text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Batez ere izotzezko hirurogeita bi satelite ezagun ditu.
bat'eʂ eɾ'e iʂ'otʂeʂko 'iɾuɾoɣejta β'i sat'elite eʂ'aɣun dit'u.
Horietatik bitan, Titan eta Entzelako, jarduera geologikoa dago.
oɾietatik bit'an, tit'an eta entʂ'elako, ɟard'ueɾa ɣe'oloɣikoa ðaɣ'o.
Titan da Eguzkisistemako bigarren ilargirik handiena, Merkurio baino handiagoa da eta atmosfera nabarmena duen satelite bakarra da.
tit'an d'a eɣ'uʂkisistemako βiɣ'aren iʎ'arɡiɾik 'andiena, merk'uɾio βaɲo 'andiaɣoa ð'a eta atm'osfeɾa naβ'armena ðu'en sat'elite β'akara ð'a.
Urano Lurrak baino hamazortzi aldiz masa gehiago du, baina kanpoko planetetatik txikiena da.
uɾ'ano lur'ak baɲo 'amaʂortʂi ald'iʂ mas'a ɣ'eiaɣo ð'u, baɲa kamp'oko plan'etetatik tʃik'iena ð'a.
Eguzkisistemako planeta bakarra da alboz biratzen duena Eguzkiarekiko ; bere makurdura axiala bederatzi zero A baino handiagoa da ekliptikarekiko.
eɣ'uʂkisistemako plan'eta β'akara ð'a alβ'oʂ biɾ'atʂen du'ena eɣ'uʂkiaɾekiko; beɾ'e mak'urduɾa aʃ'iala βeð'eɾatʂi ʂeɾ'o 'a βaɲo 'andiaɣoa ð'a ekl'iptikaɾekiko.
Bere barneko nukleoa beste planeta handiena baino hotzagoa da, eta ez du ia erradiaziorik jaurtitzen espaziora. hogeita zazpi satelite ezagun ditu, handienak Titania, Oberon, Umbriel, Ariel eta Miranda.
beɾ'e βarn'eko nukl'eoa β'este plan'eta 'andiena βaɲo 'otʂaɣoa ð'a, eta eʂ t'u 'ia er'aðiaʂioɾik ɟawrt'itʂen esp'aʂioɾa. 'oɣejta ʂ'aʂpi sat'elite eʂ'aɣun dit'u, 'andienak tit'ania, oβ'eɾon, umbr'iel, aɾ'iel eta miɾ'anda.
Neptuno Urano baino pixka bat txikiagoa da, baina dentsoagoa eta masa handiago du, hamazazpi Lurraren masa. Barnebero gehiago irradiatzen du, baina ez Jupiterrek edo Saturnok bezain beste. hamalau satelite ezagutzen ditugu, horietatik handiena Triton da, nitrogeno likidozko geiserrekin. Triton da satelite handi bakarra...
nept'uno uɾ'ano βaɲo p'iʃka β'at tʃik'iaɣoa ð'a, baɲa ðents'oaɣoa eta mas'a 'andiaɣo ð'u, 'amaʂaʂpi lur'aɾem mas'a. barn'eβeɾo ɣ'eiaɣo ir'aðiatʂen d'u, baɲa 'eʂ ɟup'iterek eðo sat'urnok beʂ'ajm b'este. 'amalaw sat'elite eʂ'aɣutʂen dit'uɣu, oɾietatik 'andiena trit'on d'a, nitr'oɣeno lik'iðoʂko ɣejs'erekin. trit'on d'a s...
Zentauroak Jupiterren ardatzerdi handia baino orbita handiagoa eta Neptunorena baino txikiagoa duten kometen antzeko gorputz izoztuak dira.
ʂent'awɾoak ɟup'iteren ard'atʂerdi 'andia βaɲo orb'ita 'andiaɣoa eta nept'unoɾena βaɲo tʃik'iaɣoa ðut'en kom'eten antʂ'eko ɣ'orputʂ iʂ'oʂtuak diɾ'a.
Ezagutzen den zentaurorik handiena hamar mila ehun eta laurogeita hemeretzi Chariclo berrehun eta berrogeita hamar kilometroko diametroko objektu bat da.
eʂ'aɣutʂen den ʂent'awɾoɾik 'andiena 'amar miʎ'a e'un eta lawɾ'oɣejta 'emeɾetʂi tʃaɾ'iklo βer'eun eta βer'oɣejta 'amar kil'ometroko ði'ametroko obʝ'ektu β'at d'a.
Aurkitu zen lehenengoa, bi mila eta hirurogei Chiron kometa gisa ere identifikatua izan da, koma bat garatzen duelako Eguzkira gerturatzen denean.
awrk'itu ʂen le'enenɡoa, b'i miʎ'a eta 'iɾuɾoɣej tʃiɾ'on kom'eta ɣ'isa eɾ'e ið'entifikatua iʂ'an da, kom'a βat ɡaɾ'atʂen du'elako eɣ'uʂkiɾa ɣert'uɾatʂen den'ean.
Kometak Eguzkisistemako gorputz txikiak dira, normalki kilometro gutxi batzuetako zabalerarekin, izotz bolatilez batez ere osatuak.
kom'etak eɣ'uʂkisistemako ɣ'orpuʂ tʃik'iak diɾ'a, norm'alki kil'ometro ɣ'utʃi βatʂ'uetako ʂaβ'aleɾaɾekin, iʂ'oʂ bol'atiʎeʂ bat'eʂ eɾ'e os'atuak.
Orbita oso eszentrikoak dituzte, normalki perihelioa barne planeten orbiten barruan eta afelioa Plutonen orbita baino urrunago dutelarik.
orb'ita os'o esʂ'entrikoak dit'uʂte, norm'alki peɾ'ielioa βarn'e plan'eten orb'item bar'uan eta af'elioa plut'onen orb'ita βaɲo ur'unaɣo ðut'elaɾik.
Kometa bat barne Eguzkisisteman sartzen denean Eguzkiaren gertu egoteagatik bere izotzezko gainazala sublimatzen eta ionizatzen da, koma bat sortuz : gas eta hautsezko isats luze bat, askotan begi hutsez ikus daitekeena.
kom'eta βat barn'e eɣ'uʂkisisteman s'artʂen den'ean eɣ'uʂkiaɾen ɡert'u eɣ'oteaɣatik beɾ'e iʂ'otʂeʂko ɣaɲ'aʂala suβl'imatʂen eta i'oniʂatʂen d'a, kom'a βat sort'uʂ: ɡ'as eta awtseʂko is'as luʂ'e βat, ask'otam beɣ'i 'utseʂ ik'us dajt'ekeena.
Periodo motza duten kometek berrehun urte baino txikiagoak diren orbitak dituzte.
peɾ'ioðo motʂ'a ðut'en kom'etek ber'eun 'urte βaɲo tʃik'iaɣoak diɾ'en orb'itak dit'uʂte.
