa da, estatistika, adimen artifiziala eta erabakiteoria uztartuz.
dat'umeatʂaɾitʂa 'oɣejɣarem mend'eaɾem biɣ'aren erd'ian ɡaɾ'atu ðen diʂ'iplina art'eko 'arloa ð'a, est'atistika, að'imen art'ifiʂiala eta eɾ'aβakiteoɾia uʂt'artuʂ.
Bere helburua datubase handien azterketarako metodo eraginkorrak bilatzea da, modu azkar batez datuetan egon daitezkeen egiturak hautemateko.
beɾ'e 'elβuɾua ðat'uβase 'andien aʂt'erketaɾako met'oðo eɾ'aɣinkorak biʎ'atʂea ð'a, moð'u aʂk'ar bat'eʂ dat'uetan eɣ'on dajt'eʂkeen eɣ'ituɾak 'awtemateko.
Ezjakintasunez, estatistika manipulazio tresna moduan erabiltzeagatik nahiz modu egokian interpretatzen ez direlako, estatistikaren emaitzak mesfidantzaz hartu ohi dira publikoaren artean.
eʂɟ'akintasuneʂ, est'atistika man'ipulaʂio tresn'a moð'uan eɾ'aβiltʂeaɣatik n'aiʂ moð'u eɣ'okian int'erpretatʂen 'eʂ tiɾ'elako, est'atistikaɾen em'ajtʂak mesf'iðantʂaʂ 'artu o'i ðiɾ'a puβl'ikoaɾen art'ean.
Estatistikaren metodoak matematikoak dira, modu zientifikoan garatu dira eta erabat fidagarriak dira, ordea ; horrela, estatistikaren erabilera okerra da, eta ez estatistika bera, zuzenak ez diren emaitzak eta konklusioak azaltzera eramaten duena.
est'atistikaɾem met'oðoak mat'ematikoak diɾ'a, moð'u ʂi'entifikoan ɡaɾ'atu ðiɾ'a eta eɾ'aβat fið'aɣariak diɾ'a, ordea; 'orela, est'atistikaɾen eɾ'aβiʎeɾa ok'era ð'a, eta 'eʂ est'atistika β'eɾa, ʂuʂ'enak eʂ t'iɾen em'ajtʂak eta konkl'usioak aʂ'altʂeɾa eɾ'amaten du'ena.
Ikerketetan eta hedabideetan agertzen diren akats estatistikoak saihesteko, bereziki estatistikan trebatutako adituen laguntza gomendatzen da, estatistikaren metodoak erabili nahiz horiek modu egokian plazaratzeko.
'ikerketetan eta 'eðaβiðeetan aɣ'ertʂen diɾ'en ak'ats est'atistikoak saj'esteko, beɾ'eʂiki est'atistikan treβ'atutako að'ituen laɣ'untʂa ɣom'endatʂen da, est'atistikaɾem met'oðoak eɾ'aβili n'aiʂ 'oɾiek moð'u eɣ'okiam plaʂ'aɾatʂeko.
Hainbat dira estatistika gaizki erabili eta horren emaitzak gaizki interpretatzen direneko egoerak. Ohiko okerrak dira honako hauek.
ajmbat diɾ'a est'atistika ɣajʂk'i eɾ'aβili eta 'oren em'ajtʂak ɡajʂk'i int'erpretatʂen diɾ'eneko eɣ'oeɾak. o'iko ok'erak diɾ'a 'onako awek.
Estatistikak bi alde ditu : batetik, metodo estatistikoaren oinarriak eta teknikak garatzen dituen estatistika teorikoa edo estatistika matematikoa, jakintza arlo zientifiko bateratua dena ; bestetik, metodo horiek egokitu eta aplikatu dituzten arloak, estatistika aplikatua. Aplikazioei dagokienean, estatistika metodo ...
est'atistikak b'i ald'e ðit'u: bat'etik, met'oðo est'atistikoaɾen oɲ'ariak eta tekn'ikak ɡaɾ'atʂen dit'uen est'atistika te'oɾikoa eðo est'atistika mat'ematikoa, ɟak'intʂa 'arlo ʂi'entifiko βat'eɾatua ð'ena; b'estetik, met'oðo 'oɾiek eɣ'okitu eta apl'ikatu ðit'uʂten 'arloak, est'atistika apl'ikatua. apl'ikaʂioej ðaɣ'oki...
