text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Horrela izatekotan, azpiegitura hori asmatu eta formalizatzeko gai bagina itzulpenaren arazoa konponduta legoke.
'orela iʂ'atekotan, aʂp'ieɣituɾa oɾi asm'atu eta form'aliʂatʂeko ɣ'aj βaɣ'iɲa itʂ'ulpenaɾen aɾ'aʂoa komp'onduta leɣ'oke.
Uste teoriko hori seguruenik itzultzaileentzat itzulpen sistema erabilgarrien garapena gehien kaltetu duen alderdia da eta duela gutxi arte ikertzaile gutxi batzuk ausartu dira kritikak egiten. melbi izan da hizkuntzen arteko unibertsaltasun kontzeptualaren hipotesia era argi batean zalantzan jarri zuen lehena.
'uste te'oɾiko oɾi seɣ'uɾuenik itʂ'ultʂaʎeentʂat itʂ'ulpen sist'ema eɾ'aβilɣarien ɡaɾ'apena ɣe'ien kalt'etu ðu'en ald'erdia ð'a eta ðu'ela ɣ'utʃi art'e 'ikertʂaʎe ɣ'utʃi β'atʂuk aws'artu ðiɾ'a kr'itikak eɣ'iten. melβ'i iʂ'an da 'iʂkuntʂen art'eko un'iβertsaltasun kontʂ'eptualaɾen 'ipotesia eɾ'a arɡ'i βat'ean ʂal'antʂan...
Itzultzaile profesionalek zalantzan jarri izan dute ideia horren baliagarritasuna Interneteko foro ezagunetan islatzen den legez.
itʂ'ultʂaʎe prof'esionalek ʂal'antʂan ɟar'i iʂ'an dut'e ið'eʝa 'orem bal'iaɣaritasuna int'erneteko foɾ'o eʂ'aɣunetan isl'atʂen den leɣ'eʂ.
Horrez gain, itzulpengintzaren esparruan semantikoa bezain garrantzitsuak diren parekotasun mailak deskribatzen dituzten azterketak berriak dira.
'oreʂ ɡ'ajn, itʂ'ulpenɡintʂaɾen esp'aruan sem'antikoa βeʂ'ajn ɡar'antʂitsuak diɾ'em paɾ'ekotasum maʎ'ak deskr'iβatʂen dit'uʂten aʂt'erketak ber'iak diɾ'a.
Nordek, itzulpen parekotasunaren azterketan egilerik nabarmenena den emakumeak, bi dimentsio gehiago proposatzen ditu, parekotasun estatistikoa eta parekotasun pragmatikoa.
nord'ek, itʂ'ulpem paɾ'ekotasunaɾen aʂt'erketan eɣ'iʎeɾik naβ'armenena ð'en em'akumeak, b'i ðim'entsio ɣ'eiaɣo prop'osatʂen dit'u, paɾ'ekotasun est'atistikoa eta paɾ'ekotasum praɣm'atikoa.
Bestalde, Hatim eta Masonek, itzulpena soilik linguistikoa baino, batez ere zentzu pragmatikodun kontutzat hartzearen garrantzia azpimarratzen dute eta parekotasun abstraktuagoa duen maila proposatzen dute sinbolo sozial eta kulturalen eremuan, hots, semiotikarenean.
bestalde, 'atim eta mas'onek, itʂ'ulpena sojl'ik linɡ'ujstikoa βaɲ'o, bat'eʂ eɾ'e ʂentʂ'u praɣm'atikoðun k'ontutʂat 'artʂeaɾen ɡar'antʂia aʂp'imaratʂen dut'e eta paɾ'ekotasun abstr'aktuaɣoa ðu'em m'aʎa prop'osatʂen dut'e simb'olo soʂ'ial eta kult'uɾalen eɾ'emuan, ots, sem'iotikaɾenean.
Itzulpen automatikoa lortzeko estrategiari begiratzea da sailkapen klasikoena.
itʂ'ulpen awt'omatikoa lortʂ'eko estr'ateɣiaɾi βeɣ'iɾatʂea ð'a sajlk'apen kl'asikoena.
Hiru multzo nagusi nabarmen daitezke : neuronasarretan oinarritutako metodoak, erregeletan oinarritutako metodoak eta corpusetan oinarritutakoak.
'iɾu multʂ'o naɣ'usi naβ'armen dajt'eʂke: newɾ'onasaretan oɲ'aritutako met'oðoak, er'eɣeletan oɲ'aritutako met'oðoak eta korp'usetan oɲ'aritutakoak.
Erregeletan oinarritutako IAren barruan itzulpen zuzena, transferentziazko edo interlingua bidezko metodoak aurki ditzakegu.
er'eɣeletan oɲ'aritutako 'iaɾem bar'uan itʂ'ulpen ʂuʂ'ena, transf'eɾentʂiaʂko eðo int'erlinɡua βið'eʂko met'oðoak awrk'i ðitʂ'akeɣu.
Geroxeago, eta arin, euskal munduko ikerkuntza komunitatea gai izan zen euskaratik eta euskararako itzultzaile neuronalak mundu mailako artearen egoeraren pare jartzeko.
ɡeɾ'oʃeaɣo, eta aɾ'in, ewsk'al mund'uko ik'erkuntʂa kom'unitatea ɣ'aj iʂ'an ʂen 'ewskaɾatik eta ewsk'aɾaɾako itʂ'ultʂaʎe newɾ'onalak mund'u maʎ'ako art'eaɾen eɣ'oeɾaɾem paɾ'e ʝartʂ'eko.
Ordurako Deepl itzultzaileak kalitatezko emaitzak ematen zituen hamar hizkuntzatan baina euskara ez zegoen horien artean.
'orduɾako ðe'epl itʂ'ultʂaʎeak kal'itateʂko em'ajtʂak em'aten ʂit'uen 'amar 'iʂkuntʂatam baɲa 'ewskaɾa e tʂ'eɣoen oɾien art'ean.
Beste urtebeteko epean, bi mila eta hamazortzian MODELA itzultzailea plazaratu zen, Interneten publiko orokorrerako euskarazko itzulpen neuronala eskaintzen zuen lehen zerbitzua.
b'este urt'eβeteko ep'ean, b'i miʎ'a eta 'amaʂortʂiam moð'ela itʂ'ultʂaʎea plaʂ'aɾatu ʂen, int'ernetem puβl'iko oɾ'okoreɾako 'ewskaɾaʂko itʂ'ulpen newɾ'onala esk'ajntʂen ʂu'en le'en ʂerb'itʂua.
Abiada bizian mugitzen zen arlo honetan, geroago gutxienez beste hiru itzultzaile neuronal gehiago plazaratu ziren.
aβ'iaða β'iʂiam muɣ'itʂen ʂen 'arlo 'onetan, ɡeɾ'oaɣo ɣutʃ'ieneʂ b'este 'iɾu itʂ'ultʂaʎe newɾ'onal ɣ'eiaɣo plaʂ'aɾatu ʂiɾ'en.