Periodoluzeko kometek milaka urteko orbitak dituzte.
peɾ'ioðoluʂeko kom'etek miʎ'aka urt'eko orb'itak dit'uʂte.
Periodomotzeko kometak Kuiper gerrikoan sortu direla uste da, periodoluzekoak, hatxe a ele e be o pe pe gisa, Oorten hodeian sortu direla usten den bitartean.
peɾ'ioðomotʂeko kom'etak kujp'er ɡer'ikoan sort'u ðiɾ'ela 'uste ða, peɾ'ioðoluʂekoak, 'atʃe 'a el'e 'e β'e 'o p'e p'e ɣ'isa, o'orten 'oðeʝan sort'u ðiɾ'ela 'usten d'em bitartean.
Kometa batzuek orbita hiperbolikoak dituzte, eta Eguzkisistematik kanpo sortu ziren, baina euren orbita zehaztea oso zaila da.
kom'eta βatʂ'uek orb'ita 'iperbolikoak dit'uʂte, eta eɣ'uʂkisistematik k'ampo sort'u ʂiɾ'en, baɲa ewɾ'en orb'ita ʂe'aʂtea os'o ʂaʎ'a ð'a.
Kometa zahar batzuen gas eta likido bolatil guztiak Eguzkiak kendu ditu jada, eta asteroide gisa sailkatzen dira.
kom'eta ʂa'ar batʂ'uen ɡ'as eta lik'iðo βol'atil ɣuʂt'iak eɣ'uʂkiak kend'u ðit'u ʝað'a, eta ast'eɾojðe ɣ'isa sajlk'atʂen diɾ'a.
Neptunoz haraindiko objektuak te ene o siglekin ere adierazten dira, bestalde, ka be o siglekin ezin dira Neptunoz haraindiko objektu guztiak adierazi, Kuiper gerrikoan daudenak bakarrik adierazteko balio baitu. Gogoratu, Neptunoz haraindiko objektuak Kuiper gerrikokoan daudenez gain, Oorten hodeian daudenak ere berdin...
nept'unoʂ 'aɾajndiko obʝ'ektuak t'e en'e 'o siɣl'ekin eɾ'e að'ieɾaʂten diɾ'a, bestalde, k'a β'e 'o siɣl'ekin eʂ'in diɾ'a nept'unoʂ 'aɾajndiko obʝ'ektu ɣuʂt'iak að'ieɾaʂi, kujp'er ɡer'ikoan dawð'enak bak'arik að'ieɾaʂteko βal'io βajt'u. ɡoɣ'oɾatu, nept'unoʂ 'aɾajndiko obʝ'ektuak kujp'er ɡer'ikokoan dawð'eneʂ ɡ'ajn, o'or...
laurogeita hamargarren hamarkadan ezagutzen ziren planeten orbiten inguruan egin ziren ikerketetatik orain arte, pentsatzen da Neptunotik harago beste planeta bat egon daitekeela hainbat gorputzen orbitak aldatzen edo modu batean edo bestean eragina egiten.
lawɾ'oɣejta 'amarɡaren 'amarkaðan eʂ'aɣutʂen ʂiɾ'em plan'eten orb'iten inɡ'uɾuan eɣ'in ʂiɾ'en 'ikerketetatik oɾ'ajn art'e, pents'atʂen da nept'unotik 'aɾaɣo β'este plan'eta βat eɣ'on dajt'ekeela ajmbat ɡ'orputʂen orb'itak ald'atʂen eðo moð'u βat'ean eðo β'estean eɾ'aɣiɲa eɣ'iten.
Aipatzekoa da, Neptuno aurkitu aurretik planeta honen inguruan egon ziren teoriek bere aurkikuntza erraztu zutela.
ajp'atʂekoa ð'a, nept'uno awrk'itu 'awretik plan'eta 'onen inɡ'uɾuan eɣ'on ʂiɾ'en te'oɾiek beɾ'e awrk'ikuntʂa er'aʂtu ʂut'ela.
Kuiper gerrikoa asteroide gerrikoaren antzeko hondakinez beteriko gerriko bat da, baina batez ere izotzez osaturiko objektuekin. hogeita hamar eta berrogeita hamar UA artean hedatzen da. Uste da hamarnaka mila planeta nano daudela bertan, baina Eguzkisistemako gorputz txikiz osaturik dago. Kuiper gerrikoko objekturik h...
kujp'er ɡer'ikoa ast'eɾojðe ɣer'ikoaɾen antʂ'eko 'ondakiɲeʂ bet'eɾiko ɣer'iko βat d'a, baɲa βat'eʂ eɾ'e iʂ'otʂeʂ os'atuɾiko obʝ'ektuekin. 'oɣejta 'amar eta βer'oɣejta 'amar u'a art'ean 'eðatʂen da. 'uste ða 'amarnaka miʎ'a plan'eta nan'o ðawð'ela β'ertan, baɲa eɣ'uʂkisistemako ɣ'orpuʂ tʃik'iʂ os'atuɾik daɣ'o. kujp'er ɡ...
Heliosfera amaitzen den lekuan ez da Eguzkiaren grabitate indarra amaitzen, grabitate indar hau Eguzkitik heliosferara dagoen distantzia baino ehun aldiz urrunago iritsi daiteke. Egia da, heliosfera amaitzen den lekutik aurrera ez dagoela erradiazio kosmikoarengandik babesteko bide naturalik, hau da, Eguzkiak ez ditu e...
'eliosfeɾa am'ajtʂen den l'ekuan eʂ t'a eɣ'uʂkiaɾen ɡraβ'itate ind'ara am'ajtʂen, ɡraβ'itate ind'ar 'aw eɣ'uʂkitik 'eliosfeɾaɾa ðaɣ'oen dist'antʂia βaɲo e'un ald'iʂ ur'unaɣo iɾ'itsi ðajt'eke. 'eɣia ð'a, 'eliosfeɾa am'ajtʂen den l'ekutik 'awreɾa eʂ t'aɣoela er'aðiaʂio kosm'ikoaɾenɡandik baβ'esteko βið'e nat'uɾalik, 'aw ...
HeliosferaAEguzki haizearenAeraginpean dagoen eremua da, AEguzki atmosferatikAdatozenAioiezAosatua dago etaAPlutonekoAorbitatik harago hedatzen da.
'eliosfeɾaaeɣuʂki ajʂeaɾenaeɾaɣimpean daɣ'oen eɾ'emua ð'a, a'eɣuʂki atm'osfeɾatikaðatoʂenaʝoʝeʂaosatua ðaɣ'o et'aaplutonekoaorbitatik 'aɾaɣo 'eðatʂen da.
Heliosfera burbuila magnetiko bat dela esan daiteke, barnean, gaur arte ezagutzen ditugun planeta, asteroide, kometa eta bestelako gorputzak dituena.
'eliosfeɾa βurb'uʎa maɣn'etiko βat del'a es'an dajt'eke, barn'ean, ɡ'awr art'e eʂ'aɣutʂen dit'uɣum plan'eta, ast'eɾojðe, kom'eta eta βest'elako ɣ'orputʂak dit'uena.