Aplikazio arloa zein den, metodo estatistiko bereziak erabili behar dira eta sarri metodo orokorrak egokitu egin behar izaten dira.
apl'ikaʂio 'arloa ʂ'ejn d'en, met'oðo est'atistiko βeɾ'eʂiak eɾ'aβili βe'ar diɾ'a eta sar'i met'oðo oɾ'okorak eɣ'okitu eɣ'im be'ar iʂ'aten diɾ'a.
Hori dela eta, jakintza arlo bakoitzean, horretarako metodo estatistiko bereziak garatu eta aztertzen dituzten diziplinak daude, hala nola, ekonometria, ekonomian ; epidemiologia, medikuntzan ; sikometrtria, sikologian ; bioestatistika, biologian ; astroestatistika, astronomian ; merkatuikerketa, marketinen ; geoestati...
oɾi ðel'a et'a, ɟak'intʂa 'arlo βak'ojtʂean, 'oretaɾako met'oðo est'atistiko βeɾ'eʂiak ɡaɾ'atu eta aʂt'ertʂen dit'uʂten diʂ'iplinak dawð'e, 'ala n'ola, ek'onometria, ek'onomian; ep'iðemioloɣia, með'ikuntʂan; sik'ometrtria, sik'oloɣian; bi'oestatistika, bi'oloɣian; astr'oestatistika, astr'onomian; merk'atujkerketa, mark...
Izen berezirik gabe, estatistikak rol garrantzitsua betetzen ditu beste zientzia eta diziplina askotan, hala nola soziologian, enpresa, finantzetan eta ingeniaritzan.
iʂ'em beɾ'eʂiɾik ɡaβ'e, est'atistikak r'ol ɣar'antʂitsua βet'etʂen dit'u β'este ʂi'entʂia eta ðiʂ'iplina ask'otan, 'ala n'ola soʂ'ioloɣian, empr'esa, fiɲ'antʂetan eta inɡ'eniaɾitʂan.
Estatistikametodoak baliatu eta garatu egiten dituzten diziplina arteko arlo aplikatuak ere sortu dira, hala nola ilarateoria.
est'atistikametoðoak bal'iatu eta ɣaɾ'atu eɣ'iten dit'uʂten diʂ'iplina art'eko 'arlo apl'ikatuak eɾ'e sort'u ðiɾ'a, 'ala n'ola iʎ'aɾateoɾia.
Ekonometria teoria ekonomikoa, matematika eta estatistika bateratzen dituen arloa da, teoria eta behaketak uztartuz.
ek'onometria te'oɾia ek'onomikoa, mat'ematika eta est'atistika βat'eɾatʂen dit'uen 'arloa ð'a, te'oɾia eta βe'aketak uʂt'artuʂ.
Ziklo ekonomikoa, aldagai makroekonomikoen arteko erlazioak eta prezioen bilakaera azaltzen duten zenbaki indizeen eraketarako metodologia aztertzen ditu.
ʂikl'o ek'onomikoa, ald'aɣaj makr'oekonomikoen art'eko erl'aʂioak eta preʂ'ioem biʎ'akaeɾa aʂ'altʂen dut'en ʂemb'aki ind'iʂeen eɾ'aketaɾako met'oðoloɣia aʂt'ertʂen dit'u.
Teoria ekonomikoak garatutako ereduetako parametroen zenbatespena, diagnostikoa eta eredu horiek erabiliz, aurresanak ere egiten ditu.
te'oɾia ek'onomikoak ɡaɾ'atutako eɾ'eðuetako paɾ'ametroen ʂemb'atespena, di'aɣnostikoa eta eɾ'eðu 'oɾiek eɾ'aβiliʂ, 'awresanak eɾ'e eɣ'iten dit'u.
Demografia gizapopulazioen egitura eta bilakaera aztertzen dituen jakintzaarloa da.
dem'oɣrafia ɣiʂ'apopulaʂioen eɣ'ituɾa eta βiʎ'akaeɾa aʂt'ertʂen dit'uen ɟak'intʂaarloa ð'a.