Horien arteko diferentzia nagusia itzultzaile bakoitzak erabiltzen duen corpusa da, baita itzultzeko zerbitzuan onartzen duten hitzkopuru maximoa ere.
oɾien art'eko ðif'eɾentʂia naɣ'usia itʂ'ultʂaʎe βak'ojtʂak eɾ'aβiltʂen du'en korp'usa ð'a, bajta itʂ'ultʂeko ʂerb'itʂuan on'artʂen dut'en 'itʂkopuɾu maʃ'imoa eɾ'e.
Euskarara edo euskaratik itzulpenak egiten dituzten itzultzaile automatikoak gero eta gehiago dira, horra zerrenda bat.
ewsk'aɾaɾa eðo 'ewskaɾatik itʂ'ulpenak eɣ'iten dit'uʂten itʂ'ultʂaʎe awt'omatikoak ɡeɾ'o eta ɣ'eiaɣo ðiɾ'a, 'ora ʂer'enda βat.
Euskara ez den beste hizkuntzetarako itzulpenak egiten dituzten itzultzaile automatikoak ere gero eta gehiago dira, horra zerrenda bat.
'ewskaɾa eʂ t'em b'este 'iʂkuntʂetaɾako itʂ'ulpenak eɣ'iten dit'uʂten itʂ'ultʂaʎe awt'omatikoak eɾ'e ɣeɾ'o eta ɣ'eiaɣo ðiɾ'a, 'ora ʂer'enda βat.
e be eme te sistema batek, sarrerako testua adibideen datubasearekin parekatzen du eta adibide egokiak erauzten ditu.
'e β'e em'e t'e sist'ema βat'ek, sar'eɾako test'ua að'iβiðeen dat'uβaseaɾekim paɾ'ekatʂen du eta að'iβiðe eɣ'okiak eɾ'awʂten dit'u.
Bukaerako itzulpena adibide hauen arteko konbinaziotik etorriko da.
buk'aeɾako itʂ'ulpena að'iβiðe 'awen art'eko komb'iɲaʂiotik et'oriko ða.
Parekatzea esaldi mailakoa edo sakonagoa izan daiteke, esaldiaren zati txikiagotara helduz.
paɾ'ekatʂea es'aldi maʎ'akoa eðo sak'onaɣoa iʂ'an dajt'eke, es'aldiaɾen ʂ'ati tʃik'iaɣotaɾa elduʂ.
Parekatzeko datubasea ezin da nahi bezain beste handitu, bere tamainak baduelako muga bat, adibideen artean gatazkak sortzen direnean, hain zuzen.
paɾ'ekatʂeko ðat'uβasea eʂ'in da na'i βeʂ'ajm b'este 'anditu, beɾ'e tam'aɲak bað'uelako m'uɣa βat, að'iβiðeen art'ean ɡat'aʂkak s'ortʂen diɾ'enean, 'ajn ʂuʂ'en.
Behin datubasetik itzulpenak eskuratuta, hizkuntzen arteko parekatzea eta testuzatien arteko konbinazioa egin behar da eta ez da lan samurra.
be'in dat'uβasetik itʂ'ulpenak esk'uɾatuta, 'iʂkuntʂen art'eko paɾ'ekatʂea eta test'uʂatien art'eko komb'iɲaʂioa eɣ'im be'ar d'a eta eʂ t'a l'an sam'ura.
Hizkuntzen arteko parekatzean, itzulpenetako zatiak jatorrizko testuaren zein zatiri dagokion ebatzi behar da eta horretarako hiztegi elebidunak eta analizatzaile morfologikoak erabil daitezke.
'iʂkuntʂen art'eko paɾ'ekatʂean, itʂ'ulpenetako ʂ'atiak ɟat'oriʂko test'uaɾen ʂ'ejn ʂ'atiɾi ðaɣ'okion eβ'atʂi βe'ar d'a eta 'oretaɾako 'iʂteɣi el'eβiðunak eta an'aliʂatʂaʎe morf'oloɣikoak eɾ'aβil dajt'eʂke.
Zati hauek, segidan, konbinatu egingo dira azken itzulpena emateko.
ʂ'ati awek, seɣ'iðan, komb'iɲatu eɣ'inɡo ðiɾ'a aʂk'en itʂ'ulpena em'ateko.
Estatistika deskribatzailea datu multzoak bildu, sailkatu, irudikatu eta berauen ezaugarri garrantzitsuenak azaleratzea, emaitzak gehiegi sakondu edo zorroztu gabe, arduratzen den estatistikaren adarra da.
est'atistika ðeskr'iβatʂaʎea ðat'u multʂ'oak b'ildu, sajlk'atu, iɾ'uðikatu eta βeɾ'awen eʂ'awɣari ɣar'antʂitsuenak aʂ'aleɾatʂea, em'ajtʂak ɡe'ieɣi sak'ondu eðo ʂor'oʂtu ɣaβ'e, ard'uɾatʂen den est'atistikaɾen að'ara ð'a.
Bere xedea beraz datuen laburpen edo sintesia egitea dela esan daiteke.
beɾ'e ʃeð'ea βeɾaʂ dat'uen laβ'urpen eðo s'intesia eɣ'itea ðel'a es'an dajt'eke.
Estatistika erraza dela ere esan ohi da, erabiltzen dituen jardunbide sinpleak direla eta, datu multzoen ezaugarriak era ulergarri eta sinplean ematea baita bere helburua.
est'atistika er'aʂa ðel'a eɾ'e es'an o'i ð'a, eɾ'aβiltʂen dit'uen ɟard'umbiðe simpl'eak diɾ'ela et'a, dat'u multʂ'oen eʂ'awɣariak eɾ'a ul'erɡari eta simpl'ean em'atea βajta βeɾ'e 'elβuɾua.
Datu diagrama oso tresna egokia da gainera datuak publikora zabaltzeko.
dat'u ði'aɣrama os'o tresn'a eɣ'okia ð'a ɣaɲ'eɾa ðat'uak puβl'ikoɾa ʂaβ'altʂeko.
Datu multzoak aztertzeko modu bat, beraien ezaugarriak adierazten dituzten neurri edo estatistiko deskribatzaileak ematea da.
dat'u multʂ'oak aʂt'ertʂeko moð'u βat, b'eɾaʝen eʂ'awɣariak að'ieɾaʂten dit'uʂten n'ewri eðo est'atistiko ðeskr'iβatʂaʎeak em'atea ð'a.
Ezaugarri estatistikoak aldagai bakar bati buruzkoak izan daitezke. Aldagai bakarreko estatistiko hauek neurtu nahi duten ezaugarriaren arabera sailka daitezke.
eʂ'awɣari est'atistikoak ald'aɣaj β'akar bat'i βuɾ'uʂkoak iʂ'an dajt'eʂke. ald'aɣaj β'akareko est'atistiko awek newrt'u na'i ðut'en eʂ'awɣariaɾen aɾ'aβeɾa sajlk'a ðajt'eʂke.
Estatistiko deskribatzaileak aldagai biren arteko erlazioa esploratzeko ere erabil daitezke, korrelazio koefiziente lineala, esaterako.
est'atistiko ðeskr'iβatʂaʎeak ald'aɣaj βiɾ'en art'eko erl'aʂioa espl'oɾatʂeko eɾ'e eɾ'aβil dajt'eʂke, kor'elaʂio ko'efiʂiente liɲ'eala, es'ateɾako.
Horretarako, tresna matematiko eta probabilistiko konplexuagoen bitartez, inferentzia estatistikoa erabili behar da.