Gaur egun, gizakiak eginiko eta heliosferatik atera diren zunda bakarrak boyager bat eta boyager bia dira.
ɡ'awr eɣ'un, ɡiʂ'akiak eɣ'iɲiko eta 'eliosfeɾatik at'eɾa ðiɾ'en ʂund'a β'akarak boʝ'aɣer bat eta βoʝ'aɣer bi'a ðiɾ'a.
Hauek egingo dituzten azterketak oso garrantzitsuak izango dira heliosfera hobeto ulertzeko eta baita ere, kanpoespazioari buruz gehiago jakiteko.
awek eɣ'inɡo ðit'uʂten aʂt'erketak os'o ɣar'antʂitsuak iʂ'anɡo ðiɾ'a 'eliosfeɾa 'oβeto ul'ertʂeko eta βajta eɾ'e, k'ampoespaʂioaɾi βuɾ'uʂ ɡ'eiaɣo ʝak'iteko.
Heliosferak, besteak beste, kanpoespazioan dagoen erradiazio kosmikotik babesten gaitu.
'eliosfeɾak, b'esteak b'este, k'ampoespaʂioan daɣ'oen er'aðiaʂio kosm'ikotik baβ'esten ɡajt'u.
Oraindik zehazki ez dakigun arren, litekeena da, heliosfera Eguzkitik ehun UA ingurura kokatzea.
oɾ'ajndik ʂe'aʂki eʂ t'akiɣun ar'en, lit'ekeena ð'a, 'eliosfeɾa eɣ'uʂkitik e'un u'a inɡ'uɾuɾa kok'atʂea.
Oorten hodeiaAEguzkisistemarenAkanpoaldean kokatzen diren gorputzen multzoa da, AKuiperren gerrikoaAbaino harago. Bere baitatik kometa gehienak sortu zirela uste da, eraginAgrabitatorioengatikAEguzkisistemaren barne aldera mugiarazirikAArgi urteAbaten diametroa du, hau da, gure izarretik hurbilen dagoen izar, Proxima C...
o'orten 'oðeʝaaeɣuʂkisistemaɾenakampoaldean kok'atʂen diɾ'en ɡ'orputʂem multʂ'oa ð'a, ak'ujperen ɡer'ikoaaβaɲo 'aɾaɣo. beɾ'e βajt'atik kom'eta ɣe'ienak sort'u ʂiɾ'ela 'uste ða, eɾ'aɣiɲaɣraβitatoɾioenɡatikaeɣuʂkisistemaɾem barn'e ald'eɾa muɣ'iaɾaʂiɾikaarɡi 'urteaβaten di'ametroa ð'u, 'aw ð'a, ɡuɾ'e iʂ'aretik 'urbiʎen da...
Nahiz eta Oorten hodeia ezin izan den inoiz zuzenean behatu, astronomoek uste dute periodo luzeko kometa gehienek, zentauro eta jallei motakoekin batera, bertan dutela jatorria.
n'aiʂ eta o'orten 'oðeʝa eʂ'in iʂ'an d'en iɲ'ojʂ ʂuʂ'eneam be'atu, astr'onomoek 'uste ðut'e peɾ'ioðo luʂ'eko kom'eta ɣe'ienek, ʂent'awɾo eta ʝaʎ'ej mot'akoekim bat'eɾa, b'ertan dut'ela ʝat'oria.
Gune honetan kokatzen diren objektu nagusiak hurrenak dira : Sedna, bi mila ze erre bat zero bost, bi mila eta zortzi ka uve lau bi eta bi mila eta sei ese ku hiru zazpi bi.
ɡun'e 'onetan kok'atʂen diɾ'en obʝ'ektu naɣ'usiak 'urenak diɾ'a: seðn'a, b'i miʎ'a ʂe er'e βat ʂeɾ'o β'ost, b'i miʎ'a eta ʂortʂ'i k'a uβ'e l'aw β'i eta β'i miʎ'a eta s'ej es'e k'u 'iɾu ʂ'aʂpi β'i.
Aipatutako objektuak Neptunoz haraindiko objektu gisa ere sailkatzen dira.
ajp'atutako obʝ'ektuak nept'unoʂ 'aɾajndiko obʝ'ektu ɣ'isa eɾ'e sajlk'atʂen diɾ'a.
Gaur egun, Eguzkisistemaren zati oso txiki bat baino ez dugu ezagutzen, zientzialariek eginiko azken kalkuluek diotenez, Eguzkiaren grabitate indarrak bi argi urte ingurura iristeko ahalmena izango luke, hau da, ehun eta hogeita bost mila UAraino iristeko ahalmena. Oorten hodeia aldiz laburragoa dela dirudi, berrogeita...
ɡ'awr eɣ'un, eɣ'uʂkisistemaɾen ʂ'ati os'o tʃik'i β'at baɲo eʂ t'uɣu eʂ'aɣutʂen, ʂi'entʂialaɾiek eɣ'iɲiko aʂk'en kalk'uluek di'oteneʂ, eɣ'uʂkiaɾen ɡraβ'itate ind'arak b'i arɡ'i 'urte inɡ'uɾuɾa iɾ'isteko a'almena iʂ'anɡo luk'e, 'aw ð'a, e'un eta 'oɣejta β'os miʎ'a u'aɾaɲo iɾ'isteko a'almena. o'orten 'oðeʝa ald'iʂ laβ'ura...
Eguzkia Zentro Galaktikotik hogeita bost mila eta hogeita zortzi mila argi urte ingurura dago, eta berrehun eta hogei kilometro segunduko abiaduran mugitzen ari da bere orbitan. berrehun eta hogeita bost berrehun eta berrogeita hamar milioi urtero orbita oso bat egiten du.
eɣ'uʂkia ʂentr'o ɣal'aktikotik 'oɣejta β'os miʎ'a eta 'oɣejta ʂortʂ'i miʎ'a arɡ'i 'urte inɡ'uɾuɾa ðaɣ'o, eta βer'eun eta 'oɣej kil'ometro seɣ'unduko aβ'iaðuɾam muɣ'itʂen aɾ'i ð'a βeɾ'e orb'itan. ber'eun eta 'oɣejta β'os ber'eun eta βer'oɣejta 'amar mil'ioj urt'eɾo orb'ita os'o βat eɣ'iten du.
Eguzkiaren apexa, hau da, Eguzkiak espazio interestelarrean duen ibilbidearen norabidea, Hercules konstelaziotik gertu dago, gaur egun bega izarrak duen norabidean.
eɣ'uʂkiaɾen ap'eʃa, 'aw ð'a, eɣ'uʂkiak esp'aʂio int'eɾestelarean du'en iβ'ilβiðeaɾen noɾ'aβiðea, 'erkules kost'elaʂiotik ɡert'u ðaɣ'o, ɡ'awr eɣ'um beɣ'a iʂ'arak du'en noɾ'aβiðean.