Horretarako, bereziki metodo estatistikoak erabiltzen ditu, hilkortasunindizea, bizi itxaropena, jaiotzatasa, ugalkortasun tasa eta populazioen dinamika azaltzen duten beste hainbat adierazle eratu eta aztertzeko.
'oretaɾako, beɾ'eʂiki met'oðo est'atistikoak eɾ'aβiltʂen dit'u, 'ilkortasunindiʂea, b'iʂi itʃ'aɾopena, ɟaʝ'otʂatasa, uɣ'alkortasun tas'a eta pop'ulaʂioen din'amika aʂ'altʂen dut'em b'este ajmbat að'ieɾaʂle eɾ'atu eta aʂt'ertʂeko.
Epidemiologia, medikuntzaren baitan, gaixotasunek eta osasunarekin loturiko gertaerek populazioetan duten banaketa, adina, elikadura, ohiturak eta beste arriskufaktoreak kontuan hartuz, aztertzen duen jakintzaarloa da. Osasun publikoaren baitan garrantzi berezia du, arduradunei osasunpolitika eta prebentzioneurriak har...
ep'iðemioloɣia, með'ikuntʂaɾem bajt'an, ɡajʃ'otasunek eta os'asunaɾekin lot'uɾiko ɣert'aeɾek pop'ulaʂioetan dut'em ban'aketa, að'iɲa, el'ikaðuɾa, o'ituɾak eta β'este ar'iskufaktoɾeak k'ontuan 'artuʂ, aʂt'ertʂen du'en ɟak'intʂaarloa ð'a. os'asum puβl'ikoaɾem bajt'an ɡar'antʂi βeɾ'eʂia ð'u, ard'uɾaðunej os'asumpolitika e...
sikometrtria, sikologiaren baitan, nortasun eta portaeraezaugarriak jaso eta neurtzeko teknika estatistikoak garatu eta aplikatzen ditu.
sik'ometrtria, sik'oloɣiaɾem bajt'an, nort'asun eta port'aeɾaeʂawɣariak ɟ'aso eta newrtʂ'eko tekn'ika est'atistikoak ɡaɾ'atu eta apl'ikatʂen dit'u.
Garrantzia berezia hartzen dute neurketaeskalek, hala nola Thurstone eskala eta Likert eskala, eta ezaugarri horiek jasotzeko galde sortaren diseinua aztertzen duten testen teoria klasikoa eta itemaren erantzunteoria.
ɡar'antʂia βeɾ'eʂia 'artʂen dut'e newrk'etaeskalek, 'ala n'ola turst'one esk'ala eta lik'ert esk'ala, eta eʂ'awɣari 'oɾiek ɟas'otʂeko ɣald'e sort'aɾen dis'eɲua aʂt'ertʂen dut'en test'en te'oɾia kl'asikoa eta it'emaɾen eɾ'antʂunteoɾia.
Bioestatistikak biologian sarri burutzen diren saiakuntzadiseinu bereziak aztertzen ditu, zoriaren eta faktoreen eraginak kontrolatuz. Orobat, genetikan herentzia aztertzeko adibidez, probabilitateeredu bereziak garatu behar ditu, ondoren jasoko diren datuekin alderatzeko. Organismo nahiz populazioetarako eratzen diren...
bi'oestatistikak bi'oloɣian sar'i βuɾ'utʂen diɾ'en saʝ'akuntʂaðiseɲu βeɾ'eʂiak aʂt'ertʂen dit'u, ʂoɾ'iaɾen eta fakt'oɾeen eɾ'aɣiɲak kontr'olatuʂ. oɾoβat, ɡen'etikan 'eɾentʂia aʂt'ertʂeko að'iβiðeʂ, proβ'aβilitateeɾeðu βeɾ'eʂiak ɡaɾ'atu βe'ar dit'u, ond'oɾen ɟ'asoko ðiɾ'en dat'uekin ald'eɾatʂeko. orɡ'anismo n'aiʂ pop'ul...
Aitzinean, behaketa astronomikoetan gertatzen ziren erroreak batezbestekoak eta beste zentroneurriak erabiliz kontrolatzen ziren.
ajtʂ'iɲean, be'aketa astr'onomikoetan ɡert'atʂen ʂiɾ'en er'oɾeak bat'eʂbestekoak eta β'este ʂentr'onewriak eɾ'aβiliʂ kontr'olatʂen ʂiɾ'en.