'oretaɾako, tresn'a mat'ematiko eta proβ'aβilistiko kompl'eʃuaɣoem bit'arteʂ, inf'eɾentʂia est'atistikoa eɾ'aβili βe'ar d'a.
Bi estatistika adar hauek ez dira kontrajarriak : estatistika deskribatzailea errealitaterako hurbilketa izan daiteke, inferentzia estatistikoarekin zehaztu egingo duguna.
b'i est'atistika að'ar awek eʂ t'iɾa kontr'axariak: est'atistika ðeskr'iβatʂaʎea er'ealitateɾako 'urbilketa iʂ'an dajt'eke, inf'eɾentʂia est'atistikoaɾekin ʂe'aʂtu eɣ'inɡo ðuɣ'una.
Hiriburua Donostia du, han daude Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta Gipuzkoako Batzar Nagusien egoitzak.
'iɾiβuɾua ðon'ostia ð'u, 'an dawð'e ɣip'uʂkoako f'oɾu ald'undiaɾen eta ɣip'uʂkoako β'atʂar naɣ'usien eɣ'ojtʂak.
Gipuzkoak iparraldean Bizkaiko golkoa du mugakide ; mendebaldean, Bizkaia ; hegoaldean, Araba eta Nafarroa Garaia ; eta ekialdean, Nafarroa Garaia eta Lapurdi.
ɡip'uʂkoak ip'araldeam biʂk'ajko ɣolk'oa ð'u m'uɣakiðe; mend'eβaldean, biʂk'aʝa; 'eɣoaldean, aɾ'aβa eta naf'aroa ɣaɾ'aʝa; eta ek'ialdean, naf'aroa ɣaɾ'aʝa eta lap'urdi.
Lehorreko mugakide guztiak Euskal Herriko beste herrialde batzuk dituen Euskal Herriko herrialde bakarra da.
le'oreko m'uɣakiðe ɣuʂt'iak ewsk'al 'eriko β'este 'erialde β'atʂuk dit'uen ewsk'al 'eriko 'erialde β'akara ð'a.
Hedadurari dagokionez Espainiako probintziarik txikiena da, mila bederatziehun eta laurogei ka eme a ber birekin.
'eðaðuɾaɾi ðaɣ'okioneʂ esp'aɲiako proβ'intʂiaɾik tʃik'iena ð'a, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣej k'a em'e 'a β'er biɾ'ekin.
Gipuzkoan, Euskal Herriko gainerako herrialdeekin alderatuta, ibaiek ibilbide laburra eta arro hidrologiko txikia dute, iturburuak sortzen diren mendiak itsasotik hurbil baitaude. Emari handiko eta iraunkorrekoak dira, euri asko eta sarria egiten baitu.
ɡip'uʂkoan, ewsk'al 'eriko ɣaɲ'eɾako 'erialdeekin ald'eɾatuta, iβ'aʝek iβ'ilβiðe laβ'ura eta ar'o 'iðroloɣiko tʃik'ia ðut'e, it'urbuɾuak s'ortʂen diɾ'em mend'iak its'asotik 'urbil βajt'awðe. em'aɾi 'andiko eta iɾ'awnkorekoak diɾ'a, 'ewɾi 'asko eta sar'ia eɣ'item bajt'u.
Ekialdetik mendebalderantz, lehen ibaia Bidasoa da, iturburua Nafarroan duena zazpiehun eta hamar ko garaieran. Gipuzkoan Endarlatsan sartu eta bederatzi a ka eme egiten ditu Lapurdirekin mugan. Ibaian gora ibar estua da, itsasoratze aldean zabalduz eta Hendaia, Hondarribia eta Irun kokatzen diren eremu laua sortuz. It...
ek'ialdetik mend'eβaldeɾantʂ, le'en iβ'aʝa βið'asoa ð'a, it'urbuɾua naf'aroan du'ena ʂ'aʂpieun eta 'amar k'o ɣaɾ'aʝeɾan. ɡip'uʂkoan end'arlatsan sart'u eta βeð'eɾatʂi 'a k'a em'e eɣ'iten dit'u lap'urdiɾekim m'uɣan. iβ'aʝan ɡoɾ'a iβ'ar est'ua ð'a, its'asoɾatʂe ald'ean ʂaβ'alduʂ eta 'endaʝa, 'ondariβia eta iɾ'un kok'atʂe...
Oiartzun ibaia bat bost a ka eme luze den ibai laburra da, Aiako Harrian jaio, Errenteria igaro eta Pasaiako badian isurtzen dena.
oʝ'artʂun iβ'aʝa βat b'ost 'a k'a em'e luʂ'e ð'en iβ'aj laβ'ura ð'a, aʝ'ako 'arian ɟaʝ'o, er'enteɾia iɣ'aɾo eta pas'aʝako βað'ian is'urtʂen den'a.
Malda handiko ibaia da eta, horregatik, hondar kopuru handia garraiatzen du eta badiara eramaten.
mald'a 'andiko iβ'aʝa ð'a et'a, 'oreɣatik, 'ondar kop'uɾu 'andia ɣar'aʝatʂen d'u eta βað'iaɾa eɾ'amaten.
Urumea ibaiak Leitzan du iturburua zazpiehun eta hamar ko garaieran eta bost hiru a ka eme luze da.
uɾ'umea iβ'aʝak lejtʂ'an d'u it'urbuɾua ʂ'aʂpieun eta 'amar k'o ɣaɾ'aʝeɾan eta β'os 'iɾu 'a k'a em'e luʂ'e ð'a.
Hernanin AA plus minus arbe ibaiaren urak jaso eta Donostian itsasoratzen da, Urgull eta Ulia mendien artean, Gros auzoko hondar eremuak sortuz.
'ernanin a'a pl'us min'us arb'e iβ'aʝaɾen uɾ'ak ɟ'aso eta ðon'ostian its'asoɾatʂen d'a, urɡ'uʎ eta ul'ia mend'ien art'ean, ɡr'os awʂ'oko 'ondar eɾ'emuak sort'uʂ.
Oria ibaia Gipuzkoako luzeena da, bai eta Gipuzkoan arro hidrologiko handiena duen ibaia ere. Lizarratetik hurbil du iturburua, Aizkorri mendilerroan, itsas mailatik seiehun eta hirurogei metro gorago. Hainbat ibaiadar ditu : Leitzaran, Berastegi, Amezketa, Araxes, Amundarain, Agauntza eta Urtsuaran. Orion itsasoratu a...
oɾ'ia iβ'aʝa ɣip'uʂkoako luʂ'eena ð'a, b'aj eta ɣip'uʂkoan ar'o 'iðroloɣiko 'andiena ðu'en iβ'aʝa eɾ'e. liʂ'aratetik 'urbil d'u it'urbuɾua, ajʂk'ori mend'iʎeroan, its'as m'aʎatik seʝ'eun eta 'iɾuɾoɣej m'etro ɣoɾ'aɣo. ajmbat iβ'aʝaðar dit'u: lejtʂ'aɾan, beɾ'asteɣi, am'eʂketa, aɾ'aʃes, am'undaɾajn, aɣ'awntʂa eta urts'uaɾ...