Eguzkisistemak Esne Bidean duen posizioak biziaren eboluzioan garrantzia izan duela uste da. Bere orbita ia zirkularrak adar espiralen abiadura ia berbera du eta, beraz, gutxitan gurutzatzen du beso horietako bat. Beso espiralak supernoben kontzentrazio guneak dira, baita desegonkortasun grabitazionalena eta erradiazio...
eɣ'uʂkisistemak esn'e βið'ean du'em pos'iʂioak b'iʂiaɾen eβ'oluʂioan ɡar'antʂia iʂ'an du'ela 'uste ða. beɾ'e orb'ita 'ia ʂirk'ularak að'ar esp'iɾalen aβ'iaðuɾa 'ia βerb'eɾa ð'u et'a, beɾaʂ, ɡ'utʃitan ɡuɾ'utʂatʂen du βes'o oɾietako βat. bes'o esp'iɾalak sup'ernoβen kontʂ'entraʂio ɣun'eak diɾ'a, bajta ðes'eɣonkortasun ɡr...
Eguzkisistema Izarrarteko Hodei Lokalean kokaturik dago. Uste da GHodeiaren auzoan dagoela, baina ez dakigu Eguzkisistema Izarrarteko Hodei Lokalaren parte den, edo azken hau GHodeiarekin batera dagoen eremuan ote dagoen. Izarrarteko Hodei Lokala hodei dentsoagoa duen eremu bat da, Burbuila Lokala deitzen den eremu nah...
eɣ'uʂkisistema iʂ'ararteko 'oðej lok'alean kok'atuɾik daɣ'o. 'uste ða ɣoð'eʝaɾen 'awʂoan daɣ'oela, baɲa eʂ t'akiɣu eɣ'uʂkisistema iʂ'ararteko 'oðej lok'alaɾem p'arte ð'en, eðo aʂk'en 'aw ɣoð'eʝaɾekim bat'eɾa ðaɣ'oen eɾ'emuan ot'e ðaɣ'oen. iʂ'ararteko 'oðej lok'ala 'oðej ðents'oaɣoa ðu'en eɾ'emu βat d'a, burb'uʎa lok'al...
Gertuena Alpha Centauri izarsistema hirukoitza da, Eguzkitik lau, lau argi urtera.
ɡert'uena alp'a θent'awɾi iʂ'arsistema 'iɾukojtʂa ð'a, eɣ'uʂkitik l'aw, l'aw arɡ'i urt'eɾa.
Alpha Centauri A eta be elkarrekiko gertu dagoen Eguzkiaren tamaina antzeko bikote bat da, Proxima Centauri nano gorri bat da, bikotearengandik zero, bi argiurtera orbitatzen duena. bi mila eta hamaseian bizitzarako gai izan daitekeen exoplaneta bat aurkitu zen Proxima Centaurin, Proxima Centauri be izena eman zaiona, ...
alp'a θent'awɾi 'a eta β'e elk'arekiko ɣert'u ðaɣ'oen eɣ'uʂkiaɾen tam'aɲa antʂ'eko βik'ote βat d'a, proʃ'ima θent'awɾi nan'o ɣor'i βat d'a, bik'oteaɾenɡandik ʂeɾ'o, b'i arɡ'iurteɾa orb'itatʂen du'ena. b'i miʎ'a eta 'amaseʝam biʂ'itʂaɾako ɣ'aj iʂ'an dajt'ekeen eʃ'oplaneta βat awrk'itu ʂem proʃ'ima θent'awɾin, proʃ'ima θ...
Hurrengo izarrik gertuenak Barnarden izarra, Wolf hirurehun eta berrogeita hemeretzi eta Lalande hogeita bat mila ehun eta laurogeita bost dira.
'urenɡo iʂ'arik ɡert'uenak b'arnarden iʂ'ara, u'olf 'iɾuɾeun eta βer'oɣejta 'emeɾetʂi eta lal'ande 'oɣejta βat miʎ'a e'un eta lawɾ'oɣejta β'os diɾ'a.
Gertuen dagoen izarrik handiena Sirius da, sekuentzia nagusiko izar bat, Eguzkitik zortzi, sei argi urtera eta bere masaren bikoitza duena.
ɡert'uen daɣ'oen iʂ'arik 'andiena siɾ'ius d'a, sek'uentʂia naɣ'usiko iʂ'ar b'at, eɣ'uʂkitik ʂortʂ'i, s'ej arɡ'i urt'eɾa eta βeɾ'e mas'aɾem bik'ojtʂa ðu'ena.
Gertuen dagoen nano marroia luman hamasei sistema bitarra da, sei, sei argi urtera.
ɡert'uen daɣ'oen nan'o mar'oʝa lum'an 'amasej sist'ema βit'ara ð'a, s'ej, s'ej arɡ'i urt'eɾa.
Hamar argi urtera dauden izarren artean luiten zazpiehun eta hogeita sei zortzi nano gorriaren sistema dago eta ros ehun eta berrogeita hamalau nano gorri bakartia.
'amar arɡ'i urt'eɾa ðawð'en iʂ'aren art'ean lujt'en ʂ'aʂpieun eta 'oɣejta s'ej ʂortʂ'i nan'o ɣor'iaɾen sist'ema ðaɣ'o eta r'os e'un eta βer'oɣejta 'amalaw nan'o ɣor'i βak'artia.
Eguzkiaren antzekoa den izar bakartirik gertuena Tau Ceti da, hamaika, bederatzi argi urtera.
eɣ'uʂkiaɾen antʂ'ekoa ð'en iʂ'ar bak'artiɾik ɡert'uena t'aw θet'i ð'a, 'amajka, beð'eɾatʂi arɡ'i urt'eɾa.
Eguzkiaren masaren ehuneko laurogei du eta bere argitasunaren ehuneko hirurogei.
eɣ'uʂkiaɾem mas'aɾen e'uneko lawɾ'oɣej ð'u eta βeɾ'e arɡ'itasunaɾen e'uneko 'iɾuɾoɣej.
Planeta baten masa duen objeturi librerik gertukoena WISE zero zortziehun eta berrogeita hamabost zero zazpiehun eta hamalau da, Jupiterrek baino hamar aldiz masiboagoa den planeta.
plan'eta βat'em mas'a ðu'en obx'etuɾi liβr'eɾik ɡert'ukoena ujs'e ʂeɾ'o ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta 'amaβos ʂeɾ'o ʂ'aʂpieun eta 'amalaw ð'a, ɟup'iterek baɲo 'amar ald'iʂ mas'iβoaɣoa ð'em plan'eta.
Beste izarsistema batzuk ezagutzeko aukera izan dugu azkeneko hamarkadan, eta horrekin batera alderaketa batzuk egiteko aukera dago.
b'este iʂ'arsistema β'atʂuk eʂ'aɣutʂeko awk'eɾa iʂ'an duɣ'u aʂk'eneko 'amarkaðan, eta 'orekim bat'eɾa ald'eɾaketa β'atʂuk eɣ'iteko awk'eɾa ðaɣ'o.