Egun, astroestatistikak teleskopio eta beste behaketagailuek sortzen dituzten datu multzo itzelak aztertzeko teknikak, datumeatzaritzaren baitan esaterako, baliatu behar ditu, unibertsoko objektuak fidagarritasunez aurkitu eta behar bezala sailkatzeko ; orobat, estatistikaren altzotik asmatu diren irudien analisirako t...
eɣ'un, astr'oestatistikak tel'eskopio eta β'este βe'aketaɣaʎuek s'ortʂen dit'uʂten dat'u multʂ'o itʂ'elak aʂt'ertʂeko tekn'ikak, dat'umeatʂaɾitʂaɾem bajt'an es'ateɾako, bal'iatu βe'ar dit'u, un'iβertsoko obʝ'ektuak fið'aɣaritasuneʂ awrk'itu eta βe'ar beʂ'ala sajlk'atʂeko; oɾoβat, est'atistikaɾen altʂ'otik asm'atu ðiɾ'e...
Merkatuikerketan kontsumitzaileek profilak osatu eta lehiakideen analisia egiten da.
merk'atujkerketan konts'umitʂaʎeek prof'iʎak os'atu eta le'iakiðeen an'alisia eɣ'iten da.
Horretarako, inkesta bidez eta behaketa zuzenaz jasotzen diren datuak aztertzen dira, produktuen eta kontsumitzaileen arteko ezberdintasunak azalerazteko.
'oretaɾako, ink'esta βið'eʂ eta βe'aketa ʂuʂ'enaʂ ɟas'otʂen diɾ'en dat'uak aʂt'ertʂen diɾ'a, proð'uktuen eta konts'umitʂaʎeen art'eko eʂb'erdintasunak aʂ'aleɾaʂteko.
Estatistika ofizialek honako hauek hartzen dituzte, besteak beste, bere baitan : biztanleria datuak, biziitxaropenak, barne produktu gordina hazkundea, langabeziari buruzko datuak, ekoizpen eta prezioen bilakaerari buruzko datuak sektore ekonomikoaren eta produktu motaren arabera, enpresakopuruak eta horien tamaina sek...
est'atistika of'iʂialek 'onako awek 'artʂen dit'uʂte, b'esteak b'este, beɾ'e βajt'an: biʂt'anleɾia ðat'uak, b'iʂiitʃaɾopenak, barn'e proð'uktu ɣord'iɲa 'aʂkundea, lanɡ'aβeʂiaɾi βuɾ'uʂko ðat'uak, ek'ojʂpen eta preʂ'ioem biʎ'akaeɾaɾi βuɾ'uʂko ðat'uak sekt'oɾe ek'onomikoaɾen eta proð'uktu mot'aɾen aɾ'aβeɾa, empr'esakopuɾu...
Estatistika baliatzen den arloen aniztasuna eta hedabideetan izaten duen presentzia trinkoa direla eta, garrantzitsutzat jotzen da haur eta gazteei oinarrizko probabilitate eta estatistika kontzeptuak erakustea.
est'atistika βal'iatʂen d'en 'arloen an'iʂtasuna eta 'eðaβiðeetan iʂ'aten du'em pres'entʂia trink'oa ðiɾ'ela et'a, ɡar'antʂitsutʂat ɟ'otʂen da awr eta ɣaʂt'eej oɲ'ariʂko proβ'aβilitate eta est'atistika kontʂ'eptuak eɾ'akustea.
Gehienetan, estatistikari buruzko hezkuntzaedukiak matematika irakasgaiaren baitan integratu dira : batzuen ustez, ordea, estatistika arlo bakoitzaren baitan, tresna moduan eta testuinguru jakin batean, landu beharko litzateke.
ɡe'ienetan, est'atistikaɾi βuɾ'uʂko 'eʂkuntʂaeðukiak mat'ematika iɾ'akasɡaʝaɾem bajt'an int'eɣratu ðiɾ'a: batʂ'uen ust'eʂ, ordea, est'atistika 'arlo βak'ojtʂaɾem bajt'an, tresn'a moð'uan eta test'ujnɡuɾu ʝ'akim bat'ean, land'u βe'arko litʂ'ateke.