Urrestilla eta Errezil ibaiadarrak ditu eta honako herri hauek zeharkatzen ditu Zumaian itsasoratu baino lehen : Zumarraga, Urretxu, Azkoitia, Azpeitia eta Zestoa.
ur'estiʎa eta er'eʂil iβ'aʝaðarak dit'u eta 'onako 'eri awek ʂe'arkatʂen dit'u ʂum'aʝan its'asoɾatu βaɲo le'en: ʂum'araɣa, ur'etʃu, aʂk'ojtia, aʂp'ejtia eta ʂest'oa.
Deba ibaiak zortziehun eta hogeita bost ko garaieran du iturburua, Leintz Gatzagako Elgeako mendilerroan. bost zortzi a ka eme luze da eta ibaiadar ditu Ego, Aramaio eta Arantzazu ibaiak.
deβ'a iβ'aʝak ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta β'os k'o ɣaɾ'aʝeɾan d'u it'urbuɾua, l'ejnʂ ɡatʂ'aɣako elɣ'eako mend'iʎeroan. b'os ʂortʂ'i 'a k'a em'e luʂ'e ð'a eta iβ'aʝaðar dit'u eɣ'o, aɾ'amaʝo eta aɾ'antʂaʂu iβ'aʝak.
Izen bereko herrian itsasoratzen da, Deban, eta herri hauek zeharkatzen ditu : Leintz Gatzaga, Eskoriatza, Aretxabaleta, Arrasate, Bergara, Soraluze, Elgoibar eta Mendaro.
iʂ'em beɾ'eko 'erian its'asoɾatʂen d'a, deβ'an, eta 'eri awek ʂe'arkatʂen dit'u: l'ejnʂ ɡatʂ'aɣa, esk'oɾiatʂa, aɾ'etʃaβaleta, ar'asate, berɡ'aɾa, soɾ'aluʂe, elɣ'ojβar eta mend'aɾo.
Gipuzkoa aritz lurraldea izan da bost zero zero a sei zero zero metro bitartean eta pago lurraldea aipaturiko metroetatik gora.
ɡip'uʂkoa aɾ'iʂ lur'aldea iʂ'an da β'os ʂeɾ'o ʂeɾ'o 'a s'ej ʂeɾ'o ʂeɾ'o m'etro βitartean eta paɣ'o lur'aldea ajp'atuɾiko m'etroetatik ɡoɾ'a.
Gizonaren eskuak, halere, errotik aldatu du ikuspegia eta hogeigarren mendearen hasieratik pinudiak dira nagusi Gipuzkoako mendi eta basoetan.
ɡiʂ'onaɾen esk'uak, aleɾe, er'otik ald'atu ðu ik'uspeɣia eta 'oɣejɣarem mend'eaɾen 'asieɾatik piɲ'uðiak diɾ'a naɣ'usi ɣip'uʂkoako mend'i eta β'asoetan.
Basoari dagokion eremua herrialde osoko ehuneko A bost bederatzi, bost da.
b'asoaɾi ðaɣ'okion eɾ'emua 'erialde os'oko e'uneko 'a β'os beð'eɾatʂi, b'os d'a.
Aipagarriak dira, halaber, pagadiek eta hariztiek hartzen dituzten sailak.
ajp'aɣariak diɾ'a, alaβer, paɣ'aðiek eta 'aɾiʂtiek 'artʂen dit'uʂten saʎ'ak.
Lurraldeko hegoaldean kokatuta daude hurrengo mendilerroak, Arabarekin mugan, mendebaldetik ekialdera : Elgea, AloA plus minusa eta Aizkorri.
lur'aldeko 'eɣoaldean kok'atuta ðawð'e 'urenɡo mend'iʎeroak, aɾ'aβaɾekim m'uɣan, mend'eβaldetik ek'ialdeɾa: elɣ'ea, al'oa pl'us min'usa eta ajʂk'ori.
Zaraia, hegomendebaldean kokatuta dago Elgearen atzealdean, apur bat barrualderantz eta AloA plus minus atik hurbil.
ʂaɾ'aʝa, 'eɣomendeβaldean kok'atuta ðaɣ'o elɣ'eaɾen 'atʂealdean, ap'ur b'at bar'ualdeɾantʂ eta al'oa pl'us min'us at'ik 'urbil.
Gipuzkoako hegoekialdean bestela, Nafarroako mugan, Aralar mendigune ezaguna dugu, Ganboa eta Txindoki tontorrekin.
ɡip'uʂkoako 'eɣoekialdeam bestela, naf'aroako m'uɣan, aɾ'alar mend'iɣune eʂ'aɣuna ðuɣ'u, ɡamb'oa eta tʃind'oki tont'orekin.
Aralarretik erdialderantz Murumendiko mendilerroa dago, Goierrin, izena ematen dion Murumendi tontorrarekin besteak beste.
aɾ'alaretik erd'ialdeɾanʂ muɾ'umendiko mend'iʎeroa ðaɣ'o, ɡoʝ'erin, iʂ'ena em'aten di'om muɾ'umendi tont'oraɾekim b'esteak b'este.
Paleolitokoak dira aurkitu diren kultura aztarna zaharrenak, eta Madeleine garaikoak dira orain arte aurkitu diren giza hondakin zaharrenak. Garai bereko aztarna eta monumentu ugari aurkitu da Lezetxikiko, Ermitiako, Aitzbitarteko, Errailako, Ekaingo eta Altxerriko leizeetan. Ezagutzen den gizahobiratzerik zaharrena Ja...
pal'eolitokoak diɾ'a awrk'itu ðiɾ'en kult'uɾa aʂt'arna ʂa'arenak, eta mað'eleɲe ɣaɾ'ajkoak diɾ'a oɾ'ajn art'e awrk'itu ðiɾ'en ɡiʂ'a 'ondakin ʂa'arenak. ɡaɾ'aj βeɾ'eko aʂt'arna eta mon'umentu uɣ'aɾi awrk'itu ða leʂ'etʃikiko, erm'itiako, ajtʂb'itarteko, er'aʎako, ek'ajnɡo eta altʃ'eriko lejʂ'eetan. eʂ'aɣutʂen den ɡiʂ'aoβ...
Asko dira Gipuzkoan Neolito eta Eneolitoko monumentuak.
'asko ðiɾ'a ɣip'uʂkoan ne'olito eta en'eolitoko mon'umentuak.
Garai hartakoak dira harrespilak, ugari Gipuzkoaren eta Nafarroaren arteko mugan, eta Intxurren eta Axtrokin aurkitu diren gotorleku harresidunak.
ɡaɾ'aj 'artakoak diɾ'a 'arespiʎak, uɣ'aɾi ɣip'uʂkoaɾen eta naf'aroaɾen art'eko m'uɣan, eta intʃ'uren eta aʃtr'okin awrk'itu ðiɾ'en ɡot'orleku 'aresiðunak.
I mendetik aurrera eman zituzten Erromatar Inperioko historiagile latinoek eta grekoek Gipuzkoako lurraldeko biztanleei eta herriei buruzko lehen xehetasunak.
'i mend'etik 'awreɾa em'an ʂit'uʂten er'omatar imp'eɾioko 'istoɾiaɣiʎe lat'iɲoek eta ɣrek'oek ɡip'uʂkoako lur'aldeko βiʂt'anleej eta 'eriej βuɾ'uʂko le'en ʃe'etasunak.