Eguzkisistemak, beste sistema planetario bat zuek ez bezala, ez du Merkuriorena baino orbita txikiagoa duen planetarik.
eɣ'uʂkisistemak, b'este sist'ema plan'etaɾio βat ʂ'uek 'eʂ beʂ'ala, eʂ t'u merk'uɾioɾena βaɲo orb'ita tʃik'iaɣoa ðu'em plan'etaɾik.
Ezagutzen dugun Eguzkisistemak ez du superLurrik, ez bada Bederatzigarren planeta badela eta superLurra bat dela.
eʂ'aɣutʂen duɣ'un eɣ'uʂkisistemak eʂ t'u sup'erlurik, 'eʂ baða βeð'eɾatʂiɣarem plan'eta βað'ela eta sup'erlura β'at del'a.
Beste berezitasun bat da Lurraren eta Neptunoren tamainen arteko erdibidekorik ez izatea, planeta harritsu txikiak eta gaserraldoiak bakarrik daudelarik ; beste sistema batzuetan maila ertaineko planetan ohikoak direla ikusi da.
b'este βeɾ'eʂitasum bat d'a lur'aɾen eta nept'unoɾen tam'aɲen art'eko erd'iβiðekoɾik 'eʂ iʂ'atea, plan'eta 'aritsu tʃik'iak eta ɣas'eraldoʝak bak'arik dawð'elaɾik; b'este sist'ema βatʂ'uetam m'aʎa ert'aɲeko plan'etan o'ikoak diɾ'ela ik'usi ða.
Gainera, superLurrak dituzten planetek Merkurio baino orbita gertuagokoak dituzte ; horregatik uste da Eguzkisisteman kolisioek planeta horiek suntsitu edo lekuz atera zituztela.
ɡaɲ'eɾa, sup'erlurak dit'uʂtem plan'etek merk'uɾio βaɲo orb'ita ɣert'uaɣokoak dit'uʂte; 'oreɣatik 'uste ða eɣ'uʂkisisteman kol'isioek plan'eta 'oɾiek sunts'itu eðo l'ekuʂ at'eɾa ʂit'uʂtela.
Eguzkisistemako orbitak ia zirkularrak dira.
eɣ'uʂkisistemako orb'itak 'ia ʂirk'ularak diɾ'a.
Beste sistema batzuetan eszentrikotasun orbitala handiagoa da.
b'este sist'ema βatʂ'uetan esʂ'entrikotasun orb'itala 'andiaɣoa ð'a.
Honen arrazoiak azaltzeko eredu ezberdinak badaude ere, zergatia oraindik ezezaguna da.
'onen ar'aʂoʝak aʂ'altʂeko eɾ'eðu eʂb'erdiɲak bað'awðe eɾ'e, ʂerɡ'atia oɾ'ajndik eʂ'eʂaɣuna ð'a.
Probabilitatea gertakari edo ekintza bat gertatzeko aukera neurtzen duen kontzeptu matematikoa da. zero eta bat arteko balio batekin neurtzen da, non, gertaera baten probabilitatea zero bada, gertaera hori inoiz ez dela gertatuko adierazten duen eta, aldiz, probabilitatea bat bada, gertaera hori ziur gertatuko dela esa...
proβ'aβilitatea ɣert'akaɾi eðo ek'intʂa β'at ɡert'atʂeko awk'eɾa n'ewrtʂen du'en kontʂ'eptu mat'ematikoa ð'a. ʂeɾ'o eta β'at art'eko βal'io βat'ekin n'ewrtʂen da, n'on, ɡert'aeɾa βat'em proβ'aβilitatea ʂeɾ'o βaða, ɡert'aeɾa oɾi iɲ'ojʂ eʂ t'ela ɣert'atuko að'ieɾaʂten du'en et'a, ald'iʂ, proβ'aβilitatea βat baða, ɡert'ae...
Eguneroko bizitzan, askotan erabiltzen dugu probabilitatea, hala nola euria egingo duen ikusteko, dadoarekin sei bat aterako dugun jakiteko edo loterian irabazteko aukerak zenbat diren kalkulatzeko.
eɣ'uneɾoko βiʂ'itʂan, ask'otan eɾ'aβiltʂen duɣ'u proβ'aβilitatea, 'ala n'ola 'ewɾia eɣ'inɡo ðu'en ik'usteko, dað'oaɾekin sej β'at at'eɾako ðuɣ'un ɟak'iteko eðo lot'eɾian iɾ'aβaʂteko awk'eɾak ʂemb'at diɾ'en kalk'ulatʂeko.
Probabilitatea lagungarria da eguneroko erabakiak hartzen laguntzeko, arriskuak neurtzeko eta etorkizunean zer gertatu daitekeen hobeto ulertzeko.
proβ'aβilitatea laɣ'unɡaria ð'a eɣ'uneɾoko eɾ'aβakiak 'artʂen laɣ'untʂeko, ar'iskuak newrtʂ'eko eta et'orkiʂunean ʂ'er ɡert'atu ðajt'ekeen 'oβeto ul'ertʂeko.
Hala ere, gertaera bat gertatzeko probabilitate handia izan arren, ezin dugu inoiz erabat ziurtatu gertatuko dela.
'ala eɾ'e, ɡert'aeɾa βat ɡert'atʂeko proβ'aβilitate 'andia iʂ'an ar'en, eʂ'in duɣ'u iɲ'ojʂ eɾ'aβat ʂi'urtatu ɣert'atuko ðel'a.
Adibidez, euria egiteko probabilitatea zero zortzi bada, nahiz eta batetik oso gertu egon, ez du zertan euririk egin.
að'iβiðeʂ, 'ewɾia eɣ'iteko proβ'aβilitatea ʂeɾ'o ʂortʂ'i βaða, n'aiʂ eta βat'etik os'o ɣert'u eɣ'on, eʂ t'u ʂert'an 'ewɾiɾik eɣ'in.
Laburbilduz, probabilitatea emaitza bat lortzea erraza edo zaila den adierazten duen zenbakia da, emaitza hori gertatuko den ziur ez gaudenean.
laβ'urbilduʂ, proβ'aβilitatea em'ajtʂa βat lortʂ'ea er'aʂa eðo ʂaʎ'a ð'en að'ieɾaʂten du'en ʂemb'akia ð'a, em'ajtʂa oɾi ɣert'atuko ðen ʂi'ur 'eʂ ɡawð'enean.
Aukera posibleen artean, formula beheko gidoia lau direnak, zenbaki bat aterako da.
awk'eɾa pos'iβleen art'ean, form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ðiɾ'enak, ʂemb'aki βat at'eɾako ða.
Hortaz, bost zenbakia ateratzeko probabilitate formula beheko gidoia bost da, eta bikoitia ateratzekoa formula beheko gidoia sei da.
ortaʂ, b'os ʂemb'akia at'eɾatʂeko proβ'aβilitate form'ula βe'eko ɣið'oʝa β'os d'a, eta βik'ojtia at'eɾatʂekoa form'ula βe'eko ɣið'oʝa s'ej ð'a.