Bi helbururekin osa daiteke, gainera, estatistikaren curriculuma : estatistikaren tresnak baliatzea eta estatistikak eskaintzen duen informazioa modu egokian interpretatu ahal izatea.
b'i 'elβuɾuɾekin os'a ðajt'eke, ɡaɲ'eɾa, est'atistikaɾen kur'ikuluma: est'atistikaɾen tresn'ak bal'iatʂea eta est'atistikak esk'ajntʂen du'en inf'ormaʂioa moð'u eɣ'okian int'erpretatu a'al iʂ'atea.
Nolanahi ere, estatistika eduki gehienak bigarren hezkuntzan irakasten dira eta datuen taularaketak eta adierazpide grafikoak, batezbestekoaren kalkulua eta probabilitateen kalkulu sinplea biltzen dituzte.
nol'anai eɾ'e, est'atistika eð'uki ɣe'ienak biɣ'aren 'eʂkuntʂan iɾ'akasten diɾ'a eta ðat'uen tawl'aɾaketak eta að'ieɾaʂpiðe ɣr'afikoak, bat'eʂbestekoaɾen kalk'ulua eta proβ'aβilitateen kalk'ulu simpl'ea β'iltʂen dit'uʂte.
Aurrerago, unibertsitateko zientzia gradu guztietan jasotzen da estatistika irakasgai moduan ; tresna estatistiko orokorrez gainera, arlo bakoitzeko aplikaziorako teknika bereziak ere irakasten dira.
'awreɾaɣo, un'iβertsitateko ʂi'entʂia ɣrað'u ɣuʂt'ietan ɟas'otʂen da est'atistika iɾ'akasɡaj moð'uan; tresn'a est'atistiko oɾ'okoreʂ ɡaɲ'eɾa, 'arlo βak'ojtʂeko apl'ikaʂioɾako tekn'ika βeɾ'eʂiak eɾ'e iɾ'akasten diɾ'a.
Ildo horretatik, unibertsitateetan estatistikaren irakaskuntzak duen aplikaziorako alborapena kritikatu egin da, gerora ikerketak egingo dituzten pertsonek metodo estatistikoaren oinarriak baztertuta aplikazio okerrak egingo dituztelakoan.
'ildo 'oretatik, un'iβertsitateetan est'atistikaɾen iɾ'akaskuntʂak du'en apl'ikaʂioɾako alβ'oɾapena krit'ikatu eɣ'in d'a, ɡeɾ'oɾa ik'erketak eɣ'inɡo ðit'uʂtem perts'onek met'oðo est'atistikoaɾen oɲ'ariak baʂt'ertuta apl'ikaʂio ok'erak eɣ'inɡo ðit'uʂtelakoan.
Aldi berean, estatistikako gradu bereziak ere badaude unibertsitate askotan, estatistikariak prestatzeko, non estatistikaren oinarri matematiko eta aplikazioez gainera, datuen tratamendurako informatika, matematika eta estatistikaren osagarriak diren beste arloak ere biltzen diren.
ald'i βeɾ'ean, est'atistikako ɣrað'u βeɾ'eʂiak eɾ'e βað'awðe un'iβertsitate ask'otan, est'atistikaɾiak prest'atʂeko, n'on est'atistikaɾen oɲ'ari mat'ematiko eta apl'ikaʂioeʂ ɡaɲ'eɾa, dat'uen trat'amenduɾako inf'ormatika, mat'ematika eta est'atistikaɾen os'aɣariak diɾ'em b'este 'arloak eɾ'e β'iltʂen diɾ'en.
Nazioartean, erakunde zabalena International estatistikal Institute delakoa da, hemeretzigarren mendean sortu eta gehienbat izaera profesionala duena ; bere baitan estatistika erakunde berezituagoak hartzen ditu, besteak beste ingurumen, informatika, industria eta administrazio gaietarako estatistikaz arduratzen direna...
naʂ'ioartean, eɾ'akunde ʂaβ'alena int'ernational est'atistikal ist'itute ðel'akoa ð'a, 'emeɾetʂiɣarem mend'ean sort'u eta ɣe'iembat iʂ'aeɾa prof'esionala ðu'ena; beɾ'e βajt'an est'atistika eɾ'akunde βeɾ'eʂituaɣoak 'artʂen dit'u, b'esteak b'este inɡ'uɾumen, inf'ormatika, ind'ustria eta aðm'inistraʂio ɣaʝ'etaɾako est'ati...