Iturri horien arabera, hiru euskal leinu ziren gaur egungo Gipuzkoan : karistiarrak, Deba ibaiaren ezkerraldean ; baskoiak, Oiartzun ibaiaren eskuinaldean, eta barduliarrak, bi ibai horien arteko lurretan.
it'uri oɾien aɾ'aβeɾa, 'iɾu ewsk'al leɲ'u ʂiɾ'en ɡ'awr eɣ'unɡo ɣip'uʂkoan: kaɾ'istiarak, deβ'a iβ'aʝaɾen eʂk'eraldean; bask'oʝak, oʝ'artʂun iβ'aʝaɾen esk'ujɲaldean, eta βard'uliarak, b'i iβ'aj oɾien art'eko lur'etan.
Historiaren argitan, Nafarroarekiko joera berezia izan dute Urumea ibaiaren eskuinaldeko herriek eta, lurraldeko mendebalean, Gipuzkoako lurraldetik kanpoko izaera bereziari eutsi dio luzaroan OA plus minus atiko bailarak, esate baterako.
'istoɾiaɾen arɡ'itan, naf'aroaɾekiko ʝo'eɾa βeɾ'eʂia iʂ'an dut'e uɾ'umea iβ'aʝaɾen esk'ujɲaldeko 'eriek et'a, lur'aldeko mend'eβalean, ɡip'uʂkoako lur'aldetik kamp'oko iʂ'aeɾa βeɾ'eʂiaɾi 'ewtsi ði'o luʂ'aɾoan o'a pl'us min'us at'iko βaʎ'aɾak, es'ate βat'eɾako.
Nolanahi ere, argi dago Erromatar Inperioak ez zuela halako eraginik izan Gipuzkoan.
nol'anai eɾ'e, arɡ'i ðaɣ'o er'omatar imp'eɾioak 'eʂ ʂu'ela 'alako eɾ'aɣiɲik iʂ'an ɡip'uʂkoan.
Lau hiri kokatu zituzten historiagile erromatarrek gaur egungo Gipuzkoako kostaldean : Tritium Tuboricum, Menosca, Morogi eta oiason. Aztarna ugari utzi zituzten erromatarrek Irunen, Oiartzunen eta Hondarribian, hau da, Gipuzkoako eskualde baskoian. Herri txikia bazen ere, Irungo hiria eta portua izan zen eremu hartako...
l'aw 'iɾi kok'atu ʂit'uʂten 'istoɾiaɣiʎe er'omatarek ɡ'awr eɣ'unɡo ɣip'uʂkoako kost'aldean: trit'ium tuβ'oɾikum, men'oska, moɾ'oɣi eta oʝ'ason. aʂt'arna uɣ'aɾi 'utʂi ʂit'uʂten er'omatarek iɾ'unen, oʝ'artʂunen eta 'ondariβian, 'aw ð'a, ɡip'uʂkoako esk'ualde βask'oʝan. 'eri tʃik'ia βaʂ'en eɾ'e, iɾ'unɡo 'iɾia eta port'ua ...
Irun izena, Nafarroako IruA plus minusea, Irunberri, eta Arabako IruA plus minusa erromatarren garaiko hirien izenei lotzen zaie, eta gauza bera adierazten dute : AhiriaA '.
iɾ'un iʂ'ena, naf'aroako iɾ'ua pl'us min'usea, iɾ'umberi, eta aɾ'aβako iɾ'ua pl'us min'usa er'omataren ɡaɾ'ajko 'iɾien iʂ'enej l'otʂen ʂaʝ'e, eta ɣ'awʂa β'eɾa að'ieɾaʂten dut'e: a'iɾiaa'.
Bestalde, oso urriak dira gainerako eskualdeetan aurkitu diren hondakin erromatarrak.
bestalde, os'o ur'iak diɾ'a ɣaɲ'eɾako esk'ualdeetan awrk'itu ðiɾ'en 'ondakin er'omatarak.
Gipuzkoako lurraldea, beraz, erromatartzetik kanpo geratu zen eta ube mendetik aurrera, Erromatar Inperioa desegin ondoren, guztiz ezabatu ziren Gipuzkoako iparekialdeko aztarna erromatarrak.
ɡip'uʂkoako lur'aldea, beɾaʂ, er'omatartʂetik k'ampo ɣeɾ'atu ʂen eta uβ'e mend'etik 'awreɾa, er'omatar imp'eɾioa ðes'eɣin ond'oɾen, ɡuʂt'iʂ eʂ'aβatu ʂiɾ'en ɡip'uʂkoako ip'aɾekialdeko aʂt'arna er'omatarak.
Horrez gainera, ube mende bukaeratik aurrera, baskoi deitura ematen hasi zitzaien mendebaleko leinu euskaldun guztiei eta Gipuzkoako jendeak, gainerako euskaldunekin batera, parte hartu zuen godoen eta frankoen aurkako guduetan.
'oreʂ ɡaɲ'eɾa, uβ'e mend'e βuk'aeɾatik 'awreɾa, bask'oj ðejt'uɾa em'aten 'asi ʂitʂ'aʝem mend'eβaleko leɲ'u ewsk'aldun ɡuʂt'iej eta ɣip'uʂkoako ʝ'endeak, ɡaɲ'eɾako ewsk'aldunekim bat'eɾa, p'arte 'artu ʂu'en ɡoð'oen eta frank'oen awrk'ako ɣuð'uetan.
Ziurtatzerik ez dagoen arren, badirudi lehenengo urteetatik lotu zirela Gipuzkoako lurrak IruA plus minuseko erresumari, eta lotura horiek estuagoak izan zirela normandiarren erasoak bukatu zirenetik.
ʂi'urtatʂeɾik eʂ t'aɣoen ar'en, bað'iɾuði le'enenɡo 'urteetatik lot'u ʂiɾ'ela ɣip'uʂkoako lur'ak iɾ'ua pl'us min'useko er'esumaɾi, eta lot'uɾa 'oɾiek est'uaɣoak iʂ'an ʂiɾ'ela norm'andiaren eɾ'asoak buk'atu ʂiɾ'enetik.
Antso i uvea Gartzeitz hil ondoren, Alfontso uve ia Gaztelako erregeak Burebako eta Errioxako lurraldeak bereganatu zituen, Bizkaiko jaunak lagunduta. Arabako eta Gipuzkoako parte handienaz jabetu zen Bizkaiko jauna, Gaztelako erregearen izenean.
ants'o 'i uβ'ea ɣartʂ'ejtʂ 'il ond'oɾen, alf'ontso uβ'e 'ia ɣaʂt'elako er'eɣeak buɾ'eβako eta er'ioʃako lur'aldeak beɾ'eɣanatu ʂit'uen, biʂk'ajko ʝawn'ak laɣ'unduta. aɾ'aβako eta ɣip'uʂkoako p'arte 'andienaʂ ɟaβ'etu ʂem biʂk'ajko ʝawn'a, ɡaʂt'elako er'eɣeaɾen iʂ'enean.