Beraz, probableagoa da zenbaki bikoiti bat ateratzea, bost ateratzea baino.
beɾaʂ, proβ'aβleaɣoa ð'a ʂemb'aki βik'ojti βat at'eɾatʂea, b'ost at'eɾatʂea βaɲ'o.
Hasierahasieratik, probabilitatea matematikaren adartzat hartzeko zailtasun nagusia teoria zehatz bat egitea izan zen, matematikaforma gisa onartzeko modukoa.
'asieɾaasieɾatik, proβ'aβilitatea mat'ematikaɾen að'artʂat 'artʂeko ʂajlt'asun naɣ'usia te'oɾia ʂe'aʂ bat eɣ'itea iʂ'an ʂen, mat'ematikaforma ɣ'isa on'artʂeko moð'ukoa.
hogeigarren mende hasieran, AndrA i KolmogA rof matematikari errusiarrak probabilitate teoria modu axiomatikoan definitu zuen eta neurriaren teoriaren oinarriak ezarri zituen.
'oɣejɣarem mend'e 'asieɾan, andr'a 'i kolm'oɣa r'of mat'ematikaɾi er'usiarak proβ'aβilitate te'oɾia moð'u aʃ'iomatikoan def'initu ʂu'en eta n'ewriaɾen te'oɾiaɾen oɲ'ariak eʂ'ari ʂit'uen.
Laginespazioa izeneko multzo infinitu edo zenbakarri bat definituko da, formula beheko gidoia zazpi sinboloaren bidez adierazia, zeina emaitza posible guztien multzoarekin erlazionatzen den.
laɣ'iɲespaʂioa iʂ'eneko multʂ'o inf'initu eðo ʂemb'akari βat def'inituko ða, form'ula βe'eko ɣið'oʝa ʂ'aʂpi simb'oloaɾem bið'eʂ að'ieɾaʂia, ʂeɲ'a em'ajtʂa pos'iβle ɣuʂt'iem multʂ'oaɾekin erl'aʂionatʂen den.
Orduan, suposatzen da formula beheko gidoia zortzi elementu bakoitzarentzat formula beheko gidoia bederatzi probabilitate balio bat egokitzen dela, honako propietate hauek betetzen dituena.
orduan, sup'osatʂen da form'ula βe'eko ɣið'oʝa ʂortʂ'i el'ementu βak'ojtʂaɾentʂat form'ula βe'eko ɣið'oʝa βeð'eɾatʂi proβ'aβilitate βal'io βat eɣ'okitʂen del'a, 'onako prop'ietate awek bet'etʂen dit'uena.
Hau da, formula beheko gidoia bederatzi probabilitatefuntzioa zero eta bat artean dago formula beheko gidoia bat hiru guztietarako formula beheko gidoia zazpi laginespazioan ; eta formula beheko gidoia bederatzi guztien batura bat da.
'aw ð'a, form'ula βe'eko ɣið'oʝa βeð'eɾatʂi proβ'aβilitatefuntʂioa ʂeɾ'o eta β'at art'ean daɣ'o form'ula βe'eko ɣið'oʝa β'at 'iɾu ɣuʂt'ietaɾako form'ula βe'eko ɣið'oʝa ʂ'aʂpi laɣ'iɲespaʂioan; eta form'ula βe'eko ɣið'oʝa βeð'eɾatʂi ɣuʂt'iem bat'uɾa β'at d'a.
Gertaera bat formula beheko gidoia zazpi laginespazioaren edozein E azpimultzo gisa definitzen da.
ɡert'aeɾa βat form'ula βe'eko ɣið'oʝa ʂ'aʂpi laɣ'iɲespaʂioaɾen eð'oʂejn 'e aʂp'imultʂo ɣ'isa ðef'initʂen d'a.
Gertakariaren E probabilitatea honela definitzen da.
ɡert'akaɾiaɾen 'e proβ'aβilitatea 'onela ðef'initʂen d'a.
Orduan, laginespazio osoaren probabilitatea bat da, eta gertaera nuluaren probabilitatea zero da.
orduan, laɣ'iɲespaʂio os'oaɾem proβ'aβilitatea β'at d'a, eta ɣert'aeɾa nul'uaɾem proβ'aβilitatea ʂeɾ'o ð'a.
Baldintzapeko probabilitatea, probabilitate baldintzatua edo baldintzazko probabilitatea probabilitate teoriako kontzeptu garrantzitsuenetariko bat da. formula beheko gidoia hiru zero ikurraz adierazten da eta, formula beheko gidoia hiru bat gertatu dela jakinda, formula beheko gidoia hiru bi gertatzeko probabilitatea ...
bald'intʂapeko proβ'aβilitatea, proβ'aβilitate βald'intʂatua eðo βald'intʂaʂko proβ'aβilitatea proβ'aβilitate te'oɾiako kontʂ'eptu ɣar'antʂitsuenetaɾiko βat d'a. form'ula βe'eko ɣið'oʝa 'iɾu ʂeɾ'o ik'uraʂ að'ieɾaʂten da et'a, form'ula βe'eko ɣið'oʝa 'iɾu β'at ɡert'atu ðel'a ʝ'akinda, form'ula βe'eko ɣið'oʝa 'iɾu β'i ɣe...
Informazio partziala eskuragarri dugunean, gertaera baten probabilitatea kalkulatzea interesgarria da.
inf'ormaʂio partʂ'iala esk'uɾaɣari ðuɣ'unean, ɡert'aeɾa βat'em proβ'aβilitatea kalk'ulatʂea int'eɾesɡaria ð'a.
Baldintzapeko probabilitatea kalkulatzeko, erregelarik arruntenetako bat hau da.
bald'intʂapeko proβ'aβilitatea kalk'ulatʂeko, er'eɣelaɾik ar'untenetako βat 'aw ð'a.
Formula honek formula beheko gidoia hiru bi eta formula beheko gidoia hiru bat gertaeren arteko harremana aztertzen laguntzen digu, eta horrek estatistika, ikerketa zientifiko eta iragarpen matematikoetan funtsezko papera betetzen du. A.
form'ula 'onek form'ula βe'eko ɣið'oʝa 'iɾu β'i eta form'ula βe'eko ɣið'oʝa 'iɾu β'at ɡert'aeɾen art'eko 'aremana aʂt'ertʂen laɣ'untʂen diɣ'u, eta 'orek est'atistika, ik'erketa ʂi'entifiko eta iɾ'aɣarpem mat'ematikoetan funts'eʂko pap'eɾa βet'etʂen du. 'a.