Institute of Mathematical estatistiks izeneko erakundeak izaera akademikoa du eta hainbat aldizkari plazaratzen ditu estatistika gaietan.
ist'itute 'of mat'ematikal est'atistiks iʂ'eneko eɾ'akundeak iʂ'aeɾa ak'aðemikoa ð'u eta ajmbat ald'iʂkaɾi plaʂ'aɾatʂen dit'u est'atistika ɣaʝ'etan.
Badira estatu eremuko estatistika erakundeak ere, hala nola Ameriketako Estatu Batuetako American estatistikal asoziation eta Erresuma Batuko Royal estatistikal sozieti.
bað'iɾa est'atu eɾ'emuko est'atistika eɾ'akundeak eɾ'e, 'ala n'ola am'eɾiketako est'atu βat'uetako am'eɾikan est'atistikal as'oʂiation eta er'esuma βat'uko roʝ'al est'atistikal soʂ'ieti.
Probabilitatea gertakizun baten ziurgabetasuna, gauzatuko ote den alegia, neurtzen duen zenbaki bat da.
proβ'aβilitatea ɣert'akiʂum bat'en ʂi'urɡaβetasuna, ɡawʂ'atuko ot'e ð'en aleɣia, n'ewrtʂen du'en ʂemb'aki βat d'a.
Probabilitatea zorizkoak edo ausazkoak diren gertakizunak azaltzeko erabiltzen da.
proβ'aβilitatea ʂoɾ'iʂkoak eðo aws'aʂkoak diɾ'en ɡert'akiʂunak aʂ'altʂeko eɾ'aβiltʂen da.
Txanpon bat botatzen denean, ez dago jakiterik zer alde erakutsiko duen eta horrela txanpon bat bota eta gurutzeko suertatzeko probabilitatea ehuneko berrogeita hamar dela esaten da.
tʃamp'om bat bot'atʂen den'ean, eʂ t'aɣo ʝak'iteɾik ʂ'er ald'e eɾ'akutsiko ðu'en eta 'orela tʃamp'om bat b'ota eta ɣuɾ'utʂeko su'ertatʂeko proβ'aβilitatea e'uneko βer'oɣejta 'amar del'a es'aten da.
Beste fenomeno batzuk, ordea, ez dira guztiz zorizkoak, kausalak baizik, baina kausa horien eraginari buruzko informazio zehatzik ez dagoenez, emaitza ez ziurra da eta probabilitate batez irudikatzen da.
b'este fen'omeno β'atʂuk, ordea, eʂ t'iɾa ɣuʂt'iʂ ʂoɾ'iʂkoak, kaws'alak bajʂ'ik, baɲa kaws'a oɾien eɾ'aɣiɲaɾi βuɾ'uʂko inf'ormaʂio ʂe'atʂik eʂ t'aɣoeneʂ, em'ajtʂa 'eʂ ʂi'ura ð'a eta proβ'aβilitate βat'eʂ iɾ'uðikatʂen da.
Zoriaren eta ziurgabetasunaren mendean ez dauden fenomenoak deterministak dira eta probabilitatearen azterketatik at geratzen dira.
ʂoɾ'iaɾen eta ʂi'urɡaβetasunaɾem mend'ean eʂ t'awðen fen'omenoak det'erministak diɾ'a eta proβ'aβilitateaɾen aʂt'erketatik 'at ɡeɾ'atʂen diɾ'a.
Adibidez, txanpon bat bota eta gurutzeko suertatzeko probabilitatea zero bost dela adierazten bada ; epe luzera, txanpona aldi askotan bota ondoren, gurutzekoen proportzioa ehuneko A bost zeroera hurbiltzeko joera izango duela esan nahi du.
að'iβiðeʂ, tʃamp'om bat b'ota eta ɣuɾ'utʂeko su'ertatʂeko proβ'aβilitatea ʂeɾ'o β'os del'a að'ieɾaʂtem baða; ep'e luʂ'eɾa, tʃamp'ona ald'i ask'otam b'ota ond'oɾen, ɡuɾ'utʂekoem prop'ortʂioa e'uneko 'a β'os ʂeɾ'oeɾa 'urbiltʂeko ʝo'eɾa iʂ'anɡo ðu'ela es'an na'i ð'u.