Aragoi eta Nafarroako Alfontso Iaren garaian lotu zitzaion berriro Gipuzkoa IruA plus minuseko koroari eta Gartzia ba Ramiritzek osatu zuen erresuma.
aɾ'aɣoj eta naf'aroako alf'ontso 'iaɾen ɡaɾ'aʝan lot'u ʂitʂ'aʝom ber'iɾo ɣip'uʂkoa iɾ'ua pl'us min'useko koɾ'oaɾi eta ɣartʂ'ia βa ram'iɾitʂek os'atu ʂu'en er'esuma.
Garai hartan, Baionako apezpikutegiaren barnean zeuden Gipuzkoako iparekialdeko eliza guztiak eta IruA plus minuseko apezpikutegian gainerako eskualdeetako guztiak.
ɡaɾ'aj 'artan, baʝ'onako ap'eʂpikuteɣiaɾem barn'ean ʂewð'en ɡip'uʂkoako ip'aɾekialdeko el'iʂa ɣuʂt'iak eta iɾ'ua pl'us min'useko ap'eʂpikuteɣian ɡaɲ'eɾako esk'ualdeetako ɣuʂt'iak.
Eginahal guztiengatik ere, ezin gorde izan zituen Antso Jakitunak Bizkaiko eta Arabako lurraldeak, eta Alfontso uve i i ia Gaztelako erregea hasi zen Gipuzkoaz jabetu nahian. mila ehun eta laurogeita hamalaugarren urtean Antso Azkarrak hartu zuen Antso Jakitunaren lekua, eta Nafarroako eta Gaztelako koroen arteko liska...
eɣ'iɲaal ɣuʂt'ienɡatik eɾ'e, eʂ'in ɡord'e iʂ'an ʂit'uen ants'o ʝak'itunak biʂk'ajko eta aɾ'aβako lur'aldeak, eta alf'ontso uβ'e 'i 'i 'ia ɣaʂt'elako er'eɣea asi ʂen ɡip'uʂkoaʂ ɟaβ'etu na'ian. miʎ'a e'un eta lawɾ'oɣejta 'amalawɣaren urt'ean ants'o aʂk'arak 'artu ʂu'en ants'o ʝak'itunaɾen l'ekua, eta naf'aroako eta ɣaʂt'...
mila ehun eta laurogeita hemeretzigarren urtean, Alfontso uve i i ia Gaztelako erregea indarrez sartu zen Araban eta Gipuzkoan, berak zioenez Akitanian zeuzkan eskubideak zaintzeko aitzakiaz, Gipuzkoako itsasaldea bere egiteko asmoz, eta Nafarroako erresuma ahuldu nahian.
miʎ'a e'un eta lawɾ'oɣejta 'emeɾetʂiɣaren urt'ean, alf'ontso uβ'e 'i 'i 'ia ɣaʂt'elako er'eɣea ind'areʂ sart'u ʂen aɾ'aβan eta ɣip'uʂkoan, beɾ'ak ʂi'oeneʂ ak'itanian ʂewʂk'an esk'uβiðeak ʂajntʂ'eko ajtʂ'akiaʂ, ɡip'uʂkoako its'asaldea βeɾ'e eɣ'iteko asm'oʂ, eta naf'aroako er'esuma a'uldu na'ian.
Akitanian huts egin zuen Baionan sartuagatik, baina bere mendeko hartu zituen Gipuzkoako lurrak eta Gasteizko hiria.
ak'itanian 'uts eɣ'in ʂu'em baʝ'onan sart'uaɣatik, baɲa βeɾ'e mend'eko 'artu ʂit'uen ɡip'uʂkoako lur'ak eta ɣast'ejʂko 'iɾia.
Testamentuan berariaz adierazi zuenez, agindua eman zuen Alfontso uve i i iak Nafarroari itzul zekizkion Gipuzkoako iparekialdeko lurrak, baina sekula ez zen horrelakorik bete, Nafarroako koroaren ahalegin guztiengatik ere.
test'amentuam beɾ'aɾiaʂ að'ieɾaʂi ʂu'eneʂ, aɣ'indua em'an ʂu'en alf'ontso uβ'e 'i 'i 'iak naf'aroaɾi itʂ'ul ʂek'iʂkion ɡip'uʂkoako ip'aɾekialdeko lur'ak, baɲa s'ekula e tʂ'en 'orelakoɾik bet'e, naf'aroako koɾ'oaɾen a'aleɣin ɡuʂt'ienɡatik eɾ'e.
Bestalde, biziki areagotu zen Gaztelako koroaren eta Nafarroako erreinuaren alde zeuden leinuen arteko gatazka giroa, liskar eta gudu ugari gertatu ziren nafarren eta gipuzkoarren arteko muga inguruan.
bestalde, biʂ'iki aɾ'eaɣotu ʂen ɡaʂt'elako koɾ'oaɾen eta naf'aroako er'eɲuaɾen ald'e ʂewð'en leɲ'uen art'eko ɣat'aʂka ɣ'iɾoa, lisk'ar eta ɣuð'u uɣ'aɾi ɣert'atu ʂiɾ'en naf'aren eta ɣip'uʂkoaren art'eko m'uɣa inɡ'uɾuan.
mila hirurehun eta hirurogeita zortzigarren urtean saiatu zen Karlos IIa Nafarroako erregea Gipuzkoako lurrak hartzen, bere aldeko gipuzkoarrek lagunduta, baina etsi behar izan zuen Henrike IIa Gaztelakoaren aurrean.
miʎ'a 'iɾuɾeun eta 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'iɣaren urt'ean saʝ'atu ʂen karl'os i'ia naf'aroako er'eɣea ɣip'uʂkoako lur'ak 'artʂen, beɾ'e ald'eko ɣip'uʂkoarek laɣ'unduta, baɲa ets'i βe'ar iʂ'an ʂu'en 'enrike i'ia ɣaʂt'elakoaɾen 'awrean.
Nolanahi ere, nafarren eta gipuzkoarren arteko harremanak ez ziren beti hain zailak izan, eta sarrera berezia egin zitzaion sarritan Nafarroako merkataritzari, Donostia, Pasaia eta Hondarribiako portuetatik.
nol'anai eɾ'e, naf'aren eta ɣip'uʂkoaren art'eko 'aremanak e tʂ'iɾem b'eti 'ajn ʂaʎ'ak iʂ'an, eta sar'eɾa βeɾ'eʂia eɣ'in ʂitʂ'aʝon sar'itan naf'aroako merk'ataɾitʂaɾi, don'ostia, pas'aʝa eta 'ondariβiako port'uetatik.
Nolanahi ere, askoz ere aurreagokoak ziren Gipuzkoako Forua osatzen zuten Lege Zaharrak. Batzar Nagusiak ziren Gipuzkoako erakunde legegile nagusiak ; batzar horietan parte hartzen zuen Gaztelako erregearen ordezkariek edo korrejidoreek, hamahirugarren mendearen hasieratik. Urtean bitan biltzen ziren Batzar Nagusiak oh...
nol'anai eɾ'e, ask'oʂ eɾ'e 'awreaɣokoak ʂiɾ'en ɡip'uʂkoako foɾ'ua os'atʂen ʂut'en l'eɣe ʂa'arak. b'atʂar naɣ'usiak ʂiɾ'en ɡip'uʂkoako eɾ'akunde l'eɣeɣiʎe naɣ'usiak; b'atʂar oɾietam p'arte 'artʂen ʂu'en ɡaʂt'elako er'eɣeaɾen ord'eʂkaɾiek eðo kor'exiðoɾeek, 'amaiɾuɣarem mend'eaɾen 'asieɾatik. urt'eam bit'am b'iltʂen ʂiɾ'...