Adibidez, demagun ehun pertsonako multzo batean hirurogei gizon eta berrogei emakume ditugula. Gainera, gizonezkoen artean, A berrogei beltzaranak eta hogei ilehoriak dira. Emakumezkoen artean, berriz, hogeita hamar beltzaranak eta hamar ilehoriak dira.
að'iβiðeʂ, dem'aɣun e'um perts'onako multʂ'o βat'ean 'iɾuɾoɣej ɣiʂ'on eta βer'oɣej em'akume ðit'uɣula. ɡaɲ'eɾa, ɡiʂ'oneʂkoen art'ean, 'a βer'oɣej β'eltʂaɾanak eta 'oɣej iʎ'eoɾiak diɾ'a. em'akumeʂkoen art'ean, ber'iʂ, 'oɣejta 'amar b'eltʂaɾanak eta 'amar iʎ'eoɾiak diɾ'a.
Orain, pertsona bat zoriz aukeratzen badugu, jakinda gizona dela, zein da ilehoria izateko probabilitatea? A Kasu honetan, probabilitatea zuzenean kalkula daiteke ; izan ere, gizona izanda, populazioa hirurogei pertsonatara murrizten da : A.
oɾ'ajn, perts'ona βat ʂoɾ'iʂ awk'eɾatʂem bað'uɣu, ɟ'akinda ɣiʂ'ona ðel'a, ʂ'ejn d'a iʎ'eoɾia iʂ'ateko proβ'aβilitatea? 'a kas'u 'onetan, proβ'aβilitatea ʂuʂ'enean kalk'ula ðajt'eke; iʂ'an eɾ'e, ɡiʂ'ona iʂ'anda, pop'ulaʂioa 'iɾuɾoɣej perts'onataɾa mur'iʂten da: 'a.
Alabaina, aurreko erregela orokorraz ere kalkula daiteke.
alaβaɲa, awr'eko er'eɣela oɾ'okoraʂ eɾ'e kalk'ula ðajt'eke.
Probabilitate banaketak zorizko aldagai motaren arabera sailka daitezke : zorizko aldagaia diskretua denean, probabilitate banaketa diskretuak ditugu ; eta, berriz, zorizko aldagaia jarraitua denean, probabilitate banaketa jarraitua da.
proβ'aβilitate βan'aketak ʂoɾ'iʂko ald'aɣaj mot'aɾen aɾ'aβeɾa sajlk'a ðajt'eʂke: ʂoɾ'iʂko ald'aɣaʝa ðiskr'etua ðen'ean, proβ'aβilitate βan'aketa ðiskr'etuak dit'uɣu; et'a, ber'iʂ, ʂoɾ'iʂko ald'aɣaʝa ʝar'ajtua ðen'ean, proβ'aβilitate βan'aketa ʝar'ajtua ð'a.
Probabilitate banaketa diskretu garrantzitsuenak honako hauek dira.
proβ'aβilitate βan'aketa ðiskr'etu ɣar'antʂitsuenak 'onako awek diɾ'a.
Bernoulliren banaketa zorizko aldagai baten probabilitate banaketa da, non aldagaiak bat balioa hartzen duen formula beheko gidoia lau bi probabilitatearekin eta zero balioa hartzen duen formula beheko gidoia lau hiru probabilitatearekin.
bern'owʎiɾem ban'aketa ʂoɾ'iʂko ald'aɣaj βat'em proβ'aβilitate βan'aketa ð'a, n'on ald'aɣaʝak bat bal'ioa 'artʂen du'en form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw β'i proβ'aβilitateaɾekin eta ʂeɾ'o βal'ioa 'artʂen du'en form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw 'iɾu proβ'aβilitateaɾekin.
Gainera, formula beheko gidoia lau sei idazten da formula beheko gidoia lau zazpi zorizko aldagaiak Bernoulliren banaketa jarraitzen duela adierazteko.
ɡaɲ'eɾa, form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw s'ej ið'aʂten da form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ʂ'aʂpi ʂoɾ'iʂko ald'aɣaʝak bern'owʎiɾem ban'aketa ʝar'ajtʂen du'ela að'ieɾaʂteko.
Banaketa binomiala probabilitate banaketa bat da BernoullirenA formula beheko gidoia lau zortziA saiakuntzakoA sekuentzia independente bateko arrakastakopuruaA zenbatzenA duena, A saiakuntzenA artean arrakasta gertatzeko probabilitatea formula beheko gidoia lau bi izanik. formula beheko gidoia bost zero idazten da form...
ban'aketa βiɲ'omiala proβ'aβilitate βan'aketa βat d'a βern'owʎiɾena form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ʂortʂ'ia saʝ'akuntʂakoa sek'uentʂia ind'ependente βat'eko ar'akastakopuɾuaa ʂemb'atʂena ðu'ena, 'a saʝ'akuntʂena art'ean ar'akasta ɣert'atʂeko proβ'aβilitatea form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw β'i iʂ'anik. form'ula βe'eko ɣið'oʝ...
Orduan, formula beheko gidoia lau zortzi errepikapenetan formula beheko gidoia bost bost aldiz arrakasta lortzeko probabilitatea ondorengo eran kalkulatzen da : A.
orduan, form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ʂortʂ'i er'epikapenetan form'ula βe'eko ɣið'oʝa β'os b'ost ald'iʂ ar'akasta lortʂ'eko proβ'aβilitatea ond'oɾenɡo eɾ'an kalk'ulatʂen da: 'a.
poisonen banaketak denboratarte edo espazio finko batean formula beheko gidoia bost bost gertaera gertatzeko probabilitatea adierazten du, tarte horretan gertatzen diren gertaeren batez bestekoa, landa, jakinik. formula beheko gidoia lau zazpi zorizko aldagaia poisonen banaketa jarraitzen duela adierazteko formula behe...
pojs'onem ban'aketak d'emboɾatarte eðo esp'aʂio fink'o βat'ean form'ula βe'eko ɣið'oʝa β'os b'os ɡert'aeɾa ɣert'atʂeko proβ'aβilitatea að'ieɾaʂten du, tart'e 'oretan ɡert'atʂen diɾ'en ɡert'aeɾem bat'eʂ b'estekoa, land'a, ɟ'akiɲik. form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ʂ'aʂpi ʂoɾ'iʂko ald'aɣaʝa pojs'onem ban'aketa ʝar'ajtʂen du'...
Banaketa uniformea baliagarria da formula beheko gidoia sei bat tartean probabilitate konstantea duen zorizkoA aldagai bat deskribatzeko. formula beheko gidoia lau zazpi zorizko aldagaiak banaketa uniformea jarraitzen duela adierazteko, formula beheko gidoia sei hiru idazten da. A.
ban'aketa un'iformea βal'iaɣaria ð'a form'ula βe'eko ɣið'oʝa sej β'at tart'eam proβ'aβilitate kost'antea ðu'en ʂoɾ'iʂkoa ald'aɣaj βat deskr'iβatʂeko. form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ʂ'aʂpi ʂoɾ'iʂko ald'aɣaʝak ban'aketa un'iformea ʝar'ajtʂen du'ela að'ieɾaʂteko, form'ula βe'eko ɣið'oʝa s'ej 'iɾu ið'aʂten da. 'a.