Probabilitateei buruzko kalkulua teoria matematiko zorrotz bat eratuz garatu da, kalkulurako erregela zehatz eta finkoak jarraitzen dituena.
proβ'aβilitateej βuɾ'uʂko kalk'ulua te'oɾia mat'ematiko ʂor'oʂ b'at eɾ'atuʂ ɡaɾ'atu ða, kalk'uluɾako er'eɣela ʂe'atʂ eta fink'oak ɟar'ajtʂen dit'uena.
Probabilitatearen teoria hamazazpigarren mendetik garatu bada ere, probabilitateak kalkulatzeko arauak Andrei kolmogorof matematikariak finkatu zituen mila bederatziehun eta hogeita hamarreko hamarkadan.
proβ'aβilitateaɾen te'oɾia 'amaʂaʂpiɣarem mend'etik ɡaɾ'atu βaða eɾ'e, proβ'aβilitateak kalk'ulatʂeko aɾ'awak andr'ej kolm'oɣoɾof mat'ematikaɾiak fink'atu ʂit'uem miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejta 'amareko 'amarkaðan.
Hortik, probabilitateteoria zabala eratu da, ziurgabetasunezko fenomenoak probabilitatezko eredu matematikoak erabiliz azaltzen dituena.
'ortik, proβ'aβilitateteoɾia ʂaβ'ala eɾ'atu ða, ʂi'urɡaβetasuneʂko fen'omenoak proβ'aβilitateʂko eɾ'eðu mat'ematikoak eɾ'aβiliʂ aʂ'altʂen dit'uena.
Beste alde batetik, estatistikak fenomeno aldakorrak eta ez ziurrak aztertzen dituela kontuan hartuz, probabilitatea tresna garrantzitsua da estatistikaren garapen teorikoan eta bertatik zientzia eta teknikaren arlo guztietara zabaltzen da.
b'este ald'e βat'etik, est'atistikak fen'omeno ald'akorak eta 'eʂ ʂi'urak aʂt'ertʂen dit'uela k'ontuan 'artuʂ, proβ'aβilitatea tresn'a ɣar'antʂitsua ð'a est'atistikaɾen ɡaɾ'apen te'oɾikoan eta βert'atik ʂi'entʂia eta tekn'ikaɾen 'arlo ɣuʂt'ietaɾa ʂaβ'altʂen da.
Adibidez, meteorologiak aztertzen dituen fenomenoak ez ziurrak izaten dira eta hortaz probabilitate kontzeptuan oinarrituriko ereduak eratzen dira fenomeno hauen probabilitateak zehazteko ; medikuntzan, sendagaien eraginkortasuna ez ziurra da eta probabilitate batez irudika daitezke ; ekonomian, ezezaguna izaten da eto...
að'iβiðeʂ, met'eoɾoloɣiak aʂt'ertʂen dit'uen fen'omenoak 'eʂ ʂi'urak iʂ'aten diɾ'a eta ortaʂ proβ'aβilitate kontʂ'eptuan oɲ'arituɾiko eɾ'eðuak eɾ'atʂen diɾ'a fen'omeno 'awem proβ'aβilitateak ʂe'aʂteko; með'ikuntʂan, send'aɣaʝen eɾ'aɣinkortasuna 'eʂ ʂi'ura ð'a eta proβ'aβilitate βat'eʂ iɾ'uðika ðajt'eʂke; ek'onomian, eʂ...
Aldi berean, filosofian eztabaida biziak sortzen dituen kontzeptua da, probabilitate kontzeptuaren onarpenak errealitatearen ikuspegi zorizkoa ote dakarren, adibidez.
ald'i βeɾ'ean, fil'osofian eʂt'aβajða β'iʂiak s'ortʂen dit'uen kontʂ'eptua ð'a, proβ'aβilitate kontʂ'eptuaɾen on'arpenak er'ealitateaɾen ik'uspeɣi ʂoɾ'iʂkoa ot'e ðak'aren, að'iβiðeʂ.