Batzar Nagusietako ordezkarien botoa hiri bakoitzeko su edo etxe kopuruen araberakoa zen, eta erregeak zin egin behar izaten zuen forua.
b'atʂar naɣ'usietako ord'eʂkaɾiem b'otoa 'iɾi βak'ojtʂeko s'u eðo etʃ'e kop'uɾuen aɾ'aβeɾakoa ʂ'en, eta er'eɣeak ʂ'in eɣ'im be'ar iʂ'aten ʂu'en foɾ'ua.
Erregeak foruen aurkako neurriren bat hartzen bazuen, aforu paseaa delakoa erabil zezaketen Batzar Nagusiek, hau da, erregearen erabakiari men ez egiteko gaitasuna.
er'eɣeak f'oɾuen awrk'ako n'ewriɾem bat 'artʂem baʂ'uen, af'oɾu pas'eaa ðel'akoa eɾ'aβil ʂeʂ'aketem b'atʂar naɣ'usiek, 'aw ð'a, er'eɣeaɾen eɾ'aβakiaɾi m'en 'eʂ eɣ'iteko ɣajt'asuna.
mila bostehun eta berrogeita hamargarren urte aldera antolatu zen Diputazioa, Batzar Nagusietatik sorturiko erakunde eragilea, korrejidoreak, Batzar Nagusiak bilduriko herriko alkateak eta batzarretan aukeraturiko ahaldun batek osatua ; mila zazpiehun eta berrogeita zortzian sortu zen Diputatu Nagusi kargua.
miʎ'a βost'eun eta βer'oɣejta 'amarɡaren 'urte ald'eɾa ant'olatu ʂen dip'utaʂioa, b'atʂar naɣ'usietatik sort'uɾiko eɾ'akunde eɾ'aɣiʎea, kor'exiðoɾeak, b'atʂar naɣ'usiak b'ilduɾiko 'eriko alk'ateak eta β'atʂaretan awk'eɾatuɾiko a'aldum bat'ek os'atua; miʎ'a ʂ'aʂpieun eta βer'oɣejta ʂortʂ'ian sort'u ʂen dip'utatu naɣ'usi...
Gaztelako erregeek aginpidea bermatu zuten herrialde osoan, berak zuzenean sortutako eta bultzatutako hirien bitartez.
ɡaʂt'elako er'eɣeek aɣ'impiðea βerm'atu ʂut'en 'erialde os'oan, beɾ'ak ʂuʂ'enean sort'utako eta βultʂ'atutako 'iɾiem bit'arteʂ.
Hala, gero eta indar gutxiago zuten antzinako leinuek Gipuzkoan, eta tirabira latzak izan ziren herrialde osoan ahaide nagusien artean, eta haien eta Hermandadearen artean.
'ala, ɡeɾ'o eta ind'ar ɡutʃ'iaɣo ʂut'en antʂ'iɲako leɲ'uek ɡip'uʂkoan, eta t'iɾaβiɾa latʂ'ak iʂ'an ʂiɾ'en 'erialde os'oan a'ajðe naɣ'usien art'ean, eta 'aʝen eta 'ermandaðeaɾen art'ean.
Ahaide nagusien aurkako armada bat osatu zuen Hermandadeak eta guztiz menderatu zituen, oinaztarrak eta ganboarrak haren kontra batu baziren ere.
a'ajðe naɣ'usien awrk'ako arm'aða βat os'atu ʂu'en 'ermandaðeak eta ɣuʂt'iʂ mend'eɾatu ʂit'uen, oɲ'aʂtarak eta ɣamb'oarak 'aɾen k'ontra βat'u βaʂ'iɾen eɾ'e.
Hermandadearen garaipenak Gaztelako erregearen erabateko nagusigoa ekarri zuen berarekin ; handik aurrera Gaztelako koroaren laguntzaile zintzoak izan ziren gipuzkoarrak Nafarroako erreinuaren aurkako borrokan.
'ermandaðeaɾen ɡaɾ'ajpenak ɡaʂt'elako er'eɣeaɾen eɾ'aβateko naɣ'usiɣoa ek'ari ʂu'em b'eɾaɾekin; 'andik 'awreɾa ɣaʂt'elako koɾ'oaɾen laɣ'untʂaʎe ʂintʂ'oak iʂ'an ʂiɾ'en ɡip'uʂkoarak naf'aroako er'eɲuaɾen awrk'ako βor'okan.
Nafarroako beamontarren eta agramondarren arteko guduak hasi zirenetik, lehenen alde jokatu zuten gipuzkoarrek eta ez zuten egiteko horretan amore eman Nafarroako erresuma Gaztelako koroaren mende geratu zen arte.
naf'aroako βe'amontaren eta aɣr'amondaren art'eko ɣuð'uak asi ʂiɾ'enetik, le'enen ald'e ʝok'atu ʂut'en ɡip'uʂkoarek eta e tʂ'uten eɣ'iteko 'oretan am'oɾe em'an naf'aroako er'esuma ɣaʂt'elako koɾ'oaɾem mend'e ɣeɾ'atu ʂen art'e.
Bestalde, guztiz indartu ziren Gipuzkoako portuak eta ontziolak hamabosgarren mendean ; burgesia molde berri bat sortu zen kostaldean, arrantzari eta merkataritzari esker, eta berebiziko ospea hartu zuten Gipuzkoako marinelek eta itsas teknikariek. mila laurehun eta laurogeita hamabigarren urtean Ameriketara iritsi zen...
bestalde, ɡuʂt'iʂ ind'artu ʂiɾ'en ɡip'uʂkoako port'uak eta ontʂ'iolak 'amaβosɡarem mend'ean; burɡ'esia m'olde βer'i βat sort'u ʂen kost'aldean, ar'antʂaɾi eta merk'ataɾitʂaɾi esk'er, eta βeɾ'eβiʂiko osp'ea 'artu ʂut'en ɡip'uʂkoako maɾ'iɲelek eta its'as tekn'ikaɾiek. miʎ'a lawɾ'eun eta lawɾ'oɣejta 'amaβiɣaren urt'ean am...
hamaseigarren mendearen hasieran Gaztelako koroaren esku geratu zen Nafarroako erresuma eta guztiz nagusitu zen Gipuzkoan haren indarra, gipuzkoarrek bere foru eta eskubideei tinko eutsi zieten arren.
'amasejɣarem mend'eaɾen 'asieɾan ɡaʂt'elako koɾ'oaɾen esk'u ɣeɾ'atu ʂen naf'aroako er'esuma eta ɣuʂt'iʂ naɣ'usitu ʂen ɡip'uʂkoan 'aɾen ind'ara, ɡip'uʂkoarek beɾ'e f'oɾu eta esk'uβiðeej t'inko 'ewtsi ʂi'eten ar'en.
hamaseigarren mendetik aurrera Ameriketara zabaldu zen Gipuzkoako itsas merkatarien jarduera eta, Frantziako estatuarekiko oztopoak handiak izanagatik, bere horretan iraun zuen, oro har, Ipar Atlantikoko merkatariekiko jardunak.