Banaketa normala definitzeko bi parametro erabiltzen dira : batezbestekoa eta desbideratze estandarra edo desbideratze tipikoa.
ban'aketa norm'ala ðef'initʂeko β'i paɾ'ametro eɾ'aβiltʂen diɾ'a: bat'eʂbestekoa eta ðesb'iðeɾatʂe est'andara eðo ðesb'iðeɾatʂe t'ipikoa.
Haren dentsitate funtzioa batezbestekoarekiko simetrikoa da, eta desbideratze estandarrak kurbaren irekiera maila adierazten digu.
'aɾen dents'itate funtʂ'ioa βat'eʂbestekoaɾekiko sim'etrikoa ð'a, eta ðesb'iðeɾatʂe est'andarak kurb'aɾen iɾ'ekieɾa m'aʎa að'ieɾaʂten diɣ'u.
Kurbaren itxuragatik, gausen kanpaia deitzen da. formula beheko gidoia lau zazpi zorizko aldagaiak banaketa normala jarraitzen duela adierazteko formula beheko gidoia sei zazpi idazten da eta bere dentsitate funtzioa hurrengoa da.
kurb'aɾen itʃ'uɾaɣatik, ɡaws'en kamp'aʝa ð'ejtʂen da. form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ʂ'aʂpi ʂoɾ'iʂko ald'aɣaʝak ban'aketa norm'ala ʝar'ajtʂen du'ela að'ieɾaʂteko form'ula βe'eko ɣið'oʝa s'ej ʂ'aʂpi ið'aʂten da eta βeɾ'e ðents'itate funtʂ'ioa 'urenɡoa ð'a.
Banaketa esponentziala prozesu bateko gertaeren arteko denbora edo espazioa modelizatzeko erabiltzen da, eta lotura zuzena du poisonen banaketa diskretuarekin, formula beheko gidoia sei bederatzi konstante bat izanik. formula beheko gidoia lau zazpi zorizko aldagaiak banaketa esponentziala jarraitzen duela adierazteko ...
ban'aketa esp'onentʂiala proʂ'esu βat'eko ɣert'aeɾen art'eko ð'emboɾa eðo esp'aʂioa moð'eliʂatʂeko eɾ'aβiltʂen da, eta lot'uɾa ʂuʂ'ena ð'u pojs'onem ban'aketa ðiskr'etuaɾekin, form'ula βe'eko ɣið'oʝa s'ej βeð'eɾatʂi kost'ante βat iʂ'anik. form'ula βe'eko ɣið'oʝa l'aw ʂ'aʂpi ʂoɾ'iʂko ald'aɣaʝak ban'aketa esp'onentʂiala ...
Aipatutako azken hiru banaketez gain, banaketa jarraitu gehiago existitzen dira : besteak beste, estudent te banaketa, khi karratu banaketa, gamma banaketa eta abar.
ajp'atutako aʂk'en 'iɾu β'anaketeʂ ɡ'ajn, ban'aketa ʝar'ajtu ɣ'eiaɣo eʃ'istitʂen diɾ'a: b'esteak b'este, est'uðent t'e βan'aketa, k'i kar'atu βan'aketa, ɡam'a βan'aketa eta aβ'ar.
Probabilitate teoria bizitzaren ia arlo guztietan erabiltzen da. Aplikazio batzuk honako hauek dira.
proβ'aβilitate te'oɾia βiʂ'itʂaɾen 'ia 'arlo ɣuʂt'ietan eɾ'aβiltʂen da. apl'ikaʂio β'atʂuk 'onako awek diɾ'a.
Gertaera horiek dadojoko bateko botaldi baten emaitza edo blacjaaen esku baten azken emaitza izan daitezke.
ɡert'aeɾa 'oɾiek dað'oʝoko βat'eko β'otaldi βat'en em'ajtʂa eðo βlakʝ'aaen esk'u βat'en aʂk'en em'ajtʂa iʂ'an dajt'eʂke.
Probabilitateak zatiki edo ehuneko gisa adierazten dira, eta gertaera jakin bat gerta daitekeen modu kopuruaren eta emaitza posibleen kopuruaren arteko erlazioa islatzen dute.
proβ'aβilitateak ʂ'atiki eðo e'uneko ɣ'isa að'ieɾaʂten diɾ'a, eta ɣert'aeɾa ʝ'akim bat ɡert'a ðajt'ekeem moð'u kop'uɾuaɾen eta em'ajtʂa pos'iβleen kop'uɾuaɾen art'eko erl'aʂioa isl'atʂen dut'e.
Ausazko jokoetako probabilitateak irabazteko aukerak kalkulatzeko erabiltzen dira, baita kasinoek irabaziak izateko aukerak kalkulatzeko.
aws'aʂko ʝok'oetako proβ'aβilitateak iɾ'aβaʂteko awk'eɾak kalk'ulatʂeko eɾ'aβiltʂen diɾ'a, bajta kas'iɲoek iɾ'aβaʂiak iʂ'ateko awk'eɾak kalk'ulatʂeko.
Adibidez, erruletajoko batean, bola zenbaki jakin batean erortzeko probabilitatea formula beheko gidoia zazpi hiru koa da.
að'iβiðeʂ, er'uletaʝoko βat'ean, bol'a ʂemb'aki ʝ'akim bat'ean eɾ'ortʂeko proβ'aβilitatea form'ula βe'eko ɣið'oʝa ʂ'aʂpi 'iɾu ko'a ð'a.
Horrek esan nahi du hogeita hamazortzi egoera posible daudela, eta jokalariak ekintza horietako bakar batean irabaziko duela.
'orek es'an na'i ð'u 'oɣejta 'amaʂortʂi eɣ'oeɾa pos'iβle ðawð'ela, eta ʝok'alaɾiak ek'intʂa oɾietako β'akar bat'ean iɾ'aβaʂiko ðu'ela.
Probabilitateak berebiziko garrantzia du finantzen esparruan, erabakiak hartzeko prozesuetan eta inbertsioestrategien eraketan eragiten baitu.
proβ'aβilitateak beɾ'eβiʂiko ɣar'antʂia ð'u fin'antʂen esp'aruan, eɾ'aβakiak 'artʂeko proʂ'esuetan eta imb'ertsioestrateɣien eɾ'aketan eɾ'aɣitem bajt'u.
Adituek diote akzio horrek igoera izateko probabilitatea formula beheko gidoia zazpi lau dela ; orduan, akzioak jaitsiera izateko probabilitatea formula beheko gidoia zazpi bost ekoa dela ondorioztatzen da.
að'ituek di'ote akʂ'io 'orek iɣ'oeɾa iʂ'ateko proβ'aβilitatea form'ula βe'eko ɣið'oʝa ʂ'aʂpi l'aw ðel'a; orduan, akʂ'ioak ɟajts'ieɾa iʂ'ateko proβ'aβilitatea form'ula βe'eko ɣið'oʝa ʂ'aʂpi β'ost ek'oa ðel'a ond'oɾioʂtatʂen da.