'amasejɣarem mend'etik 'awreɾa am'eɾiketaɾa ʂaβ'aldu ʂen ɡip'uʂkoako its'as merk'ataɾien ɟard'ueɾa et'a, frantʂ'iako est'atuaɾekiko oʂt'opoak 'andiak iʂ'anaɣatik, beɾ'e 'oretan iɾ'awn ʂu'en, oɾ'o 'ar, ip'ar atl'antikoko merk'ataɾiekiko ʝard'unak.
hamazazpigarren mendean behera egin zuen Gipuzkoako merkataritzak, nazioak indartzen hasi baitziren, eta Gipuzkoa baztertua geratu zen.
'amaʂaʂpiɣarem mend'eam be'eɾa eɣ'in ʂu'en ɡip'uʂkoako merk'ataɾitʂak, naʂ'ioak ind'artʂen 'asi βajtʂ'iɾen, eta ɣip'uʂkoa βaʂt'ertua ɣeɾ'atu ʂen.
Amerikari begira jarri zen Gipuzkoa, baina gero eta zailtasun handiagoak zituzten bertako arrantza ontziek, eta hamazazpigarren mende erdialdean hasi zen arrantza mota haren gainbehera.
am'eɾikaɾi βeɣ'iɾa ʝar'i ʂen ɡip'uʂkoa, baɲa ɣeɾ'o eta ʂajlt'asun 'andiaɣoak ʂit'uʂtem bert'ako ar'antʂa ontʂ'iek, eta 'amaʂaʂpiɣarem mend'e erd'ialdean asi ʂen ar'antʂa mot'a 'aɾen ɡajmb'eeɾa.
mila seiehun eta berrogeita hemeretzigarren urtean izenpetu zen Pirinioetako Hitzarmena, Frantziako eta Espainiako koroen artean, eta mila zazpiehun eta hamabosgarren urtean izenpetu zen Utrechteko Ituna : Espainiako koroak uko egin zien Europan zituen lurrei, eta Ingalaterrakoak lortu zuen itsasoaren gaineko nagusigoa...
miʎ'a seʝ'eun eta βer'oɣejta 'emeɾetʂiɣaren urt'ean iʂ'empetu ʂem piɾ'inioetako 'itʂarmena, frantʂ'iako eta esp'aɲiako koɾ'oen art'ean, eta miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'amaβosɡaren urt'ean iʂ'empetu ʂen utr'etʃteko it'una: esp'aɲiako koɾ'oak uk'o eɣ'in ʂi'en ewɾ'opan ʂit'uen lur'ej, eta inɡ'alaterakoak lort'u ʂu'en its'asoaɾen...
Arrantza eta merkataritza biderik gabe geratu zen Gipuzkoa, eta horren ondorioz ekonomiak beherakada handia izan zuen.
ar'antʂa eta merk'ataɾitʂa βið'eɾik ɡaβ'e ɣeɾ'atu ʂen ɡip'uʂkoa, eta 'oren ond'oɾioʂ ek'onomiak be'eɾakaða 'andia iʂ'an ʂu'en.
Horrez gainera, eraso bortitzak izan zituen Gipuzkoako foruak hamazortzigarren mendearen hasieran, aduanak Bidasoa ibaira igaro zitezela agindu baitzuen Filipe ba Espainiako errege borboiak mila zazpiehun eta hamazazpigarren urtean.
'oreʂ ɡaɲ'eɾa, eɾ'aso βort'itʂak iʂ'an ʂit'uen ɡip'uʂkoako foɾ'uak 'amaʂortʂiɣarem mend'eaɾen 'asieɾan, að'uanak bið'asoa iβ'ajɾa iɣ'aɾo ʂit'eʂela aɣ'indu βajtʂ'uen fil'ipe βa esp'aɲiako er'eɣe βorb'oʝak miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'amaʂaʂpiɣaren urt'ean.
Gipuzkoarren erantzuna ez zen berehalakoa izan, baina mila zazpiehun eta hemeretzian Berwickeko dukeak gidaturiko armada frantsesa Gipuzkoan sartu zenean, herrialdeko erakundeen onarpena jaso zuen, baldin eta foruak osorik errespetatzen bazituen.
ɡip'uʂkoaren eɾ'antʂuna e tʂ'em beɾ'ealakoa iʂ'an, baɲa miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'emeɾetʂiam ber'ujkkeko ðuk'eak ɡið'atuɾiko arm'aða frants'esa ɣip'uʂkoan sart'u ʂen'ean, 'erialdeko eɾ'akundeen on'arpena ʝ'aso ʂu'en, bald'in eta foɾ'uak os'oɾik er'espetatʂem baʂ'ituen.
Filipe bak atzera jo behar izan zuen eta lehengo berean segitu zuten aduanek.
fil'ipe β'ak atʂ'eɾa ʝ'o βe'ar iʂ'an ʂu'en eta le'enɡo βeɾ'ean seɣ'itu ʂut'en að'uanek.
mila zazpiehun eta hogeita zortzigarren urtean sortu zuten Gipuzkoako handikiek eta Donostiako merkatari aberatsek Caracasko Gipuzkoar Konpainia izeneko erakundea, Gipuzkoako sektore batzuei urte batzuez oparotasun handia eman ziona ; baina mila zazpiehun eta berrogeita hamaikagarren urtean Madrilen ezarri zuten konpai...
miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'oɣejta ʂortʂ'iɣaren urt'ean sort'u ʂut'en ɡip'uʂkoako 'andikiek eta ðon'ostiako merk'ataɾi aβ'eɾatsek kaɾ'akasko ɣip'uʂkoar komp'aɲia iʂ'eneko eɾ'akundea, ɡip'uʂkoako sekt'oɾe βatʂ'uej 'urte βatʂ'ueʂ op'aɾotasun 'andia em'an ʂi'ona; baɲa miʎ'a ʂ'aʂpieun eta βer'oɣejta 'amajkaɣaren urt'eam maðr'iʎen...
Ekonomia egoera hura larritu egin zen, eta herriaren haserrea areagotu.
ek'onomia eɣ'oeɾa 'uɾa lar'itu eɣ'in ʂ'en, eta 'eriaɾen 'aserea aɾ'eaɣotu.
Prezioak neurri gabe igo ziren eta egoera horri aurre egiteko matxinatu ziren oletako langileak, nekazariak eta herri xehea burgesen eta handikien aurka.
preʂ'ioak n'ewri ɣaβ'e 'iɣo ʂiɾ'en eta eɣ'oeɾa 'ori 'awre eɣ'iteko matʃ'iɲatu ʂiɾ'en ol'etako lanɡ'iʎeak, nek'aʂaɾiak eta 'eri ʃe'ea βurɡ'esen eta 'andikien awrk'a.
Gipuzkoa osora zabaldu zen matxinoen eragina eta latza izan zen higikunde haren zapalkuntza.
ɡip'uʂkoa os'oɾa ʂaβ'aldu ʂem matʃ'iɲoen eɾ'aɣiɲa eta latʂ'a iʂ'an ʂen 'iɣikunde 'aɾen ʂap'alkuntʂa.